Issuu on Google+

‫جيهانبينی په‌روه‌رده‌‬ ‫پاشکۆیه‌کی په‌روه‌رده‌ییه‌‪ ،‬رۆژنامه‌ی ده‌ستوور تایبه‌ت به‌ سیسته‌می نوێی خوێندن له‌کوردستان ده‌ریده‌کات‬

‫سه‌رپه‌رشتیار‪ :‬ئه‌یوب که‌ریم‪ ،‬زانیار محه‌مه‌د‬

‫ژمار‌ه (‪ ، 2010/4/28 ، )29‬چوارشه‌ممه‌‬

‫‪www.destur.net‬‬

‫ی خوێندن ده‌كرێت‬ ‫ی نوێ ‌‬ ‫ی سیستم ‌‬ ‫ی هه‌ڵوه‌شاندنه‌و ‌ه ‌‬ ‫مه‌ترس ‌‬

‫نمر‌ه سه‌ری سیستمی نوێی خوێندن ده‌خوات‬ ‫فۆتۆگراف‪ :‬ده‌شتی ئه‌نوه‌ر‬

‫ی په‌روه‌رده‌‪:‬‬ ‫سه‌فین دزه‌یی وه‌زیر ‌‬

‫ی په‌روه‌رده‌‪:‬‬ ‫ی پێشوو ‌‬ ‫دڵشاد عه‌بدولڕه‌حمان وه‌زیر ‌‬

‫گۆڕین ‌ی سیستم ‌ی په‌روه‌رد‌ه راستترین‬ ‫بۆ هه‌ڵسه‌نگاندن ‌ی سیستم ‌ی نـوێ‪،‬‬ ‫له‌پشوو ‌ی هاویندا كۆبوونـه‌و‌ه ئه‌نجامده‌ده‌ین بڕیاربوو ك ‌ه دامان‬

‫فایه‌ق سه‌عید‪:‬‬

‫نمر‌ه دوژمنی پرۆسه‌ی په‌روه‌رده‌یه‌‬

‫هۆمه‌ر قه‌ره‌داغی‌‪:‬‬

‫بڕیاره‌ك ‌ه شپرزه‌یی‌و نه‌زانی‌و پێوه‌دیاره‌‬


‫چوارشه‌ممه‌‪3 2010/4/28 ،‬‬

‫‪www.destur.net‬‬

‫قسانه‌ی نه‌دایه‌وه‌‪ .‬دواتر من به‌رێوه‌به‌ر‬ ‫گشتیه‌كان ده‌ناسم‌و ده‌زانم كێ شاره‌زایه‌و‬ ‫كێ پێشكه‌توو یا كۆنخوازه‌و حه‌ز له‌گۆڕان‬ ‫ده‌كات یا نایكات‪ .‬به‌هه‌ڵبژاردنی وه‌زیرێكی‬ ‫ت��ازه‌ش بۆ پ���ه‌روه‌رده‌ ئه‌وه‌نده‌ی دیك ‌ه‬ ‫مه‌ترسیه‌كانم زیادیكردو ئێستاش ئه‌وه‌م‬ ‫له‌ال روون � ‌ه كه‌ مه‌ترسیه‌كانم له‌جێگه‌ی‬ ‫خۆیدا بووه‌‪.‬‬ ‫ده‌س���ت���وور‪ :‬وه‌زی�����ری پ�����ه‌روه‌رد‌ه‬ ‫رایگه‌یاند‪ ،‬پێداچوونه‌و‌ه بۆ سه‌رجه‌م‬ ‫ئ �ه‌و بڕیارانه‌ ده‌ك��رێ��ت كه‌ له‌كۆنگره‌ی‬ ‫په‌روه‌رده‌یدا ده‌رك��راون له‌وباره‌یه‌وه‌ چی‬ ‫ده‌ڵێن؟‬ ‫فایه‌ق سه‌عید‪ :‬ئه‌مه‌ ده‌كرێ كارێكی‬ ‫زۆر باش بێت ئه‌گه‌ر كه‌سانی شاره‌زا ئه‌و‬ ‫كار‌ه بكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم من مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌م‬ ‫له‌ئه‌نجامدانی ئه‌و پێداچوونه‌وه‌یه‌ كه‌ زۆر‬ ‫به‌خراپی بكه‌وێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ ته‌نها هه‌ستی‬ ‫منه‌ ئه‌گه‌رنا نامه‌وێ غه‌در له‌كه‌س بكه‌م‌و‬ ‫به‌ر له‌ئه‌نجامدانی كارێك حوكمی به‌سه‌ردا‬ ‫بده‌م‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ده‌س���ت���وور‪ :‬س���ه‌ب���اره‌ت ب �ه‌ب��ڕی��ار ‌‬ ‫هه‌ڵپه‌ساردنی‌ بڕگه‌یه‌كی‌ سیستم ‌ه نوێیه‌ك ‌ه‬ ‫ی په‌روه‌رده‌وه‌‪،‬‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫له‌الیه‌ن ئه‌نجومه‌ن ‌‬ ‫رات چۆنه‌؟‬ ‫فایه‌ق سه‌عید‪ :‬وه‌زاره‌ت��ی پ�ه‌روه‌رد‌ه‬ ‫ل��ه‌ك��اب��ی��ن��ه‌ی پ��ێ��ن��ج �ه‌م��دا ب��ه‌ه��ه‌م��وو‬ ‫كارێكی زۆر‬ ‫كه‌موكورتیه‌كانیشه‌وه‌‬ ‫ب��اش��ی ل��ه‌م ب����واره‌دا ك���ردو هه‌نگاوی‬ ‫یه‌كه‌می نا‪ ،‬به‌اڵم به‌م بڕیاره‌ی وه‌زیری‬ ‫پ���ه‌روه‌رده‌ی ئێستا ئێمه‌ ب��ه‌ره‌و دواو‌ه‬ ‫هه‌نگاو ده‌نێین‪ ،‬وه‌زیر بڕیاری په‌رله‌مان‌و‬ ‫ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران راده‌گرێ به‌بێ ئه‌وه‌ی‬ ‫س �ه‌ره‌ك وه‌زی��ران‌و په‌رله‌مان یه‌ك قس ‌ه‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬ئه‌مه‌ش نایاساییه‌‪ ،‬له‌روانگه‌ی‬ ‫په‌روه‌رده‌ییشه‌وه‌ گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌یه‌ ك ‌ه‬ ‫وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ ده‌یكات‪ ،‬من پێموای ‌ه‬ ‫زۆر به‌ئاسانی ده‌توانرا چاره‌سه‌ری ئه‌و‬ ‫گرفته‌ بكرایه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌ڵوێستی وه‌زیری‬ ‫په‌روه‌رده‌ بۆ من دوو شتی گه‌یاند‪ :‬یا ئه‌وه‌تا‬ ‫نه‌یتوانی به‌رگه‌ی یه‌كه‌مین خۆپیشاندانی‬ ‫كۆمه‌ڵێ هه‌رزه‌كار بگرێت‌و یه‌كسه‌ر ته‌سلیم‬ ‫به‌وان بوو‪ ،‬یا ئه‌وه‌تا خۆشی دژی به‌الیه‌نی‬ ‫كه‌مه‌وه‌ ئه‌و بڕگه‌یه‌ی سیستمی په‌روه‌ده‌یه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش تواناو لیاقه‌تی وه‌زیر ده‌خاته‌ ژێر‬ ‫پرسیاره‌وه‌‪ ،‬دوا په‌یامیشم ئه‌وه‌یه‌ ئه‌ركی‬ ‫هه‌موومانه‌ هاوكاری كاك سه‌فین بكه‌ین‬ ‫بۆئه‌وه‌ی هه‌نگاوی دووه‌می گۆرانكارییه‌كان‬ ‫ده‌ستپێبكات‪.‬‬

‫تاوه‌كو ئێستا زۆربه‌ی هه‌ر‌ه زۆری‬ ‫مامۆستاو به‌ڕێوه‌به‌ره‌كانی ئێم ‌ه‬ ‫شاره‌زای هیچ بنه‌مایه‌كی مه‌عریفی‬ ‫نین بۆ نمره‌و رۆڵی نمره‌و‬ ‫كاریگه‌ری نمر‌ه له‌تێكشكاندنی‬ ‫به‌هاكانی خوێندكاراندا‬

‫جيهانبينی په‌روه‌رده‌‬

‫ی‬ ‫مـه‌تـرسـی‌ هـه‌ڵـوه‌شـانـدنـه‌وه‌ی‌ سـیـسـتـمـ ‌‬ ‫ی خـوێـنـدن ده‌كـرێــت‬ ‫نـوێــ ‌‬

‫هه‌ڵپه‌ساردن ‌ی بڕیارێك ‌ی وه‌زاره‌ت ‌ی په‌روه‌رد‌ه ئه‌گه‌ر ‌ی هه‌ڵوه‌شاندنه‌و‌ه ‌ی بڕیاره‌كان ‌ی تر ‌ی به‌هێزكردوو‌ه‬ ‫مه‌عاز فه‌رحان له‌سلێمانی‌‬

‫وه‌زی���ر ‌ی پ����ه‌روه‌رد‌ه ‌ی حكومه‌ت ‌ی هه‌رێم ‌ی‬ ‫كوردستان دوا ‌ی هه‌ڵپه‌ساردن‌و راگرتنی‌‬ ‫بڕیارێك ‌ی كۆنگر‌ه ‌ی په‌روه‌رده‌ی ‌ی رایگه‌یاند‬ ‫پێداچوونه‌و‌ه بۆ سه‌رجه‌م بڕیاره‌كان ‌ی تری‌‬ ‫سیستم ‌ی نوێ ‌ی خوێندن ده‌كرێت‪ ،‬شاره‌زایانی‌‬ ‫بوار ‌ی په‌روه‌رده‌ش مه‌ترس ‌ی هه‌ڵوه‌شاندنه‌و‌هی‌‬ ‫سیستم ‌ی نوێ ‌ی خوێندن ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫مامۆستایان‌و خوێندكاران‌و شاره‌زایانی‌‬ ‫ب��وار ‌ی پ���ه‌روه‌رد‌ه راوبۆچوون ‌ی جیاوازیان‬ ‫له‌سه‌ر بڕیار ‌ی هه‌ڵپه‌ساردن‌و جێبه‌جێنه‌كردنی‌‬ ‫بڕیار ‌ی ئه‌ژماركردن ‌ی ل�ه‌‪ %75‬نمر‌ه له‌پۆلی‌‬ ‫‪‌12‬و ل���ه‌‪‌ %25‬ی نمر‌ه له‌پۆله‌كان ‌ی ‪10‬و ‪11‬‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬هه‌ندێكیان پێیانوای ‌ه له‌به‌رژه‌وه‌ندی‌‬ ‫خوێندكاردایه‌و هه‌ندێكیتریان به‌زیان بۆ‬ ‫قوتابیان ‌ی داده‌نێن‪.‬‬ ‫له‌ساڵ ‌ی ‪2007‬دا له‌كۆنگر‌ه ‌ی وه‌زاره‌ت�ی‌‬ ‫په‌روه‌رده‌دا بڕیاردرا ك ‌ه سیستم ‌ی نوێ ‌ی خوێندن‬ ‫له‌بر ‌ی سیستم ‌ه كۆنه‌ك ‌ه په‌یڕه‌وبكرێت‌و زۆرب ‌هی‌‬ ‫په‌یڕه‌و پڕۆگرام ‌ی خوێندن گۆڕانكار ‌ی تێداكرا‪.‬‬ ‫یه‌كێك ل �ه‌و گۆڕانكاریان ‌ه ‌ی بڕیاری‌‬ ‫له‌سه‌ردرا‪ ،‬ئه‌ژماركردن ‌ی نمر‌ه ‌ی پۆل ‌ی ‪ 10‬و ‪11‬‬ ‫قۆناغ ‌ی ئاماده‌ی ‌ی بوو له‌نمره‌كان ‌ی پۆل ‌ی ‪12‬دا‪،‬‬ ‫به‌پێ ‌ی بڕیاره‌ك ‌ه له‌پۆل ‌ی ‪ 10‬دا له‌‪‌ %10‬ی نمره‌و‬ ‫له‌پۆل ‌ی ‪ 11‬دا له‌‪‌ %15‬ی نمر‌ه بۆ خوێندكاران‬ ‫ئه‌ژمارده‌كرێت‌و ل��ه‌‪‌ %75‬ی نمره‌ك ‌ه ‌ی دیكه‌‬ ‫له‌پۆل ‌ی ‪12‬دا ئه‌ژمارده‌كرێت‪ ،‬له‌سیستمی‌‬ ‫كۆن ‌ی خوێندندا له‌پۆل ‌ی شه‌ش ‌ی ئاماده‌یی‌‬ ‫ل���ه‌‪‌ %100‬ی ك��ۆ ‌ی نمره‌كان ئ �ه‌ژم��ارده‌ك��ران‪.‬‬ ‫ه�ه‌رچ�ه‌ن��د‌ه ب��ڕی��اره‌ك� ‌ه له‌ساڵ ‌ی ‪2007‬ه‌وه‌‬ ‫دراب���وو‪ ،‬ب �ه‌اڵم دوا ‌ی پێكهێنان ‌ی كابین ‌هی‌‬ ‫شه‌شه‌م ‌ی حكومه‌ت ‌ی هه‌رێم ل ‌ه ‪2010/4/12‬ه‌وه‌‬ ‫ناڕه‌زایه‌تییه‌كان په‌ره‌یانسه‌ندو به‌وهۆیه‌وه‌‬ ‫خوێندكاران له‌ناوچ ‌ه جیاجیاكان ‌ی كوردستان‬ ‫خۆپیشاندانیان ئه‌نجامدا‪ ،‬خۆپیشاندانه‌كان‬ ‫له‌شار ‌ی سلێمانیه‌و‌ه ده‌ستیانپێكرد‪ ،‬نزیك ‌هی‌‬ ‫یه‌ك هه‌فت ‌ه ‌ی خایاندو توندوتیژییه‌ك ‌ی زۆری‌‬ ‫لێكه‌وته‌وه‌‪ ،‬قوتابیان په‌روه‌رد‌ه ‌ی سلێمانییان‬ ‫به‌رد‌باران كردو ئاسایش نزیك ‌ه ‌ی ‪ 50‬قوتابی‌‬ ‫ده‌ستگیركرد‪ ،‬ه��ه‌روه‌ه��ا خۆپیشاندان‌و‬ ‫ناره‌زایه‌تییه‌كان ‌ی قوتابیان‪ ،‬كه‌الرو هه‌ولێرو‬ ‫رانیه‌ش ‌ی گرته‌وه‌‪.‬‬ ‫خوێندكاران ده‌ڵێن بڕیاره‌ك ‌ه له‌به‌رژه‌وه‌ندی‌‬ ‫خوێندكاراندا نییه‌‪ ،‬چونك ‌ه جیاوازییه‌ك ‌ی زۆر‬ ‫هه‌ی ‌ه له‌نێوان ئاست ‌ی خوێندنگاكان ‌ی ناوشارو‬ ‫ده‌ره‌و‌ه ‌ی شاره‌كاندا له‌ڕوو ‌ی ئاست ‌ی زانستی‌‌و‬ ‫ته‌واوكردن ‌ی پرۆگرامه‌كانه‌وه‌‪.‬‬ ‫رێكه‌وت عومه‌ر خوێندكار ‌ی پۆل ‌ی ‪11‬‬ ‫له‌ئاماده‌ی ‌ی هه‌ڵكه‌وت ‌ی كوڕان وت ‌ی «ئه‌گه‌ر‬

