Page 1

y{ËkðkË þnuhLkk {øksLkk ÷fðkøkúMík ËËeoLkk fwxwtçkLkk MkÇÞku WÃkh Úkíke ykŠÚkf, Mkk{krsf yLku {kLkrMkf yMkhkuLkku yÇÞkMk ntxh MxeðLk yu.


rLkðuËLk Mk{ks{kt rðrðÄ Mk{MÞkyku yÂMíkíð Ähkðu Au. yk çkÄe Mk{MÞkykuLkwt y÷øk-y÷øk MðYÃk nkuE þfu Au. yk Mk{MÞkLkk rLkðkhý {kxu «Úk{ íkku íkuLkk {q¤{kt sðwt Ãkzu íkÚkk íku yLkw¼ðíkk ÔÞÂõíkyku ÃkkMkuÚke íku{Lkkt s {tíkÔÞku «{kýu íkkhýku fkZðk{kt ykðu íÞkhu íkuLke ðkMíkrðf ÃkrhÂMÚkrík Mk{S þfkÞ. ¼khík{kt rþûkýLkwt «{ký ykuAwt Au. íkuÚke rðrðÄ rð»kÞkuLke MkkÚkkuMkkÚk ykhkuøÞrð»kÞf rþûkýLkwt «{ký ykuAwt òuðk {¤u Au. yLku rðrðÄ økt¼eh hkuøkkuLku fkhýu WËT¼ðíke Mk{MÞkyku «íÞu Ãký Mk{ks{kt ykuAe òøk]íkíkk òuðk {¤u Au. Mkki. ÞwrLk. Mkt[kr÷ík Mk{ksfkÞo Ãkkhtøkík yÇÞkMkLkk ¼køkYÃku rðãkÚkeoykuyu MktþkuÄLk yÇÞkMk fhðkLkku nkuÞ Au. su ytíkøkoík {khe þÂõík yLku hMk {wsçk “y{ËkðkË þnuhLkk {øksLkk ÷fðkøkúMík ËËeoLkk fwxwtçkLkk MkÇÞku WÃkh Úkíke ykŠÚkf, Mkk{krsf yLku {kLkrMkf yMkhkuLkku yÇÞkMk” ynª hsq fheLku ykí{Mktíkku»kLkku yLku MkkÚkkuMkkÚk MksoLk«kró¼he sðkçkËkhe yËk fÞkoLkku ykLktË yLkw¼ðwt Awt. MktþkuÄLk ynuðk÷ íkiÞkh fhðk{kt su{Lke Mkíkík «uhýk yLku {køkoËþoLk {¤íkwt hÌkwt Au íkuðk {køkoËþof©e zkì. rðÃkw÷¼kR rºkðuËe «íÞu nwt ykËhÃkqðof yk¼khLke ÷køkýe ÔÞõík fÁt Awt. MktþkuÄLk yÇÞkMk rð»kÞLku ÷økíke {krníke yufºk fhðk {kxu y{ËkðkË yLku økktÄeLkøkhLke rðrðÄ MktMÚkkykuLkku Ãký nwt yk¼khe Awt. íkÃkkMk {kxu yufrºkík {krníkeLkk ðøkeofhý yLku Mkt˼ofkÞo{kt ßÞkt y™u ßÞkhu sYh Ãkze íÞkhu {ËË fhLkkh {khk MknkæÞkÞe r{ºkku, su{kt [hÃkkux Mkw¼k»k, Ãkxur÷Þk yrLk÷, zk{kuh Mkwhuþ yLku yLÞ r{ºkkuyu Mknfkh ykÃÞku Au íku çkË÷ íku{Lkk «íÞu yk¼khLke ÷køkýe ÔÞõík fÁt Awt. W¥khËkíkk ytøkuLke {krníke «íÞûk fkÞoûkuºk{kt MkkÚku hneLku íku{s rðrðÄ «Mktøkku{kt {køkoËþoLk ykÃkðk çkË÷ {kíkk-rÃkíkk, ¼kE íku{s fwxwtçkLkk MkÇÞkuLkku ¾qçk ¾qçk yk¼kh {kLkwt Awt. «íÞûk yLku Ãkhkuûk heíku {Lku MknkÞ¼qík ÚkLkkh Mkw¿ksLkkuLkwt Ãký nwt yk ûkýu M{hý fhwt Awt. MktþkuÄLk{kt ÃkkuíkkLke Mk{økú {krníke ykÃke yÇÞkMkLku MkkÚkof çkLkkððk, {n¥ðLkku Vk¤ku ykÃÞku Au yLku su{Lkk Úkfe «Míkwík yÇÞkMk{kt MkV¤íkk {¤e Au íkuðk W¥khËkíkkLkku yLku Mke.Ãke. çkk¤fkuLkku nwt ÓËÞÃkqðof yk¼kh {kLkwt Awt. ntxh MxeðLk yu. 2


yLkw¢{rýfk

Ÿ rLkðuËLk

2

Ÿ «MíkkðLkk

4

Ÿ MktþkuÄLk«r¢Þk

37

Ÿ íkkhýku-rLk»f»ko

48

Ÿ Mkt˼oMkqr[

58

3


«fhý-1

«MíkkðLkk ynª þYykík fhíkkt yuf fnuðík fnuðkLkwt {Lk ÚkkÞ Au- “fqðk{kt nkuÞ íkku nðkzk{kt ykðu.” yks fnuðíkLku òu ykÃkýu {kíkkLkk øk¼o{kt WAhíkk çkk¤f {kxu rð[kheyu íkku ftE s ¾kuxwt LkÚke, fkhý fu çkk¤fLkku WAuh øk¼koðMÚkk Ëhr{ÞkLk {kíkkLkk WËh{kt ÚkkÞ Au. ykÚke yk Mk{Þ Ëhr{ÞkLk {kíkkLke íktËwhMíke ½ýe yøkíÞLke Au. yk{, fne þfkÞ fu Mkøk¼koðMÚkk Ëhr{ÞkLk {kíkkLke ÃkkuíkkLke òíkLke ÞkuøÞ Mkt¼k¤ íktËwhMík çkk¤fLku sL{ ykÃku Au. Ãkhtíkw ykÃkýk Ëuþ{kt ÞkuøÞ ykhkuøÞ rþûkýLkku MkËtíkh y¼kð òuðk {¤u Au. yk WÃkhktík y{wf ykfÂM{f fkhýMkh Ãký çkk¤f hkuøkLkku ¼kuøk çkLkíkwt òuðk {¤u Au. Mkk{kLÞ heíku çkk¤f sL{u íÞkhu íkuLkwt ðsLk 2.5 rf÷ku nkuÞ íÞkhu íku íktËwhMík çkk¤f fnuðkÞ. Ãkhtíkw yurþÞkR Ëuþku{kt yk{ òuðk {¤íkwt LkÚke. íkuLkwt fkhý {kíkkLkwt øk¼koðMÚkk Ëhr{ÞkLkLkwt fwÃkku»ký sðkçkËkh Au. rðï ykhkuøÞ MktMÚkkLkk {tíkÔÞ «{kýu Ãkkt[ ð»koÚke LkkLke ô{hLkkt 50 ÷k¾Úke ðÄw çkk¤fkuLkkt {]íÞw {kxu fwÃkku»ký «íÞûk fu Ãkhkuûk heíku sðkçkËkh Au. yk fwÃkku»ký{kt ykÞkurzLkLke QýÃkÚke çkk¤f{kt 10 xfk {tËçkwrØ ykðu Au. ßÞkhu Vku÷uxLke QýÃkÚke çkk¤fLkk fhkuzhßswLkk ¿kkLkíktíkw{kt ¾k{eyku hne òÞ Au. fwÃkku»kýLkku R÷ks Mkk{kLÞ {kýMk îkhk òýe þfkÞ íku{ Au. íku{s íkuLku Ëqh fhðwt Ãký þõÞ Au. yk WÃkhktík fux÷ef hMkeyku Ãký WÃk÷çÄ Au. su sL{òík hkuøk yxfkððk{kt ÷k¼fkhf Au. Ãkhtíkw fux÷kf hkuøk yuðk Au suLku rLkðkhðk nsw Ãký 100 xfk Mkt¼ð LkÚke. su{kt “Mkurhçkú÷ ÃkkÕMke” yux÷u fu “{øksLkku ÷fðk”Lkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. suLku xqtf{kt “Mke.Ãke.” fnuðkÞ Au.

íktËwhMík çkk¤f yux÷u þwt? rðï ykhkuøÞ MktMÚkkLkk sýkÔÞk «{kýu sL{Mk{Þu 2.5 rf÷ku ðsLk Ähkðíkkt çkk¤fLku íktËwhMík çkk¤f fnuðk{kt ykðu Au. WÃkhktík {kíkk îkhk øk¼koðMÚkk Ëhr{ÞkLk MktÃkqýoÃkýu Ãkku»ký {u¤ððk{kt ykÔÞwt nkuÞ, suLkk fkhýu çkk¤f{kt fkuE Ãký «fkhLkkt Ãkku»kfík¥ðkuLke QýÃk Lk ykðu. íku{s Mkhfkh îkhk yÃkkíkk çkÄk s hMkefhýLkk zkuÍLku Ãkqýo fhðk{kt ykðu íÞkhu íkuLku yíÞkhLke ¼k»kk{kt “íktËwhMík çkk¤f” fne þfkÞ. yk rMkðkÞ çkk¤fLke ô{h ðÄðkLke MkkÚku þkherhf yLku {kLkrMkf rðfkMk Úkðku òuEyu.

4


{øksLkku ÷fðk yux÷u þwt? “{øksLkku ÷fðk” suLku «[r÷ík þçËku{kt “Mkurhçkú÷ ÃkkÕMke” fnuðk{kt ykðu Au yLku xqtf{kt “Mke.Ãke.” þçËÚke WÕ÷u¾ðk{kt ykðu Au. “Mke.Ãke.”Lkku Mkk{kLÞ yÚko Au- “{øksLku LkwfMkkLk Úkðwt.” ykÚke, ykLke s÷Ëe íkÃkkMk fhkððe yLku sYhe Mkkhðkh fhkððe ¾qçk s sYhe Au. ÔÞkÏÞk:- Mkurhçkú÷ ÃkkÕMke íku rðrðÄ «fkhLke yÃktøkíkkLkwt MkrnÞkÁt sqÚk Au fu su çkk¤fLke n÷Lk[÷Lk yLku þkherhf ûk{íkkLku yMkh fhu Au. yk yÃktøkíkk {øksLku Rò ÚkðkÚke ÚkkÞ Au fu su çkk¤fLkk sL{ Ãknu÷kt, sL{Mk{Þu yÚkðk sL{ çkkË ÚkkÞ Au. su{kt yk¾k {øksLku Úkíktw LkÚke Ãký {øksLkk swËkswËk ¼køkku{kt Rò ÚkkÞ Au. {øks{kt ÚkÞu÷ RòLke søÞk íkÚkk íkuLke yMkh çkk¤fLkk n÷Lk[÷Lk WÃkh yMkh fhu Au. MkkÚkkuMkkÚk çkeS Mk{MÞk Ãký Mksuo Au. yk çkeS Mk{MÞk{kt {kLkrMkf yÃktøkíkk, y¬zíkk, ðkýeLke ¾k{e, þe¾ðkLke ¾k{e, òuðkLke yLku Mkkt¼¤ðkLke ¾k{eLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au.

çkk¤fkuLku Úkíkku {øksLkku ÷fðk “Mkurhçkú÷ ÃkkÕMke” ({øksLkku ÷fðku) íku yÃkrhÃkõð {øks WÃkh yýÄkÞkuo yk½kík ÷køkðkÚke WËT¼ðíke þkherhf yÃktøkíkk yÚkðk íkku ytøk WÃkh Rò ÚkðkLkwt Lkk{ Au. {øks WÃkh Rò {kuxu ¼køku yÄqhk {kMku çkk¤fLkku sL{ Úkðku, çkk¤fLke rðfkMkLkr÷fk{kt ykuÂõMksLkLkwt ykuAwt ÃknkU[ðwt, Ãke¤kþ Ãkzíkkt çkk¤fLkwt sL{ðwt yÚkðk íkku {kÚkk{kt Rò Úkðe- ðøkuhu fkhýkuÚke ÚkkÞ Au. WÃkhkuõík ¾íkhk {kuxu ¼køku sið-hkMkkÞrýf íkÚkk ¼kiríkf yk½kíkku îkhk {øks Ãkh ykuÂõMksLk yÚkðk çkeò Ãkkirüf ÃkËkÚkkuoLke QýÃkLku fkhýu WíÃkÒk ÚkkÞ Au. ÷kuneLkk ¼ú{ý{kt yðhkuÄ Q¼ku ÚkkÞ íku Ãký yk yÃktøkíkkLkwt fkhý nkuE þfu Au. Mkurhçkú÷ ÃkkÕMke çkk¤fkuLku {tËçkwrØ, Ãkkur÷Þku fu {MõÞw÷h rfMxÙkuVe ðøkuhuLkku ÃkÞkoÞ Lk økýðk òuEyu. fkhý fu Mke.Ãke. îkhk Q¼e Úkíke ÃkrhÂMÚkrík yk yÃktøkíkk fhíkkt ½ýe s y÷øk Au. Mke.Ãke. ¢{þ: ðÄíke hnuíke çke{kheyku suðe fu, fuLMkh fu ðtþkLkwøkík [k÷íke çke{kheyku suðe LkÚke. Mke.Ãke. íku þheh{kt WËT¼ðíke yuf rðrþü ËþkLkwt Lkk{ 5


Au, Ãkhtíkw fux÷ef ðkh fux÷ef çke{khe Ëqh ÚkE økÞk çkkË þheh{kt fux÷ef ¾k{eyku hne òÞ Au. ykðe ÃkrhÂMÚkríkLku Ãký Mke.Ãke. fne þfkÞ. Ãkhtíkw ykðe ÃkrhÂMÚkrík WíÃkÒk Úkðk {kxu çkk¤fLke ô{h 12 ð»koÚke LkkLke nkuðe sYhe Au. ¾hu¾h, òuíkkt Mke.Ãke.ðk¤k çkk¤fLke þYykík {øks WÃkh yk½kík (ûkrík) ÷køkðkÚke ÚkkÞ Au. yk yk½kík Mkøk¼koðMÚkk, «Mkqrík Mk{Þu yÚkðk íkku çkk¤fLkk sL{ ÃkAeLkk çkkh ð»ko Ãknu÷kt õÞkhuÞ Ãký ðkøkðkÚke WíÃkÒk ÚkkÞ Au. ykðu Mk{Þu çkk¤fLke nk÷ík ½ýe Lkkswf nkuÞ Au. íku çku¼kLk yðMÚkk{kt yÚkðk íkku Ãke¤kþ Ãkzíkkt htøkLke yðMÚkk{kt nkuÞ Au. ïkMk yÃkqhíkwt ÷uíkwt nkuÞ, þkherhf heíku yþõík nkuÞ íÞkhu íkuLkk {øksLku LkwfMkkLk Lk ÃknkU[u íku heíku Mkwhrûkík heíku ykR.Mke.Þw. rð¼køk{kt Mkkhðkh ykÃkðe òuEyu. yk ÃkrhÂMÚkrík çkkË òu çkk¤f çk[e òÞ íkku íku Mkk{kLÞ çkk¤fLke su{ SðLk Sðu Au yÚkðk íkku fkuE «fkhLke yÃktøkíkk hne òÞ Au. Ãkhtíkw ykðe nk÷íkLkku íku Mk{Þu ÏÞk÷ ykðíkku LkÚke. yu sYhe Au fu, ykðk çkk¤fLku “nkRrhMf çkuçke” íkhefu økýeLku [k÷ðwt òuEyu. íkÚkk çkk¤hkuøkrLk»ýkíkLku çkhkçkh Mk{Þktíkhu çkíkkðíkk hnuðwt òuEyu. òu çkk¤fLku þkherhf rðfkMk suðwt fu, økhËLkLkwt ÂMÚkh Úkðwt, økw÷ktx {khðe, ÃkuxLkk çk¤Úke ¾Mkðwt, çkuMkðwt ðøkuhu Mkk{kLÞ çkk¤f suðwt Lkk nkuÞ íÞkhu Mk{sðwt òuEyu fu çkk¤f{kt fËk[ “Mke.Ãke.” Lkk{Lke yÃktøkíkk WíÃkÒk ÚkÞu÷e Au. ykðu Mk{Þu ík{u çkk¤fLku yLÞ ¾k{eyku suðe fu, {tËçkwrØ, çkku÷ðkLke ¾k{e, Mkkt¼¤ðk{kt ¾k{e, ykt¾kuLkwt çkkzktÃkýwt, òuðk{kt ¾k{e, ÔÞðnkh{kt yfwþ¤íkk, þe¾ðk{kt yûk{íkk, íkký ðøkuhu òuE þfkÞ Au. MkkiÚke {kuxe ðkík íkku yu Au fu, yLÞ çkk¤fkuLke su{ ykðkt çkk¤fku Ãký yk çkÄe ÃkezkykuLkku yLkw¼ð fhu Au. Ãkhtíkw òu Mke.Ãke.Lke MkkÚku MkkÚku çkk¤f{kt {tËçkwrØ nkuÞ íkku çkk¤fLke Ãkezk{kt ½xkzku ÚkkÞ Au. Ãkhtíkw ykðkt 1-3 çkk¤fku fhíkkt Ãký ykuAk çkk¤fku{kt nkuÞ Au. ykðkt çkk¤fkuLke MkkiÚke {kuxe ÷k[khe íkku yu Au fu íkuyku ÃkkuíkkLkk Ëw:¾Lku ÔÞõík Ãký fhe þfíkk LkÚke. fkhý fu íkuyku, nkÚkLke yþõíkíkkLku fkhýu nkÚkLku Ÿ[k fheLku Rþkhku fhe þfíkk LkÚke. ÃkøkLke yþõíkíkkLku fkhýu ÃkøkÚke [k÷eLku fkuELke ÃkkMku MknkÞíkk {kxu sE þfíkk LkÚke. yÚkðk 6


yðks Lkef¤ðkLke yûk{íkkLku fkhýu ÃkkuíkkLke rðztçkLkk fkuELku fne þfíkk LkÚke. nk, Ãkhtíkw íku yuf ¼k»kk sYh òýu Au íku Au nMkðwt. ÃkkuíkkLkk Ëw:¾Lku ¼q÷eLku Ãký íku nMkíkwt hnuðk{kt s {kLku Au.

Mke.Ãke. ÚkðkLkkt fkhýku Mke.Ãke. ÚkðkLkkt fkhýku yLkuf nkuE þfu Au. su {wÏÞíðu Lke[u «{kýu Au: sL{ ÚkÞk Ãknu÷ktLkkt fkhýku: 1.

Lkð {rnLkkÚke Ãknu÷kt– yÄqhk {kMku sL{

2.

{kíkk-rÃkíkkLkk ÷kuneLkk ykh.yu[. «fkh{kt yMk{kLkíkk

3.

{kíkk-rÃkíkkLkk SLMk{kt yMk{kLkíkk

4.

{kíkkLke çke{khe

sL{ ykÃkíke ð¾íkuLkkt fkhýku: 1.

÷ktçkk Mk{Þ MkwÄe «Mkqrík Ãkezk

2.

ykuòhku îkhk çkk¤fLkku sL{ fhkðíke ð¾íku {øks WÃkh ykðu÷wt Ëçkký

3.

çkk¤fLkk øk¤kLke [khu çkksw LkkzeLkk VMkkððkLkk fkhýu {øksLku Ãkqhíkk «{ký{kt ykurõMksLk Lk {¤ðkÚke

7


sL{ ÃkAeLkkt fkhýku: 1.

ykt[feLke çke{khe

2.

Ãker¤ÞkLke çke{khe

3.

{urLkLòRxeMkLke çke{khe

4.

yuLMkuVu÷kRxeMkLke çke{khe

5.

yfM{kík

Mke.Ãke.Lkkt ÷ûkýku Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤f sL{Mk{Þu ½ýu ¼køku MkkÄkhý yÚkðk ÷ku[k suðwt fu MkwMík sýkÞ Au.

Ÿ

sL{Mk{Þu çkk¤f ÃkkuíkkLke òíku ïkMkkuïkMk Lk ÷E þfu, sL{Mk{Þu {kuzwt hzðwt, þheh ¼qÁt ÚkE sðwt Mkk{kLÞ heíku {øksLkk ÷fðkLkwt fkhý çkLku Au.

Ÿ

Mkk{kLÞ çkk¤fLke Mkh¾k{ýe{kt ykðk çkk¤fLkku rðfkMk su{ fu, zkufLku Mk{íkku÷ hk¾ðk, çkuMkíkk þe¾ðwt íku{s ykswçkksw VhðkLkwt {kuzwt yLku Äe{wt nkuÞ Au.

Ÿ

çkk¤fLkk {kuZk{ktÚke Mkíkík ÷k¤ Ãkzu.

Ÿ

çkk¤fLku [qMkðkLke, [kððkLke yLku øk¤ðkLke r¢Þk{kt íkf÷eVku ÚkkÞ. ykÚke su{ çkk¤f {kuxwt ÚkkÞ íku{ ¾kðkLke çkeS íkf÷eVku Ãký [k÷w hnu Au. 8


Ÿ

çkk¤fLkwt þheh fËk[ y¬z çkLku yÚkðk Mkkð Ze÷wt çkLke òÞ.

Ÿ

fËk[ çkk¤f ðkýerðfkMk{kt {kuzwt nkuÞ.

Ÿ

fux÷ktf çkk¤fku yux÷kt Äehk nkuÞ fu íkuyku XkuX suðkt ÷køku Au.

