Issuu on Google+

ΜΙΚΡΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ

Διηγήματα των μαθητών του Ομίλου Δημιουργικής Γραφής του Πρότυπου Πειραματικού Σχολείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Υπεύθυνη του Ομίλου: Σοφία Νικολαΐδου

επιμέλεια • εισαγωγή • σχόλια Δημήτρης Δρένος


ΜΙΚΡΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ των μαθητών του Ομίλου Δημιουργικής Γραφής του Πρότυπου Πειραματικού Σχολείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Υπεύθυνη Ομίλου  Σοφία Νικολαΐδου Επιμέλεια, Εισαγωγή, Σχόλια  Δημήτρης Δρένος

Θεσσαλονίκη // Εκδόσεις του Ομίλου Δημιουργικής Γραφής του Πρότυπου Πειραματικού Σχολείου Θεσσαλονίκης // 2014


Πίνακας Εξωφύλλου Cynthia Ona Innis Elastic (2011)

εικόνα σελίδας έντεκα: από την ταινία Voyage dans la Lune (1902) του George Méliès εικόνα σελίδας είκοσι έξι: από την ταινία Planet of the Apes (1968) του Franklin J. Schaffner εικόνα σελίδας τριάντα τρία: από την ταινία La Planète Sauvage (1973) του René Laloux εικόνα σελίδας εκατόν είκοσι εννιά: “Cyborg”, αγνώστων λοιπόν στοιχείων εικόνα σελίδας εκατόν σαράντα τρία: από την εικονογράφηση του Henri de Montaut στο Από τη Γη στη Σελήνη του Ιούλιου Βερν

H εικονογράφηση εντός των ιστοριών ανήκει στους ίδιους τους συγγραφείς τους

 ISBN 978-618-81316-0-6 © 2014, Εκδόσεις του Ομίλου Δημιουργικής Γραφής του Πρότυπου Πειραματικού Σχολείου Θεσσαλονίκης & Δημήτρης Δρένος

~2~


~3~


~4~


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ της Σοφίας Νικολαΐδου

 13 Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 Εισαγωγή // Η Γένεση της Επιστημονικής Φαντασίας: Από την Εγκυμοσύνη Αιώνων στο Μαιευτήριο της Νεωτερικότητας // Ένα Παραμελημένο Παιδί και οι Θεωρητικοί του Κηδεμόνες // Το Χρονικό Ενός Συγγραφικού Πειράματος και οι Συγχορδίες του Χρόνου // Αναμνήσεις Από Το Εργαστήριο της Τάξης // Περί Ταξινομήσεων, Σχολιασμού και της Αντιληπτικής Ικανότητας του κυρίου Δρένου // Μια Μικρή Ανθολογία Επιστημονικής Φαντασίας Που Τελικά Δεν Είναι Και Τόσο Μικρή // Ο Επίλογος της Εισαγωγής // Ευχαριστίες και Αφιερώσεις

15 ~5~


ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

 [Deutschland Über Alles] // Παντελής Τσομπάνης // // A’ Λυκείου //

39 Ο (Εξω)Γήινος // Time-traveller (aka Ελευθερία Βακαλούμη) // // Α’ Λυκείου //

44 Πλανήτης Γη // Ευσταθία Καρύδα // // Γ’ Γυμνασίου //

52 Η Χαμένη Αμερική // Δήμητρα Αλεξανδρίδου // // Β’ Γυμνασίου //

54

~6~


[Μερικές Φορές Όταν Περιπλανιέμαι] // Σάββας Παπαγεωργίου // // Γ’ Γυμνασίου //

57 [Ο Κόσμος Είναι Πλέον Χωρισμένος Σε Δυο Εταιρείες] // Γρηγόρης Σαμαράς // // Α’ Λυκείου //

60 Χωρίς Τίτλο... // Ασημένια Σακούλη // // Β’ Γυμνασίου //

63 Η Επιστροφή // Κατερίνα Τριανταφυλλίδου // // Α’ Γυμνασίου //

68 [Ο Ουρανός Πάνω Από Το Λιμάνι] // Ξένια Χατζηιωάννου // // Α’ Γυμνασίου //

73

~7~


Μια Αιωνιότητα Σε Ένα Ταξί // Στέργιος Γιώργος Τσαρούχας // // Β’ Γυμνασίου //

76 Το Χάπι Της Αιωνιότητας // Δέσποινα Παπαϊωάννου // // Α’ Γυμνασίου //

77 Η Κοκκινορομποτίτσα // Γιώργος Κατσιάς // // Στ’ Δημοτικού //

81 Η Χιονάτη Και Οι 7 Γίγαντες // Μόνικα Ποντικίδου // // Α’ Γυμνασίου //

84 Ένας Εξωγήινος Που Ήθελε Να Γίνει Άνθρωπος... Και Ποιητής // Βίλμα Τοπαλίδου // // Α’ Γυμνασίου //

87

~8~


Κίτρινοι // Λυδία Τζαμαλή // // Α’ Γυμνασίου //

94 Ερωτευτείτε! // Μαρία Ντιακάκη // // Α’ Λυκείου //

97 [Αυτή Είναι Η Τελευταία Μου Εφεύρεση] // Μαριλίνα Λάμνια // // Α’ Λυκείου //

99 [Φυλακισμένη Ψυχή Πίσω Από Μια Σιδερένια Μάσκα] // Ελένη Φανουράκη // // Γ’ Γυμνασίου //

103 Μεγάλος Κόσμος // Βιβή Θεοφάνους // // Γ’ Γυμνασίου //

106

~9~


‘60s // Λυμπέρης Διονυσόπουλος // // Β’ Γυμνασίου //

109 [Αν Ήσασταν Εκείνη Τη Μέρα Στο Λύσις] // Παναγιώτης Λανταβός Στρατηγάκης // // A’ Λυκείου //

113 Planet 43 // Χριστίνα Σπάρταλη // // Α’ Γυμνασίου //

118 Εκδρομή // Φανή Ξερακιά // // Β’ Γυμνασίου //

121 Κάτι Διαφορετικό // Κωνσταντίνος Μυλωνάς // // Β’ Γυμνασίου //

126

~ 10 ~


Σταγόνες Ιστορίας // Μαρία Μπέλλου // // Γ’ Γυμνασίου //

130 [Είστε Έτοιμος;] // Γιάννης Πάππας // // Γ’ Γυμνασίου //

133 Η Ιστορία Του Μηδέν // Μαρία Σαμαρά // // Α’ Λυκείου //

136

ΟΙ ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ

 141

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ

 Προς μια Βιβλιογραφία της Επιστημονικής Φαντασίας:

~ 11 ~


Περιπέτειες στα Βιβλιοπωλεία // Η Χρυσή Εποχή: οι Σκαπανείς // Η Χρυσή Εποχή: η Αγία Τριάδα // Η Σύγχρονη Εποχή: το Αριστουργηματικό και Ολοένα Διαστελλόμενο Σύμπαν της Επιστημονικής Φαντασίας // Ουτοπίες και Δυστοπίες

157

~ 12 ~


ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η Δημιουργική Γραφή στο Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Η Δημιουργική Γραφή στο Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δεν αποτελεί πρόσφατη ανακάλυψη. Εδώ και μια πενταετία, οι μαθητές του Σχολείου συμμετέχουν συστηματικά σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες αλλά και σε Πιλοτικά Προγράμματα

που

αξιοποιούν

τη

Δημιουργική

Γραφή

στη

διδασκαλία. Τη σχολική χρονιά 2013-2014 που διανύουμε, ο Όμιλος Δημιουργικής Γραφής του Π.Π.Σ.Π.Θ. αριθμεί τέσσερα τμήματα. Στο Σχολείο μας, σκοπός της Δημιουργικής Γραφής, μέσα ή έξω από τη σχολική τάξη, δεν είναι ένα είδος συγγραφικού πρωταθλητισμού, αλλά η εξοικείωση του μαθητή με τη συγγραφική (και την αναγνωστική) πράξη και η σταδιακή εδραίωση της σχέσης του με τη λογοτεχνία. Η Δημιουργική Γραφή δείχνει, με τον πιο απτό τρόπο, ότι η γλώσσα είναι πανίσχυρο νοητικό εργαλείο: αποτελεί τρόπο σύλληψης, παράστασης και ερμηνείας του κόσμου. Το ανά χείρας βιβλίο είναι προϊόν συνεργασίας. Έργο φιλίας και εργώδους προσπάθειας. Ο Δημήτρης Δρένος, πάλαι ποτέ φοιτητής μου στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Δημιουργικής Γραφής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, το οποίο είχε το πείσμα και την τόλμη να οραματιστεί και ιδρύσει ο αείμνηστος Μίμης Σουλιώτης, και πολύτιμος πια συνεργάτης, αφιέρωσε εργατοώρες κοπιαστικής

~ 13 ~


δουλειάς για να συναρμόσει σε ένα αξιανάγνωστο ανθολόγιο, που λειτουργεί και ως διδακτικό εγχειρίδιο, τα έργα επιστημονικής φαντασίας των μαθητών του Ομίλου Δημιουργικής Γραφής του Π.Π.Σ.Π.Θ. κατά το σχολικό έτος 2012-2013. Με αφορμή ένα εξάωρο μάθημα που πραγματοποιήθηκε στον Όμιλο, το οποίο είχε ως αντικείμενο το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος και αφετηρία τα κείμενα των μαθητών, παρουσιάζει εν συντομία την ιστορία της επιστημονικής φαντασίας αλλά και τη συγγραφική της τεχνική. Θερμές ευχαριστίες οφείλονται στο Επιστημονικό Εποπτικό Συμβούλιο του Σχολείου, που σκέπει και ενθαρρύνει την καινοτομία και τη δημιουργικότητα μαθητών και διδασκόντων, αλλά και στο Διευθυντή του Σχολείου, Κωνσταντίνο Κουκουλά, που βρίσκει τρόπους να παρακάμπτει τη σαρκοβόρα γραφειοκρατία, προκειμένου να υπάρξει απτό και ουσιαστικό εκπαιδευτικό αποτέλεσμα. Οι πιο εγκάρδιες ευχαριστίες οφείλονται στους μαθητές, που χαρίζουν με χαμόγελο το χρόνο, τον κόπο και τις λέξεις τους στον Όμιλο Δημιουργικής Γραφής και περιβάλλουν τους διδάσκοντες και το αντικείμενο με την αγάπη τους.

Σοφία Νικολαΐδου Συγγραφέας, φιλόλογος Π.Π.Σ.Π.Θ.

~ 14 ~


Η Εισαγωγή

~ 15 ~


~ 16 ~


Ά

ραγε τι σκέφτηκαν οι πρώτοι άνθρωποι την πρώτη φορά που κοίταξαν το ουράνιο στερέωμα και το βρήκανε γεμάτο άστρα; Γύρω τους θα απλώνονταν οι αλλόκοτοι ήχοι της νύχτας

κάποιας ζούγκλας ή ίσως η παγερή σιωπή του παγετώνα. Σχεδόν γυμνοί θα ήταν αυτοί οι πρώτοι άνθρωποι, δίχως εργαλεία, δίχως καν τη γλώσσα ή λέξεις εύκαιρες για να προφέρουν. Άραγε τι να σκέφτηκαν και τι να ένιωσαν τα πρώτα αυτά παιδιά της ανθρωπότητας που ακόμα δοκιμάζανε δειλά τα δυο τους πόδια; Γράφοντας στο λάπ-τοπ μου, εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια αργότερα, τολμώ και εικάζω πως νιώσανε το δέος του μηδαμινού και του απείρου, έναν τρόμο ασύλληπτο για έναν κόσμο ανοίκειο απόλυτα, στον οποίο έκτοτε και δια παντός θα αναζητούσανε το σπίτι τους. Ήταν ένας κόσμος γεμάτος θεούς, ένας κόσμος μαγικός. Τα δέντρα είχαν ψυχή και η αστραπές ήτανε πνεύματα. Ο βούβαλος και το μαμούθ ήταν θεοί για τους πρώτους αυτούς ανθρώπους – και δυνάστες τους, σε μια ιεραρχία των ειδών όπου ο άνθρωπος έψαχνε τη θέση του ακόμα. Και ίσως τότε ο άνθρωπος ο γεμάτος δέος για το σύμπαν που τον τύλιγε, με δέος να παρατήρησε και κάτι ακόμα. Πως ο αντίχειράς του ήταν αντιτακτός, πως μπορούσε να κρατά και να χειρίζεται τα αντικείμενα. Να κόβει τα κλαδιά, να λαξεύει την πέτρα, να ανάβει τη φωτιά. Σιγά, σιγά, με χρόνους χιλιετιών, ο άνθρωπος άρχισε να χτίζει το σπίτι του πάνω στον πλανήτη. Με φράχτες οριοθέτησε τον εαυτό του απέναντι στο αχανές του σύμπαντος και στο εσωτερικό τους συγκρότησε τις πρώτες του κοινότητες. Τα δέντρα χάσαν την ψυχή τους και γίναν καλλιέργειες. Τα ζώα πάψανε να είναι οι θεοί και γίνανε οικόσιτα. Και ο άνθρωπος, πατώντας πλέον σταθερά στα δυο του πόδια, άρχισε να γεννά επάλληλες γενιές ανθρώπων και αμείωτα να βιώνει το δέος που πλέον ήτανε διπλό. Το δέος για έναν Κόσμο στον ~ 17 ~


οποίο μια μέρα ρίχτηκε και το δέος μπροστά σε έναν Πολιτισμό που ο ίδιος δημιουργούσε. Η ιστορία αυτή που εικάζοντας άρχισα να σας διηγούμαι έχει αμέτρητα κεφάλαια. Κάποια έχουν γραφεί και τα γνωρίζουμε καλά. Και άλλα πάλι περιμένουνε του μέλλοντος το μελάνι για να γραφούν. Όλα πάντως μιλούν και θα μιλήσουν για αυτό τον κόσμο, τον εσωτερικό και εξωτερικό μας, που απλώνεται και εκτυλίσσεται μέσα σε στοιχειώδη σωματίδια και γύρω από τα άστρα. Το ον με το αντιτακτό αντίχειρα μια μέρα κατασκεύασε το μικροσκόπιο. Και είδε πως ο κόσμος του κατοικείται από πλάσματα που δεν τα γνωρίζαν οι γυμνοί του οφθαλμοί. Μια άλλη μέρα, κατασκεύασε το τηλεσκόπιο. Και είδε πως το σύμπαν αποτελείται από φαινόμενα που ως τότε το μυαλό του να συλλάβει δεν μπορούσε. Και τέλος, την 4η Οκτωβρίου του 1957 το ον που κάποτε γυμνό πρωτοαντίκρυσε τα άστρα, ξεκίνησε να ταξιδεύει προς αυτά.

 Σήμερα ο ά��θρωπος δε μένει σε σπηλιές μα σε μητροπόλεις. Η ιατρική του επιτρέπει να γεράσει. Τα φιλοσοφικά συστήματά του τού προσφέρουνε περίπλοκες εικασίες για τη ζωή και το σκοπό της. Το Voyager 1 κινείται κάπου στις παρυφές του ηλιακού συστήματος... Ωστόσο το πρωταρχικό δέος παραμένει και επιτείνεται. Ο θάνατος παραμένει ο μέγας εχθρός μας και η φθορά είναι ο στρατός του. Κάθε μυστικό που ξεκλειδώνει η επιστήμη μάς αποκαλύπτει χιλιάδες άλλα που ούτε φανταστήκαμε. Ο άνθρωπος επανδρώνει διαστημόπλοια και πίσω στη Γη σφαγιάζεται. Το

πρωταρχικό

δέος

διέπει

ακόμα

την

Ιστορία

της

Ανθρωπότητας. Γεννά πόθους και φόβους, νοσταλγία και ελπίδα. Κινητοποιεί το όραμα και ίσως τελικά το όραμα να είναι το χαρακτηριστικό αυτό που μας διακρίνει από τα άλλα ζώα. Κάποτε χάρη στον αντιτακτό του αντίχειρα, ο άνθρωπος δε

~ 18 ~


δημιούργησε μόνο την πρώτη τεχνολογία. Επίσης ανακάτεψε χώματα και μέταλλα και με κλαδιά ζωγράφισε στους τοίχους των σπηλαίων. Μαζί με την τεχνολογία δημιουργήθηκε και η τέχνη. Και έκτοτε με αυτά τα δυο αταίριαστα αδέρφια ξορκίζει τους φόβους του, αρθρώνοντας τους πόθους του.

 Τα δυο αταίριαστα αδέρφια ενίοτε τα βρίσκουν. Και ένας νόστιμος καρπός αυτής τους της φιλίας είναι η επιστημονική φαντασία. Διασταύρωση

του

ουμανισμού

της

Αναγέννησης

και

του

επιστημονικού πνεύματος της Μοντέρνας Εποχής, η επιστημονική φαντασία αποτελεί το θέμα της μικρής ανθολογίας που κρατάτε στα χέρια σας.

Η Γένεση της Επιστημονικής Φαντασίας: από την Εγκυμοσύνη Αιώνων στο Μαιευτήριο της Νεωτερικότητας Την ιστορία της μπορεί κανείς να τη διηγηθεί με δυο τρόπους. Ο πρώτος αναζητά τις απαρχές της πολύ παλιά, χιλιάδες χρόνια πίσω, ίσαμε το βαβυλωνιακό Έπος του Γκιλγκαμές (2000 π.Χ), και ύστερα διατρέχει όλες τις εποχές συμπεριλαμβάνοντας έργα όπως το Somnium Scipionis (51 π.Χ) του Κικέρωνα, την Αληθινή Ιστορία (170) του Λουκιανού, την Ουτοπία (1516) του Τόμας Μουρ και φθάνοντας έως τις μέρες μας. Η γενεαλόγηση αυτή θεωρεί ως επιστημονική φαντασία κάθε κείμενο που οραματίζεται έναν κόσμο ριζικά διαφορετικό από αυτόν του αντίστοιχου παρόντος. Σε αντίθεση με τους υποστηρικτές της μακράς ιστορίας της επιστημονικής φαντασίας, άλλοι θεωρητικοί υποστηρίζουν τη βραχεία εκδοχή. Θεωρούν πως το είδος γεννήθηκε μόλις τον 19ο

~ 19 ~


αιώνα, καθώς πρώτα θα έπρεπε να συγκεντρωθούν και να συντρέξουν μια σειρά από προϋποθέσεις που στη συνέχεια θα γονιμοποιούσαν το μυαλό των συγγραφέων, ώστε να γεννήσουνε την επιστημονική φαντασία. Οι προϋποθέσεις αυτές ήταν τόσο φιλοσοφικές όσο και κοινωνικές. Απαιτούνταν η επανάσταση στην κοσμολογία που επέφερε το έργο Περί της Περιστροφής των Ουράνιων Σφαιρών (1543) του Κοπέρνικου, το οποίο αμφισβητώντας το γεωκεντρικό σύστημα υπέρ του ηλιοκεντρικού, στέρησε από τη Γη την έως τότε θέση της ως κέντρο του σύμπαντος και την κατέστησε έναν ακόμα πλανήτη ανάμεσα σε εκατομμύρια άλλους, μια πιθανότητα ανάμεσα σε εκατομμύρια άλλες. Ο Κοπέρνικος, με δυο λόγια, έκανε το σύμπαν – αυτό τον αγαπημένο χώρο της επιστημονικής φαντασίας – αχανές. Απαιτούνταν η επανάσταση στη φιλοσοφία που επέφεραν οι Μεταφυσικοί Στοχασμοί (1647) του Καρτέσιου. Διατυπώνοντας το σχήμα που έμεινε γνωστό ως ο «καρτεσιανός δυισμός», ο Καρτέσιος διαχώρισε τη σκέψη από την ύλη. Θεμέλιο του ανθρώπου έγινε η πράξη της σκέψης του (το περίφημο «σκέφτομαι άρα υπάρχω»), χάρη στην οποία θα μπορούσε να διεισδύσει και να μεταπλάσει τον εξωτερικό, αντικειμενικό κόσμο. Το σχήμα του Καρτέσιου προσέφερε όλη την αυτοπεποίθηση που χρειαζόντουσαν οι θετικές επιστήμες και η τεχνολογία για να αναπτυχθούν, κάθε αιώνα που ακολουθούσε, και πιο αλματωδώς. Απαιτούνταν τέλος, η διατύπωση της Θεωρίας της Εξέλιξης από τον Δαρβίνο. Αν η θεωρία του Κοπέρνικου αποκεντροθετούσε τον πλανήτη μας, η Καταγωγή των Ειδών (1859) αποκεντροθέτησε το ίδιο μας το είδος. Βάσει της θεωρίας του Δαρβίνου, ο άνθρωπος έπαυε να είναι το σταθερά αιώνιο, ανώτερο και μοναδικό είδος που πίστευε πως ήταν. Αντιθέτως, θα υπαγόταν και αυτός στους νόμους της εξέλιξης που διέπουν κάθε μορφή ζωής. Θα γινόταν έρμαιο της τυχαιότητας και της φυσικής επιλογής που εξελίσσεται στο ρου των αχανών

~ 20 ~


εκτάσεων του χρόνου. Πλέον, οι συγγραφείς θα είχαν κάθε δικαίωμα να φανταστούν τον άνθρωπο σε οποιαδήποτε θέση του συνεχούς των ειδών και όχι μόνο ως βασιλιά τους. Και θα μπορούσαν κάλλιστα να υποθέσουν πως, όπως το είδος και o πολιτισμός μας ακμάσαν, έτσι μια ωραία μέρα θα μπορούσαν και να παρακμάσουν. Επίσης, το έδαφος για να αναπτυχθεί η επιστημονική φαντασία το καλλιέργησαν μια σειρά από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές μεταβολές. Οι μεγάλες γεωγραφικές ανακαλύψεις (της Αμερικής, της Αυστραλίας, των ενδότερων της Αφρικής κ.α.) αποκάλυψαν πως ήτανε πολλά αυτά που δε γνωρίζαμε για τον ίδιο μας τον πλανήτη. Η έννοια του ταξιδιού ταυτίστηκε με το δέος της ανακάλυψης του αγνώστου. Ο άνθρωπος της Ευρώπης διαπίστωσε πως ο πλανήτης μας κατοικείται από φυλές με τόσο διαφορετικά έθιμα και μορφές οργάνωσης από τις δικές του, που του φάνηκαν σχεδόν «εξωγήινα». Έτσι, οι συγγραφείς απέκτησαν κάθε δικαίωμα να φανταστούν πραγματικούς εξωγήινους και να στοχαστούν πάνω στους ριζικά διαφορετικούς πολιτισμούς που θα μπορούσαν αυτοί να έχουν. Η άνοδος του καπιταλισμού που σημειώνεται στη νεώτερη εποχή αλλάζει επίσης εντελώς το πρόσωπο του κόσμου. Η παλαιά τάξη των πραγμάτων – το σύστημα της φεουδαρχίας – που διατηρούνταν αναλλοίωτη για αιώνες, ξαφνικά καταρρέει με πάταγο. Αν ως τότε η Ιστορία έμοιαζε με έναν κύκλο αέναης επανάληψης, αίφνης οι άνθρωποι του δέκατου όγδοου αιώνα συνειδητοποιούν πως ο κόσμος δεν επαναλαμβάνεται, μα αλλάζει όλο πιο ραγδαία και σαρωτικά. Με άλλα λόγια, κανείς πια δεν ξέρει τι θα φέρει το μέλλον, γιατί το μέλλον διαρκώς εκπλήσσει το παρόν. Επιπλέον η διάχυση του καπιταλισμού μεταλλάσει ριζικά την ανθρωπογεωγραφία και τη μορφή των κοινωνιών. Η ύπαιθρος ερημώνει, οι πόλεις γιγαντώνονται και κατοικούνται πλέον από δυο τάξεις,

τους πλούσιους

κατόχους του

κεφαλαίου

και τους

εξαθλιωμένους εργάτες, που δεν έχουν τίποτε άλλο παρά τα δυο τους

~ 21 ~


χέρια (και τις αλυσίδες τους…). Δυο τάξεις που το χάσμα το οποίο αναπτύσσεται ανάμεσά τους τις κάνει να μοιάζουνε με δυο τελείως διαφορετικά είδη του ανθρώπου, όπως παραδειγματικά θα το εκθέσει ο Χ.Τζ. Γουέλς στη Μηχανή που Ταξιδεύει στο Χρόνο ή ο Γουίλιαμ Μόρις στο Νέα από το Πουθενά. Η εξάπλωση του καπιταλισμού ως το κυρίαρχο οικονομικό σύστημα είναι σύμφυτη με τη Βιομηχανική Επανάσταση. Τα φουγάρα, πρώτα στην Αγγλία και έπειτα παντού, ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια. Παράγονται αγαθά πρωτάκουστα, τεχνολογίες θαυμαστές, όπλα καταστροφικά. Τα τοπία χαρακώνονται από τις σιδηροδρομικές ράγες. Ο χώρος ξαφνικά συμπτύσσεται. Το παλιό «μακριά» γίνεται τώρα «κοντά». Ο χρόνος κυλά ταχύτερα. Μέσα στους πυκνούς καπνούς των εργοστασίων και των ατμομηχανών οι συγγραφείς γίνονται μοντέρνες Πυθίες, άλλοτε προμαντεύοντας ένα μέλλον ευμάρειας για όλους και άλλοτε ένα τοπίο οικουμενικής καταστροφής, γίνονται Πυθίες γράφοντας Επιστημονική Φαντασία.

Ένα Παραμελημένο Παιδί και οι Θεωρητικοί του Κηδεμόνες Γεγονός είναι πως, είτε κανείς διαλέξει να προσεγγίσει την επιστημονική φαντασία ως ένα είδος λογοτεχνίας που ξεκινά σχεδόν την ίδια στιγμή που ο άνθρωπος ανακαλύπτει τη γραφή, είτε θεωρήσει πως πρόκειται για το παιδί των πρόσφατων αιώνων, και στις δυο περιπτώσεις πρόκειται για ένα είδος λογοτεχνίας που σε καμιά περίπτωση δεν έχει αμελητέα ιστορία. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι πολύ πρόσφατα η επιστημονική φαντασία υπήρξε ιδιαιτέρως αγνοημένη από την κριτική και την ιστορία της λογοτεχνίας. Άλλοτε η κατηγορία που τη βάραινε ήτανε πως η μορφή της ήταν απλοϊκή και άλλοτε πως το περιεχόμενο της

~ 22 ~


ήταν αφελές. Και αν πράγματι – όπως και κάθε λογοτεχνικό είδος – τo corpus της επιστημονικής φαντασίας περιλαμβάνει και κείμενα «φτωχά», εντούτοις, ήδη από την αρχή της ιστορίας της, φιλοξένησε πλείστα αριστουργήματα. Οι λόγοι για αυτή τη μεγάλη παρεξήγηση είναι πολλοί και δεν αφορούν τη συγκεκριμένη εισαγωγή ώστε να αναπτυχθούν. Επιγραμματικά και μόνο, θα μπορούσαμε να πούμε πως έχουνε να κάνουν με τα λεγόμενα «πολιτικά του γούστου», δηλαδή με το γεγονός πως ό,τι μας αρέσει εμάς προσωπικά ή σε μια κοινωνία γενικά, δεν είναι κάτι αυτονόητο. Δεν εξαρτάται μόνο από εμάς, από μια ατόφια και βαθιά προσωπική μας κρίση. Αντιθέτως, επηρεάζεται από μύριους παράγοντες που έχουνε να κάνουν με την εξουσία στις διάφορες μορφές της. Έχει να κάνει με την εκάστοτε στρατηγική της εκπαίδευσης που αποφασίζει τι αξίζει να διδαχθεί και τι όχι, έχει να κάνει με τη θέση μας στην κοινωνία και τις ιδιαίτερες συνήθειες που κάθε θέση φέρνει μαζί της και που εμείς θεωρούμε φυσικές, έχει να κάνει με τις εξουσίες των εκδοτικών οίκων και των κριτικών, έχει να κάνει γενικά με το μέγα μηχανισμό που τον λένε «πολιτική κοινωνία». Τελικά, η αποκατάσταση της επιστημονικής φαντασίας θα αρχίσει μόλις μετά την ταραχώδη δεκαετία του 1960. Οι κριτικοί θα σκύψουν επιτέλους σε αυτή με προσοχή και θα βρουν αρετές που δε φαντάζονταν πως είχε – ή που δε θέλανε να τις δουν ως τότε. Τις επόμενες δεκαετίες θα αρχίσουν δειλά δειλά να διδάσκονται μαθήματα για την επιστημ��νική φαντασία σε κάποια πανεπιστημιακά τμήματα λογοτεχνίας και ακόμα πιο πρόσφατα θα ιδρυθούν έδρες με αντικείμενο τις «σπουδές επιστημονικής φαντασίας». Παράλληλα, κάποια έργα του είδους και κάποιοι συγγραφείς του θα αρχίσουν να συμπεριλαμβάνονται στην παγκόσμια ιστορία της λογοτεχνίας. Τα έργα

αυτά

θα

θεωρηθούν όχι

απλώς

αριστουργήματα

της

επιστημονικής φαντασίας μα αριστουργήματα της Λογοτεχνίας εν γένει.

~ 23 ~


Στο πλαίσιο αυτό θα γραφτούν ορισμένα πολύ σημαντικά βιβλία θεωρίας για την επιστημονική φαντασία από σπουδαίους θεωρητικούς όπως ο Darko Suvin, o Fredrik Jameson, ο Samuel Delany, ο Damien Broderick, ο David Seed και άλλοι. Θα διατυπωθούν θεωρίες για το τι είναι τέλος πάντων αυτή η περίφημη «επιστημονική φαντασία» και με ποιους τρόπους γράφεται. Θα αναλυθεί η σημασία του περιεχομένου της.

Θα

υποστηριχθεί πως η επιστημονική φαντασία εκφράζει με τρόπο παραδειγματικό τους μοντέρνους μας καιρούς. Κάποιοι συγγραφείς θα εντοπίσουν σε αυτήν αλληγορίες κατά τις καταπίεσης και μια επαναστατική δυναμική στα κείμενά της. Άλλοι θα μελετήσουν τις χαρακτηριστικές εικόνες της όπως το ρομπότ, τον εξωγήινο, τη φουτουριστική πολή κ.ά. και θα υποστηρίξουν πως αυτές αποτελούν το πλούσιο «λεξιλόγιό» της. Άλλοι επίσης θα ανασκάψουν και θα βρουν σε αυτήν τα υπολείμματα παλαιότερων ειδών λογοτεχνίας, τα οποία η επιστημονική φαντασία με τρυφερότητα τα έσωσε και τα έφερε ζωντανά έως τις μέρες μας. Όμως, αγαπητοί μου αναγνώστες, ήδη η εισαγωγή αυτή αρχίζει να γεμίζει με θεωρία, κάτι που δεν είναι ο στόχος της. Ας σταματήσουμε εδώ – για να συνεχίσουμε αργότερα! Το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας δεν είναι θεωρητικό. Είναι πρώτιστα λογοτεχνικό και σε ένα δεύτερο επίπεδο αποσκοπεί να αποτελέσει επίσης και ένα εφαρμοσμένο εγχειρίδιο μύησης στην επιστημονική φαντασία, τη θεωρία και την πράξη της.

Το Χρονικό ενός Συγγραφικού Πειράματος και οι Συγχορδίες του Χρόνου Η Μικρή Ανθολογία Επιστημονικής Φαντασίας περιλαμβάνει 27 διηγήματα νεαρότατων συγγραφέων. Πρόκειται για τους μαθητές του

~ 24 ~


Πρότυπου Πειραματικού Σχολείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, οι οποίοι συμμετέχουν στον «Όμιλο Δημιουργικής Γραφής» που λειτουργεί χάρη στην έμπνευση και υπό την εποπτεία της φιλολόγου και συγγραφέως Σοφίας Νικολαΐδου. Ο «Όμιλος» συναντιέται κάθε Τρίτη στη διάρκεια της σχολικής χρονιάς και για δυο ώρες μετά το πέρας του κανονικού προγράμματος του σχολείου. Με μεγάλη προσοχή και παρά τη δικαιολογημένη κούρασή τους, τα παιδιά παρακολουθούν την υποδειγματική διδασκαλία της δημιουργικής γραφής από την Νικολαΐδου. Μια διδασκαλία ακόμα άγνωστη εν πολλοίς στη χώρα μας, μα μια διδασκαλία απαραίτητη και ανάλογη με τη διδασκαλία κάποιου μουσικού οργάνου σε ένα ωδείο ή της ζωγραφικής σε ένα ατελιέ. Έπειτα από πρόταση της Σοφίας Νικολαΐδου μετείχα για 3 Τρίτες του Φεβρουαρίου του 2013 στον «Όμιλο» έχοντας πάσα ελευθερία. Κάνοντας πλήρη χρήση της θέλησα εκεί για πρώτη φορά να δοκιμάσω στη διδασκαλία της δημιουργικής γραφής την επιστημονική φαντασία ως λογοτεχνικό υπόδειγμα και να θέσω ως στόχο οι μαθητές να γράψουνε και αυτοί κείμενα που θα μπορούσαν να λογίζονται ως τέτοια. Επρόκειτο για ένα πείραμα το οποίο είχε για αφορμή μια προσωπική ανάμνηση, μια προσωπική εκτίμηση και μια γενική θεωρητική θέση. Η ανάμνηση αφορούσε εμένα τον ίδιο και τις ανησυχίες της εφηβείας από την οποία πλέον έχω ξεμακρύνει χρονικά για τα καλά... Ωστόσο θυμάμαι καθαρά τη γοητεία που κάποτε μου άσκησαν τα ελάχιστα δείγματα επιστημονικής φαντασίας που είχε τύχει να διαβάσω. Και θυμάμαι καλά, πως στις σελίδες τους είχα βρει τους πολυπόθητους συνομιλητές για τα κοινωνικά και υπαρξιακά ζητήματα που ταλανίζουν κάθε έφηβο. Η προσωπική μου εκτίμηση ήταν πως η επιστημονική φαντασία ως αντικείμενο διδασκαλίας θα μπορούσε να προκαλέσει το

~ 25 ~


ενδιαφέρον των part time μαθητών μου, ακόμα και όσων δεν είχαν ακούσει τίποτα και ποτέ τους για το είδος. Θεωρώ πως η λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας φέρει μέσα της τον πυρήνα του αιρετικού και του πρωτόγνωρου – κάτι που γοητεύει πρωτίστως τους νεαρούς ανθρώπους. Αποτελώντας ένα είδος που ποτέ δε συναντάται στα σχολικά βιβλία της λογοτεχνίας, η διδασκαλία της μπορεί να αποτελέσει ένα μικρό κλείσιμο ματιού του διδάσκοντα στους διδασκόμενους, μια γέφυρα που μπορεί να γεφυρώσει ηλικιακά χάσματα. Τέλος, συμφωνώντας με τις διατυπώσεις του Fredrik Jameson και άλλων θεωρητικών, πιστεύω και εγώ πως η επιστημονική φαντασία εκφράζει par excellence το φαντασιακό της εποχής μας και χαρτογραφεί όσο κανένα άλλο είδος τέχνης τις παγκοσμιοποιημένες, θραυσματικές, γεμάτες ρίσκο κοινωνίες μας. Με άλλα λόγια, η επιστημονική φαντασία παράγει και καλλιεργεί έννοιες και εικόνες που μπορούν να δώσουν νόημα σε έναν κόσμο που μοιάζει όλο και περισσότερο να το στερείται. Η επιστημονική φαντασία προσφέρει ένα τεράστιο απόθεμα και θησαυρό από νέες εικόνες και συμβολισμούς που μπορούν να εκφράσουν την εποχή μας, μια εποχή όλο πιο επιταχυμένη, όλο πιο τεχνολογική μα όχι και σίγουρα καλύτερη. Οι μαθητές μου – και συγγραφείς αυτού εδώ του βιβλίου – ήταν παιδιά του 21ου αιώνα. Με τις ηλικίες τους να κυμαίνονται από τα 12 έως τα 16 και τις τάξεις τους από την Στ’ Δημοτικού έως την Α’ Λυκείου, τα παιδιά αυτά ζουν περισσότερο σε ένα τεχνητό παρά σε ένα φυσικό περιβάλλον. Η κοινωνικότητά τους διαμοιράζεται μεταξύ της φυσικής, παραδοσιακής διεπαφής και της νέας ψηφιακής δικτύωσης. Η κουλτούρα των media έχει διαπεράσει κάθε σφαίρα της κοινωνικής ζωής και άρα και της δικής τους. Τα νέα παιδιά ζουν σε έναν κόσμο που

απαρτίζεται

από

αναπαραστάσεις

και

αναπαραστάσεις

αναπαραστάσεων, δηλαδή ένα κόσμο εικόνων. Ένα κόσμο όχι άμεσο

~ 26 ~


μα διαμεσολαβημένο, που από τη μια μοιάζει πλήρης σε σημείο κορεσμού και από την άλλη κενός στο βάθος του, πίσω από τη απαστράπτουσα επιφάνεια. Παιδιά… Η έννοια της παιδικότητας είναι σχετική. Κάθε εποχή την αντιλαμβάνεται και διαφορετικά και κάθε εποχή έχει τους δικούς της ρυθμούς. Ακόμα περισσότερο, οι ρυθμοί αυτοί στις μέρες μας όλο και αλλάζουν. Αν για αιώνες ο χρόνος μετρούνταν σε γενιές και μάλιστα οι αλλαγές που μεσολαβούσαν ανάμεσα σε δύο ή και τρεις γενιές ήταν ανεπαίσθητες, πλέον οι αλλαγές του παραδείγματος – κοινωνικού,

τεχνολογικού,

πολιτισμικού

συμβαίνουν

εντός

πενταετιών. Κατά μία έννοια το μέλλον συμβαίνει πλέον πολύ πιο γρήγορα από ότι συνέβαινε παλιά. Επελαύνει καλπάζοντας και πράγματα ή συνθήκες που μας φαίνονταν λίγα μόλις χρόνια πριν απίθανα (για παράδειγμα σκεφτείτε τα κινητά τηλέφωνα ή το ίντερνετ), τώρα συνιστούν τη βασική καθημερινότητά μας. Το μέλλον είναι σχεδόν εδώ, μπερδεμένο αξεχώριστα με το ίδιο το παρόν. Και έτσι – πολύ απλά και παρά τη φαινομενική αντίφαση – η επιστημονική φαντασία αρχίζει να τείνει στο ρεαλισμό. Ή αλλιώς, ο ρεαλισμός της εποχής μας αρχίζει να μην είναι τίποτε άλλο από την επιστημονική φαντασία.

Αναμνήσεις από το Εργαστήριο της Τάξης Το πείραμα λοιπόν που περιγράφηκε πιο πάνω, εξετελέσθη και νομίζω πως χαρακτηρίστηκε από αξιοσημείωτη επιτυχία. Η πορεία του ήταν η εξής. Τις δυο πρώτες ώρες συζητήσαμε με τα παιδιά γενικά για την επιστημονική φαντασία. Αναζητήσαμε παραδείγματα. Ακόμα και τα παιδιά που δεν τη γνώριζαν ως

~ 27 ~


λογοτεχνία, τη γνώριζαν ως κινηματογράφο ή ως κόμικ. Ο αντίκτυπός της στην κουλτούρα είναι ήδη πολύ βαθύς. Αναφερθήκαμε στα υποείδη της, στις εικόνες της, στους τρόπους και τα ύφη της, στους προβληματισμούς της. Σε χαρακτηριστικά της που ήδη αναφέρθηκαν ως εδώ ή που θα τα συναντήσετε στη συνέχεια της ανθολογίας. Έπειτα διαβάσαμε μαζί ένα φουτουριστικό Μίκυ Μάους («Το Φανταστικό Τοκαμάκ») και παρακολουθήσαμε τις εναρκτήριες σκηνές του 2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος (1968), της ταινίας του Στάνλευ Κιούμπρικ της βασισμένης στο ομώνυμο βιβλίο του Άρθουρ Κλαρκ, και του Άγριου Πλανήτη (1973) του René Laloux. Ύστερα ξαναγυρίσαμε στα βιβλία, διαβάζοντας μια καταπληκτική ιστορία του Στάνισλαβ Λεμ από την Κυβεριάδα τουi. Και έπειτα έφθασε η ώρα της συγγραφής. Οι

μαθητές

κλήθηκαν

να

συνεχίσουν,

προεκτείνουν,

συμπεριλάβουν, παραλλάξουν ή και παρακάμψουν ένα από τα ακόλουθα θέματα:

I. Ήταν άνοιξη του 3013 θυμάμαι…

II. Του έδωσε το χέρι της. Κυριολεκτικά…

III. Στεκόμασταν κρυμμένοι πίσω από τους θάμνους, με κομμένη την ανάσα. Είδαμε το γιγαντιαίο γαλάζιο δάχτυλό της να σηκώνει έναν από τους συντρόφους μας. Τον περιεργάστηκε για λίγο και ύστερα τον άφησε να πέσει από ψηλά. Σάλεψε για μια στιγμή και ύστερα έμεινε ακίνητος για πάντα. Ο Γοργός ήταν νεκρός. Άραγε τι μοίρα περίμενε τους

υπόλοιπους;

Αύριο

εξολόθρευσης στο πάρκο…

~ 28 ~

ξεκινούσε

νέος

γύρος


IV. Και επιτέλους, από το παράθυρο του σκάφους αντίκριζα και πάλι τη γαλάζια σφαίρα της γης. Είχα τουλάχιστον 150 χρόνια να δω τον πλανήτη μου – και δε σας το κρύβω, συγκινήθηκα…

V. Σήμερα, αγαπητά μου παιδιά, στο διαπλανητικό μας σχολείο έχουμε ένα νέο μαθητή. Είναι από το Άλφα του Κενταύρου. Ελπίζω να τον κάνετε να νιώσει σαν στο σπίτι του…

VI. Μετατρέψτε σε επιστημονική φαντασία ένα κλασσικό παραμύθι. Για παράδειγμα γράψτε το “Η Χιονάτη και τα 7 εκτοπλάσματα από τον κομήτη Χ – 812”

VII.

