Issuu on Google+

Ο Διαβήτης ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ διατροφη ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ

Περσεφόνη Παπαδοπούλου | Κλινικός Διατροφολόγος-Διαιτολόγος MSc |


ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ διατροφη ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ

Περσεφόνη Παπαδοπούλου | Κλινικός Διατροφολόγος-Διαιτολόγος MSc | ΣΕΛΙΔΑ 1


Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι το όνομα μιας ομάδας σοβαρών και χρόνιων ανωμαλιών που επιδρούν στο μεταβολισμό των θρεπτικών συστατικών σε ενέργεια. Το κύριο χαρακτηριστικό του είναι η υπεργλυκαιμία, δηλαδή τα αφύσικα μεγάλα ποσά σακχάρου στο αίμα. Το ποσοστό των διαβητικών στην Ελλάδα και παγκοσμίως, αυξάνει συνεχώς. Το όνομα διαβήτης προέρχεται από έναν Έλληνα γιατρό και σημαίνει “ρέει διαμέσου” λόγω του μεγάλου ποσού ούρων που σχηματίζονται στον ασθενή. Αργότερα προστέθηκε και η λατινική λέξη Mellitus που σημαίνει σακχαρώδης, διότι υπάρχει αυξημένη ποσότητα σακχάρου στα ούρα των ασθενών.

Φυσιολογικός μηχανισμός Tο ποσό της γλυκόζης στο αίμα αυξάνει μετά από ένα γεύμα. Το πάγκρεας αντιδρά παράγοντας ινσουλίνη που ρυθμίζει την είσοδο της γλυκόζης στα κύτταρα και την πτώση του επιπέδου της στο αίμα. Όπως η ινσουλίνη κυκλοφορεί με το αίμα προσκολλάται στους ειδικούς δέκτες πάνω στα τοιχώματα των κυττάρων. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τα κύτταρα να παίρνουν γλυκόζη, αμινοξέα και λίπη ώστε να τα μετατρέψουν σε ενέργεια. Αυτό επιδρά στη μείωση της γλυκόζης στο αίμα που με τη σειρά της δίνει σήμα στο πάγκρεας να σταματήσει την έκκριση ινσουλίνης. Όταν τα κύτταρα είναι ανίκανα να πάρουν και να χρησιμοποιήσουν γλυκόζη, λίπη, αμινοξέα, η συγκέντρωσή τους στο αίμα αυξάνει με αποτέλεσμα σοβαρές ανωμαλίες όπως ο διαβήτης.

Ταξινόμηση Υπάρχουν δύο τύποι σακχαρώδους διαβήτη Τύπος Ι: ή ινσουλινοεξαρτώμενος ή νεανικός διαβήτης. Οφείλεται σε μειωμένη ή καθόλου έκκριση ινσουλίνης λόγω καταστροφής των β-κυττάρων του παγκρέατος. Εμφανίζεται απότομα και κυρίως σε νεαρά άτομα ηλικίας 1-40 ετών. Η χορήγηση ινσουλίνης κρίνεται απαραίτητη. Βασική αρχή είναι η παροχή τροφίμων και κυρίως υδατανθράκων σε ώρες που ταιριάζουν με την έκκριση ινσουλίνης ώστε ν’ αποφεύγονται οι απότομες αλλαγές της στάθμης της γλυκόζης στο αίμα. Συνήθως τόσο τα κυρίως γεύματα όσο και τα μεσογευματικά σνακ, πρέπει να καταναλώνονται κάθε 2-3 ώρες ώστε


ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ διατροφη ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ