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk «fkh (1) MÃkurüf Mke.Ãke.Lkku yk yuf Mkk{kLÞ «fkh Au. su ðÄw «{ký{kt òuðk {¤u Au. yk{kt MLkkÞwyku ¾U[kÞu÷k yLku fzf hnu Au. Ãkrhýk{u yMkh Ãkk{u÷k nkÚk-ÃkøkLku ðk¤ðk{kt fu MkeÄk fhðk{kt òuh ÷økkððwt Ãkzu Au. Ãkøk [kufze {khu Au yLku Q¼k hnuðk{kt, [k÷ðk{kt yuze Ÿ[e hk¾u Au. yk «fkhLke yMkh þhehLkkt fÞkt fÞkt ytøkku{kt ÚkÞu÷e Au íkuLkk ykÄkhu Lke[u «{kýu ðÄw «fkh Ãkkze þfkÞ. (1) {kuLkkuÃ÷ursÞk ßÞkhu yuf s nkÚk fu Ãkøk fk{ fhðk{kt yþõík çkLku. (2) nu{eÃ÷ursÞk ßÞkhu yuf çkkswLkk nkÚk, Ãkøk yLku Äz fk{ fhðk{kt yþõík çkLku. (3) zkRÃ÷ursÞk ßÞkhu nkÚk {nËTytþu þÂõík{kLk nkuÞ Ãkhtíkw çktLku Ãkøk yþõík çkLku. 9


(4) fðkuzÙeÃ÷ursÞk ßÞkhu çktLku nkÚk yLku çktLku Ãkøk yu{ [khu ytøk fk{ fhðk yþõík çkLku. (2) yuÚkuxkuRz þhehLkkt ytøkku{kt RåAÞk ðøkh s ðýòuEíkwt n÷Lk[÷Lk ÚkÞk fhu Au. òu ytøkkuLkwt Mktf÷Lk {køke ÷uíkwt fk{ ÚkE þfíkwt LkÚke (3) yuxuÂõMkf þhehLkwt Mk{íkku÷Lk hk¾ðkLkku fkçkq ykuAku nkuÞ, suLkk fkhýu yðkhLkðkh Ãkze sðkÞ. (4) r{õMz rMkLzÙku{ Mke.Ãke. çkk¤f{kt òuðk, çkku÷ðk, Mkkt¼¤ðk, þe¾ðk yLku Mk{sðkLke r{© íkf÷eVku Ãký nkuE þfu Au. yk{, Mke.Ãke. çkk¤fku yufÚke ðÄw ytøkku{kt yÃktøk nkuE íkuykuLku 'çknwrðÄÃktøkw’ çkk¤fku Ãký økýkðe þfkÞ.

rLkËkLk ßÞkhu çkk¤fLku {øksLke ¾k{e nkuÞ íÞkhu ½ýkt «fkhLkkt ÷ûkýku Au fu su {kíkk-rÃkíkk yLku zkìõxhLku ftEf ¾kuxwt nkuðkLke òý fhe þfu Au. sL{Lkk fux÷kf {rnLkk Ëhr{ÞkLk çkk¤f{kt Lke[uLkkt ÷ûkýku òuðkt {¤u Au. Ÿ

[Ãk¤íkkLkku y¼kð òuðk {¤u.

Ÿ

Mkk{kLÞ þw»fíkk òuðk {¤u.

Ÿ

nkÚk yÚkðk ÃkøkLkwt Mktf¤kððwt. 10


Ÿ

yMkk{kLÞ, ðÄkhu yðksÚke hzðwt.

Ÿ

MíkLkÃkkLkLkk Mk{Þ Ëhr{ÞkLk íku r¢Þk fhðkLkwt çktÄ fhe Ëu.

Ÿ

ÓËÞLkk Äçkfkhk Äe{k Ãkze òÞ.

Ÿ

¾kðkLke ykðzík{kt QýÃk ykðu, íkuLkk fkhýu [qMkðkLke þÂõík ½xe òÞ.

Ÿ

ðkíkkðhýLkk fux÷kf ½xfku «íÞu yMkk{kLÞ «rík¼kð òuðk {¤u.

Ÿ

nkzfktLkku ykuAku rðfkMk ðøkuhu.

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkku R÷ks (Mkkhðkh) Mkurhçkú÷ ÃkkÕMke{kt MkwÄkhku ÷kððkLkk nuíkwMkh ½ýk y÷øk-y÷øk «fkhLke Mkkhðkh WÃk÷çÄ Au. Ãkhtíkw yk{ktLke fE Mkkhðkh õÞkhu fhðe íku rLk»ýkíkku {kxu yuf ÃkzfkhsLkf «&™ çkLke hnu Au. íku s heíkLkk {kíkk-rÃkíkk {kxu fÞk Mk{Þu fÞk «fkhLkk rLk»ýkíkLke Mk÷kn ÷uðe íku frXLk çkLke hnu Au. ykðe fux÷ef MkkhðkhLke Lke[u {krníke ykÃkðk{kt ykðu÷e Au. Ëðkyku {øks WÃkh Rò ÚkÞk çkkË yuf ð»ko MkwÄe “{øksLke Ëðk” ykÃkðe ÷k¼fkhf hnu Au. Ãkhtíkw íÞkhçkkË ykðe Ëðk ykÃkðe íku Lkk ykÃkðk çkhkçkh nkuÞ Au. ykhkuøÞfeÞ fMkhík hkuøkLke òý çkkË íkhík s ÷uðk{kt ykðíke rVrÍÞku íku{ ykuõÞwÃkuþLk÷ ÚkuhkÃkeLke Mkkhðkh ÷k¼fkhf hnu Au. ykLke ytËh ytøkLkk MLkkÞwykuLkk rðfkMkLke ÃkØrík ykðk çkk¤fLkk rðfkMk {kxu ½ýe s WÃkÞkuøke Mkkrçkík ÚkkÞ Au. 11


Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkkt çkk¤fkuLku ykhkuøÞ÷ûke ÔÞkÞk{ fhkððk {kxu ½ýk {kuxk rLk»ýkíkLke sYh hnu Au. íkuÚke yk «fkhLke fMkhík yk þk¾k{kt yLkw¼ðe rLk»ýkíkku îkhk s fhkððe òuEyu. fux÷kf yríkWíMkkne ÷kufku yk ÔÞkÞk{ ¾kuxe heíku fhkðzkðeLku ÃkkuíkkLkku Mk{Þ íku{s ÄLkLkku íkku çkøkkz fhu Au, MkkÚku s çkk¤fLkk SðLkLke ®f{íke ô{h Ãký økw{kðe Ëu Au. su fËe ÃkkAe LkÚke ykððkLke. ykLku yk heíku fne þfkÞ fu Mkðkhu 8-00 ðkøÞu WÃkzðkðk¤e xÙuLkLku 8-10 ðkøÞu Ãkfzðk sEyu íkku íkuLku Ãkfze Lknª þfkÞ. fkhý fu íÞkhu íku WÃkze økÞu÷e nkuÞ Au. yuðe s heíku çkk¤fLke Mkkhðkh {kxuLke ô{h ðne [qfu÷e nkuÞ Au. yuðe s heíku ÔÞkÞk{ fhkðíke ð¾íku òu íkuLke ykðe rËþk Ãkqðo{kt nkuÞ yLku ík{u Ãkrù{{kt fhkðku íkku ík{u çkk¤fLkk rðfkMkLke ykþk õÞkhuÞ Lk hk¾e þfku. ykÃkýk Ëuþ{kt ÔÞkÞk{ «íÞuLke yÁr[ yLku yòýíkkLku fkhýu {kuxk ¼køkLkkt çkk¤fku rðfkMk Ãkk{e þfíkkt LkÚke. Ëðkyku çknw ykuAkt çkk¤fku{kt MkMíkt¼íkk ðøkuhu {kxu Ëðk ykÃkðk{kt ykðu Au. òufu íkuLkku «¼kð LkrnðíkT íku{s yMÚkkÞe nkuÞ Au. Ãkhtíkw su çkk¤fkuLku ykt[fe (íkký) ykðíke nkuÞ íku{Lkk {kxu Ëðk ½ýe sYhe íku{s WÃkÞkuøke nkuÞ Au. çknwrðÄ ¾k{eykuLke Mkkhðkh Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkkt çkk¤fku{kt þkherhf yÃktøkíkk WÃkhktík çkeS ¾k{eyku, suðe fu {tËçkwrØ, íkký, ykt¾Lkwt çkkzktÃkýwt Ãký nkuE þfu Au. yk çkÄe ¾k{eLke Mkkhðkh Ãký su íku rð»kÞLkk rLk»ýkík zkìõxhkuu ÃkkMku fhkððe yux÷e s sYhe Au sux÷e þkherhf yÃktøkíkkLke Mkkhðkh. çknwrðÄ ¾k{eykuLke Mkkhðkh{kt {kuzwt ÚkkÞ íkku Mk{sþÂõík{kt ykuAÃk, ðkhu½zeyu ykt[fe ykððkÚke {kLkrMkf íku{s þkherhf rðfkMk{kt yðhkuÄ yÚkðk íkku ykt¾ku WÃkh [~{kt ÷økkððkt Ãkzðkt suðe {kuxe ¾k{e Ãký ÚkE þfu Au. “Lkðo ç÷kuf” íku{s “rÚkhkÃÞwrxf xkuÂõMkLk $sufþLk” yk «fkhLke MkkhðkhLkku WÃkÞkuøk y¬zíkkLku Ëqh fhðk {kxu ÚkkÞ Au. yk «fkhLke MkkhðkhLkku ÷k¼ xqtf Mk{Þ {kxuLkku s nkuÞ Au. $suõþLk ðkhu-ðkhu ykÃkðwt Ãkzíkwt nkuÞ Au. fux÷kf ÃkMktË fhkÞu÷kt yÚkðk økÛÞktøkktXâkt çkk¤fku{kt s $suõþLk WÃkÞkuøke Mkkrçkík ÚkÞkt Au. rðfrMkík Ëuþku{kt yk $suõþLkLkku 12


WÃkÞkuøk ÃkkA÷kt ËMk ð»koÚke Úkíkku ykÔÞku Au. ¼khík{kt Ãký ÃkkA÷kt fux÷ktf ð»kkuoÚke íkuLkku WÃkÞkuøk ÚkkÞ Au. íkuLkku fw÷ ¾[o Yk. 20,000Úke {ktzeLku Yk. 3,00,000 MkwÄeLkku ykðe þfu Au. ytøkLke ðkZfkÃkLke ÃkØrík çkuf÷kuVuLk ÃkBÃk : y¬zíkkLku Ëqh fhðk {kxu yk ÃkBÃkÚke Ëðk ykÃkðk{kt ykðu Au. Ëh çku {rnLku ºký nòh YrÃkÞkLke Ëðk yk ÃkBÃk îkhk ¼hðk{kt ykðu Au. ÃkBÃkLku LkkLkk ykìÃkhuþLk ðzu ytøk{kt ÷økkððk{kt ykðu Au, suLkku fw÷ ¾[o Yk. 4,00,000Lke ykMkÃkkMk ykðu Au. ykLkkt Ãkrhýk{ku nfkhkí{f {éÞkt Au. yk «r¢Þk {kut½e nkuðk WÃkhktík òu ÃkBÃk fk{ fhðkLkwt çktÄ fhe Ëu íkku Vhe Lkðk ykìÃkhuþLk {kxu 4,00,000 YrÃkÞkLkku ¾[o fhkððku Ãkzu Au. íkuLkku WÃkÞkuøk fux÷ktÞ ð»kkuo MkwÄe yÚkðk íkku SðLkÃkÞOík fhðku Ãkzu Au. ¼khík{kt Ãký yk Mkkhðkh WÃk÷çÄ Au. MÃkkRLk fkuzo MxeBÞw÷uþLk : ykLkku WÃkÞkuøk çknw ykuAkt çkk¤fku{kt MkV¤ {k÷q{ Ãkzâku Au. ykLkku fw÷ ¾[o 15 ÷k¾ YrÃkÞkLke ykMkÃkkMk ÚkkÞ Au. ¼khík{kt yk Mkkhðkh WÃk÷çÄ LkÚke. hkRòuxku{e yÚkðk VurMk÷kuxku{e : yk «r¢Þk{kt Mkki«Úk{ ËËeoLku ykìÃkhuþLk çkuz WÃkh çku¼kLk fhðk{kt ykðu Au. ðÄkhu Ãkzíkk rðãwíkíkhtøkku ÷E sðkðk¤e LkMkLkk íkkhkuLku sYh «{kýu fkÃke Lkkt¾ðk{kt ykðu Au. íkuLkk fkhýu y¬zíkk íkhík s Ëqh ÚkE òÞ Au. y¬zíkk íkÚkk ytøkLke n÷Lk[÷Lk{kt Ãkzíke íkf÷eVLku Ëqh fhðkðk¤e yk Mkkhðkh ¼khík{kt AuÕ÷kt íkuh ð»koÚke WÃk÷çÄ Au. yk ykìÃkhuþLkLke yMkh SðLkÃkÞOík hnu Au íkÚkk íkuLkku ¾[o ËMkÚke ðeMk nòh MkwÄeLkku ykðu Au. yíÞkh MkwÄe{kt ykÃkýk Ëuþ{kt ykðk yuf nòhÚke Ãký ðÄkhu ykìÃkhuþLk fhðk{kt ykðu÷kt Au. íkuLkkÚke fux÷ktÞ çkk¤fku ÷k¼ ÃkkBÞkt Au. Ãkhtíkw yu ÞkË hk¾ðwt sYhe Au fu {kuxu ¼køku 25 xfk Mke.Ãke.Lke yMkhðk¤kt çkk¤fku {kxu s yk ÃkØrík WÃkÞkuøk{kt ÷E þfkÞ íku{ Au.

13


ykuÚkkuoÃkurzf WÃk[kh yk Mkkhðkh{kt {ktMkÃkuþeLku fkÃkeLku ytøkLke y¬zíkkLku Ëqh fhðk{kt ykðu Au. fux÷kf ÃkMktË fhkÞu÷kt çkk¤fku{kt s yk ykìÃkhuþLk ÷k¼fkhf Mkkrçkík ÚkkÞ Au. ÔÞkðMkkrÞf rþûký rþûký îkhk ÔÞÂõíkLku íkuLku ÷kÞf ÔÞðMkkÞ ðøkuhu fk{ þe¾ðkze þfkÞ. suLku fkhýu íku ÃkkuíkkLke hkuS-hkuxe òíku f{kE þfu íkÚkk Ãkrhðkh yLku Mk{ks {kxu fkÞo Ãký fhe þfu. çkeS fux÷ef MkwrðÄkyku ykÃkýk Ëuþ{kt fux÷kf rLk»ýkíkku îkhk íku{Lke «r¢ÞkLku Mkkhkt Ãkrhýk{ku ykÃkíke çkíkkððk{kt ykðe Au. Ãkhtíkw íkuLku ykÃkýu çk]nË heíku íku{s ði¿kkrLkf ykÄkhu rð[kheLku íkuLku WÃkÞkuøk{kt ÷uðe òuEyu.

y{ËkðkË þnuh{kt {kLkrMkf hkuøkLkwt «{ký {kLkðe Vfík þkherhf heíkLkk s ÓüÃk]ü Ëu¾kÞ íkku íku íktËwhMík Au íkuðwt yksLkk rðfrMkík Þwøk{kt ¾kuxwt Mkkrçkík ÚkÞwt Au. fkhý {kýMkLke {kLkrMkf ÃkrhÂMÚkrík Ãký íkuLkk MktÃkqýo þkherhf ykhkuøÞ MkkÚku Mktf¤kÞu÷e çkkçkík Au. çkk¤f ßÞkhu {kíkkLkk øk¼o{kt nkuÞ íÞktÚke s íkuLkku þkherhf yLku {kLkrMkf rðfkMk ÚkðkLke þYykík ÚkE òÞ Au. ykðu Mk{Þu òu {kíkk ÃkkuíkkLkwt Ãkqhíkwt æÞkLk Lk ykÃku íkku çkk¤f{kt yk «fkhLke ¾k{e hnuðkLke þõÞíkk hnu Au. su ykÃkýu Mk{ks{kt ðÄíkkt «{ký{kt òuE þfeyu Aeyu. suLkwt yktfzkfeÞ rððhý y{ËkðkË þnuhLkk Mkt˼o{kt Lke[u «{kýu òuðk {¤u÷wt Au.

14


{kLkrMkf ykhkuøÞ (y{ËkðkË) ð»ko

Lkðk fuMk

sqLkk fuMk

fw÷

1998

980

14,423

15,403

1999

1090

15,008

16,098

2000

1170

16,240

17,410

2001

1450

18,980

20,430

WÃkhkuõík yktfzk ð»koðkh Lkðk fuMk íkÚkk sqLkk fuMkLke MktÏÞk Ëþkoðu Au. íkÚkk AuÕ÷u ð»ko Ëhr{ÞkLk fw÷ {kLkrMkf yMðMÚkíkkÚke Ãkezkíkk ËËeoLke MktÏÞk Ëþkoððk{kt ykðe Au. yk{, {kLkrMkf heíkLkk ËËeoLke MktÏÞk{kt Ëh ð»kuo ðÄkhku Úkíkku òÞ Au. su Mk{ks{kt {kLkrMkf ykhkuøÞLke òøk]íkíkkLke íkkíke sYrhÞkíkLke AkÃk Q¼e fhu Au.

Mke.Ãke. çkk¤fLku fkhýu WËT¼ðíke Mk{MÞkyku Mkk{kLÞ heíku çkk¤f yðíkhðkLkwt nkuÞ íÞkhu fwxwtçk{kt ¾kMk fheLku {kíkk-rÃkíkkLku rðþu»k ykLktË nkuÞ Au. íkuyku çkk¤fLkk yðíkÞko Ãknu÷kt íkuLkk ¼krð {kxu rð[khku fhíkk ÚkE òÞ Au. {kíkk-rÃkíkkyu çkk¤fLkk Wßs𤠼rð»Þ {kxu yLkuf ykþkyku y™u yh{kLkku yk÷eþkLk R{khíkLke {kVf Mkòðu÷k nkuÞ Au. Ãkhtíkw ßÞkhu {k-çkkÃkLku çkk¤fLke yÃktøkíkkLkku ÏÞk÷ ykðu Au íÞkhu íku{Lkkt {kuxk ¼køkLkkt MkÃkLkkt ¼ktøke Ãkzu Au. ð¤e, íku{ktÞ yuðwt Mkkt¼¤ðk{kt ykðu Au fu íku çke{khe (yÃktøkíkk) ykSðLk hnuðkLke Au íkuðu Mk{Þu íkku íkuyku {kLkrMkf heíku ¼ktøke Ãkzu Au. MkkiÚke {kuxe {w~fu÷e íkku yu ykðu Au fu, ykðu Mk{Þu íku{Lku fkuE ÞkuøÞ {køkoËþofLke sYh nkuÞ Au. su íku{Lku {¤íkk LkÚke yLku rðrðÄ Mk{MÞkykuLke þYykík ÚkkÞ Au. suLku nðu ykÃkýu rðøkíkðkh òuEþwt. 15


(1) Mke.Ãke. çkk¤fLku Ãkzíke {w~fu÷eyku ßÞkhu LkkLkÃký{kt çkk¤fLku yÃktøkíkk ykðu yLku íkuLku ¾çkh Ãkzu fu íku ®sËøke¼h hnuðkLke Au. íÞkhu yuf Mkk{kLÞ {kLkðeLku yLkw¼ððwt {w~fu÷ Au fu, íku çkk¤fLke þwt nk÷ík Úkíke nþu. ßÞkhu çkk¤fLku y¬zíkkLke ¾k{e nkuÞ íkuðu Mk{Þu rðrðÄ «r¢Þk fhíkkt íkuLkk Úkíkk ËËoLke íkuLku s yLkw¼qrík Úkíke nkuÞ Au. Lk íkku íku fkuELku fne þfu Au Lk íkku Rþkhku fhe þfu Au. ð¤e, íkuLku ËirLkfr¢Þk {kxu Ãký çkeS ÔÞÂõík WÃkh ykÄkh hk¾ðku Ãkzu Au. ßÞkhu Mkk{kLÞ çkk¤fLke su{ ðíkoðk òÞ íÞkhu Ãký nt{uþkt íkuLku ÃkkuíkkLke yÃktøkíkkLkku ÏÞk÷ ykðu Au. çkk¤f ßÞkhu þkherhf MkkÚku {kLkrMkf yÃktøkíkkðk¤wt nkuÞ íkku {w~fu÷e ykuh ðÄe òÞ Au. nk, íku Mk{Þu MÃkkÂMxrMkxeLku fkhýu Úkíkwt ËËo íkuLku ykuAwt ÷køku Au. Ãkhtíkw ykðu Mk{Þu íkuLkk fwxwtçkesLkku WÃkh ¼kh ðÄe òÞ Au yLku AuÕ÷u yuf Mk{MÞk su çkk¤f yLku {kíkk-rÃkíkk çktLkuLku Mkíkkðu Au íku íkuLkk ¼krðLke.

