Issuu on Google+

Vrijzinni

MENS &TIJD Zwinglibond

april 2011


INTRO

Het tweede nummer van Ruimte/ Mens & Tijd (RMT), dat u nu in handen hebt, is gewijd aan het thema van de vrijzinnige beraadsdag die deze maand in Utrecht plaatsvond.

De redactie

Met andere woorden: aan ‘UIT DE KUNST’. Zo’n thema is natuurlijk niet gebonden aan beraadsdagen, maar speelt voortdurend een rol in ons leven en in de samenleving. Gelukkig maar. In de rubriek ‘perspectieven’ een bespreking van het boek van die beraadsdag (Catechismus van de compassie) en een kort verslag. Verder aandacht voor muziek, film, beeldende kunst en een bijzonder dagboek. Na de column die ongeveer in het midden staat veel actuele informatie in de rubriek VNL (Vrijzinnig Nederland). U komt daar het laatste nieuws tegen van NPB en ZB, landelijk en internationaal. Vanzelfsprekend iets over (de) jongere generaties. De slotrubrieken ‘boeken’ en ‘commentaar’ bevatten, zoals u in het vorige nummer al las, recensies van literaire publicaties en brieven (=reacties) van lezers. Tussen haken: Als u wilt reageren of als u suggesties hebt: ze zijn welkom! Tenslotte: De redactie wil, in samenspraak met de adviesraad, werken aan een boeiend kwartaalblad. Met diepgang en praktische info. Een mondvol, maar het kan. Zoals het meisje Tonje (in het gelijknamige jeugdboek van Maria Parr) roept: Leef met vaart en vertrouwen. NB Kopij voor RMT 3 (thema: VRIJ UIT) moet 15 juni binnenzijn in Zwolle.

RUIMTE - MENS & TIJD

2


PERSPECTIEVEN

Kunstmatige bewogenheid Frans Brinkman (Beraadsdag deel Nederlandse vrijzinnigheid) Vier grotere vrijzinnige groeperingen in Nederland hielden op 9 april j.l. in Utrecht een beraadsdag onder het motto: “Uit de kunst”. De kleinere groeperingen zijn niet benaderd met de vraag om ook, of weer, mee te doen. Er verscheen een glimmend boek dat ‘Catechismus van de compassie’ heet (Vught 2010). Een catechismus is een soort overzicht van beginselen van een kerkleer in de vorm van korte artikelen (vroeger: vraagen-antwoord), compassie betekent medelijden naar het Franse woord ‘compassion’. Dus: Hoe kun je leren medelijden te hebben/krijgen? Dat is de vraag.Scherper en beter: Leert de lezer van dit boek medelijden te hebben (met, neem ik aan, als gevolg praktisch gericht meeleven)?

Twaalf bijbelwoorden Twee predikanten, één uit de vrijzinnige wereld, één niet, ondersteund door een (religieus betrokken) kunstenaar (alle drie boven de 45 jaar) hebben 12 woorden genomen uit de religieuschristelijke traditie en die toegelicht met behulp van een schilderij, cultureel getinte beschouwingen, een illustratie en een bijbeltekst (met korte uitleg). Twaalf aangeklede en versierde woorden die men ook buiten kerken en groeperingen wel kent. Bijvoorbeeld de bekende: “vrijheid, gelijkheid en broederschap (=verbondenheid)”. Wat de auteurs met dit boek bedoelen staat in de inleiding (p. 12-14). Zij constateren onder meer dat de kerkelijke leegloop gestaag doorgaat, dat culturele en (kerk)historische kennis afneemt, dat talloze jongere en oudere mensen geen interesse meer hebben in het klassieke levensbeschouwelijke aanbod. Dat vinden ze jammer. Om het tij te keren biedt men deze “reisgids” aan met “gedachten die in beweging brengen en mensen met elkaar verbinden”. Ze bieden het boek aan verschillende groepen aan in de private en de publieke sector, zelfs binnen en buiten de kerken. Dat is nogal wat, in feite te hoog gegrepen. Plus Ik noem te beginnen enkele aardige kanten van deze publicatie: 1) de kunstzinnige inbreng per woord geeft cultuurhistorische doorkijkjes 2) de soms toepasselijke anekdotes en goed gekozen formuleringen van gedachtegangen 3

3) de bedoelde brede, vrije en verantwoordelijke blik op (religieuze) bronnen en op de samenleving Samenvattend: Als je met een thema(woord) aan de slag wilt kun je uit dit boek putten omdat het een hoog vormingsgehalte heeft. Min Daar tegenover staat het volgende: 1) De titel. Dat vind ik echt een misser. In plaats van een titel als, ik noem maar wat:”Meer mens met anderen” komt men op de proppen met het woord ‘catechismus’ dat nooit onder de bijgedachten aan een orthodox leerboek uitkomt. Verder met een woord [compassie] dat in de spreektaal niet voorkomt. Dat is een onverstandige en ongevoelige keuze. 2) De inhoud. Maken deze 12 hoofdstukken (met steeds dezelfde opzet) je meer (sociaal) bewogen? Ik geloof er niets van. Gebruikssuggesties ontbreken of moet iedereen zelf het wiel uitvinden? Er zijn zelfs geen discussiepunten of stellingen voorhanden, laat staan tips om medelijden (medeleven) in deze egotripperige samenleving van 2011 effectief te laten zijn.

Beperkt bruikbaar Vanwege de (uiteindelijke) indruk van een theoretische en kunstmatige bewogenheid die het boek ‘uitstraalt’ is het beperkt bruikbaar. Misschien kunnen creatieve mensen die beperktheid omzetten in de door de auteurs gewenste sociale bedrijvigheid. Ik hoop het. april 2011


PERSPECTIEVEN

Bij de presentatie van het nieuwste boek van Anne van der Meiden ‘Geloven op jaarbasis.’

Een nieuwe ruimzinnigheid

Hoe gaat vrijzinnigheid verder? Dat is een vraag die veel vrijzinnigen bezighoudt. Waar komt het vandaag en waar gaat het naartoe? In zijn nieuwe boek gebruikt Anne van der Meiden met het oog op de toekomst de term ruimzinnigheid voor de nieuwe vrijzinnigheid. Zijn nieuwe boek is een boeiend dagboek. Enkele sprekers werd gevraagd een reactie te geven. Ik werd gevraagd te reageren op het boek met de focus op het onderwerp ‘een nieuwe ruimzinnigheid’. Alle lof voor de auteur; een monnikenwerk of het werk van een goed vrijzinnige dominee/denker en levenskunstenaar. Het is een dagboek met diverse onderwerpen goed gerangschikt en puntig neergezet. Een stevig rantsoen van 365 gerechten om over na te denken, een copieus maal om binnen veertien dagen te verorberen, maar voor elke dag een heerlijk hapje is het een uitstekend dieet.

Alle onderwerpen worden bekeken door de bril van de overdracht. Hoe spreken mensen over wat hen raakt en hoe wordt het doorgegeven. In mijn jaren als predikant werd er veel over overdracht gesproken. Vaak bestookten wij ouderen met de vraag: wat is nu de moeite waard geweest in al deze jaren dat je bij deze kerk was en dat je geloofde? Dat was geen eenvoudige vraag omdat de wereld is veranderd. Alleen een open gesprek heelde wonden bij oudere generaties die vonden dat zij faalden en jongere generaties die zich niet goed begrepen voelden. In overdracht gaat het om het aandragen van je sieraden. De sieraden die je van je moeder of grootmoeder krijgt zijn mooi, maar ze passen niet altijd. Een prachtig stel gitten, wat doe je er tegenwoordig mee? Je moet ze laten liggen of aanpassen. Zo is het ook met oude verhalen; zij vragen om op een nieuwe wijze te worden doorgeven zoals het verhaal van ‘De wijzen uit het Oosten’ beschreven door Van der Meiden op 8 januari. Ieder mens staat anders in het proces van overdracht. Maar het boek is een rijke en vrolijke bron, voor persoonlijk gebruik en om cadeau te geven. Maar hoe en aan wie? Dat is en blijft ingewikkeld. Wat veel gebeurt tegenwoordig is het voorzichtige gesprek tussen grootouders en kleinkinderen. Op Zinweb zijn wij nu bezig met het ontwikkelen van

RUIMTE - MENS & TIJD

Wies Houweling

filmpjes waar grootouders en kleinkinderen samen naar kunnen kijken, met een klein spelletje erbij op geheel vrijzinnige basis. Drie onderwerpen vallen na het lezen van het boek op; de open aandacht voor eerlijkheid, de voorliefde voor locaal geloven, en de schetsen van de toekomst.

Eerlijkheid Ik geloof niet dat dominees in kerken niet eerlijk zijn, dat de meeste mensen niet oneerlijk zijn als het gaat over wat je gelooft of raakt, maar het is gewoon moeilijk onder woorden te brengen. Als voorganger heb ik zelf altijd geprobeerd in alle hoeken en gaten iets te zoeken dat inspireerde, maar het was beperkt. Het zoeken vond altijd plaats in het kader van de christelijke geschriften en pastorale ervaringen. Dat is maar een klein deel van de bronnen van inspiratie voor het leven. De meeste mensen zijn in kerken vaak meer bezig met het in stand houden van de kerk, dan met hun eigen geloof. Dat is aan de ene kant verschrikkelijk vermoeiend, want de meeste kerken worden kleiner en aan de andere kant is het ook heel leuk en gezellig, want het is jouw kerk, de eigen groep. Een leuke boekenmarkt of een comité voor het behoud van de kerktoren organiseren heeft niets met theologie of geloof van doen.