‫خوێندکاران‌و مامۆستایان بۆچوونی جیاوازیان هه‌ی ‌ه له‌سه‌ر سیستمی نوێی خوێندن‬ ‫فۆتۆگراف‪ :‬ده‌ستوور‬

‫پرسیار ‌ی تاقیكردنه‌وه‌كان له‌و دوو قۆناغه‌دا‬ ‫بۆ هه‌موو كوردستان وه‌كو یه‌ك بن ئه‌وه‌‬ ‫باشه‌‪ ،‬به‌اڵم وانییه‌»‪ .‬ئه‌و خوێندكار‌ه پێیوایه‌‬ ‫ك ‌ه بڕیاره‌ك ‌ه خوێندكار ناچارده‌كات خۆی‌‬ ‫له‌و دوو قۆناغه‌دا زۆر ماندوو بكات‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫«له‌چوارو پێنجدا ماندوو ده‌بین دواتر ناتوانین‬ ‫ل ‌ه پۆل ‌ی شه‌شدا نمر‌ه ‌ی باش بهێنین»‪.‬‬ ‫هه‌ند ‌ێ له‌خوێندكاران‌و مامۆستایان‬ ‫پێیانوای ‌ه ك ‌ه به‌هۆ ‌ی ئ�ه‌و‌ه ‌ی جیاوازییه‌كی‌‬ ‫زۆر هه‌ی ‌ه له‌نێوان ئاست ‌ی خوێندنگاكاندا ئه‌وه‌‬ ‫ده‌بێت ‌ه هۆ ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی ك ‌ه هه‌ندێك خوێندكار‬ ‫به‌ئاسان ‌ی بتوانن ‪ 25‬نمره‌ك ‌ه به‌ده‌ستبهێنن‪،‬‬ ‫چونك ‌ه ته‌واو ‌ی پرۆگرامه‌كه‌یان نه‌خوێندووه‌‬ ‫له‌به‌رامبه‌ریشدا له‌هه‌ند ‌ێ خوێندنگادا نمره‌‬ ‫هێنان له‌و دوو قۆناغه‌دا زۆر ئه‌سته‌م ده‌بێت‪.‬‬ ‫ئه‌ڤین ع��وم�ه‌ر له‌ئاماده‌ی ‌ی شیرینی‌‬ ‫كچان وت ‌ی ئه‌م بڕیار‌ه «زوڵم ‌ه له‌خوێندكاری‌‬ ‫زیره‌ك»‪.‬‬ ‫مامۆستا ئ��اراس حسێن به‌ڕێوه‌به‌ری‌‬ ‫ئاماده‌ی ‌ی هه‌ڵكه‌وت ‌ی كوڕان له‌سلێمان ‌ی ئاماژه‌‬ ‫بۆ ئه‌و‌ه ده‌كات بڕیاره‌ك ‌ه الیه‌ن ‌ی باش‌و خراپی‌‬ ‫تێدایه‌‪ ،‬به‌اڵم بۆ ئه‌مڕۆ كێش ‌ه دروستده‌كات‬ ‫پێویست ‌ه چاك بكرێت‌و ده‌ستكار ‌ی بكرێت‪.‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ر ‌ی ئاماد‌ه ‌ی هه‌ڵكه‌وت‪ ،‬وتی‌‬ ‫«ره‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌و بڕیار‌ه هه‌ڵه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌گه‌ڵ چاككردن ‌ی بڕیاره‌كه‌دام»‪.‬‬ ‫مامۆستایه‌ك له‌ئاماد‌ه ‌ی سه‌اڵحه‌دینی‌‬ ‫ك���وڕان ك� ‌ه نه‌یویست ن��او ‌ی ئاشكرابكات‬

‫به‌ده‌ستوور ‌ی وت «وه‌ستان ‌ی بڕیاره‌ك ‌ه له‌جێ ‌ی‬ ‫خۆیدایه‌‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌ژماركردن ‌ی كۆ نمره‌‬ ‫نایه‌كسان ‌ی پێو‌ه دیاربوو له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی جیاوازی‌‬ ‫زۆر هه‌ی ‌ه له‌نێوان ئاست ‌ی خوێندگاكاندا»‪.‬‬ ‫ئه‌و مامۆستای ‌ه پێیوای ‌ه ك ‌ه ناكرێت سیستمی‬ ‫ئ�ه‌وروپ� ‌ی له‌پۆلێكدا جێبه‌ج ‌ێ بكرێت كه‌‬ ‫شه‌ست خوێندكار ‌ی تێدای ‌ه ئه‌و وت ‌ی «پۆلی‌‬ ‫واهه‌ی ‌ه شه‌ست خوێندكار ‌ی تێدای ‌ه ك ‌ه به‌پێی‌‬ ‫سیستم ‌ه تازه‌ك ‌ه ده‌بوای ‌ه ‪ 24‬خوێندكاری‌‬ ‫تێدابووایه‌»‪.‬‬ ‫له‌چاوپێكه‌وتنێك ‌ی تایبه‌ت ‌ی ده‌ستووردا‬ ‫سه‌فین دزه‌ی ‌ی وه‌زیر ‌ی په‌روه‌رد‌ه ‌ی حكومه‌تی‌‬ ‫هه‌رێم رایگه‌یاند «پێداچوونه‌و‌ه بۆ سیستمی‌‬ ‫نوێ ‌ی خوێندن كارێك ‌ی حه‌تمیه‌و ده‌بێت‬ ‫بكرێت»‪ .‬وه‌زیر ‌ی په‌روه‌رد‌ه وت ‌ی «ئێم ‌ه پێش‬ ‫خۆپیشاندان ‌ی خوێندكاران‪ ،‬تاوتوێ ‌ی بڕیاری‌‬ ‫‪ 25‬نمر‌ه ‌ی قۆناغ ‌ی ئاماده‌ییمان كرد»‪.‬‬ ‫سه‌فین دزه‌ی ‌ی ئاماژ‌ه ‌ی به‌وه‌دا له‌ڕووی‌‬ ‫جێبه‌جێكردنه‌و‌ه هه‌ندێك هه‌ڵه‌مان بینی‌‪،‬‬ ‫چونك ‌ه مومكین ‌ه له‌ئالییه‌ت ‌ی جێبه‌جێكردندا‬ ‫هه‌ندێك كه‌موكورتیمان هه‌بێت‪ ،‬وه‌ك كه‌می‌‬ ‫مامۆستا له‌هه‌ندێك قوتابخانه‌دا‪.‬‬ ‫د‪ .‬دڵشاد عه‌بدولره‌حمان وه‌زیر ‌ی پێشووی‌‬ ‫پ���ه‌روه‌رد‌ه ب�ه‌ده‌س��ت��وور ‌ی وت «وه‌ستانی‌‬ ‫یان راگرتن ‌ی ئه‌و بڕیاره‌‪ ،‬یه‌كێك ده‌بێت‬ ‫له‌وان ‌ه ‌ی ك ‌ه پ��ه‌روه‌رد‌ه ‌ی كوردستان به‌ره‌و‬ ‫دواو‌ه ده‌گه‌ڕێنێـته‌وه‌»‪ .‬د‪ .‬دڵشاد ئه‌وه‌شی‌‬ ‫ن�ه‌ش��ارده‌و‌ه ك ‌ه له‌روونكردنه‌وه‌و گه‌یاندنی‌‬

‫هۆشیار ‌ی به‌قوتابیان‌و مامۆستایان سه‌باره‌ت‬ ‫به‌سیستم ‌ی نوێ ‌ی خوێندن كه‌موكوڕ ‌ی هه‌بووه‌‪.‬‬ ‫شاره‌زایان ‌ی بوار ‌ی په‌روه‌رد‌ه زیاتر درك‬ ‫به‌مه‌ترسیه‌كان ‌ی هه‌ڵپه‌ساردن‌و جێبه‌جێ‌‬ ‫نه‌كردن ‌ی ئه‌و بڕیار‌ه ده‌ك�� ‌هن‌و به‌زه‌نگێكی‌‬ ‫مه‌ترسیدار بۆ جێبه‌ج ‌ێ نه‌كردن ‌ی بڕیاره‌كانی‌‬ ‫تریش ‌ی داده‌نێن‪.‬‬ ‫فایه‌ق سه‌عید شاره‌زا له‌بوار ‌ی په‌روه‌رده‌و‬ ‫یه‌كێك بوو‌ه ل ‌ه داڕێژه‌ران ‌ی سیستم ‌ی نوێی‌‬ ‫خوێندن ك ‌ه له‌واڵت ‌ی سویده‌و‌ه بانگهێشت‬ ‫كرابووه‌و ده‌ربار‌ه ‌ی هه‌ڵپه‌ساردن ‌ی ئه‌و بڕیاره‌‬ ‫ئاماژ‌ه بۆ ئه‌و‌ه ده‌كات به‌م بڕیاره‌ی وه‌زیری‬ ‫په‌روه‌رده‌ی ئێستا ئێم ‌ه به‌ره‌و دواو‌ه هه‌نگاو‬ ‫ده‌نێین‪ ،‬ده‌ڵێت هه‌ڵپه‌ساردن‌و كارپێنه‌كردنی‌‬ ‫ئ �ه‌و ب��ڕی��ار‌ه ل �ه‌روان��گ �ه‌ی پ �ه‌روه‌رده‌ی��ی �ه‌وه‌‬ ‫«گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌یه‌» ك ‌ه وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌‬ ‫ده‌یكات‪.‬‬ ‫هۆمه‌ر قه‌ره‌داغ ‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر ‌ی قوتابخانه‌یه‌‬ ‫له‌واڵت ‌ی سوید‪ ،‬یه‌كێك بوو‌ه له‌داڕێژه‌رانی‌‬ ‫سیستم ‌ی نوێ ‌ی خوێندن ب �ه‌ده‌س��ت��ووری‌‬ ‫راگه‌یاند «ئ�ه‌و بڕیار‌ه تازه‌یه‌ی وه‌زاره‌ت��ی‬ ‫په‌روه‌رده‌‪ ،‬بڕیارێكی زۆر خراپه‌و هه‌نگاوێكه‌‬ ‫بۆ دواوه‌‪ ،‬بڕیاره‌ك ‌ه زۆر به‌په‌ل ‌ه درا به‌بێ هیچ‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی زانستی‪ ،‬شپرزه‌یی‪ ،‬نه‌زانی‌و‬ ‫كورتبینی پێو‌ه‌دیاره‌»‪.‬‬ ‫فایه‌ق سه‌عید وت � ‌ی «مه‌ترسییه‌كی‬ ‫گه‌وره‌م هه‌ی ‌ه له‌ئه‌نجامدانی ئه‌و پێداچوونه‌وه‌یه‌‬ ‫ك ‌ه زۆر به‌خراپی بكه‌وێته‌وه‌»‪.‬‬


‫جيهانبينی په‌روه‌رده‌ ‪2‬‬ ‫سازدانی‌‪ :‬ئه‌یوب كه‌ریم‬ ‫مامۆستا فایه‌ق سه‌عید پسپۆڕ ‌ی بواری‌‬ ‫په‌روه‌رده‌یی له‌واڵت ‌ی سوید‪ ،‬یه‌كێك بوو‬ ‫له‌به‌شداربووان ‌ی كۆنگر‌ه ‌ی په‌روه‌رده‌یی‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫راگرتن ‌ی بڕگه‌یه‌ك ‌ی سیستم ‌ی نوێ ‌ی په‌روه‌رده‌‬ ‫هه‌ڵه‌یه‌‪ ،‬وه‌زاره‌ت ‌ی په‌روه‌رده‌ش به‌كه‌مته‌رخه‌م‬ ‫ده‌زانێت به‌هۆ ‌ی رووننه‌كردنه‌و‌ه ‌ی ئه‌و سیستمه‌‬ ‫نوێی ‌ه بۆ كادیر‌ه په‌روه‌رده‌ییه‌كان‌و قوتابیان‪.‬‬

‫فایه‌ق سه‌عید‬ ‫ده‌س������ت������وور‪ :‬خ���وێ���ن���دك���اران‬ ‫ی‬ ‫بڕگه‌یه‌ك ‌‬ ‫دژی‬ ‫خۆپیشاندانێكیان‬ ‫ی پ���ه‌روه‌رده‌ ئه‌نجامدا‪،‬‬ ‫ی نوێ ‌‬ ‫سیستم ‌‬ ‫ه��ه‌رچ��ه‌ن��د‌ه ده‌گ��وت��رێ��ت سیستمه‌ك ‌ه‬ ‫له‌به‌رژه‌وه‌ندیی خوێندكاراندایه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫خوێندكاران به‌توندی دژی ده‌وه‌ستنه‌وه‌‪،‬‬ ‫پێتانوانیی ‌ه ئ �ه‌و‌ه نیشانه‌ی ئ �ه‌و‌ه بێت‬ ‫ك ‌ه له‌كاتی بڕیاردان له‌باره‌ی سیستمی‬ ‫نوێی پ���ه‌روه‌رده‌وه‌‪ ،‬بۆچوون‌و سه‌رنجی‬ ‫خوێندكاران وه‌رنه‌گیراوه‌؟‬ ‫ف��ای��ه‌ق س��ه‌ع��ی��د‪ :‬م��ن پێموانی ‌ه‬ ‫ئ �ه‌و خۆپیشاندانان ‌ه به‌هیچ شێوه‌یه‌ك‬ ‫په‌یوه‌ندییان به‌و هۆكاره‌و‌ه هه‌بێت ك ‌ه‬ ‫ب �ه‌ڕێ��زت ئ��ام��اژه‌ی پێده‌كه‌یت‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫په‌یوه‌ندی به‌سێ هۆكاری دیكه‌و‌ه هه‌یه‌‪:‬‬ ‫یه‌كه‌م ئه‌و هه‌اڵنه‌ی له‌كاتی پیاده‌كردنی‬ ‫ئ�ه‌و ب��ڕی��اران�ه‌دا هاتن ‌ه ك��ای�ه‌وه‌‪ ،‬دووه‌م‬ ‫ئ��ه‌و گ��روپ��ان �ه‌ی خۆپیشاندانیان كرد‬ ‫خۆیان ماندوو نه‌كردووه‌و نمره‌ی باشیان‬ ‫ك��ۆن��ه‌ك��ردووه‌ت��ه‌وه‌‪ ،‬سێیه‌م ج��ی��اوازی‬ ‫پ��ێ��وه‌ره‌ك��ان��ی ن��م��ره‌دان��ان له‌قوتابخان ‌ه‬ ‫جیاوازه‌كاندا‪ ،‬من سورم له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‬ ‫ی په‌روه‌رد‌ه له‌به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫سیستم ‌ه نوێیه‌كه‌ ‌‬ ‫هه‌موو واڵتدایه‌‪ ،‬نه‌ك ته‌نها خوێندكاران‪،‬‬ ‫ئێم ‌ه قسه‌ی بازاڕی ناكه‌ین‌و ئه‌م مه‌سه‌له‌ی ‌ه‬ ‫پ�ه‌ی��وه‌ن��دی ب�ه‌زان��س��ت�ه‌و‌ه ه�ه‌ی�ه‌‪ ،‬م��رۆڤ‬ ‫ده‌توانێت به‌ئاسانی رونیبكاته‌و‌ه ك ‌ه چۆن‬ ‫ئه‌و بڕیاره‌ له‌به‌ژه‌وه‌ندی خوێندكاراندایه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬پێتانوانی ‌ه هێشتا په‌یڕه‌و‬ ‫و ناوه‌ڕۆكی سیستمی نوێی په‌روه‌رد‌ه بۆ‬ ‫خوێندكاران رووننه‌كراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬ ‫زۆرینه‌ی خوێندكاران به‌باشی له‌سیستمی‬ ‫نوێ تێنه‌گه‌یشتوون؟‬ ‫فایه‌ق سه‌عید‪ :‬زۆر راسته‌‪ ،‬نه‌ك هه‌ر‬