(2) Mke.Ãke. çkk¤fLke {kíkkLku Ãkzíke {w~fu÷eyku Mke.Ãke. çkk¤fLke MkkiÚke LkSfLke r{ºk íkuLke {kíkkLku økýðk{kt ykðu Au. fkhý íku s yuf Au su çkk¤fLku MkkiÚke ðÄw LkSfÚke Mk{S þfu Au. Ãkhtíkw ykÚke rðÁØ çkk¤fLku fkhýu {kíkkyu Ãký rðrðÄ Mk{MÞkykuLkku Mkk{Lkku fhðku Ãkzu Au. Mke.Ãke. çkk¤fLke MÃkkÂMxrMkxe ßÞkhu ðÄkhu nkuÞ íÞkhu {kíkk îkhk s íkuLku ËirLkfr¢Þk{kt {ËË fhðk{kt ykðu Au. yk WÃkhktík ßÞkhu çkk¤f LkkLke ô{hLkwt nkuÞ íÞkhu ðktÄku LkÚke ykðíkku. Ãkhtíkw çkk¤f {kuxwt nkuÞ yLku ðsLk{kt ðÄw nkuÞ íÞkhu Ÿ[fðk{kt ½ýe s íkf÷eV Ãkzu Au. ykLku fkhýu íkuLku f{hLkkt ËËkuo Ãký òuðk {¤u Au. Mke.Ãke. çkk¤f ßÞkhu çkk¤fe nkuÞ íÞkhu {kíkkLke rðþu»k sðkçkËkhe ykðe Ãkzu Au. fkhý fu ßÞkhu çkk¤fe {krMkf Ä{o{kt ykðu íÞkhu íkuLku íkuLkk rðþu fktE òý Lk nkuðkÚke fkuE ðkh øk¼hkE òÞ Au. {kíkk îkhk òu ÞkuøÞ Mkk[ðýe Lk ÷uðk{kt ykðu íkku íkuLku fkhýu ½ýe rðfx Mk{MÞk WËT¼ðe þfu Au. yLku AuÕ÷u Q¼e Au çkk¤fLke ¼krð Mk{MÞk, suLku fkhýu {kíkk{kt {kLkrMkf hkuøkLkwt «{ký Ãký òuðk {¤u Au. 16


(3) Mke.Ãke. çkk¤fLke þiûkrýf Mk{MÞkyku ßÞkhu þiûkrýf rðfkMkLke ðkík ykðu íÞkhu Mke.Ãke. çkk¤fLku MkkiÚke {kuxe {wMkeçkík Mkk{kLÞ Mfq÷{kt yuzr{þLk {kxu ykðe Ãkzu Au. «Úk{ íkku íkuyku Mkk{kLÞ Mfq÷{kt sE þfíkk LkÚke yLku òu íku{Lku íku{kt yuzr{þLk ykÃkðk{kt ykðu íkku íku{Lku Mkk{kLÞ çkk¤fku MkkÚku Mk{kÞkusLk MkkÄðk{kt ½ýe s {w~fu÷e Ãkzu Au. Ãkhtíkw Mkk{kLÞ heíku íkku Mfq÷Lkk WÃkhe ÷kufku Mke.Ãke. çkk¤fLku ÃkkuíkkLke Mfq÷{kt «ðuþ ykÃkðkLke s Lkk Ãkkze Ëu Au. ykÚke {kuxk ¼køkLkk {k-çkkÃk rLkhkþ ÚkkÞ Au. ð¤e, ßÞkt Mke.Ãke. çkk¤fLku {kLkrMkf yÃktøkíkk Ãký nkuÞ íkku MkkiÚke {kuxe {wrMkçkík yu Q¼e ÚkkÞ Au fu {tËçkwrØLke yÃktøkíkk {kxu fk{ fhíke MktMÚkkðk¤k Ãký íkuðk çkk¤fLku ÃkkuíkkLke MkkÚku hk¾ðk {kxu ykLkkfkLke fhíkk nkuÞ Au. fkhý çkk¤fLku {kLkrMkf ûkríkLke MkkÚkkuMkkÚk MÃkkÂMxrMkxe Ãký nkuðkÚke íkuLke ¾kMk Mkt¼k¤ ÷uðe Ãkzu Au.

(4) Mke.Ãke. çkk¤fLku fkhýu WËT¼ðíke fkixwtrçkf Mk{MÞkyku fwxwtçk yu Mk{ks SðLkLkku ÃkkÞku Au. ßÞkhu çkk¤f yuu fwxwtçk SðLkLkwt ÓËÞ Au. Ãkhtíkw òu fwxwtçk îkhk çkk¤fLke ÞkuøÞ fk¤S ÷uðk{kt Lk ykðu íkku íku fwxwtçk {kxu «&™ Mk{kLk çkLke òÞ Au. ynª Mke.Ãke. çkk¤f þkherhf heíkLkk yÃktøk nkuÞ Au. ð¤e fux÷kf Mktòuøkku{kt íkku íku {kLkrMkf heíkLkk Ãký yÃktøk òuðk {¤u Au. ykðk Mktòuøkku{kt {kíkk-rÃkíkk {kxu fkixwtrçkf sðkçkËkhe ðÄe òÞ Au. fkhý fu Mke.Ãke. çkk¤fLke MktÃkqýo sðkçkËkhe fwxwtçk WÃkh ykðe òÞ Au. MkðkhÚke ÷ELku Mkkts MkwÄe íkuLke ÃkkA¤ fwxwtçkLkk fkuE yuf MkÇÞu hnuðwt Ãkzu Au. su Mk{ks{kt MktÞwõík fwxwtçk«Úkk nsw òuðk {¤u Au íkuðk Mk{ks{kt Mke.Ãke. çkk¤fLke sðkçkËkhe ½hLkk MkÇÞku Mk{sËkheÃkqðof yufçkeò WÃkh ðnU[e ÷u íkku ðktÄku ykðíkku LkÚke. Ãkhtíkw ßÞkhu rð¼õík fwxwtçk ÚkkÞ Au íÞkt {kíkk WÃkh s çkÄe sðkçkËkhe ykðe Ãkzu Au. suLku fkhýu {kíkkLkk ykhkuøÞ WÃkh Ãký yMkh Ãkzu Au. çkk¤fLku þkherhf fMkhík fhkððk {kxu yÚkðk íkku zkìõxh ÃkkMku ÷E sðk {kxu Ãký «&™ Q¼ku ÚkkÞ Au. fkhý fu çkk¤f MkkÚku nt{uþkt fkuE yuf ÔÞÂõíkLke sYh Ãkzu Au. ykLku ÷eÄu fwxwtçkLkk ÔÞðMkkÞ-ÄtÄk WÃkh Ãký yMkh ÚkkÞ Au. ½h{kt ykŠÚkf íktøke Q¼e ÚkkÞ Au yLku fux÷ef ðkh ͽzk Ãký ÚkkÞ Au.

17


(5) Mkk{krsf Mk{MÞk çkk¤fLke 24 f÷kfLke Mkt¼k¤Lku fkhýu {kíkk-rÃkíkk îkhk MktçktÄe{kt íku{s Mk{ks{kt yðh-sðh ykuAe ÚkðkLku fkhýu MktçktÄku WÃkh Ãký yMkh Úkíke òuðk {¤u Au. ykLku fkhýu Mk{ks{kt Ãký íkuðk fwxwtçk «íÞuLkku «rík¼kð ½xe òÞ Au. íkuðk fwxwtçkLku fkuE «MktøkkuÃkkík çkku÷kðíkkt Ãký Mk{ks rð[kh fhu Au. fux÷ef ðkh Mk{ks íkhVÚke fwxwtçkLku yÃk{kLksLkf þçËku Ãký Mkkt¼¤ðk Ãkzu Au. ßÞkhu fux÷ef ðkh rçk[khkÃkýkLke ¼kðLkkLkku Ãký Mkk{Lkku fhðku Ãkzu Au.

(6) Mk{kÞkusLkLke Mk{MÞk Mk{kÞkusLk yux÷u Mkh¾k «{ký{kt ykÞkusLk. Mke.Ãke. çkk¤fLku yk çkkçkík{kt íku{s çkk¤fLku fkhýu fwxwtçkLku yk rð»kÞ{kt íkf÷eV Ãkzu Au. çkk¤f{kt þkherhf yÃktøkíkk nkuðkLku fkhýu ßÞkhu íku Mkk{kLÞ çkk¤fLku swyu íÞkhu íkuLku Mkk{kLÞ heíku R»Þko ykðu Au. ykðu Mk{Þu íku fkt íkku þh{Lke ÷køkýe yLkw¼ðu Au yÚkðk íkku økwMMkk¼ÞwO ðíkoLk fhu Au. suLku fkhýu íku þk¤k{kt rþûký Ãký ÔÞðÂMÚkík heíku ÷E þfíkwt LkÚke. yLku yk çkk¤fLku fkhýu fwxwtçkLku Mk{ks{kt Mk{kÞkusLkLke íkf÷eV Ãkzu Au. ð¤e, ßÞkhu çkk¤f{kt {kLkrMkf yÃktøkíkk Ãký òuðk {¤u Au íÞkhu íkuLkk {kxu Mk{kÞkusLkLke Mk{MÞk Ãknu÷kt fhíkkt rðfx çkLke òÞ Au.

(7) Mke.Ãke. çkk¤fLke ¼krð Mk{MÞkyku Mke.Ãke. çkk¤fLkk ¼rð»ÞLkwt þwt íku {kuxk ¼køkLkk {kíkk-rÃkíkk {kxu Ãký «&™ Mk{kLk çkLke òÞ Au. òu y{u Lknª nkuEyu íkku çkk¤fLkwt þwt Úkþu. íkuLkwt fkhý Mke.Ãke. çkk¤fLke SðLk¼hLke yÃktøkíkk Au. fkhý fu yíÞkh MkwÄe fkuE Mke.Ãke. çkk¤fLkwt ÷øLk ÚkÞwt nkuÞ íkuðwt òuðk {éÞwt LkÚke. ð¤e, íku{Lkk þiûkrýf rðfkMkLke fkuE ÞkuøÞ MkwrðÄk Lk nkuðkÚke ykŠÚkf heíkLkk íku{Lkk {kxu MðrLk¼oh çkLkðwt {w~fu÷ Au. MktMÚkkfeÞ òuøkðkE fu Mkhfkh©eLke Mke.Ãke. çkk¤fku {kxu fkuE y÷øk MknkÞ Ãký çknkh Ãkkzðk{kt ykðu÷e LkÚke fu suLkku ÷k¼ Mke.Ãke. çkk¤f ÷E þfu yLku ÃkkuíkkLkwt ¼rð»Þ MkwÄkhe þfu. 18


Mke.Ãke. çkk¤f òu ÃkwÁ»k nkuÞ íkku nsw çkkçkík Mkkhe Au Ãkhtíkw òu Mke.Ãke. çkk¤f †e nkuÞ íkku íkuLkk {kxu ô{h MkkÚku ykðíkkt ÃkrhðíkoLkku Ãký MkkiÚke {kuxe Mk{MÞk Q¼e fhu Au. ð¤e, ßÞkhu íkuLku rÃkrhÞzLkku Mk{Þ ykðu íÞkhu íkuLke {w~fu÷e ðÄe òÞ Au. ykðu Mk{Þu {kíkk s íkuLke ©uc r{ºk çkLke þfu Au. ð¤e, ykðe çkk¤fe {kxu Mk{ks{kt ÷øLkLkku «&™ {q¤¼qík çkLke òÞ Au. íkuLku fkÞ{ {kxu fkuELkk Mknkhu Sððwt Ãkzu Au. ykÚke ykðk Mk{Þu Mk{ks{kt ÔÞðMÚkk nkuðe yøkíÞLkwt çkLke òÞ Au. su{kt íku SðLk¼h ÃkkuíkkLku Mkwhrûkík hk¾e þfu Au.

y{ËkðkË þnuh y{ËkðkË þnuh ytøku òýðk suðwt E.Mk. 1411{kt Mkw÷íkkLk yn{Ëþknu y{ËkðkË þnuh ðMkkÔÞwt íÞkhu Vhíkku fkux çkLkkÔÞku níkku. ð»kkuo síkkt fkux íkqxðk ÷køÞku íÞkhu 1834{kt fkuxLku Mk{khðk h[kÞu÷e Mkr{rík îkhk BÞwrLk. fk{ku nkÚk Ähðk{kt ykÔÞkt. fkÞËuMkhLke BÞwrLkrMkÃkkr÷xe 1858Úke þY ÚkE. MkLku 1950{kt BÞwrLkrMkÃkkr÷xeLkwt fkuÃkkuohuþLk{kt YÃkktíkh ÚkÞwt. Ÿ

þnuhLkwt ûkuºkV¤ : 190.84 [ku. rf.{e.

Ÿ

þnuhLke ðMíke : 28,76,710 (1991)

Ÿ

Ëh [kuhMk rf.{e. ËeX ðMíkeLke øke[íkk : 15074

Ÿ

ðMíke ðÄkhkLkku ðkŠ»kf Ëh : 20.79 xfk (1981-91) 19


Ÿ

òrík«{ký : 889 (Ëh 1000 ÃkwÁ»kkuyu †eykuLke MktÏÞk)

Ÿ

fw÷ ðMíke{kt yLkw. òríkLke ðMíke : 13.09 (1991)

Ÿ

fw÷ ðMíke{kt yLkw. sLkòríkLke ðMíke : 0.80 xfk (1991)

Ÿ

fwxwtçkËeX Mkhuhkþ ÔÞÂõíkLke MktÏÞk : 5.21

Ÿ

sL{Lkwt «{ký (Ëh 1000) : 24.25 (1999)

Ÿ

{hýLkwt «{ký Ëh (1000) : 7.11 (1999)

Ÿ

Ëh nòh sL{kuyu {kíkkykuLkwt {hý«{ký : 0.14 (1999)

Ÿ

yûkh¿kkLkLkwt «{ký (1991) : fw÷ ÔÞÂõíkyku{kt 66.87 ÃkwÁ»kku{kt 73.01 †eyku{kt 59.95

Ÿ

fk{ fhLkkh {wÏÞ fk{ËkhkuLkwt «{ký (1991) : fw÷ ÔÞÂõíkyku{kt 28.90 ÃkwÁ»kku{kt 49.60 †eyku{kt 5.61

Ÿ

þnuh{kt ðMkðkxkuLke MktÏÞk : 7,24,419 (1999-2000)

Ÿ

þnuh{kt rçkLkðMkðkxkuLke MktÏÞk : 2,25,684 (1999-2000)

20


þnuh{kt WÃk÷çÄ ykhkuøÞ÷ûke Mkuðkyku þnuh{kt ykhkuøÞ¾kíkwt yÂMíkíð Ähkðu Au. ßÞkt hk»xÙeÞ hMkefhý Mk{Þ-Ãkºkf yLkwMkkh hMkefhýLkku «kuøkúk{ ½zðk{kt ykðu Au íkÚkk íkuLkwt rLkÞ{Lk fhðk{kt ykðu Au. çkk¤fLkku sL{ ÚkkÞ íkuLke LkkUÄýe {kxuLke ÔÞðMÚkk Ãký WÃk÷çÄ Au. su{kt òu yuf ð»ko ÚkkÞ íÞkt MkwÄe LkkUÄýe fhðk{kt Lk ykðu íkku ÷uRx Ve ÷ELku LkkUÄýe fhðk{kt ykðu Au. ykðe s heíkLkk {hýLke LkkUÄýe Ãký fhðk{kt ykðu Au. ¾kãÃkËkÚkkuo{kt Úkíke ¼u¤Mku¤Lku hkufðk {kxu ÃkÂç÷f nuÕÚk ÷uçkkuhuxhe yÂMíkíð Ähkðu Au. yk WÃkhktík Ãkkur÷Þku íku{s Mkurhçkú÷ ÃkÕMkeLkkt çkk¤fkuLkkt ytøk-fMkhík {kxu rVrÍÞkuÚkuhkÃke MkuLxh yLku ÂMð®{øk-Ãkq÷Lke Ãký ÔÞðMÚkk Au. BÞw. fkuÃkkuo. ykhkuøÞ¾kíkk îkhk 9 íku{s rðrðÄ nkìÂMÃkx÷Lkk Ãke.Ãke. ÞwrLkx Mkrník fw÷ 36 fwxwtçkfÕÞký fuLÿku [÷kððk{kt ykðu Au. WÃkhktík fwxwtçkfÕÞký íku{s {kík]çkk¤fÕÞkýLke rðLkk{qÕÞu Mkuðkyku Ãký ynª ykÃkðk{kt ykðu Au. þnuh{kt rðrðÄ {hýsLÞ ytøkku suðkt fu {u÷urhÞk, ûkÞrLkÞtºký, xe.çke. ðøkuhu rLkÞtºký ytøkuLkk fkÞo¢{ku Ãký [÷kððk{kt ykðu Au. yk WÃkhktík yuRzTMk òøk]rík {kxu þnuh{kt ¾kMk yuRzTMk Mku÷ ¾ku÷ðk{kt ykÔÞku Au. ßÞktÚke 24 f÷kfLke nuÕÃk÷kRLk Ãký [÷kððk{kt ykðu Au. þnuh{kt {wÏÞíðu ºký {kuxe nkìÂMÃkx÷ku ykðu÷e Au. su{ktLke yuf fuLÿ Mkhfkh îkhk [k÷íke íku{s yurþÞkLke {kuxk{kt {kuxe rMkrð÷ nkìÂMÃkx÷ Au. çkkfeLke çku BÞwrLk. îkhk [÷kððk{kt ykðu Au. su{ktÚke yuf þuX ðe. yuMk. nkìÂMÃkx÷ íku{s þuX yu÷.S. nkìÂMÃkx÷ Au. su{kt y÷øk-y÷øk rð¼køkku ykðu÷k Au. su {wÏÞíðu, sLkh÷ {urzrMkLk, sLkh÷ Mksohe, ykuçMxÙurxÙõMk yLku økkÞLkufku÷kuS, ykuÚkkuoÃkurzf Mksohe, R.yuLk.xe. Mksohe, yuLkuMÚkuÞku÷kuS, ÃkuÚkku÷kuS, hurzÞku÷kuS, zh{uxku÷kuS, ÃkerzÞkxÙeõMk {urzrMkLk yLku Mksohe, MkkRrfÞkxÙef fkŠzÞkuÚkkuhurMkf Mksohe, VkuhuÂLMkf {urzrMkLk,LMkqhku {urzrMkLk yLku Mksohe, zuLx÷ rð¼køk, fkŠzÞku÷kuS, Lku£ku÷kuS, yuLzku¢kRLkku÷kuS, LÞwrf÷Þh òurzrMkLk, økuMxÙku yuLxÙku÷kuS, rn{uhku÷kuS, ykuÃÚkuÕ{ku÷kuS, {kR¢kuçkkÞku÷kuS, rVrÍÞkuÚkuhkÃke yLku fwxwtçkfÕÞký rð¼køk [÷kððk{kt ykðu Au. yk WÃkhktík þnuh{kt ykÄwrLkf MkkÄLkkuÚke Mkßs rfzLke nkìÂMÃkx÷ Ãký MÚkkÃkðk{kt ykðu÷e Au. 21


ûkuºk Ãkrh[Þ: (y{ËkðkË þnuh) y{ËkðkË þnuh fu su økwshkík hkßÞLkwt ÃkkxLkøkh Lk nkuðk Aíkkt Ãký yksu íku hkßÞLkwt {wÏÞ þnuh økýkÞ Au. y{ËkðkË þnuhLkku RríknkMk ½ýku «ÏÞkík Au. þnuhLke MÚkkÃkLkk E.Mk. Ãkqðo 1411{kt yn{Ëþkn çkkËþkn îkhk fhðk{kt ykðu÷e níke. fnuðkÞ Au fu, “sçk fw¥ku Ãkh MkMMkk ykÞk íkçk çkkËþknLku þnh çkMkkÞk.” yux÷u fu yn{ËþknLkwt rð[khðwt níkwt fu, yk s{eLkLkk MkMk÷k ykx÷k çknkËwh Au íkku ÷kufku fuðkf nþu. íku rð[khu íku{ýu yk þnuh ðMkkÔÞwt íku{ {kLkðk{kt ykðu Au. òufu «k[eLk Mk{Þ{kt y{ËkðkË þnuh “ykþkð÷” yÚkðk íkku “ykþkÞ÷” íkhefu òýeíkwt níkwt íku{ RríknkMkfkhku sýkðu Au. þnuhLke çkkhu çkkswyu fkux çkLkkððk{kt ykðu÷ku níkku. òu þnuh{kt ykððwt nkuÞ íkku {wÏÞ çkkh Ëhðkò îkhk s íku{kt «ðuþe þfkíkwt. çkkËþkn îkhk rðËuþ{ktÚke ðuÃkkheyku íkÚkk çkktÄfk{Lkk rLk»ýkíkkuLku yk{tºký ykÃkðk{kt ykðíkwt íkÚkk íku{Lkk îkhk þnuh{kt çkuLk{qLk f÷kf]r¥k çkLkkððk{kt ykðe níke. yk Mk{Þ Ëhr{ÞkLk ËwrLkÞk¼h{ktÚke y÷øk-y÷øk ÷kufku îkhk ynª ðMkðkx fhðk{kt ykÔÞku. ßÞkhu økwshkík {wøk÷ Mkk{úkßÞLkwt ¼køk çkLÞtw íÞkhu yn{ËþknLkk þkMkLkLkku y{ËkðkË{kt ytík ykÔÞku. Ãkhtíkw íkuLke ¼ÔÞíkk yíkqx hne. y{ËkðkË þnuh WÃkh hks fhíkk y÷øk-y÷øk þkMkLkfíkkoyku îkhk ÄkŠ{f yðhkuÄku Q¼k fhðk{kt ykÔÞk íku{ Aíkkt y{ËkðkËLku MkktMf]ríkf heíku Mk{]Ø çkLkkðíkk y÷øky÷øk Ä{kuo íku{s MktMf]ríkLkk ÷kufkuyu y{ËkðkËLku ÃkkuíkkLkwt fkÞ{Lkwt ðíkLk çkLkkÔÞwt. fux÷ef {ÂMsËku, rnLËw yLku siLk{trËhkuLkk çkktÄfk{ îkhk y{ËkðkËLku ¼khíkLke ¾krMkÞík íkhefu økýíkhe fhðk{kt ykðe. Mkw÷íkkLkkuLkk Mk{Þ{kt çkLkkððk{kt ykðu÷e fux÷ef R{khíkkuLkku yksu Mkk{kLÞ sLkíkkLkk ðÃkhkþ nuíkw WÃkÞkuøk fhðk{kt ykðu Au. yk s fkhýu yLÞ rçkúrxþ þkMkLk Lke[u rðfkMk Ãkk{u÷kt þnuhku fhíkkt íku y÷øk s íkhe ykðu Au. ¼ÿLkku rfÕ÷ku fu su 15 yufh rðMíkkh{kt Vu÷kÞu÷ku Au íku Mkw÷íkkLkLkwt hnuýkfMÚk¤ níkwt. swB{k {ÂMsË fu su yuf çkuLk{qLk çkktÄýe Au íku nsw Ãký ðÃkhkþ{kt Au. íku ¼ÿLkk rfÕ÷kÚke ÃkøkÃkk¤k ytíkhu ykðu÷e Au. Ãkhtíkw íku rðMíkkh fu su hksðe Ãkrhðkh îkhk íku{s LÞkÞkÄeþku îkhk ðkÃkhðk{kt ykðíkku níkku íku nðu ÔÞkðMkkrÞf rðMíkkh çkLke økÞku Au. rfÕ÷ku íku{s íkuLke ykMkÃkkMkLkwt ðkíkkðhý fu su{kt íkuLkk ºký ËhðkòLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au íku ðeíke økÞu÷k Mk{ÞLke ÞkË íkkS fhkðu Au. 22