4


PERSPECTIEVEN Een nieuwe ruimzinnigheid

Als doel van het boek noemt van der Meiden authenticiteit en menshandhaving. Daarbij is eerlijkheid heel belangrijk, want het gaat om onze voeding. Alles wat ons uit al die bronnen tegemoet komt als dienstbaar voor het innerlijke en wereldvrede voor het welzijn van de mensmensen. Dat moet gezag hebben (31 januari). Als je denkt aan ruimzinnigheid, is dat hele veld veel breder, breder dan de bronnen die Van der Meiden hier voor ogen heeft. Voor een nieuwe vrijzinnigheid, ga de supermarkt in, de boekhandel in, het web op, er is zo veel meer. Er zijn weinig eerbiedwaardige oude wortels bij de huidige generaties, daarom wordt er niet diep meer gegraven op dezelfde plaats, maar gewoon met een klein schepje hier en daar. Het tweede punt dat mij raakte was de locale gemeenschap. Van der Meiden heeft een duidelijke voorkeur voor de gestalten van het locale geloven. De eigen taal, de streekgewoonten de eigen wijze van geloven in Twente. Afdelingen van de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB zijn locale gemeenschappen. Daarom zijn er ook geen twee gelijk en zijn er per regio duidelijke verschillen. Zij bestaan midden in een situatie van schaalvergroting, de enorme waardering voor groot en veel en het bewonderend spreken over de enorme

5

Wies Houweling

grote kerken die in Veenendaal en Barneveld nog steeds gebouwd worden. Er zijn ook kleine NPB gemeenschappen in Lunteren en Veenendaal die groeien, locaal en kleinschalig. Ook in de Achterhoek is er een voorliefde voor eigen taal, eigen verhaal en eigen plek. De locale wortels van de theologie zijn essentieel, daar beginnen mensen vragen te stellen, en hun wijze van omgaan met hun levensbeschouwing vorm te geven. Jezus loopt in je eigen weiland of hei met de schapen van de kerststal. Waarom gebeurt het wonder niet hier? Waarom wordt de buurvrouw niet genezen? Samenkomsten in de eigen taal, met eigen muziek hoeven geen massa bijeenkomsten te zijn. Is een zeker wantrouwen ook niet op zijn plaats als er beweerd wordt dat geloven en samen zijn met velen zo veel prettiger en inspirerender is? Wat gebeurt er dan precies? Klein maar fijn, in deze grote van internet vervulde wereld? Is 25 of 30 mensen niet genoeg voor een inspirerende bijeenkomst? Mensen delen de dingen waar ze zich zorgen over maken of blij mee zijn. Een aardig verhaal, mooie muziek en misschien een ritueel. Dat kan heel goed voldoende zijn. Maar waarom toch nog een bijeenkomst in deze individualistische samenleving? Iedereen gelooft verschillend, maar we willen toch wel graag iets delen. Laten we liever kleine enthousiaste inspirerende groepen stimuleren. De grote kerken willen graag iedereen binnen de omheining houden en vooral geen ruzie. Net een grote stolp waaronder je kunt verstikken. Of waar de verlamming van de verveling kan heersen volgens Van der Meiden (februari). U hoeft zich niet te vervelen, veel NPB afdelingen bieden plaats aan dergelijke kleine groepen. Al lezende kom je bij Van der Meiden enkele juweeltjes tegen van toekomstgedachten over de kerk. In dit derde onderwerp geef ik enkele van zijn visies weer en verwoord ik mijn eigen gedachten over een

april 2011


PERSPECTIEVEN

Een nieuwe ruimzinnigheid

nieuwe ruimzinnigheid. De vraag voor mensen die zoekend zijn in spiritueel en levensbeschouwelijk opzicht: is de kerk niet eerder een plek waar je weg moet blijven als je spiritueel gevoed en gezond wilt blijven? Kerken moeten zich presenteren op een verdeelde markt voor enkele sterk verdeelde geloofsbelevenissen en wringen zich daarbij vaak in allerlei bochten. Dat is niet eenvoudig voor logge instituten, want er is voor elk wat wils en mensen beslissen graag zelf wat hen past: ‘What is in it for me?’ Vaak is het aanbod te beperkt, te gericht op dingen waar je geen behoefte aan hebt. Van der Meiden schetst een ander toekomstbeeld: geen fulltime dominees maar gemeenschappen geleid op democratische wijze door deskundige leken voor verhalen en voor rituelen, waarvan sommigen doen denken aan vroeger. Een samen delen en doen, zorgvuldige aandacht voor de rol van de gemeenschap en het individu. Deze rol ligt op het terrein van ondersteuning bij persoonlijke verandering. Religie heeft een emancipatorische werking: een mens kan veranderen ten goede, groeien. Wat doet god nou met verandering? Niets volgens Van der Meiden. Je komt gebeurtenissen tegen die je daadwerkelijk veranderen en mensen veranderen aan elkaar. Een goede veilige inspirerende plek is heel waardevol. In zijn gedachten bij december noemt van der Meiden een interessant toekomst beeld. ‘Niet sterk gebonden kerkelijke vernieuwingsbewegingen, irenische en strijdbare herijking van het hele pakket, de randen van de oude, grote kerken, meer vrijzinnige of ruimzinnig georiënteerde groepen’. Vanuit mijn werk als directeur van Zinweb, merk ik dat er veel behoefte is aan informatie bij individuele zingeving. Kort checken en zappen. Binnen het wereldbeeld waarin wij leven, proberen wij onze eigen ‘theologie’ samen te stellen. Over waar we vandaan komen, wat er van

RUIMTE - MENS & TIJD

Wies Houweling

invloed is op ons leven, waar we zelf invloed op hebben of waarom we doen wat we doen en wat we daarvan door willen geven. Volgens Paul Rasor, in ‘Believe without certainty’ heeft ieder mens zijn eigen theologie. Daarover willen mensen informatie, uitwisseling, soms meer beleving in kleine groepen. Maar die eigen theologie wijzigt met de jaren. Overigens heeft deze theologie niets met kerk te maken, hoogstens met de vraag in hoeverre je gemeenschap nodig hebt om geïnspireerd te worden, te groeien of gewoon staande te blijven. Een vrijzinnige collega leerde mij eens ‘ik geloof ‘ bestaat niet, alleen ‘wij geloven’. Mijn theologie bestaat wel, misschien niet helemaal bewust, maar als ik lees of deel met mensen werk ik eraan. Voor een nieuwe ruimzinnigheid wens ik mensen een inspirerende, troostende theologie toe in hun leven. Gevormd door hun levenservaring, bijeengesprokkeld op het web, vergaard uit gesprekken, of gelezen in boeken of behoord in verhalen of gezien in beelden…. En soms ook gemeenschap. Plaatselijk of een leuke landelijke groep. Deze nieuwe groepen zullen bloeien en los van enige oudere structuur de ruimte nemen. Een nieuwe ruimzinnigheid. Aan mensen met ervaring en opleiding de taak om goede kwalitatieve bijdragen te leveren. Of zoals Van der Meiden het beschrijft op 27 september ‘kijk ik in de kasten van de boekhandel met esoterie en naar de encyclopedie van Nederlandse religieuze stromingen, dan denk ik wel eens: eigenlijk is elk mens afzonderlijk zo’n geloofsgemeenschap. Je bent nooit helemaal overgeleverd aan een geloofsrichting. Je wandelt er bewonderend doorheen en hebt de neiging overal een geestesvrucht te pakken. Hoe ouder ik word, des te sterker beleef ik dat. ’Moed, humor en creativiteit, de ware aard voor ruimzinnigheid’. Van der Meiden gaat ons voor.

6


PERSPECTIEVEN

Zin in Pop

Popmuziek betekent heel gewoon: Populaire muziek. Het is de muziek waar het meest naar geluisterd wordt.

Pop is het medium bij uitstek om je te uiten en om je in te herkennen. Het troost en stimuleert, zet aan tot denken en voelen en is daarmee een spiegel van jouw cultuur. Al jaren geef ik cursussen Pop voor Beginners en doe ik dat vooral binnen kerken. Veel kerkmensen weten namelijk niets van popmuziek en ik zie dat als een gemiste kans, want popmuziek is een thermometer van onze cultuur. Aan popmuziek kun je aflezen wat er zoal speelt. Het is een zonde, dat we ons binnen de kerk daar zo weinig van op de hoogte stellen. Sterker nog, ons gebrek aan interesse is een teken aan de wand: Wij worden gewogen en te zwaar bevonden. We plaatsen onszelf buiten spel en ondertussen klagen we over het wegblijven van jongeren. We doen daarmee niet alleen de popminnaars, maar ook onszelf tekort. De idolen van de pop die nog altijd actief zijn, bereiken deze jaren zo ongeveer de pensioengerechtigde leeftijd.