‫چوارشه‌ممه‌‪2010/4/28 ،‬‬

‫״نمر ‌ه دوژمنی پرۆسه‌ی په‌روه‌رده‌یه‌״‬

‫فایه‌ق سه‌عید پسپۆڕی‌ په‌روه‌رده‌یی بۆ ده‌ستوور‬

‫خوێندكاران‪ ،‬به‌ڵكو من واهه‌ست ده‌كه‌م پێده‌گه‌یه‌نن‪ ،‬تا مامۆستاكانی ئێم ‌ه بڕوایان بكات یا نازانێت چۆن هه‌نگاوی بۆ بنێت‪،‬‬ ‫به‌شێكی گه‌وره‌ی مامۆستاو به‌رێوبه‌ره‌كانیش به‌ناوه‌ندبوونی خوێندكار نه‌بێت‪ ،‬ئه‌سته‌م ‌ه ئه‌گه‌ر مامۆستایان له‌كۆلیژه‌كاندا باسی‬ ‫به‌باشی ل �ه‌و‌ه تێنه‌گه‌یشتوون‪ ،‬لێره‌دا ئه‌م ‌ه له‌قوتابخانه‌كاندا به‌رجه‌ست ‌ه بببێت‪ ،‬توندوتیژی تاوتوێ نه‌كه‌ن‪ ،‬ئیدی ئه‌وان‬ ‫ده‌توانین چه‌ند خاڵێك یاداشت بكه‌ین‪ ،‬ئه‌مه‌ش پێویستی به‌كادیری ده‌ره‌كی هه‌یه‌‪ .‬چۆن بتوانن مامه‌ڵه‌یه‌كی ئاشتیخواز له‌گه‌ڵ‬ ‫یه‌كه‌م وه‌زاره‌ت له‌ئاشناكردنی كادیر‌ه‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬خۆپیشاندانی خوێندكاران خوێندكاراندا بكه‌ن‪.‬‬ ‫پ �ه‌روه‌رده‌ی��ی �ه‌ك��ان ب �ه‌و سیستم ‌ه نوێی ‌ه له‌سلێمانی ت��ون��دوت��ی��ژی لێكه‌وته‌وه‌‪،‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬نمر‌ه له‌په‌روه‌رده‌ی ئێمه‌دا‬ ‫كارێكی كه‌می ك���ردووه‌و پێویست بوو به‌بۆچوونی ئێو‌ه ه��ۆك��اره‌ك�ه‌ی چییه‌؟ رۆڵێكی گرنگی هه‌یه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت هه‌ستده‌كرێت‬ ‫كاری به‌رده‌وام بكات‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌گه‌ر ئه‌وان له‌كاتێكدا خوێندكاران به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی نمر‌ه چه‌قی په‌روه‌رده‌یه‌‪ ،‬له‌كاتێكدا ده‌بێت‬ ‫ئاشنا بوونای ‌ه ئه‌و‌ه گرفتی ئاشناكردنی پ��ه‌روه‌رده‌ی سلێمانییان دای ‌ه به‌ر به‌رد‪ ،‬خوێندكار چه‌قی پ���ه‌روه‌رد‌ه بێت‪ ،‬ئه‌و‬ ‫خوێندكاره‌كانمان نه‌ده‌بوو‪ ،‬دووه‌م من پێم ئایا ئه‌م ‌ه ئه‌و‌ه ناگه‌یه‌نێ خوێندكاران ئه‌و په‌یڕه‌و‌ه چۆن گۆڕانكاریی به‌سه‌ردا دێت‪،‬‬ ‫وانی ‌ه كاریان له‌گه‌ڵ خوێندكاراندا كردبێت‪ .‬به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی ‌ه وه‌ك ره‌م��زو نوێنه‌ری له‌كاتێكدا چه‌ندان نه‌و‌ه له‌سه‌ر ئه‌و دید‌ه‬ ‫ت��اوه‌ك��و ئێر‌ه كه‌مته‌رخه‌می وه‌زاره‌ت���ی سیستمێك ده‌ب��ی��ن �ن‌و ل��ه‌و رێگه‌یه‌و‌ه په‌روه‌رد‌ه كراون؟‬ ‫ف��ای��ه‌ق س �ه‌ع��ی��د‪ :‬ت��ۆ زۆر راس��ت‬ ‫پ���ه‌روه‌رده‌ی تێدایه‌‪ ،‬له‌الیه‌كی دیكه‌و‌ه ره‌ت��ی��ده‌ك�ه‌ن�ه‌وه‌؟ ی��ان هۆیه‌كی ئه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫ئێم ‌ه واڵتێكی زۆر دواكه‌وتووین‌و كادیر‌ه تائێستا سیستمی پ��ه‌روه‌رد‌ه خوێندكار ده‌كه‌یت‪ ،‬من ك ‌ه به‌تاقیكردنه‌وه‌ی واڵت ‌ه‬ ‫په‌روه‌رده‌ییه‌كان به‌هیچ جۆرێك هه‌وڵی له‌سه‌ر بنه‌مای توندوتیژی پ���ه‌روه‌رد‌ه ئه‌وروپیه‌كانیشدا ده‌چ���م���ه‌وه‌‪ ،‬ل �ه‌و‌ه‬ ‫تێده‌گه‌م ك ‌ه م��رۆڤ بۆ گۆڕینی به‌های‬ ‫ئه‌و‌ه ناده‌ن خۆیان ئه‌م كار‌ه بكه‌ن‪ ،‬لێره‌دا ده‌كات؟‬ ‫فایه‌ق سه‌عید‪ :‬ئه‌م پرسیار‌ه له‌سێ نمر‌ه له‌ناوه‌نده‌كانی خوێندندا پێویستی‬ ‫بێتوانایی به‌رێوه‌به‌ره‌كان‌و به‌رێوه‌به‌ر‌ه‬ ‫گشتیه‌كانیش رۆلێكی گ�ه‌ور‌ه ده‌بینێت‪ ،‬ورد‌ه پرسیار پێكهاتووه‌‪ ،‬بۆ پرسیاری به‌كات‌و ستافێكی وشیار هه‌بووه‌‪ .‬ئه‌وه‌ی‬ ‫من ك ‌ه قسه‌م له‌گه‌ڵیاندا ك��ردوو‌ه ده‌ڵێن یه‌كه‌م من پێموای ‌ه توندوتیژی یه‌كێك ‌ه ئه‌و واڵتان ‌ه كاریان له‌سه‌ر كرد پێگه‌یاندنی‬ ‫له‌كوێ فێرببین‪ ،‬كام ‌ه وتاری ئینته‌رنێته‌و له‌خه‌سڵه‌ت ‌ه دیاره‌كانی كۆمه‌ڵگای كوردی‌و ستاف ‌ه په‌روه‌رده‌ییه‌ك ‌ه بوو‪ ،‬به‌اڵم ئێم ‌ه‬ ‫وه‌زاره‌ت چه‌ند كتێبی بۆمان چاپكردووه‌‪ ،‬هه‌ر یه‌كێك له‌ئێم ‌ه له‌یه‌كه‌مین ده‌رفه‌تدا ل �ه‌م ب���واره‌دا زۆر ل��ه‌دواوه‌ی��ن‌و تاوه‌كو‬ ‫بۆئه‌وه‌ی به‌ئاسانی ئه‌م سیستمه‌مان بۆ به‌كاری دێنێت‪ ،‬ده‌سه‌اڵتی كوردیش هیچ ئێستا زورب���ه‌ی ه �ه‌ر‌ه زۆری مامۆستاو‬ ‫شی بكاته‌وه‌‪ .‬به‌كورتی زۆرینه‌ی خه‌ڵك كاتێك سڵی له‌به‌كارهێنانی توندوتیژی ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌ره‌ك��ان��ی ئێم ‌ه ش���اره‌زای هیچ‬ ‫له‌واڵت ‌ه دواكه‌وتووه‌كاندا وه‌كو ره‌جه‌ب وان‌و نه‌كردووه‌ته‌وه‌‪ .‬هێزه‌كانی پۆلیس له‌هه‌ولێر بنه‌مایه‌كی مه‌عریفی نین بۆ نمره‌و رۆڵی‬ ‫ته‌قه‌یه‌یان له‌خوێندكاران كردو له‌سلێمانیش نمره‌و كاریگه‌ری نمر‌ه له‌تێكشكاندنی‬ ‫به‌ته‌مای هێلكه‌ی پاككراون‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬له‌كاتێكدا له‌سیستمی نوێی به‌بێ هۆكار خه‌ڵكیان گرت‌و توندوتیژییان به‌هاكانی خوێندكاراندا‪ ،‬لێره‌دا من گله‌یی‬ ‫خوێندندا زۆر جه‌خت ل �ه‌و‌ه ده‌كرایه‌و‌ه ب��ه‌رام��ب��ه‌ری��ان ب �ه‌ك��اره��ێ��ن��او ئ �ه‌م �ه‌ش ل���ه‌وان ن��اك �ه‌م‪ ،‬چونك ‌ه له‌كۆلیژه‌كاندا‬ ‫چه‌قی په‌روه‌رد‌ه خوێندكاره‌‪ ،‬هه‌ستده‌كرێت خوێندكاره‌كانی ت��وڕه‌ك��رد‪ .‬من به‌هیچ واڕاه��ێ��ن��راون‪ ،‬راهێنراون ب��ۆئ�ه‌وه‌ی كار‬ ‫ئه‌م ‌ه ته‌نها به‌نووسین ب��ووه‌‪ ،‬بۆ نمون ‌ه شێوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ به‌كارهێنانی توندوتیژی‌و به‌سیستم ‌ه كۆنه‌ك ‌ه بكه‌ن نه‌ك سیستم ‌ه‬ ‫ده‌بێت له‌هه‌موو بڕیاردانێكی په‌روه‌رده‌دا زیان گه‌یاندن به‌ماڵی گشتید�� نیم‪ ،‬به‌اڵم تازه‌كه‌‪ ،‬ئێم ‌ه له‌ئه‌وروپا ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌مان‬ ‫ئه‌و خاڵ ‌ه له‌به‌رچاو بگیرێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و له‌هه‌مان كاتدا ئه‌و كاره‌ی ده‌سه‌اڵت بوو‌ه گواستووه‌ته‌و‌ه بۆ ناخی مندااڵنی پۆلی‬ ‫خاڵ ‌ه له‌به‌رچاو نه‌گیراوه‌؟ هۆكاره‌كه‌ی هۆكارێك بۆئه‌وه‌ی خوێندكاران په‌نجه‌ره‌كان یه‌كه‌می بنه‌ڕه‌تیش‌و له‌وه‌شدا سه‌ركه‌وتوو‬ ‫چییه‌؟‬ ‫بشكێنن‪ ،‬چونك ‌ه سروشتی هه‌رزه‌كار وایه‌و ب��ووی��ن ك�� ‌ه گ�ه‌ش�ه‌س�ه‌ن��دن��ی مه‌عریفی‬ ‫فایه‌ق سه‌عید‪ :‬له‌سیستمی واڵت ‌ه ده‌سه‌اڵتیش له‌و سروشت ‌ه تێناگات‪ ،‬بۆ خوێندكارو وه‌رگرتنی زانسته‌كان زۆر‬ ‫پێشكه‌وتووه‌كاندا چه‌مكی سه‌نته‌ربوونی پرسیاری دووه‌م‌و سێیه‌میش من له‌گه‌ڵ له‌نمر‌ه گه‌وره‌ترن‪ ،‬ئه‌م سیستم ‌ه نوێیه‌و‬ ‫خوێندكار وه‌كو تیۆری‌و وه‌كو پراكتیكیش به‌رێزتاندام‪ ،‬توندوتیژی یه‌كێك ‌ه له‌فاكته‌رو به‌تایبه‌ت ئه‌و بڕیاره‌ی وه‌زیری په‌روه‌رد‌ه‬ ‫ره‌ن��گ��دان�ه‌وه‌ی هه‌یه‌‪ ،‬له‌ده‌ق ‌ه تازه‌كانی چ��اره‌س�ه‌ر‌ه ئه‌كتیڤه‌كانی ناو سیستمی هه‌ڵیپه‌سارد سه‌ره‌تایه‌كن بۆئه‌وه‌ی نمر‌ه‬ ‫ئێمه‌دا له‌هه‌ندێك شوێندا ئه‌م چه‌مك ‌ه سیاسی‌و په‌روه‌رده‌یی ئێمه‌‪ .‬به‌مه‌به‌ستی ئ�ه‌و هه‌یبه‌ته‌ی جارانی نه‌بێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ب��وون��ی ه�ه‌ی�ه‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم له‌پراكتیكدا زۆر قسه‌كردن ل�ه‌س�ه‌ر ئ �ه‌م مه‌سه‌له‌ی ‌ه من له‌منیش ده‌پرسیت‪ ،‬چۆن ئه‌و‌ه من پالنی‬ ‫ك�ه‌م��ت��ر ره‌ن��گ��ی داوه‌ت������ه‌وه‌‪ ،‬ه��ۆك��اری توێژینه‌وه‌یه‌كی ب �ه‌رف��راوان��م پێشكه‌ش خۆمم هه‌یه‌‪ ،‬چونك ‌ه نمر‌ه دوژمنی پرۆسه‌ی‬ ‫ئه‌مه‌ش بۆ ئ �ه‌و‌ه ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه له‌الیه‌ك به‌كۆنگر‌ه كرد‪ ،‬دواتر كتێبێكی مه‌نهه‌جیم په‌روه‌رده‌یه‌‪ .‬‬ ‫ئێم ‌ه ستافێك‌و كادیرێكی په‌روه‌رده‌یی ل�ه‌س�ه‌ر توندوتیژی ب��ۆ ئ �ه‌و مه‌ڵبه‌ندو‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬گۆڕانكاری له‌سیستمی‬ ‫باشمان نییه‌‪ ،‬له‌الیه‌كی دیكه‌شه‌و‌ه بۆ كۆلیژان ‌ه نووسی ك ‌ه مامۆستا ئاماد‌ه نوێی په‌روه‌رده‌دا ده‌بێت سیستمی واڵتانی‬ ‫ئه‌و‌ه ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه ك ‌ه پراكتیزه‌كردنی ئه‌م ده‌كه‌ن‪ ،‬به‌اڵم تاوه‌كو ئێستاش وه‌اڵمیان ئه‌وروپا ده‌قاوده‌ق بهێنرێت بۆ كوردستان‌و‬ ‫چه‌مك ‌ه له‌ناوه‌نده‌كانی خوێندندا پێویستی نه‌داومه‌ته‌و‌ه به‌مه‌رجێك په‌یوه‌ندییه‌كی زۆر كاری پێبكرێت؟ یان ده‌بێت كلتورو واقیعی‬ ‫به‌كه‌مێك كات هه‌یه‌‪ .‬هۆكاری نه‌شاره‌زایی باشیشم له‌گه‌ڵ وه‌زیری په‌روه‌رده‌دا هه‌بوو‪ ،‬كوردستان له‌به‌رچاو بگیرێت بۆ گۆڕانكاری‬ ‫ئه‌و ستافه‌ش بۆ ستۆكبوونی ئه‌و مه‌ڵبه‌ندو ئه‌م ‌ه ئه‌و‌ه ده‌گه‌یه‌نێت تاوه‌كو ئێستاش له‌په‌روه‌رده‌دا؟‬ ‫فایه‌ق سه‌عید‪ :‬من پێم خۆش نیی ‌ه‬ ‫كۆلیژان ‌ه ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه ك ‌ه مامۆستایان ده‌سه‌اڵت یا نایه‌وێت ئه‌م گرفت ‌ه چاره‌سه‌ر‬ ‫گه‌نجێكی خوێن گه‌رمی وه‌كو تۆ بڕوا به‌م ‌ه‬ ‫بكه‌یت‪ ،‬هیوادارم به‌مه‌به‌ستی وروژاندن‬ ‫وه‌زیر بڕیاری په‌رله‌مان‌و ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران راده‌گرێ به‌بێ ئه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌م پرسیار‌ه بكه‌یت‪ ،‬له‌الیه‌ك كه‌س ئه‌مڕۆ‬ ‫سه‌ره‌ك وه‌زیران‌و په‌رله‌مان یه‌ك قس ‌ه بكه‌ن‪ ،‬ئه‌مه‌ش نایاساییه‌‬ ‫شت وه‌كو خۆی كۆپی ناكات‌و له‌الیه‌كی‬ ‫دیكه‌شه‌و‌ه ئه‌م رسته‌ی واقیعی كورستان ‌ه‬

