Page 1

ÊÙµ³·ñ³Ï³Ý

äáõ¿Ýáë ²Ûñ¿ë, ²ñųÝÃÇÝ - 82ñ¹ ï³ñÇ - ÂÇõ 13.513 - 31 ÐáÏï»Ùµ»ñ 2013 - лé. (54 11) 4775 7595

Ուրուկուայի երեք օրէնսդիրներ մեծարուեցան Հայ Դատի Յանձնախումբին կողմէ

Շ

արունակելով իր աւանդութիւնը մեծարելու այն քաղաքական գործիչները, որոնք տարիներու ընթացքին մեծ ներդրում ունեցած են և մինչև այսօր սատար կը հանդիսանան Հայ ազգի իրաւունքներուն և անոր արդար դատին՝ Ուրուկուայի Հայ Դատի յանձնախումբը Չորեքշաբթի՝ 23 Հոկտեմբեր 2013-ին, երեկոյեան ժամը 7-ին, Քրիսթալ Փալաս պանդոկի հանդիսասրահին մէջ մեծարեց Հայ դատի պաշտպան Ուրուկայի երեք քաղաքական գործիչներ՝ Ծերակոյտի անդամ Ռաֆայէլ Միքէլինի, պատգամաւոր Ռուբէն Մարթինէս Ուէլմօ և խորհրդարանի նախկին նախագահ, այժմ պատգամաւոր Խորխէ Օռիքօ։ Հանդիսութեան ներկայ էին երկրի քաղաքական ոլորտը ներկայացնող կարևոր անձնաւորութիւններ՝ Ուրուկուայի փոխ նախագահ Տանիլօ Ասթորի, արտաքին գործոց նախարար Տօքթ. Լուիզ Ալմակրօ, Ծերակոյտի անդամ և երկրիս առաջին տիկին Լուսիա Թօփօլանսքի, Զբօսաշրջիկութեան և մարմնամարզի նախարար Տիկ. Լիլիան Քէշիշեան, ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ և Ընկերվար Միջազգայնականի փոխ նախագահ ընկ. Մարիօ Նալպանտեան, ՀՀի պատուոյ հիւպատոս Ռուբէն Աբրահամեան, Գաղութիս հոգևոր առաջնորդ Գերշ. Տ. Յակոբ Արք. Գըլընճեան, տասնեակ մը պատգա-

մաւորներ, հայ միութիւններու ներկայացուցիչներ և այլ հրաւիրեալներ։ Բացման խօսքով հանդէս եկաւ Հայ Դատի յանձնախումբի անդամ ընկհ. Տիանա Իթութմազեանը նշելով, թէ մեծարանքի արժանացած քաղաքական այս դէմքերը, իրենց քաջարի աշխատանքով, նուիրուածութեամբ և դերակատարութեամբ, մաս կը կազմեն մեր նորագոյն պատմութեան, իբրև հայ ժողովուրդի շատ մօտ բարեկամներ։ Առաջինը՝ որուն պատիւը ունեցաւ ներկայացնելու ընկ. Մարիօ Նալպանտեան, ծերակուտական Ռաֆաէլ Միքէլինին էր։ Ընկ. Մարիօն մեր դատի այս մեծ պաշտպանին նկատեց իբրև իր սկզբունքներուն հետևողական, երկխօսութեան ատակ անձնաւորութիւն մը որ մղիչ ուժը հանդիսացաւ ՓԱՐԼԱՍՈՒՐի (Հարաւային Ամերիկայի երկիրներու միացեալ խորհրդարան) մէջ, Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման, ինչպէս նաև պետական մակարդակով Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան մը ստեղծելու գլխաւոր դերակատարը։ Երկրիս առաջին տիկին և ծերակոյտի անդամ Լուսիա Թօփօլանսքի, ներկայացնելով պատգամաւոր Ռուբէն Մարթինէս Ուէլմոն, նկատել տուաւ որ Հայ Դատի պաշտպան մը ըլլալէ աւելի, Ռուբէնը Հայ Դատը ուսումնասիրող քաղա-

քական գործիչ մըն է և հայկական հարցով բաւական պաշար հաւաքած է և առաջ կ’երթայ։ Ինչ կը վերաբերի մեծարեալներուն Տիկ. Թօփօլանսքի հաստատեց ըսելով՝ թէ «մեր այս երեք ընկերներուն մէջ, դուք հայերդ, ունիք հզօր պաշտպաները ձեր դատին»։ Ուրուկուայի փոխ նախագահ Տանիլօ Ասթօրին ներկայացնելէ առաջ նախկին խորհրդարանի նախագահ և այժմ պատգամաւոր Խօրխէ Օռիքօն, արտայայտուեցաւ ըսելով՝ թէ Ուրուկուէյ, կառավարութիւն և ժողովուրդ, մեծ սէր կը տածէ հանդէպ հայ ժողովուրդին, իսկ Խորխէի անձին մէջ դուք ունիք ոչ միայն ձեր դատի զօրակից մը, այլև մարդու իրաւունքի և ժողովուրդներու ինքնորոշման հզօր պաշտպան մը։ Երեք մեծարեալներն ալ յուզուած, իրենց հանդէպ ցուցադրուած Հայ Դատի Յանձնախումբի կողմէ եղած այդ յատուկ յարգանքին, իրենց շնորհակալական խօսքի ընթացքին կրկին հաստատեցին իրենց յանձնառութիւնը կարելի բոլոր միջոցներով պաշտպան կանգնիլ հայ ժողովուրդի իրաւական դատին։ Վերջաւորութեան Հայ Դատի Յանձնախումբի կողմէ, մեծարեալներուն յանձնուեցան խորհրդանշական յուշանուէրներ, պղինձի վրայ աշխատցուած մեր ոսկեղնիկ ԱԲԳ -ը։ ՀԱՅ ԴԱՏԻ ՅԱՆՁՆԱԽՈՒՄԲ

Ընկերային նազովրեցիութիւնը` Ազգային Արժէք -Սիմոն Զաւարեանի մահուան 100-ամեակին առիթով