Ook hun muziek is volwassener, wijzer en rijper geworden. Ze hebben zowel de jeugd van nu iets te zeggen, als ook ons: De teksten van Neil Young, Van Morrison, Bob Dylan graven diep, hun muziek is melancholiek en beschouwend. Het is heel goed mogelijk naar popmuziek te luisteren en gesticht te raken. Net als in de gewone wereld gaat het in de pop voor 6/7 deel van de week over hormonale en andere belangwekkende onderwerpen. Bij 1/7e deel echter gaat het over zingevingsvragen. Elke keer dat ik de top 100 download en de teksten opzoek, stuit ik op datzelfde patroon: zes dagen om te werken, een om je af te vragen waar je in Gods Naam mee bezig bent. Als ik me niet vergis gaat de popmuziek deze jaren trouwens steeds meer de zingevende kant op. Ik vermoed dat dat is omdat de popmuzikanten van even geleden volwassen zijn geworden. Bono en Bruce Springsteen bijvoorbeeld zingen meer en meer over de zin (en onzin) van van alles en nog wat; zo is kennelijk de gang van een mens. En de oudere popmusici inspireren de jongeren weer. Het gaat, religieus en maatschappijkritisch gezien, de goede kant op. De mens blijft mens en een beetje God is toch overal? Ook buiten de kerk zindert het van goede vragen en goede antwoorden. En daar valt veel van te leren! Ik laat mezelf zoals zoveel anderen inspireren door popmuziek. Die bagage neem ik mee naar de kerk. Elke dienst kies ik als ingrediënten

7

Ivo de Jong

een actuele popsong; een kunstwerk; een gedicht, en een bijbeltekst en die laat ik met elkaar communiceren. Zo doe ik dat al jaren, en het werkt wonderwel. Waarom zou je je beperken tot middelen van een andere cultuur? Nogmaals: een beetje God is toch overal? Via mijn bedrijf (KRIK = Kreatief In Kerk) kom ik in aanraking met jongeren die op cruciale momenten in hun leven (zoals rouwen en trouwen) een verdieping vinden door het luisteren naar popmuziek. Kerkelijke liederen kennen ze niet, voor gedichten hebben ze de rust nog niet, maar ze blijken een haarfijne intuïtie te hebben voor songs die uitdrukken waar het bij hen om draait. En op zulke momenten vervult hun eigen wijs een functie die kerkelijke psalmen en gezangen nooit kunnen evenaren. En al blijken de Nederlandse popmusici nog steeds huiverig om God te bezingen (wat is de verzuiling hier toch ver doorgeslagen!), ook Bløf en Borsato zingen over zin. Zes van de zeven onderwerpen gaan over nut; het zevende deel gaat over zin. Zo is het met het leven, zo is het in de klassieke en in de popmuziek als het goed is en als het muziek over het leven zelf is. De belangrijkste zaken in het leven hebben geen nut; ze hebben zin. Ieder mens, jong en oud, kerkelijk of niet, zoekt daarnaar. En wie zoekt, zal vinden. Ivo de Jong is voorganger van de vrijzinnige geloofsgemeenschap NPB in Velp en Kreatief In Kerk (http://www.krik.nl)

april 2011


PERSPECTIEVEN

Vanwege het thema “Uit de kunst” voor de komende beraadsdag is mij gevraagd iets te schrijven over mijn werk.

Textiel- en Papierkunst

Ik ben een weefster en papierschepster. Het vak weven heb ik geleerd bij particuliere weefsters en ik heb een driejarige intensieve Open Weefopleiding in Gouda gevolgd, waar vooral veel aandacht voor de kunstzinnige kant van het weven was. Voor het leren papierscheppen heb ik diverse workshops gevolgd bij een papierkunstenaar in België. Ik werk in opdracht en maak vrij werk voor exposities. Het is een uitdaging voor mij om met de beperking van het weefgetouw waar men vastzit aan schering en inslag te experimenteren. Tevens is het fascinerende van weven dat er zoveel mogelijkheden zijn in techniek en materiaalkeuze. Het is boeiend om met materiaal te werken wat je niet direct in een weefsel verwacht zoals papier, tyvek, (nonwoven kunststof), koperdraad en het combineren met andere vormen van expressie. Ik schep zelf mijn papier van bv. kozo

(bast van de moerbeiboom), flax (een plant uit Nieuw Zeeland) en bamboe. Uit dit materiaal ontstaan de objecten. Mijn inspiratie ontleen ik aan poëzie, muziek, kunst en de verre reizen die ik heb gemaakt, hierdoor ben ik o.a. geboeid geraakt door culturen uit Oosterse landen, wat in mijn werk is terug te vinden. Ook haal ik mijn inspiratie uit de betrokkenheid van gebeurtenissen die mij emotioneel raken.

RUIMTE - MENS & TIJD

Maya Siepel

Een voorbeeld hiervan is mijn werk: Why not Human Rights in Tibet and China. Deze won vorig jaar de publieksprijs bij de Landelijke jubileumtentoonstelling van de NPB. De schending van mensenrechten in Tibet als wel in China zelf raakte mij zo dat ik besloot daar een werkstuk over te maken. Dit mede gevoed door mijn interesse in het boeddhisme en mijn jarenlang lidmaatschap van Amnesty. Ik heb daarom contact gezocht met de Tibet Supportgroep in Amsterdam en ben met de foto’s van vermisten, gevangen en gemartelde en vermoorde mensen gaan werken. Zij zijn verweven in een rode ketting, de kleur van bloed, van kozopulp heb ik cocons geschept en daar de foto’s in verwerkt; zij liggen in perspex kubussen. Je kunt er niet bij en je voelt je machteloos. Hierbij heb ik grote gebedsvlaggen gemaakt, ook van kozo papier met teksten van songs die Tibetaanse nonnen in de gevangenis zongen. We sing a song of sadness. Ook het overlijden van een heel dierbare vriendin was aanleiding dit te verwerken in een weefsel voorstellende haar tuin in Frankrijk waaraan zij zeer gehecht was. Tekens aan de wand was een project naar aanleiding van oude Chinese gedichten. Chinese tekens die de essentie van het

8


PERSPECTIEVEN

Textiel- en Papierkunst

gedicht weergeven, verweven in een papierweefsel En in het passe-partout het hele gedicht. Een reis op uitnodiging naar Nieuw Zeeland waar ik met mijn textielgroep Cocon geëxposeerd heb in verschillende galeries en lezingen heb gegeven, leverde ook veel inspiratie op, vooral door de contacten met de Maori weefsters. Zij gebruiken veel veren in bv. ceremoniële kleding. De weefster die deze kleding mag weven heb ik daar ook ontmoet en ik kreeg van haar prachtige veertjes om in mijn werk te gebruiken. In 2008 kreeg ik de opdracht om textiel voor het liturgisch centrum in de Ontmoetingskerk van NPB Bennekom te maken. Het werd een project in samenwerking met een meubelmaker die een nieuwe tafel, bijbeldrager en een onderstel voor een bestaand doopvont ontwierp. Oorspronkelijk hing er een houten kruis aan de muur. Omdat wij een open geloofsgemeenschap zijn wilde men een meeromvattend beeld. In een persoonlijk project had ik het kruis gebruikt en het daarna omgebogen in een menselijke vorm en uiteindelijk werd het een volwassen boom vol levenskracht. Voor het ontwerp in de kerk heb ik de zijarmen van het kruis meer schuin naar boven gebracht waardoor een allesomvattend en beschermend menselijk gebaar ontstaat, terwijl de kruisvorm ook nog aanwezig is. De muur werd de basisvorm met daaromheen vier textielpanelen in de kleuren die ook terugkomen in de gekleurde ramen in beton. Voor het kleed voor de tafel is gekozen voor een ingeweven labyrint in goudgele kleuren. Het geeft weer het samen op weg zijn als geloofsgemeenschap; een ontdekkingstocht, de weg naar binnen, de kern van ons bestaan.

9

Maya Siepel

In mijn nieuwe werk ben ik geïnspireerd door de wereldreligies zoals Christendom, Islam, Boeddhisme, Jodendom etc. In elk paneel wordt de essentie van de betreffende religie uitgewerkt in verschillende materialen, zoals foto’s, teksten, symbolen etc. In het laatste paneel wil ik mijn eigen beleving weergeven. Mijn werk gaat over grenzen heen, grenzen van de werelddelen en grenzen in de tijd. Beelden, tekens, flarden die zich in je geheugen prenten en een rol gaan spelen op het moment dat je aan het “scheppen” slaat. Ze kunnen overal ontstaan: wanneer ik vanuit mijn atelier de tuin inkijk, op reis ben, het Pieterpad loop en heel veel fotografeer om alles vast te leggen wat mij boeit en inspireert. Wilt u er meer over weten dan bent u welkom op mijn website: www.mayasiepel-fiberart.nl

april 2011


PERSPECTIEVEN

Filmrubriek

AnneRose Zelders

Les petits mouchoirs Regisseur: Guillaume Canet, ( 2010, 148 min.) Acteurs: Francois Cluzet, Marion Cotillard (vertolkte Edith Piaf in de film La vie en rose), Benoit Magimel, Gilles Lelouche, e.a. Ik wil u opmerkzaam maken op drie Franse films, die onlangs zijn uitgekomen en een groot succes zijn. Ik zal eindigen met een film van vroeger.

Een groep aan elkaar verknochte vrienden krijgt te maken met een ongeval van een van hen, waardoor deze zwaargewond in het ziekenhuis belandt. Ze staan op het punt met z’n allen op vakantie te gaan, zoals al jaren het geval is. Echter wat nu????? Ze besluiten toch te gaan, aangezien ze niet veel voor hun vriend kunnen betekenen, menen ze. Tijdens het verblijf in het buitenhuis van een van hen aan de kust komen ze elkaar en zichzelf tegen. Ze worden keihard met hun eigen onvermogen geconfronteerd als ze terugkeren van vakantie. Een relatie komedietragedie met de nodige onverwachte wendingen, waardoor het verhaal zeker blijft boeien.

Les petits ruisseaux Regisseur: Pascal Rabate, (2010, 94 min.) Acteurs: Daniel Prevost, Bulle Ogier, Helene Vincent, Philippe Nahon, e.a Emile, (Daniel Prevost), weduwnaar, brengt zijn gepensioneerde dagen door met vissen aan de oevers van de Loire samen met zijn viskameraad Edmond ( Philippe Nahon). Deze geniet luidruchtiger van het leven: hij drinkt, laat iedereen zijn filosofietjes horen, viert feest en ontmoet regelmatig nieuwe liefdes en vertelt er Emile tijdens het vissen over. Edmond overlijdt plotseling. Emile besluit dan om het voorbeeld van zijn vriend te volgen en begint een zoektocht naar zichzelf en‌.de liefde. Hoe dit in zijn werk gaat wordt op een humoristische, warme, integere en verrassende wijze vertelt en laat zien dat er nog leven is voorbij de geraniums. Een ode aan de vriendschap. Pascale Rabate is een in Frankrijk bekroond striptekenaar en dit is zijn regie debuut.