yksLkwt ykÄwrLkf y{ËkðkË þnuh VhíkuLkk fkuxLku yku¤tøke økÞwt Au íkÚkk Mkkçkh{íke LkËeLke Ãku÷e çkksw Ãký rðMíkkh Ãkk{u÷wt Au. Mkkçkh{íke LkËe Ãkh Mkki«Úk{ rçkús (Ãkw÷) 1882{kt çkLkkðu÷ku. yksu Mkkçkh{íke WÃkh A Ãkw÷ çkLkkððk{kt ykðu÷k Au. nk÷{kt þnuhLke W¥kh{kt çkeòu yuf Ãkw÷ rðfkMk Ãkk{u÷ku Au. Lkðwt þnuh íku sqLkk þnuhLke rðÁØ{kt rðfkMk Ãkk{e hÌkwt Au fu su{kt ÷e÷kuíkhe¼he çkkøkeyku, Vq÷kuÚke rðfrMkík Íkzðktyku yLku Ãknku¤k hMíkkyku Au. íku{ Aíkkt sqLkk þnuh{kt Ãký {kuxe rçk®Õzøkku Mkktfze øk÷e íkÚkk Ãkku¤ku{kt yÂMíkíð Ãkk{e Au fu ßÞkt ð»kkuoÚke hnuíkk Mk{wËkÞku îkhk çkLkkððk{kt ykðe Au. ÃkkA÷e ÞkËku íkÚkk ðíko{kLkLke Ëhuf ÃkrhÂMÚkrík íku y{ËkðkË þnuhLke ÷kûkýrfíkk çkLke hne Au. y{ËkðkË þnuh Ãknu÷kt r{÷kuLkk þnuh íkhefu òýeíkwt níkwt. r{÷kuLkk fkhýu íku y÷øk-y÷øk Mk{wËkÞLke Mk{]rØLkwt fkhý çkLke hÌkwt níkwt. Ãkhtíkw rðËuþe nheVkEykuLku fkhýu íku yuf RríknkMk{kºk çkLke [qõÞwt Au. íku{ Aíkkt þnuhLkk Lkkøkrhfku, BÞwrLkrMkÃk÷ fkuÃkkuohuþLk íku{s hkßÞ MkhfkhLkk MkrnÞkhk «ÞkMkÚke þnuh{kt fux÷ef hk»xÙeÞ MktMÚkkyku rðfkMk Ãkk{e Au. su{kt “LkuþLk÷ RÂLMxxâqx ykìV rzÍkRLk”, “RÂLzÞLk RÂLMxxâqx ykìV {uLkus{uLx”, “rVrÍf÷ rhMk[o ÷uçkkuhuxhe”, “y{ËkðkË xuûkxkR÷ RLzMxÙeÍ rhMkMko yuMkkurMkyuþLk”, “RÂLzÞLk MÃkuþ rhMk[o ykuøkuoLkkRÍuþLk”, “LkuþLk÷ RÂLMxxâqx ykìV ykìõÞwÃkuþLk÷ nuÕÚk yuLz yÄMko.”

y{ËkðkË þnuh y™u íkuLke f÷kfkheøkhe Mknu÷kýeyku {kxu y{ËkðkËLke yiríknkrMkf R{khíkku {wÏÞ ykf»koý çkLke hnu Au. su{ktLke fux÷ef hMk«Ë R{khíkku rðþu ynª {krníke ykÃkðk{kt ykðu÷e Au. MkeËe MkiÞËLke {ÂMsË (E.Mk. 1572) yk {ÂMsË ÃkÚÚkhLke Lkkswf fkuíkhýe{ktÚke çkLkkððk{kt ykðe Au. íkuLke fkheøkhe yuf ðzLkk ð]ûkLke ykMkÃkkMk Ãkk{ ð]ûk fu su SðLkLkku Lk{qLkku Au fu su yuf s ÃkÚÚkh{ktÚke fkuíkhðk{kt ykðu÷e Au. yk {ÂMsË íku Mk{ÞLke çkuLk{qLk f÷kf]r¥k Au. yk fkuíkhýe fu su {ÂMsËLke çkkhe WÃkh þku¼u Au íku þnuhLke ÷kûkrýfíkk çkLku÷e Au. íkuLku ÞkËøkehe \Ãku ÷E sðk {kxu íkuLku [ktËe WÃkh fkuíkhðk{kt ykðu÷e Au íkÚkk «ðkMkeykuLku ykÃkðk{kt ykðu Au. 23


þuX nXu®MkøkLkwt siLk{trËh yk çkktÄýe fu su MkVuË ykhMkÃknkýLkk ÃkÚÚkh{ktÚke çkLkkððk{kt ykðu÷e Au. íku {kWLx ykçkw WÃkhLkkt {trËhkuLke ÞkË yÃkkðu Au. íkuLkwt çkktÄfk{ 1850{kt siLk rþûký Ä{oLkkÚkLke ÞkË{kt fhðk{kt ykðu÷wt Au. íku íkuLke Mk{]Ø ykÄwrLkfíkk «{kýuLke fkuíkhýe {kxu «ÏÞkík Au. {trËhLke çkktÄýe{kt hkufkÞu÷k fkuíkhýefkhku îkhk çkíkkððk{kt ykðu÷wt Au fu Mk{ÞLkk «ðknu íku{Lke fk{økehe WÃkh fkuE s yMkh WÃkòðu÷e LkÚke. fktfrhÞk ík¤kð (E.Mk. 1451) yk MkwtËh ík¤kðLke çkktÄýe E.Mk. 1451{kt fhðk{kt ykðu÷e. ík¤kðLke {æÞ{kt ykðu÷e LkøkeLkkðkze fu su MkwtËh çkøke[ku Au. íku ÃkwhkíkLkfk¤{kt Mkw÷íkkLkLke fkuxo íkhefu ðÃkhkíkku níkku. ík¤kðLkku ½uhkðku 75 yufh s{eLk{kt rðMíkhu÷ku Au íkÚkk íkuLkku rðMíkkh 2 rf.{e. økku¤kE Ähkðu Au. y{ËkðkËLkk Mknu÷kýeyku {kxu ík¤kð íkÚkk íkuLkku LkSfLkku rðMíkkh hòLkk rËðMk {kxu «ðkMkLkwt MÚk¤ çkLke hnu Au. ík¤kðLke çkksw{kt s fktfrhÞk «kýeMktøkúnk÷Þ çkLkkððk{kt ykÔÞwt Au. su{kt Ëuþ-rðËuþLkkt «kýe-Ãkt¾e-MkrhMk]ÃkLkku Mk{kðuþ fhðk{kt ykðu÷ku Au. LkkLkkt çkk¤fku íku{s {kuxuhktyku {kxu Ãký íku òuðk÷kÞf MÚk¤ku{ktLkwt yuf Au. Mkh¾usLkk hkuò hkuò íku yiríknkrMkf ÞkËøkehe{ktLke yuf Au fu, su þnuhLkk {æÞ®çkËwÚke 8 rf.{e.Lkk ytíkhu ykðu÷e Au. íku Mktík yn{Ë ¾kíkwøks çkfkh íku{s {nt{Ë çkuøkÚk yLku íkuLke ÃkíLkeLke fçkhku {kxu òýeíkku Au. yk fçkhkuLku fkuE fkuíkhýe LkÚke Ãkhtíkw íkuLke ÃkÚÚkhLke Lkkswf økkuXðýe {kxu ÏÞkík Au. 24


çkeò fux÷kf Lk{qLkkyku çkeò fux÷kf Lk{qLkkyku fu su nsw þnuhLke yøkúe{íkk Au íku íku Mk{ÞLkk rLk»ýkík fkheøkhkuLke nfefík Aíke fhu Au. su ÃkÚÚkhku íkÚkk ykhMk WÃkh ÷¾kÞu÷e òuðk {¤u Au. yk çkÄk{kt çku {ÂMsËku fu suLku Íw÷íkk r{Lkkhk fnuðk{kt ykðu Au. suLku òuðk ËwrLkÞk¼h{ktÚke ÷kufku ynª ykðu Au. yíÞkhLkk Þktrºkf rLk»ýkíkku Ãký íku þkuÄðk{kt rLk»V¤ økÞk Au fu r{Lkkhk fuðe heíku n÷u-Íq÷u Au. su {æÞÞwøkLkk fkheøkhkuLke yuf ¾krMkÞík Au. hkýe rMk«eLke {ÂMsË fu su {n{tË çkuøkzkLke çkuøk{ níke. suLku {ÂMsËu-LkøkeLkk íkhefu yku¤¾ðk{kt ykðu Au. íku çkk÷fLke{kt ÃkÚÚkhLke fkuíkhýe {kxu «ÏÞkík Au. ËkËk nrhLke ðkð fu su E.Mk. 1499{kt çkLkkððk{kt ykðu÷e Au. íku økwshkík suLkk {kxu «ÏÞkík Au íku ÃkøkrÚkÞktðk¤k fqðkLkwt yuf Sðtík WËknhý Au. Mðkr{LkkhkÞý {trËh yLku çkkðLk rsLkk÷Þku MkkÚkuLkwt ®[íkk{Lk {trËh çkeòt yLÞ {trËhkuÚke y÷øk s íkhe ykðu Au. rfÕ÷kLke LkSf ykðu÷wt ¼ÿfk¤eLkwt {trËh yLku søkËeþLkwt {trËh þnuhLkkt «ÏÞkík {trËhku Au fu su íku{Lke y÷øk-y÷øk (ÔÞÂõíkøkík) ¾krMkÞíkLkk fkhýu òýeíkkt Au. y{ËkðkË yuf yuðwt þnuh Au fu ßÞkt y÷øk-y÷øk Ä{oLkk ÷kufku çkkswçkksw{kt þktrík íkÚkk Mkrn»ýwíkkLkk ¼kð MkkÚku MkËeykuÚke hnu Au. sqLkwt þnuh þnuh su heíku rðMíkhý Ãkk{u÷wt Au íku Ãkwhkýk Mk{ÞLke Mkk{krsf rð¼ksLkLke «rík{k Aíke fhu Au. yuðe ðMíke fu ßÞkt ÷kufku øke[íkk{kt hnuðk xuðkÞu÷k Au íkuLku Ãkku¤ íkhefu yku¤¾ðk{kt ykðu Au. íku y÷økíkkÚke ¼hÃkqh ÷kfzktLkkt {fkLkkuLke çkLku÷e, LkSf{kt çkLkkðu÷kt {fkLkku, çktLku çkksw Mkktfze þuheyku, suLke þk¾kyku y÷øk-y÷øk rËþk{kt síke nkuÞ Au. Lkðk ykøktíkwf {kxu yk þuhe{kt ¼q÷k Ãkze sðwt Mkk{kLÞ çkkçkík çkLke hnu Au. “øke÷eÞkuLk”Lkk {ík «{kýu 1872{kt 356 Ãkku¤ku ynª ykðu÷e níke. íkux÷e yksu Ãký Au. yíÞkhLke ykÄwrLkfíkkLke yMkh Lke[u Ãkku¤ku{kt y÷økíkkðkË «{kýu hnuðkLke Lkerík MktÃkqýo LkkçkqË ÚkE økR økE Au. 25


{nkí{k økktÄe yLku ykÍkËe {kxuLke [¤ð¤ økwshkík ¾he heíku òuíkk økktÄeSLke f{o¼qr{ yÚkðk íkku [¤ð¤ {kxuLkwt ûkuºk fne þfkÞ. yu y{ËkðkË s níkwt fu ßÞkt økktÄeS íku{Lkk 28 yLkwÞkÞeyku MkkÚku ðMku÷k yLku ynªÞkt s íku{ýu MkíÞ, y®nMkk, rððuf yLku rLk¼oÞíkk íku{s yMÃk]~ÞíkkLkk rLkðkhý {kxuLkk þÃkÚk ÷eÄk níkk. y{ËkðkËLku ÃkkuíkkLkwt {wÏÞ fuLÿ çkLkkðeLku íkuyku yk¾k ¼khík{kt LkkøkrhfkuLku ¼uøkk fhðk íkÚkk íku{Lke Mkk{kLÞ yMkrn»ýwíkkLke [¤ð¤{kt ¼køk ÷uðzkððk {kxu VÞko níkk. Ëktze {k[o Mkkçkh{íke yk©{Úke 12 {k[o, 1930Lkk hkus þY fhðk{kt ykðe níke. yk yuf yuðku ð¤ktf níkku ßÞkt økktÄeSyu Mðíktºkíkk Lk {¤u íÞkt MkwÄe ynª ÃkkAk Lknª ykððkLke Lku{ ÷eÄe. su íku{ýu ytík MkwÄe rLk¼kðe. yk þnuh õÞkhuÞ íku{Lku ¼q÷þu Lknª. íku{Lkkt fkÞkuo nt{uþkt þnuhLkk ÷kufkuLku {køkoËþoLk ykÃkþu. Võík yk þnuhLkk s Lkrn Ãkhtíkw Mk{økú ËwrLkÞkLkk ÷kufkuLku.

y{ËkðkË{kt Wsðkíkk {wÏÞ íknuðkhku 1.

hÚkÞkºkk : y»kkZ {rnLkkLke çkesLku rËðMku (sqLk yÚkðk sw÷kE)

2.

Lkðhkºke : y{ËkðkËLkwt yuf ¾kMk ykf»koý fu su rËðk¤e Ãknu÷kt Wsðkíkku Lkð rËðMkLkku íknuðkh Au.

3.

{fhMkt¢ktrík : 14{e òLÞwykhe

26


4.

rËðk¤e : Ëþuhk ÃkAe ykðíkku íknuðkh

5.

økwÁLkkLkf sÞtíke : þe¾ku îkhk Wsðkíkku íknuðkh

6.

Lkkíkk÷ : 25 rzMkuBçkh, r¢rùÞLk Mk{wËkÞ îkhk Wsððk{kt ykðíkku íknuðkh

7.

RË : {wMk÷{kLk¼kEyku îkhk Wsððk{kt ykðíkku {kuxk{kt {kuxku íknuðkh

y{ËkðkË{kt WÃk÷çÄ Mkuðkyku (Lkkøkrhf) Ãkkýe ÃkwhðXku BÞwrLkrMkÃkkr÷xe îkhk ¼qr{òuzký îkhk 2,154 rf.{e.Lke ÃkkRÃk÷kRLk îkhk ÃkkýeLkwt rðMíkhý fhðk{kt ykðu Au. ynª 1.70 ÷k¾ Lk¤òuzkýku íkÚkk 2,500 ònuh Lk¤Lke ÔÞðMÚkk Au. fw÷ 431 r{r÷ÞLk r÷xh ËhhkusLkwt Ãkkýe ykÃkðk{kt ykðu Au íkÚkk ÔÞÂõíkËeX 200 r÷xh ÃkkýeLkku ðÃkhkþ Au. f[hkLkku rLkfk÷ y{ËkðkË{kt ¼qøk¼o økxh ÔÞðMÚkk Au. su yk¾k BÞwrLkrMkÃk÷ rðMíkkhLku Mkktf¤u Au. Mkkçkh{íke LkËeÚke y÷øk Ãkzíke økxh ÔÞðMÚkkLkk çku {wÏÞ ¼køkku Au. økxhLke fw÷ ÷tçkkE 1000 rf.{e. Au. ynª 19 økxhLkk ÃkÂBÃktøk MxuþLkku ykðu÷kt Au íkÚkk íku{kt 14 Ãkqðo{kt íkÚkk Ãkkt[ Ãkrù{{kt Mkkçkh{íke LkËeLke ykswçkksw yÂMíkíð Ähkðu Au. íku{ktLkk çku {wÏÞ Ã÷kLx rÃkhkýk Ã÷kLx íkÚkk ðkMkýk Ã÷kLx íkhefu yku¤¾kÞ Au. fux÷ef «r¢Þkyku çkkË ÃkkýeLku þwØ fheLku ÃkkýeLku Mkkçkh{íke LkËe{kt Akuzðk{kt ykðu Au.

27


yÂøLkþk{f ÔÞðMÚkk y{ËkðkË{kt 1892{kt yÂøLkþk{f rð¼køkLke MÚkkÃkLkk fhðk{kt ykðe, su ykÄwrLkf MkkÄLkkuÚke Mkßs Au. þnuh{kt fw÷ 9 yÂøLkþk{f fuLÿku MÚkkÃkðk{kt ykðu÷kt Au. su{kt 143 ðknLkku, 15 yÂøLk þk{fku, 19 xuLfhku, 6 yuÂLsLk, 48 xÙu÷h ÃkBÃkku, 2 fuþ xuLfhku, 2 R{hsLMke ðkLk, 1 Mkqfk ÃkkðzkLke xÙku÷e, 1 ¢uLk íkÚkk 7 SÃkku Au. 20 ðknLkku ðkÞh÷uMk MkuxLke MkwrðÄk Ähkðu Au. íkuyku 19 yuBçÞw÷LMk yLku 11 {kuxåÞwxhe ðkLk Ähkðu Au. ÃkÞkoðhý MðkMÚÞ MkwrðÄk þnuhLkk Ëhuf ðkuzo{kt økxh íku{ MðkMÚÞ MkwrðÄk WÃk÷çÄ Au. 7,000 MkVkE fk{Ëkhku rËðMk{kt çku ðkh þnuhLkk hkuzLku MðåA fhu Au. WÃkhktík ¾kLkøke [k÷e íku{s nkW®MkøkLke MkVkE {kxu Y. 1 xkufLk [kso íkhefu ÷uðk{kt ykðu Au. MðkMÚÞ MkwrðÄk y{ËkðkË{kt 38 rðrðÄ «fkhLke ykhkuøÞ÷ûke (ðiËfeÞ) MktMÚkkyku yÂMíkíð Ähkðu Au. íku{kt 3 sLkh÷ nkìÂMÃkx÷, ykt¾Lke nkìÂMÃkx÷, [uÃke hkuøkkuLke nkìÂMÃkx÷ yLku xe.çke. nkìÂMÃkx÷ Au. yk rMkðkÞ fkuÃkkuohuþLk îkhk 33 Ëðk¾kLkktyku, 22 rzr÷ðhe («Mkqríkøk]n) fu su y÷øk-y÷øk ðkuzo{kt Au. nk÷{kt s [kh huVh÷ nkìÂMÃkx÷ku [k÷w fhðk{kt ykðe Au. su{kt þ†r¢Þk rLk»ýkík, çkk¤hkuøkrLk»ýkík, ÃkuxLkk hkuøkLkk rLk»ýkík íku{s ËðkykuLke Mkuðk ykÃkðk{kt ykðþu. BÞwrLkrMkÃk÷ nkìÂMÃkx÷{kt fw÷ 1770 ÃkÚkkhe íku{s 533 ÃkÚkkhe BÞwrLkrMkÃk÷ {kík]øk]n{kt hk¾ðk{kt ykðe Au. [kh {kuçkkR÷ Ëðk¾kLkkt Ãký [k÷w fhðk{kt ykÔÞkt Au. yk nkìÂMÃkx÷{kt {kuxu ¼køku økúk{eý rðMíkkhLkk ËËeoyku Mkkhðkh ÷E þfu íku {kxu Au. suLke {rnLkkLke ykðf Yk. 700Úke ykuAe nkuÞ íkuðk ËËeoykuLku ynª {Vík Mkkhðkh ykÃkðk{kt ykðu Au.

28


yøkíÞLke nkìÂMÃkx÷ku 1.

þuX ðe.yuMk. sLkh÷ nkìÂMÃkx÷

2.

þuX fu.yu{. Mfq÷ ykuV ÃkkuMx-økúußÞwyux {urzrMkLk yuLz rhMk[o

3.

©e{íke yuLk.yu[.yu÷. BÞwrLkrMkÃk÷ {urzf÷ fkì÷us

4.

Mke.yu[. Lkøkhe nkìÂMÃkx÷.

5.

©e{íke þkhËkçknuLk [e{Lk÷k÷ ÷k÷¼kE BÞwrLkrMkÃk÷ nkìÂMÃkx÷.

6.

{tøkwçknuLk «ký÷k÷ Ãkhe¾ BÞwrLkrMkÃk÷ {uxhrLkxe nku{ y™u rzMÃkuLMkhe.

yu.yu{.xe.yuMk. MkwrðÄk y{ËkðkËLke yktíkrhf çkMkÔÞðMÚkk ð¾kýðk÷kÞf Au. BÞwrLkrMkÃkkr÷xe îkhk þnuhLkk yuf-yuf ¼køkLku òuzíke çkMkÔÞðMÚkk þnuh{kt WÃk÷çÄ Au. suLkwt ¼kzwt Ãký økheçk ðøkoLku ÃkkuMkkÞ íkuðwt Au. rþûký MkwrðÄk y{ËkðkË þnuh{kt BÞwrLkrMkÃk÷ îkhk Mkt[kr÷ík 465 «kÚkr{f þk¤kyku [÷kððk{kt ykðu Au. yk WÃkhktík ¾kLkøke þk¤kyku íku{s Ëhuf «ðknLke fkì÷us ynª ykðu÷e Au. íkku økktÄe MktMfkhkuLkwt ®Mk[Lk fhíke rðãkÃkeX Ãký ynªÞkt Au.