Τα παιδιά δεν μπορούσαν να ζήσουν παραπάνω από

δώδεκα μινίμ μέσα στα σφραγισμένα κιβώτια…ii

VIII.

Η αρχή έγινε τη νύχτα που η Βασίλισσα μάζεψε τα

ηλεκτρονικά σκυλιά της. Ήμουν κάτω από τα σκυλιά δυο χρόνια, από τότε που αποστάτησα…iii

IX. Καντορόμ! Καντορόμ! Αφού υπήρχε το Καντορόμ τίποτα πλέον δε θα ήταν ίδιο!

X. Ο ουρανός πάνω από το λιμάνι είχε το χρώμα της τηλεόρασης που ξέμεινε σε ένα κανάλι δίχως σήμα… iv

XI. Περιγράψτε τον κόσμο του σήμερα, αν το 1492 ήταν οι Ινδιάνοι που ανακάλυπταν την Ευρώπη…

~ 29 ~


XII.

Περιγράψτε

μια

μέρα

στην

Αυτοκρατορία

της

Ουδεποτίας ή μια μέρα στο Ηνωμένο Βασίλειο της Αιωνιότητας ή μια νύχτα στο Κράτος του Φόβου.

XIII.

Το καμάκι στον 23ο αιώνα:

Μωρό μου, πόσο μου αρέσει η δεξαμενή λαδιού σου! Θέλεις

να

ανταλλάξουμε

σειριακούς

αριθμούς;

Ερωτευτείτε! Συνεχίστε!

XIV.

Ας φανταστούμε πως μια μέρα παύει να ισχύει ο νόμος

της βαρύτητας. Τι θα συνέβαινε σε μια καφετέρια; Ή τι θα συνέβαινε στον κόσμο όλο; XV.

Εμπνευστείτε από την ακόλουθη εικόνα…

Οι μαθητές άρχισαν τη συγγραφή στο τέλος του πρώτου μας μαθήματος και συνέχισαν τα κείμενά τους στο σπίτι, τη βδομάδα που ακολούθησε. Στις δυο επόμενες συναντήσεις τα διαβάσαμε και σχολιάσαμε μαζί. Τα σχόλια δεν αφορούσαν την ορθογραφία ή τη σύνταξη – στοιχεία που ούτως ή άλλως ήταν σε πολύ καλό επίπεδο –

~ 30 ~


αλλά το κατά πόσο τα κείμενά τους πληρούσαν τις κειμενικές προϋποθέσεις της επιστημονικής φαντασίας και ευρύτερα, κατά πόσο ήταν

κείμενα

λογοτεχνικά

σύμφωνα

με

τους

στόχους

της

δημιουργικής γραφής. Με το τέλος των μαθημάτων μας και εντυπωσιασμένοι με την ποιότητα των κειμένων, συζητήσαμε με τη Σοφία Νικολαΐδου την ιδέα να τα συγκεντρώσουμε φτιάχνοντας μια από τις πρώτες ανθολογίες επιστημονικής φαντασίας που θα έχουν γραφτεί ποτέ από έλληνες συγγραφείς! Τα παιδιά συμφώνησαν με ενθουσιασμό και έτσι το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας άρχισε να δημιουργείται.

Περί Ταξινομήσεων, Σχολιασμού και της Αντιληπτικότητας του κυρίου Δρένου Τα κείμενα που θα διαβάσετε δεν έχουν διαταχθεί βάσει κάποιων αξιολογικών ή θεματικών κριτηρίων, ούτε επιδιώκοντας κάποια ομοιομορφία. Τα κείμενα αυτά είναι ταυτόχρονα ομοιογενή και ετερογενή. Κάποια από αυτά αποτελούν αυτοτελή διηγήματα ενώ άλλα αποτελούν εισαγωγές για πιθανές νουβέλες που θα μπορούσαν μια μέρα να γραφούν. Ταξινομώντας τα, είχα στο μυαλό μου πώς το σύνολο θα μπορούσε να είναι απολαυστικό για τον αναγνώστη. Πώς θα μπορούσε τη σοβαρότητα να τη διαδέχεται το χιούμορ και το ανάποδο, πώς θα μπορούσαν οι διαφορετικές απόπειρες των παιδιών να πλεχθούν σε ένα αρμονικό όλον, το οποίο να αποτελεί ένα ανάγνωσμα που θα κυλάει ομαλά, με διακυμάνσεις έντασης, προβληματισμού και ύφους. Διατυπώνοντάς το πιο απλά, διέταξα τα κείμενα αισθαντικά, με τον ίδιο τρόπο που θα το έκανα αν είχα τη χαρά να ήμουν εγώ ο συγγραφέας τους!

~ 31 ~


Επίσης, κάθε κείμενο των μαθητών το ακολουθεί ένα ακόμα, συνοδευτικό. Τα κείμενα αυτά που είναι δικά μου υπηρετούν το δεύτερο στόχο αυτής της ανθολογίας, ο οποίος είναι να αποτελέσει ένα πρακτικό και συγκεκριμένο εγχειρίδιο μύησης στην επιστημονική φαντασία. Λαμβάνοντας ως αφορμή τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ιστορίας, προσπαθώ συνοπτικά να παραθέσω στοιχεία για τη θεωρία, τα υπό-είδη και τους τρόπους της επιστημονικής φαντασίας. Το μέγεθος των συνοδευτικών κειμένων επίσης δεν έχει να κάνει με την ποιότητα των κειμένων των παιδιών – όλα τα κείμενά της ανθολογίας είναι πολύ ωραία! Αν αυξομειώνονται σε μέγεθος, αυτό υπηρετεί – και μόνο – τις ανάγκες της οικονομίας αυτής της δεύτερης αφήγησης που εξελίσσεται παράλληλα, μιας αφήγησης διδακτικής. Έτσι για παράδειγμα, μια ιστορία που πρώτη αυτή εγκαινιάζει κάποιο υπόείδος της επιστημονικής φαντασίας στην ανθολογία, συνοδεύεται αντιστοίχως από ένα μεγαλύτερο κείμενό μου, ώστε να δοθούν οι απαραίτητες επεξηγήσεις. Επίσης, είμαι σίγουρος πως πολλοί από τους αγαπημένους και μικρούς μου συγγραφείς θα γελάσουν με τα διάφορα σχόλια που τους γράφω. Θα γελάσουν δηλαδή με την κριτική της λογοτεχνίας που συνοδεύει τα κείμενά τους – όχι απαραιτήτως αδικαιολόγητα. Μπορεί να σκεφθούν πως «μα καλά, εγώ εννοούσα τα αντίθετα από αυτά που γράφει ο κύριος Δρένος» ή να πουν καγχάζοντας «πού τα βρήκε όλα αυτά που λέει ο κύριος Δρένος, εγώ για να του κάνω πλάκα το σκάρωσα το κείμενό μου», για να καταλήξουν διερωτώμενα «μήπως τελικά είναι ηλίθιος ο κύριος Δρένος;» Πράγματι, πολλές φορές η κριτική μοιάζει να κάνει τα δικά της. Και μάλιστα κάποιες φορές – επειδή ενίοτε ζηλεύει τα κείμενα που σχολιάζει – καμώνεται πως είναι πιο έξυπνη από το αντικείμενό

~ 32 ~


της. Όμως δεν είναι αυτή η περίπτωση εδώ. Όποιος γράφει θα πρέπει να γνωρίζει πως αφού τελειώσει το γραπτό, το κείμενό του αυτονομείται από το συγγραφέα και αρχίζει τη δική του τη ζωή, μια ζωή μες το μυαλό του αναγνώστη. Όπως επίσης πρέπει να γνωρίζει πως είναι η γλώσσα που συχνά μας οδηγεί και όχι εμείς αυτήν. Πολλές φορές λέμε ένα και ταυτόχρονα άλλα χιλιάδες λέγονται κάτω από τη μύτη μας, τη δική μας ή του στυλού μας. Έτσι και εδώ λοιπόν. Καθώς η επιστημονική φαντασία είναι ένα είδος πολύ πλούσιο σε στοχασμό και η γλώσσα της είναι μεστή σε συνειρμούς, όνειρα και εικόνες, τα κείμενά της δεν εκπλήσσουνε μόνο τους αναγνώστες, μα και τους ίδιους τους συγγραφείς.

Μια Μικρή Ανθολογία Επιστημονικής Φαντασίας που Τελικά Δεν Είναι και Τόσο Μικρή Το κυρίως σώμα της ανθολογίας μας είναι το δεύτερο μέρος της που περιλαμβάνει τις ιστορίες των μαθητών καθώς και το σχολιασμό τους. Ωστόσο δεν τελειώνει εκεί. Συνοδεύεται από ένα τρίτο και ένα τέταρτο μέρος. Στο τρίτο μέρος οι συγγραφείς αυτοβιογραφούνται. Και ως επί το πλείστον βιογραφούν τις μέλλουσες ζωές τους ή αντιθέτως, σκαρώνουν την εναλλακτική ιστορία μιας παρελθούσας ύπαρξής τους. Έτσι, κατά μία έννοια, τα βιογραφικά τους σημειώματα αποτελούν και αυτά επιστημονική φαντασία. Ιδιότυπη μεν και ιδίας κατανάλωσης, μα ταυτοχρόνως και δημόσιας απόλαυσης, καθώς κάθε βιογραφικό τους είναι και ένα απολαυστικό και σύντομο διήγημα. Τέλος, το τέταρτο μέρος του βιβλίου θέλει να αποτελέσει ένα βιβλιογραφικό οδηγό για κάθε αναγνώστη που η ανθολογία μας του

~ 33 ~


κίνησε το ενδιαφέρον. Παρουσιάζεται η περιπέτεια της επιστημονικής φαντασίας, άλλοτε ένδοξη και άλλοτε άδοξη, στην ελληνική βιβλιογραφία και ταυτόχρονα προτείνονται κάποια βιβλία και συγγραφείς ως εναρκτήρια σημεία για όποιον θέλει να μυηθεί στο είδος. Πρόκειται για μια περιπέτεια που δεν τελειώνει. Κάποια από τα βιβλία αυτά πρέπει να ανασκαφούν σε σκονισμένα ράφια ή άλλα έχουν θεαθεί μονάχα σε παλαιοβιβλιοπωλεία. Και κάποια τέλος, είναι εξαντλημένα σαν τα πανάρχαια άστρα που κάψανε τα καύσιμα που είχαν στον πυρήνα.

Ο Επίλογος της Εισαγωγής Φτάνοντας

στο

τέλος

αυτής

της

μακροσκελούς

εισαγωγής,

αναρωτιέμαι αν τελικά έχει απαντηθεί το ερώτημα «τι είναι τέλος πάντων αυτή η επιστημονική φαντασία». Η απάντηση είναι πως δεν έχει απαντηθεί. Εξάλλου, η ακαδημαϊκή, θεωρητική συζήτηση συνεχίζεται αμείωτη. Προσωπικά πιστεύω πως η επιστημονική φαντασία άσχετα από τις ταξινομήσεις ή τα ορόσημα που θέτει ο κάθε συγγραφέας ή θεωρητικός, συνδέεται στενά με αυτό το πρωταρχικό και μόνιμο δέος μας απέναντι στην απειρότητα του κόσμου που μας περιβάλλει. Μπορεί σήμερα η λογοτεχνία που εκφράζει το δέος αυτό να ονομάζεται επιστημονική φαντασία, ωστόσο δεν είναι απίθανο στο μέλλον άλλα να είναι τα μέσα έκφρασής του και αλλιώς να ονομάζονται. Άλλωστε όλα είναι σχετικά – εδώ υποστηρίζεται πως ο ίδιος ο χώρος και ο χρόνος σχετίζονται μεταξύ τους! Αν ένας άνθρωπος της παλαιολιθικής εποχής μπορούσε να παρακολουθήσει

μια

τραγωδία

του

Ευριπίδη,

«επιστημονική

φαντασία» θα τη θεωρούσε. Αν ένας άνθρωπος του Μεσαίωνα ~ 34 ~


διάβαζε μια ηθογραφία του Γκυ ντε Μωπασάν, θα ήταν σίγουρος πως αυτοί οι Παριζιάνοι του 19ου αιώνα μόνο σε κάποιο μακρινό πλανήτη θα μπορούσαν να υπάρξουν. Και αν τέλος έφθανε στα χέρια του προπάππου μας ένα σχολικό βιβλίο Φυσικής ή Βιολογίας της Α’ Γυμνασίου, θα του φαινόταν τόσο απίθανο που θα ήτανε σίγουρος πως πρόκειται για μυθοπλασία και όχι για επιστήμη.

 Η επιστημονική φαντασία παίρνει πνοή από αυτή την υπέροχη αύρα του οράματος που διέπει τους ανθρώπους, από τον πρώτο έως τον τελευταίο. Είναι αυτή η «ουτοπική παρόρμησή» μας που μας κάνει πάντα να φανταζόμαστε κάτι το ριζικά διαφορετικό από αυτό που υπάρχει, κάτι το καλύτερο, ακόμα και αν χρειάζεται πρώτα να περάσουμε από το χειρότερο μέχρι να το φθάσουμε. Κάθε εποχή έχει τα αντίστοιχα «παιδιά» της σκέψης της, κάθε εποχή διαλέγει τις μορφές που της ταιριάζουν. Ωστόσο ένας μίτος αόρατος – μα και ορατός – συνδέει τους πρώτους εκείνους Homo Sapiens που κοίταξαν τα άστρα, κοίταξαν τη φωτιά και ύστερα σκεφτήκαν «πώς θα ήταν αν…», με εμάς τους σημερινούς ανθρώπους που ελπίζουμε πως κάποια κρέμα για ρυτίδες που διαφημίζει η τηλεόραση θα σταθεί ικανή – σαν χρονομηχανή – να σταματήσει τον προσωπικό μας χρόνο. Ή τους συνδέει με όλη την ανθρωπότητα στην ηρωική της την προσπάθεια κάποια μέρα να οικοδομήσει ένα σύστημα κοινωνικό, που θα κάνει τη Γη να μοιάζει περισσότερο με παράδεισο από ό,τι κόλαση. Για σήμερα όλα αυτά – και στο βιβλιαράκι μας επίσης – ας τα πούμε «επιστημονική φαντασία». Για να συνεννοηθούμε με νόημα, κλείνοντας το μάτι.

~ 35 ~


Ευχαριστίες και Αφιερώσεις

Τι θα ήταν μια εισαγωγή δίχως τις ευχαριστίες και τις αφιερώσεις της; Θα ήτανε κουτσή. Θέλω λοιπόν να ευχαριστήσω τη Σοφία Νικολαΐδου για την πρόσκλησή της να συμμετάσχω στον Όμιλο Δημιουργικής Γραφής, για τη βοήθειά της, καθώς και για διάφορα άλλα. Επίσης, θέλω πολύ να ευχαριστήσω όλους τους part time μαθητές μου που θα ήτανε μεγάλη μου χαρά αν τους είχα και πλήρους ωραρίου. Τους ευχαριστώ για το ενδιαφέρον που δείξαν για το μάθημα, τους ευχαριστώ για την ευγενική τους διαγωγή και φυσικά τους ευχαριστώ για τα όμορφά τους κείμενα. Τέλος, αφιερώνω το μέρος που μου αντιστοιχεί από αυτήν εδώ την ανθολογία στον πατέρα μου, τον Γιάννη. Μπορεί πολλά να μην έχω πάρει από αυτόν, όμως σίγουρα μοιραζόμαστε την ίδια αγάπη για αυτά τα απίθανα δημιουργήματα της επιστημονικής φαντασίας!

~ 36 ~


Οι

Ιστορίες

~ 37 ~


~ 38 ~


Παντελής Τσομπάνης

[DEUTSCHLAND ÜBER ALLES!] Deutschland über alles! Heil Hitler! Hört den Radio Munchen! Tο τρίτο Ράιχ κατάφερε να απωθήσει τους μπολσεβίκους στη μάχη γύρω από τη Γερμανική Βουλή. Άντρες, γυναίκες και παιδιά βγήκαν στους δρόμους δια να πανηγυρίσουν το χαρμόσυνο τούτο γεγονός. Ο μεγάλος αρχηγός μας, Αδόλφος Χίτλερ, βρίσκεται ακόμα στο Reichstag και ετοιμάζεται για το λόγο που πρόκειται να εκφωνήσει μπροστά από την Πύλη του Βραδεμβούργου. Στις τρεις και δεκαεπτά λεπτά μετά μεσημβρινήν, βόμβα ατομικής ενέργειας ερρίφθη πάνω από το αμερικανικόν Κογκρέσον και λίγα λεπτά αργότερα, στις τρεις και εικοσιδύο μετά μεσημβρινήν, ερρίφθη βόμβα στην Κόκκινην Πλατείαν της Σοβιετικής Ενώσεως. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας οι Τσώρτσιλ, Στάλιν και Ρούζβελτ υπέγραψαν στη Γιάλτα της χερσονήσου της Κριμαίας την παράδοση άνευ όρων. Ολοκληρωτική ταπείνωσις για τις Μεγάλες Δυνάμεις. Οι αρχηγοί κρατών που ανήκουν στις Δυνάμεις του Άξονα συνεχάρησαν τον Μεγάλο Αδόλφο. Ο αυτοκράτορας Χιροχίτο εξ Ιαπωνίας ήλθον αυτοπροσώπως εις το Βερολίνο δια να συγχαρεί προσωπικά τον Καγκελάριον. Ζήτω το Τρίτο Ράιχ! Ζήτω ο Χίτλερ! Ζήτω η Γερμανία!

Deutschland über alles!

~ 39 ~


Κοσμοϊστορικές αλλαγές. Οι Γερμανικές Δυνάμεις κατάφεραν να απωθήσουν τον Κόκκινο Στρατό που ήταν ένα βήμα πριν την κατάληψη της Γερμανικές Βουλής. Οι στρατιώτες, που την πλειοψηφία τους την αποτελούσαν Βερολινέζοι, κατάφεραν να νικήσουν

ολοκληρωτικά

τους

Σοβιετικούς.

Παράλληλα,

ολοκληρώθηκε η κατασκευή της πρώτης ατομικής βόμβας. Το σχέδιο ήταν να ριχτεί στη Νέα Υόρκη. Λίγο πριν την αναχώρηση του αεροπλάνου Hinteburg II, αποφασίστηκε να ριχτεί στο Κογκρέσο. Ένα άλλο αεροπλάνο έριξε τη βόμβα πάνω από την Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας και το ωστικό κύμα κατέστρεψε και το Κρεμλίνο αλλά και την εκκλησία του Αγίου Βασιλείου. Στα χρόνια που θα ακολουθούσαν, θα είχαν αλλάξει πολλά πράγματα. Η απαγόρευση της κυκλοφορίας και η επί τόπου εκτέλεση σε περίπτωση αντίστασης σε όργανο της τάξης ήταν δεδομένα. Η εξάλειψη των Εβραίων με μαζικές δηλητηριάσεις αέρος πάνω από το Ισραήλ, αλλά και του έγχρωμου πληθυσμού της Αμερικής στα στρατόπεδα

συγκέντρωσης

της

Ναζιστικής

Γερμανίας

δεν

προβλεπόταν τόσο ραγδαία. Στην Αφρική, ο Μέντελε φρόντισε να μετατρέψει όλους τους μελαμψούς σε ξανθούς, γαλανομάτηδες. Κάτι ενέσεις, με ουσίες όπως φαινυλκετονουρία,

αμινοξάνη

και

οστελαλαφάνια.

Μαζικές

εξοντώσεις παντού. Πολλοί Ρώσοι κομμουνιστές έτρεξαν να υποστηρίξουν το Τρίτο Ράιχ για να αποφύγουν τα χειρότερα. Πολλοί δεν ακολούθησαν το συρμό. Προτίμησαν να θυσιαστούν για τις ιδέες τους. Και ναι, θυσιάστηκαν. Τα μεγάλα μέσα μαζικής ενημέρωσης όλων των χωρών της υφηλίου πέρασαν στα χέρια του Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού, Joseph Goebbels. Εξουσίαζε τα πάντα τώρα. Καθημερινά μηνύματα που διακήρυτταν την καλοσύνη, τη φροντίδα και το σεβασμό του Γερμανικού Κράτους ως προς τους κατακτημένους. Το

~ 40 ~


ίδιο και οι εφημερίδες. Η Ελλάδα βρέθηκε σε καλύτερη μοίρα. Ο Χίτλερ φρόντισε την ανοικοδόμηση της Ακρόπολης των Αθηνών και πήρε από το Βρετανικό Μουσείο τα Ελγίνεια. Δημιούργησε μουσείο στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, όπου τοποθετήθηκαν πολλά μάρμαρα. Ο Αδόλφος Χίτλερ ήταν λάτρης του αρχαίου πολιτισμού. Μιλούσε πολύ καλά ελληνικά, αλλά μόνο με ερασμιακή προφορά. Η δομή του Τρίτου Ράιχ ήταν βασισμένη στο αρχέγονο ελληνικό πρότυπο. Μια γυναίκα διαδήλωνε καθημερινά μαζί με άλλους αντιστασιακούς. Στόχος της ήταν η λύση του γερμανικού ζυγού και η ελευθερία της Ελλάδας. Πότε στην Πατησίων, πότε στη Σταδίου, πότε στο Σύνταγμα. Η Γκεστάπο παραμόνευε σε κάθε τους βήμα. Σαν ανακάλυψαν πως αυτή η γυναίκα ήταν υπεύθυνη για τη διοργάνωση των διαδηλώσεων, πήγαν στο σπίτι της, την άρπαξαν και την οδήγησαν στην Καισαριανή. Μετά από ώρες ατέλειωτων βασανιστηρίων, ξεψύχησε στην παγοκολώνα. Αυτή η κοπέλα λεγότανε Μελίνα. Επίθετο άγνωστο. Μόνο ότι είχε έναν αδερφό που λεγότανε Σπυρίδων. Ένας γερμανικός κόσμος, με τη σβάστικα να εξαπλώνεται κατα μήκος των ωκεανών και των στεριών. Λαίλαπα, αρρώστια... Και αυτά ήταν μόνο η αρχή...

Ένα βαρύ και ασήκωτο ξεκίνημα για την ανθολογία μας. Παρά την κοινή πεποίθηση, η επιστημονική φαντασία δεν αναφέρεται πάντοτε στο μέλλον. Πράγματι, οι διαδεδομένες

~ 41 ~


εικόνες της, το ρομπότ, το διαστημόπλοιο, ο εξωγήινος καρπίζουνε κατεξοχήν σε αυτό. Ωστόσο πάντα το κυριότερο μέλημά της είναι να δημιουργήσει το αίσθημα του δέους στον αναγνώστη και να κλονίσει όλες του τις βεβαιότητες, απελευθερώνοντας τη στοχαστική του φαντασία. Το παρελθόν προσφέρεται ιδιαιτέρως για αυτό. Τα μελλούμενα είναι ανάλαφρα, γεμάτα υποσχέσεις και επιθυμίες. Είναι άγραφα καθώς δεν έχουν ακόμα συμβεί, δε θέτουν σιδερένιες προϋποθέσεις. Αντίθετα, το παρελθόν είναι βαρύ και ασήκωτο. Έχει συμβεί και αποτελεί μια τεράστια στοίβα ήδη-γεγονότων, αναντίρρητων. Αν είναι δύσκολο να φανταστούμε το μέλλον, είναι δυο φορές πιο δύσκολο να φανταστούμε ένα διαφορετικό παρελθόν, γιατί πρέπει να το ξεθεμελιώσουμε και να το χτίσουμε εκ νέου. Η επιστημονική φαντασία κάνει αυτή την απόπειρα με ένα από τα πιο ιδιαίτερα είδη της, την εναλλακτική ιστορία. Πώς θα ήταν ο κόσμος του παρόντος μας αν το παρελθόν είχε συμβεί διαφορετικά; Αν η κλασσική επιστημονική φαντασία χρησιμοποιεί τις θετικές και τεχνικές επιστήμες, η εναλλακτική ιστορία απευθύνεται για βοήθεια στην ιστορική επιστήμη. Χρησιμοποιεί το ντοκουμέντο, ψηλαφεί και διατυπώνει νόμους για την Ιστορία, εξερευνά το ρόλο του ατόμου, της κοινωνικής τάξης και του τυχαίου. Ταυτόχρονα, μιλώντας για το παρελθόν, μιλάει τόσο για το παρόν όσο και για το μέλλον. Επανεκτιμούμε το παρόν μας βλέποντας ξεκάθαρα, λογοτεχνικά ζωντανά στα μάτια μας, το πόσο διαφορετικά θα μπορούσε να είχε εξελιχθεί. Και παράλληλα, συνειδητοποιώντας πως το παρελθόν θα μπορούσε να έχει πολλές εκδοχές, αντιλαμβανόμαστε επίσης πως το μέλλον δεν είναι δεδομένο, πως δεν έρχεται αυτόματα, αλλά πως έχει και αυτό πολλές παραλλαγές και πως χρέος μας είναι να διαλέξουμε την καλύτερή εκδοχή του, πριν και αυτό να απολιθωθεί σε παρελθόν. Η ιστορία του Παντελή Τσομπάνη υποδειγματικά χειρίζεται το ιδίωμα της εναλλακτικής ιστορίας. Η ραδιοφωνική μετάδοση της εισαγωγής παρουσιάζεται με μια έντονη, επίσημη και «βίαιη» γραμματοσειρά, προσδίδοντας το κύρος του ιστορικού ντοκουμέντου και χαρίζοντας αληθοφάνεια στην εναλλακτική του ιστορία. Το ίδιο επιτυγχάνει και η καλή χρήση των γλωσσικών τύπων του παρελθόντος.

~ 42 ~


Ύστερα, η γραμματοσειρά μικραίνει. Πλέον αρχίζει η διήγηση του νέου παρόντος και μέλλοντος. Αρχίζει η ιστορία του καθημερινού, το οποίο αποδεικνύεται ριζικά διαφορετικό από ό,τι έχουμε γνωρίσει. Τα ιστορικά γεγονότα παρουσιάζονται σε μια έντεχνη αντιστροφή τους. Αλλού πέσανε οι ατομικές βόμβες, άλλες πρωτεύουσες ηττηθήκαν. Οι τρομακτικές συνεπαγωγές των διαφορετικών γεγονότων περιγράφονται με εξονυχιστική λεπτομέρεια. Όπως επίσης καταδεικνύεται με ένταση το βασικό αξίωμα που λέει πως την Ιστορία τη γράφουν οι νικητές. Έπειτα, η σκαιότητα του κειμένου κάπως διαταράσσεται. Ένα μικρό και ειρωνικό διάλειμμά που αναφέρεται στην «ερασμιακή προφορά του Χίτλερ» και στην «καλύτερη μοίρα της Ελλάδας», επειδή πήρε πίσω κάτι μάρμαρα… Η κειμενική αντίσταση έχει αρχίσει. Και θα συνεχίσει τώρα στην «πραγματική ζωή» του κειμένου. Η αντιστασιακή οργάνωση συγκροτείται, αγωνίζεται, όμως φευ, αυτή τη φορά ηττάται. Κανείς δε θα μάθει το επώνυμο της ηρωίδας – αν και μπορούμε να το μαντέψουμε στον αναχρονισμό της αναφοράς. Δε θα το μάθει κανείς, γιατί την Ιστορία, είπαμε, τη γράφουν οι νικητές. Και έτσι σκαιά όπως ξεκίνησε, θα τελειώσει το κείμενο με τη λαίλαπα να εξαπλώνεται. Το κείμενο του Παντελή Τσομπάνη φλερτάρει με τη δυστοπία, όπως πολύ συχνά συμβαίνει στην εναλλακτική ιστορία. Ο κώδωνας του παρελθόντος κρούει στο παρόν και αντηχεί στο μέλλον. Εμείς τον ακούμε;

~ 43 ~


Time-traveller

Ο (ΕΞΩ)ΓΗΙΝΟΣ

– Λοιπόν αγαπητά μου παιδιά, σήμερα ο παππούς θα σας διαβάσει μία ιστοριούλα από τα πολύ παλιά χρόνια, που διαδραματίζεται κατά την αιματηρή εκείνη περίοδο των πολέμων μεταξύ των άστρων. Ήταν μια άγρια νύχτα του 4900 και είχε ξεσπάσει βροντερή καταιγίδα στον πλανήτη Λίσερτ. Ο δυνατός άνεμος διοξειδίου του άνθρακα φυσούσε μανιασμένα στους ηλεκτρονικούς δρόμους, σκορπίζοντας εδώ κι εκεί σκόνη αστρικών πτωμάτων. Μέσα στο μεγάλο διαστημόπλοιο, η βασίλισσα γεννούσε με αβάσταχτο π��νο και διαπεραστικές κραυγές το διάδοχο του θρόνου. Το νεαρό αγοράκι που γεννήθηκε ονομάσθηκε Κέντορ. Η μητέρα του το κράτησε περήφανα στην αγκαλιά της και είπε με σιγουριά: «Όταν μεγαλώσεις, θα γίνεις σπουδαίος βασιλιάς». Ύστερα το πήραν οι παραμάνες, του χτύπησαν τατουάζ με το σειριακό του αριθμό και το όνομά του στο μικρό του δαχτυλάκι, τον τύλιξαν σε μια κουβέρτα και τον άφησαν δίπλα στην ξαπλωμένη του μητέρα. Εκείνη την ώρα επέστρεφε από τον πόλεμο των άστρων ο βασιλιάς Λέοντορ, πάνω στο ιπτάμενο άρμα του. Μόλις αντίκρισε το μελλοντικό του διάδοχο δάκρυσε από συγκίνηση. Με το που τον

~ 44 ~


σήκωσε όμως στα χέρια του, τα άλογα ρομπότ που οδηγούσαν το άρμα έκαναν μία αναστατωμένη κίνηση και το νεογέννητο γλίστρησε από τα χέρια του και έπεσε στο κενό διάστημα. Ώσπου να προλάβουν να πάνε για να το πιάσουν, το μωρό είχε εξαφανιστεί. Σε μαύρο πένθος έπεσε η βασιλική οικογένεια από τότε, καθώς θεώρησαν το χαμένο τους παιδί νεκρό. Ο μικρός Κέντορ όμως είχε καταφέρει να τσουλήσει μέσα σε μία μαύρη τρύπα! Έτσι μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα βρέθηκε σε μία έρημη περιοχή, σε έναν πλανήτη ονόματι Γη. Το παραπονεμένο κλάμα του μωρού ηχούσε ανάμεσα στα μπλε φωσφοριζέ στάχυα που κυμάτιζαν αρμονικά από τον αέρα. Ένας αγρότης τότε που το άκουσε, έσπευσε να το βοηθήσει και να το περιθάλψει. Το πήγε σπίτι και, αφού συζήτησε με τη γυναίκα του, αποφάσισαν να το κρατήσουν για δικό τους παιδί, καθώς έμοιαζε ολομόναχο και αβοήθητο. Η γυναίκα πήρε το παιδί στα χέρια της και είπε γλυκά: «Θα σε ονομάσουμε…». Εκείνη τη στιγμή ο άντρας σήκωσε το χεράκι του παιδιού για να δει τι ήταν αυτή η μαύρη μουτζούρα στο δάχτυλό του. Διάβασε φωναχτά: «Κέντορ, 0121». «Κέντορ λοιπόν!», αναφώνησε η γυναίκα. Τα χρόνια περάσανε και ο Κέντορ που ζούσε μια φυσιολογική, γήινη ζωή είχε συμπληρώσει τριάντα γήινα έτη. Ζούσε με τους γονείς του, οι οποίοι ήταν ηλικιωμένοι πια και είχαν μόνο αυτόν για να τους προσέχει. Δούλευε στα χωράφια που κληρονόμησε από τον πατέρα του και είχε διαπρέψει στην ηλεκτρονική γεωργία. Τα χρήματα που έβγαζε ήταν αρκετά, ώστε να ζούνε με άνεση και ευτυχισμένοι. Ήταν πολύ καλό παιδί και αγαπούσε την περιπέτεια. Γενναίος, αρκετά ριψοκίνδυνος και γοητευτικός, είχε καταφέρει να ζει τη ζωή που ήθελε. Είχε δεσμό με μια ξεχωριστή κοπέλα, την Ρόουζ. Η ζεστή και ευγενική καρδιά της τον έκαναν να την ερωτευτεί αμέσως. Α! Και τα υπέροχα μοβ και τιρκουάζ μαλλιά της. Ήταν τόσο μοδάτη! Όντας αρκετά αγαπημένοι μεταξύ τους σκόπευαν να παντρευτούν σύντομα ώστε να δημιουργήσουν τη δική τους οικογένεια. Βέβαια, ο Κέντορ

~ 45 ~


αγαπούσε πολύ την οικογένειά του, αλλά πάντα ένιωθε λίγο περίεργα, κάπως παρείσακτος. Δώδεκα Δεκεμβρίου του 4930. Το τσουχτερό κρύο έκανε τους ανθρώπους να κλείνονται μέσα στα σπίτια τους, μπροστά από την οθόνη με την εικόνα της ηλεκτρονικής φλόγας που παρήγαγε θερμότητα. Το ερωτευμένο ζευγάρι είχε πάει να δειπνήσει στο Διαστημικές γεύσεις, από τον τόπο τους στον τόπο μας, ένα λιτό εστιατόριο με διαστημικό φαγητό, το αγαπημένο του Κέντορ. Σκόπευε να της κάνει πρόταση γάμου, ωστόσο δεν είχε υπολογίσει την εξέλιξη της βραδιάς. Καθώς

ήταν

πολύ

αντικομφορμιστής,

επιθυμούσε

να

ακολουθήσει μία αρχαία διαδικασία πρότασης γάμου ώστε να την εκπλήξει: την προσφορά ενός δαχτυλιδιού. Την ώρα όμως που το έβγαλε από την τσέπη του, με σκοπό να της το περάσει στο δάχτυλο, ένα έντονο μπλε κύμα ενέργειας, σαν κεραυνός, συνοδευόμενο από ένα μικρό σεισμογενές κύμα, «ρούφηξε» τον Κέντορ, ο οποίος εξαφανίστηκε μαζί με το περίεργο αυτό μπλε κύμα. Όταν συνήλθε από το σοκ, συνειδητοποίησε πως βρίσκεται σε ένα περίεργο μέρος που γύρω του υπήρχαν μόνο διαστημόπλοια και ρομπότ. Η αναπνοή του ήταν δύσκολη καθώς ο αέρας περιείχε μόνο διοξείδιο του άνθρακα. Τα πλάσματα που κυκλοφορούσαν έμοιαζαν με ανθρώπους, μόνο που είχαν μια ευαίσθητη και λίγο πράσινη επιδερμίδα, η οποία γυάλιζε έντονα, σαν να είχαν αλείψει όλο τους το σώμα με χρυσόσκονη. Βρισκόταν σίγουρα σε άλλον πλανήτη! Δεν μπορούσε να πιστέψει στα μάτια του! Τη μεγαλύτερη όμως έκπληξη του προξένησε το γεγονός πως μέσα σε λίγα λεπτά, ο οργανισμός του άρχισε να αλλάζει και να προσαρμόζεται στο περιβάλλον. Μπορούσε πλέον να αναπνέει κανονικά και όταν σήκωσε το χέρι του είδε πως είχε εγκαταλείψει το ανθρώπινο δέρμα του και τη θέση του πήρε αυτό που είχαν και τα πλάσματα εκείνου του πλανήτη. «Πολύ περίεργο», σκέφτηκε.

~ 46 ~


Αποφάσισε επιτέλους να ρωτήσει κάποιον πού στο καλό βρίσκεται, γιατί είχε αρχίσει να ψιλοφρικάρει, αν και κατά βάθος ένιωθε κάπως περίεργα, πολύ… οικεία. Σταμάτησε μια περαστική κοπέλα και τη ρώτησε. Αυτή παραξενεμένη κάπως και αμίλητη, του έδωσε το χέρι και κάνανε χειραψία. Ύστερα του είπε, «λοιπόν Κέντορ, πραγματικά φαίνεσαι πολύ περίεργος. Αν και μοιάζεις σαν και εμάς, φαίνεται σαν να μην είσαι από το δικό μας πλανήτη. Είμαστε στον Λίσερτ». Τρομερά ξαφνιασμένος της λέει ο Κέντορ, «ποια είσαι εσύ και πώς ξέρεις το όνομά μου; Είμαι από τον πλανήτη Γη» και αυτή απαντάει «Φυσικά και ξέρω ποιος είσαι ανόητε γήινε, αφού το όνομά σου είναι γραμμένο στο χέρι σου! Όλων μας είναι!» και του δείχνει το χέρι της. Παρατήρησε πως είχε γραμμένο κι αυτή έναν αριθμό και από δίπλα το όνομα Τσάρσα. Συλλογίστηκε για λίγο και ήρθε ξανά στο μυαλό του το ερώτημα που τον βασάνιζε από παιδί, γιατί άραγε κανένας άλλος γνωστός του δεν είχε τέτοιο τατουάζ στο χέρι του. Τώρα είχε φρικάρει για τα καλά. Όταν επανήλθε στην πραγματικότητα, είδε πως η Τσάρσα είχε φύγει και είχε μείνει ολομόναχος και απορημένος. Τότε εμφανίζεται μπροστά του ένας μεγάλος σε ηλικία άντρας πάνω σε ένα άρμα και τον πλησιάζει. Χαμογελάει, του λέει «καλώς ήλθες γιέ μου!» και τον αγκαλιάζει. «Ορίστε;!» αντιδράει ο Κέντορ. «Είσαι ο χαμένος μου γιός, το παιδί της βασίλισσας Νεβάδας και του Λέοντορ, βασιλιά του Λίσερτ. Επιτέλους σε βρήκαμε μετά από τριακόσια χρόνια και δεν πρόκειται να σε αφήσουμε να φύγεις. Καιρός ήταν να εγκαταλείψεις τη Γη και να έρθεις να μείνεις εδώ μαζί μας στον πλανήτη σου». Ο Κέντορ δεν μπόρεσε να συγκρατηθεί και ξέσπασε σε κλάματα λύπης. Τότε ο Λέοντορ του λέει, «το ξέρω πως είναι σκληρό που δεν θα ξαναδείς τους γήινους, είναι όμως απαραίτητο να έρθεις εδώ, να παντρευτείς και να υπηρετήσεις ως βασιλιάς στη θέση μου, γιατί όπου να ‘ναι η ζωή μου θα τελειώσει, κοντεύω τα 1000 χρόνια». Πέρασαν γύρω στα 150 χρόνια από τότε, κατά τα οποία ο

~ 47 ~


Κέντορ

παντρεύτηκε

μια

Λισερτιανή,

πήρε

το

θρόνο

του

συγχωρεμένου του πατέρα του και διοίκησε για πολύ καιρό έκτοτε. Μία μέρα που έκανε βόλτα στο διάστημα με τη σύζυγό του σε ένα αεροσκάφος, πέρασαν κοντά από τη γη. «Επιτέλους, από το παράθυρο αντικρίζω και πάλι τη γαλάζια σφαίρα της Γης! Είχα τουλάχιστον 150 χρόνια να δω τον “πλανήτη μου”. Δεν σου κρύβω πως είμαι πολύ συγκινημένος, καλή μου». Όλη την υπόλοιπη μέρα σκέψεις και αναμνήσεις πλημμύρισαν το μυαλό του, κάνοντάς τον να πάρει την απόφαση να κάνει ένα ταξίδι στον πλανήτη για τον οποίο δεν μιλούσε και τόσο συχνά. Άραγε να είχαν αλλάξει πολλά πράγματα; Οι θετοί γονείς του ήταν καλά; Και… τι απέγινε η Ρόουζ; Απαντήσεις στα ερωτήματά του έσπευσε να δώσει, βάζοντας μπρος το αεροσκάφος με προορισμό τη Γη. Με το που προσγειώθηκε, πήρε αμέσως ανθρώπινη μορφή. Ύστερα κατευθύνθηκε αμέσως προς το παλιό του σπίτι. Η αλήθεια ήταν πως δεν είχαν αλλάξει και πολλά πράγματα. Όταν έφτασε, πίεσε το δάχτυλό του στη μικρή οθόνη αφής. Ευθύς άνοιξε η ηλεκτρονική πόρτα και από μέσα βγήκε μια 45χρονη γυναίκα. «Πώς μπορώ να σας βοηθήσω;», «ψάχνω για ένα ηλικιωμένο ζευγάρι που έμενε εδώ», «Α! λυπάμαι, μα πέθαναν πριν κάποια χρόνια». Προσπαθώντας αλλά μην καταφέρνοντας να κρύψει την λύπη του, ο Κέντορ λέει, «μάλιστα, ευχαριστώ για την πληροφόρηση. Χάρηκα για την γνωριμία» και κάνει μια απρόθυμη χειραψία. Τότε η γυναίκα παρατηρεί το τατουάζ στο χέρι του και ξαφνιασμένη αναφωνεί «Κέντορ;». Την κοίταξε πιο προσεκτικά. Τα ξεβαμμένα μοβ και τιρκουάζ μαλλιά της ανέμιζαν ανέμελα, όπως όταν ήταν πιο νέα, όταν την είχε γνωρίσει. Τότε αισθάνεται ένα απρόσμενο τσίμπημα στην καρδιά. «Ρόουζ; Εσύ είσαι;» και δίχως να μπορέσουν να συγκρατηθούν παρασύρονται

από

την

τεταμένη

ατμόσφαιρα,

τα

παλιά

συναισθήματα αναδύονται και βρίσκονται να φιλιούνται ξανά, αγκαλιασμένοι στο χωράφι με τα φωσφοριζέ στάχυα.