RUIMTE - MENS & TIJD

10


PERSPECTIEVEN

Filmrubriek

No et moi Regie: Zabou Breitman (2010) Acteurs: Nina Rodriguez en Julie Parmentier De 13-jarige Lou heeft als onderwerp van haar spreekbeurt gekozen het verhaal te vertellen van het, op straat levende, meisje No, die zij bij toeval ontmoet. Er ontvouwt zich een indrukwekkende en ontroerende geschiedenis van twee adolescenten, die allebei proberen te leven en te overleven in de omstandigheden waarin ze verkeren. Deze films zijn te zien in de filmhuizen. Data, plaats, tijd zijn te vinden op internet. Tot slot: Roman Holiday met ons aller Audrey Hepburn, omdat ze half Nederlandse was door haar moeder, baronesse van Heemstra. Ze won meteen voor deze film de Oscar in 1954. Wat waren wij trots. Daarna volgden nog 19 films, waarvan er een aantal voor mij uitspringen, nl.: The Nun’s Story (1959, regie: Fred Zinneman, met Peter Finch) Two for the Road (1967, regie: Stanley Donen, met Albert Finney) How to steal a Million (1966, regie William Wyler met Peter O’Toole) Charade (1963, regie: Stanley Donen met Gary Grant) En…..

AnneRose Zelders

moderne vrouw, een vrouw die haar eigen keuzes maakt en daar de verantwoordelijkheid voor neemt. In de televisie serie “Mistresses”, vorig jaar op televisie op Belgie 2, wordt dit thema ook uitgewerkt. Dit keer zijn het 4 vrouwen van nu en de gevolgen, die hun keuzes hebben op hun leven. Vrouwen zo uit te beelden begon met Breakfast at Tiffany’s volgens de Amerikaanse schrijver Sam Wesson, die er een boek aan heeft gewijd: “Fifth Avenue, 5 A.M.: Audrey Hepburn, Breakfast at Tiffany’s and the dawn of the modern woman.”- Harper, N.Y. En vooral niet te vergeten, de prachtige score “Moon River” van Henri Mancini, gezongen door Audrey zelf. Dit zingen werd haar niet toegestaan in “My Fair Lady”. Evenals haar medespeler, Jeremy Brett, die beroemd werd door zijn vertolking van Sherlock Holmes in de serie. Audrey werd gedubbed door Marnie Nixon, die ook Natalie Wood inzong in “The West Side Story.” En nog een feitje: Wie kent er niet de A-team?? En wie speelt Hannibal???? Juist… George Peppard! Ik ben gek op al die weetjes. Volgende keer meer.

Breakfast at Tiffany’s (1961) Het was haar 11e film, naar een boek van Truman Capote en geregisseerd door Blake Edwards met als tegenspeler, George Peppard. De schrijver wilde in eerste instantie Marilyn Monroe voor de hoofdrol, maar de regisseur en de producent(en) wilden Audrey. M.M. werd te sexy bevonden voor de rol van deze chique callgirl. Deze film wordt nu beschouwd als de eerste film over de dageraad van de

11

april 2011


PERSPECTIEVEN

Dick Baauw, schilder, ontwerper en glazenier met de Bijbel als inspiratiebron

Reinier Katgert

Wie op zondagmorgen het gebouw “de Notenhof” aan de Sparrenlaan in Hattem binnenloopt ziet, als hij zijn jas opgehangen heeft, door de gang heen een kleurrijke glaswand. Vanaf die kant is het nog niet goed te zien, maar eenmaal binnen in deze kerkzaal van de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB in Hattem wordt het duidelijker: daar hangt een prachtig glas-in-loodraam met een bijna abstracte vormgeving, in prachtige zachte tinten. Dat glas-in-loodraam is gemaakt door de Hattemse kunstenaar Dick Baauw, die daarvoor zijn inspiratie had gevonden in psalm 36, met name de verzen 6 t/m 10: “heel hoog als de hemel is uw liefde, tot in de wolken reikt uw trouw”.

RUIMTE - MENS & TIJD

Onder het raam staat een tafel met daarop de kaarsjes die kunnen worden aangestoken door wie dat maar wil voor wie of wat dan ook. Met een groot woord noemen we het onze “stiltehoek”. Als je dan als bezoeker verder rondkijkt, dan wordt je blik vanzelf getrokken naar het liturgisch centrum waar een veelkleurige doek hangt: een geweven

12


PERSPECTIEVEN

Dick Baauw, schilder, ontwerper en glazenier met de Bijbel als inspiratiebron

voorstelling van allerlei symbolen uit de bijbel, in een zeer bijzondere niet rechthoekige, maar speelse vorm. Ook dit kleed is ontworpen door Dick Baauw.

13

Reinier Katgert

Dat was een jaar of 15 geleden, toen de kerkzaal nog een “schoenendoosvorm� had en Dick met zijn wandkleed de starre rechthoeken van de zaal wilde doorbreken.

april 2011


PERSPECTIEVEN

Dick Baauw, schilder, ontwerper en glazenier met de Bijbel als inspiratiebron

In die tijd was het gebouw (dat dateert van eind vijftiger jaren) nog van de Afdeling Hattem van de NPB. Inmiddels is het verkocht aan de stichting de Notenhof, een stichting die gevormd wordt door de Christelijke Muziekvereniging Hattem en het Christelijk Mannenkoor DEV. Door een ingrijpende verbouwing na de overgang van het gebouw naar de stichting de Notenhof heeft het gebouw zijn schoenendooskarakter (gelukkig) verloren, maar het wandkleed van Dick Baauw hangt er nog steeds, als een prachtige blikvanger, net uit het midden van het liturgisch centrum. Dus twee kunstwerken van dezelfde maker, die wel eens heeft gezegd: “ik beschouw de kerk aan de Sparrenlaan haast als MIJN kerk!” Van huis uit is Dick Baauw (1934) Ned. Hervormd, met een sterk oecumenische inslag. Het goed en kritisch lezen van de Bijbel is hem dan ook niet vreemd. Binnen de Ned. Hervormde kerk in Hattem heeft hij ook verschillende functies bekleed. Voor zijn opdrachten is het natuurlijke een vereiste dat hij heel goed luistert naar wat de opdrachtgever precies bedoelt, om daar dan vervolgens zijn eigen creativiteit op los te laten. Voor werk dat zonder directe opdracht wordt gemaakt put Dick vaak uit Bijbelteksten, met name de psalmen, maar het kan ook zijn dat hem gewoon iets opvalt in de bijbel, wat hij dan weer in beeld en kleur vertaalt. Een mooi voorbeeld daarvan is het scheppingsverhaal, waarbij van God op de derde dag tot twee keer toe gezegd wordt: “en God zag dat het goed was”. Kritische lezing onthulde dat God op die dag 2 dingen gedaan had: hij had het land en de zee gescheiden én hij had jong groen laten ontkiemen… vandaar twee keer: en God zag dat het goed

RUIMTE - MENS & TIJD

Reinier Katgert

was… Bij een uitbeelding van de schepping heeft Dick ook het groen op een subtiele manier in een kunstwerk opgenomen. Bij Dick Baauw op bezoek blijkt dat hij heel veel opdrachten voor kerken, christelijke verpleeg- en verzorgingshuizen (zowel protestantse als katholieke) heeft gemaakt; voornamelijk wandkleden en glas-in-loodramen. Glas in lood ramen heeft hij onder andere gemaakt voor een kerk in Leersum: een glassculptuur van wel 6 meter breed in het bijgebouw van de oude Romaanse hervormde kerk. Hij heeft ook een groot raam gemaakt in het christelijke verpleegtehuis, het Zonnehuis, in Zwolle. Voor een kleine katholieke kerk heeft hij achter het altaar een prachtig kleed ontworpen met twee gestileerde groepen die van weerskanten naar een poort van geloof varen. Ook in een PKNkerk in ’t Harde hangt een groot kleed van hem, evenals in een kerkje in Terschuur (bij Amersfoort).Verder heeft hij veel ontwerpen gemaakt voor stola’s van predikanten ven voor antependia (kanselkleden) in de kerken in Zwartebroek en Vorden en in de Hervormde Andreaskerk in Hattem De glassculpturen laat hij maken bij glazenier Flos in Tegelen, en dat is soms een heel gepuzzel, omdat zo’n raam enorm zwaar kan worden en er soms een dikkere loodlaag nodig is dan oorspronkelijk was bedoeld. Voor de kleden en stola’s voor predikanten zoekt hij zijn stoffen uit bij Slabbink in Zwolle (tevens de Verenigde Nederlands kaarsenfabriek waar je ook Paas- en andere kerkelijke kaarsen kunt kopen) die een grote collectie stoffen heeft onder meer voor kazuifels. Het weven van de kleden gebeurt in een gespecialiseerd atelier in Brugge in België. Daarnaast heeft hij ook prachtige beelden gemaakt, o.a. een beeld voor het Centrum voor de opvang en resocialisatie van dak-

14


PERSPECTIEVEN

Dick Baauw, schilder, ontwerper en glazenier met de Bijbel als inspiratiebron

lozen in Apeldoorn van het Leger de Heils, waarbij een persoon zich losmaakt uit een hechte groep en een eigen weg inslaat. Verder heeft hij veel ontwerpen gemaakt voor stola’s en toga’s voor predikanten, en uiteraard vrij werk, waarbij hij zich onder andere heeft laten inspireren door reizen naar Egypte en naar Jordanië, waarbij vooral de rotstempels van Petra een grote indruk op hem hebben gemaakt. Wat dat betreft is het jammer dat Dick geen eigen site op Internet heeft, want de boeken met werk die ik heb kunnen doorbladeren, daar zou je heel wat internetpagina’s aan kunnen wijden. In Jeruzalem heeft natuurlijk de moderne synagoge veel indruk gemaakt, waarin Marc Chagall de twaalf stammen van Israël in gebrandschilderd glas heeft uitgebeeld. Chagall is een van de grote inspiratiebronnen van Dick. Naast zijn stoel ligt dan ook de Chagall-bijbel met afbeeldingen van schilderijen en ramen van de meester, zoals je ook de Rembrandt-bijbel en de Doré-bijbel hebt. Ook Matisse is een inspiratiebron, zeker de verstilde kapel in Vence die Matisse op hoge leeftijd “aankleedde”. Als ik hem de uitspraak van Matisse voorleg: “alle kunst die de naam kunst waardig is, is religieus”, dan gaat die uitspraak hem te ver. (Een uitspraak die geciteerd wordt door Ivo de Jong op zijn site www.krik.nl, in een tekst over de kapellen van Matisse en Picasso in Zuid Frankrijk.) De uitspraak dat alle (goede) kunst in wezen spiritueel is, komt dichter bij Dick Baauw in de buurt. Zelf citeert hij liever Paul Klee, die heeft gezegd “kunst geeft niet het zichtbare weer maar maakt dingen zichtbaar”, hoewel je natuurlijk soms wel de beeldtaal moet kunnen lezen (met name in de kunst van de Middeleeuwen, Renaissance en