29


MðiÂåAf MktMÚkkykuLke ¼qr{fk økwshkík{kt Mke.Ãke. fk{ fhíke fux÷ef MktMÚkkyku Au. su{kt y{ËkðkË{kt Ãkkur÷Þku VkWLzuþLk, LkðSðLk xÙu®Lkøk MkuLxh, çke.yu{. RÂLMxxâqx Vkuh {uLx÷e rhxkÞzo [kRÕz, f÷hð, økktÄeLkøkh{kt [k÷íkwt Mke.Ãke. r[ÕzÙLMk zuð÷Ãk{uLx xÙMx, ¼kðLkøkh{kt [k÷íke MkkuMkkÞxe Vkuh rh÷eV yuLz henurçkr÷xuþLk ykìV Äe rzMkuçk÷ yk ûkuºk{kt fk{ fhu Au. yk WÃkhktík çkeS çkÄe MktMÚkkyku Ãký çkeS çkÄe yÃktøkíkkLke MkkÚkku-MkkÚk yk yÃktøkíkk WÃkh fk{ fhu Au. Ãkhtíkw ¾kMk yk rð»kÞ WÃkh fk{ fhíke fkuE MktMÚkk LkÚke. ynªÞkt ykÃkýu Mke.Ãke. WÃkh fk{ fhíke fux÷ef MktMÚkkykuLke [[ko fheyu. (1) Ãkkur÷Þku VkWLzuþLk Ãkkur÷Þku VkWLzuþLk îkhk y{ËkðkË þnuh{kt AuÕ÷k ËkuZ ð»koÚke Mke.Ãke. çkk¤fkuLku rðrðÄ Mkuðkyku ykÃkðk{kt ykðu Au. su{kt zu-fuh ÞwrLkx{kt rËðMkLke þk¤k, rVrÍÞkuÚkuhkÃke Mkkhðkh, nku{ çkkWLz «kuøkúk{ íku{s MÃke[ ÚkuhkÃke Mkk{u÷ Au. (2) LkðSðLk xÙu®Lkøk MkuLxh LkðSðLk xÙu®Lkøk MkuLxh Ãký yk s ûkuºk{kt «økrík MkkÄe hnu÷e MktMÚkk Au. íku {kLkrMkf heíku yÃktøk ({tËçkwrØLkkt çkk¤fku) íku{s Mke.Ãke. çkk¤fku {kxu [k÷íke MkhfkhLke {kLÞíkk Ähkðíke rËðMkLke Mfq÷ [÷kðu Au. yk WÃkhktík rVrÍÞkuÚkuhkÃke Mkkhðkh ykÃkðe íku{s Mkhfkhe MknkÞLkku ÷k¼ yÃkkðe yÃktøk çkk¤fkuLku Ãkøk¼h fhðkLkwt fk{ Ãký yk MktMÚkk fhu Au. (3) çke.yu{. RÂLMxxâqx Vkuh {uLx÷e rhxkÞzo [kRÕz çke.yu{. RÂLMxxâqx yk ûkuºk{kt fkÞo fhíke MkkiÚke sqLke MktMÚkk Au. ynª ykðu÷k ðfoþkuÃk rð¼køk{kt {kLkrMkf yÃktøk çkk¤fkuLke MkkÚkku-MkkÚk Mke.Ãke. çkk¤fkuLku íkk÷e{ ykÃkðk{kt ykðu Au. WÃkhktík rËðMkLke þk¤k{kt Ãký {tËçkwrØLkkt çkk¤fkuLke MkkÚku Mke.Ãke. çkk¤fkuLku hk¾ðk{kt ykðu Au. òufu {kuxk ¼køkLkkt Mke.Ãke. çkk¤fkuLku “Ãkkur÷Þku VkWLzuþLk{kt” {kuf÷ðk{kt ykðu Au.

30


(4) f÷hð y{ËkðkË{kt Mke.Ãke. çkk¤fku {kxu [k÷íke rVrÍÞkuÚkuhkÃke {kxuLke yk yuf ykøk¤ Ãkzíke þk¾k Au. su{kt çkk¤fLku rËðMk Ëhr{ÞkLk Ëhhkus çkku÷kððk{kt ykðu Au. íku{s íkk÷e{ Ãkk{u÷k rVrÍÞkuÚkuhkrÃkMx ÃkkMku fMkhík fhkððk{kt ykðu Au. ynª ykðíkkt {kuxk ¼køkLkkt çkk¤fkuLke ô{h Ãkkt[ ð»koÚke ykuAe òuðk {¤u Au. yk{ Aíkkt ynª ô{hLkku fkuE çkkÄ LkÚke. (5) MkkuMkkÞxe Vkuh rh÷eV yuLz henurçkr÷xuþLk ykìV Äe rzMkuçk÷ ¼kðLkøkh{kt [k÷íke yk MktMÚkk Ãký Mke.Ãke. çkk¤fku {kxu fk{ fhu Au. WÃkhktík ykðkt yÃktøk çkk¤fkuLku hnuðk {kxuLke ÔÞðMÚkk Ãký ynª WÃk÷çÄ Au. (6) “Mke.Ãke.” r[ÕzÙLMk zuð÷Ãk{uLx xÙMx økktÄeLkøkh{kt ykðu÷e yk MktMÚkk Vfík Mke.Ãke. çkk¤fku WÃkh fkÞo fhu Au. suLkku {wÏÞ nuíkw Mke.Ãke. çkk¤fkuLku ÞkuøÞ {køkoËþoLk ykÃkðkLkku Au. yk {kxu íku rðrðÄ Mkur{Lkkh íku{s rðrðÄ fuBÃkLkwt ykÞkusLk fhu Au. íku{s Mke.Ãke. çkk¤f {kxu MkkÄLk-Mkk{økúeLke ÔÞðMÚkk fhe ykÃkðk ykŠÚkf MknkÞ Ãký fhu Au. WÃkhkuõík MktMÚkkyku Mke.Ãke. WÃkh fk{ fhíke nkuðk Aíkkt nsw MkwÄe Mke.Ãke. çkk¤fkuLke fkuE yuðe fkÞ{e rLkðkMk Ähkðíke þk¤kLke MÚkkÃkLkk ÚkE LkÚke yÚkðk íkku Mkhfkh íkhVÚke þY fhðk{kt ykðu÷e LkÚke fu suÚke Mk{ksLku-Mke.Ãke. fwxwtçkLku {ËËYÃk ÚkE þfu.

MkhfkhLkwt ÞkuøkËkLk Mke.Ãke. çkk¤f Mk{ksLkku yuf ¼køk Au. Mkhfkh îkhk Mk{ks Mkwhûkk yLku Mk{ks fÕÞkýLke çkkçkíkku ytøku sYhe ÔÞðMÚkk fhðkLkwt rð[khíke nkuÞ íkku ykðkt çkk¤fku rðþu Ãký rð[khðwt òuEyu. yux÷wt s Lknª Mke.Ãke. rðrþü «fkhLke yÃktøkíkk Au, íkuLkk fÕÞký {kxu íku{s íkuLke Mkwhûkk {kxu ¾kMk «fkhLke ÞkusLkkyku Ãký ½zðe òuEyu. yk {wÆu Mkhfkh îkhk Lke[uLke çkkçkíkku rð[khe þfkÞ. Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤fLkk rþûký y™u íkk÷e{Lke ÔÞðMÚkk Mkhfkh îkhk Úkðe òuEyu. 31


Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤fLke MktMÚkkykuLku, s{eLk, {fkLk, MkkÄLk ytøku íkÚkk íkuLku [÷kððk sYhe f{o[kheykuLkk ðuíkLk [qfððk sYhe LkkýktLke Vk¤ðýe fhðe òuEyu.

Ÿ

ykðkt çkk¤fkuLku íkk÷e{ y™u rþûký {kxu rþ»Þð]r¥k yLku íkuLke {wMkkVhe{kt Ve {kVeLke ÃkkMk ÃkØrík rðfMkkðe þfu.

Ÿ

ykðkt çkk¤fkuLku hnuðk-s{ðkLke Akºkk÷Þ ÔÞðMÚkk Q¼e fhe rðLkk{qÕÞu fu hkníkËhu [÷kðeLku yk «ð]r¥kLku «kuíMkknLk ykÃku.

Ÿ

ykðkt çkk¤fku íkk÷e{ ÃkAe íkuLku WÃkÞkuøke ÚkkÞ íkuðkt MkhfkhLkkt fk{ku{kt økkuXðkÞ íkuðe søÞk yLkk{ík hk¾e þfu.

Mke.Ãke. çkk¤fLkk rðfkMk {kxuLkk WÃkkÞku Mke.Ãke.Lke yÃktøkíkk {øksLkk yuðk ¼køk{kt Rò ÚkðkÚke ÚkkÞ Au fu su íku yÃktøk ¼køkLkwt rLkÞtºký fhíkku nkuÞ. ykðe {øks{kt ÚkÞu÷e yÃkøktíkkLku rLkðkhðe {w~fu÷ Au. ykÚke fne þfkÞ fu Mke.Ãke.Lku MktÃkqýoÃkýu LkkçkqË fhðku þõÞ LkÚke. Ãkhtíkw òu Mke.Ãke.Lke yÃktøkíkk «íÞu ÞkuøÞ fk¤S, Mkkhðkh ÷uðk{kt ykðu íkku yÃktøkíkkLku ½xkze þfkÞ Au. suLkk {kxu Lke[u «{kýu rð[khe þfkÞ. 1. ykhkuøÞ rþûký Mke.Ãke. çkk¤fLkk {kuxk ¼køkLkk {kíkk-rÃkíkkLku Mke.Ãke. çkk¤fLkku sL{ ÚkÞku íku Ãknu÷kt Mk{ks{kt Mke.Ãke. Lkk{Lke yÃktøkíkk yÂMíkíð Ähkðu Au íkuLke ¾çkh s Lk níke. yk çkkçkík çkíkkðu Au fu, ykhkuøÞ rþûkýLke Mk{ks{kt yrLkðkÞoíkk Au. ð¤e øk¼koðMÚkk Ëhr{ÞkLk Ãký {kíkk îkhk ÷uðk{kt ykðíke fk¤SLkwt rþûký Ãký yrLkðkÞo çkLke òÞ Au. íktËwhMík çkk¤f fkuLku fnuðkÞ íkuLke Ãký {kíkkLku ¾çkh LkÚke nkuíke. ð¤e sL{ çkkË {kíkkLkwt ËqÄ çkk¤fLkk ykhkuøÞ {kxu fux÷wt {n¥ðLkwt Au íku Ãký òýðwt sYhe Au. ð¤e, Mke.Ãke. çkk¤fLkk {kíkk-rÃkíkkLku Mke.Ãke. çkk¤fLkk rðrðÄ rðfkMkLkkt ÃkøkrÚkÞktLke òý nkuðe Ãký sYhe Au. yk{, Mke.Ãke. çkk¤fLkk {kíkk-rÃkíkk {kxu ykhkuøÞ rþûký sYhe çkLke hnu Au. 32


2. {kíkk-rÃkíkk yLku fkixwtrçkf MkÇÞkuLkku Mknfkh òu Mke.Ãke. çkk¤fLku fwxwtçk{kt «u{, nqtV yLku rLkÞr{ík Mkkhðkh {¤u íkku íkuLkk{kt ½ýe ¾he fkÞoûk{íkk rðfMke þfu Au. ykLkk {kxu {kíkk-rÃkíkk yLku fkixwtrçkf MkÇÞkuLkku Lke[u «{kýuLkku Mknfkh sYhe Au. -

yu òýðkLkku «ÞíkLk fhðku fu Mke.Ãke. þwt nkuÞ Au yLku íkuLkkt fkhýku fÞkt Au.

-

Mke.Ãke. çkk¤fLku {LkÚke Mðefkhðwt.

-

ÃkkuíkkLkk Mke.Ãke. çkk¤fLke Ëhuf «ð]r¥kLku «kuíMkknLk ykÃkðwt. íku{s íku{kt WíMkknÚke ¼køk ÷uðku.

-

Mke.Ãke. çkk¤fLku þõÞ íkux÷e «ð]r¥k òíku fhðk «kuíMkkrník fhðk.

-

Mke.Ãke. çkk¤fLku ÞkuøÞ Mkkhðkh {¤e hnu íku {kxuLkk «ÞíLkku fhðk.

-

òu þõÞ nkuÞ íkku {kíkk-rÃkíkkyu Ãký sYhe íkk÷e{ {u¤ððe.

3. MktÃkqýo ykhkuøÞ Mkkhðkh Mke.Ãke. çkk¤fLke MktÃkqýo Mkkhðkh {kxu çkk¤hkuøk rLk»ýkík, LÞqhku÷kursMx, MkkRfku÷kursMx, rVrÍÞkuÚkuhkrÃkMx, ykuõÞwÃkuþLk÷ ÚkuhkrÃkMx, MÃke[ ÚkuhkrÃkMx, íku{s nkfzktLkk ðkZfkÃkLkk rLk»ýkík zkìõxhkuLkk xe{ðfo (økúqÃk)Lke WÃkÞkurøkíkk sYhe Au. çkk¤fLkk sL{ Ãknu÷ktLkku nfkhkí{f rð[kh íku çkk¤fLkk {øksLke {kuxk ¼køkLke ¾k{eLku rLkðkhe þfu Au. yk {kxu LÞqhku÷kursMxLke Mk÷kn ÷uðe ykð~Þf Au. MkkÚkkuMkkÚk çkk¤hkuøkLkk rLk»ýkíkLke Mk÷kn Ãký sYhe Au. íÞkhçkkË íku{Lkk sýkÔÞk «{kýu y÷øk-y÷øk zkìõxhkuLke MknkÞíkk {u¤ðe Mkkhðkh fhkððe çkk¤f {kxu rníkkðn Au. yk WÃkhktík y¬zíkk ½xkzðk {kxuLkk ykìÃkhuþLk Ãký fhðk{kt ykðu Au. Ãkhtíkw íku ÞkuøÞ {køkoËþofLke Mk÷kn yLkwMkkh íkÚkk ÞkuøÞ ô{hu fhkððwt s rníkkðn Au. 33


4. Äehs òu Mke.Ãke. çkk¤fLku ÞkuøÞ heíku y™u rLkÞr{ík YÃku sYhe Mkkhðkh y™u rþûkýLke {ËË ykÃkðk{kt ykðu íkku íku{kt ÃkrhðíkoLk ykðe þfu Au. suLkk {kxu sYh Au Võík ÄehsLke. {kíkk-rÃkíkk îkhk rLk»ýkík zkìõxhLke Mk÷kn ÷E Mkkhðkh fhkððe òuEyu. íku Ëhr{ÞkLk zkìõxhLke VuhçkË÷e Lk fhíkk Äehs hk¾ðe sYhe Au. òu Äehs hk¾ðk{kt ykðu íkku çkk¤f Lke[u «{kýuLke fkÞoûk{íkk «kó fhe þfu. -

ËhhkusLkkt fkÞkuo{kt Mðkð÷tçkLk

-

þiûkrýf ÷kÞfkík

-

Mkk{krsf ÞkuøÞíkk

-

Mkwhrûkík søÞkyu ykŠÚkf WÃkksoLk

5. çkk¤fLku «u{-nqtV MknkLkw¼qrík Mke.Ãke. çkk¤f ÃkkuíkkLke yÃktøkíkkLku fkhýu ÃkkuíkkLkk WÃkh ÚkE hnu÷kt rðrðÄ fükuLkku nhV MkwæÄkt Wå[khíkk LkÚke. ykðu Mk{Þu çkk¤fLku sYh Au, fwxwtçkLkku, Mk{ksLkku «u{ yLku nqtV íku{s «u{¼he MknkLkw¼qríkLke. su çkk¤fLkk rðfkMkLkk Ëhuf ûkuºk{kt íkuLku MknkÞ¼qík Úkþu. suLkk fkhýu çkk¤fLke þÂõík íkuLkk fkÞo fhðkLke heík¼kík íku{s þiûkrýf rðfkMk{kt nfkhkí{f çkLke hnuþu.

34


6. ð¾íkkuð¾ík rLk»ýkík íkçkeçkkuLke Mk÷kn-{køkoËþoLk Mke.Ãke. çkk¤f{kt ô{h ðÄíkktLke MkkÚkkuMkkÚk {kLkrMkf íku{s þkherhf rðfkMk ÚkkÞ Au. ykÚke íku{Lkk{kt ÃkrhðíkoLk ykððkLke Ãkqhe þõÞíkk hnu Au. suLku fkhýu íku{Lkk {kxu ykÃkðk{kt ykðíke Mkkhðkh{kt ÃkrhðíkoLk ÷kððkLke sYh hnu Au. yk {kxu, ð¾íkkuð¾ík rLk»ýkík íkçkeçkkuLke Mk÷kn ÷uðe sYhe Au. íku{s ði¿kkrLkf rðfkMkLku fkhýu þkuÄkE hnu÷e Lkðe íkçkeçke íkfrLkfLku fkhýu Mke.Ãke.Lkku fkuE Lkðku R÷ks Ãký Mkt¼ðe þfu Au. yk çkkçkíkkuLku æÞkLk{kt ÷ELku Mke.Ãke. çkk¤fLkk {kíkk-rÃkíkk îkhk ð¾íkkuð¾ík rLk»ýkík íkçkeçkkuLke Mkkhðkh ÷uðk{kt ykðu íku sYhe Au.

«[kh-«Mkkh {kæÞ{kuLkku Mknfkh Mke.Ãke. çkk¤fLke çkkçkík{kt òuðk {éÞwt Au fu, su{ Mke.Ãke. çkk¤fLke s÷Ëe Mkkhðkh fhkððk{kt ykðu íku{ íkuLkk{kt rðfkMkLke økrík ÍzÃke çkLku Au. yk çkkçkík çkíkkðu Au fu, {k-çkkÃkLku suðe òý ÚkkÞ fu íkhík s íkuLke Mkkhðkh [k÷w fhðe òuEyu. Ãkhtíkw ykðwt çkLkíkwt LkÚke. fkhý, Mke.Ãke. çkk¤fLkk {kíkk-rÃkíkk yk ytøkuLke y¿kkLkíkk. yk y¿kkLkíkk LkkçkqË fhðk {kxu Mk{ks{kt ÷kufòøk]rík ÷kððe íku ÃkkÞkLke çkkçkík çkLke hnu Au. fkhý Mk{ks{kt ½ýk ðk÷eykuLku íkku Mke.Ãke. þwt Au íkuLke Ãký ¾çkh LkÚke. yks çkkçkík ßÞkhu økúk{eý fûkkyu rð[khðk{kt ykðu íkku íku íkËTLk MkíÞ Ãkwhðkh ÚkkÞ Au. ykÚke økúk{eý fûkkyu Mke.Ãke. òøk]rík {kxu ÃkkuMxhku, ¼ªík®[ºkku, Mkur{Lkkh íku{s hurzÞkuLkwt {kæÞ{ ðÄkhu yMkhfkhf çkLke hnu Au. yk WÃkhktík «kËurþf íku{s hk»xÙeÞ ËqhËþoLk «Mkkhý{kt Mke.Ãke. ytøkuLke òýfkhe íkÚkk ÞkuøÞ Mk÷knfuLÿkuLke òýfkhe Ãký ÷kufòøk]rík{kt yøkíÞLkku ¼køk ¼sðu Au. yk WÃkhktík økúkBÞ ÷uð÷u ykhkuøÞ MktMÚkkyku{kt yk ytøkuLke {krníkeLkwt rðMíkhý Ãký sYhe çkLku Au. íku s «{kýu þnuhe Mk{ks{kt ðíko{kLkÃkºkku yøkíÞLkwt {kæÞ{ çkLke hnu Au. ð¤e, þnuhe Mk{ks{kt sLkh÷ zkìõxhku{kt Ãký yk hkuøk (yÃktøkíkk) rðþuLke ÞkuøÞ Mk{sý Mke.Ãke.Lkk ËhLkk LkkUÄÃkkºk ½xkzk{kt {níðLkku Vk¤ku ykÃke þfu Au. {kíkk-rÃkíkk {kxu Mke.Ãke. òøk]ríkLkk Mkur{Lkkh íku{s íku ytøkuLke rþrçkh íku MktMÚkk íku{s Mkhfkh îkhk fhkíkk «ÞkMkku{kt Mk{krðü ÚkE þfu Au. ð¤e Mke.Ãke. yÃktøkíkkðk¤k ðk÷eyku {kxu Ãký {køkoËŠþfk çknkh Ãkkzðk{kt ykðu íkku íkuyku 35


ynªíknª h¾zðkLku çkË÷u ÞkuøÞ {køkoËþoLk {u¤ðe þfu Au. MktMÚkk yÚkðk íkku Mkhfkh îkhk rî{krMkf, Ãk¾ðkrzf íkuðe Ãkrºkfk çknkh Ãkkze Mk{Þktíkhu Úkíke rðrðÄ þkuľku¤, Mkhfkhe ÞkusLkkyku ytøkuLke {krníke Ãký Mke.Ãke. çkk¤fLkk ðk÷e MkwÄe ÃknkU[íke fhe ÷kufòøk]ríkLkwt fkÞo fhe þfkÞ Au.

WÃkMktnkh «fhý{kt ËþkoÔÞk «{kýu 'Mkurhçkú÷ ÃkkÕMke’Lke íkf÷eV Mk{ks {kxu yuf ÃkzfkhYÃk Au. íku ÚkðkLkkt fkhýku òýðkt Aíkkt MktÃkqýo fkhýku òýe þfkÞkt LkÚke yLku Ãkrhýk{u íku yxfkððkLkkt Ãkøk÷kt Ãký Ãkqýo heíku ¼he þfkÞ íku{ LkÚke. íku WÃkhktík Mke.Ãke. çkk¤fku çknwrðÄ heíku yÃktøk nkuE íkuykuLke Mkkhðkh-rþûký {kxu yLÞ «fkhLkk yÃktøk çkk¤fku fhíkkt ðÄw rðrþü ÃkØríkyku-Mkøkðzku sYhe çkLku Au. MkkiÚke yøkíÞLke ðkík yu Au fu yk heíkLke çkÄe Mkøkðz Ähkðíke fkuE MktMÚkk økwshkík{kt WÃk÷çÄ LkÚke. nk, yøkh øk¼koðMÚkk Ëhr{ÞkLk {kíkk îkhk ÞkuøÞ Mkkhðkh, Mke.Ãke.Lke òý ÚkÞk çkkË s÷Ëe Mkkhðkh, MkkhðkhLkwt ÞkuøÞ ykÞkusLk, Mke.Ãke. «íÞu {kíkkrÃkíkk íkÚkk Mk{ksLke òøk]íkíkk íku{s Mkhfkh yLku MðiÂåAf MktMÚkkykuLkku nfkhkí{f Mknfkh Mke.Ãke.Lkk «{kýLku ykuAwt fhðk{kt [ku¬Mk MknkÞ¼qík ÚkE þfu Au.