Դ

աշնակցութեան հիմնադիրներէն Սիմոն Զաւարեանի մահուան 100-ամեակի նշումը, այդ առիթով եղած նախաձեռնութիւններն ու նշումի վայրերը ինքնին դիտարժան երեւոյթներ են եւ այդ առումով ալ բազմանշանակ: Ոչ միայն հայ գիտական միտքը պեղումնային դաշտ ունի իր առջեւ` ուսումնասիրելու Զաւարեան երեւոյթը իր տարբեր երեսներով, այլ նաեւ յատկապէս այժմէականացման փորձ կատարելու կարգով` հայ քաղաքական միտքը, Զաւարեանի հաստատած ուղենիշերուն ընդառաջ երթալու հրամայականով: Զաւարեանական բարոյականութիւնն է այն հիմը, որուն վրայ կառուցուած է ամբողջ կուսակցական-հասարակական գործունէութիւնը: Բարոյական ըմբռնումներու շատ վճռորոշ ամբողջութիւն մը, որ յաջողեցաւ անսասան վէմի վրայ կառուցել կուսակցութեան եւ անոր ճամբով հայ ազատագրական շարժումի ամբողջ արժեհամակարգը: Իսկ այս բարոյականութիւնը զուտ տեսաբանութիւն չէր կամ կարգախօսային առաջադրանք: Ապրում էր, կենդանի օրինակ, ամէնօրեայ իրականացուող կենսաձեւ Զաւարեանի համար, որ թելադրական էր, օրինակելի եւ շարժումին համար ճիշդ ուղի հարթող գործելու եղանակ: Այս մասին շատ անդրադարձած է դաշնակցական գրականութիւնը, ինչպէս յուշագրական, այնպէս նաեւ ուսումնասիրական հրապարակումներով: Այժմ, երբ գիտական հարթութեան վրայ նախաձեռնութիւններ կ՛առնուին Զաւարեան երեւոյթն ու անոր ունեցած ազդեցութիւնը ազատագրական շարժումին վրայ լոյսին բերելու, Զաւարեանը արդէն կ՛անդրանցնի կուսակցական արխիւներու բաժանմունքը եւ կ՛արժանանայ ազգային եւ պետական գնահատանքի: Ի վերջոյ թէ՛ Ակադեմիան եւ թէ՛ Արխիւը ազգայինպետական հիմնարկներ են եւ անոնց կողմէ առնուած նախաձեռնութիւնները կ՛ընդգծեն այդ կարեւոր անդրանցումը: Զաւարեանով ամրագրուած այս արժէքաբանութիւնը սակայն, միայն պատմական լուսարձակներ բանալու չի ծառայեր: Այժմէական է անիկա սուր կերպով. յատկապէս իր ընկերային հարցերուն նկատմամբ դաւանած հաւատամքը, որ անշուշտ առանցքային տեղ ունի Դաշնակցութեան ընկերային հարցերու վերաբերող սկզբունքներու ձեւաւորման եւ կայացման աշխատանքին մէջ, հրատապ հարցերու արծարծման եւ քննարկման համար թելադրական նշանակութիւն ունի անպայման: Ընկերային նազովրեցիութիւնը գուցէ ամէնէն այժմէական պատգամները կը պարփակէ իր մէջ: Տնտեսային-քաղաքական արեւելումներու ընտրանք կատարելու հարկադրանքին առջեւ կանգնած մեր պետութեան համար օդի ու ջուրի պէս անհրաժեշտ է Զաւարեանի դաւանած ընկերային արդարութեան հաստատումը: Հարցերը փոխկապակցուած են հիմնովին, եւ որեւէ անջատ փրկօղակի կառչելով կարելի չէ հիմնախնդիրներուն լուծում ապահովել: Այսպէս. երբ սաստկացած են արտաքին ճնշումները, երբ հակառակորդը մէկ կողմէ շրջափակումի ճամբով տնտեսապէս կ՛ուզէ ծունկի բերել երկիրը, միւս կողմէ թափ կու տայ ռազմական ոտնձգութիւններու, երբ տակաւին, միջազգային ատեաններու մօտ պիւտճէ եւ մարդուժ չի խնայեր երկրին ու պետութեան դէմ բանաձեւեր ապանովելու, աւելի քան հրամայական է ներքին ամրակայումը, որ բացառապէս մեկնակէտ կրնայ ունենալ արդար հասարակարգի ձեւաւորումը: Այստեղ է, որ իրաւական պետութեան ստեղծման, հարստապետական կարգերուն վերջ տալու, ստուերի չքացման, հովանաւորչութեան եւ ամենաթողութեան վերացման համար պէտք է աշխատի ընկերային նազովրեցիութեան տեսութիւնը: Արդար հասարակարգն է, իր բոլոր բաղադրիչներով, որ կը յաջողի կերտել ներքին ամրակայումը` պայքարելու համար արտաքին մարտահրաւէրներուն դէմ: Եւ այստեղ աւելի քան անհրաժեշտ է պետութեան ղեկը ստանձնողներուն Զաւարեանի օրինակին հետեւելու փորձ կատարելը: Բայց նախ` հսկայական այս արժէքին ճանաչողութիւնը: Զաւարեան երեւոյթին գիտական ճանաչողութենէն քաղաքական ուղենշային հանգամանքներու անցումը աւելի քան անհրաժեշտ է: Զուգահեռ ողջունելի նախաձեռնութիւնը առնուած է: Կուսակցական արժէքին առընթեր ազգային արժէքի դաւանումի նուիրականացումով: Ընկերային նազովրեցիի օրինակին հետեւելու անհրաժեշտութեան առջեւ է մեր պետական համակարգը այսօր: Բոլոր պատճառներով: ԱԶԴԱԿ


ARMENIA

II

àõñáõÏáõ³Ñ³Û Ï»³Ýù

Անհետացած ընկերներ

Ընկ. Գրիգոր Տէմիրճեան

Հ

ՅԴ Վռամեան Կոմիտէութիւնը և Վռամեան ակումբի մեծ ընտանիքը, 40 օրեր առաջ հողին յանձնեց Մեծ Եղեռնէն ետք, առաջին սերունդին պատկանող երեց ընկ. Գրիգոր Տէմիրճեանը։ Այս հեռաւոր ափերու մէջ ծնունդ առած, որբերու սերունդի այս ներկայացուցիչն ալ, հակառակ անոր որ աչքերը բացաւ խաղաղ երկնքի տակ, իր ալ կեանքը, ինչպէս էր պարագան նաև իր սերնդակիցներունը, հեշտ չեղաւ, պայքար նոր հասարակութեան մէջ ապրելու, պայքար, հայկական ինքնութիւնը չկորսնցնելու մեծ մարտահրաւէրի դիմաց, ընկ. Գրիգորը կրցաւ յաղթահարել արգելքները և կարողացաւ այս ծովածաւալ ու անծայրածիր սփիւռքի ծանր պայմաններու տակ, տոկալ իբրև հայ, յաջողեցաւ ամրապնդել հայկականութիւնը և փոխանցել իր ընտանիքին և անմիջական շրջապատին։ Ընկ. Գրիգոր Տէիրճեանը բախտը ունեցաւ պատկանելռւ այն սերունդին որ մեր նորագոյն պատմութեան մէջ, նոր էջ մը բացաւ, երբ անցեալ դարու 60-ականներուն, տգնաջան աշ-