15

Reinier Katgert

Barok, waar elk detail op een schilderij wel een eigen symbolische betekenis heeft). Andere inspiratiebronnen zijn Giotto, de Italiaanse meester van de fresco’s in Assisi, en ook de Duitser Emil Nolde, een fauvist uit het begin van de twintigste eeuw. De franse schilder en glazenier Georges Rouault (tijdgenoot van Nolde), die met Chagall wel tot de grootste religieuze kunstenaars van de 20-ste eeuw wordt gerekend, kent hij uiteraard wel, maar die vindt hij te somber en zwaarmoedig; en dat ben ik eigenlijk wel met hem eens. Ter voorbereiding op ons gesprek had ik een uitdraai gemaakt van de lezing van Ivo de Jong over de schilder Alexej von Jawlensky. Bij deze lezing vertelt Ivo vóór de pauze over Jawlensky’s leven en werk en ná de pauze laat Ivo met zijn beamer een groot aantal “meditaties” van Jawlensky zien, niet onderbroken door tekst maar achter elkaar, uitsluitend ondersteund door bijpassende muziek van o.a. Simeon ten Holt en Jan Gabarek. De verstilde gezichten van Jawlensky kent Dick Baauw wel, maar de kleine meditaties (soms niet groter dan een ansichtkaart) zijn nieuw voor hem en vindt hij buitengewoon indrukwekkend. Voordat ik wegga laat hij me nog een boek zien dat hijzelf kort geleden cadeau heeft gekregen: een boek van de Friese kunstenares Aafke Holman: “de psalmen, een verklaring in kleur”; een schitterend boek, waar in de kunstenares alle psalmen een voor een voorzien van een verklaring in kleur (meest aquarellen). In één woord: schitterend. Zo hebben we aan het eind van het gesprek elkaar onverwacht ook nog van inspiratie voorzien!

april 2011


COLOMN

Vitaliseren

Peter Samwel

Het is bijna zeven jaargeleden dat ik afstudeerde bij het Opleidings-instituut voor theologie, levensbeschouwing en geestelijke begeleiding in Vrijzinnig Perspectief (OVP). Mijn scriptiebegeleider destijds was prof. dr. R. van den Broek. Hij gaf mij de opdracht in elk geval de Bijbel een plaats te geven in mijn afstudeerscriptie. Ik zei hem dat wanneer het over de Bijbel zou moeten gaan, het dan wat mij betreft over de Tarot en de Bijbel zou moeten gaan. Ik kreeg van hem volledig de ruimte die ik nodig had om tenslotte af te studeren met: ‘Ik Ben, Bijbelse aspecten verbeeld’. In deze afstudeerscriptie wilde ik het (mannelijke) Bijbelse woord en het (vrouwelijke) Tarotbeeld in gelijkwaardigheid met elkaar verbinden en zo ook, juist vanuit christelijk denken, het vrouwelijke gelijkstellen aan het mannelijke…

Ik vind het accepteren van het onderwerp van mijn scriptie en het daarmee kunnen afstuderen bij de OVP nog steeds een toonbeeld van ware vrijzinnigheid van waaruit ik wil leven en werken. Om die reden ook ben ik sinds 1 november 2007 als fulltime voorganger en pastoraal werker verbonden aan de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB, afd. Varsseveld e.o. Eigenlijk zegt het onderwerp van mijn scriptie precies waar ik sta. Met één been ben ik geworteld in de Joods-christelijke traditie, mijn andere been staat middenin de moderne, hedendaagse spiritualiteit. Dat klopt in zekere zin ook, ik ben immers geboren in ‘de oude tijd’ en leef nu in ‘de nieuwe tijd’. Ik ben dus, zo beschouwd, voor wat betreft mijn levensbeschouwelijke ontwikkeling, goed met mijn tijd meegegaan. En tegelijkertijd zou dit twee verschillende werelden kunnen suggereren, maar dat is niet zo. Het ligt in de praktijk zo dicht bij elkaar… Nadat ik mijn diploma had ontvangen, heb ik kort daarna nog met een docent een nagesprek gehad over hoe ik de OVP er-

RUIMTE - MENS & TIJD

varen had. Ik heb toen gezegd dat naar mijn mening ‘de oude tijd’ oververtegenwoordigd is in het aanbod van de opleiding en dat de moderne spiritualiteit niet of nauwelijks inhoudelijk wordt onderwezen. Een voorbeeld is dat wel de theorie van het geestelijke werk voldoende wordt bestudeerd, maar dat de praktijk van het geestelijke pad daarentegen helemaal niet wordt verkend. Ook is het opmerkelijk dat in het buitenkerkelijke spirituele levensveld op veel plaatsen handoplegging als vanzelfsprekend in deze tijd aangeleerd wordt, maar dat hier binnen de OVP helemaal geen aandacht voor was. En dat toch terwijl nota bene Jezus zelf, als grootste voorbeeld van genezing door handoplegging aller tijden, in zijn leven niet anders gedaan heeft! Er zijn talloze voorbeelden waaruit blijkt dat te beginnen op het opleidingsinstituut, de eigentijdse en moderne spiritualiteit nog onvoldoende worden erkend, gewaardeerd en serieus genomen. En zo worden er pastorale werkers en voorgangers aan het vrijzinnige werkveld afgeleverd die niet of nauwelijks zijn voorbereid op de spiritualiteit zoals deze leeft bij vooral ook veel jonge mensen anno 2011.

16


COLOMN

Vitaliseren

Het is, gelooft u mij, geenszins mijn bedoeling om de OVP hier ter discussie te stellen. Eerder wil ik onder de aandacht brengen dat de vitalisering die de NPB als levensbeschouwelijke vereniging nu alweer enige jaren voorstaat, wat mij betreft begint bij de scholing en de vorming van haar voorgangers en pastoraal werkers. De NPB heeft naar mijn mening geen overlevingskansen wanneer zij de komende jaren te zeer gericht blijft op het invulling geven aan haar doelstellingen als vrijzinnige kerk. De NPB is immers statutair geen kerk en moet dat ook niet willen zijn. De NPB zal vanuit haar eigen levensbeschouwelijke identiteit, zelfstandig moeten werken aan haar eigen profiel en

17

Peter Samwel

gezicht. En dat betekent dat de NPB voor wat betreft haar levensbeschouwelijke inhoud en vormgeving zonder twijfel zal moeten veranderen. De NPB als vereniging is geworteld in het vrijzinnig christendom en tegelijkertijd, zo vermeldt zij in haar uitgangspunten, staat zij voor spiritualiteit. Misschien willen wij allemaal toch ook wel weer hetzelfde. In het NPB-jeugdwerk kom ik wél jongeren tegen die mij vragen om aan de hand van Tarotbeelden hun leven te bespreken, terwijl ik diezelfde jongeren mij in de afgelopen drie jaren nog nóóit (!) heb horen vragen of ik de Bijbel eens met ze zou willen bespreken. Kijk, en dat bedoel ik nou…

april 2011


VRIJZINNIG NEDERLAND

Kris Kras door de NPB

samengesteld door

Elsbeth Goettsch

Voorgangers Ali Manenschijn is Janni Doeven opgevolgd in Dedemsvaart. Ineke Adriaansz is per 1 februari in Heerde begonnen. Wij wensen hen inspirerende tijden toe en danken Janni voor de jarenlange goede zorgen.

In memoriam Dit voorjaar is onze oud algemeen secretaris, Hendrik Jan Mulder, overleden. Niet alleen voor de NPB heeft hij veel betekend maar ook voor het godsdienstonderwijs op de openbare basisscholen via het Interkerkelijk Overleg in Schoolzaken IKOS-NPB.

Frits Lugt 1884-1970 Bij uitgeverij Thoth is de biografie van kunstverzamelaar Frits Lugt verschenen. Leven voor de Kunst geschreven door Rijksmuseumconservator J.F. Heijbroek, ISBN 978 90 6868 5510, prijs â‚Ź 39,90. Ik wil u hierop attenderen omdat de afdeling Parijs en de heer en mevrouw Lugt veel met elkaar te maken hebben gehad. Mevrouw Lugt is bijvoorbeeld jarenlang een actief bestuurslid van de afdeling Parijs geweest.