~ 48 ~


– Τι λες, βρε παππού, αυτό ήταν όλο; Και μετά; – Και μετά τα γνωστά παιδί μου, ζήσαν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα! Ή μάλλον… για μισό λεπτό! Το βιβλίο δεν τελείωσε, υπάρχει ακόμη μία σελίδα από πίσω που δεν την είχα προσέξει: Την ίδια ώρα η απουσία του βασιλιά είχε αναστατώσει τον πλανήτη Λίσερτ, καθώς είχαν δεχθεί επιδρομή από το στρατό του μοχθηρού βασιλιά του πλανήτη Ρέιζ, τον Πάραζον. Ο στρατός άρχισε να καταστρέφει με μανία ό,τι έβρισκε μπροστά του και ο Πάραζον φούσκωνε από ευτυχία και καμάρι στη θέα των ανυπεράσπιστων Λισερτιανών. Παρόλο που ο ρομποτικός στρατός του Λίσερτ έκανε ό,τι μπορούσε, ό,τι είχε προγραμματιστεί δηλαδή να κάνει σε παρόμοια περίπτωση ανάγκης, αν δεν ερχόταν σύντομα ο βασιλιάς για να τους δώσει οδηγίες, ο πλανήτης θα χανόταν για πάντα! Τότε η μοχθηρή βασίλισσα που παραμόνευε να κυριαρχήσει, καθώς τυφλώθηκε από τον τεράστιο πλούτο του Κέντορ, αποφάσισε να πάρει την κατάσταση στα χέρια της. Ο λαός όμως απαιτούσε τον βασιλιά του. Εξοργισμένη τότε βάζει μπρος ένα από τα βασιλικά αεροσκάφη με σκοπό να ψάξει για τον Κέντορ και έτσι φτάνει στη γη. Κατεβαίνει από το σκάφος λοιπόν και κατευθύνεται στο σπίτι. Για κακή τους τύχη τούς πετυχαίνει στην πόρτα να φιλιούνται. Όντας πολύ θυμωμένη, το πήρε απόφαση και κυριευμένη από συναισθήματα οργής και αγανάκτησης μαζί, αρπάζει μία γήινη και φαινομενικά αθώα πέτρα και τη μετατρέπει σε φονικό εργαλείο, καθώς την πετάει με δύναμη στο κεφάλι του καημένου του Κέντορ, ο οποίος πέθανε με τα τελευταία του λόγια να είναι: «Αφού μου ήταν αδύνατον να ζήσω στον τόπο που αγάπησα, τουλάχιστον πεθαίνω εδώ, αφήνοντας την τελευταία μου πνοή ξαπλωμένος στην αγκαλιά της μητέρας γης». Τέλος.

~ 49 ~


Ας ακολουθήσει τώρα κάτι πιο ανάλαφρο! Ας νιώσουμε τυχεροί που ακόμα και στο μακρινό μέλλον θα υπάρχουνε παππούδες που θα διηγούνται όμορφα παραμύθια στα εγγόνια τους. Η ιστορία της Time-traveler συνδυάζει με παιχνιδιάρικη εξυπνάδα το κλασσικό παραμύθι με τη διαστημική όπερα. Η διαστημική όπερα αποτελεί μάλλον το πιο οικείο ιδίωμα της επιστημονικής φαντασίας για τον αμύητο αναγνώστη. Ο λόγος είναι πως πολύ συχνά οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας βασίζονται σε αυτό το είδος (χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το Star Wars). Πρόκειται για τα έργα εκείνα στα οποία η πλοκή εξελίσσεται στο πέρασμα των αιώνων και στις αχανείς αποστάσεις του σύμπαντος. Διαγαλαξιακές αυτοκρατορίες και διαστημόπλοια που χωρούν ολόκληρες πολιτείες στο εσωτερικό τους, βασιλιάδες και τύραννοι γήινοι ή εξωγήινοι, ολοσχερείς καταστροφές, γενναίοι ήρωες, υπέροχες γυναίκες γήινες ή εξωγήινες. Μια φαντασμαγορία η οποία δικαιολογεί την αναφορά του είδους στην όπερα. Η όπερα με τη μείξη του θεάτρου, της μουσικής και των εντυπωσιακών σκηνικών αποτελούσε κάποτε ό,τι πιο κοντά στην πανδαισία που θα προσέφερε αργότερα ο κινηματογράφος. Η ιστορία της Time-traveler είναι ταυτόχρονα και παραμύθι. Όλοι μας γνωρίζουμε τα χαρακτηριστικά του. Αρχετυπικοί καλοί και κακοί ήρωες παρατάσσονται στις όχθες, τα βασίλεια και τα περιβόλια του. Δεινά συμβαίνουν στους καλούς τους ήρωες. Δοκιμασίες πρέπει να περάσουν. Στο τέλος όμως τους περιμένει η δικαίωση, η πριγκιποπούλα ή ο πρίγκιπας. Η ιστορία μας διανθίζεται με πολύ ωραία ευρήματα. Τα ονόματα των ηρώων και των τόπων (Λίσερτ, Κέντορ, Λέοντορ, Τσάρσα, Πάραζον) ακούγονται ταυτόχρονα παραμυθένια και «διαστημικά». Το εύρημα του «σειριακού αριθμού» φέρει εικόνες από το μέλλον, ενώ επιτρέπει ταυτόχρονα την κλασσική σκηνή της αναγνώρισης των ηρώων. Επιπλέον, τα «φωσφοριζέ στάχυα», η «ηλεκτρονική γεωργία ή φλόγα» και το εστιατόριο με τις «διαστημικές γεύσεις» χτίζουν τη φουτουριστική ατμόσφαιρα η οποία την ίδια στιγμή φιλοξενεί αντιστικτικά «βασιλιάδες» και «άρματα». Είναι το διαχρονικό παραμύθι το οποίο καθ’ ότι διαχρονικό, θα ισχύει και στο μέλλον. Επιπλέον, η συγγραφέας εγκιβωτίζει την αφήγηση του παραμυθιού μέσα σε μια δεύτερη αφήγηση, αυτή του παππού και των εγγονών. ~ 50 ~


Αυτό προσφέρει την ευκαιρία για μια αναστοχαστική παρένθεση: « - Τι λες βρε παππού, αυτό ήταν όλο; Και μετά; - Και μετά τα γνωστά παιδί μου…». Και όμως δε θα είναι τελείως τα γνωστά. Το τέλος δε θα είναι το προσδοκώμενο, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα να ακουστεί ένας ύμνος στην αγάπη, την αγάπη που αψηφά το χρόνο που κυλά διαφορετικά από πλανήτη σε πλανήτη και που πάντα είναι δυνατή σε όλες τις αστρονομικές αποστάσεις. Όσο τα χρόνια θα κυλούν και τα παιδιά που θα γεννιούνται πιο εύκολα θα μπορούν να προφέρουν τα ονόματα των ψηφιακών συσκευών από τα ονόματα των δέντρων και των πουλιών, τόσο τα παραμύθια των ανθρώπων θα παίρνουνε τη μορφή και τη γλώσσα του (Εξω)γήινου.

~ 51 ~


Ευσταθία Καρύδα

ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΓΗ

Ήταν χειμώνας του 3013 θυμάμαι…. Και είχε αφόρητη ζέστη! Η θάλασσα ήταν αναστατωμένη. Τα κύματά της έσκαγαν μπροστά μου και πιτσιλούσαν τα τέσσερα πόδια μου, τα οποία είχα αλείψει με αντηλιακό για απαλότερη και πρασινότερη επιδερμίδα. «Γιατί να είναι τόσο λαχανί; Αφού όλη μέρα κάτω από τον ήλιο κάθομαι!» αναρωτιόμουν. Γύρω μου ηρεμία… Μόνη μου συντροφιά ένα αγαλματάκι μιας γυναίκας που βρήκα τυχαία, καθώς χάζευα τους κόκκους της άμμου. Φορούσε ένα στεφάνι και στο σηκωμένο χέρι της κρατούσε μια δάδα. Ο ουρανός καταγάλανος σαν τον τεράστιο ωκεανό μέσα στον οποίο βρισκόμουν. Αν κοιτούσα στον ορίζοντα δεν έβλεπα τίποτα άλλο παρά μόνο μπλε, ένα χαοτικό μπλε. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου ποτέ δεν χάθηκε το φως του ήλιου και το γαλάζιο τ’ ουρανού, ποτέ δεν κρύωσα. Ο μπαμπάς Χ-908 και η μαμά Χ-907 ξαπλώνουν δίπλα μου και κοιμούνται. Είμαστε οι μόνοι στον πλανήτη Γη απ’ ό,τι φαίνεται... Κανένας θόρυβος εκτός από αυτόν της θάλασσας και των αναπνοών μας.

~ 52 ~


Και τώρα προσεγγίζουμε το ιδίωμα της αποκαλυπτικής επιστημονικής φαντασίας. Σε αυτό, μια φυσική καταστροφή γιγαντιαίων διαστάσεων, ένας πυρηνικός πόλεμος ή ένα ανίκητο βακτηρίδιο έχουν ερημώσει τον πλανήτη μας. Οι ελάχιστοι άνθρωποι που έχουν επιβιώσει στοχάζονται περί του τι οδήγησε ως εδώ και ταυτόχρονα κρατιούνται με νύχια και με δόντια ώστε να μην κυλίσουν δεκάδες χιλιετίες πίσω, στον πρωτογονισμό. Η αποκαλυπτική επιστημονική φαντασία είναι η λογοτεχνική διερώτηση του ανθρώπου για τον πολιτισμό του και την πορεία του. Πολύ συχνά τα αποκαλυπτικά τοπία είναι γεμάτα μαύρα καπνούς και εφιαλτικές εκρήξεις. Αντίθετα όμως, η επαύριον που οραματίζεται η Ευσταθία Καρύδα έχει μια φαινόμενη ειδυλλιακότατα, ένα γαλάζιο ουρανό, μια γαλάζια θάλασσα και έναν τεράστιο ήλιο. Καθώς και μια ανθρωπότητα που έχει εκλείψει. Τόσο απλά, ίσως δίχως καν ένα λυγμό… Η συγγραφέας χειρίζεται πολύ ωραία τις κειμενικές ατμόσφαιρες. Το αρχικό περιπαικτικό ύφος δίνει τη θέση του σε ήσυχες και κομψές περιγραφές της γαλήνης («…ποτέ δεν κρύωσα») και καταλήγει σε μια υπέροχη τελική, ποιητική φράση, γεμάτη νοσταλγία και άφατη θλίψη. Έτσι λοιπόν τελειώνει ο κόσμος; Με παφλασμούς και δίχως εμάς;

~ 53 ~


Δήμητρα Αλεξανδρίδου

Η ΧΑΜΕΝΗ ΑΜΕΡΙΚΗ

Κάλπαζα με το άλογο της ακτοφυλακής σε μια ερημωμένη παραλία. Οι κάτοικοι του Άνω χωριού των Χαμένων Αμερικάνων με είχαν ειδοποιήσει ότι λέιζερ και ακτίνες Χ κατέστρεψαν την κορυφή του Βουνού τους, που έμεινε καραφλό και τσουρουφλισμένο. Τους είχε φλομώσει με την απαίσια μυρωδιά που ανέβλυζε από το απόκοσμο

~ 54 ~


πράγμα που ονόμασαν λάσπη. Κατήγγειλαν ότι τα τραγοπρόβατά τους είχαν σφηνώσει στο λασπώδες πράγμα και πέθαιναν από ασφυξία. Έτσι πήγα να ελέγξω την κατάσταση στο Λιμάνι της Λησμονιάς, όπου ανέκαθεν συνέβαιναν περίεργα πράγματα. Εξαφανίζονταν πλοία και αεροπλάνα

και

στη

θέση

τους

εμφανίζονταν

ψυχολογικά

διαταραγμένα πλάσματα με πολλαπλά πράσινα άκρα. Ήταν δύσκολες εποχές τότε. Ευτυχώς η απειλή εξαλείφθηκε από τους τότε “κυνηγούς των Μαντ”. Ξεπέζεψα από το άλογο και αντίκρισα το μισοθαμμένο στην άμμο Άγαλμα της Ελευθερίας. Δεν ήταν όπως παλιά, με αστραφτερή όψη και γαλαζοπράσινο χρώμα. Τώρα ήταν σκουριασμένο με χρώμα μαύρο και καφέ. Ο δαυλός κρεμόταν επικίνδυνα από το χέρι του Αγάλματος.

Ξάφνου,

δυνατές

ομιλίες

σε

άγνωστη

γλώσσα

ακούστηκαν από κάπου κοντά. Ακούγονταν σαν τα βελάσματα των τραγοπρόβατων της περιοχής. Κρύφτηκα πίσω από το Άγαλμα και κρυφοκοίταξα προς το μέρος που ακούγονταν οι ομιλίες. Είδα τα τραγοπρόβατα των κατοίκων που σήμαναν συναγερμό, να περπατάνε στα δυο πισινά τους πόδια και τα κεφάλια τους να είναι τρία αντί για ένα. Στα χέρια τους κρατούσαν όπλα υψηλής τεχνολογίας. Ο ουρανός σκοτείνιασε. Κοίταξα προς αυτόν. Ένα τεράστιο διαστημόπλοιο πετούσε πάνω από την παραλία. Μια κραυγή τρόμου ξέφυγε από το στόμα μου. Άρχισε το κυνηγητό... Λέιζερ πετούσαν πάνω από το κεφάλι μου με στόχο να με πετύχουν. Ευχόμουν να βγω ζωντανή από αυτό το εφιαλτικό παιχνίδι προσομοίωσης!

~ 55 ~


Σε αντίστοιχες γραμμές με τον Πλανήτη Γη κινείται και η ιστορία της Δήμητρας Αλεξανδρίδου. Η αποκάλυψη έχει έρθει – και έχει παρέλθει. Τώρα ζούμε σε ένα νέο κόσμο γεμάτο συντρίμμια, όπου το άγαλμα της εικόνας που κοσμεί το διήγημα δε στέκεται στο βάθρο του. Η ιστορία ξεκινά με μια υπέροχη αλλαγή κλίμακας. Από τις μητροπόλεις πίσω στα χωριά. Η επαναλαμβανόμενη χρήση της λέξης «τραγοπρόβατα» επιτείνει την αίσθηση αυτής της αλλαγής. Η πρώην τεχνολογική υπερδύναμη έχει καταστεί μια βουκολική, έρημη χώρα. Παράξενα πλάσματα κυνηγούν τον ήρωα. Στα ερείπια των αυτοκρατοριών και του συμβόλου της ελευθερίας αμφισβητείται η ίδια η θέση του ανθρώπου στην ιεραρχία των ειδών. Το «Λιμάνι της Λησμονιάς» στέκει μελαγχολικό, το διαστημόπλοιο κρύβει τον ουρανό και ο ήλιος δύει σε αυτόν το δυστοπικό κόσμο. Ή μήπως όχι; Η ιστορία κλείνει αμφίσημα αφήνοντας πεδίο λαμπρό για πολλές ανατροπές.

~ 56 ~


Σάββας Παπαγεωργίου

[ΜΕΡΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣ ΟΤΑΝ ΠΕΡΙΠΛΑΝΙΕΜΑΙ]

Μερικές φορές, όταν περιπλανιέμαι στον τομέα Όμικρον, μου έρχεται η αίσθηση πως βρίσκομαι τριάντα βάντενμπουργκ πίσω, όταν υπήρχαν ακόμα τα γκουλτρ, οι ζόργκλουπ και ο προγραμματισμός. Και όλα αυτά όχι τόσο γιατί η προηγμένη τεχνολογία είναι ανύπαρκτη σε αυτό το μέρος, όσο για την ερήμωση που του έχει προκαλέσει ο πόλεμος μπορώ να πω με βεβαιότητα πως μου θυμίζει πολύ την εποχή τριάντα βάντενμπουρκ πίσω. Ο πόλεμος των Βουργινδίνων, ω!, μα φυσικά και δεν ξέρετε τίποτα για αυτόν. Είναι ένας πόλεμος ανάμεσα στους Βούργους και τους Γινδίωνες. Οι Βούργοι αποτελούν μια τεράστια δυναστεία με τεράστια εξουσία και δύναμη. Το ίδιο κάνουν και οι Γινδίωνες. Όμως η αλαζονεία και η δίψα για εξουσία από παράλληλη διάσταση σε παράλληλη διάσταση είναι ακριβώς η ίδια. Και για αυτό τον λόγο όλοι εμείς οι Κατρομπούρκ, που έχουμε τη μεγαλοπρέπεια να ζούμε στη διάσταση σέζαρ, είμαστε αναγκασμένοι να υποστούμε την καταστροφή.

~ 57 ~


Μικρή στο μέγεθος, μεγάλη στις προεκτάσεις της η ιστορία του Σάββα Παπαγεωργίου, κινείται στο πεδίο της διαστημικής όπερας δείχνοντας πως το είδος αυτό πέρα από καταιγιστική δράση γαλαξιακών διαστάσεων, μπορεί να προσφέρει το έδαφος ακόμα και για φιλοσοφικές διερωτήσεις. «Βάντεμπουργκ»! Η λέξη αυτή της δεύτερης σειράς μου αρέσει πολύ. «Βάντεμπουργκ»… Τι άκουσμα! Έχει κάτι βαρύ στους φθόγγους της, μια μπαρόκ αίσθηση, γεμάτη από το βάρος του χρόνου. Άραγε τι διαστήματα χρόνου να μετράει αυτή η μονάδα; Τρίτη σειρά και άλλες άγνωστες λέξεις ακολουθούν. «Γκουλτρ», «Ζόργκλουπ». Ήδη στις ιστορίες που προηγήθηκαν συναντήσαμε άγνωστες λέξεις, ανοίκειες που παραπέμπουν στα nova της επιστημονικής φαντασίας, δηλαδή τις λέξεις εκείνες στις οποίες σύμφωνα με το σπουδαίο θεωρητικό της επιστημονικής φαντασίας Darko Suvin κρύβεται ο πυρήνας της λογοτεχνίας αυτής. Λέξεις οι οποίες μας κομίζουν συμπυκνωμένο το άγνωστο του μέλλοντος. Αναφέρονται σε τεχνολογίες ή σε πλάσματα που δε γνωρίζουμε. Και αφού δεν τα γνωρίζουμε δεν μπορούμε να γνωρίζουμε και τη λέξη που τα προσδιορίζει. Ωστόσο η παρουσία αυτών των λέξεων ανάμεσα σε άλλες που μας είναι οικείες, μας επιτρέπει σιγά σιγά να τις περικυκλώσουμε, να νιώσουμε που το πάνε. Το κάθε novum είναι η ψυχή της επιστημονικής φαντασίας, το επίκεντρο της διαλεκτικής οικείου και ανοίκειου. «Γκουλτρ», «ζόργκλουπ» και ύστερα ακολουθεί μια πολύ οικεία μας λέξη και έννοια, ο «προγραμματισμός». «Τότε που υπήρχαν αυτά τα τρία…». Πόσο παλιά δηλαδή; Πόσο αρχαίος είναι ο προγραμματισμός και η περίφημη επανάσταση της πληροφορικής, αφού τα διαδέχτηκαν δυο πράγματα τα οποία αγνοούμε και τα οποία επίσης έσβησαν; Και από την άλλη, πόσο «μπροστά» βρισκόμαστε σε αυτό το κειμενικό «τώρα»; Άλλη μια υπέροχη αντιστροφή. Μπορεί να βρισκόμαστε σε ένα χρονολογικό «μπροστά», μα πολιτισμικά είμαστε πολύ πιο πίσω, έχοντας οπισθοχωρήσει ίσαμε τριάντα βάντεμπουργκ… Η λέξη επαναλαμβάνεται ως θλιβερή επωδός. Τι έχει συμβεί λοιπόν; Ο αφηγητής αρχίζει να εξιστορεί και ξαφνικά διακόπτει και στρέφεται στον αναγνώστη. Μα τι έχει συμβεί τέλος πάντων και του πλακώνει το στήθος σαν εκατό βάντεμπουργκ;

~ 58 ~


Φυσικά ένας πόλεμος… Δυο φυλές, δυο αυτοκρατορίες, δυο κόσμοι συγκρούστηκαν. Πικρή φιλοσοφική διαπίστωση. Δε πα τα ονόματα να είναι γήινα ή να ακούγονται παράξενα, όπως «Γινδίωνες»; Η εξουσία και τα πάθη της αποτελούν μια συμπαντική σταθερά. Φθάνουμε στο τέλος και το πλάνο απομακρύνεται. Αντικρίζουμε την ολότητα τώρα. Ο αφηγητής ανήκει σε έναν τρίτο κόσμο, ο οποίος ανασαίνει στο χείλος της καταστροφής. Μεγαλοπρέπεια και εκμηδένιση. Το δράμα του πεπρωμένου ξεδιπλώνεται καθώς τα βάντεμπουργκ κυλούν.

~ 59 ~


Γρηγόρης Σαμαράς

[Ο ΚΟΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΧΩΡΙΣΜΕΝΟΣ ΣΕ ΔΥΟ ΕΤΑΙΡΙΕΣ…]

Πλανήτης Γη, Έτος 2089, ώρα 13:58. Ο κόσμος είναι πλέον χωρισμένος σε δυο εταιρίες, την “Protocol” και την “Syndicate”. Εφοδιασμένες και οι δυο με τα δικά τους GM85 και BR93 αντίστοιχα, έχουν αρχίσει τον πόλεμο για την πρωτιά. Πρέπει να διεισδύσω στις εταιρίες. Να τις πάρω υπό τον έλεγχό μου. Να σταματήσω αυτόν τον πόλεμο μια για πάντα! Έχοντας τον τελευταίας τεχνολογίας εξοπλισμό στην κατοχή μου, έρχομαι σε επαφή με τις διασυνδέσεις μου και ελπίζω να με βοηθήσουν στην δύσκολη προσπάθεια μου. Ψάχνοντας και μαθαίνοντας γνώρισα τον 2PK1N, ρομπότ του τάγματος των Αλλαγέων. Γνώριζε απέξω και ανακατωτά τις δύο εταιρίες. Βλέπετε ήταν οδηγός και μετέφερε τον εξοπλισμό τους. Ήξερε τα υπόγεια μονοπάτια της πόλης. Ακόμα μπορούσε να μεταμορφωθεί. Δεθήκαμε αμέσως εξαιτίας του κοινού μας σκοπού. Μου πρόσφερε χρήματα, όχημα μεταφοράς αλλά και κρησφύγετο για να κρύβω τον εξοπλισμό μου και να οργανώνω τα σχέδιά μου…

~ 60 ~


Και τώρα φθάνουμε σε ένα από τα νεότερα είδη της επιστημονικής φαντασία, το cyberpunk (κυβερνοπάνκ), το οποίο άνθισε κατά τη δεκαετία του 1980. Οι ιστορίες του διαδραματίζονται στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον, στον 21ο και 22ο αιώνα. Οι τάσεις που ήδη διαφαίνονταν στα τέλη του 20ου αιώνα έχουν φθάσει στην κορύφωσή τους. Ο πλανήτης είναι πλέον πλήρως παγκοσμιοποιημένος, δεμένος σφιχτά στα μυριάδες νήματα του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου και των δικτύων της πληροφορίας. Επιπλέον, η ρομποτική έχει εξελιχθεί στο βαθμό που είναι δυνατόν να παραχθούν όντα τα οποία συνδυάζουν το ανθρώπινο στοιχείο με τη μηχανή. Πρόκειται για την περίφημη εικόνα του cyborg, μια εξέλιξη που δεν είναι τόσο μακρινή και απίθανη όσο ακούγεται – ούτως ή άλλως η σύγχρονη ιατρική ήδη χρησιμοποιεί και πειραματίζεται με μηχανικά εμφυτεύματα. Τα τοπία του cyberpunk είναι δυστοπικά. Είναι άγριες μητροπόλεις κατοικημένες από δεκάδες εκατομμύρια πληθυσμού διαστρωματωμένων αυστηρά. Στα υπόγεια και στα γκέτο ζουν οι μοντέρνοι σκλάβοι. Στα λοφτ των γιγαντιαίων ουρανοξυστών διαβιούν οι άρχοντες των λίγων και μονοπωλιακών εταιρειών που διαφεντεύουν τον κόσμο, πουλώντας τα πάντα – αγαθά πληροφορίες, όνειρα, εφιάλτες – σε μία πλήρως καπιταλιστική και καταναλωτική κοινωνία. Παράλληλα, ανάμεσα στον πληθυσμό κυκλοφορούν και οι διάφορες διαβαθμίσεις των συνθετικών ανθρωποειδών. Είναι η εποχή της αποθέωσης της μαζικότητας, η εποχή της σύγχυσης μεταξύ του αυθεντικού και του ομοιώματος. Τέλος, στο περιθώριο αυτού του κόσμου περιφέρονται μεμονωμένα άτομα τα οποία ακολουθούν τις ιδιότυπες αξίες τους – απηχώντας τους ήρωες των νουάρ μυθιστορημάτων – και επαγγέλλονται κάποιου είδους δικαιοσύνη. Η κάθε λογής σύγκρουση είναι αναπόφευκτη. Η ιστορία του Γρηγόρη Σαμαρά αποτελεί ένα ενδεικτικό παράδειγμα του είδους. Η αίσθηση του επείγοντος αναδύεται ήδη από την ακρίβεια της χρονικής δήλωσης της έναρξής της και επιτείνεται με την πρώτη παράγραφο. Η σύγκρουση των δυο μονοπωλιακών γιγάντων κυοφορεί έναν πολλοστό παγκόσμιο πόλεμο. Ο ήρωας φυσικά και στέκεται απέναντι, μόνος εναντίον όλων. Οι μοναδικοί σύντροφοί του θα βρεθούν στις υπόγειες διαδρομές της

~ 61 ~


μητρόπολης. Θα του δείξουν τα χνάρια, θα σταθούν στο πλευρό του, ακόμα και αν δεν αποτελούνται 100% από σάρκα.

~ 62 ~


Ασημένια Σακούλη

ΧΩΡΙΣ ΤΙΤΛΟ…

Για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου το σύμπαν σείστηκε ολόκληρο. Ο Ράκα καθόταν στο δωμάτιο του. Φακίδες σε σχήμα αστεριού στη μύτη και πράσινα μαλλιά. Μάλλον συνηθισμένος για παιδάκι του Κρόνου. Ο πιο κοντός στη τάξη του. Γύρω στα 2,43μ., δεν υπάρχει περίπτωση να γίνει ποτέ ένας πετυχημένος μπασκετμπολίστας. Σχετικά καλός μαθητής. Αν και θα προτιμούσε κάθε απόγευμα να πήγαινε με τους φίλους του για διαστημοπλιομαχίες, αλλά πού να ακούσει η μαμά του για κάτι τέτοιο. Σήμερα αν και Κυριακή, μέρα που συνήθως απέφευγε να κοιτάξει έστω και λίγο τα σχολικά του βιβλία, ο Ράκα καθόταν στο θρανίο του και είχε μπροστά του ένα μεγάλο χοντρό βιβλίο. Το είχε δανειστεί από τη βιβλιοθήκη του Μουσείου Για Εξωκρονικά Όντα. Στο εξώφυλλο έγραφε: “Φυσική” και από κάτω η μετάφραση: ’இயற்பியல்’. «Για δες πως έγραφαν τότε οι άνθρωποι..!», σκέφτηκε ο Ράκα και προσπάθησε να αντιγράψει τη λέξη σε ένα χαρτάκι που βρήκε πεταμένο λίγο πιο εκεί.

~ 63 ~


Πριν λίγο ο Ράκα το είχε ανοίξει και θα ήταν παράξενο αν είχε καταλάβει τίποτα από αυτά που είχε διαβάσει εκεί. Γύρισε προσεκτικά τις σελίδες και του φάνηκε παράξενο που δεν γύρισαν από μόνες τους μόλις τελείωσε το “διάβασμα” της μίας. Έτσι ήταν, βλέπετε, μαθημένος. Κάτω από κάθε σελίδα γραμμένη σε εκείνα τα αλαμπουρνέζικα έγραφε και τη μετάφραση. Σε μία έγραφε: “Νεύτωνας: το μήλο κάτω από τη μηλιά θα πέσει...” και η μετάφραση: “நியூட்டன்: ஆப்பிள் கீ ழ் ஆப்பிள் விழும்...” Από κάτω είχε κάτι παράξενα σύμβολα που δεν υπήρχε καμία σημείωση για το τι σημαίνουν. Ο Ράκα προσπάθησε να τα διαβάσει. Μάλλον ακούστηκε κάπως σαν όταν προσπαθείς να πεις στη μαμά σου ότι το σχολικό μπορεί να περιμένει λίγο ακόμα και έχει κολλήσει φυστικοβούτυρο στον ουρανίσκο σου. Έκλεισε νευριασμένος το βιβλίο. Η βιβλιοθηκάριος τον είχε προειδοποιήσει. «Oι άνθρωποί, τα γήινα όντα, παρότι πίστευαν πως είχαν κάνει τα πάντα, στην πραγματικότητα δεν είχαν κάνει τίποτα. Οπότε μην απογοητευτείς αν δεν βρεις τίποτα ενδιαφέρον εκεί μέσα». «Λογικό» σκέφτηκε. «Τι να περιμένει κανείς από τους γήινους;»

~ 64 ~


Έκανε να σηκωθεί από την καρέκλα του για να κάνει μια βόλτα, αλλά προτού προλάβει να τη σπρώξει πίσω για να σηκωθεί, άρχισε να αιωρείται πάνω από το γραφείο του. Το ίδιο και η καρέκλα του. Το καπέλο του, η τσάντα του, τα βιβλία του, το λάπτοπ του. ΌΛΑ...! «ΑΟΥ...! Το κεφάλι μου...», έσκουξε ο Ράκα. Είχε χτυπήσει στο ταβάνι και τώρα ακουμπούσε με την πλάτη στο ταβάνι και κοιτούσε το δωμάτιό του από πάνω. Πάντα ονειρευόταν κάτι τέτοιο. «Ράκα...!!! Ώρα για φαγητό...» «Ωχ...!, η μαμά. Την είχα ξεχάσει... Και τώρα... Καταραμένοι γήινοι, τι μου κάνατε;;; Δεν έπρεπε να είχα διαβάσει αυτά τα αλαμπουρνέζικα. Τι θα κάνω τώρα;» Ο Ράκα απελπισμένος ξεκίνησε να χτυπάει χέρια και πόδια στον αέρα. Σαν να κολυμπούσε σε μια φανταστική πισίνα. Έπρεπε να φτάσει στο βιβλίο. Ίσως αν ξαναδιάβαζε αυτά τα σύμβολα όλα να γίνονταν όπως πριν. «Ράκα, αν δεν κατέβεις αμέσως θα ανέβω επάνω...», φώναξε η μαμά του. «Έρχομαι, μισό λεπτό...» Ακουμπάει τα πόδια του στο ταβάνι. Βάζει δύναμη. Παίρνει φόρα και σπρώχνει. Σχεδόν έφτασε. Τεντώνεται και φτάνει το βιβλίο. Το ανοίγει και γυρίζει προσεκτικά τις σελίδες. Διαβάζει τα σύμβολα ξανά από την αρχή. Τίποτα. Ακόμα αιωρείται. Τα διαβάζει ανάποδα. Πάντα πιάνει αυτό το κόλπο. «Λοιπόν έρχομαι. Ράκα πεινάμε, θα κατέβεις ή όχι;». Η μαμά του ανεβαίνει. Ακούγονται τα βήματά της. Το πόμολο της πόρτας γυρίζει. Ο Ράκα προσκρονώνεται με ένα μπουμ στον Κρόνο. Το ίδιο και η καρέκλα, τα βιβλία, η τσάντα κτλ. Η μαμά του εκείνη την στιγμή μπαίνει στο δωμάτιο. «Αγόρι μου, τι κάνεις στο πάτωμα. Εδώ και μισή ώρα σε φωνάζω να φάμε.»

~ 65 ~


«Εεε... ερχόμουν, έπεσα, η καρέκλα και... πουφ. Άσε θα μαζέψω και έρχομαι...» Ο Ράκα δεν πίστευε ότι ήταν ξύπνιος. Αυτό που είχε κάνει ήταν πρωτοποριακό. Στο σχολείο τους έλεγαν πως οι γήινοι δεν είχαν καταφέρει να νικήσουν την βαρύτητα και πως ακόμα και για το δικό τους πρωτοποριακό πολιτισμό ήταν τρελό. Και αυτός, ένα παιδάκι 1.000.000 χρονών, είχε καταφέρει κάτι τέτοιο. Νίκησε τη βαρύτητα! Νίκησε τους πάντες...! Συμμάζεψε το δωμάτιό του και άνοιξε την πόρτα για να κατέβει να φάει. Ένοιωθε κατακουρασμένος. Προτού βγει σήκωσε τα μάτια στο ταβάνι. Αμάν... Δύο πατημασιές από την προηγούμενη αιώρηση του ήταν στη μέση του ταβανιού. Τώρα το μόνο που έπρεπε να κάνει ήταν να βρει τρόπο να καθαρίσει τις πατημασιές του από το ταβάνι...

Παρά το γεγονός πως η επιστημονική φαντασία δεν είναι ακόμα πλήρως καταξιωμένη στον κανόνα της λογοτεχνίας, εντούτοις χαίρει μεγάλης εκτίμησης από τις κοινωνικές επιστήμες. Βασικός λόγος για αυτό είναι πως τα κείμενά της προσφέρουν πολλές, διεισδυτικές και «ολοζώντανες» αναπαραστάσεις της ετερότητας. Ή πιο απλά, με λόγια της εποχής μας, της «διαφορετικότητας», αυτού το οποίο διαφέρει από εμάς και μας είναι ξένο. Τι είναι άραγε πιο ξένο σε εμάς από έναν «εξωγήινο»; Μόνο τυχαίο δεν είναι πως πολλά από τα κείμενα και τις ταινίες της πρώτης περιόδου της επιστημονικής φαντασίας απεικόνιζαν τους εξωγήινους ως τέρατα πράσινα και με κεραίες… Με αυτό τον τρόπο γινόταν βέβαιο πως κανείς δε θα τους περνούσε για ανθρώπους. Η εικόνα του εξωγήινου θα χρησιμοποιηθεί σε πάρα πολλά κείμενα

~ 66 ~


της επιστημονικής φαντασίας. Αν ωστόσο στα πρώιμα κείμενα ο εξωγήινος παρουσιάζεται τερατώδης και απειλητικός, στα πιο ώριμα κείμενα του είδους, μετά τη δεκαετία του 1950, οι συγγραφείς αναπτύσσουν πολύ περισσότερο τη μορφή του, ανατέμνουν το διαφορετικό ψυχισμό του, προσπαθούν να δουν τον κόσμο μας μέσα από τα δικά του μάτια. Ο εξωγήινος παύει να αποτελεί μια απειλή για τη Γη και καταλήγει θύμα των γήινων. Έτσι, μετατρέπεται σε μια αλληγορική φιγούρα με τη βοήθεια της οποίας οι συγγραφείς υπερασπίζονται τα πραγματικά θύματα του γήινου κόσμου μας, δηλαδή τις άλλες φυλές και κατηγορίες του πληθυσμού που υπόκεινται στην υποδούλωση και την εκμετάλλευση των ισχυρών ή τους διαφορετικούς τρόπους να ζει κανείς τη ζωή του έξω από τα καθιερωμένα και κυρίαρχα πρότυπα. Η ιστορία της Ασημένιας Σακούλη φέρνει στο προσκήνιο αυτόν το γνωστό άγνωστο, τον εξωγήινο, και με χιουμοριστικό τρόπο – ναι! η επιστημονική φαντασία διακρίνεται και για το χιούμορ και τη σάτιρά της – εξερευνά το πόσο τελικά διαφέρει ή μοιάζει με εμάς. Σε μόλις μια παράγραφο, ο Ράκα έχει ήδη περιγραφεί. Προφανώς διαφέρει από εμάς, τουλάχιστον στο ύψος, όμως δείτε και πόσο μας μοιάζει. Σε όλη την ιστορία ακούγεται σαν ένας τυπικός έφηβος και η κρόνια μητέρα του σίγουρα σαν μια γήινη και κλασική μητέρα. Μπορεί το σύμπαν να γεννά κάθε λογής μορφές ζωής, ωστόσο οι σχέσεις γονιών και εφήβων παραμένουν οικουμενικά σταθερές, υπονοεί σκωπτικά η συγγραφέας. Ο Ράκα είναι φιλοπερίεργος ως νέος και σκανδαλιάρης ως παιδί. Θα ανοίξει το παλιό βιβλίο και θα γελάσει με τα προϊστορικά ορνιθοσκαλίσματα των γήινων πάνω στα χάρτινα (!) βιβλία τους. Θα ξεφυλλίσει τις σελίδες και θα βρεθεί να περπατάει στο ταβάνι. Γεμάτη χιούμορ η ιστορία της Ασημένιας Σακούλη θα παίξει με τη δισημία της φράσης «κατέβα κάτω να φάμε» και πανέξυπνα θα μετατρέψει το γήινο βιβλίο της αρχαίας μας επιστήμης σε ένα αλχημιστικό και μαγικό ξόρκι για τους μοντέρνους του μέλλοντος, τους Κρονίους! Το σύμπαν είναι γεμάτο πλάσματα και θαύματα. Καλό είναι να μην έχουμε και τόσο μεγάλη ιδέα για τους εαυτούς μας.

~ 67 ~


Κατερίνα Τριανταφυλλίδου

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

Η επανάσταση ξεκίνησε από το διαστημικό οικισμό “Κ250’’. Κάποιοι από τους αποίκους που ήταν πάνω από διακοσίων ετών και είχαν μνήμες από τη Γη, είχαν σχηματίσει εδώ και καιρό μία ομάδα δράσης. Στόχος τους ήταν να κατορθώσουν κρυφά να στείλουν ένα επανδρωμένο διαστημόπλοιο στο γαλάζιο πλανήτη, που είχαμε αναγκαστεί να εγκαταλείψουμε 150 χρόνια πριν, για την ακρίβεια το έτος 3550. Δεν ήμασταν λίγοι όσοι θελήσαμε να συμμετάσχουμε στην τολμηρή αυτή αποστολή. Πολύ γρήγορα το σχέδιο οργανώθηκε και το μόνο που απέμενε ήταν να αντιμετωπίσουμε τη φυλή των Πλουτώνιων που μας εξουσίαζε τόσο καιρό...

~ 68 ~


Η ιδέα της επιστροφής στη Γη ήταν συναρπαστική για όλους εμάς που είχαμε γεννηθεί εκεί. Οι τελευταίες εικόνες της που πήραμε μαζί μας φεύγοντας, ήταν εικόνες καταστροφής. Εμείς οι ίδιοι ήμασταν υπεύθυνοι γι’ αυτό. Εμείς οι άνθρωποι είχαμε φερθεί με επιπολαιότητα και απληστία, δεν εκτιμήσαμε όσα μας δόθηκαν. Έτσι, φύγαμε σαν κυνηγημένοι για να γλιτώσουμε από τη θανάσιμη παγίδα που μόνοι μας είχαμε στήσει. Βρήκαμε καταφύγιο κι αρχίσαμε μια νέα ζωή σ’ αυτόν τον αφιλόξενο πλανήτη που οι Πλουτώνιοι ονομάζουν “σπίτι” τους. Μας θεώρησαν εισβολείς, μας επιτέθηκαν και κατόρθωσαν να μας υποτάξουν. Κι εμείς οι γήινοι, οι άμυαλοι και ταλαιπωρημένοι άποικοι, από αφέντες της Γης γίναμε δούλοι σ’ αυτά τα εξωγήινα πλάσματα του διαστήματος. Παρ’ όλα αυτά, συνεχίσαμε να ζούμε, να δουλεύουμε, να κάνουμε παιδιά και κυρίως να ονειρευόμαστε ότι κάποτε θα μπορέσουμε να επιστρέψουμε εκεί όπου ανήκουμε, για να διορθώσουμε το λάθος...

Μας πήραν χαμπάρι την τελευταία στιγμή. Στο διαστημόπλοιο ήμασταν συνολικά 80 άποικοι που σκοπεύαμε να φτάσουμε στη Γη ~ 69 ~


σαν ιχνηλάτες, σαν εξερευνητές, για να διαπιστώσουμε αν τώρα πια θα μπορούσαμε να ξαναζήσουμε εκεί. Μας επιτέθηκαν με εκτοξευτές ραδίου

και

βόμβες

ενεργοποιήσουμε

τις

αντιύλης.