‫‪www.destur.net‬‬

‫بیدعه‌ی ئه‌و گروپ ‌ه دواكه‌وتووه‌ی ‌ه له‌ناو‬ ‫په‌روه‌رده‌ی كوردستاندا ك ‌ه شاره‌زایی نییه‌و‬ ‫به‌رگه‌ی شتی نوێ ناگرێت‪ .‬له‌ناوه‌راستی‬ ‫نه‌وه‌ده‌كانه‌و‌ه من به‌وه‌زیره‌كانم وتوو‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر ناتوانن سیستمی په‌روه‌رد‌ه بگۆڕن‬ ‫بچن سیستمی واڵتێك كۆپی بكه‌ن‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫ناتوانین هه‌تاهه‌تای ‌ه ئاوهابین‪ ،‬با نمونه‌یه‌كت‬ ‫ب��ۆ بێنمه‌وه‌‪ :‬كۆرییه‌كان ل�ه‌س�ه‌ره‌ت��ادا‬ ‫پێویستیان به‌تراكتۆر هه‌بوو له‌هه‌مان‬ ‫كاتیشدا نه‌یانده‌ویست له‌ده‌ره‌و‌ه هاورده‌ی‬ ‫بكه‌ن یا قه‌رز له‌بانكی نێوده‌وڵه‌تی بكه‌ن‪،‬‬ ‫به‌اڵم نمونه‌یه‌كیان ده‌ق��اوده‌ق كۆپیكردو‬ ‫دروستیانكرد‪ ،‬سه‌رئه‌نجام تراكتۆره‌ك ‌ه‬ ‫زۆر باشبوو‪ ،‬به‌اڵم نه‌یده‌توانی بگه‌ڕێته‌و‌ه‬ ‫دواوه‌‪ ،‬ك ‌ه هه‌ڵه‌كه‌یان ده‌ستنیشانكرد دواتر‬ ‫چاره‌سه‌ریشیان بۆ دانا‪ .‬تاكی كورد ئه‌مڕۆ‬ ‫جوانترین مۆبایل‌و ئۆتۆمبێل‌و سه‌ماكه‌رو‬ ‫قومار له‌ده‌ره‌و‌ه ده‌هێنن‌و به‌كاری دێنن‌و‬

‫تاكی كورد ئه‌مڕۆ جوانترین‬ ‫مۆبایل‌و ئۆتۆمبێل‌و سه‌ماكه‌رو قومار‬ ‫له‌ده‌ره‌و‌ه ده‌هێنن‌و به‌كاری دێنن‌و‬ ‫له‌گه‌ڵیاندا ده‌ژین‌و ده‌خه‌ون‪،‬‬ ‫به‌اڵم ناتوانن له‌گه‌ڵ سیستمێكی‬ ‫په‌روه‌رده‌یی هاوچه‌رخدا بژین‬ ‫له‌گه‌ڵیاندا ده‌ژین‌و ده‌خه‌ون‪ ،‬به‌اڵم ناتوانن‬ ‫له‌گه‌ڵ سیستمێكی په‌روه‌رده‌یی هاوچه‌رخدا‬ ‫بژین‪ ،‬من پێموای ‌ه ئه‌م سیستم ‌ه نوێی ‌ه‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی گشتی له‌گه‌ڵ كوردستاندا‬ ‫ده‌گونجێت‌و ساڵه‌كانی دیكه‌ش ئه‌م ‌ه روون‬ ‫ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬تۆ ده‌سه‌اڵتی ئ�ه‌وه‌م بده‌رێ ‬ ‫ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ر‌ه گشتیه‌كان‌و به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫ق��وت��اب��خ��ان�ه‌ك��ان ب��گ��ۆڕم‪ ،‬ك�� ‌ه ل �ه‌الی �ه‌ن‬ ‫سه‌ركردایه‌تی حیزبه‌كانه‌و‌ه دام��ه‌زراون‪،‬‬ ‫بزان ‌ه چ��ۆن سیستمێكی زۆر باشتریش‬ ‫پیاد‌ه ده‌كه‌ین‪ .‬له‌وه‌ته‌ی ئه‌و رێككه‌وتن ‌ه‬ ‫س��ت��رات��ی��ژی� ‌ه ه �ه‌ی � ‌ه ت �ه‌ن��ان �ه‌ت وه‌زی���ری‬ ‫په‌روه‌رده‌و هه‌موو سه‌ره‌ك وه‌زیره‌كانیش‬ ‫كه‌سیان ناتوانن كه‌س ‌ه نه‌شاره‌زاكانی ناو‬ ‫په‌روه‌رد‌ه بگۆڕن‪ ،‬دواتر من پێم وانیی ‌ه ئه‌م‬ ‫سیستم ‌ه كۆپی بێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر واش‬ ‫بێت با عه‌یبه‌كانی له‌به‌ر رۆشنایی زانست ‌ه‬ ‫په‌روه‌رده‌ییه‌كان چاره‌سه‌ر بكه‌ین‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬ل �ه‌زۆرب �ه‌ی وتاره‌كانتدا‬ ‫مه‌ترسیت هه‌ی ‌ه له‌پاشه‌كشه‌كردنی ئه‌و‬ ‫گۆرانكارییانه‌ی له‌ناو سیستمی خوێندندا‬ ‫ك��راوه‌‪ ،‬ده‌كرێت بزانین ئه‌و مه‌ترسیان ‌ه‬ ‫له‌كوێو‌ه سه‌رچاوه‌یان گرتووه‌؟‬ ‫ف���ای���ه‌ق س��ه‌ع��ی��د‪ :‬ل���ه‌س���ه‌روب���ه‌ری ‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌كانی په‌رله‌مانی كوردستانه‌و‌ه‬ ‫هه‌ندێك له‌به‌ڕێوه‌به‌ر‌ه گشتیه‌كان ئه‌وه‌یان‬ ‫راگه‌یاند كه‌مه‌رج نیی ‌ه ئه‌م سیستم ‌ه به‌م‬ ‫شێوه‌ی ‌ه بمێنێته‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها گۆڕانكاری‬ ‫به‌سه‌ر سیستمه‌كه‌دا دێت ‪ ...‬هتد‪ .‬هاوكات‬ ‫وه‌زاره‌تی په‌روه‌رد‌ه ك ‌ه ته‌نها چه‌ند رۆژێكی‬ ‫مابوو به‌هیچ شێوه‌یه‌ك به‌رپه‌رچی ئه‌و‬


‫چوارشه‌ممه‌‪5 2010/4/28 ،‬‬

‫‪www.destur.net‬‬

‫من نازانم ئ�ه‌و ك � ‌هش‌و ه�ه‌وای� ‌ه ‌ی ك ‌ه برا ‌ی‬ ‫به‌ڕێزم كاك سه‌فین ئه‌و بڕیار‌ه ‌ی تێدا داوه‌‌‪،‬‬ ‫به‌ڕه‌چاوكردن ‌ی ئه‌و كه‌ش ‌ه ‌ی ئه‌و ك ‌ه ره‌نگه‌‬ ‫له‌ژێر ده‌نگ ‌ی ناڕه‌زای ‌ی خوێندكاران‌و بارودۆخی‌‬ ‫سلێمانی‌‌و كۆمه‌ڵێ فاكته‌ر ‌ی تر ك ‌ه من ئاگاداری‌‬ ‫نیم‪ ،‬به‌اڵم خود ‌ی وه‌ستان ‌ی یان راگرتن ‌ی ئه‌و‬ ‫بڕیاره‌‪ ،‬یه‌كێك ده‌بێت له‌وان ‌ه ‌ی ك ‌ه په‌روه‌رد‌هی‌‬ ‫كوردستان به‌ره‌و دواو‌ه ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ئیراد‌ه ‌ی چاكسازیش ل ‌ه كوردستاندا به‌ره‌و‬ ‫دواو‌ه ده‌ب��ات‪ ،‬وا ده‌ك��ات له‌ڕاستیدا خه‌ڵك‬ ‫بڕوا ‌ی به‌گۆرانكاریه‌كان نه‌مێنێت‪ ،‬له‌به‌ر چی‌؟‬ ‫هه‌ر گۆڕانكاریه‌ك ده‌بێت ره‌چاو ‌ی ئه‌و‌ه بكه‌ین‬ ‫ك ‌ه به‌رهه‌ڵستكاری هه‌یه‌‪ ،‬هیچ كه‌سێك نییه‌‬ ‫هه‌موو شتێك ‌ی به‌دڵ بێت‪ ،‬فۆكۆ یاما له‌دواترین‬ ‫كتێبیدا ده‌ڵێت «پڕكێشه‌ترین چاكسازی‌‪،‬‬ ‫چاكسازیی ‌ه له‌بوار ‌ی پ �ه‌روه‌رده‌دا‪ ،‬به‌تایبه‌تی‌‬ ‫په‌روه‌رد‌ه له‌قۆناغه‌كان ‌ی بنه‌ڕه‌تی‌‌و ئاماده‌یی»‪.‬‬ ‫با بێین ‌ه س�ه‌ر خوێندكاران له‌هه‌موو‬ ‫شوێنێك ‌ی دنیادا خوێندكاران خۆیان بڕیار‬ ‫له‌سه‌ر سیستم ‌ی خوێندن ناده‌ن‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌هی‌‬ ‫نه‌ئاست ‌ی زانستیان ئ�ه‌و رێگه‌یان پێده‌دا‬ ‫نه‌ئاست ‌ی بیر‌و هۆشیاریان ئه‌و رێگه‌یه‌یان‬ ‫پێده‌دا‪ ،‬خۆیان سیستم ‌ی خوێندن ‌ی واڵته‌كه‌یان‬ ‫دیار ‌ی بكه‌ن‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬نابێت له‌كات ‌ی گۆڕیندا پرسیان‬ ‫پێ بكرێت؟‬ ‫دڵ��ش��اد ع��ه‌ب��دول��ڕه‌ح��م��ان‪ :‬له‌كاتی‌‬ ‫دیاریكردن ‌ی سیستمه‌كه‌دا نه‌خێر‪ ،‬له‌كاتی‌‬ ‫ژینگ ‌ه ‌ی پ���ه‌روه‌رده‌ی���دا به‌ڵێ‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌‬ ‫فیدراسیۆن ‌ی قوتابیان‌و خوێندكاران هه‌ر‬ ‫هه‌موویان ئه‌ندام ‌ی كۆنگر‌ه ‌ی په‌روه‌رده‌یی‌‬ ‫بوون‪ ،‬پشتگیریان له‌گۆڕانه‌كان كردوو‌ه هه‌موو‬ ‫ساڵێكیش به‌یاننامه‌یان ده‌ركردووه‌و پشتگیری‌‬ ‫سیستمه‌كیان كردووه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌هیچ شێوه‌یه‌ك‬ ‫نابێت خوێندكارێك له‌چواری ئاماده‌ی ‌ی بێت‬ ‫بڵێ من سیستم بۆ خۆم دیار ‌ی ده‌كه‌م‪ ،‬له‌هیچ‬ ‫شوێنێك ‌ی دنیادا شت ‌ی وا نه‌بووه‌و نابێت‪.‬‬ ‫ده‌س���ت���وور‪ :‬ئ �ه‌گ �ه‌ر ب�ه‌دی��وێ��ك� ‌ی ت��ردا‬ ‫كۆمه‌ڵێك قس ‌ه له‌سه‌ر ئه‌م كێشه‌ی ‌ه بكه‌ین‬ ‫هه‌ست ناكه‌یت كه‌موكوڕ ‌ی هه‌بوو‌ه له‌گه‌یاندنی‌‬ ‫هۆشیار ‌ی له‌سه‌ر ئه‌م بڕیاران ‌ه ‌ی وه‌زاره‌ت �ی‌‬ ‫په‌روه‌رد‌ه له‌ناوه‌نده‌كان ‌ی په‌روه‌رد‌ه به‌مامۆستا‌و‬ ‫خوێندكارانه‌وه‌؟‬ ‫دڵشاد عه‌بدولڕه‌حمان‪ :‬من له‌گه‌ڵتدام‬ ‫له‌‪ ،%100‬هه‌رچه‌ند‌ه ئێم ‌ه زۆر جار داوامان كردووه‌‬ ‫له‌به‌ڕێوه‌به‌ر‌ه گشتیه‌كان‌و سه‌رپه‌رشتیاران‬ ‫تكای ‌ه تكای ‌ه تكایه‌‪ ،‬ئ �ه‌و سیستم ‌ه روون‬ ‫بكه‌نه‌وه‌‪ ،‬مه‌رج نیی ‌ه ئ�ه‌و‌ه ‌ی ئێو‌ه ده‌یزانن‬ ‫هه‌موو كه‌س بیزانێ‌‪ ،‬بۆیان روون بكه‌نه‌وه‌‌و‬ ‫ش ‌ی بكه‌نه‌و‌ه بزان ‌ه خاڵ ‌ه نێگه‌تیڤه‌كانیان‬ ‫چییه‌؟ من بۆی ‌ه ده‌ڵێم ئه‌و خوێندكاران ‌هی‌‬ ‫له‌ماو‌ه ‌ی راب��ردوودا خۆپیشاندانیان كرد‪ ،‬با‬ ‫بڕۆن ‌ه قوناغ ‌ی ‪ 12‬بزان ‌ه زۆرب ‌ه ‌ی زۆریان له‌ناخی‌‬ ‫خۆیاندا په‌شیمان نابنه‌وه‌‪ ،‬وه‌كو كورده‌واری‌‬ ‫ده‌ڵێت كاڵه‌ك به‌ئه‌ژنۆ ‌ی خۆیان ده‌شكێنن‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬ئه‌گه‌ر وه‌زی���ر ‌ی پ���ه‌روه‌رده‌‬ ‫بویتای ‌ه هه‌مان بڕیارت نه‌ده‌دا؟‬ ‫دڵشاد عه‌بدولڕه‌حمان‪ :‬له‌ڕاستیدا ناكرێت‬ ‫ئێم ‌ه پرسیاره‌كان به‌فه‌ره‌ز ‌ی بكه‌ین‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬

‫ئه‌وه‌و ئه‌وه‌‪ ،‬وه‌كو پێم وتی من نازانم برا ‌ی‬ ‫به‌ڕێزم كاك سه‌فین چۆن ‌ه ئه‌و بڕیار‌ه ‌ی تێدا‬ ‫داوه‌‪ ،‬به‌اڵم سوربوون‌و پێداگرتن له‌سه‌ر گۆڕین‌و‬ ‫جێبه‌جێكردن ‌ی هه‌موو گۆڕانكاریه‌كان خاڵێكی‌‬ ‫سه‌ركه‌وتن ‌ی هه‌ر حكوم ‌هت‌و كابینه‌یه‌كه‌‪.‬‬ ‫دیسانه‌و‌ه ده‌ڵێمه‌و‌ه ناكرێت چاره‌نووسی‌‬ ‫ئاینده‌یه‌ك بده‌ین ‌ه ده‌ست ‌ی ئه‌و توێژ‌ه كه‌‬ ‫خ��ۆی��ان ل �ه‌و ئاسته‌دا نین‪ ،‬ل�ه‌گ�ه‌ڵ رێ��زی‌‬ ‫زۆرم بۆیان ئه‌و‌ه ئیش ‌ی بژارده‌ی ‌ه ئه‌و رۆژه‌‬ ‫له‌ڕۆژنام ‌ه ‌ی هاواڵت ‌ی برایه‌ك ‌ی به‌ڕێزم نووسیبوی‌‬ ‫ن��ه‌و‌ه ‌ی ن��وێ ت���وڕه‌ن‪ ،‬س�ه‌د قوتاب ‌ی هاتنه‌‬ ‫به‌رده‌م په‌روه‌رد‌ه ‌ی سلێمان ‌ی گوێیان لێنه‌گیرا‬ ‫بزان ‌ه چیان كرد‪ ،‬ئه‌و‌ه مانا ‌ی ئه‌و‌ه نیی ‌ه هه‌ر‬ ‫كه‌سێك شتێك ‌ی به‌دڵ نه‌بوو ناڕه‌زای ‌ی بكات‌و‬ ‫بڵێت ن �ه‌و‌ه ‌ی نوێ ت��وڕه‌ن‪ ،‬ئه‌م به‌ڕێزان ‌هی‌‬ ‫ئێم ‌ه ك ‌ه زۆربه‌یان ده‌نووسن پرسیار له‌خۆیان‬ ‫ناكه‌ن سیستم ‌ی ئابوور ‌ی واڵت ل ‌ه كوێیه‌؟‬ ‫سیستم ‌ی ئ��اب��وور ‌ی له‌كوردستان‌و عێراق‬ ‫به‌ره‌و حكومڕان ‌ی لیبراڵ ‌ی ده‌ڕوات‪ ،‬حكومه‌ت‬ ‫له‌مه‌وال په‌یوه‌ند ‌ی به‌تاكه‌و‌ه نیی ‌ه چۆن ده‌ژی؟‬ ‫فه‌رموو به‌هه‌زاران كه‌س ده‌ڵێ داممه‌زرێنه‌‪،‬‬ ‫داینامه‌زرێنێت‪ ،‬چونك ‌ه سیستم ‌ی ئابووریه‌ك ‌هی‌‬ ‫وای��ه‌‪ ،‬ئ �ه‌و‌ه نه‌ما ه�ه‌ر كه‌سێك بڕوانامه‌ی‬ ‫وه‌رگرت له‌گیرفانیا بێ‌و ژیان ‌ی مسۆگه‌ر بێ‪،‬‬ ‫باش ‌ه تۆ ك ‌ه سیستم ‌ی ئابووریه‌كه‌ت وایه‌‬ ‫له‌سه‌ر ئێمه‌‌و پ�ه‌روه‌رده‌ن��اس��ان‌و وه‌زار‌هت‌و‬ ‫حكوم ‌هت‌و پێویست نیی ‌ه په‌روه‌ده‌یه‌ك ‌ی باش‬ ‫ئاماده‌بكه‌ین؟ بۆ ئ��ه‌و‌ه ‌ی ك ‌ه ده‌رچ��ووی��ت‬ ‫بتوانیت بژیت؟ خۆت ك ‌ه بڕوانامه‌كه‌ت هه‌ڵگرت‬ ‫پل ‌ه زانستیه‌كه‌ت به‌شێوه‌یه‌ك بێت بتوانی‌‬ ‫بچیت له‌كه‌رت ‌ی تایبه‌ت ئیش بكه‌یت‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ك ‌ه بڕیارێك ‌ی ئه‌م سیستمه‌‬ ‫هه‌ڵده‌په‌سێردرێت پێتوانی ‌ه ئه‌م ‌ه ترس ‌ی ئه‌و‌هی‌‬ ‫هه‌بێت ك ‌ه ك��ۆ ‌ی سیستمه‌ك ‌ه پاشه‌كش ‌هی‌‬ ‫پێبكرێت؟‬ ‫دڵ��ش��اد ع�ه‌ب��دول��ڕه‌ح��م��ان‪ :‬له‌ڕاستیدا‬ ‫ه��ی��وادارم به‌وه‌شێوه‌ی ‌ه نه‌بێت‪ ،‬من خۆم‬ ‫گه‌شبینم ئه‌وه‌ند‌ه ‌ی ده‌نگ ‌ی كۆنزه‌رڤاتیڤ هه‌یه‌‬ ‫دژ ‌ی ئه‌و سیستمه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ند‌ه زیاتریش ده‌نگی‌‬ ‫تر پشتگیر ‌ی بڕیاره‌ك ‌ه بكات‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬پ��رس به‌ئێو‌ه ن�ه‌ك��راو‌ه كه‌‬ ‫ئه‌وبڕیار‌ه هه‌ڵپه‌سێدراوه‌؟‬ ‫دڵشاد عه‌بدولڕه‌حمان‪ :‬له‌ڕاستیدا پرسم‬ ‫پێنه‌كراوه‌و نازانم له‌چ بارودۆخێكدا بڕیاره‌كه‌‬ ‫دراوه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌رگه‌شبینم‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬چ ‌ی واده‌ك��ات ك ‌ه گه‌شبین‬ ‫بیت؟‬ ‫دڵ��ش��اد عه‌بدولڕه‌حمان‪ :‬له‌ڕاستی‌‌و‬ ‫ی ئه‌و‬ ‫دروست ‌ی سیستمه‌كه‌‪ ،‬ل�ه‌ب�ه‌رئ�ه‌و‌ه ‌‬ ‫سیستم ‌ه ده‌مانگه‌یه‌نێته‌و‌ه ئه‌و كۆمه‌ڵگای ‌هی‌‬ ‫ی كه‌‬ ‫ك ‌ه ئێم ‌ه ده‌م��ان �ه‌وێ��ت‪ ،‬ل �ه‌ب �ه‌رئ �ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی حكومڕان ‌ی كوردستاندا‬ ‫ی بیر ‌‬ ‫له‌گه‌ڵ كۆ ‌‬ ‫ی عێراق داوایكردووه‌‬ ‫ده‌گونجێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌‬ ‫ئ �ه‌و سیستم ‌ه بچێت ‌ه پارچه‌كان ‌ی تری‌‬ ‫ی یونسكۆ‌و یونسێف‌و‬ ‫واڵت��ه‌وه‌‪ ،‬رێكخراو ‌‬ ‫ی جیهان ده‌ستخۆشیان‬ ‫رێكخراوه‌كان ‌ی تر ‌‬ ‫لێكردوین‪ ،‬له‌ڕاستیدا ئه‌و‌ه كۆمه‌ڵ ‌ه كه‌سانێك‬ ‫ی ئ�ه‌م سیستمه‌ن‪ ،‬با ب��اش بزانن كه‌‬ ‫دژ ‌‬ ‫ی پ �ه‌روه‌رده‌و‬ ‫ئه‌م سیستم ‌ه ئه‌رك ‌ی وه‌زی��ر ‌‬

‫ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌ره‌گ��ش��ت��ی�ه‌ك��ان‌و ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫قوتابخانه‌كان‌و مامۆستایان ‌ی قورستركردووه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مانه‌شدا ئه‌رك ‌ی خوێندكاریشی‌‬ ‫له‌قۆناغ ‌ی چ��واردا ق��ورس ك��ردووه‌‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫ی بۆ خوێندكاره‌‪ ،‬خوێندكار خۆی‌‬ ‫هه‌موو ‌‬ ‫سه‌نته‌ر‌ه ئێم ‌ه وتومان ‌ه خوێندكار سه‌نته‌ره‌‪،‬‬ ‫ی واڵتیان هه‌یه‌‬ ‫ی ك ‌ه خه‌م ‌ی گه‌ور‌ه ‌‬ ‫ئه‌وان ‌ه ‌‬ ‫ی خۆیان‪،‬‬ ‫ئه‌رك ‌ی ق��ورس ده‌گرن ‌ه ئه‌ستۆ ‌‬ ‫ی خه‌م ‌ی ئاینده‌یان هه‌ی ‌ه پشتگیری‌‬ ‫ئه‌وان ‌ه ‌‬ ‫له‌بڕیاره‌ك ‌ه ده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌وانه‌ش ‌ی ك ‌ه ده‌یانه‌وێت‬ ‫ی سیستمه‌ك ‌هن‌و دژی‌‬ ‫رۆژ به‌ڕێكه‌ین دژ ‌‬ ‫هه‌موو گۆڕانكارییه‌كن‪.‬‬

‫عێراق داوایكردوو‌ه‬ ‫ئه‌و سیستمه‌ بچێت ‌ه‬ ‫پارچه‌كان ‌ی‬ ‫تر ‌ی واڵته‌وه‌‪ ،‬رێكخراو ‌ی‬ ‫یونسكۆ‌و یونسێف‌و‬ ‫رێكخراوه‌كانی‌ تر ‌ی‬ ‫جیهان ده‌ستخۆشیان‬ ‫لێكردوین‬