Oproep Froukje Pitstra Voor mijn proefschrift, een biografie over Anne Mankes-Zernike (van 1921 tot 1948 voorgangster bij de NPB in Rotterdam Tuindorp) ben ik op zoek naar een artikel van haar hand getiteld 'Wachten op God', welke is verschenen in 1914 in het blad Vrijzinnige Godsdienstprediking, IX/12. Helaas ontbreekt dit nummer van Vrijzinnige Godsdienstprediking in de bibliotheken, maar wellicht zijn er in uw gemeenschap leden die het blad kennen of nog in bezit hebben. Zou u zo vriendelijk willen zijn een oproepje te plaatsen in uw nieuwsbrief? Ook andere artikelen/informatie/foto's over Anne Mankes-Zernike zijn van harte welkom! Mijn contactgegevens zijn: Froukje Pitstra, faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap, Rijksuniversiteit Groningen, Oude Boteringestraat 38, 9717 GK Groningen. email: f.pitstra@rug.nl

RUIMTE - MENS & TIJD

18


VRIJZINNIG NEDERLAND

Inspiratie & Ontmoeting

01 mei 01 mei 08 mei 10 mei

10.00 uur 14.30 uur 10.30 uur 20.00 uur

Veenendaal Brielle Oud-Beijerland Laren/Blaricum

Menno Rougoor Tjeu van de Berk Joan Elkerbout Filosofisch Café/ Henk Blokland Eildert Mulder

lezing De mystiek van het christendom Renaissense Movement

10 mei

20.00 uur

Bilthoven

Veenendaal Voorburg

God en het Goddelijke in de kunst Verborgen bronnen van de islam en de relatie tussen islam en christendom Heine Siebrand Spinoza Lia Klöne Moestuinen Carel ter Linden Over de commentaren op het boek ‘Wandelen over water’ PRESENTATIE LANDELIJK BELEIDSONDERZOEK Programma zie website www.vrijzinnigen.nl Boele Ytsma Authentiek, de zoeker en het verlangen Pieter Oussoren De bijbel buiten de bijbel

13 mei 17 mei 22 mei

19.30 uur 10.00 uur 10.30 uur

Maarssen Brielle Wassenaar

28 mei

10.30 uur

Ede

29 mei 29 mei

10.00 uur 10.30 uur

14 juni 26 juni

14.00 uur 10.00 uur

Huizen Veenendaal

Peter Korver A.C. Mulder

Annie M.G. Schmidt Sophia, een vrouwelijke gestalte van God

De afdeling Ede van de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB zoekt per 1 juli 2011 of z.s.m. daarna een

VOORGANGER Het betreft een aanstelling voor 12 uren per week Informatie over het profiel van de afdeling en dat van de gezochte voorganger zenden we u graag toe. Een verzoek daartoe kunt u richten aan het secretariaat van de NPB, afdeling Ede, FC Donderstraat 5, 6721 BL Bennekom (0318-415461), E-mail: h.t.hijwegen@hetnet.nl Sollicitaties worden op hetzelfde adres ingewacht voor 14 mei 2011.

19

april 2011


VRIJZINNIG NEDERLAND

Beraadsdag Uit de Kunst 2011

door Marijke van Duin Op zaterdag 9 april werd in Utrecht de Beraadsdag 2011 Uit de Kunst gehouden, georganiseerd door de Doopsgezinden, Remonstranten, Ver. Vrijzinnige Protestanten en de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB. Marijke van Duin, van Doopsgezind NL schreef onderstaand verslag voor het blad en heeft toestemming gegeven om het ook hier te publiceren.

RUIMTE - MENS & TIJD

20


VRIJZINNIG NEDERLAND

Beraadsdag Uit de Kunst 2011

De op 9 april gehouden beraadsdag van de vrijzinnige kerken heette niet alleen Uit de Kunst, maar was dat ook. Een verademing in deze tijd, waarin populisme hoogtij viert en mensen niet geraakt willen worden maar vermaakt. Hulde aan de kleine kerken voor dit frisse tegengeluid.

21

Zien of niet zien, dat is de vraag Wat spreekt ons aan in een schilderij? Is het de voorstelling, de sfeer, de kleuren? Kijkend naar de abstracte kleurvlakken van Mark Rothko, is er op het eerste gezicht niet veel te zien. Maar de kijker wordt het doek als het ware ingezogen en op een

april 2011


VRIJZINNIG NEDERLAND

Beraadsdag Uit de Kunst 2011

dieper niveau geraakt. Deze spanning tussen wat er feitelijk te zien is en wat niet, speelt in de beeldende kunst al eeuwenlang een belangrijke rol. Het is goed terug te zien in de kunst van vóór en na de Beeldenstorm. De Rooms-katholieke kunst is weelderig, zoet en overduidelijk in wat zij wil overbrengen. De protestantse kunst bevat ook verwijzingen naar het christelijk geloof, maar subtiel en op de achtergrond gehouden. Het geheel is soberder en laat veel aan de eigen invulling over. Een nieuw ‘geluid’ is geboren.

Compassie Kunst en muziek kan mensen raken. Je laten raken is een voorwaarde voor het ontwikkelen van compassie. Dat betekent immers delen in de passie van de ander, jouw zielesnaren laten meeresoneren met die van de ander. De Britse schrijfster Karen Armstrong, groot voorvechtster van compassie, stelt dat het de basis is van alle religie. Religie en kunst zijn in haar optiek dan ook sterk verwant. Maar gemakkelijk is het ervaren van compassie niet. Want we willen graag gelijk hebben, ons ego zit in de weg. Soms ook weten we ons geen raad, bijvoorbeeld als we met ernstig zieke mensen te maken hebben. Of de mensen voor wie we compassie voelen worden vervelend en gaan ons claimen. Dat gebeurt nogal eens in de praktijk van het pastoraat. Dan moeten we grenzen stellen en keuzes maken. Compassie ervaren kan kennelijk alleen als onze innerlijke ruimte intact blijft.

RUIMTE - MENS & TIJD

Kunst of ontwikkelingssamenwerking? Wat is beter: bezuinigen op kunst en cultuur, of op ontwikkelingssamenwerking? Waar gaat ons hart, onze compassie, het meest naar uit? Dit dilemma lijkt reëel gezien de plannen van de overheid, maar is in wezen oneigenlijk. Ontwikkelingssamenwerking gaat over het fysieke en materiële bestaan van de (mede)mens, kunst en cultuur over het geestelijke en non-materiële. Beide zijn van levensbelang. Mensen die noodgedwongen in armzalige omstandigheden leven, behouden hun waardigheid dankzij religie en kunst en cultuur. In onze contreien zorgen kunst en cultuur voor ontvankelijkheid, voor het scherpen van de ziel. En dat hebben we nodig om af te komen van ons superioriteitsgevoel en vooringenomenheid – alsof wij het heil wel even komen brengen. Dat is een achterhaalde visie. Ook hier zou het moeten gaan om wederzijdse betrokkenheid, om het openstaan voor de passie en cultuur van de ander. En dat is te leren. Zie verder www.zinweb.nl

22


VRIJZINNIG NEDERLAND

Zwinglibond internationaal

Frans Brinkman

1)

De heer R. Smit uit Basel stuurde mij een artikel uit de Neue Zurcher Zeitung (NZZ) van 5 maart 2011, waarin de auteur, F.W. Graf, meldt dat het laatste deel van de werken en nalatenschap van Franz Camille Overbeck (1837-1905) is verschenen. In 1994 werd met dit uitgavenproject gestart. Overbeck was van 1870 tot 1897 hoogleraar N.T. en Oude Kerkgeschiedenis in Basel. Hij (bevriend met Friedrich Nietzsche, 1844-1900) beoefende de kerkgeschiedenis zoals men de seculiere geschiedenis beoefende. Overbeck maakt een onderscheid tussen de ‘oerliteratuur’ van het christendom en de latere (in zijn ogen corrupte) tradities waarbij de Griekse filosofie een rol bij de interpretatie ging spelen. In het Nieuwe Testament ligt het accent op ascese en toekomstgerichtheid. Hij had kritiek op kerk en theologie van zijn tijd. Het werk van Overbeck is verschenen bij Metzler in Stuttgart en Weimar.

2)

In het eerste nummer van jg. 62 van de “Unitarische Blatter” (jan./febr. 2011) staat een sneeuwgedicht van Berthild Ute van Gizycki. Aardig om te vertalen na de lange wintertijd 2010/2011: “Ik houd van hem als hij de wolken zwaar maakt en als de lucht al naar hem ruikt / Ik vind het fijn als ik hem hoor vallen, zo langzaam, zo knisperend, bijna onhoorbaar / Ik houd van hem als hij de contouren onscherp maakt en de hele wereld betovert / Ik houd van hem als hij het landschap wit en rustig maakt / Ik houd van hem als ik in de zon de kleuren van de regenboog zie oplichten / Ik houd van hem als hij een donkere winternacht lichter maakt / Ik houd van hem als de wintermaan op hem schijnt /Ik houd van hem als hij onder voeten knerst en onder mijn stap wegzakt / Ik houd van hem als hij de geluiden van de wereld dempt en haar stil laat zijn / Ik houd van hem”.

23

april 2011


VRIJZINNIG NEDERLAND

Internationaal nieuws IARF-congres in India

door Annelies Trenning Van 4 tot 7 september jl. vertegenwoordigde ik de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB op het 33ste Wereldcongres van de International Association for Religious Freedom (IARF). Ruim 600 deelnemers uit meer dan 25 landen namen aan dit congres deel. Kochi (=Cochin), waar het congres plaats vond, ligt in de deelstaat Kerala op de Zuidwest kust van India. Fort Cochin was ooit een handelspost van de VOC. Begin september heerst daar de moesson: het is dan de tropische regentijd. Wytske Dijkstra en ik werden gekozen in de IARF International Council.