Μόλις

ηλεκτρονικές

που

ασπίδες

προλάβαμε προστασίας

να του

διαστημοπλοίου και να πραγματοποιήσουμε την εκτόξευση. Ξέραμε ότι η οργή των Πλουτώνιων θα ήταν μεγάλη, αλλά δε θα τολμούσαν να πειράξουν τους δικούς μας που θα έμεναν πίσω, γιατί είχαν απόλυτη ανάγκη την ενέργεια που εξέπεμπε ο ανθρώπινος εγκέφαλος.

Βάζοντάς

μας

καθημερινά

στους

“θαλάμους

απορρόφησης” και συνδέοντάς μας με τους “ηλεκτρονικούς αποσυμπιεστές”, ρουφούσαν κυριολεκτικά τη φαιά μας ουσία. Μας εκμεταλλεύονταν για να εξασφαλίζουν ενέργεια για το δικό τους κόσμο, μετατρέποντάς μας ολοένα και περισσότερο σε άβουλα όντα. Η μόνη μας αντίδραση απέναντι σ’ αυτή τη σκλαβιά ήταν οι μνήμες μας από την εποχή που μπορούσαμε να ζούμε, να αναπνέουμε, να δημιουργούμε, να ερωτευόμαστε και να σκεφτόμαστε ελεύθεροι.

Το διαστημόπλοιο μπήκε γρήγορα σε τροχιά. Απομακρυνθήκαμε, παρακολουθώντας στην κεντρική οθόνη του θαλάμου πλοήγησης το σκοτεινό Πλούτωνα να χάνεται σιγά-σιγά από τα μάτια μας. Ταξιδεύοντας με την ταχύτητα του φωτός, δεν αργήσαμε να φτάσουμε

~ 70 ~


στον προορισμό μας. Καθώς πλησιάζαμε, έκλεισα τα μάτια και κράτησα την αναπνοή μου. Ο αρχηγός της αποστολής έδωσε εντολή για προσεδάφιση. Οι ατσάλινες καλύπτρες που βρίσκονταν στα πλαϊνά τζάμια του διαστημοπλοίου ανέβηκαν αυτόματα... Και επιτέλους, από το παράθυρο του σκάφους αντίκριζα και πάλι τη γαλάζια σφαίρα της Γης. Είχα τουλάχιστον 150 χρόνια να δω τον πλανήτη μου – και δε σας το κρύβω, συγκινήθηκα... Παίρνοντας μια βαθιά ανάσα, ευχήθηκα με όλη μου τη δύναμη, αυτή η νέα αρχή να έχει καλύτερο τέλος!

Η επιστημονική φαντασία χαρακτηρίζεται από ορισμένες θεματικές στις οποίες τα κείμενά της συχνά επιστρέφουν. Μια από τις ωραιότερες και πιο ενδιαφέρουσες είναι το τρίπτυχο δουλείας – εξέγερσης – απελευθέρωσης, το οποίο συναντάται στο αριστουργηματικό έργο της Ούρσουλα Λε Γκεν ή του Τζέιμς Τ. Τίπτρι (Άλις Σέλντον). Υπόδουλος μπορεί να είναι κάποιος λαός γήινος ή εξωγήινος. Ο αφέντης του είναι άλλοτε ανώτερος τεχνολογικά και άλλοτε βιολογικά. Ωστόσο, ο υπόδουλος λαός θα αποπειραθεί να οργανώσει την εξέγερσή του. Μπορεί μάταια, μπορεί με επιτυχία. Όποια και αν είναι πάντως η εξέλιξη, τα κείμενα αυτά προσφέρουν υπέροχες αλληγορίες για την ανθρώπινη ιστορία και υποσκάπτουν το φαινομενικά αρραγές της κυριαρχίας. Η κυριαρχία μπορεί να λάβει πολλές μορφές, ο κυρίαρχος πολλά πρόσωπα, ωστόσο τίποτα δεν είναι αιώνιο, η βία γεννά πάντα την αντίδραση. Η ιστορία της Κατερίνας Τριανταφυλλίδου εξερευνά με μεγάλη ικανότητα τη θεματική αυτή. Τοποθετείται εντός της ήδη με την πρώτη σειρά του κειμένου. Μια εκτοπισμένη ανθρωπότητα κάπου στο κρύο σύμπαν, έχοντας μόνο τις μνήμες ενός απόμακρου

~ 71 ~


παρελθόντος, σχεδιάζει την επανάστασή της. Μια επανάσταση ενάντια στους κατοίκους του Πλούτωνα που εξουσιάζουν τους ανθρώπους. Μια άδικη εξουσία; Πιθανόν. Όμως και η ίδια η ανθρωπότητα φέρει το στίγμα της ευθύνης. Μια τεράστια καταστροφή που κάποτε η ίδια προκάλεσε – και που εύστοχα ποτέ δε θα κατονομαστεί στο κείμενο – μοιάζει να επισύρει τώρα την τιμωρία. Βιβλικό και σκοτεινό το ύφος της αφήγησης: «Οι τελευταίες εικόνες […] ήταν εικόνες καταστροφής. Εμείς οι ίδιοι ήμασταν υπεύθυνοι για αυτό». Πολύ έξυπνα η Κατερίνα Τριανταφυλλίδου δεν αντιμετωπίζει μονοδιάστατα την ιστορία της. Αντιλαμβάνεται πως ο αφιλόξενος για τους γήινους Πλούτωνας, μπορεί κάλλιστα να αποτελεί ένα ζεστό «σπίτι» για τους κατοίκους του. Αντιλαμβάνεται πως ο κόσμος μας ποικίλει ανάλογα με το βλέμμα και τη θέση από όπου τον αντικρίζει κανείς. Επιπλέον, υπογραμμίζει πως αυτή η αμφισημία μπορεί να είναι και εσωτερική, να αφορά την ίδια τη συγκρότηση ενός πλάσματος και δη του ανθρώπου. «Οι άμυαλοι και ταλαιπωρημένοι». Ένας δυνατός συνδυασμός επιθέτων που μαλώνει και χαϊδεύει ταυτόχρονα εμάς τους ανθρώπους. Ακόμα περισσότερο, η σχέση της ανθρωπότητας με τους κατοίκους του Πλούτωνα εμφανίζεται περισσότερο περίπλοκη και αλληλένδετη από ό,τι θα μπορούσαμε να φανταστούμε. Οι Πλουτώνιοι έχουν ανάγκη την «ενέργεια από την εγκεφαλική δραστηριότητα των ανθρώπων». Στο σύμπαν δεν υπάρχει απόλυτος μανιχαϊσμός. Όσο διευρύνεται και γίνεται πιο συνολική η εικόνα μας για αυτό τόσο αναδεικνύονται οι δεσμοί αλληλεξάρτησης. Ο αφέντης τελικά εξαρτάται περισσότερο από το δούλο του, παρά ο δούλος από τον αφέντη… «Θάλαμοι απορρόφησης», «ηλεκτρονικοί αποσυμπιεστές», ο γαλάζιος πλανήτης όλο να μεγαλώνει και να φαίνεται πιο καθαρά μέσα από το παράθυρο του σκάφους που επιστρέφει μετά από 150 χρόνια. Η ιστορία της Κατερίνας Τριανταφυλλίδου είναι μια διαστημική όπερα και μια προειδοποιητική ιστορία (cautionary tale). Και ταυτόχρονα είναι και μια διαχρονική διήγηση της μακράς εξορίας, ένας μύθος των σκλαβωμένων και μια ελπίδα απελευθέρωσης.

~ 72 ~


Ξένια Χατζηιωάννου

[Ο ΟΥΡΑΝΟΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ…]

Ο ουρανός πάνω από το λιμάνι είχε το χρώμα της τηλεόρασης που ξέμεινε σε ένα κανάλι δίχως σήμα. Ο καιρός περνούσε. Οι μέρες διαλύονταν. Λες και κάποιος χρησιμοποιούσε το τηλεκοντρόλ. Λες και στον ψηφιακό δέκτη της Digia είχε σπάσει το πιάτο. Λες και δεν είχε μπαταρίες. Τα σύννεφα ήταν παραλλαγμένα κουμπιά ρόμπας του Τιτάνα. Και οι αστραπές στον Ορίζοντα ήταν το λέιζερ από το κλειδί για το αμάξι. Όλα ήταν κομμάτι από το παρελθόν. Από τότε που ο κόσμος υπήρχε ακόμη. Όταν οι άνθρωποι δεν είχαν αλλάξει γαλαξία. Τότε που το transistor δεν είχε κατασκευαστεί. Όταν όλα ήταν ωραία. Τότε που ο Άλεξ μάθαινε την άλφα βήτα γράφοντας γράμμα το γράμμα. Τώρα κάθεται στον καναπέ και βλέπει τις νέες ταινίες για τον πλανήτη 69 Fordevil. Αν και δεν είχε ανακαλυφθεί ακόμη, ο Άλεξ το ‘δε στο όνειρό του. Θα πάει! -

Θα πάω!

-

Τι λες παιδί μου! Δε θα πας! Δε σ’ αφήνω!

~ 73 ~


-

Θα πάωωωω! Μαμά, θα πάω!

-

Τον πατέρα σου! Εγώ παραιτούμαι!

-

Ε!; Όχι! Δε θα πας αγόρι μου!

Ο Άλεξ στεναχωρήθηκε! Όνειρο ήταν, όταν ήρθε στον ύπνο του ο μικρός Σιμεών. Το αγοράκι πέθανε στην καταστροφή της Γης. Πλέον, είχε μετατραπεί σε μπαταρία υψηλών επιπέδων ενέργειας. Ναι, το τηλεκοντρόλ του Άλεξ έπιανε όλο τον πληθυσμό των ανθρώπων. Πλέον ο Γαλαξίας είχε μετατραπεί σε ένα μεγάλο καλώδιο, που κάποια στιγμή θα χαλούσε. -

Έτσι λοιπόν παππού, σε 3000 αιώνες δε θα ζούμε;

-

Δεν ξέρω! Μπορεί! Μάλλον θα γίνουμε μπαταρίες.

Έκλεισα το βιβλίο. Σκέφτηκα. Λες να ‘ναι αλήθεια; Φόρεσα τα ρούχα μου, πήρα το σάκο μου. Φόρεσα τα Nike μου και κατευθύνθηκα προς την πόρτα. Θα πήγαινα στο Π.Π.Σ.Π.Θ.

Πολλοί θεωρητικοί αλλά και συγγραφείς της επιστημονικής φαντασίας έχουν μιλήσει για τη σπουδαία σημασία των μεταφορών στα κείμενα του είδους. Οι μεταφορές δεν εκλείπουν ακόμα και όταν η επιστημονική φαντασία παρουσιάζεται ως ένα κατεξοχήν ρεαλιστικό είδος το οποίο αποπειράται να καταγράψει με κάθε τεχνική και επιστημονική λεπτομέρεια τη μελλοντική του πραγματικότητα, όπως στη σκληρή επιστημονική φαντασία. Σύμφωνα με το κλασσικό και ωραίο παράδειγμα, πολλά κείμενα που αναφέρονται σε ρομπότ περιγράφουν εξαντλητικά τον τρόπο

~ 74 ~


κατασκευής τους. Μοιάζουν με εγχειρίδια ηλεκτρονικής και μηχανολογίας. Και κάποιες φορές παρουσιάζεται σε αυτά μια φράση όπως «το ρομπότ του έδωσε το χέρι του». Στον κόσμο μας του 21ου αιώνα, η φράση αυτή αποτελεί μια τόσο συνηθισμένη μεταφορική χρήση της γλώσσας που αναφέρεται στις καθημερινές μας χειραψίες. Ωστόσο, στο πλαίσιο της επιστημονικής φαντασίας η φράση αυτή παύει να είναι μεταφορά και γίνεται κυριολεξία. Το ρομπότ μπορεί πράγματι να αποσυναρμολογήσει το χέρι του και να το δώσει στον κατασκευαστή του. Και επειδή εμείς, τουλάχιστον ακόμα, δε ζούμε με ρομπότ, αλλά χαιρετούμε με το σάρκινο χέρι μας, η φράση καταλήγει να ηχεί ως μια διπλή και έντονη μεταφορά, η οποία ταυτοχρόνως και συνεχώς μια τείνει και μια απομακρύνεται από την κυριολεξία. Το βασικότερο υλικό της λογοτεχνίας είναι οι λέξεις. Και το βασικότερο προϊόν τους είναι η ατμόσφαιρα. Μια ανοίκεια μεταφορά αρκεί για να ξεκινήσει η ροή του νοήματος και το ατελείωτο παιχνίδι των λέξεων και των συνειρμών. Η επιστημονική φαντασία αποτελεί ένα βαθύ πηγάδι ανοίκειων φράσεων και σε αυτές χρωστάει μεγάλο μέρος της γοητείας της. Στην ιστορία της Ξένιας Χατζηιωάννου, η οποία ξεκινάει με τη περίφημη φράση του Γουίλιαμ Γκίμπσον, η μεταφορά του ουρανού ως τηλεόρασης αποτελεί το έναυσμα για μια ηλεκτρική καταιγίδα μεταφορών και ανοίκειων εικόνων. Με πολύ ωραίο τρόπο το σχήμα «λες και…» αυξάνει την ένταση των εικόνων για να οδηγήσει σε μια υπέροχη ποιητική νοσταλγία για «τότε που ο κόσμος υπήρχε ακόμη» και τα παιδιά μάθαιναν «την άλφα βήτα γράμμα το γράμμα». Και ύστερα ακολουθεί ο διάλογος, σαν ένα κωμικό ιντερμέτζιο, το οποίο προετοιμάζει το τέλος του κειμένου κατά το οποίο η αρχική μεταφορά θα κυριαρχήσει με όλη τη σοβαρότητά της. Ο γαλαξίας μας εμφανίζεται ως ένα τεράστιο, φθαρμένο καλώδιο. Άραγε πρόκειται για μια μεταφορά που αναφέρεται στη συμπίεση του χρόνου και του χώρου μέσω των συστημάτων ψηφιακής επικοινωνίας που ήδη κατακλύζουν το μικρό μας γήινο κόσμο; Ίσως να σας το αποκαλύψει η νεαρή συγγραφέας, αν την πετύχετε σε κάποιο από τα διαλείμματά της.

~ 75 ~


Στέργιος Γιώργος Τσαρούχας

ΜΙΑ ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ ΣΕ ΕΝΑ ΤΑΞΙ

Καθώς μια μέρα επέστρεφα από τη δουλειά, επέλεξα να πάρω το ταξί για το γαλαξία της Ανδρομέδας, γιατί το διαγαλαξιακό λεωφορείο αργεί να με πάει σπίτι κάτι χιλιετίες. Φαίνεται πως έπεσα έξω. Πέρα από το γεγονός ότι ο ταξιτζής δεν έβλεπε την τύφλα του και ήταν τύφλα στο μεθύσι, μόλις τελειώσαμε επιτέλους τη διαδρομή, μου ανακοίνωσε ότι ήταν καινούριος στην περιοχή… άντε να βγάλεις άκρη. Στη διαδρομή σταματούσε να ρωτήσει πού ήμαστε και προς τα πού είναι το Αιγγάλεω, η περιοχή του ηλιακού συστήματος όπου προσωρινά διαμένω, και κοντέψαμε να τρακάρουμε με άλλους δύσμοιρους οδηγούς οι οποίοι τρομοκρατημένοι μας κορνάρανε με ραδιοσήματα, τα οποία βέβαια το κουφάλογο, ο οδηγός, δεν αντιλαμβανόταν. Το χειρότερο σημείο αυτής της τρομοκρατικά επώδυνης, άσκοπης περιπλάνησης στο κέντρο της Γαζαλονίκης, είναι όταν στούκαρε σε ένα στύλο της Δ.Ε.Η. και μετά η παλιατζούρα του μας κλείδωσε μέσα με ανοιχτούς τους αερόσακους. Με τα χίλια ζόρια άνοιξαν οι πόρτες, αφού πρώτα σπάσαμε το δεξί παρμπρίζ με τον κεντρικό καθρέπτη του διαγαλαξιακού ταξί του, ο οποίος ήταν ξεριζωμένος από την οροφή του. Τελικά, μετά από 90 χρόνια

~ 76 ~


ασυναγώνιστης ηλιθιότητας και απόλυτης γελοιότητας του πιο ανίκανου οδηγού ταξί στο σύμπαν, έφτασα στο σπίτι μου. Αυτά τα κουφά όμως, ρε παιδιά, μόνο σε εμένα συμβαίνουν.

Η επιστημονική φαντασία δεν είναι μόνο ένα σύνολο από περιπετειώδη κείμενα ή κείμενα γεμάτα φιλοσοφικό-θεωρητικές προεκτάσεις. Πολύ συχνά αποτελεί μια καθαρή και αστείρευτη πηγή χιούμορ, όπως πολύ χαρακτηριστικά απέδειξαν με τα σατιρικά τους αριστουργήματα ο Ντάγκλας Άνταμς και ο Τέρυ Πράτσετ. Αντίστοιχα, ο Στέργιος Γιώργος Τσαρούχας παίρνει τα ρούχα της επιστημονικής φαντασίας και με αυτά ντύνει μια καθημερινή ιστορία αστικής τρέλας. Οι διαστημικές αποστάσεις και χρόνοι βοηθούν στην καλλιέργεια της υπερβολής. Οι μικροί του αναγραμματισμοί καταδεικνύουν πως το σύνηθες μποτιλιάρισμα της γειτονιάς μας μπορεί κανείς να το συναντήσει σε κάθε γωνιά του σύμπαντος. Τα παιχνίδια του με τις λέξεις (διπλή χρήση της λέξης «τύφλα») διευρύνουν την ειρωνεία, ειρωνεία που φυσικά όπως κάθε καλός συγγραφέας, δεν την κρατά μόνο για τους άλλους, αλλά τη στρέφει και στον εαυτό του, στο υπέροχο κλείσιμο της μικρής αυτής ιστορίας.

~ 77 ~


Δέσποινα Παπαϊωάννου

ΤΟ ΧΑΠΙ ΤΗΣ ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑΣ

Ήταν 3013 θυμάμαι, όταν ένας επιστήμονας, ο Γουίλιαμ Άστρον, ανακάλυψε το χάπι της αιωνιότητας. Το δοκίμασε πρώτος μη τυχόν υπάρχουν παρενέργειες. Έτσι τουλάχιστον είχε πει. Οι οδηγίες για το χαπάκι ήταν ακριβείς και αυστηρές. Έπρεπε να παίρνεις ένα χαπάκι το χρόνο για να ζήσεις την αιώνια ζωή. Ο Γουίλιαμ Άστρον έγινε διάσημος επιστήμονας μέσα σε 1 ώρα και 5 δεύτερα, χρόνος ρεκόρ για εκείνη την εποχή. Τα χρόνια πέρασαν και οι άνθρωποι που είχαν πάρει το χάπι ζούσαν ευτυχισμένοι και πλέον σίγουροι για το μέλλον τους. Τότε όμως ξέσπασε μια τεράστια πυρκαγιά στο εργοστάσιο του Άστρον και όλα τα χαπάκια καταστράφηκαν και μόνο ένα σώθηκε. Το θέμα δεν ήταν ότι σώθηκε, αλλά ότι υπήρχε και έπρεπε να το βρουν για να ανακτήσουν τη χαμένη φόρμουλα. Χρόνια ολόκληρα, γενιές και γενιές έψαχναν το χαπάκι, αλλά κανείς δεν το βρήκε και κανείς δεν μπορούσε να σκεφτεί σε ποια τυχόν χαραμάδα είχε παραπέσει.

~ 78 ~


Οι λέξεις! Πόσο σημαντικές είναι για τη λογοτεχνία! Ιδίως μάλιστα για την επιστημονική φαντασία και κυρίως όταν πρόκειται για ονόματα και τοπωνύμια. Χάρη σε αυτές οικοδομείται η ατμόσφαιρα των κειμένων. Φωνάζεις το όνομά του και εμφανίζεται ο παράξενος ταξιδιώτης από το Άλφα του Κενταύρου. Προφέρεις το τοπωνύμιο και αμέσως ξεπροβάλει ένας πλανήτης με πέντε δακτυλίους και δεκαπέντε φεγγάρια. Ήδη στα κείμενα ως εδώ συναντήσαμε πολλά ευφάνταστα ονόματα. Ένα ακόμα μας προσφέρει η Δέσποινα Παπαϊωάννου. «Γουίλιαμ Άστρον», ένα όνομα χαρακτηριστικό, το οποίο θα μπορούσαμε να συναντήσουμε στις ιστορίες της Χρυσής Περιόδου της επιστημονικής φαντασίας τις δεκαετίες του 1930 – 1950. Ήρωες γενναίοι με ονόματα και εμφάνιση που παρέπεμπαν στο κλασσικό Χόλυγουντ, πρώτοι στις επιστήμες, πρώτοι και στη δράση. Ο δικός μας ο Γουίλιαμ Άστρον ωστόσο δε συμμετέχει σε κάποια από τις πρώτες περιπέτειες της επιστημονικής φαντασίας. Αντιθέτως, με το όνομά του που παραπέμπει στα υπέροχα άστρα του ουρανού και χάρη στην εφεύρεσή του, μας προσφέρει ένα μικρό και όμορφο μύθο. Ένα μύθο για εκείνη τη «μια φορά και έναν καιρό» στο μέλλον, όταν ανακαλύφθηκε το χάπι της αιωνιότητας. Ό,τι και αν εφευρίσκουμε, ο τελικός στόχος της ανθρωπότητας αυτός είναι: μια ζωή δίχως θάνατο. Η έξυπνη ιστορία της Δέσποινας Παπαϊωάννου βασίζεται σε αυτή την εφεύρεση των εφευρέσεων και την εσωκλείει σε ένα χάπι. Και ακόμα πιο έξυπνα, βάζει το εργοστάσιο που το παράγει να καταστρέφεται. Άπειροι δρόμοι και ενδεχόμενα διανοίγονται σε αυτή τη μικρή ιστορία. Άραγε όσο υπήρχαν τα χάπια, όλοι έγιναν αιώνιοι; Με μια τέτοια εφεύρεση πόσο μεγάλος θα κατέληγε ο πληθυσμός της γης; Άραγε στο βαρυφορτωμένο μας πλανήτη θα ζούσαν ταυτόχρονα παιδάκια 5 ετών και γέροι 500σίων; Και στη συνέχεια, μετά τη πυρκαγιά, όσοι θα είχαν προλάβει να πάρουν το χάπι θα έμεναν αιώνιοι ενώ οι υπόλοιποι θα παρέμεναν φθαρτοί σαν εμάς; Τι νόημα θα είχε η αθανασία για κάποιους, όταν οι αγαπημένοι τους δε θα την είχαν; Η ιστορία μας διαλέγει να μην ακολουθήσει αυτούς τους δρόμους, μα να τους αφήσει για μια άλλη φορά. Αντιθέτως, διαλέγει να κλείσει με μια καταπληκτική εικόνα και φράση. Το μοναδικό

~ 79 ~


χαπάκι, η μινιατούρα της αθανασίας, έχει «χωθεί σε κάποια χαραμάδα» και ένας ολόκληρος κόσμος δισεκατομμυρίων ανθρώπων, αιώνιων, ψάχνουν εις τον αιώνα τον άπαντα κάθε τρύπα και τρυπούλα του πλανήτη, μήπως και βρουν αυτή τη βελόνα στα άχυρα. Άλλωστε, πάντα στις χαραμάδες δεν ψάχνουμε να κρυφτούμε, μήπως και ξεγλιστρήσουμε από το θάνατο;

~ 80 ~


Γιώργος Κατσιάς

Η ΚΟΚΚΙΝΟΡΟΜΠΟΤΙΤΣΑ

Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ένα ρομποτάκι Κ-81Χ που το λέγανε Κοκκινορομποτίτσα λόγω του κόκκινου χρώματός του. Μια μέρα η γιαγιά του κόλλησε πυρονοανεμοβλογιά και η μαμά το έστειλε να της πάει ανταλλακτικά και λάδια. Για να πάει όμως στο σπίτι της γιαγιάς του, έπρεπε να περάσει μέσα από το εικονικό δάσος Ρέντομπορκ. Εκεί υπήρχε μια φήμη ότι τριγυρνούσε ένας Αρειανός. Η Κοκκινορομποτίτσα ξεκίνησε χωρίς να φοβάται, δεν ήξερε όμως ότι ο Αρειανός είχε όρεξη για βγάλσιμο καλωδίων Κ-81Χ. Μπήκε στο δάσος και άρχισε να μαζεύει καλώδια από τα δένδρα για να τα πάει στη γιαγιά του. Κρυμμένος πίσω από τα pixel ενός δέντρου ήταν ο Αρειανός. Εντόπισε την Κοκκινορομποτίτσα και προσπαθούσε να δει πώς θα της βγάλει τα καλώδια. Τελικά την πλησίασε και της είπε: «Γεια σου, μικρό ρομποτάκι, πώς σε λένε;» «Με λένε Κοκκινορομποτίτσα, αλλά συγνώμη μα πρέπει να φύγω, γιατί η γιαγιά μου είναι άρρωστη και πρέπει να πάω αμέσως στο σπίτι της.» «Και πού είναι το σπίτι της γιαγιά σου;» «Στο ξέφωτο του δάσους.»

~ 81 ~


«Γιατί δεν μαζεύεις λίγες ρόδες από κάτω;» «Δίκιο έχετε, κ. Αρειανέ, θα χαρεί πολύ η γιαγιά μου.» «Αντίο Κοκκινορομποτίτσα.» Και έτσι ο Αρειανός κατάφερε να ξεγελάσει την Κοκκινορομποτίτσα και άρχισε να κατευθύνεται προς το σπίτι της γιαγιά του μικρού Κ81Χ. Στο δρόμο η Κοκκινορομποτίτσα συνάντησε τον μεγάλο και πετυχημένο επισκευαστή ρομπότ, τον Δρ. Χάντερ. «Γεια σας κ. Δόκτορα», του είπε. «Καλησπέρα Κοκκινορομποτίτσα. Τι κάνεις;» «Πηγαίνω στη γιαγιά μου γιατί είναι άρρωστη, αυτά τα ανταλλακτικά και τα λάδια.» «Εντάξει, αλλά να προσέχεις γιατί κυκλοφορεί ένας κακός Αρειανός στο δάσος που βγάζει καλώδια από ρομπότ σαν και εσένα.» «Εντάξει», είπε η Κοκκινορομποτίτσα, «θα προσέχω.» Όταν απομακρύνθηκε, τότε κατάλαβε. Ο Αρειανός ήταν εκείνος που της είχε μιλήσει, άρα προσπαθούσε να την παραπλανήσει. Έπρεπε να τρέξει γρήγορα στο σπίτι της γιαγιάς της. Ευτυχώς δεν είχε χάσει πολύ χρόνο μαζεύοντας ρόδες. Στο μεταξύ ο Αρειανός είχε ήδη φτάσει στο σπίτι της γιαγιάς της Κοκκινορομποτίτσας και μπήκε στο σπίτι κρυφά. Όρμησε πάνω στο ρομπότ και άρχισε να του βγάζει τα καλώδια. Εκείνη την ώρα έφτασε στο σπίτι η Κοκκινορομποτίτσα, μπήκε μέσα και προχώρησε προς το κρεβάτι της γιαγιάς της. «Γεια σου, γιαγιά! Σου έφερε ανταλλακτικά. Αλλά, γιαγιά, γιατί τα μάτια σου είναι τόσα χοντρά;» «Για να σε βλέπω καλύτερα», απάντησε ο Αρειανός. «Γιαγιά, γιατί έχεις τόσο μεγάλα χέρια;» «Για να σου βγάλω τα καλώδια ευκολότερα», είπε και όρμησε στην Κοκκινορομποτίτσα και της έβγαλε τα καλώδια. Ευτυχώς που τη σκηνή την έβλεπε και ο Δρ. Χάντερ και έτσι

~ 82 ~


μπήκε στο σπίτι και έριξε νερό στον Αρειανό προκαλώντας του βραχυκύκλωμα. Έπειτα επισκεύασε πάλι την Κοκκινορομποτίτσα και τη γιαγιά της και ζήσαν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα!!

Αν στον (Εξώ)γήινο της Time Traveller είχαμε την προσπάθεια να μπολιαστεί η διαστημική όπερα με τους κώδικες του παραδοσιακού παραμυθιού, στην ιστορία του Γιώργου Κατσιά έχουμε την αυτούσια μεταφορά ενός πασίγνωστου παραμυθιού στον κόσμο της επιστημονικής φαντασίας. Ένα τέτοιο εγχείρημα απαιτεί προσεκτική σκέψη. Τα στοιχεία του παραμυθιού πρέπει να αντιστοιχηθούν ένα προς ένα με τα ιδιαίτερα στοιχεία του νέου κόσμου. Η ένταση και η δυναμική που δημιουργείται μεταξύ τους πρέπει να παραμείνει αμείωτη. Το παραμύθι στη νέα εκδοχή του θα πρέπει να μας θυμίζει τη χιλιοδιαβασμένη κλασσική του μορφή και ταυτόχρονα θα πρέπει να μας κάνει με αδημονία να γυρίζουμε τις σελίδες, ενώ αναρωτιόμαστε «πού το πάει». Και ξεκινάμε! Η κοκκινοσκουφίτσα γίνεται κοκκινορομποτίτσα! Εκτινασσόμαστε αιώνες στο μέλλον μα η αίσθηση παραμένει. Μόνο που αντί για ένα χοροπηδηχτό, κοκκινομάγουλο κοριτσάκι, ένα ίσως λίγο ατσούμπαλο μα γλυκύτατο ρομποτάκι περιπλανιέται μέσα στα παράξενα δάση των καλωδίων. Επίσης, το δάσος ονομάζεται Ρέντομπορκ, ο Αρειανός παίρνει τη θέση του Λύκου, ενώ ο κυνηγός γίνεται επιστήμονας, παραπέμποντας ταυτόχρονα στον αρχικό του ρόλο, καθ’ ότι Χάντερ = hunter = κυνηγός. Το παραμύθι γεμίζει με αναλογίες ενώ παραμένει γοητευτικό, η τελική σφαγή του λύκου αντικαθίσταται με ένα πανέξυπνο βραχυκύκλωμα και εμείς οι αναγνώστες ικανοποιημένοι, ζούμε καλύτερα!

~ 83 ~


Μόνικα Ποντικίδου

Η ΧΙΟΝΑΤΗ ΚΑΙ ΟΙ 7 ΓΙΓΑΝΤΕΣ

Η Χιονάτη περιπλανιόταν τρεις χιλιετίες στον γαλαξία. Από τότε που το είχε σκάσει απ’ τον κυβερνοχώρο, έψαχνε καταφύγιο οπουδήποτε. Όσο πιο μακριά απ’ τη βαμπίρ μητριά της, τόσο το καλύτερο. Από τότε που ο πατέρας της έσπασε το Σμέρντελ του (το τρίτο πόδι που αποκτούν οι άνθρωποι το 3056 μ.Χ. από την έκρηξη βόμβας που είχε δημιουργήσει ένας τρελός επιστήμονας) κειτόταν όλη τη μέρα στο κρεβάτι του, μέσα στην καμπίνα του διαστημοπλοίου του. Έτσι, η μητριά της την κρατούσε κλεισμένη σε ένα κελί και κάθε βράδυ της έπινε ένα λίτρο αίμα. Ε, τι να κάνει η καημένη η Χιονάτη; Έφυγε κρυφά μια νύχτα με ένα μικροτσίπ μόνο, στο οποίο είχε βάλει μερικά gigabyte, το αγαπημένο της φαγητό. Ξαφνικά, εκεί που είχε αρχίσει να απελπίζεται, καθώς της τελείωναν τα gigabyte, άκουσε βήματα. Γύρισε το κεφάλι της και είδε έναν, δύο… τρεις γίγαντες με αξίνες στο χέρι. Τους πλησίασε και τους χαιρέτησε δειλά. Πολύ σύντομα, είχε γνωριστεί και με τους εφτά. Τους διηγήθηκε την ιστορία της και αυτοί συγκινημένοι, της πρότειναν να

~ 84 ~


τη φιλοξενήσουν στο καλυβάκι τους, σ’ ένα μικρό κομήτη στο Ω του Σατύρου. Η Χιονάτη, ως αντάλλαγμα, έβγαζε βόλτα τα ρομπότ, μαγείρευε και καθάριζε το σπίτι των γιγάντων. Οι γίγαντες αγαπούσαν πολύ τη Χιονάτη, γιατί καμιά γυναίκα δεν είχε πατήσει στο σπίτι τους εδώ και πολύ καιρό. Όμως, η κακιά βασίλισσα δεν μπορούσε να βρει πουθενά αίμα σαν της Χιονάτης (βλέπετε ήταν light και ό,τι πρέπει για τη βασίλισσα που έκανε δίαιτα). Αποφάσισε λοιπόν να μεταμορφωθεί σε άσχημη γριά, να πάει στο καλυβάκι των γιγάντων και να προσφέρει στη Χιονάτη ένα λαχταριστό gigabyte με γαρνιτούρα από καλώδια και νιφάδες ηλεκτρονίων. Στην πραγματικότητα όμως, θα ήταν γεμάτο ιούς και έτσι η Χιονάτη θα μολυνόταν, θα πέθαινε και εκείνη θα της έπινε το αίμα. Μια μέρα που οι γίγαντες έλειπαν στα ορυχεία ατμόσφαιρας όπου δούλευαν, η μητριά της Χιονάτης βρήκε την ευκαιρία να της δώσει το gigabyte. Ευτυχώς όμως η Χιονάτη πρόλαβε να φάει μόνο μια μπουκιά, επειδή ένας γίγαντας είχε γυρίσει στο σπίτι του καθώς είχε ξεχάσει το ταπεράκι με το κολατσιό του. Μόλις είδε την κακιά μητριά να ξεγυμνώνει τους κυνόδοντές της για να τους μπήξει στο λευκό λαιμό της Χιονάτης, την άρπαξε και την πέταξε στην άλλη άκρη του σύμπαντος. Έτσι, η Χιονάτη δεν πέθανε, αλλά έπεσε σε κώμα. Οι γίγαντες την τοποθέτησαν σε μια θωρακισμένη κάψουλα και έκλαιγαν από πάνω της μέρα-νύχτα. Εκεί όμως που νόμιζαν πως όλα είχαν χαθεί, διέκριναν από μακριά έναν άντρα πάνω στο διαστημικό πόνυ του. Ήταν ο πρίγκιπας Γουλιέλμος, ο οποίος ενώ είχε βγει για κυνήγι πεφταστεριών, άκουσε τους θρήνους των γιγάντων και πήγε να δει τι συμβαίνει. Όταν είδε τη Χιονάτη μέσα στην κάψουλα με τις ακτίνες Χ που είχε στα μάτια του, ένιωσε λες και είχε μπει ένα σμήνος γαλαξιακών

~ 85 ~


πεταλούδων στο στομάχι του. Αμέσως, ξεκλείδωσε την κάψουλα, φίλησε τη Χιονάτη και της έκανε restart. Τον επόμενο κιόλας αιώνα έγινε ο γάμος τους, στον οποίο ήταν καλεσμένη όλη η αφρόκρεμα του σύμπαντος. Η Χιονάτη έπεισε τους γίγαντες να εγκαταλείψουν το αχούρι όπου ζούσαν και να πάνε να μείνουν μαζί της. Έτσι, έζησαν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα!

Η Μόνικα Ποντικίδου προσφέρει το τρίτο παραμύθι σε αυτή την ανθολογία, παραλλάσσοντας την περίφημη Χιονάτη με τους 7 της νάνους. Εδώ η Χιονάτη παρουσιάζεται με τη μορφή ενός cyborg. Δεν πρόκειται βέβαια για την απειλητική, σκοτεινή, διφορούμενη ύπαρξη της cyberpunk επιστημονικής φαντασίας, αλλά για ένα συγγραφικό όχημα που θα απελευθερώσει την κειμενική φαντασία και τα λογοπαίγνια. Μισή άνθρωπος, μισή μηχανή η Χιονάτη τρέφεται με gigabyte, ενώ αναζητά τον παραδοσιακό πρίγκιπα που αυτή τη φορά κυνηγά πεφταστέρια! Αν και οι τεχνολογικές αναφορές είναι πολλές στο κείμενο, ωστόσο αυτό δεν ανήκει στη σκληρή επιστημονική φαντασία. Αντιθέτως, βασιζόμενο στην αίσθηση της υπερβολής – άλλωστε παραμύθι είναι! – παίζει με τις μεταφορικές σημασίες των λέξεων. Οι ηλεκτρονικοί ιοί είναι ικανοί να μολύνουν το αίμα των ηρώων, ενώ το φιλί του παραμυθιού αντικαθίσταται από το restart που με τρυφερότητα τελεί ο πρίγκιπας στην αγαπημένη του μηχανή – γυναίκα. Και επαναλαμβάνουμε. Όσο περισσότερο οι λέξεις restart, format και recovery θα διευρύνουν τη σημασία τους στις ζωές μας, τόσο περισσότερο θα μοιάζουν και θα ακούγονται τα παραμύθια σαν αυτό εδώ.

~ 86 ~


Βίλμα Τοπαλίδου

ΕΝΑΣ ΕΞΩΓΗΙΝΟΣ ΠΟΥ ΗΘΕΛΕ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ… ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΗΣ

«Ο ουρανός πάνω από το λιμάνι είχε το χρώμα της τηλεόρασης που ξέμεινε σε ένα κανάλι δίχως σήμα», έλεγε αργά ο Φλάφης, ο εξωγήινος.