խատանքէ մը ետք, Ուրուկուայի Հայ Դատի Յանձնախումբի գործունէութեան իբրև արդիւնք, երկրիս խորհրդարանը առաջինը կ՜ըլլայ ճանչնալու Հայոց Ցեղասպանութեան փաստը։ Իր պատանեկութեան օրերուն ընկ. Գոգոն (Այդպէս ճանճցանք զինք) առաջիններէն եղաւ անդամագրուելու նոր հիմնուած ՀՅԴ Արմենիա Երիտ. Միութեան, ուր կամաց - կամաց իր մէջ կը ձևաւորուի, ազգային հայրենասիրական այդ Կազմակերպութեան գաղափարախօսութիւնը և անոր ճամբով ալ, աւելի ուշ, իբրև շարքային, կու նենայ ազգային կուսակցական և հասարակական գործունէութիւն, հասնելով մեր շրջանի Կոմիտէի ներկայացուցիչի պատասխանատու պաշտօնին։ Ազգային և կուսակցական հարցերու մէջ բծախնդիր, մեր իրաւունքներու և դատի վերաբերեալ անզիջող, Հայաստաի և հայութեան շահերուն ի նպաստ պայքարող ընկեր մը մնաց, միշտ պատնէշի վրայ մինչև իր վերջին շունջը։ Աշխատեցաւ և ծառայեց իր պաշտած կուսակցութեան ճամբով հանդիսանալով չհոգնող առաջամարտիկ մը։ Եղաւ այն երանելիներէն մին որ տեսաւ Հայաստանի վերանկախացումը, այցելեց Մայր Հայրենիք, ոգևորուեցաւ ազգային զարթօնքով և մնաց լաւատես Հայաստանի ապագայով, այդ լաւատեսութեամբ ալ բաժնուեցաւ անցաւոր այս կեանքէն։ Յիշտակդ մեր սրտերուն մէջ կը պահենք ընկ. Գրիգոր Տէմիրճեան։

Սգակիր ընկեր մը

Entre Amigos.... AINTAB DUN

TAVLI / BACKGAMMON los esperamos el martes 26 de noviembre a las 20 horas Niceto Vega 4876 - CABA

Av. Callao 1162 - Buenos Aires info@hotelwilton.com.ar

4812-4993 www.hotelwilton.com.ar

ÐÇÝ·ß³µÃÇ, 31 ÐáÏï»Ùµ»ñ 2013

Èǵ³Ý³Ý

Հայկական ստորաբաժանումը պիտի մասնակցի Լիբանանի մէջ խաղաղապահ առաքելութեան

Պ

րիւքսէլ կատարած այցելութեան ծիրին մէջ, 21-23 հոկտեմբերին Հայաստանի պաշտպանութեան նախարար Սէյրան Օհանեան երկկողմանի հանդիպումներ ունեցաւ տարբեր երկիրներու իր պաշտօնակիցներուն հետ: Օհանեան հանդիպում ունեցաւ Իտալիոյ պաշտպանութեան նախարար Մարիօ Մաուրոյի հետ: Հանդիպման ընթացքին քննարկուեցան երկկողմանի համագործակցութեան, ինչպէս նաեւ ՄԱԿ-ի հովանիին ներքեւ Լիբանանի մէջ իրականացուող ՖԻՆԻՒԼի խաղաղապահ առաքելութեան իտալական ստորաբաժանման կազմին մէջ հայկական զօրախումբի միանալուն նախապատրաստական աշխատանքներուն առնչուող հարցեր: Կողմերը համաձայնեցան կարճ ժամանակի ընթացքին աւարտին հասցնել ՖԻՆԻՒԼ-

ի կազմին մէջ հայ խաղաղապահներու ընդգրկման առնչուած իրաւական ընթացակարգերը եւ սկսիլ առաքելութեան իրականացման առնչուող հոլովոյթներուն: Վրաստանի պաշտպանութեան նախարար Իրաքլի Ալասանիայի հետ հանդիպման ընթացքին քննարկուեցան պաշտպանութեան մարզին մէջ երկու երկիրներուն միջեւ համագործակցութեան առնչուող հարցեր: Կողմերը ամփոփեցին վերջին ժամանակահատուածին կատարուած աշխատանքները եւ նախանշեցին հետագայ համագործակցութեան հեռանկարները: Այցելութեան ծիրին մէջ տեղի ունեցաւ նաեւ Հայաստանի պաշտպանութեան նախարարին առաջին տեղակալ Դաւիթ Տոնոյեանի եւ Միացեալ Նահանգներու պաշտպանութեան քարտուղարի փոխտեղակալ Էվելին Ֆարքասի հանդիպումը, որուն ընթացքին քննար-

կուեցան պաշտպանութեան մարզին մէջ հայ-ամերիկեան համագործակցութեան առնչուող հարցեր: Անոնք ընդգրկեցին Միացեալ Նահանգներու խաղաղապահութեան նախաձեռնութիւններուն աջակցող «Ճի.Փի.Օ» ծրագիրի ծիրին մէջ Հայաստանի խաղաղապահ կարողութիւններու զարգացման եւ Հայաստանի մէջ խաղաղապահ ուսումնական կեդրոնի ստեղծման աշխատանքներուն, միացեալ զինուորական-ուսումնական հաստատութիւններուն եւ վարժական կեդրոններուն մէջ Հայաստանի զինուորական անձնակազմին դասընթացքներուն եւ վարժութիւններուն, Հայաստանի համակարգչային աջակցութեամբ հրամանատարական եւ մարտավարական ուսումնավարժական կարողութիւններու ստեղծման եւ երկկողմանի համագործակցութեան առնչուող այլ հարցեր:

թեամբ հաստատած են Արեւելեան գործընկերութեան անդամ երկիրներու հետ յարաբերութիւններու ամրապնդումը եւ մինչ այսօր արձանագրուած յառաջխաղացքն ու անյաջողութիւնները ներկայացնող

զեկոյցին փոփոխութիւնները: Զեկոյցի կէտերէն 16րդը եւ 23րդը կ՛առնչուին Լեռնային Ղարաբաղի: Այս կէտերուն վերաբերող լուրերը տարաբնոյթ մեկնաբանութիւններու պատճառ դարձած են: Մասնաւորապէս, ատրպէյճանական կողմի նախաձեռնութեամբ տարածուած լուրերուն համաձայն՝ Եւրոխորհրդարանը հաստատած է այդ երկու կէտերը, որոնք իրարու կը հակասեն: Անոնցմէ առաջինին մէջ, Եւրոխորհրդարանը կը յիշեցնէ իր դիրքորոշումը այն մասին, թէ՝ «Արեւելեան գործընկերութեան անդամ երկիրի մէկ կողմէն միւսին տարածքին բռնագրաւումը խախտում մըն է Արեւելեան գործընկերութեան հիմնարար սկզբունքներուն ու նպատակներուն», իսկ 23րդ կէտը կը կրկնէ այս կէտի որոշ դրոյթները: Եւրոպայի Հայ Դատի յանձնախումբի ատենապետ Գասպար Կարապետեան այս մասին ըսած է, թէ արդէն իսկ 16րդ կէտը մերժուած է, իսկ 23ը, որուն մէջ 16րդ կէտի դրոյթները կան, տակաւին կը մնայ զեկոյցին մէջ, հակառակ այն իրողութեան, որ այդ դրոյթները վերցնելու նախնական համաձայնութիւն գոյացած էր: Եւրոպայի Հայ Դատի յանձնախումբը եւ Հայաստանի դեսպանատունը արդէն իսկ դիմած են Եւրոխորհրդարան, այս թիւրամացութիւնը սրբագրելու համար:

Արցախի հարցին շուրջ հակասական դրոյթներ՝ Եւրոխորհրդարանին մէջ

Ե

ՐԵՒԱՆ, «Երկիր Մեդիա».- Հոկտեմբեր 2324ին, Սթրազպուրկի մէջ գումարուած Եւրոխորհրդարանի լիագումար նիստին ընթացքին, եւրոպատգամաւորները նախնական քուէարկու-


ARMENIA

ÐÇÝ·ß³µÃÇ, 31 ÐáÏï»Ùµ»ñ 2013

²ÏݳñÏ

Համագումարի մը թելադրանքները

Հ

ոկտեմբեր 14-15, 2013-ին, Պրիւքսէլի մէջ տեղի ունեցած Եւրոպահայերու համագումարը կրնա՞յ թելադրել նոր ուղիներ Սփիւռքի կազմակերպուածութեան եւ Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններու համակարգման ուղղութեամբ: Հարցումը կը բխի ոչ այնքան համագումարի կոնկրետ արդիւնքներէն, այլ այն հանգամանքէն որ արդէն երրորդ առիթով տեղի ունեցած այս նախաձեռնութիւնը թերեւս հիմնարկային կայացման փուլ մտած է: Ինչպէս գրեթէ ամէն հասարակական գործընթաց, Եւրոպահայերու համագումարի հիմնարկանացման հոլովոյթը շատ հաւանաբար կանխամտածուած չէ: Ոչ ալ այս հանգրուանին կարելի է վստահ ըլլալ որ անոր բանականացման մտածողական աշխատանք կը տարուի: Ամէն պարագայի, երեւոյթի շարունակականութիւնը յատկանշական է այնքան, որ անհրաժեշտ է պահ մը կանգ առնել եւ այդ մասին խորհրդածիլ: Ընդհանուր առմամբ կարելի է ըսել թէ հայութեան միասնականութիւնը իր լոզունգային եւ յուզական պահերէն դուրս երկու ձեւով մտածուած է: Մէկը «հզօր պետականութեան» հասկացողութիւնն է, որ Հեկէլեան փիլիսոփայութեան հետեւութեամբ Պետութիւնը կը համարէ հաւաքականութեան մը պատմական տրամախոհական հոլովոյթին լրումը, ազգի մը Ոգիին արտայայտումը որուն ընդմէջէն ազգի ամէն անդամ ինքզինք կը տեսնէ եւ ինքզինք ներկայացուած կը զգայ: Միւսը՝ «համա» շարժումի մը գաղափարն է, որուն համաձայն ազգային պետութիւնը հետեւանք է հաւաքական զօրաշարժի: Առանձին առնուած, ազգային միասնականութիւն առաջացնելու հետամուտ այս երկու տեսլականները, պարզ է, իտէալական են եւ անիրապաշտ, եթէ ոչ պարզապէս ցնորատեսական: Այնուամենայնիւ, տասնիններորդ դարէն ի վեր անոնց տարբերակներն են որ երբեմն շատ գործնականօրէն, երբեմն ալ տոկմային ձեւով կը փորձարկենք: Իրողութիւնը այն է, որ ինչ նախաձեռնութեան ալ որ դիմած ըլլանք, ի վերջոյ անոնք ինքնաբերաբար պատշաճած են պատմական տուեալ ոլորտի պայմաններուն: Հայաստանի անկախացումէն ի վեր ազգային միասնականութեան այս երկու տեսլականները կրկին ու կրկին այս կան այն ձեւով կ՚առաջադրուին ե՛ւ հայրենական իրականութեան մէջ, ե՛ւ սփիւռքեան ոլորտին մէջ, ե՛ւ, որպէս նորութիւն, ռուսաստանեան բեմահարթակին վրայ, առանց որ ոչ մէկ ծրագիր առանձնապէս յաջողի իրականացնել հաւաքական