ν’ αποφεύγεται η υπογλυκαιμία. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αυτής της μορφής διαβήτη είναι οι καρδιαγγειακές παθήσεις και οι νεφροπάθειες. Τύπος ΙΙ: ή μη-ινσουλινοεξαρτώμενος ή διαβήτης ενηλίκων. Είναι λιγότερο σοβαρός από τον τύπο Ι. Συνήθως προσβάλλει άτομα πάνω από 40 ετών. Σ’ αυτή την περίπτωση τα κύτταρα του παγκρέατος εκκρίνουν ινσουλίνη φυσιολογικά αλλά είτε δεν είναι αρκετή για να ρίξει τη στάθμη της γλυκόζης, είτε δεν ανταποκρίνεται ο οργανισμός στην ινσουλίνη. Συνήθως συμβαίνει το δεύτερο κι έτσι, λόγω γενετικής προδιάθεσης, παχυσαρκίας και φυσικής αδράνειας, η γλυκόζη του αίματος παραμένει σε υψηλά επίπεδα, ακόμα και με την παρουσία μεγάλης ποσότητας ινσουλίνης. Αυτό ονομάζεται ινσουλινοαντίσταση. Είναι σύνηθες ο ασθενής να μην έχει συμπτώματα και η ασθένεια να ανακαλύπτεται τυχαία από μια συνηθισμένη ανάλυση αίματος ή ούρων. Αυτός ο τύπος μπορεί να ελεγχθεί ή μόνο με δίαιτα ή με δίαιτα και υπογλυκαιμικά φάρμακα.

Υπογλυκαιμικά φάρμακα 1. μειώνουν τη γλυκόζη στο αίμα 2. βελτιώνουν τη δράση της ινσουλίνης 3. διεγείρουν την αυξημένη παραγωγή ινσουλίνης από το πάγκρεας 4. καθυστερούν την απορρόφηση των υδατανθράκων από το λεπτό έντερο Όταν ο έλεγχος του διαβήτη τύπου ΙΙ είναι μικρός τότε τα φάρμακα από το στόμα χάνουν σταδιακά τη δράση τους και τότε γίνεται απαραίτητη η χορήγηση ινσουλίνης.

Περσεφόνη Παπαδοπούλου | Κλινικός Διατροφολόγος-Διαιτολόγος MSc | ΣΕΛΙΔΑ 3


Έλεγχος βάρους Στα πρώτα στάδια του τύπου ΙΙ η κατάσταση μπορεί ν’ αντιστραφεί μόνο με απώλεια βάρους και φυσική δραστηριότητα. Έστω και 5-10% απώλεια βάρους συντελεί σημαντικά στον καλύτερο έλεγχο του σακχάρου στο αίμα. Επίσης ο διαβήτης τύπου ΙΙ συνδέεται άμεσα με την παχυσαρκία. Οι ασθενείς συνήθως εμφανίζουν κεντρικού τύπου παχυσαρκία η οποία προσδιορίζεται από τη μέτρηση της περιφέρειας μέσης και αντιπροσωπεύει το υποδόριο λίπος. Συνήθως συνοδεύεται από υπερλιπιδαιμία, υπέρ-τριγλυκεριδαιμία και αυξημένη LDL που οδηγεί σε αθηρωμάτωση και υπέρταση. Η σημαντικότερη αρνητική επίδραση του τύπου ΙΙ είναι τα καρδιαγγειακά επεισόδια, κυρίως στεφανιαία νόσος και εγκεφαλικά. Στις γυναίκες μετά την κλιμακτήριο είναι ακόμα πιο επικίνδυνο γιατί έχουν χάσει την προστατευτική δράση των οιστρογόνων στην κυκλοφορία του αίματος και την καρδιά.

Ορμονικός έλεγχος Εκτός από την ινσουλίνη που είναι η κύρια ορμόνη για τη μεταφορά της γλυκόζης στα κύτταρα και την πτώση της στάθμης της στο αίμα, μια άλλη ορμόνη, το γλυκογόνο, που εκκρίνεται από τα α-κύτταρα του παγκρέατος, βοηθά στην απελευθέρωση ενέργειας μετατρέποντας το γλυκογόνο σε γλυκόζη. Επιπλέον, η σωματοστατίνη, που εκκρίνεται από τα δ-κύτταρα του παγκρέατος και τον υποθάλαμο, θεωρείται ότι συμμετέχει στη ρύθμιση της έκκρισης της ινσουλίνης.

Αιτιολογία της νόσου Δεν είναι εξακριβωμένη. Μολονότι φαίνεται ότι καθοριστικό ρόλο παίζει η γενετική προδιάθεση, οι συντελεστές του περιβάλλοντος παίζουν σημαντικό ρόλο. Για παράδειγμα, η παχυσαρκία μπορεί να ενισχύσει την εμφάνιση διαβήτη σε κάποιον με προδιάθεση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει αυξητική τάση εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη ιδιαίτερα στις περιοχές που έχουν βελτίωση των συνθηκών ζωής.


ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ διατροφη ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ

Συμπτώματα 1. γλυκοζουρία: όταν αυξηθεί η υπεργλυκαιμία και ξεπεράσει το “κατώφλι νεφρών” (ικανότητα νεφρών ν’ αναρροφούν γλυκόζη), αυτή απεκκρίνεται στα ούρα. 2. πολυουρία, πολυδιψία, λόγω απώλειας κυτταρικού υγρού εξαιτίας της ανώμαλης συσσώρευσης θρεπτικών συστατικών στο σώμα του διαβητικού που προκαλεί ζήτηση νερού από τα κύτταρα προς το αίμα. 3. πολυφαγία: η ανικανότητα μεταβολισμού ενέργειας προκαλεί κατάπτωση του οργανισμού λόγω έλλειψης πρωτεϊνών και λίπους. Αυτό προκαλεί πολυφαγία αλλά συγχρόνως κόπωση κι αδυναμία. 4. απέκκριση αζώτου λόγω κατανάλωσης πρωτεϊνών του ίδιου του σώματος. 5. κετοναιμία, κετονουρία: παράγει ενέργεια χρησιμοποιώντας λιπαρά οξέα αντί για υδατάνθρακες. Αποτέλεσμα να παράγονται κετόνες που όταν δεν μεταβολίζονται αποβάλλονται στο αίμα και στα ούρα. Επίσης οι κετόνες είναι σαν οξέα και μειώνουν το PH του αίματος προκαλώντας οξέωση, που μπορεί να οδηγήσει σε διαβητητικό κώμα, αν το άτομο δεν τροφοδοτηθεί γρήγορα με υγρά και ινσουλίνη. 6. καρδιαγγειακά, αθηροσκλήρωση, νευροπάθεια και μόλυνση των ουροφόρων οδών.

Περσεφόνη Παπαδοπούλου | Κλινικός Διατροφολόγος-Διαιτολόγος MSc | ΣΕΛΙΔΑ 5


Αντιμετώπιση Σκοπός της αντιμετώπισης είναι: 1. ο έλεγχος του επιπέδου του σακχάρου στο αίμα 2. η τροφοδοσία του ασθενούς με τις κατάλληλες θρεπτικές ουσίες 3. η πρόληψη συμπτωμάτων και η καθυστέρηση επιπλοκών

φυσιολογικές τιμές γλυκόζης = 0,7-1,2 mg/ml αίματος

θερμιδικές απαιτήσεις  υδατάνθρακες = 50-55%. Τα 40-45% πρέπει να είναι από σύνθετα σάκχαρα (άμυλο). Οι σύνθετοι διασπώνται πιο αργά σε γλυκόζη, οπότε δεν υπάρχουν απότομες αλλαγές του επιπέδου του σακχάρου στο αίμα.  Λίπη = 30%  Πρωτεΐνες = 15-20%. Κυρίως άπαχα πρωτεϊνούχα λόγω μικρών ποσοτήτων λίπους  Επαρκείς ποσότητες βιταμινών και αλάτων.


ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ διατροφη ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ

Τρόφιμα που αφορούν του διαβητικούς 1. φυτικές ίνες η θεραπευτική τους αξία στη δίαιτα των διαβητικών γίνεται όλο και πιο φανερή. Η μεγάλη λήψη ινών φαίνεται ότι ελαττώνει την ανάγκη για ινσουλίνη γιατί κατεβάζει τη γλυκόζη στο αίμα. Επίσης δεσμεύει και κατεβάζει τη στάθμη της χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων. Συνιστώμενη ποσότητα είναι 25-30 gr/ ημέρα. Επειδή η ποσότητα αυτή είναι αρκετά υψηλή πρέπει ν’ αυξάνεται σταδιακά η πρόσληψη για ν’ αποφευχθούν ενοχλήσεις από κοιλιακά αέρια και τυμπανισμό. 2. Τεχνητές γλυκαντικές ουσίες: η σακχαρίνη έχει αποδειχτεί αιτία καρκίνου της κύστης των ποντικών, ενώ η ασπαρτάμη δεν χρειάζεται ινσουλίνη για να υποστεί μεταβολισμό κι ακόμα δεν υπάρχουν έρευνες για την επικινδυνότητά της. Καλό όμως είναι να αποφεύγονται όλες οι μορφές τεχνητών γλυκαντικών. 3. διαιτητικές τροφές- προϊόντα light συχνά οι συσκευασίες τροφίμων έχουν τα ίδια συστατικά με τις φυσιολογικές αλλά το κόστος είναι πιο υψηλό στα light. Ο κίνδυνος που υπάρχει για τους διαβητικούς είναι ότι μερικοί δεν διαβάζουν τις ετικέτες νομίζοντας ότι μπορούν να τα χρησιμοποιούν άνετα. Στην πραγματικότητα η χρήση τους πρέπει να είναι περιορισμένη γιατί περιέχουν “κρυφούς” υδατάνθρακες, λίπη και πρωτεΐνες, που πρέπει να υπολογιστούν και να αφαιρεθούν από τη δίαιτα της μέρας. Τις περισσότερες φορές δε, δεν έχουν λιγότερες θερμίδες αλλά κρυμμένες και συνεπώς περισσότερες. 4. Αλκοόλη το αλκοόλ μπορεί να προκαλέσει υπογλυκαιμία λόγω αναστολής της γλυκονεογέννεσης. Επίσης μπορεί να παρέμβει στη δράση του ��λυκογόνου και να καθυστερήσει ανάκαμψη από Περσεφόνη Παπαδοπούλου | Κλινικός Διατροφολόγος-Διαιτολόγος MSc | ΣΕΛΙΔΑ 7


υπογλυκαιμία. Ημερήσια κατανάλωση αλκοόλ έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο καταρράκτη, ασχέτως από τις συνέπειες του διαβήτη. Εφόσον αποδίδει 7 Kcal/gr, υψηλή πρόσληψη εμποδίζει τον γλυκαιμικό έλεγχο κι έλεγχο βάρους κι ενισχύει την υπερτριγλυκαιριδαιμία. Μέτρια κατανάλωση κυρίως κόκκινου κρασιού (περιέχει φαινόλες και φλαβονοειδή με αντιοξειδωτική δράση) έχει καλύτερες συνέπειες από ότι η κατανάλωση ποτών ή μπύρας. 5. Άσκηση βοηθά το σώμα να χρησιμοποιήσει θερμίδες αυξάνοντας τους δέκτες ινσουλίνης και τονίζοντας τη δημιουργία γλυκογόνου. Ελαττώνει τη χοληστερόλη. Μειώνει την πίεση του αίματος. Μειώνει την ψυχοσωματική ένταση. Μειώνει το λίπος σώματος και τονώνει το μυϊκό σύστημα. Συμπερασματικά, συντελεί στον έλεγχο βάρους, τον έλεγχο στάθμης της γλυκόζης και του καρδιαγγειακού συστήματος.


ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ διατροφη ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ

Θεραπεία με ινσουλίνη Οι ασθενείς τύπου ΙΙ πρέπει να κάνουν ενέσεις ινσουλίνης κάθε μέρα για να ελέγχουν τη στάθμη της γλυκόζης του αίματός τους. Αυτή λέγεται εξωγενής ινσουλίνη, ενώ αυτή που παράγεται από το πάγκρεας λέγεται ενδογενής. Η ινσουλίνη που δίνεται στους διαβητικούς παράγεται από το πάγκρεας μοσχαριών ή χοίρων. Διατίθενται πολλοί τύποι ινσουλίνης. Διαφέρουν μεταξύ τους ως προς το χρόνο που απαιτείται και τη διάρκεια του χρόνου που δρουν. Κατά συνέπεια κατατάσσονται ως ταχείας, ενδιάμεσης και μακράς διαρκείας δράσης. Πιο συχνά χρησιμοποιούνται οι ενδιάμεσης δράσης που δρουν μεταξύ 2-8 ωρών και διαρκούν 24-28 ώρες. Για διαβητικούς τύπου Ι η ινσουλίνη δίνεται δύο φορές την ημέρα σε καθορισμένες ώρες. Επίσης υπάρχει η εισπνεόμενη ινσουλίνη που χορηγείται για τη θεραπεία ενηλίκων ασθενών με διαβήτη τύπου ΙΙ που δεν ελέγχονται επαρκώς με δισκία. Δίνεται και σε διαβητικούς τύπου Ι προς αντικατάσταση της υποδόριας ινσουλίνης ταχείας δράσης. Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες της εισπνεόμενης ινσουλίνης είναι υπογλυκαιμία και βήχας. Η χρήση της δεν συνιστάται σε εγκύους, καπνιστές και όσους υποφέρουν από χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια. Αντλίες Ινσουλίνης: Συνιστούν μια καλή λύση για τους διαβητικούς τύπου Ι και το πλεονέκτημά τους είναι ότι ο διαβητικός, χρησιμοποιώντας τες, προσαρμόζει την ινσουλίνη στην καθημερινότητά του, αντί να γίνεται το αντίθετο. Παρέχει ευελιξία στη λήψη των γευμάτων και στην ποσότητά τους, αλλά και στο ωράριο του ύπνου, και περιορίζει σημαντικά τις υπογλυκαιμίες. Οι νέες αντλίες ινσουλίνης έχουν ενσωματωμένο σύστημα μέτρησης, χρησιμοποιώντας έναν αισθητήρα γλυκόζης, που καταγράφει ημερησίως κάπου 288 μετρήσεις (έναντι των 3-5 τσιμπημάτων που πρέπει να κάνει ο ινσουλινοεξαρτώμενος ασθενής) κι έναν ραδιοπομπό Περσεφόνη Παπαδοπούλου | Κλινικός Διατροφολόγος-Διαιτολόγος MSc | ΣΕΛΙΔΑ 9


που στέλνει τις τιμές στην οθόνη της συσκευής. Έτσι η ρύθμιση του σακχάρου γίνεται πιο εύκολα και πιο αποτελεσματικά. Αντιδράσεις στην ινσουλίνη Όταν οι ασθενείς παίρνουν ινσουλίνη χωρίς να καταναλώσουν τα τρόφιμα που καθορίζονται στη δίαιτά τους, τότε παρουσιάζουν υπογλυκαιμία. Αυτό λέγεται αντίδραση ινσουλίνης ή υπογλυκαιμικό επεισόδιο και μπορεί να οδηγήσει σε κώμα ινσουλίνης. Τα συμπτώματα είναι:  πονοκέφαλος  κηλίδες στην όραση  τρέμουλο  σύγχυση  κακός συντονισμός κινήσεων  απώλεια αισθήσεων

Σε αυτή την περίπτωση δίνεται κύβος ζάχαρης, καραμέλα, αναψυκτικό που περιέχει ζάχαρη. Αν ο ασθενής είναι αναίσθητος του πρέπει να γίνει ενδοφλέβια ένεση δεξτρόζης γι’ αυτό και είναι απαραίτητο να έχουν μαζί τους την ειδική κάρτα διαβητικού.

Τρόφιμα που πρέπει ν’ αποφεύγονται Γεύματα σε κανονικές ώρες ώστε να διατηρείται η ισορροπία γλυκόζης-ινσουλίνης. Τα έτοιμα σκευάσματα είναι άγνωστο πόση ζάχαρη περιέχουν γι’ αυτό είναι απαραίτητο το διάβασμα των ετικετών των τροφίμων. Απαγορευμένα τρόφιμα θεωρούνται η ζάχαρη, το μέλι, οι τηγανίτες, οι πάστες, τα ζαχαρωτά, τα σιρόπια, τα κέικ, τα τηγανητά, τα τρόφιμα με κρέμα ή σάλτσες, συμπυκνωμένο γάλα, ζελέ με ζάχαρη, μαρμελάδα, τσίχλες, κομπόστες, αναψυκτικά ζαχαρούχα.


ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ διατροφη ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ

ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑΣ διατροφη ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ

Περσεφόνη Παπαδοπούλου | Κλινικός Διατροφολόγος-Διαιτολόγος MSc | ΣΕΛΙΔΑ 11


Διαβήτης με μια ματιά