«Τι μοιρολογάς πάλι;» ρώτησε ο μεγάλος του αδελφός, ο Τίφας. «Πάλι χασομεράς με τέτοιες βλακείες, αντί να ασχολείσαι με το πώς θα φτιάξεις ένα καινούργιο πρόγραμμα στον υπολογιστή ή πώς θα κατεβάσουμε 100.000.000 παιχνίδια και θα σπάσουμε τα ρεκόρ ή πώς θα κατασκευάσουμε ένα καινούργιο υπολογιστή!!! Ορίστε, υπάρχουν τόσα ωραία πράγματα να κάνει κανείς σ’ αυτό τον κόσμο.» «Πω! Βαρέθηκα, όλο τα ίδια και τα ίδια, αυτός που μένει πίσω είσαι εσύ και καταρχήν το να φτιάχνεις ποιήματα δεν είναι χαζομάρα!!! Είναι τέξηηη; Είναι τέχηηη;» «Τι λές;» ρώτησε ο Τίφας. «Άαααα! το βρήκα. “Τέχνη”.» «Τι μοιρολογάς πάλι;» «Αυτή η λέξη υπάρχει στο λεξιλόγιο των ανθρώπων…»

~ 87 ~


«Πω! πάλι για αυτούς μιλάς;» «Να σου εξηγήσω, εγώ θαυμάζω εκείνα τα πλάσματα που λέγονται άνθρωποι, γιατί η γη είναι τόσο όμορφη όσο ένα ποίημα. Εκεί οι άνθρωποι έχουν κάτι που δεν έχουμε εμείς και που λέγεται συναισθήματα… είναι πράγματι μια υπέροχη λέξη όσο και…» «Εσύ πού τα ξέρεις όλα αυτά;» «Από βιβλία τα διάβασα. Άμα θες, διάβασέ τα και εσύ.» «Καλά, καλά… εγώ πάω στον υπολογιστή, εσύ κάτσε να φτιάξεις ποιήματα.» Τότε ο Φλάφης θύμωσε τόσο πολύ που άρχισε να τσακώνεται με τον Τίφα, όταν ξαφνικά έπεσαν από τον πλανήτη τους και άρχισαν να περιπλανιούνται στο διάστημα. Εκείνη τη στιγμή ο Φλάφης αντίκρισε τον πλανήτη Γη και άρχισε να κατευθύνεται προς τα εκεί. Ο Τίφας τον ακολούθησε από ενδιαφέρον. Όταν πια είχαν φτάσει αρκετά κοντά, ξαφνικά άρχισαν να πέφτουν πολύ γρήγορα και το τοπίο να είναι γαλάζιο με σύννεφα… «Δες, δες, φτάσαμε στον πλανήτη Γη, είναι πανέμορφος, δεν το πιστεύω που βρίσκομαι εδώ», είπε με χαρά ο Φλάφης. «Πραγματικά, είναι παράξενα εδώ αλλά μπορώ να ομολογήσω ότι είναι πανέμορφα». Τα δύο αδέλφια εγκαταστάθηκαν σε ένα νησάκι χαμένο στον ωκεανό κοντά στη Γαλλία, αποκομμένοι από τους ανθρώπους και κάθε μέρα πήγαιναν με μια γρήγορη βάρκα στη στεριά, όπου διαρκώς μάθαιναν καινούργια πράγματα. Προσπαθούσαν να μην γίνουν αντιληπτοί από τους ανθρώπους, αλλά η περιέργεια του Φλάφη ήταν τόσο μεγάλη που τελικά τους εντόπισε ένα παιδάκι που ζούσε με την οικογένειά του σε μια φάρμα. Το παιδάκι ήθελε να μάθει πολλά για τους εξωγήινους και ο Φλάφης για τους ανθρώπους, για αυτό και έκαναν μια συμφωνία: το παιδάκι θα τους έκανε πέντε μέρες μαθήματα για να τους μάθει τη Γη (πώς δημιουργήθηκε, πώς ζουν οι άνθρωποι, ποιες είναι οι παραδόσεις τους και άλλα πολλά πράγματα

~ 88 ~


για την ποίηση). Ο Φλάφης από την πλευρά του θα μιλούσε στο παιδάκι για τους εξωγήινους. ΠΡΩΤΗ ΜΕΡΑ: Ξεκίνησαν να κάνουν μια βόλτα μέσα σε ένα πανέμορφο δάσος, έκοψαν λουλούδια, ανέβηκαν στους κορμούς των δένδρων και το παιδάκι εξηγούσε κάθε τι που έβλεπαν, πώς το χρησιμοποιούν οι άνθρωποι και πώς το βλάπτουν. ΔΕΥΤΕΡΗ ΜΕΡΑ: Πήγαν για ψάρεμα με τη βάρκα του Φλάφη και του Τίφα, έπιασαν διάφορα είδη ψαριών και θαλασσινές μέδουσες, ιππόκαμπους, τσιπούρες, μπακαλιάρους, σαρδέλες και μπαρμπούνια και τα έφαγαν για μεσημεριανό. Μετά, το απόγευμα, πήγαν στα κοντινά νησιά. ΤΡΙΤΗ ΜΕΡΑ: Επισκεφτήκαν ένα ζωολογικό κήπο και έμαθαν ένα σωρό καινούργια ζώα. Ο ζωολογικός κήπος δεν είχε πουλιά και για αυτό το παιδάκι σκέφτηκε να πάει το Φλάφη και τον Τίφα σε ένα ποτάμι, όπου είχαν την φωλιά τους διάφορα είδη πουλιών. ΤΕΤΑΡΤΗ ΜΕΡΑ: Ταξίδεψαν στους κοντινούς λαούς και έμαθαν μερικές λέξεις από τη γλώσσα τους: Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα… πήγαν και μέχρι την Αμερική, στη Νέα Υόρκη! ΠΕΜΠΤΗ

ΜΕΡΑ:

Επισκέφτηκαν

ένα

σχολείο

και

παρακολούθησαν μερικά μαθήματα. Στο τέλος, ο Φλάφης και ο Τίφας απάντησαν σε όλα τα ερωτήματα του παιδιού και το αποχαιρέτησαν λέγοντάς του πως θα τον επισκέπτονται πολύ συχνά, μιας κι είχε γίνει ένας καλός τους φίλος. ………………………………………………………………………………………………………… Μια μέρα που ξύπνησε ο Φλάφης, μαζί του ξύπνησε και το όνειρό του να γίνει ποιητής. Αμέσως εμπνεύστηκε από το τοπίο του νησιού όπου είχαν εγκατασταθεί κι άρχισε να γράφει. Ο Φλάφης ήθελε πολύ να μοιάσει στους ποιητές που είχαν γράψει ιστορία και για αυτό άρχισε να διαβάζει πολλά - πολλά βιβλία με ποιήματα που είχαν γράψει διάφοροι διάσημοι ποιητές. Το βράδυ είχε τελειώσει δύο ποιήματα. Τότε αποφάσισε να στείλει το ένα από τα δυο σε ένα διαγωνισμό

~ 89 ~


ποίησης που θα γίνονταν στη Γαλλία. ………………………………………………………………………………………………………….. Πέρασαν 3 μέρες, αλλά ακόμα δεν είχαν βγει τα αποτελέσματα του διαγωνισμού. Έτσι κάθισε να παρακολουθήσει λίγο τηλεόραση. Όταν άνοιξε την τηλεόραση για να δει καμιά ωραία εκπομπή, έπεσε σε ένα κανάλι που είχε ειδήσεις. «Γεια σας, κύριες και κύριοι, διακόπτουμε το πρόγραμμα μας, για να σας πούμε κάτι πολύ σημαντικό… Στη Γαλλία ο ποιητής και συγγραφέας Jean Dessanges οργάνωσε ένα διαγωνισμό ποίησης για να ανιχνεύσει και να βρει καινούργια ταλέντα. Ο λόγος για τον οποίο έγινε στην ουσία αυτός ο διαγωνισμός, είναι ότι έχει παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια πως η ποίηση δεν εξελίσσεται και πως οι ποιητές στην πλειοψηφία τους αναμασούν συνεχώς τα ίδια και τα ίδια θέματα και τις ίδιες τεχνοτροπίες. Όπως το περιμέναμε, έτσι και έγινε. Από το διαγωνισμό δεν βρέθηκε τελικά κάποιο καινούργιο ταλέντο. Τώρα πάμε σε απευθείας σύνδεση με τον Dessanges.» «Γεια σας, φίλοι και φίλες, που μας παρακολουθείτε από την τηλεόρασή σας. Όπως ακούσατε δεν υπήρξε κάποιο ιδιαίτερο ποίημα, το οποίο να μας εκπλήξει. Λυπάμαι που σας το λέω. Ξέρω ότι απογοητευτήκατε, αλλά η ποίηση υπήρξε τέχνη, συναίσθημα και πηγή ζωής, οπότε δεν μπορούμε να την αφήσουμε να σβήσει έτσι. Γι’ αυτό αγαπητοί φίλοι σας ενημερώνουμε με χαρά ότι ο διαγωνισμός θα επαναληφθεί και αυτή τη φορά δεν θέλουμε να απογοητευτούμε, οπότε βάλτε τα δυνατά σας. Σας ευχαριστώ όλους όσους με άκουσαν.» Ο

Φλάφης

είχε

απογοητευτεί,

αλλά

θα

ήθελε

να

ξαναπροσπαθήσει. Την επόμενη μέρα είπε να επισκεφτεί μαζί με τον αδελφό του τον Τίφα, το μικρό τους φίλο, το παιδάκι. Ο Φλάφης άρχισε να λέει στον φίλο του γι’ αυτά που του είχαν συμβεί και εκείνος αποφάσισε να τον βοηθήσει. «Έκανες λάθος που επέλεξες να φτιάξεις το ποίημα σου

~ 90 ~


βλέποντας πώς έγραφαν οι ποιητές του πλανήτη Γη. Εσύ έχεις πολλές δυνατότητες στα χέρια σου, αλλά δεν κατάλαβες ποιες είναι. Όλα τα ποιήματα που είδες από τους ποιητές περνούν μέσα από την έμπνευση και το μάτι των ανθρώπων και για αυτό η ποίηση έχει σταματήσει να προχωράει. Εσύ όμως έχεις κάτι διαφορετικό!!! Άμα γράψεις ένα ποίημα για τη Γη και πώς την βλέπεις εσύ, θα είναι πολύ πρωτότυπο! Γιατί εσύ τη βλέπεις με ένα διαφορετικό μάτι και με άλλη αντίληψη, αφού εσύ είσαι εξωγήινος!!!» «Πω, δεν το είχα σκεφτεί!!! Έχεις απόλυτο δίκιο. Σ’ ευχαριστώ, δεν ξέρεις πόσο με βοηθάς!!!» Έτσι, τα δύο αδέλφια γύρισαν πίσω στο σπίτι τους. Ο Φλάφης δεν κοιμήθηκε, σκεφτόταν τα λόγια του φίλου του. Άρχισε να γράφει ένα πανέμορφο ποίημα σαν τη Γη και όταν το τελείωσε είχε τόση χαρά και ενθουσιασμό που δεν κατάφερε να κοιμηθεί, γιατί περίμενε να έρθει η επόμενη μέρα να στείλει το έργο του. Την επόμενη μέρα έστειλε το ποίημά του και περίμενε άλλες 3 μέρες για να βγούνε τα αποτελέσματα. Τότε άνοιξε την τηλεόραση. «Γεια σας κύριες και κύριοι, διακόπτουμε το πρόγραμμά μας για ένα σημαντικότατο γεγονός!!! Πάμε σε απευθείας σύνδεση.» «Γεια σας φίλοι, είμαι ο Jean Dessanges και σας ενημερώνω πως δεν απογοητευτήκαμε αυτή τη φορά, βρήκαμε το νικητή!!! Είναι ο Φλάφης, που μέσα από το έργο του κατάφερε να μας εκπλήξει! Μας έκανε να τον λατρέψουμε μέσα από την πρωτότυπη ματιά και τη διαφορετική του αντίληψη για τη Γη!!!» Από τότε ο Φλάφης έγινε διάσημος ποιητής, έκανε πολλές περιοδείες και βραβεύτηκε για το έργο του, όπως και για τα υπόλοιπα. Αλλά ποτέ μα ποτέ δεν αποκάλυψε ότι ήταν εξωγήινος.

~ 91 ~


Η επιστημονική φαντασία δεν είναι απαραίτητο να ασχολείται πάντα με διαστημόπλοια και ρομπότ, φοβερά όπλα και τεχνολογίες απίθανες. Δεν είναι ένα μονομανές λογοτεχνικό είδος και αν μερικές φορές η σκληρή επιστημονική φαντασία δίνει έμφαση στα παραπάνω, τότε έρχεται η μαλακή (soft) ή κοινωνική επιστημονική φαντασία και τη διορθώνει. Η σκληρή επιστημονική φαντασία βασίζεται στις θετικές επιστήμες και μιλάει τη γλώσσα της τεχνολογίας. Σε αντίθεση, η μαλακή εκδοχή της αξιοποιεί άλλες επιστήμες όπως η ψυχολογία και η κοινωνιολογία, η οικονομία και η ανθρωπολογία. Αυτό που θέλει να περιγράψει και αναλύσει είναι μια άλλη τύπου μηχανή που δεν είναι φτιαγμένη από μέταλλο, αλλά από ζεστά και πολλά, πάρα πολλά σώματα. Πρόκειται για τις ίδιες τις κοινωνίες μας, αυτούς τους μηχανισμούς όπου συναρμόζονται εκατομμύρια ανθρώπινων ζωών. Η μαλακή, κοινωνική επιστημονική φαντασία εξερευνά ζητήματα θέσμισης και κουλτούρας, διερωτάται για το πώς οργανώνουμε τη ζωή μας ως συνύπαρξη και για το κατά πόσο θα μπορούσαμε να τα καταφέρουμε καλύτερα. Στο μαλακό και άρα εύφορο έδαφος της μαλακής επιστημονικής φαντασίας κινείται η ιστορία της Βίλμας Τοπαλίδου. Όπως δηλώνει ήδη ο τίτλος της από την αρχή, εδώ δε θα ασχοληθούμε με την τεχνολογία αλλά με την ποίηση, ενώ η εναρκτήρια φράση του διηγήματος παρουσιάζεται ως μια ποιητική φράση. Ο ποιητής ονομάζεται «Φλάφης» και εξίσου πετυχημένα ο αντιφρονών αδερφός του βαφτίζεται «Τίφας». Το γράμμα –φι κάνει τα δυο ονόματα να μοιάζουν, άλλωστε πρόκειται για αδέρφια, όμως το –λάμδα που προστίθεται στο όνομα του Φλάφη τον κάνει να ακούγεται λίγο «φλούφλης», παραπέμποντας δηλαδή στη διαδεδομένη καρικατούρα του ποιητή. Από την άλλη, το αρχικό και σκληρό –ταυ του Τίφα, το γράμμα που ξεκινά τη λέξη Τεχνολογία, τον προετοιμάζει για να αποτελέσει ένα αρχέτυπο του Τεχνοκράτη, κάτι που θα τονισθεί τόσο από τη διαρκή επανάληψη της λέξης «υπολογιστής» στα λόγια του όσο και από την επιθυμία του να σπάσει ένα ανούσιο ρεκόρ, το οποίο αντικαθιστά τη θέση «τέχνη για την τέχνη» με την ανάλογη της «τεχνολογίας για την τεχνολογία». Ο Φλάφης όμως δεν αποτελεί μια καρικατούρα. Πραγματικά αναζητά την τέχνη της ποίησης. Πρώτα την εντοπίζει

~ 92 ~


συλλαβίζοντας και ύστερα θέλει να την αναζητήσει ως αίσθηση και πράξη. Έτσι ξεκινάει το ταξίδι του που θα καταλήξει – πού αλλού; – στη Γαλλία! Η Βίλμα Τοπαλίδου χρησιμοποιεί διάφορα συγγραφικά τεχνάσματα για να καλύψει τις αποστάσεις και τους χρόνους που μεσολαβούν ανάμεσα στις πράξεις του διηγήματός της. Πολύ καλά κάνει, γιατί εδώ σημασία δεν έχει η λεπτομερής περιγραφή των μέσων όπως στη σκληρή επιστημονική φαντασία, αλλά το περιεχόμενο του προβληματισμού, το οποίο είναι βαθιά ανθρωποκεντρικό. Εξίσου έξυπνα, στο μέσο της ιστορίας εμφανίζεται ο χαρακτήρας του Ντεσάνζ. Ο διακεκριμένος γάλλος ποιητής μοιάζει να απηχεί τη φωνή της ίδιας της συγγραφέως εντός του κειμένου. Μέσω των λόγων του, η Βίλμα Τοπαλίδου θα διατυπώσει τις δικές της αισθητικές πεποιθήσεις. Τελικά, η ποίηση θα αποδειχθεί δύσκολη υπόθεση. Για να ανθίσει, χρειάζεται την ποικιλότητα και την εμβάθυνση. Η λογική της διαφέρει πολύ από την ομογενοποιητική λογική που διέπει την τεχνολογία, κάτι που θα παραδεχθεί και ο ίδιος ο Τίφας. Η ιστορία μας θα κλείσει με τη διάσωση της ανθρώπινης ποίησης (και όχι παραδείγματος χάρη, με τη διάσωση κάποιων διαστημικών ναυαγών) και με μια υπέροχη και διφορούμενη τελική στίξη, σύμφωνα με την οποία ο ήρωάς μας ποτέ δεν θα αποκαλύψει την πραγματική του καταγωγή. Η Βίλμα Τοπαλίδου χρησιμοποιεί με μαεστρία αυτά τα εξωτερικά σημεία θέασης του παραδεδομένου, που προσφέρει αφειδώς η επιστημονική φαντασία. Η ιστορία της γίνεται βαθιά ανθρωποκεντρική χάρη στο εξωτερικό σημείο του εξωγήινου. Πρόκειται για μια διερώτηση για την πορεία του ωφελιμιστικού και τεχνοκρατικού πολιτισμού μας. Αντιπαραβάλλοντας την ποίηση και το συναίσθημα, αναρωτιέται μαζί με τον Ντεσάνζ για το πού βαδίζουμε. Το ίδιο κάνουν τα κείμενα της αποκαλυπτικής και δυστοπικής επιστημονικής φαντασίας ανασύροντας εικόνες παγκόσμιας καταστροφής και πολέμου. Η Τοπαλίδου το κάνει απλούστερα, τρυφερότερα και πιο έμμεσα, θρηνώντας τη χαμένη ευαισθησία του είδους μας.

~ 93 ~


Λυδία Τζαμαλή

ΚΙΤΡΙΝΟΙ

ΠΕΜΠΤΗ 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 3095

Ήταν ένα κρύο απόγευμα. Πλησίασα στο παράθυρο και κοίταξα. Θαύμασα για κάποια λεπτά τη θέα του «Γαλάζιου Πλανήτη». Γυρνούσε ασταμάτητα γύρω του και ταυτοχρόνως γύρω από τον Ήλιο. Είχε αλλάξει όμως την τροχιά του. Πήγαινε αντίστροφα. Το σύμπαν που απλωνόταν γύρω του, ήταν ένα ολόμαυρο σκοτάδι. Τα αστέρια το πλημμύριζαν. Ανάμεσά τους μπορούσες να διακρίνεις και τα υπόλοιπα αερόσπιτα των Κίτρινων. Από τότε που ο Γαλάζιος Πλανήτης υπέστη την τρομερή καταστροφή του, εμείς οι Κίτρινοι έχουμε εφεύρει χίλια δυο πράγματα. Η ιστορία της Κιτρινολογίας είναι πολύ μεγάλη. Άμα σας τη πω, θα ξημερώσουμε. Κάποτε επισκεπτόμασταν τους γήινους. Γι’ αυτό κι αυτοί είχαν μαρτυρίες για την εμφάνιση UFO και «εξωγήινων». Το λόγο όμως των απερίσκεπτων επισκέψεών μας δεν τον ήξεραν. Αυτό γινόταν για εξερευνητικούς κυρίως σκοπούς. Εκτός από τότε που η ομάδα «Φ.Α.Π.» έπεσε στις Η.Π.Α. το 2059. Αλλά πολλά σας είπα. Είναι ώρα να κάνω «Χ.Δ.Δ.Ω.Υ» (Χρονικό Διάστημα Διατροφής εν Ώρα Ύπνου). ~ 94 ~


Μισώ να το κάνω αυτό. Πρέπει να έχω ανοιχτό το στόμα μου ενώ κοιμάμαι στο ατσαλένιο αυτό κρεβάτι. Μετά το σύντομο Χ.Δ.Δ.Ω.Η. μου (το λέω σύντομο γιατί ήταν... εεεε... σύντομο, ενώ συνήθως διαρκεί περίπου μια μέρα), αποφάσισα να κάνω μια επίσκεψη στην ΛΙΛΙΟΟΥΟΥΙΕΙΟΕΑΙΟ. Βγήκα λοιπόν από το αερόσπιτό μου και με ένα ελαφρό πηδηματάκι έφτασα στο Αεροτζάκ μου. Θα αναρωτιέστε μάλλον τι είναι το Αεροτζάκ, γι’ αυτό κι εγώ θα κάνω μια παρένθεση και θα σας πω. Το Αεροτζάκ είναι ένα διαστημόπλοιο σε μέγεθος μπιζελιού. Απίστευτο ε; Να φανταστείτε ότι εγώ είμαι μόνο 3,5 μέτρα και αυτό το θαύμα της Κιτρινολογίας μπορεί και μικραίνει έναν κίτρινο έως και 5 μέτρα! Τέλος πάντων... Άμα κοιτάξετε τον γαλαξία, θα διακρίνετε χιλιάδες εκατομμύρια Αεροτζάκ διασκορπισμένα στο σύμπαν. Είναι σαν να έχει χυθεί γάλα από μια τεράστια αόρατη κούπα και να έχει πάρει τη μορφή μικρών φυσαλίδων. Πρέπει να το βγάλω καμιά φωτογραφία κάποτε. Είναι όλα τα λεφτά. Πραγματικά τώρα. Τα Αεροτζάκ βγαίνουν σε ένα μόνο χρώμα και διαθέτουν τη δυνατότητα αλλαγής χρώματος με το πάτημα ενός μόνο κουμπιού. Ωστόσο, εμείς οι Κίτρινοι του αλλάζουμε χρώμα μόνο το βράδυ, γιατί το πρωί χρησιμοποιούμε τα Τζακόφωτα και έτσι απλώς θα καίγαμε Τζάρβουνα. Μετά τη μικρή παρένθεσή μου, θα αναρωτιέστε και πάλι γιατί όλα μας τα αντικείμενα έχουν τη λέξη «Τζακ» μέσα τους. Αλλά εγώ σας προειδοποίησα. Η ιστορία της Κιτρινολογίας είναι τεράστια.

~ 95 ~


Η Λυδία Τζάμαλη χρησιμοποιεί και αυτή ένα εξωτερικό σημείο θέασης του μάλλον διαλυμένου για τα καλά κόσμου μας, όχι για να στοχαστεί τόσο τα θέματα που απασχόλησαν τη Βίλμα Τοπαλίδου στην προηγούμενή μας ιστορία, όσο για να μας σαρκάσει κομψά και να μας ειρωνευτεί λεπτά, εμάς τους γήινους και αφελείς κατοίκους ενός εκτροχιασμένου πλανήτη ή απλούστερα, εμάς, τους γήινους αναγνώστες της ιστορίας της! Οι Κίτρινοι χαζεύουνε το γαλάζιο πλανήτη μας. Μας είχαν επισκεφθεί άλλωστε παλιότερα, όμως εμείς χαμπάρι δεν το πήραμε. Εμείς που νομίζουμε πως όλα τα ξέρουμε και τα μπορούμε, μα που αγνοούμε όλα τα κεφάλαια της ατελείωτης Κιτρινολογίας. Δεν έχουμε ιδέα τι είναι το «ΛΙΛΙΟΟΥΟΥΙΕΙΟΕΑΙΟ» και ακόμα και αν μας εξηγεί η καλή μας κίτρινη Λυδία τι είναι το «Χ.Δ.Δ.Ω.Η.», δύσκολα μπορούμε να το καταλάβουμε. Είμαστε ικανοί να νομίζουμε πως αυτό το χυμένο γάλα αποτελεί το γαλαξία, ενώ είναι τα «Αεροτζάκ» που αλλάζουν χρώμα με το πάτημα ενός κουμπιού. Οι γλωσσολόγοι μας μπορούν να ξύνουν το κεφάλι τους για αιώνες προσπαθώντας να μαντέψουν γιατί παντού εμφανίζεται το συνθετικό – τζακ. Ο αφηγητής ξεκινά να μας εξηγεί, ανοίγει παρένθεση μέσα στη παρένθεση και ύστερα βαριέται, σε αυτή την υπέροχη κωμικόσκωπτική ιστορία που μας υπενθυμίζει πόσα μα πόσα πράγματα αγνοούμε 46 χρόνια πριν από την πτώση της «Φ.Α.Π.» στα εδάφη μας…

~ 96 ~


Μαρία Ντιακάκη

ΕΡΩΤΕΥΤΕΙΤΕ!

Περίμενα στην ουρά πολλή ώρα. Από τις 06:00 το πρωί. Η σειρά έφτανε μέχρι τον Άρη. Περιμέναμε όλοι να πάμε στο κέντρο του πλανήτη της Αφροδίτης. Μερικοί άρχ��ζαν να διαμαρτύρονται, να φωνάζουν, να ωρύονται για την καθυστέρηση. Η Αφροδίτη τότε βγήκε από το παραδεισένιο σπίτι της, σαν ατμός εμφανίστηκε και πήρε με το καλλίγραμμο δάχτυλό της τους δύο ανυπόμονους και τους πήγε στο νησί της Λυσαραψώς. Το νησί της Λυσαραψώς ήταν ένα απομονωμένο νησί κοντά στον αστεροειδή 12 το οποίο κατοικούνταν μόνο από γυναίκες, που δεν αφήνανε τους άντρες να γυρίσουν πίσω. Τους μάγευαν καθημερινά με τον έρωτά τους και τα τραγούδια τους, μέχρι να βαρεθούνε. Όταν πια οι τιμωρημένοι άντρες δεν άντεχαν άλλο και ζητούσαν ελεημοσύνη από την Αφροδίτη, τότε η Αφροδίτη τους έπαιρνε και τους έβρισκε το ταίρι τους. Αυτή ήταν η δουλειά της και γι' αυτό όλοι πήγαιναν στον πλανήτη της. Δηλαδή, όχι από μόνοι τους. Ήταν 6 Κωνσταντινίου 6012 και καθόμουν ήρεμα στην αναπαυτική ξαπλώστρα της βεράντας μου, όταν μια ρόζ κουκουβάγια κάθισε πάνω στο μέτωπό μου και άφησε ένα χαρτάκι. Ήταν ~ 97 ~


ένα μήνυμα από

την

Αφροδίτη.

«Στις

08:00

να

είσαι

στο

χρυσοποίκιλτο γραφείο μου». Πετάχτηκα και πήγα αμέσως να ετοιμαστώ. Είχε έρθει και μένα η μέρα μου.

Καθώς οι πλανήτες της επιστημονικής φαντασίας λούζονται από το φως παράξενων αυγών και δειλινών πολλών ήλιων, τα τοπία της αποκτούν μια μυστηριακή και απόκοσμη έκφραση. Παράξενες τελετές αρχίζουν να ξεδιπλώνονται στο σύθαμπο, τα όντα του σύμπαντος σε κάθε γωνιά του τιμούν τα δικά τους έθιμα – όπως άλλωστε και εμείς στα διάφορα βουνά, χωριά και κατατόπια του γήινου κόσμου μας. Η επιστημονική φαντασία είναι ένα κατεξοχήν ατμοσφαιρικό είδος. Οι εικόνες της μπορούν να είναι κατανυκτικές, οι τελετουργίες της να ανήκουνε σε άγνωστες θρησκείες ή εγκόσμιες πρακτικές, τα κείμενά της μπορούν να είναι σχεδόν ατόφια και ασυνήθιστη ποίηση. Έτσι συμβαίνει και στην πανέμορφη ιστορία της Μαρίας Ντιακάκη, όπου η κλιμάκωση των φωνών όσων περιμένουν οδηγούν στην υπέροχη φράση «σαν ατμός εμφανίστηκε». Η ηδονή και η αναμονή είναι η πραγματική ατμόσφαιρα όπου ανασαίνουν τα ανθρώπινα όντα όλη τους τη ζωή. Στις γλυκές της παραισθήσεις, η ονοματοθεσία ενός πλανήτη και μιας αρχαίας θεάς ενώνονται, πλανήτες περιστρέφονται γαμήλια και οι άνθρωποι αναζητούν ταξιδεύοντας ανάμεσά τους ό,τι αναζητούσε ο Οδυσσέας και οι ναύτες του χιλιάδες χρόνια πίσω.

~ 98 ~


Μαριλίνα Λάμνια

[ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΟΥ ΕΦΕΥΡΕΣΗ]

«Αυτή είναι η τελευταία μου εφεύρεση», δήλωσε. «Μετά μπορώ να πεθάνω». Ήταν ο πρώτος εφευρέτης που πήρε την απόφαση να δημιουργήσει κάτι τόσο πρωτοποριακό για την

τότε

εποχή.

Τα δύο ρομπότ του, ένα θηλυκό κι ένα αρσενικό, είχαν ανθρώπινη μορφή. Δεν θα μπορούσε κανείς να καταλάβει με την πρώτη ματιά ότι δεν επρόκειτο για πραγματικούς ανθρώπους. Ήταν πολύ περήφανος για το δημιούργημά του. Το τελικό αποτέλεσμα ξεπερνούσε κάθε προσδοκία του. Η καρδιά τους, την οποία είχε επιτυχώς κατασκευάσει έτσι ώστε να συντονίζει τα δυο ρομπότ και να τους δίνει εντολές, ήταν προγραμματισμένη να χτυπάει για

όσο εκείνος

επιθυμούσε.

Το μόνο που έλειπε ήταν να τα ενεργοποιήσει. Συγκινημένος που θα άφηνε πίσω του τα ρομπότ ως τα σημαντικότερα δείγματα της επιστημονικής του πορείας, πλησίασε τον πίνακα ελέγχου και τράβηξε ένα μοχλό προς τα κάτω με αποφασιστικότητα. Η μία καρδιά πήρε μπρος. Τα μάτια της Γυναίκας άνοιξαν. Την κοίταξε με ικανοποίηση. Πληκτρολόγησε τα χρόνια ζωής της στο

~ 99 ~


ειδικό κουτάκι κάτω από τους μοχλούς: 100 χρόνια. Περήφανος για το έργο του, ακολούθησε την ίδια διαδικασία για να “ξυπνήσει” το αρσενικό ρομπότ. «Τώρα μπορώ να φύγω ήσυχος. Όλα πήγαν όπως τα περίμενα». Βγήκε γρήγορα από το δωμάτιο, παρασέρνοντας στο πέρασμά του μία μεγάλη φιάλη με νερό που μέχρι τότε βρισκόταν ακουμπισμένη σε ένα χαμηλό ράφι. Το υγρό έπεσε στον πίνακα ελέγχου. Ήταν θέμα χρόνου. Η βλάβη ήταν αναπόφευκτη. Από τη μία στιγμή στην άλλη, τα 100 χρόνια ζωής του Άνδρα έγιναν 205 μέρες. Ο χρόνος άρχισε να μετράει αντίστροφα. Τι να προλάβεις να κάνεις σε λιγότερο από ένα χρόνο; Τι να προλάβεις να ζήσεις; Κανείς δεν ήταν ικανός να προβλέψει ότι τα δύο ρομπότ κατάφεραν να αναπτύξουν συναισθήματα το ένα για το άλλο, αν και όχι τόσο δυνατά όσο τα ανθρώπινα. Δυνατότερα. Καθένας από τους δύο ήταν διατεθειμένος να κάνει κάθε θυσία προκειμένου να βοηθήσει τον άλλον. Είχαν και οι δύο πλήρη επίγνωση του τι συνέβη. Κι ενώ ο Άνδρας είχε συμβιβαστεί με το γεγονός ότι η ζωή του ήταν περιορισμένη, η Γυναίκα δεν σκόπευε να μείνει άπραγη. Ήταν πολύ ερωτευμένη. Τόσο, που θα μπορούσε να του προσφέρει μέχρι και την ίδια της την καρδιά. Κυριολεκτικά. Δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς. Και δεν ήταν δύσκολο γι' αυτήν να βρει τον τρόπο να τη βγάλει από μέσα της. Όμως ακόμα κι έτσι, χωρίς καρδιά, της έμεναν λίγα δευτερόλεπτα ζωής, λίγες στιγμές πριν σβήσει για πάντα. Ένα από τα μοναδικά προνόμια που είχε ως ρομπότ ήταν να προλάβει να πάρει την απόφαση ότι δεν θα άφηνε το σώμα της να κείτεται νεκρό στο πάτωμα, αλλά θα πατούσε το κουμπί της αυτοκαταστροφής. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, όλα καταστράφηκαν. Και το μόνο στοιχείο που πρόδιδε την ύπαρξη της Γυναίκας ήταν η καρδιά που

~ 100 ~


άφησε στο πάτωμα, ως ένδειξη αγάπης. Αιώνιας αγάπης.

Με τα ζητήματα της καρδιάς ασχολείται και ιστορία της Μαριλίνας Λάμνια. Ωστόσο δεν την απασχολεί τόσο ο πόθος και η λαγνεία, όπως συμβαίνει στο κείμενο της Μαρίας Ντιακάκη, όσο αυτό που πάντα ψάχνουνε τόσο οι συγγραφείς μας όσο και εμείς οι ίδιοι, δηλαδή την περίφημη «αληθινή αγάπη». Ήρωές της είναι δυο ανθρωπόμορφα ρομπότ, δηλαδή 2 cyborg. Ωστόσο η ιστορία αυτή δεν ανήκει τόσο στο cyberpunk ή τη σκληρή επιστημονική φαντασία όσο στη μαλακή, καθώς διερωτάται για την έννοια της υποκειμενικότητας και του ψυχισμού. Τι θεωρούμε ως υποκείμενο; Το άτομο εκείνο του ανθρώπινου είδους που έχει συνείδηση και συναισθηματικό κόσμο. Είναι όμως τόσο στεγανός αυτός ο ορισμός; Το novum της ιστορίας μας είναι εντυπωσιακό και γεμάτο προεκτάσεις. Ο εφευρέτης επιτυγχάνει στην ίδια απόπειρα που έκανε πριν από αιώνες ο Δόκτωρας Φράνκεστάιν της Μαίρυ Σέλλευ. Η κυριότητά του επί των δημιουργημάτων του μοιάζει απόλυτη, έτσι όπως ρυθμίζει πληκτρολογώντας το χρόνο της ζωής τους. Πρόκειται για δυο μηχανήματα – έτσι νομίζει – όπως υπέροχα υπογραμμίζει η συγγραφέας χρησιμοποιώντας τη φράση «η μια καρδιά πήρε μπρος», φράση που τόσο συχνά χρησιμοποιούμε για τα αυτοκίνητά μας. Και όμως, ένα αναπάντεχο γεγονός πρόκειται να αποδείξει πως τα δυο όντα δεν είναι μηχανές που υπακούουν σε έναν απαρέγκλιτο ντετερμινισμό. Αναπτύσσουν συναισθήματα. Αναπτύσσουν

~ 101 ~


συναισθήματα, δυνατότερα από αυτά των ανθρώπων! Και μένουν πιστά σε αυτά. Επιμελώς η Μαριλένα Λάμνια δε βαφτίζει τα δυο ανθρωπόμορφα ρομπότ. Σε όλη την έκταση του κειμένου αποκαλούνται Άντρας και Γυναίκα. Πρόκειται για δυο αρχετυπικά όντα τα οποία έχουν τη δυνατότητα να ζήσουν τον αρχετυπικό έρωτα, όπως τον οραματιζόμαστε εμείς οι άνθρωποι-χωρίς-καλώδια. Ο αρχετυπικός έρωτας οραματίζεται τη διαφυγή από τη φθορά, τη φθορά των σωμάτων, τη φθορά των συναισθημάτων. Κάτι τέτοιο όμως εμείς οι φθαρτοί δεν μπορούμε να το ζήσουμε. Στην επιστημονική φαντασία η μορφή του cyborg αντιπροσωπεύει τους φόβους υποκατάστασης του ανθρώπου από κάποιο ανώτερο είδος.

Στη συγκεκριμένη ιστορία όμως, ο Άνδρας και η Γυναίκα δε μας προκαλούν φόβο, μα ζήλια…

~ 102 ~


Ελένη Φανουράκη

[ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΗ ΨΥΧΗ, ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΜΙΑ ΣΙΔΕΡΕΝΙΑ ΜΑΣΚΑ…]

Φυλακισμένη ψυχή, πίσω από μια σιδερένια μάσκα. Η αρμονική φωνή του διαφωνεί με τη μεταλλική σιλουέτα που αντικρίζω. Ανίκανη να αντισταθώ στο βλέμμα του, παρασέρνομαι από το συναίσθημα που μου προκαλεί η παρουσία του. Τα βαθυστόχαστα μάτια του πλημμυρίζουν το μπλε του ουρανού, το μαύρο της κολάσεως, και μια διακριτική καφέ γραμμή διαχωρίζει τα δύο αυτά χρώματα. Αν μπορούσε, θα δάκρυζε. Εγώ, μια προσωπικότητα που αισθάνεται διχασμένη, ισορροπώ ανάμεσα σε μια γνωστή πραγματικότητα και σε έναν πλαστικό κόσμο που ξεδιπλώνεται μπροστά μου. Τα ατσάλινα δάχτυλα του κάνουν μια απόπειρα να χαϊδέψουν αισθησιακά το δέρμα μου. Αντιλαμβάνομαι έναν συριγμό, σημάδι ότι η κατασκευή πάλιωσε, ότι το συναίσθημα ξεθώριασε. Αισθάνομαι ότι κείτομαι σε μια παγωμένη επιφάνεια. Μουδιασμένες σκέψεις, τρεμάμενα χέρια. Κινούμαι με ταχύτητα φωτός σε ένα απρόσωπο μέλλον. Κομμάτια ελπίδας στο ζωμό της άγνοιας. Αγνώριστος ο κόσμος. Ατσάλινες φάτσες, γυάλινα μάτια. Μια βόμβα ψευδαίσθησης σκάει μέσα μου. Οι γυαλιστερές ~ 103 ~


κοκκινόξανθες μπούκλες μου, οδοντογλυφίδες. Η μαλακιά παλάμη μου, ίδιο και απαράλλαχτο μέταλλο. Ο μελαγχολικός χτύπος της καρδιάς μου αντικαθίσταται από έναν γνώριμο συριγμό.

Ακόμα και σήμερα δεν ξέρουμε αν υπάρχει αυτό που αποκαλούμε «ψυχή» και, αν υπάρχει, που εδράζει. Οι παλαιότεροι την έψαχναν ακολουθώντας τα θεολογικά κιτάπια, εμείς πλέον την αναζητούμε βασιζόμενοι στα εγχειρίδια της νευρο-ψυχολογίας. Ωστόσο, πάντα μα πάντα, αποδίδουμε την ίδια ιδιότητα σε αυτή τη λέξη που ακόμα αναζητεί το περιεχόμενό της. Η ψυχή είναι πάντοτε «ελαφριά». Είναι μια πνοή, ένα χάδι, ένα άυλο νεφέλωμα. Σε αντίθεση με την ψυχή, το μέταλλο είναι πάντα βαρύ. Την ψυχή την αφουγκράζεσαι, το μέταλλο το κραδαίνεις. Η ψυχή φυλακίζεται, τα δεσμά της είναι σιδερένια. Το μεταφορικό αυτό δίπολο διέπει τη μελαγχολική, διεισδυτική και όμορφη, τελευταία ερωτική ιστορία τη�� ανθολογίας μας. Η Ελένη Φανουράκη σε πρώτο πρόσωπο αφηγείται τους ήχους του έρωτα. Αναστεναγμοί και τριξίματα. Αν στην ιστορία της Μαριλένας Λάμνια η υπόσταση του cyborg επέτρεπε στον Άντρα και τη Γυναίκα της να ζήσουν τον αυθεντικό έρωτα στην ολότητα και τελειότητά του, εδώ οι μορφές των cyborgs – που αποκαλύπτονται καθώς τα δυο μηχανικά σώματα φθείρονται – σηματοδοτούν το αντίθετο. Για τους μηχανικούς ανθρώπους, ο έρωτας μονάχα μηχανικός μπορεί να είναι. Άραγε όμως, η συνθήκη αυτή δεν ισχύει και για εμάς τους ανθρώπους; Τόσες και τόσες φορές δε λειτουργούμε σαν αυτόματα, επιβεβαιώνοντας διαρκώς τις στατιστικές; Αυτές οι δυο ερωτικές ιστορίες αντιθετικά αναδεικνύουν τις ~ 104 ~


αφηγηματικές και στοχαστικές δυνατότητες που προσφέρει η εικόνα του cyborg. Δυνατότητες που θα ζήλευαν όλοι οι συγγραφείς που πάσχισαν στο παρελθόν να κάνουν την ανατομία των ανθρώπινων παθών και συναισθημάτων, των τόσο φυσικών που ενίοτε μοιάζουν αφύσικα.

~ 105 ~


Βιβή Θεοφάνους

ΜΕΓΑΛΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

Οι μεταλλικοί κρίκοι κλειδώνουν γύρω από τους καρπούς και τους αστραγάλους μου με ένα στριγκό ήχο, ακινητοποιώντας το βρεγμένο μου σώμα. Ο πόνος είναι τόσο έντονος που ξέρω ότι ακόμα και εάν ελευθερωνόμουν τώρα, θα ήμουν ανίκανος να τρέξω ή έστω να κουνηθώ. Φωνάζω πριν προλάβω να σκεφτώ. Όχι, αυτό δεν πρέπει να γίνει. Ξέρω πως το μόνο που χρειάζεται είναι μία μου κραυγή και θα ζητήσει να τη φέρουν μέσα. Θα είναι πρόθυμη να θυσιαστεί και να πάρει τη θέση μου. Πρέπει να υπομείνω όλα τα βασανιστήρια. Ξεχνώ όμως την απόφασή μου το αμέσως επόμενο λεπτό, όταν από τους κρίκους διοχετεύεται ρεύμα στο σώμα μου. Το ηλεκτροσόκ φτάνει μέχρι τα κόκαλά μου. Κάθε φορά είναι πιο δυνατό και πλησιάζει πιο πολύ την καρδιά μου. Παύση. Νέος γύρος ηλεκτροσόκ. Παύση. Ακούω πίσω τον ήχο της πόρτας που ανοίγει. Είμαι τόσο εξαντλημένος που με πολύ κόπο ανασηκώνω το κεφάλι μου. Βλέπω τη μεταλλική μορφή που με πλησιάζει και στο ατάραχο βλέμμα της αντικατοπτρίζεται όλος αυτός ο άψυχος κόσμος. Η αδιαφορία τους. Δεν αξίζει να παλέψω για το Μεγάλο Κόσμο.

~ 106 ~


Κάτι κρατάει. Στρίβω το λαιμό μου για να δω. Κρατάνε μία μαύρη συσκευή στο μέγεθος μίας παλάμης. Φοβάμαι ότι θα αρχίσω να φωνάζω πάλι, αλλά ο τρόμος παραλύει το μυαλό μου. Έπρεπε να το περιμένω. Από τη στιγμή που τους γυρίζεις την πλάτη, δεν πρόκειται να αρκεστούν στα ηλεκτροσόκ. Ανοίγουν την πόρτα. Η ξεσκισμένη μου καρδιά σφίγγεται μόλις την βλέπω. -

ΚΈΝΝΑ! Δεν έπρεπε να την φέρουν εδώ. Θέλω να της φωνάξω να φύγει,

άλλα είναι αδύνατον. Αρκεί μία ματιά στο τσακισμένο μου κορμί και είναι έτοιμη να πάρει τη θέση μου. Τη βλέπω έτσι όπως πάει να πατήσει το κουμπί που θα την υποβάλει στα βασανιστήρια, απελευθερώνοντας εμένα. Δεν θα μπορούσα ποτέ να την μεταπείσω. Η αγάπη της για μένα είναι ακλόνητη, παρ’ όλο που την πρόδωσα. Τότε, καθώς το χέρι της κατευθύνεται προς την καταστροφή της, καταλαβαίνω. Αυτή είναι ο στόχος τους. Από την αρχή. Και καταλαβαίνω τι πρέπει να κάνω. Ποιος θα μπορούσε να το προβλέψει; Ποιος θα πίστευε ότι θα ξεπέρναγα όλους τους βαθιά ριζωμένους εγωισμούς μου; Κανένας ανιχνευτής ή μετρητής αλήθειας. Ρίχνω μπροστά το σώμα μου και καρφώνομαι στο Μαχαίρι. Μέσα σε ένα συνονθύλευμα από κραυγές, ήχους μηχανικών εκρήξεων, σίδερα και γαλάζιο αίμα διακρίνω τη μορφή της, καθώς εξαφανίζεται για πάντα από το μίζερο αυτό Κόσμο. Τώρα θα βρει τη γαλήνη κάπου αλλού. Αγκιστρώνομαι στη μοναδική μου ηλιόλουστη ανάμνηση, και κλείνω τα μάτια μου.