ներուժի կազմակերպման հրամայականը: Ի դէպ, թերեւս միայն 1988-1994 արցախեան ազատամարտի յորձանուտին մէջ էր որ գործնական գետնի վրայ այդ միասնականութիւնը ոչ միայն իրականացաւ, արտայայտուեցաւ եւ հայութեան հզօր ներուժի կարողականութեան փաստը տուաւ: Բոլորս ալ հաւանաբար գիտակից ենք որ ե՛ւ սփիւռքեան կազմակերպուածութիւնը, ե՛ւ հայրենի պետութեան կայացումը անհրաժեշտ գործօններ են հայութեան ազգային ներուժի կազմակերպման ու ամենաազդեցիկ օգտագործման համար, բայց այս մէկը լափալիսեան ճշմարտութիւն մըն է միայն: Եթէ Եւրոպահայերու համագումարը կայացման գործընթացի մէջ մտած է, ապա եւ թերեւս Սփիւռքի կազմակերպուածութեան նոր ուղի մը կը թելադրէ: Համասփիւռքեան ներկայացուցչութիւն մը պարզապէս անկարելի է, իւրաքանչիւր գաղութի ներուժը առանձին՝ սահմանափակ է, Սփիւռքի տարածաշրջանային կազմակերպութիւնը Եւրոպահայերու համագումարին թելադրանքով թերեւս միջանկեալ, գործնական եւ իրատես ուղի մըն է հաւաքական աշխատանքի ներուժի առաջացման համար: Ճիշդ է, Եւրոպական Միութեան իրողութիւնը կրնայ եւ ըլլալ այն իրական ենթահողը որուն վրայ նման զօրաշարժի եւ կազմակերպուածութեան պայմաններ ծնունդ կ՚առնեն: Այս իմաստով, թերեւս Եւրոպահայերու համագումարի երեւոյթը բացառիկ եւ իւրայատուկ է: Բայց այդ մէկը չի նշանակեր, որ կարելի չէ տարածաշրջանային բաժանումով սփիւռքեան կազմակերպուածութեան տեսութիւն մը միայն մտամարզանք է: Կան առնուազն երեք տարածաշրջաններ, ուր նման նախաձեռնութիւններու մասին կարելի է մտածել. Հիւսիսային Ամերիկա, Հարաւային Ամերիկա եւ Եւրասիական ցամաքամաս թէկուզ եւ առայժմ հիմնականօրէն Ռուսական Դաշնութիւն: Միջին Արեւելքը անկասկած, չորրորդ տարածաշրջանն է, թէեւ, պարզ է, այսօրուայ աշխարհաքաղաքական խառնակութեան մէջ, երբ տեղւոյն թերեւս կարեւորագոյն համայնքին վերապրումը խնդրոյ առարկայ դարձած է, դժուար է այդ առաջնահերթութենէն անդին մտածել: Հետեւաբար, Եւրոպահայերու համագումարին երեւոյթը սփիւռքեան համայնքներուն համար կազմակերպումի եւ հաւաքական զօրաշարժի նոր ուղիներու կարելիութեան մասին կը թելադրէ անպայման: Բայց այդ մէկը մետալին միայն մէկ երեսն է: Միւսը՝ հայրենի պետակա-

նութեան շահագրգռուածութիւնն է նման զարգացումներու եւ այդ ուղղութեամբ ներդրում կատարելու պատրաստակամութիւնը: Եւրոպայի պարագային պարզ է որ նման շահագրգռութիւն մի՛շտ ալ եղած է, թէեւ թերեւս երբեք այսքան հրատապ, որքան այս համագումարի պայմաններուն ժամանակ: Պատճառը յստակ է. Փութինի նախաձեռնած Մաքսային Միութեան Հայաստանի ստիպողական միացումը, որ Եւրոմիութեան հետ Ասոսիացման Պայմանագիրը չէզոքացուց: Առնուազն այդ մասին քիչ կասկած կը ձգեն Պրիւքսէլի թեքնոքրաթները, մինչ հայկական դիւանագիտութիւնը եռամեայ բանակցութիւններու ձախողութեան վնասուց վերահսկողութեան նոր փորձառութեան ձեռք բերման լծուած է... Հոս է, ահաւասիկ, որ Հայաստանի դիւանագիտութեան ռազմավարական տեֆիցիթը անգամ մը եւս մէջտեղ կ՚ելլէ: Եւրոպահայերու համագումարի կազմակերպողները ի սկզբանէ քաղաքական ճշգրտութիւն ցուցաբերեցին յայտարարելով որ բանավէճի նիւթ պիտի չըլլան Հայաստանի ներքին թէ արտաքին քաղաքականութեան որոշումները: Աւելի՛ն, Եւրոմիութեան քաղաքացիները չվարանեցան արտայայտելու իրենց դժգոհութիւնը Պրիւքսէլին, որ այնպէս ալ ոչինչ ըրաւ թէկուզ եւ հասկնալու համար Հայաստանի տնտեսական հրամայական կարիքները որպէսզի Երեւանին դոյզն լծակ մը տար՝ մոսկովեան ճնշումները դիմակայելու համար: Կը մնայ որ հիմնական հարցը ո՛չ ռուսական ճնշումներն են, ո՛չ ալ եւրոպացիներու տատամսումները. այս համագումարը առիթ չէ՞ր արդեօք անդրադառնալու, որ եթէ 2010ին, երբ Հայաստան նախաձեռնեց Եւրոմիութեան հետ միացման համաձայնագրի բանակցութիւններուն, հայկական դիւանագիտութիւնը եւրոպահայութեան ակտիւօրէն մասնակից դարձուցած ըլլար գործընթացին թերեւս այսօր աւելի տոկուն դիրքերու վրայ կ՚ըլլար՝ Պրիւքսէլին համոզելու որ գործընթացը բարեփոխուի եւ ոչ թէ վերադառնայ իր մեկնակէտին:

ԽԱՉԻԿ ՏէՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ

III

È»éݳÛÇÝ Ô³ñ³µ³Õ

Արցախի մէջ լուրջ ջանքեր կը գործադրուին աշխատեղեր ստեղծելու կապակցութեամբ

Ա

րցախի մէջ ամէնէն մեծ եւ բազմանդամ աշխատաւորներ պահող գործատունը՝ հանքարդիւնաբերական գործարանն է: «Բէյզ Մեթըլս» Փակ Բաժնետիրական Ընկերութեան մօտ արձանագրուած են 1394 աշխատաւորներ, որ բաւական մեծ ցուցանիշ կը կազմէ այլ ձեռնարկութիւններու մօտ աշխատողներու թիւին համեմատ: Աշխատաւորներու մեծ թիւ զբաղեցնող երկրորդ ընկերութիւնը «Արցախեներգօ»ն է, ուր կ'աշխատի 944 հոգի: Տուեալ ընկերութիւնը ԼՂՀ մէջ ամէնախոշոր հարկատուն է: Բազմամարդ ընկերութիւններու ցանկին երրորդ դիրքին վրայ կը գտնուի «Ղարաբաղ թելեքոմ»ը, ուր կ'աշխատի 677 հոգի: Կը յաջորդեն «Արցախբանկ» դրամատունը՝ 486 աշխատաւորներով եւ «Արցախգազ»ը՝ 426ով: Խոշոր գործատուներու տասնեակին մէջ են նաեւ ԼՂՀ «Հանրապետական բժշկական կեդրոնը»՝ 409 աշխատաւորներով եւ կը յաջորդեն «Արցախփոստ»ը, «Արցախ կարիկօշիկի արտադրական միաւորումը», «Արցախի գործագործական գործարանը» 200-280 աշխատաւորներով: «Բէյզ Մեթըլս» Փակ Բաժնետիրական Հանքարդիւնաբերական Ընկերութիւնը հիմնադրուած է 2002 թուականին ԼՂՀ Մարտակերի շրջանի Դրմբոն

գիւղի տարածքէն ներս: Գործունէութիւնը սկսած է նախապէս կատարուած Դրմբոնի պղինձ-ոսկիի հանքավայրի վերագնահատողական ուսումնասիրութեամբ, ապա հանքավայրը նախապատրաստուած է արդիւնաբերական շահագործման: Մասնագէտներու ջանքերուն շնորհիւ, 13 ամսուայ ընթացքին յաջողուեցած է սկսիլ պղինձ-ոսկիի ապրանքային խտանիւթի արտադրութեան: Եւ այսօր, ձեռնարկութեան տնօրէնութիւնը կը խօսի 10ամեայ յաջողութիւններու մասին, որոնց ընթացքին գործեց եւ զարգացաւ լեռնահարստացուցիչ համալիրը, որը յագեցած է արտադրութեան համար անհրաժեշտ բոլոր ենթակառուցուածքներով եւ օժանդակ ստորաբաժանումներով: Անցեալ տարի շահագործման յանձնուեցաւ արտադրական գործարան մը եւս, որը եզակի է տարածաշրջանէն ներս, զարգացած ժամանակակից արհեստագիտութեամբ: Գործարանը կը հանդիսանայ Արցախի տնտեսութեան կարեւորագոյն ազդակներէն մէկը, որ մեծապէս կը նպաստէ հանրապետութեան ընկերային-տնտեսական զարգացման գործին: Նշենք, որ նոր արտադրամասը հին գործող գործարանի 1 թոն զանգուածէն կը ստանայ 1 կրամ ոսկի խտանիւթ:


ARMENIA

IV

Ð᷻ѳݷÇëï

ÐÇÝ·ß³µÃÇ, 31 ÐáÏï»Ùµ»ñ 2013

Ð.Ú.¸. ä³ïÙáõûݿÝ

ÎÇñ³ÏÇ, 17 ÜáÛ»Ùµ»ñ 2013ÇÝ, Û³õ³ñï êáõñµ ä³ï³ñ³·Ç, Ñ᷻ѳݷëï»³Ý å³ßïûÝ åÇïÇ Ï³ï³ñáõÇ êáõñµ ¶ñÇ·áñ Èáõë³õáñÇã سÛñ î³×³ñÇÝ Ù¿ç, Ù»ñ ëÇñ»ÉÇ ³ÙáõëÝáÛÝ »õ Ñûñª

úвÜܾê úвÜܾ꺲Ü-Ç

Ù³Ñáõ³Ý ´. ï³ñ»ÉÇóÇÝ ³éÇÃáí£ Ü»ñϳÛë ÏÁ ͳÝáõó³Ý»Ýù Ç ·ÇïáõÃÇõÝ Ù»ñ ³½·³Ï³ÝÝ»ñáõÝ »õ µ³ñ»Ï³ÙÝ»ñáõÝ£ ²ÛñÇݪ ²ÝÇó úѳÝÝ¿ë»³Ý ¼³õ³ÏÝ»ñÁª ij·ÉÇÝ, øñÇëïÇݳ »õ ÊáñË¿ »õ ÁÝï³Ý»Ï³Ý µáÉáñ å³ñ³·³Ý»ñÁ

Ð᷻ѳݷÇëï ÎÇñ³ÏÇ, 10 ÜáÛ»Ùµ»ñ 2013ÇÝ, Û³õ³ñï êáõñµ ä³ï³ñ³·Ç, Ñ᷻ѳݷëï»³Ý å³ßïûÝ åÇïÇ Ï³ï³ñáõÇ êáõñµ ¶ñÇ·áñ Èáõë³õáñÇã سÛñ î³×³ñÇÝ Ù¿ç, Ù»ñ ëÇñ»ÉÇ ³ÙáõëÝáÛÝ »õ Ñûñª

ØÆÎºÈ ºàÔàôðÂÖº²Ü-Ç

Ù³Ñáõ³Ý ù³é³ëáõÝùÇÝ ³éÇÃáí£ Ü»ñϳÛë ÏÁ ͳÝáõó³Ý»Ýù Ç ·ÇïáõÃÇõÝ Ù»ñ ³½·³Ï³ÝÝ»ñáõÝ »õ µ³ñ»Ï³ÙÝ»ñáõÝ£

ºÕµ³ÛñÁ »õ ½³ñÙÇÏÝ»ñÁ

Ð᷻ѳݷÇëï ÎÇñ³ÏÇ, 3 ÜáÛ»Ùµ»ñ 2013-ÇÝ, Û³õ³ñï êáõñµ ä³ï³ñ³·Ç, Ñ᷻ѳݷëï»³Ý å³ßïûÝ åÇïÇ Ï³ï³ñáõÇ üÉáñ»ëÇ ì³ñ³ù³ êáõñµ ʳ㠻ϻջóõáÛ Ù¿ç, Ù»ñ ëÇñ»ÉÇ ÏÝáç, Ùáñ »õ Ù»Í Ùáñª