Thema van het Congres was: ‘Beyond conflict to reconciliation’, Van conflict naar verzoening, de uitdaging voor de 21 ste eeuw Met onze Nederlandse verkiezingsuitslagen van juni 2010 nog vers in het geheugen was ik het meest benieuwd naar het onderwerp van de derde dag Hindu’s, Moslims en Christenen, hoe kunnen zij in India samenleven? India heeft een lange traditie van religieus pluralisme en vreedzaam samenleven. De meeste mensen in India zijn Hindu’s. Na Indonesië is dit het land met de meeste moslims. Christenen vormen een minderheid, die bestaat vanaf het begin van het Christelijke jaartelling. Dr. Ninan Koshy (uit India, heeft lange tijd een functie gehad bij de Wereldraad van Kerken) betoogde dat het van levensbelang is dat India een seculiere staat is en iedere religieuze groepering erkent. Seculiere politiek vormt het raamwerk waarbinnen volgelingen van verschillende religieuze tradities hun samenleving kunnen vorm geven. In de pluriforme samenleving claimt men niet de rechten voor de eigen godsdienst

RUIMTE - MENS & TIJD

alleen; men staat ook op voor de rechten voor hen die een andere godsdienst aanhangen. Speciale verantwoordelijkheid ziet hij voor de christenen. Zij zouden, juist als minderheid, hun verworvenheden moeten aanwenden tot nut van de hele gemeenschap, de dialoog erkennen als de weg vooruit en hun missionaire activiteiten heroverwegen. Ook zouden zij er goed aan doen hun inzichten te vertalen zodanig dat iedereen die begrijpen kan.

Openingsceremonie: een hoogtepunt De Dalai Lama was eregast op dit wereldcongres. Hij was op 4 september aanwezig en hield de openingstoespraak, waarin hij de hoop uitsprak dat de 21ste eeuw, in

24


VRIJZINNIG NEDERLAND

Internationaal nieuws IARF-congres in India

tegenstelling tot de 20ste, er één zou zijn van dialoog. Dialoog tussen culturen, landen en religies, want dialoog kan leiden tot begrip, begrip kan leiden tot vergeving en vergeving tot verzoening. Ontroerend te zien hoeveel gezinnen, ook met kinderen, bij deze openingsceremonie aanwezig waren. En hoe Zijne Heiligheid zelf voor velen een symbool van vrijheid en zegen vertegenwoordigt. Heel mooi vond ik de verbinding die gemaakt werd met Ghandi. Ook de Dalai Lama draaide aan Ghandi’s spinnewiel…

25

Ontmoeting Van de vele interessante ontmoetingen wil ik er één uitlichten: de ontmoeting met de Baba van de Bektashi in Macedonië. De Bektashi, een Alevitische groepering, hebben het moeilijk in Macedonië. Zij vormen daar een minderheid, die overschaduwd wordt door de Soennitische moslims. Ook hier zijn er problemen rond eigendomsrecht en onroerend goed, net als in Roemenië. In mei 2010 had Wytske Dijkstra met hen kennis gemaakt. Zij bracht nu het gesprek

april 2011


VRIJZINNIG NEDERLAND

Internationaal nieuws IARF-congres in India

tot stand (in een kantoor met airco, hetgeen niet alleen bijzonder maar ook aangenaam was). Het zou mooi zijn als we een contact tussen de Nederlandse Ledengroep van IARF en deze groepering zouden kunnen opbouwen. Ook in Nederland zijn Alevieten (± 10.000), die meer aandacht verdienen dan ze nu krijgen. Zij vallen niet op.

Jongeren Het Jongerenkoor uit Genève leverde een bijzondere bijdrage in het Frans. Er was meer. Op de eerste bijeenkomst van de gesprekskring zei één van de jongere deelneemsters dat het christendom schade toebracht aan de geordende samenleving waar zij vandaan kwam. Deze opmerking raakte me; ik voel me christen. Net zoals vanaf de maan gezien alle mensen even groot zijn (met dank aan Multatuli) zo zijn voor mensen in Tamil Nadu kennelijk alle christenen hetzelfde. Voorafgaand aan het congres hadden de ongeveer 200 aanwezige jongeren een studieconferentie bijgewoond, waarin ze kennis maakten met het IARF-project over mensenrechten. Dit leverde in het avondprogramma mooie sketches op, bijvoorbeeld over de nadelen van de bruidsschat en een huwelijk met een partner van buiten de eigen groep. Treffend was de opmerking van de student uit Afghanistan: “Als ik weer thuis ben, ga ik ook een IARF groep oprichten. We beginnen hier alvast met een groep per e-mail.” En een meisje uit een Afrikaans land zei: “Hier kunnen we met mensen van andere godsdiensten spreken; bij ons kan dat niet, want daar zijn we allemaal Moslim”.

RUIMTE - MENS & TIJD

En nu Terug in Nederland realiseer ik me hoe goed we het hier hebben. Niet alleen materieel. Veel van de idealen die de oprichters van de IARF hadden zijn hier verwezenlijkt. Het begrip compassie is nieuw leven ingeblazen, over grenzen van de religies heen. Mij is gebleken dat er veel mensen bezig zijn met interreligieuze dialoog; heel velen willen graag met anderen samenwerken, ongeacht ras, geloof of geaardheid. De bijeenkomst op 20 februari in Rotterdam, met Compassie als Kompas was hiervan een voorbeeld. Google geeft meer dan 9000 hits op deze combinatie. Compassie krijgt handen en voeten. Over twee maanden gaan er weer Woudkapellers in gesprek met hun Unitarische vrienden in Transylvanië. … De ervaring dat mensen van ver en van dichtbij voor het gesprek met de ander een stap willen zetten, zelfs een grote reis willen maken, overweldigt en ontroert. Grensverleggend. Meer informatie over de IARF en het congres vindt u op www.iarf.net . Daar zijn ook een aantal lezingen te downloaden; de Nederlandse Ledengroep heeft: www.iarf-nlg.nl Over dialoog en compassie:www.zinweb.nl www.bruggenbouwers.com , www.nederlandindialoog.nl www.charterforcompassion.com , www.mozeshuis.nl , www.nieuwwij.nl .

26


VRIJZINNIG NEDERLAND

Zwinglibond

Boeken Actualiteit in romanvorm

Frans Brinkman

VOORAF: De nieuwe roman van Bernlef (De een zijn dood) wordt door twee recensenten overdreven kritisch besproken. Beide besprekers gaan ervan uit dat Bernlef een thriller of misdaadverhaal schreef. De ene valt over de titel, vindt de natuur beter beschreven dan de karakters en voelt zich als lezer miskent (“Bernlef neemt niet een psychologische hobbel”). De andere valt eveneens over de titel, over zgn. slordige zinnen en over oppervlakkige psychologische notities. Deze zure reacties slaan als een tang op een varken. Bernlef schreef geen psychologische thriller maar ( gewoon) een roman. Ook geen pychologische roman, maar een boek met twee actuele thema’s.

Thema I De hebzucht van de ex-politieman Terlinde is een aansprekend thema. Terlinde richtte in 1998 de Stichting “Erf en Recht “op. Hij spoort in voorkomende gevallen erfgenamen op. Uiteraard tegen betaling. In feite is het een juridisch bedrijf waarin alles om geld draait. De beide vennoten willen de belastingdienst te slim af zijn. In de roman “de een zijn brood” schakelt de calculerende Terlinde zelfs een slachtoffer van de overleden R. Vos in om – via een illegale naamsverwisseling- de helft van de erfenis in handen te krijgen. (vgl. pag. 90 tot 98). In tijden van financiële crises komt deze mentaliteit van egocentrische berekeningen inclusief bonussen ons bekend voor.

Thema II Het tweede thema is dat van het seksuele misbruik dat ouderen van jongeren kunnen maken binnen of buiten kerken. De ene vrouw in het verhaal is als kind al misbruikt door haar vader, de andere door haar oom (= R. Vos). Ze zijn door deze ervaringen veranderd in labiele figuren die vastlopen in hun werk in het onderwijs en

27

de beeldende kunst. Ook in relaties. Als de beide vrouwen elkaar in Schotland ontmoeten schijnt alles goed te gaan, maar de schijn bedriegt. Hun levens bereiken op verschillende manieren het eindstation. Ik laat deze gang van zaken aan de lezer.

Commentaar Bernlef schreef in de stijl die we van hem kennen een roman waarin negatieve aspecten van het menselijk bestaan aan bod komen [corruptie, materialisme, ziekte, drankmisbruik]. Zijn verhaal blijft daar niet in steken. Door de fraaie beschrijving van het landschap, in Nederland, Schotland en Scandinavië, biedt hij een perspectief evenals in het gedrag van goedwillende mensen. Terloops noteert hij nog levenswijze dingen: “…… de herinnering van mensen onbetrouwbaar. Soms denk je alleen maar je iets precies te herinneren”, pag.58 of: “ Voltooid en onvoltooid spelen in de natuur geen rol. Er is alleen maar beweging” pag. 166. Door de geconcentreerde, sobere manier van schrijven herken je het verschijnsel dat mensen elkaar enorm kunnen beïnvloeden

april 2011


VRIJZINNIG NEDERLAND

Zwinglibond

(pos. of neg.). Verder dat de gewelddadigheden waartoe mensen in staat zijn onderschat worden, of iemand nu ziek is of niet. Alles begint bij een gebrek aan morele kwaliteit bij hoofdfiguur Terlinde. Waarvan acte.

der Ven). Verder had Wolkers een goed geheugen voor teksten die hem boeiden. Zijn natuurliefde is algemeen bekend. Daarom woonde hij ook op Texel. Wij kunnen nu lezen hoe hij afscheid nam. Op eigen wijze.

Onwillekeurig

Afscheid van het leven Een flinke tijd geleden (1975) verscheen een boek onder de titel ‘Deze aarde verlaten’. De schrijfster, Cri Stellweg, zelf in 2006 overleden, beschrijft daarin het heengaan van haar broer. Hij werd 64 en had te kampen met de veel voorkomende ziekte ‘kanker’. Het is een indrukwekkend en eerlijk verslag. De titel van het boek vind ik nog steeds kernachtig en mooi gevonden. Een mens leeft tot hij/zij afscheid neemt.