~ 107 ~


Και τώρα; Από τον έρωτα των προηγούμενων ιστοριών έχει απομείνει μοναχά η προδοσία. Τα τρυφερά λόγια που ψηλαφούσαν συναισθήματα σκεπάστηκαν από τις κραυγές του πόνου. Τα χάδια, που πίσω από το μέταλλο μάντευαν τη σάρκα, έχουν αντικατασταθεί από το ρίγος και τους σπασμούς που προκαλεί ο ηλεκτρισμός που διοχετεύεται. Τα ζοφερά τοπία της δυστοπικής επιστημονικής φαντασίας επανέρχονται. Μπορεί ο Κόσμος να είναι Μεγάλος, μια υπέροχη και αχανής υπόσχεση, όμως σε κάποιο κλειστοφοβικό χώρο – ένα υπόγειο, ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, ένα εργαστήριο – ο ήρωας βασανίζεται επισταμένα, αποτρόπαια, επιστημονικά. Μια βάναυση τελετουργία εξελίσσεται, τελετουργία που απαράλλακτη την ασκεί η ανθρωπότητα από τις πρώτες στιγμές της: o άνθρωπος να βασανίζει τον άνθρωπο. Στα κάτεργα, στην Ιερά Εξέταση, στο γραφείο του ανακριτή. Η ιστορία του ανθρώπου ως μια έκθεση αποτροπιασμού, ένα Atrocity Exhibition όπως το κομμάτι των Joy Division, το εμπνευσμένο από το ομώνυμο βιβλίο του σημαντικότατου συγγραφέα του νέου κύματος της επιστημονικής φαντασίας Τζέημς Γκράχαμ Μπάλαρντ. Η συγγραφέας Βιβή Θεοφάνους καταγράφει, με λεπτομέρεια που πονά ακόμα και τον αναγνώστη, τη μηχανική επανάληψη του υπολογισμένου ξεσκίσματος της σάρκας. Ηλεκτροσόκ – παύση – ηλεκτροσόκ. Και διεισδύει σε ένα χώρο ακόμα πιο κλειστοφοβικό από το χώρο των βασανιστηρίων, τη χώρα και τον κόσμο του μυαλού μας. Εκεί ο ήρωας παλεύει με έναν άλλο βασανιστή – τις σκέψεις του. Και ύστερα καρφώνεται στο Μαχαίρι, το ένα από τα δυο σύμβολα του κειμένου. Το άλλο σύμβολο θα παραμείνει κρυπτικό. Ο Μεγάλος Κόσμος και ό,τι αυτός σημαίνει και αντιπροσωπεύει. Προς το παρόν βρισκόμαστε σε έναν πολύ γνωστό μας κόσμο. Τον κόσμο της βίας. Έναν κόσμο για τον οποίο η συγγραφέας αφήνει να υπονοηθεί πως το μέλλον του δε θα είναι διαφορετικό από το παρόν ή το παρελθόν του. Take my hand and I ‘ll show you // what was and will be…

~ 108 ~


Λυμπέρης Διονυσόπουλος

‘60s

Άνθρωποι έτρεχαν στους διαδρόμους. Ουρλιαχτά ακούγονταν και συνόδευαν τη λέξη βοήθεια. Ο Στάθης πρέπει να ήταν ο πιο ήρεμος άνθρωπος σε ακτίνα τουλάχιστον 50 χιλιομέτρων. Καθόταν στο φθαρμένο

κόκκινο

καναπέ

και

κοιτούσε

το

τηλέφωνο.

Το

Κωνσταντίνου και Ελένης ήταν στην τηλεόραση εκείνη την ώρα, αλλά ο Στάθης φαινόταν να έχει όλη την προσοχή του στο τηλέφωνο. «Χτύπα αναθεματισμένο!» είπε και κατευθείαν εκείνο χτύπησε σαν να άκουσε τη διαταγή του νεαρού. «Έλα, ρε» είπε μια ανδρική φωνή. «Καταστρέφεται ο κόσμος και συ το μόνο που έχεις να πεις είναι Έλα ρε;» «Τέλος πάντων. Έξω έχουμε ραντεβού;» «Ρε αγόρι μου, που ζεις; Έχεις δει τι γίνεται; Δεν γίνεται να βρεθούμε έξω. Πρέπει να βρεθούμε σε ένα σπίτι. Θα έρθω εγώ στο δικό σου που είναι μεγάλο», είπε ο Στάθης και έκλεισε το τηλέφωνο. Κάθισε δίπλα στο μοναδικό παράθυρο που υπήρχε στο δωμάτιο και άρχισε να γράφει στο ημερολόγιό του.

~ 109 ~


9 Ιανουαρίου, 3060 Αγαπητό ημερολόγιο, Αντίο!

Ένας τύπος πέρασε από το παράθυρο του Στάθη. Ήταν ο διαχειριστής της πολυκατοικίας που είχε πηδήξει από την ταράτσα και βρέθηκε στο σωρό με τα υπόλοιπα πτώματα. Ο Στάθης δεν ταράχτηκε καθόλου, καθώς

δεν

ήταν

κάτι

πρωτότυπο.

Την

προηγούμενη

μέρα

αυτοκτονούσαν τόσοι πολλοί που ακόμα και εκείνος σκέφτηκε να ανέβει και να πηδήξει. Βγήκε από το δωμάτιό του, πέρασε τρέχοντας ζευγάρια που απολάμβαναν τις τελευταίες τους στιγμές μαζί στο διάδρομο και πήγε στη συσκευή τηλε-μεταφοράς του κάτω ορόφου. Στα επόμενα 5 λεπτά, ο Στάθης είχε βρεθεί στο σπίτι του συνομιλητή του, του Μίκη, και συζητούσαν τι θα ήθελαν να κάνουν τις τελευταίες ώρες πάνω στον πλανήτη. Βγήκανε στο μπαλκόνι για να δουν τον ήλιο που αναβόσβηνε σαν χαλασμένη λάμπα και άπειρα κίτρινα αστέρια να κρύβουν τον ουρανό και να κατευθύνονται προς τη Γη. «Πάμε στη μαμά και στον μπαμπά;» ρώτησε ο Μίκης. «Δεν νομίζεις ότι τις τελευταίες ώρες μας πρέπει να τις περάσουμε χαρούμενα;» «Έχεις κάποιο δίκιο.» «Να δούμε το Pulp Fiction;»

Μετά από δυόμιση ώρες, αφού είχε τελειώσει η ταινία, τα δύο αδέρφια βρίσκονταν πάλι στο μπαλκόνι και σκέφτονταν τι θα κάνουν την τελευταία ώρα.

~ 110 ~


«Σκέψου κάτι θετικό για αυτό που θα συμβεί. Ο Θεός θα μας πάρει στον παράδεισο και θα ξανά δούμε την γιαγιά», είπε ο Στάθης. «Αν υπήρχε Θεός, νομίζεις θα γινότανε αυτό; Και η γιαγιά μας έριξε φόλα στα μακαρόνια μας μια φορά, νομίζοντας ότι ήμαστε σκυλιά του τσίρκου.» Κοιτάχτηκαν σοβαρά για λίγα δευτερόλεπτα και μετά έσκασαν στα γέλια. Και έτσι τα δύο αδέλφια πέρασαν τις τελευταίες τους στιγμές στη Γη γελώντας και δείχνοντας να έχουν ξεχάσει ότι το τέλος ήταν κοντά.

Έως εδώ είδαμε αρκετές ιστορίες όπου ο κόσμος μας όπως τον ξέραμε έχει καταστραφεί. Ήρθε λοιπόν η ώρα να μάθουμε χάρη στην κινηματογραφική γραφή και αισθητική, τη γεμάτη χιούμορ, του Λυμπέρη Διονυσόπουλου, τι προηγήθηκε και κυρίως πώς αντιμετώπισε τις τελευταίες του στιγμές το άλλοτε δειλό και άλλοτε γενναίο ανθρώπινο είδος μας. Η επιστημονική φαντασία είναι ένα είδος που επικοινωνεί με τη λεγόμενη ποπ (ή μαζική) κουλτούρα. Ενίοτε εντάσσεται (ή το εντάσσουν) σε αυτή, ενώ άλλες φορές τη σχολιάζει κριτικά. Σε κάθε πάντως περίπτωση, τα κείμενά της είναι διάστικτα από αναφορές σε αυτή. Έτσι και στο ‘60s του Διονυσόπουλου, μια τηλεοπτική σειρά παίζει στην τηλεόραση (άραγε σε επανάληψη ή με καινούρια επεισόδια;) επί μία χιλιετία, αδιαφορώντας για το τέλος του κόσμου που επικρέμαται. Άραγε πόσα ζευγάρια μάτια κοιτούν μαγνητισμένα τις οθόνες της τηλεόρασης αυτή την τελευταία μέρα του κόσμου; Αν την επομένη ο κόσμος παρέμενε στη θέση του και κυκλοφορούσαν

~ 111 ~


κανονικά οι εφημερίδες, πιθανώς οι μετρήσεις τηλεθέασης να μας πληροφορούσαν πως οι περισσότεροι διάλεξαν τη σειρά του Χάρη Ρώμα αντί του δέους που προσέφερε ένας ήλιος που τρεμόσβηνε… Όπως και να ‘χει, οι δυο νεαροί μας ήρωες ��λείνουν την τηλεόραση και τολμούν να αντικρύσουν την ουράνια κατακρήμνιση. Και έπειτα βάζουνε να δουν για πολλοστή φορά – και τελευταία – την ταινία που αγαπάνε, την ταινία που για τους κριτικούς εγκαινίασε το μεταμοντέρνο στον κινηματογράφο. Στα έργα του Ταραντίνο η βία γίνεται αισθητική. Ο σκηνοθέτης ζωγραφίζει στον καμβά του πετώντας με τους κουβάδες το αίμα. Οι ταινίες του είναι στιγμιότυπα κομμένα και ραμμένα, θραύσματα ενός κόσμου αφασικού, όπου ένα χάμπουργκερ ή μια σφαίρα γενούν τις ίδιες αντιδράσεις. Η αναφορά στο έργο – ενώ περνούν από τα παράθυρα οι ένοικοι αυξάνοντας τις στοίβες των σωμάτων – είναι μια πανέξυπνη σύλληψη του συγγραφέα. Όπως επίσης είναι και ο τίτλος του διηγήματος. Η δεκαετία του 3060 μοιάζει να επικοινωνεί με τα περίφημα sixties του 20ου αιώνα, όταν η ανεμελιά άρχισε να γίνεται δικαίωμα – και κυρίως υποχρέωση… Το τέλος του διηγήματος πλησιάζει. Σουρεαλιστικά τους γνέφει από τον παράδεισο η γιαγιά έχοντας παράξενες ουσίες στο κουτάλι. Το τέλος του κόσμου πλησιάζει. Μέσα σε γέλια και λυγμούς, η Γη είναι που σβήνει και όχι τα άστρα.

~ 112 ~


Παναγιώτης Λανταβός Στρατηγάκης

[ΑΝ ΗΣΑΣΤΑΝ ΕΚΕΙΝΗ ΤΗ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΛΥΣΙΣ…]

Aν ήσασταν εκείνη τη μέρα στο Λύσις, σίγουρα θα παρατηρούσατε κάτι το παράξενο. Πολλοί από τους πελάτες κοιτούσαν προσηλωμένοι έξω από τα μεγάλα παράθυρα, στο βάθος του διαστήματος. Η θέα ήταν αναμφίβολα εντυπωσιακή με τα αστέρια να φωτίζουν τον ουρανό σαν χριστουγεννιάτικα λαμπάκια. Αν είχατε το χάρισμα της παρατηρητικότητας και μπορούσατε να συγκεντρώσετε την προσοχή σας, παρ’ όλα τα τσουγκρίσματα των κρυστάλλινων ποτηριών και τις συζητήσεις των πελατών, τότε θα βλέπατε ότι κάπου μακριά στον ουρανό ένα αστέρι έσβησε. Και μετά άλλο ένα, και άλλο ένα. “Ξεκίνησε”, είπε κάποιος. Και αυτή η λέξη μεταδόθηκε με εκπληκτική ταχύτητα σε ολόκληρο το χώρο, παρ’ όλο το τεράστιο μέγεθος του. Σαν μικρή προσευχή, ο καθένας την έλεγε στο διπλανό του. Και για ένα πολύ μικρό δευτερόλεπτο επικράτησε απόλυτη σιγή. Μετά πανικός, φασαρία, ποτήρια να σπάνε και όλοι να τρέχουν δεξιάαριστερά.

~ 113 ~


Οι περισσότεροι πελάτες είχαν πανικοβληθεί, σαν να προσπαθούσαν να ξεφύγουν από κάτι. Αλλά όχι όλοι. “Νομίζω ότι αντιδράνε υπερβολικά στο τέλος του κόσμου αγαπητή μου.” “Συμφωνώ απόλυτα. Έτσι και αλλιώς, το να χαλάσεις τη μέρα σου δεν είναι το τέλος του κόσμου. Αλλά αν ο κόσμος τελειώνει έτσι και αλλιώς, τότε δεν αξίζει για κανέναν λόγο να χαλάσεις τη μέρα σου.” “Λένε ότι όλοι οι άνθρωποι από την πρώτη τους στιγμή μέχρι την τελευταία περιμένουν το τέλος του κόσμου. Δυστυχώς αυτό που κανένας δεν κάνει, είναι να προετοιμαστεί.” “Έχετε απόλυτο δίκιο. Πάντως δεν έχουμε πολύ χρόνο. Θα είχατε την ευγένεια να μου προσφέρετε έναν τελευταίο χορό;” “Βεβαίως αγαπητή μου.” Και έτσι χόρεψαν, πάνω στα σπασμένα ποτήρια και ενώ τα αστέρια και οι γαλαξίες στροβιλίζονταν και σιγά-σιγά εξαφανίζονταν γύρω τους. Ένα tango για το τέλος του κόσμου σε ένα εστιατόριο στην άκρη του σύμπαντος…

Στη θεωρία της επιστημονικής φαντασίας συχνά γίνεται αναφορά στο περίφημο μεγα-κείμενό (mega-text) της. Πρόκειται για αυτό το αχανές και διαρκώς αυξανόμενο κειμενικό σύνολο που αποτελείται από όλα τα επιμέρους κείμενα (διηγήματα, νουβέλες, μυθιστορήματα) του είδους. Καθώς η επιστημονική φαντασία κινείται γύρω από συγκεκριμένες θεματικές (για παράδειγμα, της ύπαρξης ζωής εκτός της Γης, της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης, της κατάκτησης της αθανασίας κ.ά.) και θέτει τα ~ 114 ~


ερωτήματά της στα πλαίσιά τους, ο κριτικός ή ο αναγνώστης συχνά νιώθει πως το κείμενο που κρατάει στα χέρια του «επικοινωνεί» με όσα προηγήθηκαν και καταπιάστηκαν με το ίδιο θέμα. Μάλιστα, πολύ συχνά, οι ίδιοι οι συγγραφείς της επιστημονικής φαντασίας είναι ενήμεροι για τις μυθοπλαστικές τροπές και τις στοχαστικές λύσεις που χρησιμοποίησαν οι ομότεχνοί τους και έτσι τα έργα τους εμπλέκονται σε ένα δια-κειμενικό διάλογο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της λειτουργίας του μεγα-κειμένου, αποτελεί η περίπτωση της αριστουργηματικής και γιγαντιαίας Τριλογίας του Άρη (1993-96) του Κιμ Στάνλευ Ρόμπινσον, η οποία μελετά τη δυνατότητα και τις συνέπειες του αποικισμού του Άρη και η οποία βρίσκεται σε διάλογο με παλαιότερα έργα που ενασχολήθηκαν με το ίδιο ζήτημα, όπως τα Ο Κόκκινος Πλανήτης (1908) του Αλεξάντερ Μπογκντάνοφ, Τα Χρονικά του Άρη (1950) του Ρέι Μπράντμπερι και το Οι Έρημοι του Άρη (1951) του Άρθουρ Κλαρκ. Μάλιστα, το όνομα ενός βασικού ήρωα του Ρόμπινσον αποτελεί ευθύ φόρο τιμής στον πρωτοπόρο συγγραφέα και κοινωνικό επαναστάτη Μπογκντάνοφ. Έτσι λοιπόν, ως μεγα-κείμενο της επιστημονικής φαντασίας θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε όλες τις κειμενικές καταγραφές του στοχασμού των συγγραφέων (και διανοούμενων, γιατί εν προκειμένω είναι το ίδιο) της επιστημονικής φαντασίας επί των ίδιων θεμάτων. Τη λειτουργία του μεγα-κειμένου μπορούμε να τη δούμε σε πολλά σημεία και αυτής εδώ της ανθολογίας. Ωστόσο η πιο ξεκάθαρη στιγμή της εντοπίζεται εδώ, στο διάλογο, συνειδητό ή ασυνείδητο, των δυο συγγραφέων Λυμπέρη Διονυσόπουλου και Παναγιώτη Λανταβού Στρατηγάκη, οι οποίοι αναρωτιούνται για το πώς θα αντιμετώπιζε η ανθρωπότητα το ενδεχόμενο της συντέλειας του σύμπαντος. Είναι εντυπωσιακή η συμμετρία που παρουσιάζουν τα δυο κείμενα. Αν στο κείμενο του Διονυσόπουλου βασικοί ήρωες είναι δυο αγαπημένα αδέρφια, στο κείμενο του Λανταβού Στρατηγάκη είναι μια γυναίκα και ένας άντρας, οι οποίοι μάλλον δε γνωρίζονται, κρίνοντας από την κομψή απόσταση που χαράσσει ο πληθυντικός της ευγένειας. Ωστόσο, η κατάρρευση του ουράνιου στερεώματος, θα τους φέρει κοντά, σμίγοντας τα σώματά τους στις κινήσεις του ερωτικότατου tango. Έτσι, και στις δυο ιστορίες έχουμε δυο ζευγάρια ανθρώπων τα οποία στέκουν παράμερα από την υπόλοιπη ανθρωπότητα και

~ 115 ~


επιλέγουν την προσωπική τους χειρονομία αξιοπρέπειας μπροστά στη στιγμή όπου το κάθε τι θα πάψει να έχει νόημα. Επιπλέον, και στις δυο ιστορίες, τα αστέρια που έως τώρα έλαμπαν άσβηστα και πλέον ετοιμάζονται να σβήσουν δια παντός, παρομοιάζονται με χαλασμένες λάμπες ή χριστουγεννιάτικα λαμπάκια, δηλαδή με τα κακέκτυπά τους που επινόησε η ηλεκτρική τεχνολογία του ανθρώπινου πολιτισμού. Ένας πολιτισμός που εντός ολίγου θα χαθεί, μαζί με τις έννοιές του. Αν στην παραδοσιακή λογοτεχνία οι συγγραφείς και οι ποιητές προσπαθούν να συνδέσουν το ατομικό, προσωπικό συναίσθημα με κάτι ευρύτερο (για παράδειγμα, ο ερωτευμένος βλέπει τα μάτια της αγαπημένης του ως άστρα φεγγοβόλα), στην επιστημονική φαντασία η σειρά αντιστρέφεται. Εδώ το γιγαντιαίο, το ανυπέρβλητο και ασύλληπτο έρχεται πρώτο, ως κυριολεξία, και έτσι οι υπάρχουσες μεταφορές μοιάζουν ανίκανες να το χωρέσουν. Πώς να υπάρξει κάτι με το οποίο να μπορεί να παρομοιαστεί το τέλος του σύμπαντος; Οι έννοιες δε χωρούν, λοιπόν, το εύρος των πραγμάτων. Εξίσου δεν το χωρούν και οι πράξεις των ανθρώπων. Τι άλλο μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι μπροστά στο τέλος του Κόσμου, εκτός από το να πηδούν από τα μπαλκόνια, όπως στην ιστορία του Διονυσόπουλου ή να σπάζουν τα υπέροχα σερβίτσια του Λανταβού Στρατηγάκη τρέχοντας γύρω από τον ίσκιο τους; Ωστόσο, οι ήρωες και των δυο ιστοριών διαλέγουν να μη φερθούν ως παγιδευμένα ζώα. Τα αδέρφια του Διονυσόπουλου επιλέγουν να δουν μια ταινία μεστή στη σημειολογία της, ενώ οι δυο ενήλικες του Λανταβού Στρατηγάκη διατηρούν την ευπρέπεια του «παλιού, καλού καιρού». Οι άνθρωποι – σαν τις πεταλουδίτσες – είναι εύθραυστοι. Είναι πλάσματα που ζούνε μέρα με τη μέρα. Με ηρωική φλεγματικότητα η γυναίκα και ο άντρας θα συμφωνήσουν και θα υπερασπιστούν αυτή τη μοναδική μέρα τους ενάντια στο τέλος του χρόνου. «Πού πάει η μουσική όταν κλείνουμε το ραδιόφωνο;» ρωτούσε μια παλιά ραδιοφωνική εκπομπή. Η μουσική του tango της ιστορίας μας θα γίνει η ανάμνηση ενός κόσμου όπου κάποτε υπήρχαν αυτιά για να την ακούσουν, υπήρχαν οι γαλαξίες, ο χώρος και ο χρόνος, υπήρχαν οι πόρνες που αγαπιόντουσαν και χόρευαν στα κακόφημα σπίτια του Μπουένος Άιρες, υπήρχαν τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης, όπου υπό τους ήχους της διεστραμμένα οι δεσμοφύλακες στέλναν τους κρατούμενους στα κρεματόρια, και

~ 116 ~


τέλος υπήρχαν δυο άνθρωποι που τη χόρεψαν παράγοντας το ύστατο νόημα, εκείνο το μακρύ δευτερόλεπτο, πριν από την απόλυτη και πλήρη έκλειψή του.

~ 117 ~


Χριστίνα Σπάρταλη

PLANET 43

Προς: Ανδρέα, Γη

Γεια σου Ανδρέα, είμαι Γράμμα και ζω στο Planet 43. Στον πλανήτη μου χθες γιορτάζαμε τα 2050 έτη φωτός.

Σήμερα πήγα με τη μαμά μου να διαλέξουμε το αδελφάκι μου. Δεν ξέρω αν κάνεις και εσύ το ίδιο στον πλανήτη σου, πάντως στο δικό μου η διαδικασία έχει ως εξής: 

Παίρνεις το πλανετοφόρειο

Πηγαίνεις στο 43αρχείο (σαραντατριαρχείο)

Κατεβαίνεις στο υπόγειο

Διαλέγεις τα παιδιά από τα κιβώτια

Ξύπνησα σήμερα και η μαμά μου μού είπε ότι έπρεπε να βιαστούμε μιας και ήταν 10:05 μίνι μίνιμ και έπρεπε να φτάσουμε στο 43αρχείο και να διαλέξουμε το αδελφάκι μου πριν τις 10:17 μίνι μίνιμ. Αυτό ήταν αναγκαίο, γιατί τα κιβώτια με τα μωρά παράγονται από τα εργοστάσια και δεν μπορούν να αντέξουν πάνω από 12 μίνιμ χωρίς να

~ 118 ~


ενεργοποιηθούν οι ζωές τους. 10:10 μίνι μίνιμ. Φτάσαμε στο υπόγειο και διάλεξα το αδελφάκι μου. 10:16 μίνι μίνιμ ήταν όταν άνοιξα το κιβώτιο και πάτησα το on κ��ι ΤΑΡΑΤΑΤΑΝ! O αδελφούλης μου άνοιξε τα μάτια του. Έπρεπε να βιαστούμε γιατί χρειαζόταν «σπίκι». Το «σπίκι» είναι ένα υγρό σαν της μπαταρίας, απλώς είναι για μικρά παιδάκια. Λοιπόν, φτάσαμε στο πέντε μου, μπήκαμε μέσα γρήγορα γρήγορα και η μαμά μου έβγαλε το «σπίκι» από το ντουλάπι και το έδωσε στον αδελφό μου με το μπίκα (μπιμπερό νομίζω το λένε στο πλανήτη σου). 10:28 μίνι μίνιμ. Σκεφτόμουν τα υπόλοιπα μωράκια που είχαν πεθάνει και όσο να πεις στεναχωριόμουνα. Παρ’ όλα αυτά χαιρόμουν που ο αδελφούλης μου ζούσε. Την υπόλοιπη μέρα (ή αλλιώς βαδομάδα ή βδομάδα, δεν είμαι σίγουρος πως το λέτε στη Γη) περάσαμε ΖΟΥΝΙΜΟΥΜ! Περιμένω τάτι σου. Αν θες πες μου και για το δικό σου αδελφάκι, αν έχεις.

Μουτς, Γράμμα

Από τον Πλανήτη 43 μας έρχεται ένα γράμμα και μαζί μια ιστορία που θα μπορούσε ίσως να ανήκει στο είδος της παιδικής επιστημονικής φαντασίας, το οποίο, αν και δεν υπάρχει ως τέτοιο, κάλλιστα θα μπορούσε.

~ 119 ~


Μια συχνή άσκηση στα σχολεία και στα φροντιστήρια ξένων γλωσσών είναι οι μαθητές να γράφουν γράμματα προς φανταστικούς φίλους που κατοικούνε σε άλλες χώρες και άλλα μέρη. Η συγγραφή των γραμμάτων αυτών είναι ένας τρόπος να σκεφθεί κανείς με όρους πανανθρώπινους, να μπορέσει να περιγράψει την κουλτούρα του και να μυηθεί σε αυτή των άλλων. Το γράμμα της δικής μας ιστορίας το γράφει ένα Γράμμα, όνομα, πλάσμα και πράγμα, σε αυτό το αυτοαναφορικό σχόλιο της Χριστίνας Σπάρταλη. Δεν έρχεται από μια άλλη χώρα, αλλά από έναν άλλο πλανήτη! Πολλά πράγματα μοιάζουν, μα και πολλά διαφέρουν. Το Γράμμα με τη σειρά θα προσπαθήσει να τα εξηγήσει στο γήινο αγοράκι φίλο του, τον Ανδρέα. Πολύ συχνά τα παιδάκια τα χαροποιεί αλλά και τα προβληματίζει η έλευση ενός νέου αδερφού. Κοιτώντας το νέο μωράκι, το παιδί σκέφτεται για μια από τις πρώτες φορές το μυστήριο της ζωής και τους τρόπους της. Έτσι και εδώ, το μικρό Γραμματάκι διηγείται στον όλο αυτιά φίλο του τους τρόπους του Πλανήτη 43. Οι τρόποι είναι διαφορετικοί – και οι λέξεις το ίδιο. Το μπίκα είναι γεμάτο σπίκι και όχι γάλα. Οι πελαργοί αντικαθίστανται από κιβώτια. Πάντα όμως και παντού από ότι φαίνεται, τα αδερφάκια την περνάνε ΖΟΥΝΙΜΟΥΜ!

~ 120 ~


Φανή Ξερακιά

[ΕΚΔΡΟΜΗ]

4ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ 21-24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 5013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΡΟΜΗΣ 1η μέρα 8:03 : Συγκέντρωση στο διεθνή διαστημικό σταθμό Θεσσαλονίκης 8:05 : Έλεγχος ακτίνων ψ 8:09 : Επιβίβαση στο διαστημικό λεωφορείο 8:15 : Εκτόξευση 9:43 : Αποβίβαση στο διαπλανητικό διαστημικό σταθμό της Σελήνης. Παραλαβή διαστημικών στολών και σκαφάνδρων 9:58 : Επιβίβαση στο σεληνιακό λεωφορείο και μεταφορά στο παραδοσιακό ξενοδοχείο «ΕΚΑΤΗ», δίπλα στον κρατήρα «Ερατοσθένη»

~ 121 ~


Χρόνος ελεύθερος για μια πρώτη γνωριμία με το δορυφόρο μας και τους κατοίκους του 14:00 : Γεύμα στο ξενοδοχείο. Μπουφές με χάπια διαπλανητικής κουζίνας Ξεκούραση στο ξενοδοχείο 16:38 : Συγκέντρωση στην αίθουσα Χ13 του ξενοδοχείου και τηλεδιάσκεψη με το ΠΠΣΣ (Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Σελήνης). Ψηφιακή αδελφοποίηση των σχολείων. Χρόνος ελεύθερος Διανυκτέρευση 2η μέρα 9:03 : Πρωινό 10:36 : Αναχώρηση για το ΔΣΣ (Διαπλανητικός Σταθμός Σελήνης) 11:04 : Επιβίβαση στο διαστημικό λεωφορείο 11:29 : Εκτόξευση 12:44 : Αποβίβαση στον Άρη 13:11 : Επιβίβαση στο λεωφορείο και ξενάγηση στον πλανήτη. Η ξενάγηση θα ξεκινήσει από το νότιο ημισφαίριο και το μεγάλο κρατήρα. Στη συνέχεια στάση στους πρόποδες του όρους Όλυμπου (27.000μ.) για πικνίκ (πρόχειρο γεύμα σκόνης χαπιών με γεύση χάμπουργκερ). Αναχώρηση για το βόρειο ημισφαίριο και τις μεγάλες πεδιάδες, όπου βρίσκεται και το ξενοδοχείο. Ελεύθερος χρόνος για ξεκούραση. Το βράδυ προαιρετική διασκέδαση στο bar “Without gravity” Διανυκτέρευση 3η μέρα: Ημερήσια εκδρομή - περιπλάνηση στο διάστημα για φωτογράφηση πλανητών 9:01 : Πρωινό 10:00 : Αναχώρηση για το ΔΣΑ (Διαπλανητικός Σταθμός Άρη) 10:27 : Εκτόξευση

~ 122 ~


Διαπλανητική περιπλάνηση για φωτογράφηση των αέριων γιγάντων. Παρατήρηση της Μεγάλης Ερυθράς Κηλίδας του Δία

και των

δαχτυλιδιών του Κρόνου. Πρόχειρο γεύμα στο διαστημικό λεωφορείο. Αργά το βράδυ επιστροφή στον Άρη και διανυκτέρευση 4η μέρα: Επιστροφή 9:03 : Πρωινό 9:54 : Αναχώρηση για το ΔΣΑ 10:59 : Εκτόξευση 12: 34 : Αποβίβαση στην Αφροδίτη. Ολιγόωρη ξενάγηση στον πλανήτη, όπου όλα είναι καμπυλωτά λόγω της έντονης διάθλασης που οφείλεται στην πυκνή της ατμόσφαιρα. 14:27 : Εκτόξευση με προορισμό τη Γη περνώντας κοντά από τον Ερμή για να παρατηρήσουμε τη βροχή βράχων και μετεωριτών. 17:03 : Αποβίβαση στο Διαστημικό Σταθμό Αθηνών Ολιγόωρη παραμονή στην Αθήνα και εκπαιδευτική επίσκεψη στο Μουσείο

Γραφής.

Εκεί

θα

δούμε

αντικείμενα

γραφής

που

χρησιμοποιούσαν τα παιδιά στο σχολείο τον 21ο αιώνα. Στο Μουσείο υπάρχουν καλοδιατηρημένα μολύβια, στυλό, σβήστρες, ξύστρες, μπογιές και άλλα σχολικά είδη. Το πιο εντυπωσιακό από τα εκθέματα είναι η βάση στην οποία έγραφαν οι μαθητές και ονομαζόταν «χαρτί» 20:18 : Αναχώρηση για τη Θεσσαλονίκη ΤΕΛΟΣ ΕΚΔΡΟΜΗΣ

Έκανα στην άκρη την πορτοκαλί τούφα των μαλλιών μου που κάλυπτε τα κατακόκκινα μάτια μου. Ξανακοίταξα την οθόνη και το γαλάζιο πρόσωπό μου φωτίστηκε από ευχαρίστηση. Μια γλυκιά προσμονή με πλημμύρισε για το πρώτο μου ταξίδι στο εξωτερικό.

~ 123 ~


Καθώς η επιστημονική φαντασία βαδίζει στην εποχή της κριτικής της καταξίωσης, πολλά άρθρα θεωρητικών επισημαίνουν το πώς έχει αφομοιώσει προγενέστερα είδη λογοτεχνίας όπως το γοτθικό μυθιστόρημα, το ταξιδιωτικό διήγημα και την κλασική ουτοπική λογοτεχνία. Η θεωρητικός και συγγραφέας Farah Mendlesohn μάλιστα έχει υποστηρίξει πως η επιστημονική φαντασία αποτελεί τον τελευταίο διάδοχο του ρομαντικού μυθιστορήματος, καθώς οι ήρωές της ερωτεύονται όχι πλέον μόνο τα πρόσωπα του πόθου τους, αλλά τον ίδιο το μακρόκοσμο. Επίσης, όπως ήδη είδαμε σε πολλά από τα διηγήματα αυτής της ανθολογίας, η επιστημονική φαντασία μπορεί να συνδεθεί στενά και με την ευρεία κατηγορία του κοινωνικού μυθιστορήματος. Είτε τα παραπάνω ισχύουν πολύ είτε λιγότερο, το σίγουρο είναι πως η επιστημονική φαντασία χαρακτηρίζεται από ένα βασικό στοιχείο που τη συνδέει με την κλασική λογοτεχνία. Αυτό είναι η έμφασή της στα πραγματολογικά στοιχεία. Είναι γνωστό πως πολλοί μυθιστοριογράφοι απασχολούσαν ένα μεγάλο επιτελείο βοηθών οι οποίοι συνέβαλαν με ιστορικές, γεωγραφικές και άλλες επιστημονικές πληροφορίες και έρευνες στη στέρεη οικοδόμηση των λογοτεχνικών κόσμων που φύτρωναν στο μυαλό των συγγραφέων. Πολλές φορές, το βάρος της έρευνας το αναλάμβαναν οι ίδιοι. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο Ιούλιος Βερν, ο βασικός κόπος στη συγγραφή των βιβλίων του ήταν η έρευνα των δεδομένων που θα χρησιμοποιούσε, η οποία συχνά ήταν πολυετής. Η ίδια η συγγραφή ήταν το λιγότερο – απαιτούσε μόλις μερικές βδομάδες. Στην παράδοση αυτή λοιπόν κινείται και η Εκδρομή της Φανής Ξερακιά. Παρουσιάζοντας μια μελλοντική διαστημική εκδρομή, δε σέβεται μόνο τη μορφή του ντοκουμέντου ενός εκδρομικού προγράμματος, αλλά το διανθίζει με πλήθος πραγματολογικών λεπτομερειών. Ο καλός συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας δεν κινείται μόνο με τη φαντασία του. Δεν κάνει αστήρικτες μαντεψιές. Αν θέλει να μιλήσει για τη Σελήνη, ανοίγει τους άτλαντες της σεληνιακής επιφάνειας, όπως πράττει η Φανή Ξερακιά. Γνωρίζει αστρονομία και μπορεί να περιγράψει με λεπτομέρεια τα αστρονομικά φαινόμενα, όπως κάνει η συγγραφέας.

~ 124 ~


Οι προβλέψεις του και οι αναλογίες με τον «πραγματικό κόσμο» δεν είναι αυθαίρετες. Τις συνδέει μια εσωτερική λογική, η ίδια που επιτρέπει στην Φανή Ξερακιά να φέρει αναλογίες με μια λυκειακή τετραήμερη του 21ου αιώνα, προκαλώντας το χαμόγελο του αναγνώστη. Ωστόσο, η συγγραφέας δεν αρκείται μόνο σε αυτά, αν και θα ήταν ήδη αρκετά. Αναφέρεται στο μουσειακό και σπάνιο είδος που επονομάζεται «χαρτί», και έτσι έμμεσα μιλά για το μέλλον, όχι περιγράφοντάς το, αλλά δείχνοντας πόσο απελπιστικά αρχαίο θα μοιάζει μια μέρα το παρόν μας. Μια μέρα που η έννοια «ταξίδι στο εξωτερικό» θα έχει τελείως άλλη διάσταση για τις όμορφες πορτοκαλομαλλούσες μαθήτριες.

~ 125 ~


Κωνσταντίνος Μυλωνάς

ΚΑΤΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ

Αν το 1492 οι Ινδιάνοι είχαν ανακαλύψει την Αμερική τότε ο κόσμος θα ήταν πολύ διαφορετικός! Ίσως οι άνθρωποι να είχαν περισσότερο φιλότιμο και αγάπη για το συνάνθρωπό τους! Ίσως όλοι μας να αφουγκραζόμασταν τους πανέμορφους ήχους που δημιουργεί η φύση και να μην την καταστρέφαμε! Ίσως να ήμασταν άγριοι, αλλά με καλή καρδιά! Ίσως όλοι να ήξεραν την αξία της ζωής και να μην έφταναν στο όριο της αυτογελοιοποίησης ! Ίσως να μην είχαμε τόσα λαμόγια πολιτικάντηδες που το μόνο που τους νοιάζει είναι να τσεπώνουν τα φράγκα, αλλά να ανησυχούσαν πραγματικά για τον πόνο του λαού! Ίσως να είχαμε λιγότερες στην ψυχή πόρνες! Ίσως να ήμασταν χειρότερα ίσως να ήμασταν και καλύτερα ~ 126 ~


πάντως θα είχαμε κάτι διαφορετικό!

Το πρωτόλειο αυτό κείμενο που βγήκε από το συρτάρι με τις σημειώσεις όπου καταγράφει τις αρχικές ιδέες του ο συγγραφέας Κωνσταντίνος Μυλωνάς, δίνει την αφορμή για ένα μικρό σχόλιο αναφορικά με τη μικρή και ταυτόχρονα σπουδαία ερώτηση που βρίσκεται πάντα στον πυρήνα κάθε κειμένου επιστημονικής φαντασίας. Η ερώτηση αυτή είναι η περίφημη ερώτηση “πώς θα ήταν εάν…” (what if…). Οι τελίτσες υπονοούν πάντα αυτό το περίφημο novum που θα φανταστεί και χρησιμοποιήσει ο εκάστοτε συγγραφέας. Η εύρεσή του είναι η ��δέα του συγγραφέα και η ανάπτυξή του είναι η παραγωγή της λογοτεχνίας. Ο συγγραφέας αρχίζει να το ντύνει με λέξεις, να το περιγράφει, να σκιαγραφεί τις συνέπειες και τις συνεπαγωγές του. Τι θα γινόταν εάν…; Το ερώτημα σιγά σιγά αρχίζει να θάβεται κάτω από στοίβες φράσεων και σελίδων. Το «εάν» αρχίζει να παρουσιάζεται ως βεβαιότητα. Καθώς το έργο ολοκληρώνεται, το «ίσως» των σημειώσεων του Κωνσταντίνου Μυλωνά έχει γίνει πλέον «σίγουρα». Ο συγγραφέας της επιστημονικής φαντασίας έχει γίνει προφήτης. Επιπλέον, η επιστημονική φαντασία ποτέ δεν προφητεύει την ατομική «μοίρα». Η επιστημονική φαντασία έχει την αξία που έχει, γιατί αρθρώνει ένα συνολικότερο λόγο. Μιλά για το Συλλογικό Πεπρωμένο και την Ιστορία σε όλους τους χρόνους της. Οι συγγραφείς της είναι ευαίσθητοι στα ερεθίσματα του κοινωνικού τους περιβάλλοντος – όπως ακριβώς είναι και ο Κωνσταντίνος Μυλωνάς.

~ 127 ~


Περιμένοντας την ολοκλήρωση του έργου του, και εφόσον μοιάζει να κινείται, μορφολογικά τουλάχιστον, στα όρια του ποιητικού λόγου, να μια εκδοχή που προτείνει ο επιμελητής, αν και σίγουρα το τελικό έργο του συγγραφέα θα την ξεπεράσει:

Το 1492 ήταν πιρόγες και όχι καραβέλες τα πλεούμενα που ξεκλείδωσαν το μέλλον που χάρισαν ένα νέο κόσμο στον παλιό Ήταν ξυπόλητα τα πόδια που πατήσανε σε αυτόν όχι μεταλλικά με πανοπλίες και μουσκέτα με κρότους και μπαρούτι. Όχι, ήταν μαλακές οι φωνές και τα έθιμα αγνά και αιώνια. Δεν ήρθαν ως κατακτητές μα ως κατακτημένοι – και έτσι μας κατακτήσανε διπλά Άγριοι ευγενικοί σέβονταν το βούβαλο δε σφάζαν το μοσχάρι χάιδευαν το καλαμπόκι και βαφτίζαν τα μωρά τους με ονόματα όπως «γρήγορο ελάφι» ή «δροσερό ποτάμι» Ούτε μια στιγμή δεν καταλάβανε τι πάει να πει η λέξη τράπεζα, πώς γίνεται ο κόσμος μας να ανήκει μόνο σ’ έναν. Γελάσανε παιδιάστικα με τα πολυτελή μας μέγαρα τα αυτοκίνητα με τα φιμέ τα τζάμια τις αστυνομίες που ασκούν πολιτική Αυτοί είναι ήρεμοι χάνουν για να κερδίσουν σιωπούν πριν να μιλήσουν καπνίζουν το μακρύ τσιμπούκι τους

~ 128 ~


κάτω από το στερέωμα και στο καπνό του βλέπουνε όλα τα μελλούμενα Στην αρχή στήσαν τις σκηνές τους έξω από τα Λονδίνα και τα Παρίσια και οι άνθρωποι κατέβηκαν από τα πανδοχεία, τα πορνεία και τις πολυκατοικίες και στήσανε και αυτοί Και αίφνης ο παλιός μας κόσμος ξανάνιωσε και η χώρα μου έγινε λιβάδι. Δεν έχει νομισματικά ταμεία εδώ ή την κλαγγή των νομισμάτων των σκληρών Μόνο τον ήχο της πεταλούδας όταν τα πέταλα χαϊδεύει

~ 129 ~


Μαρία Μπέλλου

ΣΤΑΓΟΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Το βέλος έσκισε τον αέρα. Η πορεία του φαινόταν τόσο ευθυγραμμισμένη που όλοι σιώπησαν για να αφουγκραστούν το συριγμό του. Πνιχτός ήχος μιας θλιμμένης εκδίκησης. Καρφώθηκε στο λαιμό του πρώτου Ευρωπαίου. Κανείς δεν ξαφνιάστηκε. Ινδιάνοι και Ευρωπαίοι περίμεναν να δουν το πηκτό αίμα να κυλάει. Με την πρώτη σταγόνα ξεκίνησε η σφαγή. Γραφόταν ιστορία.