زðƲ ºêº𠶲ȲÚÖº²Ü èƼº²Ü-Ç

Ù³Ñáõ³Ý ². ï³ñ»ÉÇóÇÝ ³éÇÃáí£ Ü»ñϳÛë ÏÁ ͳÝáõó³Ý»Ýù Ç ·ÇïáõÃÇõÝ Ù»ñ ³½·³Ï³ÝÝ»ñáõÝ »õ µ³ñ»Ï³ÙÝ»ñáõÝ£ ²ÙáõëÇÝÁª ²ñÇë èǽ»³Ý ¼³õ³ÏÝ»ñÁª ѳñë»ñÁ »õ ÃáéÝ»ñÁ »õ ÁÝï³Ý»Ï³Ý µáÉáñ å³ñ³·³Ý»ñÁ

Ð᷻ѳݷÇëï ÎÇñ³ÏÇ, 10 ÜáÛ»Ùµ»ñ 2013-ÇÝ, Û³õ³ñï êáõñµ ä³ï³ñ³·Ç, Ñ᷻ѳݷëï»³Ý å³ßïûÝ åÇïÇ Ï³ï³ñáõÇ êáõñµ Ú³Ïáµ »Ï»Õ»óõáÛ Ù¿ç, Ù»ñ ëÇñ»ÉÇ ³ÙáõëÝáÛÝ, Ñûñ »õ Ù»Í Ñûñª

´Æô¼²Ü¸ ܲÎÆð-Ç

Ù³Ñáõ³Ý ù³é³ëáõÝùÇÝ ³éÇÃáí£ Ü»ñϳÛë ÏÁ ͳÝáõó³Ý»Ýù Ç ·ÇïáõÃÇõÝ Ù»ñ ³½·³Ï³ÝÝ»ñáõÝ »õ µ³ñ»Ï³ÙÝ»ñáõÝ£

²ÛñÇݪ êÇÉí³ Ü³ÏÇñ ¼³õ³ÏÝ»ñÁª ܳ¹³Édz »õ èáɳÝïû ÷»³Ý»ñÁª ²Çï³ ´³ã»·á »õ ¶É³áõïÇá Øáõñ³ï»³Ý ÃáéÝ»ñÁª èáïñÇÏû »õ Êá³·ÇÝ ùáÛñ»ñÁ »õ ÁÝï³Ý»Ï³Ý µáÉáñ å³ñ³·³Ý»ñÁ

Ð᷻ѳݷÇëï ÎÇñ³ÏÇ, 17 ÜáÛ»Ùµ»ñ 2013-ÇÝ, Û³õ³ñï êáõñµ ä³ï³ñ³·Ç, Ñ᷻ѳݷëï»³Ý å³ßïûÝ åÇïÇ Ï³ï³ñáõÇ êáõñµ ¶ñÇ·áñ Èáõë³õáñÇã سÛñ î³×³ñÇÝ Ù¿ç, Ù»ñ ëÇñ»ÉÇ Ñûñ »õ »Õµáñª

´ºÜƲØÆÜ äÆÖÆغܺ²Ü-Ç

Ù³Ñáõ³Ý ù³é³ëáõÝùÇÝ ³éÇÃáí£ Ü»ñϳÛë ÏÁ ͳÝáõó³Ý»Ýù Ç ·ÇïáõÃÇõÝ Ù»ñ ³½·³Ï³ÝÝ»ñáõÝ »õ µ³ñ»Ï³ÙÝ»ñáõÝ£

¼³í³ÏÁª سñdz ÆÝ»ë äÇ×Çٻݻ³Ý øáÛñÁª êÇñí³ñ¹ äÇ×Çٻݻ³Ý

Քրիստափոր Միքայէլեան (1859-1905)

Հայու յեղափոխական ԿԱՄՔի անսպառ ներուժին ոգեշնչող աղբիւրը

Ա

րմենական եւ Հնչակեան կուսակցութիւնները արդէն կեանքի կոչուած էին, բայց տակաւին մեծ էր թիւը այն խմբակներուն, որոնք Կարինէն մինչեւ Թիֆլիս եւ Մոսկուա յեղափոխական բուռն խմորումներու մէջ էին, բայց միաւորուած չէին եւ ցիրուցան վիճակ մը կը պարզէին։ Քրիստափոր ձեռնարկեց ե՛ւ նորաստեղծ զոյգ կուսակցութիւնները, ե՛ւ անջատաբար պայքարի լծուած խմբակները իրարու մօտ բերելու եւ միացնելու աշխատանքին։ Թէեւ Հնչակեան կուսակցութեան կողմէ Ռուբէն Խանազատ համաձայնութիւն յայտնեց դաշնակցութեան մը մէջ բոլոր յեղափոխականները ի մի բերելու գաղափարին, բայց Հնչակեան կեդրոնը հետագային մերժեց միանալ եւ այդպէ՛ս, 1890ի ամրան, Քրիստափորի եւ Զաւարեանի ջանքերով, ծնունդ առաւ Հայ Յեղափոխականների Դաշնակցութիւնը։ Նորաստեղծ Դաշնակցութեան կազմութեան եւ գաղափարական տարբեր աշխարհայեացքի տէր հայ յեղափոխականներու միաւորման գործին մէջ առանցքային եղաւ Քրիստափորի անձնական ներդրումը։ Յատկապէս իր նկարագրով՝ Քրիստափոր յաջողեցաւ ստեղծել գաղափարական, կազմակերպական եւ գործնական ծառացումներու այն ընդհանուր աւազանը, ուր իրարու կապուեցան անխտիր բոլորը՝ երկու տարի ետք, 1892ին, դաշնակցութեան առաջին Ընդհանուր Ժողովին, պաշտօնապէս վերածուելու համար Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան։ Այնուհետեւ սկսաւ նորաստեղծ կուսակցութիւնը գաղափարական եւ կազմակերպական, քաղաքական եւ մարտական ինքնահաստատման հունի մէջ մտցնելու դժուարին աշխատանքը։ Զաւարեանի եւ Ռոստոմի հետ գործակցաբար, Քրիստափոր ամուր հիմերու վրայ դրաւ Հ.Յ.Դ. պաշտօնաթերթ «Դրօշակ»ը, որուն էջերուն լոյս տեսան Դաշնակցութեան Ծրագիրն ու քաղաքական առաջադրանքները հիմնաւորող Քրիստափորի առաջնորդող յօդուածները։ Քրիստափոր նաեւ հաստատուեցաւ Ժընեւ՝ «Դրօշակ»ի կողքին արտասահմանեան քարոզչութիւնը կազմակերպելու, «Փրօ Արմենիա»ն հիմնելու եւ Երկրի մէջ ծաւալած կենդանի պայքարին ի սպաս Եւրոպայի տա-