‫سیستمی نوێی خوێندن به‌ره‌وکوێ؟‬ ‫فۆتۆگراف‪ :‬ئاکۆ محه‌مه‌د‬

‫جيهانبينی په‌روه‌رده‌‬

‫ی خوێندن‬ ‫ی نوێ ‌‬ ‫سیستم ‌‬

‫له‌به‌ر رۆشنای ‌ی به‌ها بنه‌ماییه‌كان ‌ی قوتابخانه‌‪،‬‬ ‫ئامانج‌و هۆكاره‌كان ‌ی گۆڕین ‌ی سیستمی‌‬ ‫په‌روه‌رده‌و فێركردن‪ ،‬به‌شداربووان له‌كۆنگر‌هی‌‬ ‫په‌روه‌رده‌ی ‌ی له‌رۆژان ‌ی ‪ 22‬ـ ‪ 24‬مانگ ‌ی پێنجی‌‬ ‫ساڵ ‌ی ‪ 2007‬له‌سه‌ر ئه‌م گۆڕانكاریی ‌ه (ریفۆرمه‌)‬ ‫بنه‌ڕه‌تییان ‌ه رێككه‌وتن‪.‬‬ ‫یه‌كه‌م‪ :‬قۆتاغ ‌ی سه‌ره‌تایی‌‬ ‫‪ .1‬نۆ ساڵ ‌ی خوێندن ‌ی ئیلزامی‌‪.‬‬ ‫وات ‌ه قۆناغ ‌ی ناوه‌ند ‌ی نامێنێت‌و قۆناغی‌‬ ‫سه‌ره‌تای ‌ی ده‌گۆرێت بۆ قۆناغ ‌ی ‪9‬ساڵی‌‬ ‫بنه‌ڕه‌تی‌‌و پابه‌ندبوون (ئیلزامی‌)‪.‬‬ ‫‪ .2‬دیارد‌ه ‌ی مانه‌و‌ه له‌پۆله‌كان ‌ی ‪ 1‬ـ‪‌ 3‬ی بنه‌ڕه‌تی‌‬ ‫نامێنێت‪.‬‬ ‫‪ .3‬تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی نیو‌ه ‌ی ساڵ له‌قۆناغی‌‬ ‫بنه‌ڕه‌تیدا نامێنێت‪.‬‬ ‫‪ .4‬تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی به‌كالۆر ‌ی پۆل ‌ی شه‌شی‌‬ ‫بنه‌ڕه‌ت ‌ی نامێنێت‪.‬‬ ‫‪ .5‬له‌بر ‌ی تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی به‌كالۆر ‌ی پۆلی‌‬ ‫شه‌ش تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی میلل ‌ی له‌پۆل ‌ی پێنجدا‬ ‫ئه‌نجامده‌درێت‪.‬‬ ‫‪ .6‬ئه‌زموونه‌كان ‌ی پۆله‌كان ‌ی حه‌وت ‌هم‌و هه‌شت ‌هم‌و‬ ‫نۆیه‌م به‌مشێوه‌ی ‌ه ده‌بێت‪:‬‬ ‫• رێژ‌ه ‌ی نمر‌ه ‌ی پۆل ‌ی حه‌وت له‌‪%15‬‬ ‫وه‌رده‌گرێت‪.‬‬ ‫• رێژ‌ه ‌ی نمر‌ه ‌ی پۆل ‌ی هه‌شت له‌‪%15‬‬ ‫وه‌رده‌گرێت‪.‬‬ ‫• رێژ‌ه ‌ی نمر‌ه ‌ی پۆل ‌ی نۆ له‌‪ %70‬وه‌رده‌گرێت‪.‬‬ ‫هه‌ر قوتابییه‌ك رێژ‌ه ‌ی له‌‪ %60‬به‌ده‌ست‬ ‫نه‌هێنێت ماف ‌ی وه‌رگرتن ‌ی نابێت له‌قۆناغی‌‬ ‫ئاماده‌ی ‌ی به‌ش ‌ی زانستی‌‌و وێژه‌یی‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ده‌توانێت درێژ‌ه به‌خوێندن بدات له‌ئاماده‌ییه‌‬ ‫پیشه‌ییه‌كاندا‪.‬‬ ‫له‌پۆله‌كان ‌ی (چوار‪ ،‬پێنج‪ ،‬شه‌ش‪ ،‬حه‌وت‪،‬‬ ‫هه‌شت‪ ،‬نۆ) ده‌رنه‌چوون له‌خول ‌ی یه‌كه‌مدا‬ ‫نامێنێت‪.‬‬ ‫دووه‌م‪ :‬قۆناغ ‌ی ئاماده‌یی‌‬ ‫‪ .1‬تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی نیو‌ه ‌ی ساڵ له‌قۆناغی‌‬ ‫ئاماده‌ییدا نامێنێت‪.‬‬ ‫‪ .2‬له‌قۆناغ ‌ی ئاماده‌ییدا ده‌رنه‌چوون له‌خولی‌‬ ‫یه‌كه‌مدا نامێنێت‪.‬‬ ‫‪ .3‬پۆل ‌ی ‪ 10‬به‌سه‌ر ئه‌م لقان ‌ه ‌ی خواره‌وه‌دا‬ ‫دابه‌ش ده‌بێت‪:‬‬ ‫أ‌‪ .‬زانست ‌ی گشتی‌‪.‬‬ ‫ب‌‪ .‬وێژه‌ی ‌ی گشتی‌‪.‬‬ ‫ت‌‪ .‬پیشه‌یی‌‪.‬‬ ‫ئه‌زمونه‌كان ‌ی پۆله‌كان ‌ی (‪)12 ،11 ،10‬‬ ‫به‌مشێوه‌ی ‌ه ده‌بێت‪:‬‬ ‫• رێژ‌ه ‌ی نمر‌ه ‌ی پۆل ‌ی د‌ه له‌‪ %10‬وه‌رده‌گرێت‪.‬‬ ‫• رێژ‌ه ‌ی نمر‌ه ‌ی پۆل ‌ی یانز‌ه له‌‪%15‬‬ ‫وه‌رده‌گرێت‪.‬‬ ‫• رێژ‌ه ‌ی نمر‌ه ‌ی پۆل ‌ی دوانز‌ه له‌‪%75‬‬ ‫وه‌رده‌گرێت‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر قوتاب ‌ی رێژ‌ه ‌ی له‌‪ %60‬كه‌متر بهێنێت‬ ‫ماف ‌ی وه‌رگرتن ‌ی له‌زانكۆو په‌یمانگاكان نابێت‪.‬‬ ‫تێبینی‌‪ :‬ئه‌م ‌ه كورتكراوه‌ی سه‌رجه‌م‬ ‫بڕیاره‌كان ‌ی كۆنگر‌ه ‌ی په‌روه‌رده‌یی ‌ه بۆ سیستمی‌‬ ‫نوێ ‌ی خوێندن‪.‬‬


‫جيهانبينی په‌روه‌رده‌ ‪4‬‬

‫چوارشه‌ممه‌‪2010/4/28 ،‬‬ ‫‪www.destur.net‬‬

‫ی په‌روه‌رد ‌ه راستترین بڕیاربوو ك ‌ه دامان״‬ ‫ی سیستم ‌‬ ‫״گۆڕین ‌‬ ‫دڵشاد عه‌بدولڕه‌حمان وه‌زیری‌ پێشووی‌ په‌روه‌رده‌ بۆ ده‌ستوور‬ ‫سازدانی‌‪ :‬ده‌ستوور‬ ‫دڵشاد عه‌بدولڕه‌حمان وه‌زیر ‌ی پێشووی‌‬ ‫په‌روه‌رد‌ه ره‌خن ‌ه له‌بڕیاره‌ك ‌ه ‌ی وه‌زاره‌ت ‌ی‬ ‫په‌روه‌رد‌ه ده‌گرێت‪ ،‬ده‌ڵێت به‌و بڕیار‌ه سه‌فین‬ ‫دزه‌یی ده‌بێت ‌ه یه‌كێك له‌و كه‌سان ‌ه ‌ی كه‌‬ ‫دژایه‌ت ‌ی ریفۆرمخواز ‌ی‌و نوێگه‌ر ‌ی ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫وه‌زیر ‌ی پێشوو ‌ی په‌روه‌رد‌ه ئاماژ‌ه به‌وه‌‬ ‫ده‌دات ك ‌ه سااڵن ‌ی ئایند‌ه سوده‌كان ‌ی سیستمه‌‬ ‫نوێیه‌ك ‌ه به‌ته‌واو ‌ی روونده‌بنه‌وه‌‪.‬‬

‫دلشاد عه‌بدولڕه‌حمان‪ ،‬وه‌زیری پێشووی په‌روه‌رده‌‬

‫وه‌ستان ‌ی یان راگرتن ‌ی‬ ‫ئه‌و بڕیاره‌‪ ،‬یه‌كێك‬ ‫ده‌بێت له‌وان ‌ه ‌ی‬ ‫ك ‌ه په‌روه‌رد‌ه ‌ی‬ ‫كوردستان به‌ره‌و دواو‌ه‬ ‫ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ئیراد‌ه ‌ی چاكسازیش ل ‌ه‬ ‫كوردستاندا به‌ره‌و دواو‌ه‬ ‫ده‌بات‬

‫ئه‌و خوێندكاران ‌ه ‌ی‬ ‫له‌ماو‌ه ‌ی رابردوودا‬ ‫خۆپیشاندانیان كرد‪،‬‬ ‫با بڕۆن ‌ه قوناغ ‌ی‬ ‫دوانز‌ه بزان ‌ه زۆرب ‌ه ‌ی‬ ‫زۆریان له‌ناخ ‌ی خۆیاندا‬ ‫په‌شیمان نابنه‌وه‌‬

‫ده‌ستوور‪ :‬به‌بڕوا ‌ی به‌ڕێزت تا چه‌ندێك‬ ‫سیستم ‌ی نوێ ‌ی په‌روه‌رد‌ه جێبه‌جێكراوه‌‪ ،‬چی‌‬ ‫ماو‌ه لێ ‌ی جێبه‌جێ بكرێ؟‬ ‫دڵشاد عه‌بدولڕه‌حمان‪ :‬له‌ڕاستیدا ئه‌و‬ ‫گۆڕانكاریان ‌ه ‌ی ك ‌ه ك��ران له‌كابین ‌ه ‌ی پێنج‬ ‫گۆڕانكار ‌ی ریشه‌ی ‌ی سیستم ‌ی په‌روه‌رد‌ه بوون‪،‬‬ ‫هه‌ر له‌پێكهات ‌ه ‌ی سیستمه‌ك ‌ه خۆ ‌ی ك ‌ه كۆی‌‬ ‫پڕۆگرامه‌كان‪ ،‬داڕشتن ‌ی چۆنییه‌ت ‌ی قۆناغ‬ ‫به‌ند ‌ی‌و پل ‌ه به‌ند ‌ی خوێندن ‌ی باخچ ‌ه ‌ی ساوایانه‌وه‌‬ ‫تا قۆناغ ‌ی ‪ ،12‬ش��ێ��واز ‌ی هه‌ڵسه‌نگاندن‌و‬ ‫تاقیكردنه‌وه‌كان‪ ،‬شێواز ‌ی ئاماده‌كردنی‌‬ ‫مامۆستایان‪ ،‬ئه‌وان ‌ه هه‌موو گۆڕانكارییان‬ ‫به‌سه‌ردا هاتووه‌‪ ،‬ده‌توانین به‌چه‌ند خاڵێكی‌‬ ‫كورت پێش ئه‌و‌ه ‌ی باس له‌گۆڕانكارییه‌كان‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬باس له‌وه‌بكه‌ین گۆڕانكارییه‌كان‬ ‫بۆ كران ئامانج له‌گۆڕانكارییه‌كان چ ‌ی بوو‪،‬‬ ‫بێگومان وه‌كو هه‌موو دیارده‌یه‌ك ‌ی تر چاكسازی‌‬ ‫له‌هه‌ربوارێكدا له‌سه‌ر پێویست ‌ی‌و داخواز ‌ی واته‌‬ ‫وه‌كو چۆن له‌ئابووریدا خواست‌و خستنه‌ڕوو‬ ‫(عرض وط‌لب) هه‌یه‌‪ ،‬له‌په‌روه‌رده‌شدا به‌هه‌مان‬ ‫شێوه‌یه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر هه‌ركه‌سێك به‌دواداچونێك‬ ‫بكات له‌دوا ‌ی ڕاپه‌ڕینه‌و‌ه تا ئه‌و كات ‌ه ‌ی كه‌‬ ‫ئێم ‌ه گۆڕانكاریمان ك��رد ده‌بینین هه‌موو‬ ‫كۆمه‌ڵگا ‌ی كوردستان به‌مامۆستاو خوێندكارو‬ ‫به‌كه‌سوكار ‌ی خوێندكاریشه‌و‌ه ته‌نانه‌ت ئه‌وان ‌هی‌‬ ‫ك ‌ه له‌بازاڕدا كارو كاسپ ‌ی ده‌كه‌ن هه‌موویان‬ ‫گله‌ی ‌ی‌و گازنده‌یه‌ك ‌ی زۆریان له‌سه‌ر سیستمی‌‬ ‫په‌روه‌رد‌ه هه‌بوو‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی ده‌رچووه‌كانی‌‬ ‫ئ�ه‌و سیستمه‌‪ ،‬پێویستیه‌كان ‌ی كۆمه‌ڵگای‌‬ ‫كورد ‌ی‌و پێویست ‌ی بازاڕ‌و پێویست ‌ی پێشكه‌وتنی‌‬ ‫كۆمه‌ڵگا‪ ،‬هیچیان پ��ێ پ��ڕن �ه‌ده‌ك��رای �ه‌وه‌‪،‬‬ ‫بۆی ‌ه ده‌بوای ‌ه ئه‌و گۆڕانكاریان ‌ه بكرانایه‌‪،‬‬

‫گۆڕانكارییه‌كان له‌سه‌ر چه‌ند ئاستێك بوون‬ ‫یه‌كێكیان سه‌رخان ‌ی په‌روه‌رده‌یی بوو خۆ ‌ی‬ ‫له‌سیستمه‌كه‌دا ده‌بینێته‌وه‌‪ ،‬یه‌كێك ‌ی تریان‬ ‫ژێرخان ‌ی په‌روه‌رده‌ی ‌ه ك ‌ه خۆ ‌ی له‌دابینكردنی‌‬ ‫پێویستیه‌كان ‌ی پ����ه‌روه‌رده‌دا ده‌بینێته‌وه‌‬ ‫ك ‌ه بینا ‌ی قوتابخانه‌و پێداویست ‌ی تاقیگ ‌ه‌و‬ ‫هه‌موو ئه‌و شتان ‌ه ‌ی كه‌پێویستن له‌وباره‌یه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌سه‌رخان ‌ه په‌روه‌رده‌یه‌كه‌ی ‌ی ده‌ستمانكرد‬ ‫به‌و‌ه ‌ی ك ‌ه یه‌كه‌م شت هه‌وڵبده‌ین كۆمه‌ڵگای‌‬ ‫ك���ورد ‌ی ن �ه‌خ��وێ��ن��ده‌وار ‌ی تێدا نه‌مێنێت‪،‬‬ ‫سیستم ‌ی جاران ‌ی خوێندن وادڕێژرابوو منداڵێك‬ ‫له‌ته‌مه‌ن ‌ی شه‌ش ئه‌گه‌ر ساڵێك دوو ساڵ‬ ‫ده‌رنه‌چوو ده‌ریان ده‌كرد‪ ،‬كه‌وات ‌ه كۆمه‌ڵێكی‌‬ ‫زۆر سیستمه‌ك ‌ه پاڵ ‌ی پێوه‌ده‌نان بۆ ده‌ره‌و‌ه كه‌‬ ‫له‌ئاینده‌دا نه‌خوێنده‌وار ده‌رده‌چوون‪ ،‬ك ‌ه گه‌وره‌‬ ‫ده‌بوون بۆنمون ‌ه له‌ته‌مه‌ن ‌ی ‪ 25‬ساڵیدا بانگیان‬ ‫ده‌كردن بۆ هۆب ‌ه ‌ی نه‌هێشتن ‌ی نه‌خوێنده‌واری‌‬ ‫ده‌یانوت وه‌رن بافێر ‌ی خوێنده‌واریتان بكه‌ین‪،‬‬ ‫له‌ڕاستیدا ئه‌م ‌ه پێچه‌وان ‌ه ‌ی هه‌موو بیرێكی‌‬ ‫نوێ ‌ی په‌روه‌رده‌ییه‌‪ ،‬بۆی ‌ه ئێم ‌ه بۆ نه‌مانی‌‬ ‫نه‌خوێنده‌وار ‌ی وامان كرد ك ‌ه كه‌وتن له‌یه‌ك و‬ ‫دوو‌و سێ ‌ی بنه‌ڕه‌ت ‌ی نه‌مێنێت‪ ،‬ئه‌م ‌ه واده‌كات‬ ‫مندااڵن ئاسوده‌بن ك ‌ه دێن ‌ه قوتابخان ‌ه واده‌كات‬ ‫ك ‌ه دایك‌و باوكیان ئاسوده‌بن‪ ،‬ك ‌ه هه‌ستده‌كات‬ ‫تا ده‌گ��ات� ‌ه قۆناغ ‌ی چ��وار هه‌موو ساڵێك‬ ‫سه‌ركه‌وتووده‌بێت‌و نیگه‌ران نابێت‪ ،‬له‌دوای‌‬ ‫قۆناغ ‌ی چواریشه‌و‌ه ك ‌ه هه‌ڵسه‌نگاندن ده‌كرێت‬ ‫خول ‌ی یه‌كه‌م ئه‌گه‌ر وانه‌یه‌ك مایه‌و‌ه ده‌توانێت‬ ‫خول ‌ی یه‌كه‌م ببڕێت‪ ،‬هه‌ڵسه‌نگاندنه‌كانیش‬ ‫وه‌كو جاران نه‌مان تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی نیوه‌ی ساڵ‬ ‫و تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی سه‌ر ‌ی ساڵ‪ ،‬هه‌ڵسه‌نگاندنی‌‬ ‫رۆژان ‌ه په‌یدابوو‪ ،‬ده‌توانین بڵێین به‌هۆ ‌ی ئه‌م‬