Ο Ινδιάνος λέει... «Την Ευρώπη την αφανίσαμε, όχι τόσο επειδή ήμαστε αρκετά δυνατοί για να το κάνουμε, αλλά επειδή νιώσαμε πως έπρεπε. Ο λευκός έπρεπε να ποτίσει με το αίμα του το χώμα που επί τόσους αιώνες λεηλατούσε δίχως οίκτο. Δεν αφήσαμε κανέναν ζωντανό. Η μητέρα φύση ανακουφίστηκε να πιστεύω θέλω»

Ο Ευρωπαίος λέει... Δεν έχει τίποτα να πει. Για αιώνες ο κρότος των όπλων του σκέπαζε τις λέξεις. Και τώρα δεν έχει τίποτα να πει. Εξάλλου, η ιστορία γράφεται από τους νικητές, όχι απ’ τους νικημένους. Να γιατί τα δεινά

~ 130 ~


επαναλαμβάνονται.

Εγώ λέω... Κρίμα. Όσο κι αν πασχίζει ο Ινδιάνος δεν θα απαλύνει ποτέ τον πόνο των βελών που ξέσκιζαν τη σάρκα της Ευρώπης. Αλλά καλύτερα έτσι. Γιατί οι Ευρωπαίοι υπήρξαν αχόρταγοι. Αν δεν θυσιάζονταν αυτοί, τώρα όλοι θα υποφέραμε.

Η Μαρία Μπέλλου προσφέρει στην ανθολογία μας την τελευταία εναλλακτική ιστορία της, ένα πολυφωνικό κείμενο. Στην αρχή μιλά η ίδια η Ιστορία. Όχι με γενικούς αριθμούς και χρονολογίες του στυλ την τάδε ημερομηνία σκοτώθηκαν τόσες χιλιάδες ανθρώπων, αλλά ψηλαφώντας τη στιγμή έναρξης των γεγονότων, τη στιγμή κορύφωσης των τάσεων που προηγήθηκαν, τη στιγμή ορόσημο μια ποιοτικής αλλαγής. Με μεγάλη κομψότητα γραφής μας κάνει και εμάς σχεδόν να ακούσουμε το βέλος που σφυρίζει στον αέρα, σχεδόν να δούμε τον πρώτο πίδακα του αίματος που ύστερα θα γίνει ποτάμια ολόκληρα και χείμαρροι. Ευθυγραμμισμένη είναι η πορεία του βέλους ως ιστορική νομοτέλεια… Ύστερα μιλούν οι Ινδιάνοι. Οι ηττημένοι της πραγματικής ιστορίας γίνονται το ενεργό υποκείμενο αυτής εδώ της εναλλακτικής εκδοχής. Η εναλλακτική ιστορία είναι ένα τόσο δυνατό είδος λογοτεχνίας γιατί δίνει φωνή σε αυτούς που η πραγματικότητα τους τη στέρησε. Έπειτα είναι η σειρά των Λευκών. Είναι η σειρά τους να χάσουν τη φωνή τους. Όταν αντικαθιστάς τις λέξεις με τα όπλα, θα πρέπει να

~ 131 ~


έχεις στο νου πως κάποια στιγμή δε θα μπορείς να συλλάβεις πια το νόημα. Τέλος, μιλά η ίδια η συγγραφέας ως η φωνή του «Μεγάλου Δικαστηρίου» της Ιστορίας ή ίσως απλούστερα, ως η πρακτικογράφος του. Η Ιστορία της ανισότητας και της εκμετάλλευσης δεν μπορεί παρά να έχει για μαμή της τη Βία. «Κρίμα», μονολογεί το Δικαστήριο, μα ύστερα κηρύττει αθώους τους Ινδιάνους, σε αυτή τη λογοτεχνική αποκατάσταση των αποτρόπαιων αδικιών του παρελθόντος.

~ 132 ~


Γιάννης Πάππας

[ΕΙΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΣ;]

– Καλημέρα σας. Είστε έτοιμος; Θα παραγγείλετε; – Ναι βέβαια, θα ήθελα ένα γαλλικό ελαφρύ με γάλα και μισή κουταλιά ζάχαρη. – Ευχαριστούμε. Ο σερβιτόρος πέρασε στα άδυτα της κουζίνας της καφετέριας και έδωσε την παραγγελία, ενώ ταυτόχρονα ετοίμαζε μια ποικιλία από κουλουράκια και κομμάτια κέικ. Ο καφές ετοιμάστηκε σε πέντε λεπτά και σερβιρίστηκε με τέχνη στο άσπρο φλιτζάνι το οποίο με τη σειρά του ακούμπησε σε ένα πορσελάνινο πιατάκι. Ο ίδιος σερβιτόρος έριξε τη ζάχαρη και προσέθεσε το γάλα ετοιμάζοντας το ποτό του πελάτη του, τον οποίο έβλεπε σχεδόν καθημερινά αναγνωρίζοντάς τον από το απεριποίητο μουστάκι Χίτλερ και την αταίριαστα τσιριχτή και λεπτή φωνή. Βγήκε από την κουζίνα κρατώντας ψηλά το δίσκο με το φλιτζάνι και τα κουλουράκια. Φτάνοντας στο τραπέζι του πελάτη του ακούμπησε το δίσκο στο μεταλλικό τραπέζι και σέρβιρε τον καφέ. Άφησε περίτεχνα την απόδειξη κάτω από το σταχτοδοχείο – αν και το κάπνισμα είχε απαγορευτεί στους κλειστούς χώρους – και σκουπίζοντας τα χέρια του στην ποδιά του γύρισε την πλάτη του και πήγε προς την κουζίνα

~ 133 ~


χοροπηδώντας ανεπαίσθητα. Ανοίγοντας την πόρτα συγκρούστηκε με μια ιπτάμενη καθαρίστρια, ενώ χτυπήθηκε την ίδια στιγμή από το βρώμικο σφουγγαρόπανο. Μια κατσαρίδα που είχε βγει από τη φωλιά της για να επιθεωρήσει την κουζίνα αναζητώντας υπολείμματα ζάχαρης ή ψίχουλα, απογειώθηκε και όντας ατάλαντη πιλότος μπήκε χωρίς να το θέλει στο αυτί του δύστυχου σερβιτόρου. Στο χώρο όπου οι πελάτες έπαιρναν τον πρωινό τους καφέ υπήρχε τεράστια αναταραχή. Ο ένας παραπονιόταν γιατί ο καφές του ήταν τόσο ελαφρύς σε σημείο να πετάει, δύο παιδιά έπαιζαν ποδόσφαιρο με μια γάτα που είχε μπει λαθραία στην καφετέρια ενώ ένας κλεπτομανής σούφρωνε ασυναίσθητα γυαλιά, πορτοφόλια, κοσμήματα, τσάντες, διαβατήρια, ταυτότητες, διπλώματα, πιστωτικές και ένα γαλλικό ναπολεόνι που βρέθηκε να αιωρείται χωρίς κανείς να ξέρει πώς βρέθηκε εκεί.

Αυτά διάβασε ο μάγος των ονείρων στη σύντομη περιγραφή που βρισκόταν έξω από το πλαστικό κουτάκι με το όνειρο, το έβαλε γρήγορα στο πάνινο σάκο του, φόρεσε τα σταράκια του και ξεκίνησε για την πόλη ψάχνοντας τα «θύματά» του.

Η επιστημονική φαντασία είναι ένα πολύ πλούσιο λογοτεχνικό είδος, παρά τις περί του αντιθέτου αιτιάσεις. Τα ύφη και οι τρόποι της είναι πολλοί. Οι συγγραφείς της συχνά είναι ιδιαιτέρως διαβασμένοι, έτοιμοι να πειραματιστούν ή να χειριστούν κομψά τη γλώσσα. Έτσι κομψή είναι και η ιστορία του Γιάννη Πάππα, η οποία όπως

~ 134 ~


αποδεικνύεται στο τέλος, αποτελεί μια αφήγηση εντός μιας άλλης ευρύτερης. Ένα novum δεν είναι απαραίτητο να αφορά το συνολικό σύμπαν ενός κειμένου, όπως συμβαίνει στην περίπτωση ενός κόσμου σε άλλο γαλαξία ή αιώνες στο μέλλον. Δεν είναι ανάγκη να παραλλάσσει τελείως την πραγματικότητα μας. Μπορεί κάλλιστα να ενσωματώνεται στον πραγματικό κόσμο του εδώ και τώρα και να είναι αυτό το μοναδικό του στοιχείο που τον διαφοροποιεί από τον εξω-λογοτεχνικό κόσμο της εμπειρίας μας. Εν προκειμένω, αυτό το «εσώκλειστο» novum, το οποίο σιγά σιγά απλώνει τις ανοικειωτικές συνέπειές του, είναι η απώλεια της βαρύτητας στο χώρο μιας καφετέριας. Αυτές τις συνέπειες θα περιγράψει με απίστευτη λεπτομέρεια και χάρη η συγγραφέας, κοιτώντας τες με ένα μεγεθυντικό φακό και καταγράφοντάς τες με μια μικρή και καλλιγραφική πένα. Λογοπαίγνια, χιούμορ, παράξενες εικόνες, ένα γαλλικό ναπολεόνι (άλλη μια απόδειξη για το πόσες γνώσεις έχουν οι συγγραφείς της επιστημονικής φαντασίας!) και ξαφνικά το novum της ιστορίας αποδεικνύεται πως είναι κομμάτι ενός άλλου, μεγαλύτερου. Ποιο είναι ακριβώς; Δυστυχώς, δε θα το μάθουμε αυτή τη φορά…

~ 135 ~


Μαρία Σαμαρά

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΗΔΕΝ (ΒΑΣΙΣΜΕΝΟ ΣΕ ΑΛΗΘΙΝΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ)

Διαδικτυόσημο που βρέθηκε στον πλανήτη 89, πάνω σε ένα αιωρούμενο παγκάκι:

Αν φίλε μου σαρώνεις αυτό το διαδικτυόσημο, σημαίνει πως η ηλεκτρονική πνοή μου έχει γίνει αεράκι κάπου στο Σ του Απόλλωνα. Μην σε πιάνει λύπη για το χαμό μου και δακρύζουν τα Μεταψηφιακά κουμπιά σου. Ό,τι ήταν φυσικό να γίνει φίλε μου, έγινε. Το μόνο που ζητάω από εσένα ως τελευταία μου επιθυμία είναι να με σαρώσεις σωστά. Πρόσεχε! Μην με αποθηκεύσεις σε κάποια υπερσυνδέσμια αποθήκη ή, ακόμη χειρότερα, μην με στείλεις στο κάδο του κεντρικού σου συστήματος. Θέλω να ξέρεις πως χρειάζομαι λίγη προσοχή. Α, μπορείς να με λες μηδέν. Κατασκευάστηκα στον πλανήτη 345 Αρίων και αποθηκεύτηκα σε μια αποθήκη μαζί με τα υπόλοιπα 2000 αδέρφια μου, προσωρινά, μέχρι να βρω τους κατάλληλους συναρμολογητές που θα με έπαιρναν στο σπίτι τους. Ο καιρός περνούσε και η αποθήκη άδειαζε, έφευγαν

~ 136 ~


όλοι, εκτός από εμένα. Μετά από μερικά byte-millenniums και, όταν πια ήμουν ο μοναδικός που ξέμεινε εκεί, οι κατασκευαστές το είχαν πάρει πια απόφαση. Έπρεπε να με ανακηρύξουν ελαττωματικό και να με πουλήσουν στο terastorm για μερικά χιλιότετα. Από εκεί με πήρε ο χειρότερος και αθλιότερος κατασκευαστής που θα μπορούσα να έχω ποτέ. Ούτε όνομα δεν μου έδωσε! Εμ, τι περιμένεις, να γυρνούν στους δρόμους του terastorm αξιόλογοι άνθρωποι; Όχι φυσικά, φίλε μου. Μόνο τα αποβράσματα. Τέλος πάντων δεν θέλω να ξεφύγω από το θέμα. Συναρμολογήθηκα και συντηρήθηκα σε μια φτωχή Cyberbeb, αν και πολλές φορές θυμάμαι τον εαυτό μου με σκουριασμένο κάλυμμα και με χαμηλές μπαταρίες να πασχίζω να κάνω σωστούς υπολογισμούς, για να μην σβήσει η ηλεκτρονική πνοή μου. Μετά από λίγο καιρό δεν άντεξα. Αποδεσμεύτηκα από τους συντηρητές μου και έφυγα σε άλλο ηλιακό σύστημα, για να βρω καλύτερη μοίρα. Έφτασα στον ΙΚ Λουδοβίκο και άρχισα αμέσως να ψάχνω για μια μηχανική κατάρτιση. Ήμουν τυχερός και βρήκα αμέσως μια εταιρεία που χρειαζόταν επειγόντως κάποιον να χειρίζεται τους νωτιαίους ηλεκτρισμούς. Έτσι έπιασα κατευθείαν δουλειά! Η τύχη μου άλλαξε όταν σε κλάσματα μιλιντέρ ήρθε το ψηφιακό ολόγραμμα του προϊσταμένου μου και με έδιωξε, εμένα και τα ηχητικά μου σύμβολα. Δεν έφταιξα σε τίποτα ο κακόμοιρος, απλώς σκέφτηκα μια νέα πατέντα που θα μπορούσε να φέρει την ανατροπή στον τρόπο που μετακινούμαστε. Και; Κακό είναι να είσαι καινοτόμος; Από εκεί και έπειτα φίλε μου άρχισε ο κατήφορος. Κακές διασυνδέσεις

και

μεταφορές

δεδομένων,

κατάχρηση

εξουσιοδοτημένων υλικών και… ο Βαρνάβας. Αχ, μακάρι να μην είχε πέσει ποτέ στα κομμάτια μου ο συσχετικός του αριθμός. Μακάρι ποτέ να μην τον γνώριζα. Και να, κοίτα τώρα που τις τελευταίες μου σκέψεις δεν τις μοιράζομαι μ’ αυτόν αλλά με σένα. Μπορεί εσύ να μην το νιώθεις αλλά η πνοή μου ήδη έχει

~ 137 ~


απελευθερωθεί. Σε παρακαλώ μην ξεχάσεις την ιστορία μου, μην με παρατήσεις και συ, σε εκλιπαρώ. Και αν κάποια μέρα νιώσεις μοναξιά μπορείς να βγεις στο Σ του Απόλλωνα να με αναζητήσεις. Θα είμαι πάντα κοντά σου. Ευχαριστώ για την προσοχή σου.

Σ’ ευχαριστώ, άγνωστε φίλε μου.

Έτσι λοιπόν φθάνουμε στο τέλος της μικρής μας ανθολογίας επιστημονικής φαντασίας. Τελευταίο κείμενο είναι η Ιστορία του Μηδέν, ένα μικρό και θλιμμένο αριστούργημα από την Μαρία Σαμαρά που κινείται στο ύφος της αυτοβιογραφίας. Ωστόσο, δεν αυτοβιογραφείται ένας άνθρωπος, αν και οι εμπειρίες που περιγράφει αυτό το μυστήριο πλάσμα, το «Διαδικτυόσημο», είναι καθ’ όλα ανθρώπινες. Άλλωστε ποιος από εμάς ξέρει το μέλλον τι θα φέρει; Τι μορφές ζωής θα ανακαλύψουμε ή θα δημιουργηθούν, τι κόσμοι και τι κάστρα υπάρχουν σ’ άλλα άστρα… Η επιστημονική φαντασία είναι ένα βαθιά υπαρξιακό είδος γραφής. Απελευθερωμένη από πολλές συμβάσεις και επιταγές του στυγνού ρεαλισμού, μπορεί να εισδύσει σε απροσμέτρητα βάθη και να διατρέξει ασύλληπτες αποστάσεις. Το θλιμμένο αυτό Μηδέν, το εσαεί ξεριζωμένο Διαδικτυόσημο θα μπορούσε να είναι το μηδέν που μαζί με το ένα απαρτίζουν το δυαδικό σύστημα των κυκλωμάτων που στήνει και βαστά το ψηφιακό μας σύμπαν. Θα μπορούσε επίσης να είναι μια αλληγορία για τους ανθρώπους που βαστούνε με ιδρώτα ή αίμα το δικό μας

~ 138 ~


κόσμο που επιμένει να τους εξισώνει με του μηδέν το τίποτα. Θα μπορούσε κάλλιστα να είναι μια μορφή ζωής που μέλλει να ανακύψει σε αυτό το όχι και τόσο μακρινό μέλλον όπου η μηχανή και ο άνθρωπος δε θα ξεχωρίζουνε πολύ. Θα μπορούσε πάλι να είναι το συμβολικό δράμα καθενός από εμάς που η ύπαρξη ενός άλλου ανθρώπου κάποτε μας στοίχειωσε. Χίλια πράγματα μπορεί να είναι, να δείχνει, να σημαίνει η επιστημονική φαντασία, όπως συμβαίνει στην υπέροχη ιστορία της Μαρίας Σαμαρά. Μια ιστορία που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σκληρή επιστημονική φαντασία, μια ιστορία που φέρει χαρακτηριστικά του cyberpunk, μια ιστορία που θα μπορούσε να ανήκει στη μαλακή επιστημονική φαντασία. Τα ονόματα και οι κατηγορίες δεν έχουν πάντα σημασία. Γιατί είναι οι λέξεις που γεννούν τη λογοτεχνία, που παράγουνε το νόημα, που συγκινούνε την ψυχή. Η λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας ανήκει στον κόσμο μας, μπορεί να τον εκφράσει και θα το κάνει όλο και περισσότερο καθώς θα κυλούνε οι μέρες, τα χρόνια και οι αιώνες. Όσο οι άνθρωποι δεν θα ησυχάζουνε μέσα τους και όσο ο κόσμος θα ρημάζει γύρω τους, το Σίγμα του Απόλλωνα πάντα θα τους καλεί και θα γοητεύει.

~ 139 ~


~ 140 ~


Οι

Βιογραφίες

~ 141 ~


~ 142 ~


Η Δήμητρα (Έμιλυ) Αλεξανδρίδη γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1999. Φοιτά στο Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ανακάλυψε το ταλέντο της στη συγγραφή σε ηλικία μόλις εννιά χρονών. Άρχισε να γράφει μικρές ιστοριούλες σε ηλικία δέκα χρονών και ένα χρόνο αργότερα ξεκίνησε το πρώτο της μυθιστόρημα, με παρακίνηση των γονιών και των φίλων της. Μέχρι τώρα έχει αρχίσει να γράφει δύο βιβλία. Η ίδια είναι φανατική αναγνώστρια μυθιστορημάτων και εφηβικών βιβλίων. Χόμπι της είναι η συγγραφή διηγημάτων και ποιημάτων. Επίσης, παρακολουθεί μαθήματα Δημιουργικής Γραφής και Θεάτρου.

 Η Ελευθερία Βακαλούμη (aka Timetraveller) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1997.Είναι απόφοιτος του Πειραματικού Σχολείου Α.Π.Θ. Σπούδασε αγγλική φιλολογία και ψυχολογία και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην δημιουργική γραφή για παιδιά και εφήβους. Έχει γράψει πολλά βιβλία, τα οποία έχουν βρεθεί σε κορυφαίες λίστες ευπώλητων βιβλίων. Είναι αρκετά επιτυχημένη και αναγνωρισμένη συγγραφέας παγκοσμίως και έχει βραβευτεί πολλές φορές.

 Ο Λυμπέρης Διονυσόπουλος γεννήθηκε το Μάρτιο του 1920 στο Μπρούκλυν της Νέας Υόρκης από Έλληνα πατέρα και Ισπανίδα μητέρα. Έχασε το πατρικό του πρότυπο σε μικρή ηλικία, όταν έπεσε νεκρό στα τέλη του Α’ παγκόσμιου πολέμου. Πέρασε όλη την παιδική του ηλικία σε κλίμα στενάχωρο. Η μητέρα του έπεσε σε βαριά κατάθλιψη μετά το χαμό του άντρα της και κακοποιούσε τον γιο της,

~ 143 ~


κάτι που κατέληξε στην παραμόρφωση του προσώπου του μοναχογιού της. Σε ηλικία 17 χρονών εγκατέλειψε το σπίτι του και ξεκίνησε ένα μακροχρόνιο ταξίδι που γέμισε το μυαλό του νεαρού με πλούσιες εικόνες και ιδέες, οι οποίες αργότερα θα τον βοηθούσαν στην συγγραφή. Στα 20 του βρήκε τον έρωτα στα μάτια της 40χρονης Μεριλλού. Παντρεύτηκαν 4 φορές και χώρισαν 3. Δεν έκαναν παιδιά, γιατί ο Λυμπέρης δεν θεωρούνταν ο κατάλληλος πατέρας και η Μεριλλού βρήκε διαφορετικούς άντρες για να εκπληρώσουνε το όνειρό της που ήταν το ίδιο σε κάθε γυναίκα. Στα 45 του είχε καταφέρει να γράψει 14 λογοτεχνικά βιβλία, 5 συλλογές διηγημάτων και είχε μεταφράσει έργα των Φιτζέραλντ, Χέμινγουεϊ, Κέρουακ κ.ά. Πέθανε σε ηλικία 47 χρονών, στην αγαπημένη του Νέα Υόρκη, αναγνωρισμένος ως μεγάλος συγγραφέας. Δεν κατάφερε, βέβαια, να κερδίσει κανένα Νόμπελ, αφού το δίνανε συνέχεια στην Ασημένια Σακούλη!

 Η Βιβή Θεοφάνους γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1998, όπου και ζει μέχρι σήμερα. Έχει ταξιδέψει στη Νέα Υόρκη, στην Αυστραλία, στον Άρη, στο Χονγκ Κονγκ, στην Καραμελούπολη, στη Βραζιλία, στην Αφροδίτη, στην Ξύλινη Ουρανούπολη, στο Λονδίνο, στη χώρα των Χαμένων Ψυχών και στους Στοιχειωμένους Βάλτους. Έχει μιλήσει με τον Χάρι Πόττερ, την Κακιά Μάγισσα, τον Χανς, τον Νονό, τον Πήτερ Παν, τον Λάνσελοτ, ο τον 6 νάνο και τον πρίγκιπα της Σταχτοπούτας (μόνο μην το πείτε αυτό στη γυναίκα του, γιατί την έβαψε). Έχει συνεργαστεί με τους: Ιούλιο Βερν, Όσκαρ Ουάιλντ, Τόλκιν, Τζέην Ώστεν , Σαρλότ και Έμιλυ Μπροντέ. Ήταν σε σχέση με τον Τζορτζ Κλούνεϊ για τρία χρόνια, μέχρι που τον χώρισε για να περάσει μία τρελή νύχτα με τον Τζος Χάτσερσον σε

~ 144 ~


διάσημο παριζιάνικο ξενοδοχείο. Το τελευταίο της μυθιστόρημα «Μεγάλος Κόσμος», απόσπασμα του οποίου παρατίθεται σε αυτή την ανθολογία, γνώρισε μεγάλη επιτυχία από τις πρώτες ώρες της κυκλοφορίας του και συγκλόνισε το κοινό με τις ακραίες σκηνές βίας που θέτουν ηθικά ερωτήματα για τη σύγχρονη κοινωνία. Αξίζει να σημειωθεί ότι η απάντησή της στις αμέτρητες προτάσεις για τη μεταφορά των έργων της στον κινηματογράφο ήταν κάθετα αρνητική. Η προσφορά της στη σύγχρονη λογοτεχνία θα μείνει παγκοσμίως αξέχαστη, καθώς δεν άφησε κανέναν αναγνώστη ασυγκίνητο και απροβλημάτιστο.

 Η Ευσταθία Καρύδα εργάστηκε ως ψυχολόγος αλλά έγινε γνωστή και για τα 60 μυθιστορήματα που είχε γράψει τα τελευταία 60 χρόνια της ζωής της. Γεννήθηκε το Μάρτιο του 1998 στη Θεσσαλονίκη. Το 2036 της απονεμήθηκε το Γαλλικό Βραβείο του Καλύτερου Συγγραφέα. Το πρώτο της μυθιστόρημα «Με τα μάτια κλειστά» κυριάρχησε για 10 συνεχόμενα χρόνια στις ελληνικές λίστες των ευπώλητων, ενώ τα δικαιώματα του βιβλίου πουλήθηκαν σε 37 χώρες. Το δεύτερο μυθιστόρημά της «Η πηγή της Χαρμολύπης» από την πρώτη στιγμή κυκλοφορίας του στην Αγγλία έγινε κι αυτό Best seller. Η Ευσταθία μεγάλωσε στο Παρίσι και σπούδασε Ψυχολογία. Έκανε ένα μεταπτυχιακό στην Παιδοψυχολογία. Τα μυθιστορήματά της κεντρίζουν το ενδιαφέρον πολλών εφήβων και περιέχουν πολλή δράση και ενδιαφέρουσα πλοκή. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της τα αφιέρωσε σε ταξίδια εκτός και εντός Ευρώπης. Παντρεύτηκε στην Αφρική και έκανε εννιά παιδία, εκ των οποίων τα δύο είναι γνωστοί βραβευμένοι ποιητές και η μικρότερη της κόρη σκηνοθέτης στην Αμερική. Πριν πεθάνει έγγραψε το τελευταίο της βιβλίο το 2096 στα 98 της χρόνια.

 ~ 145 ~


Ο Γιώργος Κατσιάς θεωρεί πως η πραγματική ζωή υπερβαίνει κάθε προσπάθεια καταγραφής της. Πολύ πιθανόν να έχει δίκιο.

 Μ. (1984 - 2009) Το όνομά της δεν μαθεύτηκε ποτέ, καθώς πάντα υπέγραφε όλες τις ιστορίες της με το γράμμα Μ. Τελειώνοντας το σχολείο και μη θέλοντας να σπουδάσει, αποφάσισε να αφοσιωθεί στη μεγάλη της αγάπη, τη συγγραφή. Μέσα από τα κείμενα που έγραφε προσπαθούσε να ξεσπάσει για τον άδικο χαμό του μοναδικού άνδρα που αγάπησε ποτέ. Οι περισσότερες ιστορίες της είναι αδημοσίευτες. Έδωσε για άγνωστους λόγους τέλος στη ζωή της σε ηλικία 25 ετών.

 Ο Παναγιώτης Λανταβός Στρατηγάκης γεννήθηκε το 1997 στη Θεσσαλονίκη. Σήμερα είναι μαθητής στο Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο του Α.Π.Θ. Τα ενδιαφέροντα του επικεντρώνονται κυρίως στις θετικές επιστήμες. Επίσης παίζει πιάνο και από μικρή ηλικία ασχολείται με τη λογοτεχνία ως αναγνώστης. Ανάμεσα στους αγαπημένους του συγγραφείς είναι οι Arturo Pérez-Reverte, Sir Arthur Conan Doyle, China Miéville και Paul Auster. Τα τελευταία δυο χρόνια παρακολουθεί μαθήματα δημιουργικής γραφής.

 Μαρία Μπέλλου Και τι μπορεί να πει κανείς για τον εαυτό του; Σίγουρα θέλω να πετύχω κάτι ξεχωριστό. Κάτι για το οποίο θα με θυμούνται ακόμα κι όταν τα κόκαλα μου θα κείτονται γυμνά κάτω απ’ το χώμα. Αποφάσισα να γράφω. Ζω για να γράφω. Γράφω για να ζω. Ίσως έτσι καταφέρω να αλλάξω κάτι από τον κόσμο, κάποτε.

~ 146 ~


 Ο Κωνσταντίνος Μυλωνάς θεωρεί πως η πραγματική ζωή υπερβαίνει κάθε προσπάθεια καταγραφής της. Πολύ πιθανόν να έχει δίκιο.

 Η Μαρία Ντιακάκη γεννήθηκε το 1997 στη Θεσσαλονίκη. Πηγαίνει στην Α’ τάξη του Λυκείου στο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Θα ήθελε να σπουδάσει δημοσιογραφία και να φύγει στο εξωτερικό. Της αρέσει να μαθαίνει ασυνήθιστες λέξεις και φράσεις όπως «φαιδρό αστείο». Εκνευρίζεται όταν της πιάνουν το πρόσωπο με ιδρωμένα, βρώμικα χέρια και δεν αντέχει καθόλου την αγένεια. Απεχθάνεται το αληθοφανές ψέμα και την υπερβολή. Η αγαπημένη της πόλη είναι το Ναύπλιο. Θα ήθελε να μείνει για κάποια περίοδο της ζωής της εκεί. Πρότυπό της έχει τη φίλη της την Αιμιλία. Την αγαπάει και της έχει αδυναμία. Ονειρεύεται να γράψει ένα βιβλίο για το Πειραματικό Σχολείο. Αυτά και άλλα πολλά…

~ 147 ~


Η Φανή Ξερακιά γεννήθηκε το 1999 στη Θεσσαλονίκη. Παρότι μικρή, άρχισε πολύ νωρίς να γράφει τα πρώτα της έργα και τελείωσε πολύ νωρίς. Μόλις μία μέρα αφότου εκδόθηκε το κείμενό της αυτό, αυτοκτόνησε. Μυστήριο καλύπτει το λόγο της αυτοκτονίας της, διότι δεν εμφάνιζε σημάδια θλίψης ή απογοήτευσης τις τελευταίες μέρες της ζωής της. Πολλοί όμως αρνούνται να πιστέψουν την αυτοκτονία της και κάνουν λόγο για δολοφονία, έχοντας βάσιμες, όπως λένε, υποψίες. Μερικά από τα έργα της:  Δόλος και φόνος  Ήττα… από το ήτα  ΕΝΟΙΚΙΑΖΕΤΑΙ συγγραφέας  Σχέδια-ναυαγοί  Ασημιάδα  Κουτί Malboro σκληρό

 Ο Σάββας Παπαγεωργίου θεωρεί πως η πραγματική ζωή υπερβαίνει κάθε προσπάθεια καταγραφής της. Πολύ πιθανόν να έχει δίκιο.

 Η Δέσποινα Παπαϊωάννου έχει γεννηθεί στη Θεσσαλονίκη, είναι 13 χρονών και έχει τελειώσει το δημοτικό στα Πρότυπα Εκπαιδευτήρια Θεσσαλονίκης. Συνεχίζει τις σπουδές της στο Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το πρώτο της βιβλίο έχει γίνει ανάρπαστο από μικρούς και μεγάλους.

~ 148 ~


 Ο Γιάννης Πάππας, το παιδί θαύμα ή ο άρχοντας της πένας ή ο μάγος της γλώσσας ή ο ανίκητος γραφέας είναι ένα απείρως ταλαντούχο αγόρι στην ηλικία των 15 που δεν έχει εκδώσει χιλιάδες άλλες συλλογές διηγημάτων. Λένε ότι το IQ του είναι εξαψήφιος αριθμός και ότι μπορεί να τετραγωνίσει τον κύκλο. Ποιός ξέρει τι μας περιμένει από αυτόν τον πολλά υποσχόμενο καλλιτέχνη. Είπαν για το έργο επιστημονικής φαντασίας του Γιάννη Πάππα: Άλμπερτ Αϊνστάιν Δύο πράγματα είναι απέραντα: το σύμπαν και η έμπνευση του Γιάννη. Θεμιστοκλής Άκουσον μεν, διάβασον το έργο του Γιάννη δε. Σωκράτης Ένα ξέρω, ότι δεν ξέρω τίποτα γιατί δεν διάβασα το διήγημα του Γιάννη. Σπαρτιάτες Ή ταν ή επί του βιβλίου του Γιάννη.

 Η Μόνικα Ποντικίδου γεννήθηκε το 1980 στο Λονδίνο. Σπούδασε δημοσιογραφία στο πανεπιστήμιο Reporters University της Νέας Υόρκης. Γύρισε στην Ελλάδα το 2006 και έκανε μεταπτυχιακό στη Δημιουργική Γραφή με τη βραβευμένη συγγραφέα Σοφία Νικολαΐδου. Από τότε ζει στη Θεσσαλονίκη και γράφει μυθιστορήματα και συλλογές διηγημάτων για μικρούς και μεγάλους. Έχει κερδίσει 15 βραβεία Pulitzer, τo Best Literature Work Award, to Nobel Λογοτεχνίας, to Best Greek Author Award, το Hans Christian Andersen Award, το Children Book Award, το βραβείο Καλύτερης Συλλογής Παιδικών Διηγημάτων κ.ά.. Τα βιβλία της έχουν μεταφραστεί σε 72 γλώσσες και 3 μυθιστορήματα της έχουν γίνει κινηματογραφικές ταινίες. Το βιβλίο της «Έλενα» έγινε best seller στην Αμερική μόλις κυκλοφόρησε.

~ 149 ~


 Η Ασημένια Σακούλη γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Έχει γράψει οχτώ βραβευμένα με Νόμπελ παιδικά βιβλία και αυτή είναι η πρώτη της επαφή με τον κόσμο της επιστημονικής φαντασίας. Τρελαίνεται για μακαρονάδα. Έχει μαύρη ζώνη στο χουζούρι. Και έχει κάνει κράτηση στην πρώτη θέση για το πρώτο τουριστικό ταξίδι στον Άρη...

Άλλα έργα της ίδιας:        

ΚΟΥΝΟΥΨ ΑΝΑΜΠΟΥΜΠΟΥΛΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ ΠΡΩΤΗ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΕΛΛΟΝ, ΟΧΙ ΚΑΙ ΤΟΣΟ ΜΑΚΡΙΝΟ 7 ΤΡΟΠΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΦΕΡΕΙΣ ΤΟΝ ΔΑΣΚΑΛΟ ΣΤΑ ΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΚΑΙ ΕΝΑ ΦΙΛΙ ΜΙΑ ΦΙΛΙΑ ΣΤΟ PET-SHOP ΤΟ ΞΥΛΟ ΒΓΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ

 Ο Γρηγόρης Σαμαράς ήταν ένας καταξιωμένος μαθητής του Π.Π.Σ.Π.Θ. Γεννήθηκε στις 22 Νοεμβρίου το 1997. Έχει γράψει αστυνομικά βιβλία καθώς και βιβλία επιστημονικής φαντασίας. Αποφοίτησε από το Yale στα 14 του και τώρα εργάζεται ως χημικός για την CIA . Στον ελεύθερο του χρόνο του αρέσει να γράφει βιβλία και να παρακολουθεί αγώνες ~ 150 ~


της Manchester United! (όλα όσα αναφέρονται παραπάνω δεν περιέχουν ούτε ένα ίχνος από ψέματα)

 Η Μαρία Σαμαρά γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1997. Από μικρή ηλικία έδειξε πόσο ταλαντούχα είναι αφού στα 8 έτη της έγραψε το πρώτο της διήγημα το οποίο και γνώρισε μεγάλη επιτυχία! Μιλάει Αγγλικά, Γαλλικά και Τούρκικα ενώ στους τοίχους της έχει κρεμασμένα ανάμεσα σε πολλά άλλα, βραβεία από διαγωνισμούς και αριστεία. Της αρέσουν τα ταξίδια ενώ αγαπημένη της ενασχόληση είναι η φωτογραφία. Ο αριθμός των έργων της επιβεβαιώνουν τη γνωστή φράση ‘’λίγα και καλά’’!

 Η Ξένια Χατζηιωάννου θεωρεί πως η πραγματική ζωή υπερβαίνει κάθε προσπάθεια καταγραφής της. Πολύ πιθανόν να έχει δίκιο.

~ 151 ~


Η Χριστίνα Σπάρταλη γεννήθηκε στις 3/4/2000. Ασχολείται με το χορό και είναι από τη Θεσσαλονίκη. Οι γονείς της όπως και αυτή μεγάλωσαν στη Σταυρούπολη. Έχει ρίζες από τον Πόντο και τη Σμύρνη. Έγραψε το πρώτο της βιβλίο σε ηλικία 13 ετών. Η Χριστίνα είναι μαθήτρια του Π.Π.Σ.Π.Θ. Έχει γράψει πάρα πολλά διηγήματα και πέντε από τα είκοσι βιβλία της έχουν γίνει ταινίες με πρωταγωνιστή τον Brad Pitt, ο οποίος την χαρακτήρισε «παιδί θαύμα».

 Η Λυδία Τζαμαλή γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 8 Απριλίου του 2000. Αποφοίτησε από το 53ο Δημοτικό Σχολείο και τώρα φοιτά στο Π.Π.Σ.Π.Θ. στην Α’ τάξη του Γυμνασίου. Συμμετέχει στον Όμιλο Δημιουργικής Γραφής του σχολείου της και ασχολείται με τη ζωγραφική και το πατινάζ. Στον ελεύθερό της χρόνο γράφει μικρά λογοτεχνικά κείμενα, τα οποία παρουσιάζει στην τάξη της. Έχει εκδώσει τρία βιβλία, το “Νέστωρ Γουλιέλμος Α’”, το οποίο της χάρισε τρία βραβεία Πούλιτζερ, “Το ημερολόγιο της Ελίζας. Και πάλι σχολείο…”, το οποίο έχει μεταφραστεί σε 46 γλώσσες και βρίσκεται στην κορυφή των πωλήσεων νεανικών λογοτεχνικών βιβλίων και το “100 χαϊκού”, το οποίο έγινε Best Seller. Από την ίδια συγγραφέα ετοιμάζονται άλλα δύο βιβλία, το “Ταξίδι στην Ευρώπη” και “Το ημερολόγιο της Ελίζας 2. Ο Μουσικός Διαγωνισμός”.

~ 152 ~


Η Βίλμα Τοπαλίδου είναι μαθήτρια στο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και λατρεύει το σχολείο όπως και το να γράφει λογοτεχνικά κείμενα. Ζει στην Ελλάδα σε μια βίλλα με δύο σκυλιά και έναν γάτο: τη Χαρά, την Ελενίτσα και τον Μιράντη. Είναι παιδί του έτους 2000 και είναι υπερήφανη για αυτό. Είναι μια γνωστή προσωπικότητα που έχει εκπλήξει πολλούς ανθρώπους με τα κείμενα της και έχει βραβευτεί. Μερικά από τα πιο βραβευμένα της έργα:  Το μπεταντίν τελειώνει  Τουρτίνα και Μπισκοτίνα 1 και 2  Ένας εξωγήινος που ήθελε να γίνει άνθρωπος και ποιητής.  Ο Άκης το λυκάκι

 Η Κατερίνα Τριανταφυλλίδου γεννήθηκε το 2000 στη Θεσσαλονίκη. Είναι μαθήτρια της Πρώτης Γυμνασίου στο Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Της αρέσει να ζωγραφίζει, να διαβάζει βιβλία και να βλέπει ταινίες επιστημονικής φαντασίας...

~ 153 ~


Ο Στέργιος Γιώργος Τσαρούχας γεννήθηκε στην Αυστραλία το 1975, στο Σύδνεϋ. Σπούδασε στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης αγγλική φιλολογία και τιμήθηκε με 3 μάστερ. Στην ηλικία των 30 έγινε πρύτανης του πανεπιστημίου της Οξφόρδης και για άλλα 30 χρόνια ακολούθησε παρόμοια καριέρα. Στα 60 του αποφάσισε πως ήθελε να κάνει το γύρο του κόσμου και να συγγράψει βιβλία. Τώρα 72 χρονών πια, έχοντας γράψει 29 βραβευμένα βιβλία, διαμένει στα Κανάρια νησιά στον Ατλαντικό με τον πύθωνά του, Σπύρο.

 Ο Παντελής Τσομπάνης (aka Wasp) γεννήθηκε ένα βράδυ που ‘βρεχε και από τότε η ανθρωπότητα κάνει το σταυρό της. Το όνομά του προήλθε από τις βιτριολικές του κακίες που τσιμπάνε τους υπόλοιπους. Παρ' όλα αυτά, τα βιβλία του Μια εποχή τελειώνει και Μαντήλια στους ουρανούς έχουν γίνει μπεστ-σελερ σε πολλές χώρες του εξωτερικού λόγω των κοινωνικών θεμάτων που αγγίζει με μια σουρεαλιστική ματιά. Έχει τιμηθεί με το Διεθνές Λογοτεχνικό Βραβείο IMPAC του Δουβλίνου, με το Ninova nagrada της Σερβίας, με το βραβείο Jose Saramago στη Πορτογαλία για ένα διήγημα που είχε στείλει στην πορτογαλική γλώσσα. Πάρα τα βραβεία του, έχει λογοκριθεί έντονα για τις περιγραφές του και την ιδιαίτερη, αθυρόστομη γλώσσα του. Πιο συγκεκριμένα, η Σουηδική Βασιλική Ακαδημία έχει απαγορέψει κατηγορηματικά και δια ροπάλου τη βράβευσή του με το Νόμπελ Λογοτεχνίας και έχει αφοριστεί από την ορθόδοξη και καθολική εκκλησία εξ αιτίας του βιβλίου Ζόφος στην Πόλη, έρεβος στο Βατικανό.