36


«fhý-2

MktþkuÄLk«r¢Þk «MíkkðLkk MðMÚk Mk{ks rðfkMkLke fuzeLkwt «Úk{ ÃkøkrÚkÞwt Au. yksLke ykÄwrLkf ®sËøkeLke ¼køkËkuz{kt yuðwt òuðk {éÞwt Au fu, ykÃkýu ÄLk-Ëku÷ík, ÃkË-«ríkck ðøkuhu çkÄwt s {u¤ðe ÷Eyu Aeyu. Ãkhtíkw SðLkLkku ðkMíkrðf ykLktË LkÚke {u¤ðe þfíkk. fËk[ íkuLkwt fkhý MðkMÚÞLke SðLk{kt yðøkýLkk Au. MðkMÚÞLkk rðþu ykÃkýu íÞkhu s rð[kheyu Aeyu ßÞkhu ykÃkýu fkuE økt¼eh çke{kheLkku ¼kuøk çkLkeyu Aeyu, y™u íÞkhu ykÃkýu ½ýk s {kuzk Ãkzeyu Aeyu. ykÃkýu MðkMÚÞLkku {ík÷çk Võík R÷ks, Ëðk yLku zkìõxh yÚkðk íkku Ëðk¾kLkkt MkwÄeLkku Mker{ík hkÏÞku Au. ¾hu¾h íkku MðkMÚÞLkku yÚko ½ýku s çk]nË Au, fu su ykÃkýk SðLkLke ËhufuËhuf r¢ÞkLkku ÃkkuíkkLkk{kt Mk{kðuþ fhu Au. MðkMÚÞ yLku çke{khe yufçkeò MkkÚku rðhkuÄeYÃk{kt òuzkÞu÷e ðMíkw Au. òuðk sEyu íkku MðMÚk SðLkLke heík¼kík Mkk{kLÞ sLkíkkLku rþ¾ðkzðe íku MðkMÚÞ rLk»ýkíkkuLke Mkk{krsf sðkçkËkhe hnu Au. ¾kMk fheLku {sqhðøko fu su{Lkku MkeÄku MktçktÄ WíÃkkËLkLke ðMíkwyku MkkÚku Au. íku{Lkk {kxu MðkMÚÞ rþûký íku {n¥ðLke çkkçkík çkLke hnu Au. rðï ykhkuøÞ MktMÚkkLke ÔÞkÏÞk «{kýu MðkMÚÞ yux÷u þkherhf, {kLkrMkf yLku Mkk{krsf WÒkríkLke ÃkrhÂMÚkrík, Lknª fu Võík hkuøk yLku yÃktøkíkkLke økuhnkshe. yk ÔÞkÏÞkLku ¼khík Mkhfkh îkhk Ãký ÷køkw Ãkkzðk{kt ykðu÷ Au. suLkk fkhýu ½ýk yMkkæÞ hkuøkkuLke LkkçkqËe þfÞ çkLke Au. su{kt fux÷kf çkkÕÞkðMÚkkLkk hkuøkkuLku Ãký ykÃkýu sz{q¤Úke LkkçkqË fhe þõÞk Aeyu. þeík¤kLkku hkuøk yksu Ëuþ{ktÚke LkkçkqË ÚkE økÞu÷ Au. yLku çkk¤÷fðk yux÷u fu Ãkkur÷ÞkuLku LkkçkqË fhðkLke rËþk{kt ½rLkc yr¼ÞkLk þY Au. Ãkhtíkw ykðk LkkçkqËefhý ðå[u çknw ykuAku «fkþu÷ku hkuøk “{øksLkk ÷fðk” (Mkurhçkú÷ ÃkkÕMke)Lkku Au. su {kuxu ¼køku çkk¤fLku sL{òík ¾k{e íkhefu òuðk {¤u Au. yk hkuøk{kt çkk¤fLku þkherhf íku{s {kLkrMkf ûkrík ÚkkÞ Au. yk hkuøkLkk ËËeoLku SðLk SððkLke {w~fu÷e íkku Ãkzu s Au, Ãkhtíkw MkkÚkuMkkÚku íkuLkk fwxwtçkesLkkuLke nk÷ík þe ÚkkÞ Au íku yuf «&™ Au.

37


rð»kÞ ÃkMktËøke Mk{MÞk íku Mk{ksLkk rðfkMkLke «kÚkr{f çkkçkík Au. Mk{MÞk ðøkh rðfkMkLkwt yÂMíkíð þõÞ LkÚke. Mk{MÞkLku ŸzkýÚke Mk{sðe nkuÞ yÚkðk íkku íku ðkMíkð{kt Mk{MÞk Au fu Lknª íku òýðk {kxu MktþkuÄLk fhðwt yrLkðkÞo Au. suLkku «kÚkr{f íkçk¬ku rð»kÞLke ÃkMktËøkeLkku Au. rð»kÞLke ÃkMktËøke fhíkk Ãknu÷kt yLkw¼ðku, Mkt˼oøkútÚkkuLkwt ðk[Lk, {køkoËþof ÃkkMkuÚke {køkoËþoLk íkÚkk Lkðe-Lkðe þkuľku¤kuLkwt yæÞÞLk ðøkuhu çkkçkíkkuLku ÷ûk{kt ÷uðk{kt ykðu Au. yk çkÄk WÃkhktík MktþkuÄLkfkhLkk MktçktÄe{kt Mke.Ãke. hkuøkLke ËËeo çkk¤fe nkuðkLku fkhýu MktþkuÄLkfkh îkhk yu{.yuMk.zçkÕÞw.{kt òuzkÞk Ãknu÷kt ykðkt çkk¤fku rðþu òýðkLke íkÚkk íku{Lku íku{s íku{Lkk fwxwtçkesLkkuLku Ãkzíke rðrðÄ Mk{MÞkykuÚke Ãkrhr[ík ÚkðkLke ¾uðLkk níke. yk WÃkhktík Mk{ks{kt íkuðkt çkk¤fku {kxuLke ÔÞðMÚkk rð»ku òýðk MktþkuÄLkfkh ykíkwh níkk. yk ykíkwhíkkLku Mktíkku»kðkLkku {kufku íku{Lku yu{.yuMk.zçkÕÞw.{kt VhrsÞkík fhðk{kt ykðíkkt MktþkuÄLk Ëhr{ÞkLk {éÞku. yºku «Míkwík yÇÞkMk{kt {øksLkk ÷fðkøkúMík ËËeoLku ÷ûk{kt hk¾eLku íkuLkk fwxwtçkesLkku WÃkh Úkíke yMkhkuLkku yÇÞkMk fhðk{kt ykðu÷ Au. Mke.Ãke. çkk¤fkuLku þkherhf ûkríkLke MkkÚkkuMkkÚk fux÷ef ðkh {kLkrMkf ûkrík Ãký òuðk {¤u Au. òu çkk¤fLku þkherhf ûkrík nkuÞ íkku {kLke þfkÞ fu íku ÃkkuíkkLke çkwrØÚke fk{ fhe þfu yLku òu {kLkrMkf ûkrík nkuÞ íkku íkuLku þkherhf heíkLkk ËirLkfr¢Þkyku{kt MknÞkuøk Lk ÷u íkku [k÷u. Ãkhtíkw ynª Mke.Ãke. çkk¤f çktLku heíku ûkríkøkúMík nkuðkÚke {w~fu÷e çkuðzkÞ Au. íku{s yk hkuøkLke òøk]rík Lk nkuðkÚke íkuLku {kxu MkkhðkhLke MkwrðÄk Ãký WÃk÷çÄ LkÚke. ykðk Mktòuøkku{kt ËËeoLkk fwxwtçkLke ykŠÚkf, Mkk{krsf íku{s {kLkrMkf nk÷ík òýðkLke MktþkuÄLkfíkkoLku Mk{ksfkÞoLkk rðãkÚkeo nkuðkLku Lkkíku WíMkwfíkk ÚkE su òýðkLkku «ÞíLk ynª fhðk{kt ykÔÞku Au.

ÃkMktË fhu÷ rð»kÞ “y{ËkðkË þnuhLkk {øksLkk ÷fðkøkúMík ËËeoLkk fwxwtçkLkk MkÇÞku WÃkh Úkíke ykŠÚkf, Mkk{krsf yLku {kLkrMkf yMkhkuLkku yÇÞkMk” íku rðÄkLk ÃkMktË fhðk{kt ykðu÷ Au.

38


yÇÞkMkLkwt {n¥ð Ãk]Úðe WÃkh yLkuf «fkhLke þkherhf, {kLkrMkf çke{khe òuðk {¤u Au. su{kt íkkð, xe.çke., fuLMkh, Ãkkur÷Þku íku{s {kLkrMkf heíkLkk yûk{íkk suðk økt¼eh hkuøkkuLkku Mk{kðuþ ÚkkÞ Au. yk yÇÞkMkLkwt {n¥ð yu Au fu, su çke{kheLkku ÷kufku{kt ykuAku ÏÞk÷ Au yÚkðk íkku ½ýk ÷kufkuyu yk çke{kheLkwt (yÃktøkíkkLkwt) Lkk{ s Mkkt¼éÞwt LkÚke íku ytøkuLkwt MktþkuÄLk nkÚk Ähðk{kt ykðu÷wt Au. {kuxu ¼køku y¼ý ÷kufku{kt íkku yk hkuøkLke fkuE òøk]íkíkk s òuðk {¤íke LkÚke. yk yÃktøkíkkLkwt Lkk{ “Mkurhçkú÷ ÃkkÕMke” Au suLku økwshkíke{kt “{øksLkku ÷fðk” íkhefu yku¤¾ðk{kt ykðu Au. xqtf{kt íkuLku “Mke.Ãke.” fnuðk{kt ykðu Au. Mke.Ãke. çkk¤f þkherhf heíku íkku yþõÞ nkuÞ s Au, Ãkhtíkw {kLkrMkf heíku Ãký yþõík nkuE þfu Au. yk fkhýu íku{Lku ÃkkuíkkLkk SðLkfk¤ Ëhr{ÞkLk yLkuf {w~fu÷eykuLkku ¼kuøk çkLkðwt Ãkzu Au. íku{Lkk rLkËkLk {kxu nsw fkuE fkÞ{e Mkkhðkh WÃk÷çÄ LkÚke. Mkk{kLÞ heíku Mke.Ãke. 1000 çkk¤fkuyu ºký fu [kh (3Úke4) çkk¤fku{kt òuðk {¤u Au. íku{Lku SðLkfk¤ Ëhr{ÞkLk ÃkkuíkkLkk {kíkk-rÃkíkk, fwxwtçkesLkku WÃkh ykÄkh hk¾ðku Ãkzu Au. Mke.Ãke.Lke yÃktøkíkkðk¤kt çkk¤fkuLkk fwxwtçkesLkkuLku yLkuf Mk{MÞkykuLkku Mkk{Lkku fhðku Ãkzu Au. yk WÃkhktík íkuykuLku ËËeoLke yÃktøkíkk ykuAe fhðk {kxu yLkuf «ÞíLkku fhðk Ãkzu Au. íkuLke ÃkkA¤ ¾kuxk ÃkiMkk çkøkkzu Au. yk ytøkuLkwt fkuE ÞkuøÞ {køkoËþoLk ykÃkLkkh Ãký íku{Lku {¤íkwt LkÚke. ykÚke yu{ fne þfkÞ fu, ßÞkt MkwÄe {kíkk-rÃkíkkLku çkk¤fLkk rðfkMk{kt Ãkzíke {w~fu÷eLkk fkhýku òýðk{kt Lk ykðu íÞkt MkwÄe Mk{MÞk n÷ fhðkLkku fkuE hMíkku Lkef¤e þfíkku LkÚke. ykÚke yk yÇÞkMk{kt {kíkk-rÃkíkkLku Ãkzíke rðrðÄ Mk{MÞkyku ynª òýðkLkku «ÞíLk fhðk{kt ykÔÞku Au. íku{s íkuLku Mk{ks ykøk¤ hsq fhðkLkwt yk yÇÞkMkLkwt {n¥ð Au. Mke.Ãke.Lku 100 xfk íkku {xkzðku þfÞ LkÚke, Ãkhtíkw òu ÞkuøÞ {køkoËþoLk ykÃkðk{kt ykðu íkku ËËeoLke yÃktøkíkkLkk «{ký{kt ½xkzku fhe þfkÞ íku{ Au. íku{s ËËeo ÃkkuíkkLkk Mð-«ÞíLkkuÚke SðLk SððkLku ÞkuøÞ çkLke þfu Au. Võík sYh Au íkku Mk{ksLkk nfkhkí{f «rík¼kð íkÚkk fwxwtçkLkk MkÇÞkuLke Mk{sËkheÃkqðofLke WAuh ÃkØríkLkku.

39


MktþkuÄLkLkwt MðYÃk MktþkuÄLkLkk rð»kÞLku æÞkLk{kt hk¾eLku Mke.Ãke. çkk¤fLkk {kíkk yÚkðk rÃkíkkLke «íÞûk {w÷kfkík îkhk «&™kðr÷ (yLkwMkqr[) ¼hkððk{kt ykðe. su{kt yÃktøk çkk¤fLke fkixwtrçkf {krníke {u¤ððk{kt ykðe. ËËeoLku fkhýu fwxwtçkesLkkuLku Ãkzíke rðrðÄ Mk{MÞkyku suðe fu, ykŠÚkf, {kLkrMkf, ykhkuøÞrð»kÞf, Mkk{krsf Mk{MÞkyku òýe íkÚkk AuÕ÷u Mke.Ãke. yÃktøkLku Mkhfkh íkhVÚke {¤íke MknkÞ ytøkuLke òýfkhe {u¤ðe yLkwMkqr[ ¼hLkkh W¥khËkíkkLkkt ytøkík {tíkÔÞku òýðk «ÞíLk fhðk{kt ykðu÷ Au.

yÇÞkMkLkk nuíkwyku 1.

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk ËËeoLke fkixwtrçkf {krníke {u¤ððe.

2.

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk ËËeoLkk fwxwtçkesLkkuLke ykŠÚkf Mk{MÞkyku òýðe.

3.

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk ËËeoLkk fwxwtçkesLkkuLke {kLkrMkf Mk{MÞkyku òýðe.

4.

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk ËËeoLkk fwxwtçkesLkkuLke Mkk{krsf Mk{MÞkyku òýðe.

5.

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk ËËeoLkk fwxwtçkesLkkuLke yLÞ Mk{MÞkyku òýðe.

WífÕÃkLkk Ÿ

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeÚke Ãkezkíkk ËËeoykuLkk fwxwtçkesLkku {kLkrMkf íkký yLkw¼ðíkk nþu.

Ÿ

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeÚke Ãkezkíkk ËËeoykuLkk fwxwtçkesLkku þkherhf íkf÷eVÚke Ãkezkíkk nþu. 40


Ÿ

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeÚke Ãkezkíkk ËËeoykuLkk fwxwtçkesLkku ykŠÚkf íktøke yLkw¼ðíkk nþu.

Ÿ

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeÚke Ãkezkíkk ËËeoykuLkk fwxwtçkesLkku Mk{ksLke ½]ýkLkku ¼kuøk çkLkíkk nþu.

Ÿ

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeÚke Ãkezkíkk ËËeoykuLkk fwxwtçkesLkku øk]nõ÷uþ Úkíkku nþu.

Ÿ

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeÚke Ãkezkíkk ËËeoLku ykhkuøÞLke Mkð÷íkku ykÃkðk{kt fwxwtçkLku {w~fu÷e Lkzíke nþu.

rðMíkkh ÃkMktËøke MktþkuÄLkLke ytËh fkuE Ãký yuf rð»kÞ ÃkMktË fhe íkuLke Mk{MÞkyku, Ãkrhçk¤ku yLku yMkhkuLkku ŸzkýÃkqðof yÇÞkMk fhðk{kt ykðu Au. yk {kxu MktþkuÄLkfíkko îkhk MktþkuÄLkfkÞo {kxu rðMíkkhLke ÃkMktËøke fhðe sYhe çkLku Au. {øksLkk ÷fðkÚke Ãkezkíkk ËËeoyku {kuxu ¼køku økwshkíkLkkt çkÄkt þnuhku{kt òuðkt {¤u Au. Ãkhtíkw ynª MktþkuÄLkfkÞo îkhk økwshkík hkßÞLkk y{ËkðkË rsÕ÷kLkk þnuhe rðMíkkhLke MktþkuÄLkyÚkuo ÃkMktËøke fhðk{kt ykðu÷ Au. fkhý fu MktþkuÄLkfíkko Ãkkuíku y{ËkðkË þnuhLkk nkuðkÚke MktþkuÄLkLke ÃkkA¤ Ãkqhíkku Mk{Þ ykÃke þfþu. ð¤e, þnuh rðMíkkhLkku Ãkqhíkku Ãkrh[Þ nkuðkÚke W¥khËkíkkLke MkkÚku YçkY {w÷kfkík ÷uðk{kt fkuE yðhkuÄ ykðíkku LkÚke. WÃkhkuõík çkkçkíkkuLku æÞkLk{kt hk¾íkk MktþkuÄLkfkÞo îkhk y{ËkðkË þnuhLke MktþkuÄLk ûkuºk íkhefu ÃkMktË fhðk{kt ykðu÷ Au.

yÇÞkMkLke «r¢Þk 1.

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk ËËeoLke fkixwtrçkf {krníke {u¤ððe.

2.

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk ËËeoLkk fwxwtçkesLkkuLke ykŠÚkf Mk{MÞkyku òýðe. 41


3.

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk ËËeoLkk fwxwtçkesLkku {kLkrMkf Mk{MÞkyku òýðe.

4.

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk ËËeoLkk fwxwtçkesLkkuLke Mkk{krsf Mk{MÞkyku òýðe.

5.

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk ËËeoLkk fwxwtçkesLkku yLÞ Mk{MÞkyku òýðe.

WífÕÃkLkk Ÿ

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk Ãkezkíkk ËËeoykuLkk fwxwtçkesLkku {kLkrMkf íkký yLkw¼ðíkk nþu.

Ÿ

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk Ãkezkíkk ËËeoykuLkk fwxwtçkesLkku þkherhf íktøke yLkw¼ðíkk nþu.

Ÿ

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk Ãkezkíkk ËËeoLkk fwxwtçkesLkku ykŠÚkf íktøke yLkw¼ðíkk nþu.

Ÿ

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk Ãkezkíkk ËËeoLkk fwxwtçkesLkku Mk{ksLke ½]ýkLkku ¼kuøk çkLkíkk nþu.

Ÿ

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk Ãkezkíkk ËËeoLkk fwxwtçk{kt øk]nõ÷uþ Úkíkku nþu.

Ÿ

Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkk Ãkezkíkk ËËeoLku ykhkuøÞLke Mkð÷íkku ykÃkðk{kt fwxwtçkLku {w~fu÷e Lkzíke nþu.

yÇÞkMkLke «r¢Þk WÃkhkuõík yÇÞkMk fhðk {kxu yLkwMkqr[ îkhk {krníke {u¤ððkLke «r¢Þk nkÚk Ähðk{kt ykðe Au. suLkk ytíkøkoík W¥khËkíkkLke YçkY {w÷kfkík îkhk {krníke {u¤ððk{kt ykðe Au.

42


{krníke yufºkefhý fÞko çkkË íkuLkwt xuçÞw÷uþLk fhe íkuLkk rð&÷u»ký îkhk íkkhðýe fkZðk{kt ykðe.

MktþkuÄLkÃkØrík MktþkuÄLk Ëhr{ÞkLk ßÞkt MkwÄe ði¿kkrLkf ¿kkLkLkku WÃkÞkuøk fhðk{kt Lk ykðu íÞkt MkwÄe íku MktþkuÄLk økýe þfkÞ Lknª. MktþkuÄLk nkÚk Ähðk{kt ykðu íÞkhÚke s íkuLkk {kxu fE ði¿kkrLkf ÃkØríkLkku WÃkÞkuøk fhðk{kt ykðLkkh Au, íku Lk¬e fhe ÷uðwt ykð~Þf çkLke òÞ Au. yÇÞkMkLkk nuíkwMkh {wÏÞíðu ºký ÃkØríkyku òuðk {¤u Au. 1.

yiríknkrMkf MktþkuÄLkÃkØrík

2.

ðýoLkkí{f MktþkuÄLkÃkØrík

3.

«Þkuøkkí{f MktþkuÄLkÃkØrík

MktþkuÄf îkhk nkÚk ÄhkLkkh yÇÞkMk “ðýoLkkí{f MktþkuÄLk” ÃkØríkLkk WÃkÞkuøk îkhk Ãkqýo fhðk{kt ykÔÞku Au. MktþkuÄLkfíkko îkhk Mk{rüLkwt fË {kuxwt òuðk{kt ykðu÷ nkuðkÚke “ÞËåA rLkËþoLk” ÃkØríkLkku WÃkÞkuøk fhðk{kt ykðu÷ Au.

{krníkeLkwt yufrºkfhý {krníke ðøkh MktþkuÄLk íku þqLÞ Au. fkuE Ãký rð»kÞ WÃkh MktþkuÄLk fhðwt nkuÞ íkku íku ytøkuLke {krníke {u¤ðe ÃkAe s ykøk¤ ðÄðk{kt ykðu Au. yk {kxu fux÷ef ÃkØríkyku Ãký Au Ãkhtíkw yk {krníke yufrºkfhýÚke fux÷ef ÃkØríkykuLkk VkÞËk nkuðkLke MkkÚkkuMkkÚk íkuLkk fux÷kf økuhVkÞËk Ãký òuðk {¤u Au. su MktþkuÄLk{kt rðûkuÃk Lk Q¼ku fhu íku {kxu yuf fhíkkt ðÄw {krníke yufrºkfhýLke ÃkØríkLkku WÃkÞkuøk ynª fhðk{kt ykðu÷ Au, su Lke[u {wsçk Au.