‫سیستمه‌و‌ه رێژ‌ه ‌ی په‌یوه‌ندیكردن ‌ی مندااڵنی‌‬ ‫كوردستان به‌قوتابخانه‌كانه‌و‌ه نزیك ده‌بێته‌و‌ه‬ ‫ل�ه‌ڕێ��ژ‌ه ‌ی ل�ه‌س�ه‌داس�ه‌د‪ ،‬رێ��ژ‌ه ‌ی وازهێنان‬ ‫نزیكده‌بێته‌و‌ه له‌سفر‪ ،‬ئه‌م ‌ه گه‌وره‌ترین‬ ‫سه‌ركه‌وتن ‌ی ئه‌م سیستم ‌ه ده‌بێت له‌ئاینده‌دا‬ ‫كۆمه‌ڵگایه‌ك ‌ی خ��وێ��ن��ده‌وارت ب��ۆ به‌رهه‌م‬ ‫ده‌هێنێت‪.‬‬ ‫ك���ۆ ‌ی گ��ۆڕان��ك��اری��ی �ه‌ك��ان � ‌ی ئێم ‌ه ل�ه‌و‬ ‫سیستمه‌دا بۆ ئه‌وه‌بوو ك ‌ه هه‌موو تاكێكی‌‬ ‫ئه‌م واڵت ‌ه نۆ ساڵ بخوێنێت ئاسانكار ‌ی بكرێت‬ ‫له‌تاقیكردنه‌وه‌كاندا له‌ده‌رچوون‌و ده‌رنه‌چووندا‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬تاچه‌ند ئه‌و گۆڕانكارییانه‌‬ ‫جێبه‌جێكراون؟‬ ‫دڵشاد عه‌بدولڕه‌حمان‪ :‬ئه‌مان ‌ه ‌ی ك ‌ه باسم‬ ‫كردن هه‌موویان جێبه‌جێكراون‪ ،‬هیچ شتێكی‌‬ ‫نیی ‌ه جێبه‌ج ‌ێ نه‌كرابن‪ ،‬ئ �ه‌و‌ه بۆ م��او‌هی‌‬ ‫دوو ساڵ ‌ه زیاتر‌ه هه‌موو كه‌سێك له‌ی ‌هك‌و‬ ‫دوو و سێ ‌ی بنه‌ڕه‌ت ‌ی نه‌كه‌وتووه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫قۆناغ ‌ی به‌كالۆر ‌ی ن�ه‌م��اوه‌‪ ،‬جگه‌له‌مانه‌ش‬ ‫بۆ به‌رزكردنه‌و‌ه ‌ی ئاست ‌ی زانست ‌ی ئه‌مانه‌‪،‬‬ ‫پڕۆگرامه‌كان ‌ی خوێندمان ه�ه‌م��وو گ��ۆڕی‌‬ ‫فێربوون ‌ی زمان ‌ی ئینگلیزیمان هێنای ‌ه قۆناغی‌‬ ‫یه‌ك ك ‌ه له‌ماو‌ه ‌ی ئه‌و نۆ ساڵه‌دا قوتابی‌‬ ‫ده‌ت��وان��ێ��ت ف��ێ��ر ‌ی ن��ووس��ی�ن‌و ق��س�ه‌ك��ردن‌و‬ ‫خوێندنه‌و‌ه ‌ی ئینگلیز ‌ی ببێت‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫پڕۆگرامه‌كانمان به‌شێوه‌یه‌ك گۆڕیوو‌ه كه‌‬ ‫قوتابیان فێر ‌ی بیركردنه‌و‌ه ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬له‌دوا ‌ی مانگرتن ‌ی قوتابیانی‌‬ ‫پۆل ‌ی ‪ 12‬بۆ ئه‌ژمارنه‌كردن ‌ی له‌‪‌ %75‬ی نمره‌‬ ‫له‌پۆل ‌ی ‪12‬و له‌‪ %25‬له‌پۆله‌كان ‌ی ‪10‬و ‪ 11‬تۆ رات‬ ‫له‌بار‌ه ‌ی ئه‌و خۆپیشاندانانه‌و ناڕه‌زایه‌تیه‌كانی‌‬ ‫خوێندكارانه‌و‌ه چۆنه‌؟‬

‫دڵ��ش��اد ع�ه‌ب��دول��ڕه‌ح��م��ان‪ :‬له‌ڕاستیدا‬ ‫ل�ه‌ق��ۆن��اغ� ‌ی ئ��ام��اده‌ی��ی��دا ك � ‌ه ن���او ‌ی خۆی‌‬ ‫به‌خۆیه‌وه‌یه‌تی‌ وات ‌ه ئاماده‌كردن ‌ی خوێندكاران‬ ‫بۆ چوون ‌ه ناو ژیان ‌ی خوێندن ‌ی بااڵ‪ ،‬وات ‌ه چوونه‌‬ ‫ناو زانكۆ‌و په‌یمانگاكان‪ ،‬وات ‌ه لێره‌دا مه‌رج نییه‌‬ ‫ئه‌و خوێندكاران ‌ه ‌ی ك ‌ه قۆناغ ‌ی ئاماده‌ی ‌ی ده‌بڕن‬ ‫بچن ‌ه زانكۆكان‪ ،‬ئه‌وان ‌ه ‌ی ك ‌ه به‌په‌رۆشن بچنه‌‬ ‫زانكۆ ده‌بێت ئێم ‌ه له‌ڕوو ‌ی زانسیته‌و‌ه ئاماده‌یان‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬ئه‌و ئاماده‌كردن ‌ه له‌سیستم ‌ی كۆندا‬ ‫ئه‌وه‌بوو ته‌نها تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی به‌كالۆریا هه‌بوو‬ ‫له‌قۆناغ ‌ی شه‌ش‪ ،‬ك ‌ه چاره‌نووس ‌ی خوێندكاری‌‬ ‫دیار ‌ی ده‌كرد بۆئه‌و‌ه ‌ی بچێت ‌ه زانكۆ یان نا‪،‬‬ ‫ئێم ‌ه سه‌یر ‌ی واقیع ‌ی كوردستانمان كرد‬ ‫سه‌یرمان كرد له‌زۆرب ‌ه ‌ی زۆر ‌ی قوتابخان ‌ه‌و‬ ‫خوێندنگه‌كان ‌ی كوردستان‪ ،‬پ �ه‌روه‌رده‌ك��ان‬ ‫قۆناغه‌كان ‌ی چوار وپێنج ‌ی ئاماد‌ه ‌ی فه‌رامۆش‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬زۆرب ‌ه ‌ی زۆر ‌ی قوتابخانه‌كان مامۆستای‌‬ ‫پێویستیان نه‌بوو له‌و قۆناغانه‌دا‪ ،‬زۆرب ‌هی‌‬ ‫زۆر ‌ی وانه‌كان نه‌ده‌خوێنران زۆرب ‌ه ‌ی كتێبه‌كان‬ ‫به‌نیوه‌جڵیش ته‌واو نه‌ده‌كران‪ ،‬هه‌موو چڕ ‌ی‌و‬ ‫كۆ ‌ی هه‌وڵ ‌ی مامۆستاو سه‌رپه‌رشتیار ئه‌وه‌بوو‬ ‫ك� ‌ه له‌قۆناغ ‌ی ش��ه‌ش مامۆستا بتوانێت‬ ‫قوتابیه‌ك ‌ه ئاماده‌بكات‌و پڕۆگرامه‌ك ‌ه ‌ی پێ‬ ‫ته‌واوبكات‪ ،‬كه‌وابوو ئه‌و بڕوانامه‌ی ‌ه ‌ی ك ‌ه جاران‬ ‫ده‌درا له‌قۆناغ ‌ی شه‌شه‌م له‌ڕاستیدا بڕوانام ‌هی‌‬ ‫‪ 12‬ساڵ ‌ی خوێندن نه‌بوو‪ ،‬چڕكراو‌ه ‌ی یه‌ك‬ ‫ساڵ وات ‌ه ته‌ركیز ‌ی یه‌ك ساڵه‌‪ ،‬به‌اڵم بینیمان‬ ‫ئه‌م ساڵ ‌ه دوو دیارد‌ه ‌ی دڵخۆشكه‌ر هه‌بوون‪،‬‬ ‫ده‌بوای ‌ه راگه‌یاندنه‌كان زۆر له‌سه‌ر ‌ی بڕۆیشتنایه‌‪،‬‬ ‫ئه‌ویش خوێندكاران ك ‌ه خۆپیشاندانیان كرد‬ ‫له‌سه‌ره‌تا ‌ی خوێندنی‌ ئه‌مساڵ هاتن ‌ه به‌رده‌م‬ ‫پ�ه‌روه‌رد‌ه ‌ی گه‌رمیان وتیان مامۆستامان بۆ‬ ‫دابین بكه‌ن له‌قۆناغه‌كان ‌ی د‌ه‌و یانزه‌‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫دیارده‌یه‌ك ‌ی دڵخۆشكه‌ر‌ه مانگێك به‌ر له‌ئێستا‬ ‫قوتابیان ‌ی قوتابخان ‌ه ‌ی شه‌مامك ‌ی ئاماده‌یی‌‬ ‫هاتن ‌ه به‌رده‌م ‌ی پ �ه‌روه‌رد‌ه ‌ی گشت ‌ی هه‌ولێر‌و‬ ‫داوا ‌ی مامۆستا ‌ی بیركارییان كرد‪ ،‬ئه‌م ‌ه به‌هۆی‌‬ ‫ئه‌و سیسته‌مه‌و‌ه بوو ك ‌ه قوناغ ‌ی د‌ه‌و یانزه‌‬ ‫زانیان ‪ 10‬نمر‌ه بۆ به‌كالۆر ‌ی سه‌به‌ب ‌ه بۆیان‬ ‫بۆ وه‌رگرتنیان ل ‌ه زانكۆ‪ ،‬خۆیان فشاریان‬ ‫خست ‌ه سه‌ر په‌روه‌رد‌ه بۆئه‌وه‌ی مامۆستایان بۆ‬ ‫دابینبكات‪ ،‬ئه‌م ‌ه ده‌بێت ‌ه هۆ ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی پرۆس ‌هی‌‬ ‫خوێندن گه‌رموگوڕ‌و توندوتۆڵ ‌ی ب��ه‌دواوه‌‬ ‫بێت‪ ،‬ئاست ‌ی زانست ‌ی ئه‌وخوێندكارانه‌ی‬ ‫به‌م سیسته‌م ‌ه ده‌چن ‌ه زانكۆ زۆر به‌رزتره‌‬ ‫ده‌بێ له‌ئاست ‌ی زانست ‌ی ئه‌و خوێندكاران ‌هی‌‬ ‫له‌سیسته‌م ‌ه كۆنه‌كه‌و‌ه ده‌چن‪ ،‬بۆی ‌ه له‌راستیدا‬ ‫ئه‌م بڕیار‌ه ‌ی گۆڕین ‌ی سیستم ‌ی پ �ه‌روه‌رده‌‬ ‫راستترین بڕیارێك ‌ه ك ‌ه دابێتمان‪.‬‬ ‫ده‌ستور‪ :‬رات چی ‌ه به‌رامبه‌ر ئه‌و بڕیار‌هی‌‬ ‫وه‌زاره‌ت ‌ی په‌روه‌رده‌‪ ،‬ك ‌ه ئێستا ئه‌و بڕگه‌ی ‌هی‌‬ ‫هه‌ڵپه‌ساردووه‌؟‬ ‫دڵشاد عه‌بدولڕه‌حمان‪ :‬زۆر به‌داخه‌وه‌‪ ،‬من‬