~ 154 ~


Η Ελένη Φανουράκη γεννήθηκε το 1978 στη Θεσσαλονίκη. Φοίτησε στο Πειραματικό Σχολείο Α.Π.Θ. και σπούδασε ιατρική στο πανεπιστήμιο του Yale. Πήρε την ειδίκευσή της στη νευροχειρουργική με άριστα. Ταξιδεύει συχνά και ασχολείται με κοινωνικά και ανθρωπιστικά θέματα που άπτονται της ιατρικής. Η συγγραφή υπήρξε για αυτήν χόμπυ, όπως και η ζωγραφική, η μαγειρική αλλά και ο αθλητισμός. Η επιτυχία της στον τομέα της δημιουργικής γραφής εξέπληξε ακόμη και την ίδια. Πολυδιαβασμένη και πολυαγαπημένη, δύο επίθετα που συχνά της αποδίδονται.

~ 155 ~


~ 156 ~


Τα Βιβλία

~ 157 ~


~ 158 ~


Προς μια Βιβλιογραφία της Επιστημονικής Φαντασίας: Περιπέτειες στα Βιβλιοπωλεία

Είναι δύσκολο να συγκροτήσει κανείς μια πλήρη βιβλιογραφία των βιβλίων επιστημονικής φαντασίας που κυκλοφορούν στην ελληνική γλώσσα. Οι λόγοι για αυτό είναι πολλοί. Κατ’ αρχήν, μια βόλτα στα περισσότερα βιβλιοπωλεία αρκεί για να αντιληφθεί κανείς το πόσο μικρή παραμένει ακόμα η αποδοχή αλλά και η κατανόηση αυτού του είδους λογοτεχνίας. Πολύ συχνά, το ράφι με τα έργα επιστημονικής φαντασίας πλαισιώνεται από άλλα ράφια γεμάτα με βιβλία παραψυχολογίας ή αποκρυφισμού. Ενίοτε πάλι, τα βιβλία της επιστημονικής φαντασίας βρίσκουν τη θέση τους κάπου ανάμεσα σε εγχειρίδια αστρονομίας και οδηγούς αστρολογίας. Εξαιρώντας τα βιβλία αστρονομίας, δεν είναι καθόλου υπερβολή αν πούμε πως η επιστημονική φαντασία ωθείται διαρκώς σε παρά φύσει συγγένειες με είδη βιβλίων που σε καμιά περίπτωση δεν είναι όμορα, συναφή ή ανάλογά της – τουναντίον. Η επιστημονική φαντασία παραμένει ένα είδος γραφής που ακόμα προκαλεί αμηχανία. Αν στο εξωτερικό και κυρίως στις αγγλοσαξονικές χώρες – οι οποίες άλλωστε υπήρξαν η βασική κοιτίδα της – η επιστημονική φαντασία έχει εδραιωθεί ως ένα σημαντικό και σύγχρονο λογοτεχνικό είδος, στην Ελλάδα τη σκεπάζει ακόμα η πρωταρχική αμφιβολία για το κατά πόσο συνιστά λογοτεχνία. Ως μετέωρα λοιπόν, με απροσδόκητες τροχιές, κινούνται τα βιβλία της επιστημονικής φαντασίας στο σύμπαν των βιβλιοπωλείων και των εκδόσεων. Και ακόμα και αν ο εξερευνητικός αναγνώστης καταφέρει να τα ξετρυπώσει στις εσχατιές αυτού του σύμπαντος, η αμηχανία δεν παύει. Μπορεί η επιστημονική φαντασία να έχει τόσα κοινά με τον

~ 159 ~


αποκρυφισμό ή την αστρολογία όσα και ένα μυθιστόρημα του Μπαλζάκ, δηλαδή κανένα, ωστόσο τα εξώφυλλά της πράγματι παραπέμπουν στα είδη αυτά. Ζωγραφικές και τυποποιημένες συνθέσεις με έντονα χρώματα και γραμματοσειρές γιγάντιες που χρησιμοποιούν κραυγαλέα εφέ στοιχειοθέτησης, απαρτίζουν ως επί το πλείστον τα κιτς χαρτονένια περιτυλίγματα των αριστουργημάτων της επιστημονικής φαντασίας. Ενώ η λογοτεχνία της επιστημονική φαντασία, ως περιεχόμενο και ως φόρμα, έχει διανύσει τεράστιες αποστάσεις ωρίμανσης από τις απαρχές της, η εκδοτική αισθητική που τη συνοδεύει, συνεχίζει δυστυχώς να παραπέμπει στα πρώτα pulp περιοδικά του είδους που κρέμονταν στα αμερικάνικα περίπτερα τη δεκαετία του 1920 και προσπαθούσαν να μαγνητίσουν το βλέμμα του αναγνώστη όπως τα λουλούδια τις μέλισσες. Τέλος, η κατάσταση σύγχυσης όσον αφορά τα βιβλία της επιστημονικής φαντασίας δεν επιλύεται ούτε μελετώντας τους καταλόγους των εκδοτικών οίκων. Πολλοί εκδοτικοί οίκοι έχουν κυκλοφορήσει ένα ή περισσότερα βιβλία επιστημονικής φαντασίας, χωρίς ωστόσο αυτό να αποτελεί μέρος ενός συγκεκριμένου εκδοτικού εγχειρήματος. Τα βιβλία αυτά έχουν εκδοθεί σποραδικά και κυρίως λόγω του γεγονότος πως ήταν ήδη ευρύτερα γνωστά παγκοσμίως (όπως για παράδειγμα, τα έργα του Άλντους Χάξλεϋ ή του Χ. Τζ. Γουέλς) ή επειδή εντάσσονταν ως εξαίρεση στο συνολικό έργο συγγραφέων οι οποίοι δεν είναι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας (όπως η Συνωμοσία Εναντίον της Αμερικής του Φίλιπ Ροθ). Φυσικά πάντα υπάρχουν και εξαιρέσεις και η αλήθεια είναι πως κάποιοι μικροί εκδοτικοί οίκοι προσπάθησαν ως πρωτοπόροι να εισαγάγουν το ελληνικό κοινό στην επιστημονική φαντασία και τα διάφορα υπο-είδη της, είτε κυκλοφορώντας θεματικές σειρές είτε δημοσιεύοντας ανθολογίες ενδεικτικών διηγημάτων της. Παρακάτω θα αναφερθούμε πιο συγκεκριμένα στα εγχειρήματα αυτά. Ωστόσο και δυστυχώς, αυτές οι προσπάθειες έχουν μείνει ημιτελείς προς το

~ 160 ~


παρόν, καθώς οι περισσότεροι από αυτούς τους εκδοτικούς οίκους έπαυσαν τη λειτουργία τους και πολλά από τα βιβλία τους είναι πλέον εξαντλημένα. Έτσι λοιπόν επιστρέφοντας στην πρώτη παράγραφο αυτής της ενότητας, δηλώνουμε και πάλι πως είναι πολύ δύσκολη η λεπτομερειακή και κυρίως η ακριβής και ενημερωμένη καταγραφή των τίτλων επιστημονικής φαντασίας που κυκλοφορούν στην ελληνική γλώσσα. Ο μετριοπαθής στόχος που έχει αυτό το τελευταίο μέρος της ανθολογίας μας είναι απλώς να λειτουργήσει ως ένας αρχικός και ημιτελής οδηγός για τον αναγνώστη που θέλει να προσεγγίσει το είδος. Δε θα παρουσιάσουμε εξαντλητικά ούτε τους συγγραφείς ούτε τα έργα τους και δε θα αναφερθούμε σε συγκεκριμένες

εκδόσεις,

πλην

εξαιρέσεων.

Επίσης,

δε

θα

ασχοληθούμε ενδελεχώς με την περιοδολόγησή τους ή την ένταξή τους σε συγκεκριμένες κατηγορίες. Η ταξινομητική σκέψη είναι πολύτιμη για τη θεωρία, ωστόσο δεν αποτελεί τη βασική μέριμνα και ανάγκη του αναγνώστη όταν προσεγγίζει ένα βιβλίο. Το μόνο λοιπόν που θα κάνουμε είναι να ονοματίσουμε μερικούς συγγραφείς που το υποκειμενικό μας γούστο ή / και η κριτική θεωρεί πως αξίζουν να ξεκινήσει κανείς μαζί τους το ταξίδι του στους μαγευτικούς αστερισμούς της επιστημονικής φαντασίας.

Οι Πατέρες Εν αρχή ην φυσικά ο Ιούλιος Βερν (Jules Verne [1828 – 1905]), αν και ο ίδιος ποτέ δε θεώρησε τον εαυτό του συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας και αντιδιέστειλε μάλιστα το έργο του με αυτό του σύγχρονού του Χ. Τζ. Γουέλς. Πέρα από τα πασίγνωστα έργα του όπως το Από τη Γη στη Σελήνη (1865) ή το Ροβύρο τον Κατακτητή (1886), ιδιαίτερη αξία έχουν και κάποια λιγότερο γνωστά βιβλία του όπως το Παρίσι στον 20ο αιώνα (1863) ή το Ταξίδι ενός Αμερικάνου ~ 161 ~


Δημοσιογράφου στο 2890 (1891). Στο πρώτο από αυτά τα δυο έργα ο Βερν απομακρύνεται από την «τεχνική επιστημονικότητα» του κυρίως έργου του και κινείται στο πεδίο εκείνο που στο μέλλον θα ονομαστεί μαλακή / κοινωνική επιστημονική φαντασία, ενώ στο δεύτερο μας παραδίδει έναν υπέροχο κοσμολογικό μύθο, όπως θα κάνουν πολλές δεκαετίες αργότερα συγγραφείς όπως ο Στάνισλαβ Λεμ και ο Άρθουρ Κλαρκ. Γενικά, το έργο του Βερν καταδεικνύει πως η επιστημονική φαντασία δεν εξαρτάται πλήρως από την επιστήμη και την τεχνολογία καθ’ αυτή. Όπως είπαμε και αλλού, η επιστημονική φαντασία οφείλει να ακολουθεί μια επιστημονικοφανή γλώσσα και λογική, ωστόσο δεν ελέγχεται με τα κριτήριά τους. Μπορεί κανείς να υποστηρίξει πως ο Βερν αστόχησε σε πολλές από τις προβλέψεις του όσον αφορά π.χ. το ταξίδι του ανθρώπου στη Σελήνη, ενώ άλλος μπορεί να υποστηρίξει πως αντιθέτως, επιβεβαιώθηκε εντυπωσιακά στις περισσότερες από αυτές. Τέλος, ένας τρίτος μπορεί να υποστηρίξει πως και οι δυο παραπάνω αιτιάσεις είναι πλέον αδιάφορες, καθώς το ταξίδι στη Σελήνη είναι πλέον μια πραγματικότητα του κόσμου μας και όχι μια φουτουριστική υπόθεση βιβλίου. Ωστόσο,

εδώ

ακριβώς

έγκειται

η

ιδιαιτερότητα

της

επιστημονικής φαντασίας. Το γεγονός πως ο άνθρωπος έχει φθάσει πλέον στη Σελήνη είτε βάσει του τρόπου του Βερν είτε όχι, δε στερεί ολωσδιόλου την οραματική δύναμη του Από τη Γη στη Σελήνη. Η επιστημονική φαντασία μιλάει με όρους επιστήμης. Και μιλάει με όρους μέλλοντος. Ωστόσο είναι κάτι ουσιωδώς περισσότερο από αυτά τα δυο. Δεύτερη ιδρυτική φυσιογνωμία της μοντέρνας επιστημονικής φαντασίας είναι ο Χ. Τζ. Γουέλς (H.G. Wells [1866-1946]). Με πιο γνωστά ίσως έργα του τα Η Μηχανή που Ταξιδεύει στο Χρόνο (1898) και το Ο Πόλεμος των Κόσμων (1895), το σύνολο της βιβλιογραφίας του αξίζει ιδιαίτερης προσοχής, ενώ ένα μεγάλο μέρος της έχει

~ 162 ~


μεταφραστεί και κυκλοφορεί στα ελληνικά. Στο έργο του Γουέλς πρωτοπαρουσιάζεται η εικόνα του εξωγήινου, εγκαινιάζεται ο στοχασμός για την επίδραση του χρόνου και των κοινωνικών δυνάμεων στην ιστορία του ανθρώπο�� και των εκάστοτε κοινωνιών του, εμφανίζονται μοτίβα αποκάλυψης και δυστοπίας. Με άλλα λόγια, το έργο του Γουέλς θεμελιώνει πολλά από τα μοτίβα της επιστημονικής φαντασίας που έκτοτε θα αναπτύξουν οι συγγραφείς της, προσδίδοντας ταυτόχρονα στο είδος ένα ιδιαίτερο συμβολικό και αλληγορικό εύρος. Τέλος, άξιος να μνημονευθεί και αυτός ως γεννήτορας της σύγχρονης επιστημονικής φαντασίας είναι ο φιλόσοφος και συγγραφέας Όλαφ Στάπλεντον (Olaf Stapledon [1886-1950]). Ο Στάπλεντον θα εδραιώσει ακόμα περισσότερο το στοχαστικό και φιλοσοφικό χαρακτήρα της επιστημονικής φαντασίας. Κάποια έργα του κυκλοφορούν στα ελληνικά. Υπέροχο – αν και μάλλον δυσεύρετο πλέον – είναι το Σίριους (1944), στο οποίο ένας σκύλος με ανθρώπινη νοημοσύνη, παρίας τόσο του ανθρώπινου είδους όσο και του ζωικού, στοχάζεται και χάνεται στη δίνη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η Χρυσή Εποχή: οι Σκαπανείς Διασχίζοντας τώρα τον ωκεανό και αλλάζοντας ήπειρο, μπορούμε να συναντήσουμε μια ομάδα συγγραφέων χάρη στους οποίους ανθίζει η Χρυσή Εποχή της επιστημονικής φαντασίας στην Αμερική και το είδος έρχεται σε επαφή με ευρύτερα ακροατήρια. Οι συγγραφείς αυτοί είναι πολυγραφότατοι και συχνά ιδρύουν περιοδικά στα οποία δημοσιεύουν τα διηγήματά τους ή τις μεγαλύτερες συνθέσεις τους σε συνέχειες. Βασικοί εκπρόσωποι της πρώτης υπό-περιόδου (1920 – 1940) της Χρυσής Εποχής είναι o Ε.Ε. “Ντοκ” Σμιθ (E.E. “Doc” Smith [1890-1965]), o Α.Ε. βαν Βογκτ (A.E. van Vogt [1912-2000]), ο Έντμοντ Χάμιλτον (Edmond Hamilton ~ 163 ~


[1904-1977]) και ο Έντγκαρ Ράις Μπάροουζ (Edgar Rice Burroughs [1875-1950]) – δημιουργός μεταξύ άλλων και του περίφημου Ταρζάν! Τα έργα τους, τα οποία συνήθως είναι μείξεις σκληρής επιστημονικής φαντασίας και διαστημικής όπερας, δεν αποτελούν πάντα πραγματικά ποιοτική λογοτεχνία. Ενίοτε η λογοτεχνική έκφρασή τους θυσιάζεται στο βωμό της καταιγιστικής δράσης, ενώ οι ήρωές τους δομούνται βάσει συγκεκριμένων στερεοτύπων. Ωστόσο, πρόκειται

για

βιβλία

αρκούντως

απολαυστικά

και

γεμάτα

πρωτοποριακές ιδέες και συλλήψεις, τις οποίες θα καλλιεργήσουν και αναδείξουν περαιτέρω οι συγγραφείς που θα τους διαδεχθούν τις επόμενες δεκαετίες. Αρκετά από τα βιβλία αυτά μπορεί να τα βρει κανείς στη σειρά «Σύμπαν» των εκδόσεων Λυχνάρι. Βιβλία ιδανικά για άυπνες νύχτες, για μακρά ταξίδια με το τραίνο, για ξεκούραση στις παραλίες δίπλα στα θορυβώδη μπιτς μπαρ που καλό θα ήταν να σκεπαστούν από τους ήχους

γιγαντιαίων

διαστημοπλοίων

ή

να

πυρποληθούν

από

ασύλληπτα όπλα λέιζερ. Βιβλία που αποτελούν τις πρώτες προσπάθειες ωρίμανσης ενός λογοτεχνικού είδους που ακόμα παρέμενε άγουρο.

Η Χρυσή Εποχή: η Αγία Τριάδα Η δεύτερη περίοδος της Χρυσής Εποχής της επιστημονικής φαντασίας, η οποία χονδρικά ξεκινά γύρω στο 1950, φέρνει στο προσκήνιο μερικούς από τους ικανότερους και πιο διάσημους συγγραφείς του είδους. Τα έργα τους αρχίζουν να ξεφεύγουν από τα στενά πλαίσια του κοινού της επιστημονικής φαντασίας και να προκαλούν ευρύτερο ενδιαφέρον. Επιπλέον, διευρύνουν τις θεματικές του είδους σε ένα πρωτόγνωρο επίπεδο. Η επιστημονική φαντασία παύει να αφορά ευφάνταστες μα απλές περιπέτειες, αλλά αναφέρεται σε έργα που στοχάζονται τον ~ 164 ~


ανθρώπινο πολιτισμό, την ανθρώπινη φύση και το πεπρωμένο τους. Διερωτώνται για το νόημα της ύπαρξης, για την Ιστορία και τους μηχανισμούς της, για το πώς οι άνθρωποι συγκροτούν τις κοινότητές τους. Αναφέρονται προδρομικά στην έννοια της οικολογίας και εξετάζουν σε τι συνίσταται η ανθρώπινη ευφυΐα ή η ιδέα που έχουμε για την υποκειμενικότητα και τη συνείδησή μας. Τα ρομπότ και οι εξωγήινοι παύουν να είναι καρικατούρες όπως στην πρώτη περίοδο της Χρυσής Εποχής και γίνονται περίτεχνα συγγραφικά οχήματα με τα οποία οι συγγραφείς εξερευνούν ζητήματα που άπτονται της τεχνολογικής εξέλιξης του ανθρώπου και της νέας του θέσης στον κόσμο. Η περίφημη αγία τριάδα που φέρνει την επιστημονική φαντασία στην ωρίμανσή της αποτελείται από τους πασίγνωστους Ισαάκ Ασίμοφ (Isaac Asimov [1920-1992]), Άρθουρ Κλαρκ (Arthur C. Clarke [1917-2008]) και Ρόμπερτ Χάινλαϊν (Robert Heinlein [1907-1988]). Πολυμεταφρασμένοι και οι τρεις στα ελληνικά, ενδεικτικά θα αναφέρουμε το πολύτομο Γαλαξιακή Αυτοκρατορία και το Γαλαξίες του Ισαάκ Ασίμοφ, τις Οδύσσειες, το Ραντεβού με το Ράμα και το Οι Επικυρίαρχοι του Άρθουρ Κλαρκ και τα Διάστημα 1999 και Ξένος σε Ξένη Χώρα του Ρόμπερτ Χάινλαϊν. Οι τρεις αυτοί συγγραφείς θα πλαισιωθούν επάξια και από άλλους συγγραφείς, εξίσου πρωτοπόρους, όπως για παράδειγμα τον Τζακ Βανς (Jack Vance [1916-2013]) με χαρακτηριστικό βιβλίο του το Ιστορίες της Ετοιμοθάνατης Γης, τον Άλφρεντ Μπέστερ (Alfred Bester [1913-1987]) με το Το Πεπρωμένο μου Είναι τα Άστρα, τον Ρέι Μπράντμπερι (Ray Bradbury [1920-2012]) με τα Φάρενάιτ 451 και Τα Χρονικά του Άρη και τον Φριτς Λάμπερ (Fritz Leiber [1910-1992]) με το εκπληκτικό Σκοτάδι, συγκεντρώσου! Έτσι λοιπόν, αν η πρώτη περίοδος της Χρυσής Εποχής γνώρισε την επιστημονική φαντασία στο κοινό και την κατέστησε ένα

~ 165 ~


δημοφιλές είδος, οι συγγραφείς της δεύτερης περιόδου επιστρέφουνε στις πρωταρχές της, στο βάθος και το στοχασμό ενός Γουέλς ή ενός Στάπλεντον και τα προεκτείνουν. Η ανάπτυξη της επιστημονικής φαντασίας από εδώ και πέρα θα είναι αλματώδης, ξεκινώντας από τη δεκαετία του 1960 και φθάνοντας ως τις μέρες μας.

Η

Σύγχρονη

Εποχή:

το

Αριστουργηματικό

και

Ολοένα

Διαστελλόμενο Σύμπαν της Επιστημονικής Φαντασίας Η λεπτομερής καταγραφή των συγγραφέων και των έργων τους αυτές τις πιο πρόσφατες δεκαετίες αποτελεί ένα πολύ δύσκολο έργο. Όλο και περισσότεροι συγγραφείς με γνήσιο ταλέντο διαλέγουν να στραφούν στην επιστημονική φαντασία. Επιπλέον, τα βιβλία τους γίνονται όλο και περισσότερο πολυεπίπεδα και πειραματικά. Δύσκολα εντάσσονται σε μια μόνο κατηγορία, δύσκολα ταξινομούνται. Ας δοκιμάσουμε ωστόσο να βάλουμε σε μια στοιχειώδη σειρά κάποιους συγγραφείς που κατά τη γνώμη μου επιβεβαιώνουν το βασικό επιχείρημα αυτής εδώ της ανθολογίας: πως η επιστημονική φαντασία είναι η κατεξοχήν λογοτεχνία της εποχής μας και των εποχών που θα έρθουν. O James Tiptree, Jr, που στην πραγματικότητα ήταν γυναίκα και λεγόταν Άλις Σέλντον (Alice Sheldon [1915-1987]), είναι ίσως ο πρωτοπόρος αυτού του

«νέου κύματος» της επιστημονικής

φαντασίας. Με πειραματική γραφή, προσθέτει την οξυδέρκεια της κοινωνιολογίας και της ψυχολογίας στην επιστημονική φαντασία. Στα χνάρια του, η αριστουργηματική Ούρσουλα Λε Γκεν (Ursula Le Guin [1929-]) θα συνδυάσει την επιστημονική φαντασία με την κοινωνική ανθρωπολογία και την πολιτική θεωρία, ενώ τα επί μέρους έργα της (όπως τα καταπληκτικά Ο Αναρχικός των Δύο Κόσμων και το Αριστερό Χέρι του Σκοταδιού) θα αποτελέσουνε ψηφίδες του συγγραφικού

~ 166 ~


σύμπαντος της «Οικουμένης» μέσω του οποίου η Λε Γκεν θα εξετάσει κάθε τι που θεωρούμε παραδεδομένο όσον αφορά την ελευθερία και την εξουσία, το φύλο και την οικολογία. Αντίστοιχες προβληματικές θα αναπτύξει και η Οκτάβια Μπάτλερ (Octavia E. Butler [19472006]), θίγοντας τα ζητήματα του ρατσισμού και του σεξισμού σε έργα της όπως η τριλογία Xenogenesis. Μια σειρά άλλων συγγραφέων θα δημιουργήσει το είδος της cyberpunk επιστημονικής φαντασίας που όπως είδαμε νωρίτερα, θα εξετάσει τον αντίκτυπο της τεχνολογίας στο άμεσο μας μέλλον. Ιδρυτικό βιβλίο του είδους είναι ο περίφημος Νευρομάντης του Γουίλιαμ Γκίμπσον (William Gibson [1948-]), ενώ άλλοι σπουδαίοι συγγραφείς είναι ο Μπρους Στέρλινγκ (Bruce Sterling [1954-]) και η Πατ Κάντιγκαν (Pat Cadigan [1953-]). Επίσης, μια βιβλιογράφηση της επιστημονικής φαντασίας δεν μπορεί να μην αναφέρει τον περίφημο και καταπληκτικό Φίλιπ Ντικ (Philip Dick [1928-1982]) που για ορισμένους κριτικούς αποτέλεσε το σημαντικότερο αμερικάνο συγγραφέα του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα. Το έργο του Ντικ είναι αχανές και αποτελείται τόσο από μεγάλα βιβλία όσο και από σπουδαία κείμενα σε μικρή φόρμα. Πολλά από τα έργα του έχουν γίνει ευρύτερα γνωστά χάρη και στις κινηματογραφικές τους διασκευές, όπως το Blade Runner από τον Ρίντλεϋ Σκοτ, το Ολική Επαναφορά από τον Πωλ Βερχόφεν, το Minority Report από τον Στίβεν Σπίλμπεργκ και το A Scanner Darkly από τον Ρίτσαρντ Λίνκλατερ. Ακόμα, υπάρχει ο ευφυέστατος Ρόμπερτ Σίλβερμπεργκ (Robert Silverberg [1935-]) με το γιγαντιαίο συγγραφικό του έργο, o underground Χάρλαν Έλλισον (Harlan Ellison [1934-]), η Λόις Μακ Μάστερ Μπυζόλντ (Lois McMaster Bujold [1949-]) που ανανεώνει τη διαστημική όπερα κάνοντάς τη βαθύτατα πολιτική, ο Νόρμαν Σπίνραντ (Norman Spinrad [1940-]) με την καυστική πολιτική του σάτιρα, καθώς και δεκάδες άλλοι συγγραφείς, ανάμεσα στους

~ 167 ~


οποίους αξίζουν επίσης ιδιαίτερη μνεία ο Ρότζερ Ζελάζνυ (Roger Zelazny [1937-1995], o Μπρίαν Άλντις (Brian Aldiss [1925-]), ο Κιμ Στάνλευ Ρόμπινσον (Kim Stanley Robinson [1952-]) και οι νεαρότεροι, ακόμα αμετάφραστοι στα ελληνικά, Ted Chiang (1967-) και China Miéville (1972-).

 Όπως βλέπετε, το τοπίο είναι αχανές. Μια πολύ ενδεικτική, καλομεταφρασμένη και πανοραμική εικόνα του μπορεί να αποκομίσει κανείς διαβάζοντας τα βιβλία που κυκλοφόρησαν στη σειρά In Orbit οι εκδόσεις Παρά Πέντε. Στους 20 περίπου τίτλους της σειράς, ο αναγνώστης μπορεί να βρει ενδεικτικά έργα των περισσότερων συγγραφέων που ανάφερα, καθώς και όσων δεν πρόλαβα να το κάνω. Επίσης, πέραν της καταπληκτικής αυτής σειράς, οι εκδόσεις Παρά Πέντε κυκλοφορούν και 3 τομίδια με επιλογές από διηγήματα επιστημονικής φαντασίας που πρωτομεταφράστηκαν στα ελληνικά από

το

πρωτοποριακό

περιοδικό

επιστημονικής

φαντασίας

Απαγορευμένος Πλανήτης. Το περιοδικό αυτό πλέον δεν κυκλοφορεί. Ωστόσο μπορεί κανείς να το βρει και να το διαβάσει στο ίντερνετ, στην ακόλουθη διεύθυνση: http://www.altfactor.ath.cx/magazine/aplanet/ Τέλος, στις εκδόσεις Παρά Πέντε κυκλοφορούν και κάποια από τα βιβλία που έχουν γράψει δυο από τους μεγαλύτερους χιουμορίστες της επιστημονικής φαντασίας, ο Ντάγκλας Άνταμς (Douglas Adams

[1952-2001]),

συγγραφέας του

πασίγνωστου

Γυρίζοντας το Γαλαξία με Ωτοστόπ, και ο Τέρυ Πράτσετ (Terry Pratchett [1948-]). Πολύ ενδιαφέρουσα εκδοτική προσπάθεια έχουν κάνει και οι εκδόσεις Parsec κυκλοφορώντας κάποιες ανθολογίες επιστημονικής φαντασίας. Σε αυτές μπορεί να βρει κανείς διηγήματα που έχουν

~ 168 ~


βραβευθεί με τα βραβεία Hugo και Nebula, δηλαδή με τα σημαντικότερα βραβεία του είδους, καθώς και διηγήματα που περιστρέφονται γύρω από τις θεματικές της αθανασίας και του novum. Επιπλέον,

σημαντική

συνεισφορά

στην

εισαγωγή

του

ελληνικού κοινού στην επιστημονική φαντασία προσέφεραν οι εκδόσεις Κάκτος, Μέδουσα και Αίολος βγάζοντας μια σειρά από πολύ προσεγμένα και χαρακτηριστικά για το είδος βιβλία. Δυστυχώς όμως, τα περισσότερα είναι πλέον εξαντλημένα.

 Επίσης, αναφορά πρέπει να γίνει και στις εκδόσεις της Σύγχρονης Εποχής που με τις δυο ανθολογίες της Ο Τελευταίος Πόλεμος και Το Αόρατο

Φως

προσφέρουν

μερικά

δείγματα

της

Σοβιετικής

επιστημονικής φαντασίας, όπως επίσης έκανε στο παρελθόν και η καταπληκτική Σοβιετική Ανθολογία Επιστημονικής Φαντασίας που είχαν κυκλοφορήσει οι εκδόσεις Κάκτος και η οποία είναι προ πολλού εξαντλημένη. Αν και έχουμε ταυτίσει την επιστημονική φαντασία με τους αγγλόφωνους συγγραφείς, ωστόσο πολύ σημαντικό έργο έχουν παρουσιάσει συγγραφείς από την Ανατολική Ευρώπη και τη Σοβιετική Ένωση. Ένα έργο οξυδερκές, φιλοσοφικό και ουμανιστικό. Σημαντικότατοι συγγραφείς υπήρξαν ο Ivan Yefremov (19081972) και οι αδερφοί Arkady (1925-1991) και Boris (1933-2012) Strugatsky, οι οποίοι δυστυχώς παραμένουν αμετάφραστοι στα ελληνικά. Ωστόσο, μπορεί κανείς να αποκτήσει μια εικόνα αυτής της τόσο ενδιαφέρουσας σχολής επιστημονικής φαντασίας διαβάζοντας τα έργα του κορυφαίου πολωνού συγγραφέα Στάνισλαβ Λεμ (Stanislav Lem [1921-2006]) που κυμαίνονται από την παιγνιώδη Κυβεριάδα έως το βαθύτατα φιλοσοφικό Σολάρις.

~ 169 ~


Ουτοπίες και Δυστοπίες Τέλος, θα ήταν μεγάλη παράλειψη αν δεν αναφερόμασταν στην ουτοπική και δυστοπική λογοτεχνία, που για κάποιους αποτελεί τον πατέρα της επιστημονικής φαντασίας, ενώ για άλλους το δίδυμο αδερφάκι της. Η ουτοπική λογοτεχνία αποτελεί ένα από τα ελάχιστα λογοτεχνικά είδη για τα οποία γνωρίζουμε την ακριβή χρονολογία γέννησής τους. Είναι το 1516, όταν ο Τόμας Μουρ (Thomas More [1478-1535]) δημοσίευσε την ομώνυμη Ουτοπία του. Η λατινική λέξη utopia πηγάζει από την ελληνική ου-τόπος, δηλαδή ένας «τόπος που δεν υπάρχει». Ωστόσο, στα λατινικά η επίσης ελληνικής καταγωγής λέξη eutopia (ευ-τοπία, δηλαδή «καλός τόπος») προφέρεται ομοίως ως «utopia». Έτσι, το βιβλίο του Μουρ, αλλά και όλο αυτό το λογοτεχνικό είδος, κινείται γύρω από το λογοπαίγνιο της λέξης. Οι λογοτεχνικές ουτοπίες παρουσιάζουν ένα θεσπέσιο τόπο με μια κοινωνική οργάνωση αρμονίας, δικαιοσύνης και ισότητας και την ίδια στιγμή τον καταδικάζουν στην ανυπαρξία. Ή ίσως όχι. Τον ιδρύουν στη φαντασία μας, ελπίζοντας πως μια μέρα θα καταφέρουμε να τον χτίσουμε και στην πραγματικότητα. Η ουτοπική λογοτεχνία θα κυριαρχήσει έως τον 19ο αιώνα. Είναι οι εποχές που ιδρύονται τα μοντέρνα κράτη, που συμβαίνουν επαναστάσεις, που διατυπώνονται και διαδίδονται οι ιδέες του σοσιαλισμού. Σε έναν κόσμο που δε θεωρείται πλέον δημιούργημα του θεού αλλά προϊόν της ίδιας μας της κοινωνίας, οι συγγραφείς της ουτοπικής λογοτεχνίας βάζουν στο επίκεντρο τον άνθρωπο ως το υποκείμενο εκείνο που διαμορφώνει τη μοίρα του και μπορεί να βελτιώσει τη συλλογική ζωή του. Η ουτοπική λογοτεχνία είναι ένα είδος με πολλές παραλλαγές εντός του. Μπορεί οι συγγραφείς να συμφωνούν στην ανάγκη οικοδόμησης ενός καλύτερου κόσμου, ωστόσο συχνά διαφωνούν στα μέσα που πρέπει να χρησιμοποιηθούν. Πολύ ωραία παραδείγματα ~ 170 ~


ουτοπιών του 19ου αιώνα που εκφράζουν αυτές τις αντιθέσεις είναι το Κοιτώντας το Παρελθόν του Έντουαρντ Μπέλλαμυ (Edward Bellamy [1850-1898]) που οραματίζεται μια βιομηχανική γη της ευμάρειας και της δικαιοσύνης και το Νέα από Πουθενά του Γουίλλιαμ Μόρρις (William Morris [1834-1896]), το οποίο γράφτηκε ως απάντηση στο έργο του Μπέλλαμυ και προτείνει μια αγροτική ουτοπία με ήπιους ρυθμούς και μια κοινωνική ζωή εναρμονισμένη με τους χρόνους της φύσης. Ο 20ος αιώνας σε αντίθεση, θα δει την ουτοπική λογοτεχνία να αντικαθίσταται από τη δυστοπική. Όπως καταδεικνύει και το όνομα, εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με έναν ιδανικό τόπο, αλλά με έναν τόπο όπου όλα βαίνουν χειρότερα. Πρόκειται για την αντεστραμμένη εικόνα της ουτοπίας. Οι τρεις γνωστότερες δυστοπίες που σημάδεψαν την αντίστοιχη λογοτεχνία του αιώνα που πέρασε (αλλά και ευρύτερα, τη συνολική κουλτούρα αυτού του αιώνα) είναι με χρονολογική σειρά o Θαυμαστός Καινούριος Κόσμος του Άλντους Χάξλευ [Aldus Huxley [1894-1963]), το 1984 του Τζωρτζ Όργουελ (George Orwell [19031950]) και το Φαρενάιτ 451 του Ρέη Μπράντμπερυ (Ray Bradbury [1920-2012]). Ωστόσο όλες τους χρωστάνε πάρα πολλά σε δυο άλλες προδρομικές δυστοπίες, λιγότερο γνωστές μα εξίσου σημαντικές: το Εμείς του Γευγκένι Ζαμιάτιν (Yevgeny Zamyatin [1884-1937]) και τη Σιδερένια Φτέρνα του Τζάκ Λόντον (Jack London [1876-1916]). Θα πρέπει να σημειωθεί πάντως πως οι δυστοπίες δεν είναι αντί-ουτοπίες, δηλαδή δεν απορρίπτουν πλήρως κάθε ελπίδα για την έλευση μιας πραγματικής και ευτοπικής ουτοπίας κάποια στιγμή στο μέλλον. Μπορεί να ασκούν κριτική και να φοβούνται τις παρεκτροπές του «κοινωνικού σχεδιασμού», ωστόσο πάντα στο τέλος τους αφήνουν μια χαραμάδα ελπίδας. Ακριβώς αυτό το στοιχείο λαμβάνει υπόψη του ο θεωρητικός Tom Moylan για να προτείνει ένα νέο όρο, τον όρο της «κριτικής ουτοπίας» (critical utopia). Η κριτική ουτοπία είναι ουτοπική στον

~ 171 ~


πυρήνα της, μα ταυτόχρονα ενσωματώνει αυτοκριτικά και πολλά δυστοπικά στοιχεία. Ο δρόμος για την ουτοπία δεν είναι στρωμένος με ροδοπέταλα και οι καλύτερες προθέσεις μερικές φορές οδηγούν στην κόλαση. Έτσι, οι νέες ουτοπίες που αρχίζουν να γράφονται από τη δεκαετία του 1960 και ύστερα, περιλαμβάνουν στο εσωτερικό τους διάφορους περιορισμούς και προσπαθούν να τους ξεπεράσουν. Μπορεί πλέον ο στόχος τους να μην είναι η ιδανική κοινωνία, δεν παύει όμως να είναι μια κοινωνία ριζικά καλύτερη από τη δική μας. Ένα από τα πιο ενδεικτικά βιβλία αυτού του νέου είδους ουτοπίας είναι Ο Αναρχικός των Δυο Κόσμων της Ούρσουλα Λε Γκεν, που ήδη αναφέραμε, και η μνημειώδης Τριλογία του Άρη του Κιμ Στάνλευ Ρόμπινσον (Kim Stanley Robinson [1952-]) στην οποία μια ολιγομελής ομάδα ανθρώπων εποικίζει τον Άρη και προσπαθεί να οικοδομήσει εκ νέου τον ανθρώπινο πολιτισμό, διαφορετικά. Ο πρώτος τόμος του υπέροχου έργου έχει μεταφραστεί στα ελληνικά και κυκλοφορεί.

 Αγαπητοί

αναγνώστες

της

Μικρής

Ανθολογίας

Επιστημονικής

Φαντασίας, εδώ φθάνουμε στο τέλος. Αν η επιστημονική φαντασία σας κίνησε το ενδιαφέρον, αξίζει να αναζητήσετε τα παραπάνω βιβλία. Μπορεί κάποια να είναι πλέον δυσεύρετα, ωστόσο αξίζουν και με το παραπάνω τις «περιπέτειες στα βιβλιοπωλεία». Καλή ανάγνωση!

~ 172 ~


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

i

Το κείμενο που διαβάσαμε ήταν το “Πώς Σώθηκε Ο Κόσμος” του

Στάνισλαβ Λεμ, από την Κυβεριάδα, Κάκτος, 1979 ii

Οι πρώτες σειρές από το Εμείς Που Κλέψαμε Το Όνειρο, του Τζέημς

Τίπτρη, Παρά Πέντε, 1996 iii

Οι πρώτες σειρές από το “Η Βασίλισσα Των Τζιτζικιών”, του

Μπρους Στέρλινγκ, στο Σπάιντερ Ρόουζ, του ιδίου, Παρά Πέντε, 1996 iv

Οι πρώτες σειρές από το Νευρομάντης, του Γουίλλιαμ Γκίμπσον,

Αίολος, 1998

~ 173 ~


ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ Μ Ι Κ Ρ Η Α Ν Θ Ο Λ Ο Γ Ι Α Ε Π Ι Σ Τ Η ΜΟΝΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙ Α Σ ΦΙΛΟΤΕΧΝΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΕΝΟ ΣΤΟ MICROSOFT WORD 2007 ΚΑΙ ΤΥΠΩΘΗΚΕ ΣΤΟ ΦΩΤΟ ΤΥΠΕΙΟ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥ ΦΙΛΟΥ ΤΟΥ ΛΕΥΤΕΡΗ ΦΛΩΡΟΥ ΤΟ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟ ΤΟΥ 2013 ΣΕ ΜΕΡΙΚΕΣ ΔΕΚΑΔΕΣ ΑΝΤΙΤΥΠΑ. ΑΝΑ ΤΥΠΩΘΚΕ ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΕ ΝΟ ΤΟΝ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟ ΤΟΥ 2014 ΣΕ ΜΕΡΙΚΑ ΑΚΟΜΑ ΑΝΤΙΤΥΠΑ


Κ

άποτε φορούσαν χιτώνες ή μανδύες και είχαν βλέμμα τρελό. Ξεκοίλιαζαν ζώα για να διαβάσουν τα σπλάχνα τους. Μελετούσαν το πέταγμα των πουλιών ή κατέστρωναν χάρτες των άστρων για να προφητέψουν το μέλλον. Τους αποκαλούσαν οιωνοσκόπους ή μάντεις. Μα σπάνια το μέλλον υποκλινόταν σ’ αυτούς. Σήμερα ντύνονται σαν όλους εμάς. Εντρυφούν βαθιά στις επιστήμες και γνωρίζουν καλά όλες τις τεχνικές της γραφής. Τους λένε “συγγραφείς της επιστημονικής φαντασίας” και το μέλλον συχνά μελετά και ακολουθεί τα γραπτά τους. Η παρούσα ανθολογία συστήνει στο κοινό 27 σύγχρονους μάντεις και ταυτόχρονα νεαρότατους μαθητές. Μέλη του Ομίλου Δημιουργικής Γραφής του Πρότυπου Πειραματικού Σχολείου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, οι 27 συγγραφείς πειραματίζονται με τους ιδιαίτερους κώδικες της επιστημονικής φαντασίας, αναρωτιούνται τι θα γινόταν εάν… και σμιλεύουν με λέξεις τη φαντασία, τη δημιουργικότητα και το στοχασμό τους. Πρόκειται για μια από τις πρώτες ανθολογίες του είδους στην ελληνική γραμματεία, για μια συγγραφική προσπάθεια που πέραν της αναγνωστικής απόλαυσης που προσφέρει, αναδεικνύει το πώς και το γιατί μια λογοτεχνία που είναι στραμμένη στο μέλλον, αρχίζει να γίνεται απαραίτητη και για το παρόν μας.

ISBN 978-618-81316-0-6


ΜΙΚΡΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