43


(1) økútÚkk÷ÞÃkØrík yk ÃkØríkLkk WÃkÞkuøk îkhk yøkkW ÚkÞu÷kt MktþkuÄLkkuLkku økútÚkk÷Þ{ktÚke WÃkÞkuøk fhe {køkoËþoLk {u¤ððk{kt ykÔÞwt Au. íku{s ÷u¾ku, ÃkwMíkfku, Mk{k[khÃkºkku ðøkuhuLkku yÇÞkMk fhe rð»kÞLku Ãkqhíkku LÞkÞ ykÃkðk{kt ykÔÞku Au.

(2) yLkwMkqr[ÃkØrík MktþkuÄLk{kt ÞkuøÞ {krníke {u¤ððkLkk nuíkwMkh yLkwMkqr[Lkku WÃkÞkuøk fhðk{kt ykðu÷ Au. yLkwMkqr[ íku «&™kuLkku Mktfw÷ Au. íkÚkk ©uýeçkØ «&™kuLkwt çkLku÷wt íku yuf Ãkºkf Au. yLkwMkqr[ MktþkuÄ™{kt rðïMkLkeÞ íkÚkk íkxMÚkíkk ÷kððk {kxuLkwt ÞkuøÞ MkkÄLk Au. yLkwMkqr[{kt «&™kuLku ÞkuøÞ ¢{{kt økkuXðe sYh sýkÞ íÞkt rðfÕÃkku økkuXððk{kt ykÔÞk Au. suÚke WíkhËkíkk ÃkkuíkkLke heíku Wíkh ykÃke þfu÷ Au. yLkwMkqr[ y÷øk-y÷øk ¼køk{kt rð¼krsík fhðk{kt ykðu÷ Au. su rð¼køkku{kt WíkhËkíkkLke Mkk{kLÞ {krníke, ËËeoLke ykhkuøÞfeÞ ÃkrhÂMÚkrík, fwxwtçkLke {krníke, fwxwtçkLke ykŠÚkf {krníke, fwxwtçkLkk {kLkrMkf Mk{MÞkLkku Mk{kðuþ fhðk{kt ykðu÷ku Au.

(3) {w÷kfkíkÃkØrík y™wMkqr[ ¼hðk {kxu MktþkuÄLkfíkko îkhk ËËeoLkk {kíkk-rÃkíkkLku W¥khËkíkk íkhefu økýe ÔÞÂõíkøkík {w÷kfkík fhe yLku {krníke yufrºkík fhðk{kt ykðu÷e yLkwMkqr[{kt ÷uðkÞu÷k Ëhuf «&™ku rðþu W¥khËkíkkLku Mk{sý ykÃÞk çkkË {krníke {u¤ðeLku «&™kuLkk sðkçk {u¤ððk{kt ykðu÷. íku{s su «&™kuLke Mk{sý Lk Ãkze íÞkt Ãkqhf «&™ku îkhk MkíÞíkk [fkMkðk{kt ykðe. yk yLkwMkqr[ MktþkuÄLkfíkko îkhk W¥khËkíkkLku YçkY {¤e ¼hðk «ÞíLk fhðk{kt ykðu÷e Au.

44


{krníkeLkwt Ãk]Úk¬hý yLku ðøkeofhý MktþkuÄLk{kt {krníke yufrºkfhý fhðkLke ÃkØrík îkhk su {krníke yufrºkík fhðk{kt ykðu Au íku {krníke yufrºkfhýLku MktþkuÄLk ynuðk÷ ÷u¾Lk {kxu ŸzkýÃkqðofLkwt YÃk ykÃkðk{kt ykðu Au yLku yk {krníke yufrºkfhýLkwt ðøkeofhý fhðk{kt ykðu Au. yk «r¢ÞkLku MktþkuÄLkfíkkoyu Lke[u {wsçk Ëþkoðu÷ Au.

{krníkeLkwt Mkt¿kkfhý yLku ðøkeofhý yufrºkfhý fhu÷e {krníkeLku Mkt¿kkyku ykÃkðk{kt ykðe yLku ÃkAe yk yufrºkík {krníkeLku yuf V÷f Ãkh ÷uðk{kt ykðe yLku íÞkhçkkË økúkV Ãkh ÷E íku{Lke rðøkík swËe ÃkkzeLku Mkh¤ y™u Mk{sðkÞkuøÞ çkLkkððk{kt ykðe.

fkurüfhý y{wf [ku¬Mk yLku Mk[kux {krníkeLkk yÚko½xLkLku ðk[fLku MÃkü Mk{òÞ íku {kxu fkuüf{kt fw÷ MktÏÞk xfkðkhe «{kýu yktfzkfeÞ MðYÃku MÃkü fheLku fkuüf íkiÞkh fhðk{kt ykÔÞkt.

{krníkeLkwt Ãk]Úk¬hý MktþkuÄLk yÇÞkMkLkk nuíkwLku æÞLkk{kt ÷E fku»xf{kt ykÃku÷e yktfzkfeÞ {krníkeLku íkÃkkMkeLku íku{Lkwt {qÕÞktfLk fhðk{kt ykÔÞwt. yk{ Ãk]Úk¬hý îkhk Mke.Ãke.Lkk ËËeoLkk fkhýu fwxwtçkesLkkuLke rðrðÄ Mk{MÞkyku íkÃkkMke íku{ktLkkt ÃkrhðíkoLkku òýðkt «ÞkMk fhðk{kt ykðu÷ Au.

45


MktþkuÄLkLke {ÞkoËk fkuE Ãký MktþkuÄLkLkk yÇÞkMk{kt MktþkuÄfu MkðkOøke yLku MktÃkqýo yÇÞkMk fhðk {kxu Mk¾ík {nuLkík fhðe Ãkzu Au. íku{ Aíkkt MktþkuÄLkLkk yÇÞkMk{kt fkuELku fkuE {ÞkoËkyku yÇÞkMk MkkÚku òuzkÞu÷e nkuÞ Au. su {ÞkoËk MktþkuÄLkLkk ûkuºkfkÞo{kt Mktf¤kÞu÷e Au. suLku fkhýu yk MktþkuÄLk MkkÚku Ãký fux÷ef {ÞkoËk Mktf¤kÞu÷e Au su Lke[u «{kýu Au. 1.

rLkrùík Mk{Þ {ÞkoËkLku fkhýu ûkrík hnuðkLkku Mkt¼ð Au.

2.

W¥khËkíkkyku «&™kuLkk sðkçk ykÃkðkLke ykLkkfkLke fhíkk níkk. íku{s íku{Lke økuhMk{s Ëqh fhe íku {krníke økwó hnuþu íkuðe ¾kºke ykÃkLke MktþkuÄLkfíkkoyu þõÞ íkux÷e Mkk[e {krníke {u¤ððkLkku «ÞíLk fÞkuo Au. íku{ Aíkkt fÞktf QýÃk hne sðk Mkt¼ð Au.

3.

fux÷kf W¥khËkíkkyku yk {krníke ykÃkíkk çknw øk¼hkíkk níkk. fu{ fu {krníke ykÃkðkÚke Mkhfkhe íkÃkkMk Úkþu yLku {w~fu÷e Q¼e Úkþu íkuðk ¼ÞÚke y{wf W¥khËkíkkykuyu fux÷ef {krníke AwÃkkððk «ÞíLk fhu÷ nkuÞ íkuðwt çkLke þfu.

4.

MktþkuÄLkfíkkoLku MktþkuÄLk fhðkLkku «Úk{ yLkw¼ð nkuðkÚke MktþkuÄLk{kt õÞktÞ Ãký QýÃk hne sðk Mkt¼ð Au.

yÇÞkMkLke WÃkÞkurøkíkk MktþkuÄLkfkÞo nkÚk Ähðk ÃkkA¤ fkuE Mknuíkwf WÃkÞkurøkíkk hnu÷e nkuÞ Au. MktþkuÄLk ÃkkuíkkLke heíku y™ku¾wt {n¥ð Ähkðíkwt nkuÞ Au. Mk{ks{kt Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkkt çkk¤fku Mk{MÞkLkku s yuf ¼køk Au. ykðkt çkk¤fkuLku fkhýu fwxwtçk{kt yLkuf «fkhLke Mk{MÞk WËT¼ðíke nkuÞ Au. yk árüyu rð[khðk{kt ykðu íkku «Míkwík MktþkuÄLk Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkkt çkk¤fkuLku fkhýu fwxwtçk{kt Mkòoíke Mk{MÞkykuLkk rLkðkhý{kt {køkoËþoLkYÃk çkLke þfþu. íku s heíku «Míkwík yÇÞkMk Mk{ks {kxu Ãký {køkoËþoLkYÃk Mkkrçkík Úkþu. yk MktþkuÄLkLke Lke[u «{kýuLke WÃkÞkurøkíkk Ähkðu Au.

46


Ÿ

¼rð»Þ{kt Mkurhçkú÷ ÃkkÕMkeLkkt çkk¤fku WÃkh MktþkuÄLk fhLkkhk MktþkuÄfLku {køkoËþoLk {¤þu.

Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤fkuLku fkhýu Mkòoíke Mk{MÞkykuLkku yÇÞkMk fhLkkh MktþkuÄfLku {køkoËþoLkYÃk Mkkrçkík Úkþu.

Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤fku {kxu xÙu®Lkøk Mfq÷ [÷kðíke MktMÚkkLku, ðk÷eykuLku yLkw¼ðkíke Mk{MÞkLkku «íÞûk yLkw¼ð Úkþu.

Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤fkuLku fkhýu fuðk fuðk «&™ku W˼ðu Au íkuLke ðk÷eykuLku òýfkhe {¤þu.

Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤fLkk {k-çkkÃkLku fkWLMku®÷øk fhLkkh fkWLMku÷hLku Mk{MÞkLkk yÇÞkMk{kt {ËËYÃk çkLke þfþu.

Ÿ

yk WÃkhktík yk MktþkuÄLk Mkkhðkh fhíkk zkìõxhLke ykøk¤ hsq fhðk{kt ykðþu. íÞkhu íku Võík r[rfíMkkLke árüÚke çknkh Lkef¤e yLÞ ÃkkMkktyku íkhV Lksh fhe ÞkuøÞ ÃkØríkLkku WÃkÞkuøk fhe fwxwtçkesLkkuLku Ãký ÷ûk{kt hk¾e ÞkuøÞ {køkoËþoLk ytøkuLke ÔÞðMÚkk fhe þfþu.

Ÿ

yk MkkÚku Mk{ksLkk yLÞ ÷kufku Ãký Mke.Ãke.Lkk ËËeoykuLkk fwxwtçk{kt Mkòoíke Mk{MÞkyku «íÞu ðkfuV Úkíkk ÃkkuíkkLkk Lkfkhkí{f ð÷ý{kt ÃkrhðíkoLk ÷kðu íkuðe Mkt¼kðLkk Au.

47


«fhý-3

íkkhýku-rLk»f»ko «MíkkðLkk yrðïkMk, zh, ykí{rðïkMk, ®[íkk ðøkuhu ¼kðLkkyku {Lkw»Þ{kt ¼kðLkkLkkt WËTøk{MÚkkLkku Au. Ãkhtíkw ßÞkhu ÔÞÂõíkLkku ykðe ¼kðLkkyku Ãkh ÃkkuíkkLkku fkçkq hnu íÞkhu {kLkrMkf Mktíkw÷Lk hnuíkwt LkÚke yLku {Lkkurðfkh yÚkðk íkku ðíkoLkLku ÷økíke yLkuf Mk{MÞkykuLkwt rLk{koý ÚkkÞ Au. {kLkðeLkk yLÞ ÔÞÂõíkyku òuzuLkk MktçktÄku íkuLkk ðíkoLkLku yMkh fhu Au. WÃkhkuõík çkkçkíkku Mke.Ãke. çkk¤fLkk fwxwtçk{kt Ãký Mkòoíke nkuÞ Au. yk çkÄe ÷uðzËuðzLke çkk¤fLkk {kLkrMkf ð÷ý WÃkh yMkh fhu Au. íkuÚke çkk¤f ðíkoýqf Mk{MÞk Ëþkoðu Au. yk{ Mke.Ãke. çkk¤fLkk Vfík n÷Lk[÷LkLkk rð¼køk{kt s Lknª Ãkhtíkw rðfkMkLkk Ëhuf íkçk¬k{kt yMkh ÚkE økE nkuÞ Au. íkuÚke s òuðk{kt ykðu Au fu Ëhuf Mke.Ãke. çkk¤f ðíkoýqf Mk{MÞk Ëþkoðu Au. fËk[ íku ô{hLkk y{wf Mk{Þøkk¤k Ãkqhíke Ãký nkuE þfu Au. fkuE çkk¤f ðÄkhu SÆe nkuÞ, íkku fkuE çkk¤f ðÄkhu WËkMkeLk, íÞkhu fkuE yríkþÞ ÷kzLke {køkýe fhu. yk{, Mke.Ãke. çkk¤fLku fkhýu fwxwtçk{kt rðrðÄ Mk{MÞkyku MkòoÞ Au. íku YçkY {w÷kfkík Ëhr{ÞkLk òýðk{kt {¤u÷ Au íkÚkk íkuLkk WÃkhÚke {krníkeLku fkuüfLkwt YÃk ykÃke íkuLkwt Ãk]Úk¬hý fÞko çkkË rLk»f»ko-íkkhýku íkkhððk{kt ykÔÞkt Au, su yk «fhý{kt Ëþkoðu÷kt Au.

yÇÞkMkLkk nuíkwyku yÇÞkMk þY fhíkkt Ãknu÷kt MktþkuÄLkfkh îkhk nuíkwyku Lk¬e fhðk{kt ykÔÞk níkk, su yk «{kýu Au. Ÿ Mke.Ãke. çkk¤fLke fkixwtrçkf {krníke {u¤ððe. Ÿ Mke.Ãke. çkk¤fLkk fwxwtçkesLkkuLke ykŠÚkf Mk{MÞkyku òýðe. Ÿ Mke.Ãke. çkk¤fLkk fwxwtçkesLkkuLke {kLkrMkf Mk{MÞkyku òýðe. Ÿ Mke.Ãke. çkk¤fLkk fwxwtçkesLkkuLke Mkk{krsf Mk{MÞkyku òýðe. Ÿ Mke.Ãke. çkk¤fLkk fwxwtçkesLkkuLke yLÞ Mk{MÞkyku òýðe. 48


WífÕÃkLkk yÇÞkMk þY fhíkkt Ãknu÷kt MktþkuÄLkfíkko îkhk fux÷ef WífÕÃkLkkyku fhðk{kt ykðe níke. suLke [fkMkýe MktþkuÄLk îkhk fhðk{kt ykðe Au. ynª íku WífÕÃkLkkyku hsq fhðk{kt ykðe Au. Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤fLkk fwxwtçkesLkku {kLkrMkf íkký yLkw¼ðíkk nþu.

Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤fLkk fwxwtçkesLkku þkherhf íkf÷eVÚke Ãkezkíkk nþu.

Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤fLkk fwxwtçkesLkku ykŠÚkf íktøke yLkw¼ðíkk nþu.

Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤fLkk fwxwtçkesLkku Mk{ksLke ½]ýkLkku ¼kuøk çkLkíkk nþu.

Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤fLkk fwxwtçk{kt øk]nõ÷uþ Úkíkku nþu.

Ÿ

Mke.Ãke. çkk¤fLku ykhkuøÞLke Mkð÷íkku ykÃkðk{kt fwxwtçkLku {w~fu÷e Lkzíke nþu.

yÇÞkMkLkkt íkkhýku {krníke yufrºkfhý Ãk]Úk¬hý çkkË yÇÞkMk{ktÚke Lke[uLkkt íkkhýku íkkhððk{kt ykÔÞkt Au.

Mkk{kLÞ {krníke 1.

MkkiÚke ðÄkhu «{ký{kt 51% W¥khËkíkkyku 36Úke ðÄw ðÞ ÄhkðLkkh níkk. ßÞkhu MkkiÚke ykuAk W¥khËkíkk (7%) 25Úke LkkLke ðÞ Ähkðíkk níkk, suÚke fne þfkÞ fu «kuZ ô{hLkk W¥khËkíkk MkkiÚke ðÄw òuðk {¤u Au. 49


2.

†e W¥khËkíkkLke MktÏÞk ðÄw òuðk {¤u÷ Au.

3.

11Úke 15 ð»koLke ðÞLkk Mke.Ãke. çkk¤fLke xfkðkhe 32% Au, su MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu 21Úke {kuxk ðÞLkk (6%) MkkiÚke ykuAkt çkk¤fku Au.

4.

Mke.Ãke. çkk¤fLke òrík{kt †e fhíkkt ÃkwÁ»k òríkLkwt «{ký ðÄkhu Au.

5.

Ä{oLke {krníke òuíkkt rnLËw Ä{oLkk W¥khËkíkk (86%) Au, su MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu {wMk÷{kLk íkÚkk rfrùÞLk Ä{o Ãkk¤íkk W¥khËkíkk Mkh¾k «{ký{kt (7-7%) Au.

6.

{kuxk ¼køkLkk W¥khËkíkk (31%) çkúkñý ¿kkríkLkk Au. ßÞkhu «òÃkrík, hku{Lk, fuÚkr÷f, rMkLÄe ¿kkríkLkk W¥khËkíkkLke Mkh¾e xfkðkhe (1%) òuðk {¤u Au.

7.

fw÷ W¥khËkíkk{ktÚke 94% økwshkíkLkk ðíkLke Au. ßÞkhu MkkiÚke ykuAk 2% W¥khËkíkkyku {æÞ «ËuþLkk Au.

8.

rþûkýLke çkkçkík{kt 8Úke 10 Äkuhý ¼ýu÷ W¥khËkíkkLke xfkðkhe 38% Au su MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu MkkiÚke ykuAe xfkðkhe (1%) ðk¤k W¥khËkíkk Äku 1Úke 7 MkwÄeLkku yÇÞkMk Ähkðu Au. yk WÃkhÚke yu çkkçkík «ËŠþík ÚkkÞ Au fu þnuh{kt †e rþûkýLkwt «{ký ðÄw Au.

9.

ð¤e, {kuxk ¼køkLkk W¥khËkíkk su xfkðkhe{kt 65% Au, íkuyku øk]rnýeLke Vhs çkòðu Au. ßÞkhu Vfík 13% W¥khËkíkk s Mkhfkhe Lkkufhe fhíkk òuðk {¤u Au.

fkixwtrçkf {krníke 1.

fw÷ W¥khËkíkk{ktÚke MkkiÚke ðÄw «{ký{kt 53% W¥khËkíkkykuLkk Ãkrhðkh{kt 1Úke 4 MkÇÞMktÏÞk Au. ßÞkhu MkkiÚke ykuAwt «{ký{kt 5% W¥khËkíkkLkwt Au, su{Lkk fwxwtçkLke MkÇÞMktÏÞk 8Úke WÃkhLke Au.

50


2.

yÇÞkMk{ktÚke sýkÞ Au fu, W¥khËkíkkykuLke fw÷ {krMkf ykðf{kt MkkiÚke ðÄw 38% W¥khËkíkk Yk. 3001Úke 6000 YrÃkÞkLke {krMkf ykðf Ähkðu Au. ßÞkhu MkkiÚke ykuAe MktÏÞk 9001Úke 12000Lke ykðf Ähkðu Au.

3.

fw÷ 60 Mke.Ãke. çkk¤fku{ktÚke 35% çkk¤fku ÃkkA¤ {rnLku 501Úke 1000 YrÃkÞkLkku ¾[o ÚkkÞ Au, su «{ký{kt MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu 7% çkk¤fku ÃkkA¤ Úkíkku ¾[kuo 250Úke ykuAku, fu su «{ký{kt Ãký MkkiÚke ykuAku Au.

4.

yÇÞkMk{kt òýðk {¤u÷ Au fu 62% W¥khËkíkk rðr¼õík fwxwtçk Ähkðu Au, su «{ký{kt MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu «{ký{kt MkkiÚke ykuAk nkuÞ íkuðk 38% W¥khËkíkk MktÞwõík fwxwtçk Ähkðu Au.

5.

sðkçk ykÃkLkkh W¥khËkíkk{ktÚke 45% W¥khËkíkk ^÷ux{kt hnu Au, su xfkðkhe{kt MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu 7% W¥khËkíkk ÍqqtÃkzÃkèe{kt hnu Au, su MkkiÚke ykuAe xfkðkhe Au.

6.

{krníkeLkk rð&÷u»ký WÃkhÚke òýðk {¤u Au fu, MkkiÚke ðÄw 85% W¥khËkíkk ÃkkMku ÃkkuíkkLke {kr÷feLkwt {fkLk Au. ßÞkhu 15% W¥khËkíkk ¼kzktLkk {fkLk{kt hnu Au.

7.

fw÷ W¥khËkíkk{ktÚke 95% W¥khËkíkk{kt ÷øLk Ãknu÷kt Mke.Ãke.Lke òý s Lknkuíkku, su MkkiÚke ðÄw xfkðkhe Au. ßÞkhu MkkiÚke ykuAe 5% xfkðkhe Ähkðíkk W¥khËkíkk{kt Mke.Ãke.Lke òý ÷øLk Ãkqðuo níke s Lknª.

8.

W¥khËkíkkLkk ÷øLkLke {krníke WÃkhÚke òýðk {¤u÷ Au fu 48% W¥khËkíkkLkk ÷øLk ÃkwgðÞu yux÷u fu, 22Úke 25 ð»ko ðå[u ÚkÞu÷ Au, su MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu 31 ð»koÚke {kuxe ðÞu ÷øLk fhLkkh W¥khËkíkk xfkðkhe{kt MkkiÚke ykuAk (1%) Au.