Vervolg Ik moest aan dit boek denken toen ik op het eiland Texel het boek van Onno Blom in handen kreeg over het laatste levensjaar van de kunstenaar Jan Wolkers. Met de ook mooie titel “Zo is het genoeg” . Het verscheen in 2008. Wolkers stierf in 2007 (19/10), thuis. Hij werd 81 jaar. Dit verslag [een requiem] is net als het andere indrukwekkend en eerlijk. Wolkers was een markante man, een (levens) kunstenaar die zich op meerdere terreinen bewoog (beeldhouwen, schilderen, schrijven, in die volgorde, p. 33). Hij bleef aan het werk tot het niet meer ging. “In zijn werk zocht hij naar zijn identiteit”, p.36, ik denk niet alleen. Zijn derde vrouw, Karina Gnerrip had hij in 1962 leren kennen. Ze trokken 45 jaar met elkaar op. In het verslag komen allerlei bekende namen langs i.v.m. Wolkers (Mulisch, Matena, Van der Heiden, Breuker, Van Rossem, Monique van

RUIMTE - MENS & TIJD

Wie verslagen als die van Stellweg en Blom leest raakt ontroerd en betrokken. Nieuwsgierigheid is niet aan de orde. Het gaat niet om die akelige ‘human interest’. Wij zullen deze aarde verlaten omdat we erop gekomen (geworpen?) zijn. Wat betekent het voor de kwaliteit van je bestaan als je voorgoed afscheid moet nemen? Onwillekeurig kijk je in de spiegel. Je spiegelt je niet alleen aan anderen maar ook aan jezelf zoals je tot dan toe (geworden) bent. Zo gaat dat. De regels van Marinus van den Berg komen later vanzelf aan de orde: “Jou herinneren is jou weer zien, Jou herinneren is loslaten wat voorbij is, Jou herinneren is toelaten wat toekomst brengt…….” [Alsof je er nog bent, Kampen, 2005]

Een huis met een vreemdeling Hans Keilson, geboren in Duitsland in 1909 [hij is dus nu 102 jaar!], studie medicijnen, emigreerde in 1936 naar Nederland omdat hij als Jood nazi-Duitsland wilde ontvluchten. Hij zat in het verzet in de jaren 40/45 terwijl hij na de oorlog Joodse kinderen begeleidde en als artspsychiater dienst deed.

Tweede lijn Naast zijn medische werk opereerde hij als auteur van romans gedichten en essays. Hij ontving daarvoor in 2008 de ‘Weltliteraturprijs’.

28


VRIJZINNIG NEDERLAND

Zwinglibond

Ik vraag uw aandacht voor 2 vertaalde romans. De eerste uit 1947 en de tweede uit 1959. Dit maal de roman “Komedie in mineur”(Amsterdam 2010)

Boek I Tijdens de oorlog was Keilson zelf een tijdlang ondergedoken bij een echtpaar in Delft. Het boek is dan ook opgedragen aan “Leo en Suus uit Delft”. De titel van het werk heeft te maken met het feit dat het jonge echtpaar Wim en Marie ( Wim is boekhouder van een machinefabriek, p. 24) een Joodse onderduiker in huis neemt, Nico een oudere man die vertegenwoordiger was in parfums. Deze Nico die uit de greep van de vijand wil blijven wordt na ongeveer een jaar ziek en overlijdt: “Hij had zich verweerd tegen een dood die van buiten kwam. Toen had die hem van binnenuit gehaald” p.100. Een mens ontloopt de dood dus niet. Wrange, bittere humor die een mens maar heeft te slikken. Het boek laat de spanning zien van mensen (met name Marie in dit geval) die een vreemdeling in huis hebben. Met behulp van een ‘goede’ huisarts wordt de dode uit huis gedragen als het donker is en in een park neergelegd. Schrik achteraf als blijkt dat de initialen van het echtpaar op de gebruikte kleding en materialen staan. Gelukkig was de agent die dat zag ook van de ‘goede’ kant. Wim en Marie kunnen hun leven in hun eigen huis hervatten met doorwerkende herinneringen aan wat geweest was. Zeker in oorlogstijd hebben alle beslissingen effect.

29

NB. Keilson schrijft in zijn verhaal soms veelzeggende zinnen: “Natuurlijk, overal waar mensen samenleven, zijn er problemen. Dat zijn net kleine tijdbommetjes die in een grijs verleden neergelegd Zijn”(p.49). “Overal waar de dood binnenkomt gaat ook het elven verder” (p. 22). “Men zou minstens iedere week een dode moeten zien. Dan zou er ook een beter evenwicht zijn en er zou veel angst verdwijnen (p. 76)

Tenslotte Een indrukmakend boek over mensen die de inbreuk die een vreemde op hun vaste patronen (vgl. p.24) maakt moeten zien te verwerken.

april 2011


COMMENTAAR

Jannes Hoeksema, Hattem

Desgevraagd een korte reactie op het vernieuwde blad RUIMTE/ MENS&TIJD Nu al een reactie, dat is te vroeg na één nummer. Dan gaat het meer over de plannen dan over het resultaat. De plannen: o Meer levensbeschouwelijke inhoud dan voorheen o De vrijzinnige boodschap (ook met tegenstrijdige visies) uitdragen o Niet alleen voor leden/insiders, ook aantrekkingskracht voor anderen o Aansprekend voor moderne mensen, jong en oud o Redactie en Adviesraad gaan met vaart en vertrouwen aan de slag Prachtig, en is er al iets van te zien in het eerste nummer?

Vorm

Suggesties

De nieuwe vormgeving maakt meer levensbeschouwelijke inhoud mogelijk. Hoewel de oude vorm (half A4 horizontaal) origineler was geeft de nieuwe vorm meer mogelijkheden, qua variatie en tekst. Zo is ook de lijst van activiteiten duidelijker en compacter: winst! De wat vage lilablauwe foto’s van de oude vorm zijn nu helderder in zwart- wit. Frisser!

o Geef bij de rubrieken een inhoudsopgave. Veel lezers nemen niet een heel blad door. Ze kiezen. o Er zal altijd ruimtegebrek zijn. En toch mag een bladzij niet één grote brij van letters zijn. Lezers moeten een artikel ingetrokken worden, met witregels maar vooral met tussenkopjes b.v. om de 100 woorden. Laat de eindredacteur ingrijpen. Het artikel van le Grand heeft een heldere indeling in 10 punten. Maar als lezer moet je zoeken naar de kopjes. o Het blad wordt aantrekkelijk bij de rubriek Vrijzinnig Nederland. Zo moet het ook ogen bij Perspectieven o De rubriek Boeken zou uitgebreid kunnen worden met andere media, m.n. internetsites o Houd het strak. Dat is niet eenvoudig voor vrijzinnigen. En toch: boekbesprekingen horen in de rubriek Boeken. Een column moet strak gebonden zijn aan één pagina of zelfs één kolom. Een columnist moet zich houden aan het aantal aan hem/haar opgegeven woorden.

Inhoud Er zijn 6 vaste rubrieken: Intro, Perspectieven, Column, Vrijzinnig Nederland, Boeken en Commentaar. De levensbeschouwelijke aantrekkingskracht zal denk ik vooral uit de rubriek Perspectieven moeten komen. Perspectief betekent gericht zijn op de toekomst. Het artikel van Hans le Grand past daar uitstekend in. Ik hoop dat het toonaangevend zal zijn voor deze rubriek. Of een uitvoerige bespreking van de op zich interessante predikant J. J. Meyer nieuwe lezers aantrekt is voor mij de vraag. Maar goed: dat het kan is duidelijk. Laat de hierboven genoemde plannen ook werkelijk criterium zijn voor de inhoud.

Conclusie: Een hoopgevend begin dat met verwachting doet uitzien naar het volgende nummer!

RUIMTE - MENS & TIJD

30


ADVERTENTIE

TE HUUR: SENIOREN APPARTEMENTEN MET EEN VRIJZINNIG RELIGIEUZE UITSTRALING

De Roosebrink te Wageningen

De Timanshof en

In de complexen heerst een tolerante, vrijzinnig religieuze sfeer, iedereen is er welkom. Alle drie de gebouwen zijn op loopafstand gelegen van het stads- respectievelijk dorpscentrum. De gebouwen liggen tevens gunstig ten opzichte van het openbaar vervoer. Voorzieningen: De drie complexen zijn voorzien van camerabewaking bij de ingang. De appartementen zijn aangesloten op een alarmsysteem. Hierdoor kan er 24 uur per dag in geval van nood snel eerste hulp geboden worden. Tevens beschikken de gebouwen over twee liften, een wasserette, fietsenstalling, logeerkamers, recreatieruimte, hobbykamer en een bibliotheek/vergaderruimte. De bewoners worden vertegenwoordigd door enthousiaste bewonerscommissies. Huurprijs: De huurprijs varieert van € 426,05 tot € 721,56. De servicekosten variëren van € 114,-tot € 237,--. Geïnteresseerd en bent u 50 jaar of ouder? Maak geheel vrijblijvend een afspraak met Mw. L. Kik of Mw. C. Besselink voor meer informatie en/of een bezichtiging.

De Aleidahof te Bennekom

31

Seniorenhuisvesting “Zuid-Veluwe” Hof van Sint Pieter 27 6721 TN Bennekom Telefoon: 0318 – 431134 www.vrssh-zuidveluwe.nl Email: info@vrssh-zuidveluwe.nl

januari 2011


COLOFON

Ruimte/Mens&Tijd verschijnt 4 maal per jaar. Kopijdata: 4 januari, 4 maart, 15 juni en 4 september. ISSN Ruimte: 1567-9039 Ruimte: 44e jaargang, nummer 2 Mens&Tijd: nummer 27 2011 Abonnementsprijs â‚Ź 20,- p.j. Redactie- en abonnementsadres Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB Thorbeckegracht 11 8011 VL Zwolle tel: 038-4211333 bureau@vrijzinnigen.nl Vormgeving Henk op den Dries, Zutphen DTP Drukkerij Evers, Schalkhaar Druk Van Gorcum, Assen Redactie Aart van Lunteren Hans Klokke (ook illustraties) Ger Oldekamp Frans Brinkman Berte Waardenburg Elsbeth Goettsch (eindredactie)

april 2011


Ruimte - Mens & Tijd (april 2011)