րածքին հայանպաստ շարժում առաջացնելու համար։ Արդէն իր ուղին գտած եւ գործունէութեան դաշտը մեծապէս ընդլայնած Դաշնակցութեան առջեւ նոր մարտահրաւէրներ դրուեցան 1890ականներու վերջերուն։ Յեղափոխական բուռն կռիւը զէնքի եւ զինամթերքի յարաճուն աղբիւրներու անհրաժեշտութիւնը շեշտած էր, իսկ հայ պահպանողականութիւնը՝ յեղափոխականներու անյաջողութիւնը պատրուակ գործածելով, ընդհանրապէս վարկաբեկել կը փորձէր հայոց ազգային-ազատագրական պայքարը։ Քրիստափոր վերադարձաւ Կովկաս եւ ձեռնարկեց «Փոթորիկ»ին, որ հայ ունեւոր խաւը դրաւ յեղափոխական գործին նիւթապէս զօրավիգ կանգնելու պարտաւորութեան տակ, ի հարկին ծանրագոյն պատիժի ենթարկելով Ժամհարեանի օրինակով այն մեծահարուստները, որոնք ցարական իշխանութեանց հովանաւորութիւնը խնդրեցին ընդդէմ հայ յեղափոխականներուն։ Վրայ հասան պատմական տարողութեամբ մեծակշիռ զարգացումներ. հայոց եկեղեցապատկան կալուածներու բռնագրաւման ցարական հրամանագիրն ու անոր դէմ ծաւալած համաժողովրդական ըմբոստացումը. Սասնոյ երկրորդ ապստամբութիւնն ու համիտեան նոր ջարդերը։ Քրիստափոր իր տարերքին մէջ էր՝ բոլոր ճակատներուն վրայ յեղափոխական կռուի վճռականութեան թափ տալով, հայ ժողովուրդի ինքնապաշտպանութեան գործը ամուր հիմերու վրայ դնելով, Եւրոպայի տարածքին ի նպաստ հայութեան ազդու շարժում առաջացնելով։ Ահա այդ մթնոլորտին մէջ, Քրիստափոր Հ.Յ.Դ. Երրորդ Ընդհանուր Ժողովին ներկայացուց Կարմիր սուլթանը ահաբեկելու ծրագիրը, ստացաւ Դաշնակցութեան Կամքը ներկայացնող ժողովին համաձայնութիւնը եւ անձամբ լծուեցաւ ծրագրի գործադրութեան։ Բայց ճակատագիրը ուրիշ եւ դառնագոյն վախճան վերապահած էր Հայու յեղափոխական յանդգնութեան անկրկնելի ռահվիրային։ Վիտոշ լերան լանջին, Պուլկարիոյ մէջ, Վռամշապուհ Քենտիրեանի հետ ռումբի փորձարկման պահուն, Մեծ Յեղափոխականը իր ընկերոջ հետ զոհ գնաց ռումբի ապաժամ պայթումին...

Հազիւ 46 տարեկանին կտրուեցաւ կեանքի թելը Քրիստափորի։ Իր նահատակութեամբ եւս Դաշնակցութեան հիմնադիրը պատմական եւ յաւերժ ոգեշնչողօրինա՛կ մարմնաւորեց։ Յեղափոխութեան Առաջնորդը սեփական օրինակը տուաւ յանուն գաղափարի գերագոյն զոհաբերութեան։ Իր կեանքով՝ Գործով ու Մտածողութեամբ, Անմահն Քրիստափոր արժանացաւ «մարդակերտ» կոչումին։ Հայ Յեղափոխականին մէջ թրծեց հայ մարդոց առաքինութիւնները տեսնելու եւ անոնց զարգացման առջեւ ասպարէզ բանալու մօտեցումը։ Աւելի՛ն. հաւատաց եւ գործեց ի խնդիր Հայ Մարդու հոգեկերտուածքին յեղաշրջման՝ դարաւոր գերութեան տակ ստրկացուած հայը մղելով սեփական տկարութիւնները յաղթահարելու եւ լիարժէք Հայը մարմնաւորելու ազգակերտումի առաքելութեան։ Այդ մեկնակէտով ալ հայ ժողովուրդի ստրկամտութիւնը եւ եսապաշտութիւնը «Պատմական չարիք» որակեց ու յորդորեց՝ «Մենք կարող ենք, ի հարկէ, նոյն մեր անձնապաշտ արեան հետեւելով, անիծել երկրագնդիս բոլոր քաղաքակիրթ ազգերին էլ, որ այն ժամանակ, երբ մենք անասնական թէ սրիկայական, վաշխառուական թէ ստրկական ժպիտներով վերաբերուեցինք դէպի օրաւուր մեր առաջը գտնուող խնդիրները, նրանք այդ ժողովուրդները գլխապատառ, ոտի տակ չտուին իրենց բոլոր շահերը եւ հայկական կռուի դաշտը չգրաւեցին... Այո՛, կարող ենք այդ էլ անել, ուրիշ շատ բաներ էլ անել, բայց երբ պիտի քաղաքացիական համարձակութիւն ունենանք մի փոքր էլ մեզ վրայ անդրադառնալու եւ մեր բարոյական պակասութիւններին, մեր վատառողջ բնազդներին, մեր ազգային ախտերին՝ «պատմական այդ չարիքին» եւս՝ որոշ տեղ տալու մեր կրած տառապանքների ու մեր ներկայ ծանր կացութեան մէջ...»։ Հայ մարդուն մէջ առաքինի յեղափոխականը կոփող Մարդակերտը եղաւՔրիստափոր, որ կը շարունակէ հայոց սերունդներուն համար մնալ Հայու յեղափոխական ԿԱՄՔին անսպառ ներուժին ոգեշնչող աղբիւրը։

(Þ³ñ. 2 »õ í»ñç)

ՆԱԶԱՐԷԹ ՊԷՐՊԷՐԵԱՆ

13513 armenio  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you