9.

yøkkW òuÞk «{kýu Vfík 5% W¥khËkíkkLku ÷øLk Ãknu÷kt Mke.Ãke.Lkk ËËoLke {krníke níke su çkÄk s W¥khËkíkkLku íku{Lkk r{ºkku ÃkkMkuÚke Mke.Ãke. rðþu {krníke {¤e níke.

51


10. yÇÞkMk{kt yuf çkk¤fðk¤k fwxwtçkLke xfkðkhe 21% Au su MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu ykuAe xfkðkhe 7% ½xkzðk fwxwtçk{kt Ãkkt[ íkuÚke ðÄw çkk¤fku òuðk {¤u Au. 11. fwxwtçk{kt Mke.Ãke. çkk¤fLkku fw÷ çkk¤f{kt LktçkhLke {krníke WÃkhÚke íkkhý {¤u÷ Au fu, MkkiÚke ðÄw xfkðkhe (63%) Mke.Ãke. çkk¤fkuLkku Lktçkh «Úk{ Au. ßÞkhu [kh fu íkuÚke ðÄw Lktçkhðk¤k Mke.Ãke. çkk¤fLke xfkðkhe 2% Au su MkkiÚke ykuAe Au.

ykhkuøÞrð»kÞf {krníke 1.

fw÷ W¥khËkíkk{kttÚke MkkiÚke ðÄw 36% W¥khËkíkk çkk¤fLku sL{ Ëhr{ÞkLk ÚkÞu÷e çke{kheLku Mke.Ãke.Lkwt fkhý sýkðu Au, ßÞkhu {kíkk îkhk øk¼oðMÚkk Ëhr{ÞkLk ÷uðkÞu÷ ËðkLku MkkiÚke ykuAk W¥khËkíkk 7% îkhk Mke.Ãke.Lkwt fkhý økýðk{kt ykÔÞwt Au.

2.

Mkøk¼oðMÚkk Ëhr{ÞkLk {kíkk îkhk ÷uðkÞu÷ ËðkLke {krníke òýíkk fw÷ 60 W¥khËkíkk{ktÚke 10% fu su MkkiÚke ykuAe xfkðkhe Au. íku{Lkkt {tíkÔÞku «{kýu {kíkk îkhk Ëðk ÷uðk{kt ykðe níke, ßÞkhu 90% sðkçk{kt {kíkk îkhk Ëðk ÷uðk{kt ykðe Lk níke.

3.

MkkiÚke ðÄw «{ký{kt 37% W¥khËkíkk fu su xfkðkhe{kt MkkiÚke ðÄw Au. íkuykuLku çkk¤fLkk sL{Lkk 6Úke 12 {rnLkk Ëhr{ÞkLk Mke.Ãke.Lke òý ÚkE, ßÞkhu {kºk 7% W¥khËkíkkLku 2 ð»ko çkkË Mke.Ãke.Lke òý ÚkE su MkkiÚke ykuAe xfkðkhe Au.

4.

Mke.Ãke. çkk¤fku{kt MÃkkÂMxrMkxe WÃkhktík òu ðÄw ¾k{e òuðk {¤íke nkuÞ íkku íku çkku÷ðkLke Au, suLke xfkðkhe 53% Au. ßÞkhu 5% fu su MkkiÚke ykuAe xfkðkhe Au íku çkk¤fkuLku Mkkt¼¤ðkLke ¾k{e òuðk {¤u Au.

5.

[kRÕz MÃkurþÞkr÷Mx s çkk¤fLkwt MkkiÚke Ãknu÷wt rLkËkLkLkwt ÃkøkrÚkÞwt Au. íku çkkçkík 48% W¥khËkíkk fu su MkkiÚke ðÄw xfkðkhe Au, íku{Lkk îkhk ÷uðk{kt ykðu÷ çkk¤fLke Mkkhðkh WÃkhÚke sýkÞ Au. ßÞkhu yu÷kuÃkÚke rMkðkÞLke Ëðk{kt çkk¤fLkk {kíkk-rÃkíkkLku ykuAku rðïkMk Au su 10% W¥khËkíkk îkhk fu su xfkðkhe{kt MkkiÚke ykuAk Au íku ykÞwðuorËf Mkkhðkh fhkðu Au. 52


6.

18% çkk¤fku{kt 0Úke 25%Lke {kLkrMkf yÃktøkíkk òuðk {¤u÷ Au, su MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu 6% çkk¤fku{kt 51Úke 100% yÃktøkíkk òuðk {¤u÷ Au su MkkiÚke ykuAe xfkðkhe Au.

7.

Mke.Ãke. çkk¤fku{kt MÃkkÂMxrMkxeLkwt «{ký 60% òuðk {¤u÷ Au, su MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu MkkiÚke ykuAk 7% çkk¤fku{kt r{ûk nkuRÃkkuxkuLke òuðk {¤u Au su MkkiÚke ykuAe xfkðkhe Au.

8.

40% W¥khËkíkk fu su xfkðkhe{kt MkkiÚke ðÄw Au íku{ýu Mke.Ãke. çkk¤fLkku Lkk÷uþesLkf ÂMÚkríkLkku Mðefkh fux÷ku Au. ßÞkhu 10% fu su MkkiÚke ykuAk W¥khËkíkk Au íku{ýu çkk¤fLkku Mkn»ko Mðefkh fhu÷ku Au.

ykŠÚkf Mk{MÞkyku 1.

fw÷ W¥khËkíkk{ktÚke 33% W¥khËkíkk fu su MkkiÚke ðÄw Au íkuyku çkk¤f ÃkkA¤ 501Úke 1000 {krMkf ¾[o fhu Au. ßÞkhu 251Úke 500Lkku ¾[o fhíkk nkuÞ íkuðk W¥khËkíkkLke xfkðkhe MkkiÚke ykuAe 17% Au.

2.

fw÷ W¥khËkíkkyku{ktÚke MkkiÚke ðÄw W¥khËkíkk 48% îkhk çkk¤f ÃkkA¤ yíÞkh MkwÄe{kt 20,001 fu íkuÚke ðÄw ¾[o fhðk{kt ykÔÞku Au. ßÞkhu 1000 fu íkuÚke ykuAku ¾[o fhLkkh 2% W¥khËkíkk Au su MkkiÚke ykuAk Au.

3.

Mke.Ãke. çkk¤fLkku Úkíkku ¾[o fkZðk {kxu {kuxk ¼køkLkk W¥khËkíkk (45%) îkhk fwxwtçkesLkku-r{ºkLke MknkÞ ÷uðk{kt ykðu Au. sÞkhu ÷kuLk îkhk ÃkiMkk ÷kðeLku 20% W¥khËkíkk ÃkkuíkkLkk çkk¤fLkku ¾[o fkZu Au su MkkiÚke ykuAk Au.

4.

43% rÃkíkkLku çkk¤f ÃkkA¤ Mk{Þ ykÃkðkLku fkhýu ÃkkuíkkLkk ÔÞðMkkÞ ÃkkA¤ ykuAku Mk{Þ {¤u Au su MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu ÔÞðMkkÞ çktÄ Ãkzu÷k nkuÞ yÚkðk çkË÷ðku Ãkzíkku nkuÞ íkuðk xfkðkhe{kt Mk{kLk (3.3%) çkk¤fkuLkk rÃkíkk Au.

53


5.

çkk¤fLku fkhýu ykŠÚkf íktøkeLkku yLkw¼ð fhíkkt nkuÞ íkuðk MkkiÚke ðÄw 65% W¥khËkíkk Au, ßÞkhu 35% fu su xfkðkhe{kt MkkiÚke ykuAw «{ký Au. íkuykuLku ykŠÚkf íktøke Lkzíke LkÚke.

6.

çkk¤fLkk ¼krð ykÞkusLk {kxu yu÷.ykR.Mke.{kt {qze hkufLkkh 19% W¥khËkíkk fu su MkkiÚke ðÄw Au, ßÞkhu MkøkktMktçktÄe WÃkh rðïkMk hk¾eLku íku{Lku ¼krð SðLkLkk hkufký {kxu ÃkiMkk ykÃkLkkh Vfík 3% WíkhËkíkk Au.

7.

ÔÞMkLk ÃkkA¤ ¾[o fhíkk W¥khËkíkk{kt MkkiÚke ykuAwt «{ký 15%Lkwt Au, ßÞkhu ¾[o Lk fhíkk nkuÞ íkuðk MkkiÚke ðÄw W¥khËkíkk 85% Au.

fkixwtrçkf Mk{MÞkyku 1.

{kuxk ¼køkLkk 72% W¥khËkíkkLku Mke.Ãke. çkk¤fLkk WAuh{kt íkf÷eV Ãkzu Au, ßÞkhu 28% «{ký{kt MkkiÚke ykuAk W¥khËkíkkLku Mke.Ãke. çkk¤fLkk WAuh{kt íkf÷eV Ãkzíke LkÚke.

2.

53% Mke.Ãke. çkk¤fkuLku ÃkkuíkkLke ËirLkfr¢Þk{kt {ËËLke sYh Ãkzu Au su xfkðkhe{kt MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu çkk¤fLku WÃkkzðkLke sYh nkuÞ íkku íkuðk MkkiÚke ykuAk 9% W¥khËkíkk Au.

3.

{kíkk îkhk 70% çkk¤fkuLke Mkt¼k¤ ÷uðk{kt ykðu Au su xfkðkhe MkkiÚke ðÄw Au, ßÞkhu ¼kEyku îkhk 3% fu su MkkiÚke ykuAe xfkðkhe Au.

4.

çkk¤fLku fkhýu Ãkrík–ÃkíLkeLku ðkík fhðkLkku Mk{Þ Lk nkuÞ íkuðk MkkiÚke ykuAk W¥khËkíkk 2% Au. ßÞkhu ÃkkuíkkLkk ËkBÃkíÞSðLk WÃkh fkuE s yMkh Lk ÚkE nkuÞ íkuðk MkkiÚke ðÄw 73% W¥khËkíkk Au.

5.

Mke.Ãke. çkk¤fLku fkhýu MktçktÄeLkk ÔÞðnkh{kt fkuE s Vuh Lk Ãkzâku nkuÞ íkuðwt fnuLkkh 82% W¥khËkíkk Au fu su MkkiÚke ðÄw Au. ßÞkhu 5% W¥khËkíkkLkwt fnuðwt Au fu çkk¤fLku fkhýu MktçktÄe{kt yðhsðh ykuAe ÚkÞu÷ Au su MkkiÚke ykuAwt «{ký Au.

54


6.

{krníke WÃkhÚke íkkhý {¤u÷ Au fu, MkkiÚke ðÄw 62% çkk¤fkuLku yLÞ çkk¤fku MkkÚku Mk{kÞkusLk{kt íkf÷eV Ãkzu Au, ßÞkhu MkkiÚke ykuAk 38% çkk¤fkuLku Mk{kÞkusLk{kt íkf÷eV Ãkzíke LkÚke.

7.

52% çkk¤fkuLku ËirLkfr¢Þk{kt {kíkk îkhk {ËË fhðk{kt ykðu Au su MkkiÚke ðÄw xfkðkhe Au. ßÞkhu ¼kE {ËËYÃk Úkíkku nkuÞ íkuðk «{ký{kt MkkiÚke ykuAk çkk¤fku 1% Au.

8.

fw÷ 60 çkk¤fku{ktÚke 21 çkk¤fku þk¤kyu yÚkðk íkku xÙu®Lkøk Mfq÷{kt òÞ Au. su{ktÚke 48% çkk¤fku fu su MkkiÚke ðÄw Au, íkuykuLkku þiûkrýf rðfkMk {æÞ{ Au. ßÞkhu 24% fu su MkkiÚke ykuAe xfkðkhe Au íku çkk¤fkuLkku þiûkrýf rðfkMk Mkkhku Au.

9.

xÙu®Lkøk Mfq÷{kt Lk síkkt 21 çkk¤fku{ktÚke 62% W¥khËkíkk fu su MkkiÚke ðÄw Au. íku{Lku þiûkrýf rðfkMk{kt íkf÷eV Ãkzu Au. ßÞkhu MkkiÚke ykuAk 38% W¥khËkíkkLku rðfkMk{kt ftE s íkf÷eV Ãkzíke LkÚke.

10. Mke.Ãke. çkk¤fku{kt ô{h ðÄíkk rðfkMk ÍzÃke çkLku Au. yk çkkçkík 33% fu su MkkiÚke ðÄw xfkðkhe{kt Au yu íku{Lkk sðkçk îkhk sýkÞ Au. ßÞkhu MkkiÚke ykuAk (6%) çkk¤fku{kt ykìÃkhuþLk îkhk ÃkrhðíkoLk ykðu÷wt Au. 11. MkkiÚke ðÄw çkk¤fku îkhk yux÷u fu 68% rVrÍÞkuÚkuhkrÃkMxLke Mkkhðkh fhkðu Au, ßÞkhu 3% W¥khËkíkk fu su MkkiÚke ykuAe xfkðkhe Au íkuyku [kRÕz MÃkurþÞkr÷Mx ÃkkMku çkk¤fLke Mkkhðkh fhkðu Au.

Mkk{krsf Mk{MÞkyku 1.

ßÞkhu çknkhøkk{-«Mktøk{kt sðkLkwt ÚkkÞ íÞkhu MkkiÚke ðÄw W¥khËkíkk (80%) çkk¤fLku ÃkkuíkkLke MkkÚku ÷E òÞ Au. MkkiÚke ykuAk «{ký{kt 1% W¥khËkíkk çkk¤fLku hk¾ðk {kxu ykÞkLke ÔÞðMÚkk fhu Au.

55


2.

73% W¥khËkíkk fu su MkkiÚke ðÄw Au íku{Lkk {íku Mkk{krsf MktçktÄku{kt fkuE s ÃkrhðíkoLk ykÔÞwt LkÚke, ßÞkhu 2% W¥khËkíkk fu su MkkiÚke ykuAk Au íku{Lkk {íku çkk¤fLku fkhýu yk MktçktÄ íkqxe økÞu÷k Au. íkku íkux÷k s xfkðkhe (2%) W¥khËkíkkLkwt {tíkÔÞ ykLkkÚke rðÁØ yux÷u fu çkk¤fLku fkhýu Mkk{krsf MktçktÄ ðÄu Au íku{ fnuðwt Au.

3.

çkk¤fLku fkhýu MkkiÚke ðÄw 73% W¥khËkíkkLkk Mkk{krsf {ku¼k{kt fkuE s ÃkrhðíkoLk LkÚke ykÔÞwt, ßÞkhu 2% fu su xfkðkhe{kt MkkiÚke ykuAk Au íku{Lkku Mkk{krsf {ku¼ku «Úk{ fhíkkt Ÿ[ku ykÔÞku Au.

{kLkrMkf Mk{MÞkyku 1.

Mke.Ãke.Lke òý ÚkÞu {kuxk ¼køkLkk 37% W¥khËkíkkLku þku «rík¼kð ykÃkðku íkuLke ¾çkh s Ãkzíke Lk níke, ßÞkhu 10% W¥khËkíkk su xfkðkhe{kt MkkiÚke ykuAk Au íku{LkkÚke hze ÃkzkÞu÷wt.

2.

fw÷ W¥khËkíkk{ktÚke {kuxk ¼køkLkk W¥khËkíkk (75%)Lkk ykhkuøÞ WÃkh Mke.Ãke. çkk¤fLku fkhýu fkuE s yMkh ÚkÞu÷e Lk níke, ßÞkhu 3% fu su MkkiÚke ykuAk WíkhËkíkk Au íku{Lku {kLkrMkf MðkMÚÞLke Ëðk ÷uðe Ãkzu Au.

3.

çkk¤fLkwt ÃkkuíkkLkk ÃkAe þwt íkuðe ®[íkk fhíkk nkuÞ íkuðk MkkiÚke ðÄw 58% W¥khËkíkk Au, ßÞkhu çkk¤fLkk ÷øLkLke Mk{MÞk Mkíkkðíke nkuÞ íkuðk MkkiÚke ykuAk 8% W¥khËkíkk Au.

4.

MkkiÚke ykuAk 3% W¥khËkíkkLku Ÿ½{kt çkk¤fLkk ¼rð»ÞLku ÷økíkkt Mð¡ku ykðu Au, ßÞkhu MkkiÚke ðÄw 87% W¥khËkíkkLku fkuE s «fkhLkkt Mð¡ku ykðíkkt LkÚke.

5.

fw÷ W¥khËkíkk{ktÚke Ãknu÷kt fhíkkt {Lkkuçk¤ {sçkqík çkLÞwt nkuÞ íkuðk MkkiÚke ykuAk 10% W¥khËkíkk Au.

6.

fw÷ W¥khËkíkk{ktÚke 22% W¥khËkíkkLku çkk¤fLku fkhýu {kLkrMkf íktøkrË÷e hnu Au, su xfkðkhe{kt MkkiÚke ykuAk Au. 56


yLÞ Mk{MÞkyku 1.

MkkiÚke ðÄw 42% W¥khËkíkk îkhk Mkhfkhe MknkÞ ÷uðk{kt ykðe Au, ßÞkhu MkkiÚke ykuAk 21% W¥khËkíkk îkhk Mkhfkhe MknkÞLke ¾çkh nkuðk Aíkkt íku{ýu ÷eÄe LkÚke.

2.

25% W¥khËkíkk fu su MkkiÚke ðÄw Au, íkuyku çkk¤f {kxu MktMÚkkfeÞ MkwrðÄkLke {køkýe fhu Au. ßÞkhu MkkiÚke ykuAe (6%) xfkðkhe{kt W¥khËkíkk çkk¤fLkk sL{Mk{Þu çku-ºký rLk»ýkík zkìõxhLke nksheLke {køkýe fhu Au. yk s xfkðkhe{kt W¥khËkíkk îkhk sLkh÷ zkìõxhku{kt Mke.Ãke.Lke òøk]íkíkkLke ðkík fhðk{kt ykðu Au.

WífÕÃkLkkLke [fkMkýe yÇÞkMk WÃkhÚke ykðu÷kt íkkhýku îkhk Lke[u {wsçk WífÕÃkLkkLke [fkMkýe fhðk{kt ykðe Au. 1.

MktþkuÄfLke WífÕÃkLkk {wsçk 54% W¥khËkíkk {kLkrMkf íkký yLkw¼ðu Au.

2.

MktþkuÄfLke WífÕÃkLkk {wsçk 25% W¥khËkíkk þkherhf íkf÷eVLkku y™w¼ð fhu Au.

3.

MktþkuÄLk fhíkkt Ãknu÷kt fhkÞu÷e WífÕÃkLkk {wsçk 65% W¥khËkíkk ykŠÚkf íktøke yLkw¼ðu Au.

4.

MktþkuÄf îkhk fhkÞu÷e WífÕÃkLkk {wsçk 25% fwxwtçkesLkku Mk{ksLke ½]ýkLkku ¼kuøk çkLku÷k Au.

5.

MktþkuÄf îkhk fhkÞu÷e WíõÕÃkLkk {wsçk 15% Mke.Ãke. çkk¤fLkk fwxwtçk{kt çkk¤fLku fkhýu øk]nõ÷uþ ÚkkÞ Au.

6.

MktþkuÄf îkhk fhkÞu÷e WífÕÃkLkk {wsçk 20% Mke.Ãke. çkk¤fLkk fwxwtçkLku çkk¤fLkk ykhkuøÞLke Mkð÷íkku ykÃkðk{kt {w~fu÷e Lkzu Au.

57


Mkt˼oMkqr[ 1.

yknwò hk{ (1999) “Mkk{krsf Mk{MÞkyku”, sÞÃkwh, «u{ hkðík Vkuh hkðík ÃkÂç÷fuþLk.

2.

ËuMkkR yu[. S. yLku f]»ýfktík S. ËuMkkR (1985):- “MktþkuÄLkLke ÃkØríkyku yLku «rðrÄyku”, y{ËkðkË, ÞwrLkðŠMkxe økútÚkrLk{koý çkkuzo.

3.

Ãkh{kh Lkxðh®Mkn (1988): “MktþkuÄLk ynuðk÷ ÷u¾Lk”, y{ËkðkË ÞwrLkðŠMkxe økútÚkrLk{koý çkkuzo.

4.

þkn yu. S. yLku su. fu. Ëðu (2000): “MktþkuÄLk ÃkØríkyku” y{ËkðkË, yLkzk «fkþLk

5.

Ãktzâk yu[. yuMk. (2000): “hksfkux þnuh{kt {qfçkÄeh çkk¤fkuLkk ½h{kt Mkòoíke Mk{kÞkusLkLke Mk{MÞkykuLkku yÇÞkMk” yu{.yuMk.zçkÕÞw, y«fkrþík ÷½wþkuÄ rLkçktÄ, hksfkux, Mkkihk»xÙ ÞwrLkðŠMkxe.

6.

þe÷w yuMk. yuMk. (2000) “{tËçkwrØðk¤kt çkk¤fkuLkk fkhýu fwxwtçk{kt Mkòoíke Mk{MÞkykuLkku yÇÞkMk” yu{.yuMk.zçkÕÞw, y«fkrþík ÷½wþkuÄ rLkçktÄ, hksfkux, Mkkihk»xÙ ÞwrLkðŠMkxe.

7.

“rðï{kt {kLkrMkf ykhkuøÞ” rðï ykhkuøÞ rËðMk rLkr{¥ku 7 yur«÷u, 2001, økwshkík hkßÞ, økktÄeLkøkh.

8.

htsLkçknuLk h. rºkðuËe (1995): “{tËçkwrØ Mk{MÞk yLku Wfu÷”, økwsoh økútÚkhíLk fkÞko÷Þ, y{ËkðkË

9.

Samani, Mukesh J. (1988), “Study of Anxiety in patient with Myocardinal Interaction & their relavies,” M.D. Unpradawad Diretion, A'bad, Guj.Uni.

10.

Tom Ritter (1991) “Children with Cerebral Palsy”, A Parent's guide, woodbine House.

58

Researchpaper ebook  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you