‫چوارشه‌ممه‌‪7 2010/4/28 ،‬‬

‫‪www.destur.net‬‬

‫نییه‌ له‌وه‌ی كه‌ ته‌نیا رێگای به‌رده‌ممان‪،‬‬ ‫رێگای پێشكه‌وتن‌و ئاوه‌دانیه‌ بۆ بنیاتنانی‬ ‫سیستمێكی دی��م��وك��رات��ی ده‌زگ��ای��ی‬ ‫م��رۆڤ��دۆس��ت ل�ه‌ك��وردس��ت��ان��دا‪ .‬وه‌س��ت��ان‬ ‫له‌نوێخوازی‪ ،‬دژایه‌تیكردنی ره‌وڕه‌وه‌ی‬ ‫مێژووه‌‪ ،‬كه‌ ئه‌وه‌ش به‌‌شێوه‌یه‌كی كاتی‬ ‫له‌وانه‌یه‌ روبدات‪ ،‬به‌اڵم له‌ كۆتایی رێگادا‬ ‫مه‌حاڵه‌ به‌رده‌وام بێت‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬گۆڕانكارییه‌كانی‌ سیستم ‌‬ ‫ی‬ ‫نوێی‌ پ��ه‌روه‌رده‌ زیاتر قۆناغی‌ بنه‌ڕه‌ت ‌‬ ‫گرتووه‌ته‌وه‌و قۆناغی‌ ئاماده‌یی‌ كه‌متر‬ ‫گۆڕانكاری‌ تێدا ك��راوه‌‪ ،‬هۆكاری‌ ئه‌م ‌ه‬ ‫بۆچی‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟ زیانه‌كانی‌ ئه‌م حاڵه‌ت ‌ه‬ ‫ی‬ ‫چییه‌؟ به‌رنامه‌ هه‌یه‌ بۆئه‌وه‌ی‌ گۆڕانكار ‌‬ ‫له‌قۆتاغی‌ ئاماده‌ییشدا بكرێت؟‬ ‫ه��ۆم �ه‌ر ق���ه‌ره‌داغ���ی‌‪ :‬راس��ت��ه‌‪ ،‬زۆر‬ ‫به‌‌داخه‌وه‌ قۆناغی ئاماده‌یی نه‌كه‌وته‌ ‌به‌ر‬ ‫هه‌وای سازگاری نوێخوازی‪ ،‬ئه‌مه‌ش یه‌كێك ‌ه‬ ‫له‌و بوارانه‌ی كه‌ ده‌بێت كابینه‌ی شه‌شه‌می‬ ‫حكومه‌تی كوردستان هه‌ڵوێسته‌ی له‌سه‌ر‬ ‫بكات‌و خه‌مساردی تێدا پیشان نه‌دات‪.‬‬ ‫قۆناغی ئاماده‌یی ئێستامان زۆر زیانبه‌خش ‌ه‬ ‫به‌قوتابیان له‌چه‌ند روویه‌كه‌وه‌‪ ،‬یه‌كێكیان‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ كه‌ مافی هه‌ڵبژاردنی وانه‌ی تێدا‬ ‫نییه‌ له‌الیه‌ن قوتابیان خۆیانه‌وه‌‪ ،‬یه‌كێكی‬ ‫تر كه‌می به‌��ه‌كانی خوێندنی ئاماده‌ییه‌‌‪،‬‬ ‫یه‌كێكی تر شێوه‌ی ئه‌ژماركردنی نمره‌كانی‬ ‫ی‬ ‫كۆتاییه‌‪ ،‬له‌ڕاستیدا قۆناغی ئاماده‌ی ‌‬ ‫ده‌ریایه‌كی گه‌وره‌یه‌و هێشتا به‌بێ كه‌سی‬ ‫به‌جێهێڵراوه‌‪ ،‬زیانلێكه‌وتووی یه‌كه‌میش‬ ‫قوتابیانن‌‪ ،‬كاتێكی زۆریان به‌فیرۆ ده‌ده‌ین‬ ‫به‌خوێندنی ئه‌و وانانه‌ی كه‌ هیچ سوودی‬ ‫نییه‌ بۆیان‪ ،‬خوێندنیان له‌به‌ر چاو ده‌خه‌ین‪،‬‬ ‫هه‌ستی داهێنان‌و ده‌ستپێشخه‌ریان تیدا‬ ‫ده‌مرێنین‪ ،‬له‌پاشه‌ڕۆژیشدا كارمه‌ندێكی‬ ‫هیالكیان لێدروستده‌كه‌ین له‌‌بری مرۆڤێكی‬ ‫خاوه‌ن تواناو هێزی دروستكه‌ر بۆ خۆی‌و‬ ‫بۆ كوردستانه‌كه‌ی‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬له‌یه‌كێك له‌گوتاره‌كانتدا‬ ‫ی‬ ‫ئ���ام���اژه‌ت ب�����ه‌وه‌داوه‌ ك �ه‌ له‌سیستم ‌‬ ‫ی‬ ‫په‌روه‌رده‌یی‌ واڵتانی‌ ئه‌وروپادا سیستم ‌‬ ‫خوێندن به‌پێی‌ یاسای‌ قوتابخانه‌كان‬ ‫رێكده‌خرێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و یاسایانه‌ تائێستا‬ ‫له‌كوردستاندا نییه‌؟ هۆكاره‌كه‌ی‌ چییه‌؟‬ ‫چۆن یاسای‌ قوتابخانه‌كان داده‌ڕێژرێت‌و‬ ‫ك��اری‌ پێده‌كرێت؟ گرنگیی‌ بوونی‌ ئه‌و‬ ‫یاسایه‌ چییه‌؟‬

‫پێداچوونه‌وه‌یه‌ك ‌ی كورت‬ ‫به‌سیستمی‌ نوێی‌ په‌روه‌رد‌ه‬

‫ه��ۆم��ه‌ر ق����ه‌ره‌داغ����ی‌‪ :‬ب���ه‌داخ���ه‌و‌ه‬ ‫له‌كوردستاندا ی��اس��ای قوتابخانه‌كان‬ ‫نییه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی واڵته‌كه‌مان به‌هۆی‬ ‫داگ���ی���رك���ردن���ه‌وه‌ رێ��گ��ای پ��ێ��ن��ه‌دراو‌ه‬ ‫گ�ه‌ش�ه‌ ب��ك��ات‪ ،‬ب��ه‌‌ب��ێ ی��اس��ا‪ ،‬سیستمی‬ ‫قوتابخانه‌كان براوه‌به‌ڕێوه‌‪ ،‬ئێمه‌ سیستمی‬ ‫قوتابخانه‌كانمان له‌ساڵی ‪2007‬دا گۆڕی‪،‬‬ ‫وات �ه‌ ده‌س��ت��ووری قوتابخانه‌مان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم تا ئێستا ده‌ستووره‌كه‌مان به‌یاسا‬ ‫رێكنه‌خستووه‌‪ .‬به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێك كه‌س‬ ‫تا ئێستاش سیستم‌و ده‌ستوورو یاسایان‬ ‫تێكه‌ڵ ك����ردووه‌‪ ،‬ده‌س���ت���وورو یاسای‬ ‫قوتابخانه‌كان به‌یه‌ك شت ده‌زانن‪ ،‬ئه‌م ‌ه‬ ‫هه‌ڵه‌یه‌‪ ،‬ئه‌م هه‌ڵه‌یه‌ش له‌نه‌زانینه‌وه‌یه‌و‬ ‫ئه‌گه‌ر راس��ت نه‌كرێته‌وه‌ زیانێكی زۆر‬ ‫ده‌دات ل��ه‌الی��ه‌ك ل��ه‌‌پ�لان��ی ف��ێ��رك��اری‌و‬ ‫له‌الیه‌ك له‌یاسای قوتابخانه‌كان‪ ،‬وه‌زاره‌تی‬ ‫په‌روه‌رده‌و لیژنه‌ی په‌روه‌رده‌یی په‌رله‌مانی‬ ‫كوردستان ده‌بێت وردبین بن له‌م كاره‌دا‪،‬‬ ‫سیستم‌و ده‌س��ت��وور ی �ه‌ك شتن‪ ،‬ئێم ‌ه‬ ‫سیستم‌و ده‌ستوورمان هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم یاسامان‬

‫‌مه‌ریوان سه‌اڵح حیلمی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری‌ ئاماده‌یی‌ هه‌زارمێرد‬

‫ئه‌و سیستمه‌ به‌كالۆرییه‌ی‬ ‫كه‌ ئێستا هه‌یه‌ بۆ قۆناغی ‪،12‬‬ ‫سیستمێكی كۆنه‌و هه‌ر ده‌بێت‬ ‫خانه‌نشین بكرێت‬ ‫نییه‌‪ ‌.‬ده‌ستووریش به‌‌یاسا رێكده‌خرێت‪،‬‬ ‫ئێمه‌ یاساكه‌مان نییه‌ ه�ه‌ر بۆیه‌ په‌نا‬ ‫ده‌ب�ه‌ی��ن�ه‌ ب��ه‌ر رێنماییه‌كان‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫سیستمه‌كه‌ی خستووه‌ته‌ به‌رده‌م مه‌زاجی‬ ‫تاكه‌ ‌كه‌سه‌وه‌ له‌بری س��ه‌روه‌ری یاساو‬ ‫كۆمه‌ڵگای ده‌زگایی‪ ،‬ئێستا سیستمێكمان‬ ‫هه‌یه‌ به‌ناوی (ب �ه‌ده‌ر له‌ڕێنماییه‌كان)‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش شایسته‌ی واڵتێكی ئازادیخوازی‬ ‫وه‌ك كوردستان نییه‌‪ ،‬ده‌كرێت یاسای‬ ‫ق��وت��اب��خ��ان�ه‌ك��ان داب��ڕێ��ژرێ��ت له‌‌ڕێگای‬ ‫دروستكردنی لیژنه‌یه‌كی پسپۆرییه‌و‌ه‬ ‫له‌پسپۆرانی په‌روه‌رده‌یی ده‌ره‌وه‌و ناوه‌وه‌ی‬ ‫كوردستان بۆ ئاماده‌كردنی ره‌شنووسی‬ ‫یه‌كه‌می یاساكه‌‪ ،‬خه‌مساردی له‌م بواره‌دا‪،‬‬ ‫دوورم��ان��ده‌خ��ات �ه‌وه‌ له‌به‌‌ده‌زگاییكردنی‬ ‫كوردستان‌و هه‌نگاونان به‌ره‌و دیموكراتی‪،‬‬ ‫یاسای قوتابخانه‌كان به‌كه‌سانی پسپۆرو‬ ‫خاوه‌ن ئه‌زمونی په‌روه‌رده‌یی داده‌نرێت‪.‬‬

‫جيهانبينی په‌روه‌رده‌‬

‫یاسای‬ ‫قوتابخانه‌كان‬ ‫به‌كه‌سانی پسپۆرو‬ ‫خاوه‌ن ئه‌زمونی‬ ‫په‌روه‌رده‌یی‬ ‫داده‌نرێت‪.‬‬

‫فۆتۆگراف‪ :‬ده‌ستوور‬

‫ی‬ ‫ی نوێی‌ په‌روه‌رد‌ه له‌دوای‌ كۆنگره‌ ‌‬ ‫كاتێك سیستم ‌‬ ‫په‌روه‌رده‌ییه‌وه‌ چوو‌ه قۆناغی‌ جێبه‌جێكردنه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫ی‬ ‫بڕیارو مادان ‌ه جه‌ختی‌ له‌سه‌ر ده‌كرایه‌وه‌ كه‌ ته‌كلیف ‌‬ ‫ێ ده‌چێت ‌ه‬ ‫مادی‌ ناكات‌و ته‌نها وه‌كو بڕیاری‌ نو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تریشه‌وه‌ وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫قۆناغی‌ جێبه‌جێكردنه‌وه‌‪ ،‬له‌الیه‌ك ‌‬ ‫په‌روه‌رده‌ زیاتر چاوی‌ له‌سه‌ر ئه‌و خوێندنگه‌یانه‌یه‌ ك ‌ه‬ ‫پێیان ده‌وترێت نمونه‌یی‌‪ ،‬بۆی ‌ه ده‌بینین كه‌ فێركردن‬ ‫ی‬ ‫له‌خوێندنگ ‌ه نمونه‌ییه‌كاندا مسۆگه‌ره‌و تواناو هه‌وڵ ‌‬ ‫بۆ ده‌خرێته‌كار‪.‬‬ ‫وه‌زاره‌تی‌ په‌روه‌رد‌ه له‌كابینه‌كه‌ی‌ پینجه‌مدا‬ ‫ی له‌‪2007 /5/22‬دا ئه‌نجامداو‬ ‫كۆنگره‌ی‌ په‌روه‌رده‌ی ‌‬ ‫ی كۆنگره‌ خرایه‌ كتێبێكه‌و‌ه‬ ‫دواجار ئه‌نجامه‌كان ‌‬ ‫ی نوێی‌ قوتابخانه‌و خوێندنگه‌كان‬ ‫ی سیستم ‌‬ ‫به‌ناو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بنه‌ڕه‌تی‌‌و ئاماده‌یی‌‪ ،‬به‌ڕا ‌‬ ‫بۆ قۆناغه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫من ئه‌وه‌ی‌ له‌كۆنگره‌كه‌دا ئاماده‌نه‌بوو خود ‌‬ ‫مامۆستایان‌و خوێندكاران بوون‪ ،‬به‌پێچه‌وانه‌و‌ه‬ ‫ی بوو له‌كۆمه‌ڵێك‬ ‫ی گرنگی‌ پێدرابوو بریت ‌‬ ‫ئه‌وه‌ ‌‬ ‫به‌رپرس‌و هه‌ندێك سه‌رپه‌رشتیارو كۆمه‌ڵێكی‌ تر‬ ‫ی واڵت‬ ‫ی كه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ ‌‬ ‫له‌و كادیره‌ په‌روه‌رده‌ییانه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫بانگهێشتكرابوون‪ ،‬له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك مامۆستا ‌‬ ‫خانه‌نشین‌و به‌ئه‌زموون‪ ،‬واته‌ زیاتر گرنگی‌ به‌م جۆر‌ه‬ ‫كه‌سانه‌ درابوون‪ ،‬كه‌ نه‌ده‌بوو وه‌زاره‌تی‌ په‌روه‌رد‌ه‬ ‫ته‌نها پشت به‌و به‌ڕێزانه‌ ببه‌ستێت‪ ،‬له‌به‌ر یه‌ك‬ ‫ی‬ ‫هۆی‌ ئاسان ئه‌ویش ئه‌وه‌ی ‌ه كه‌مامۆستا بۆ خۆ ‌‬ ‫له‌ناو واقیعه‌كه‌دایه‌و ئه‌و به‌شێكی‌ زۆر له‌كونج‌و‬ ‫ی‬ ‫كه‌له‌به‌رو كێشه‌كان ده‌زانێت‪ ،‬رۆژان ‌ه موماره‌سه‌ ‌‬ ‫ی ده‌كات‪ ،‬زۆرتر له‌كه‌سی‌ تر‬ ‫ئیشه‌كه‌ی‌ خۆ ‌‬ ‫ده‌توانێت قسه‌و بۆچوونی‌ هه‌بێت‪ ،‬هه‌روه‌كو چۆن‬ ‫په‌یامنێرێك ده‌نێردرێت بۆ ناوجه‌رگه‌ی‌ رووداوێك‌و‬ ‫ئه‌و كه‌سه‌ له‌خه‌ڵكی‌ تر باشترو زیاتر ده‌توانێت‬ ‫هه‌واڵ ئاماده‌بكات‪ ،‬ره‌نگ ‌ه ئێستا هه‌بن ئه‌و پرسیار‌ه‬ ‫ی‬ ‫بكه‌ن‌و بڵێن ئه‌ی‌ ئه‌وه‌ نیی ‌ه شاره‌زایان‌و مامۆستایان ‌‬ ‫دێرین‌و به‌ئه‌زموون ئاماده‌بوون؟ به‌اڵم ئه‌مه‌ به‌س‬ ‫نییه‌‪ ،‬بۆ نمونه‌ ئه‌گه‌ر مامۆستایه‌ك بیه‌وێت یان‬ ‫ی به‌كه‌لۆری‌ دابنێت‪ ،‬یان‬ ‫راسپێردرابێت كه‌ پرسیار ‌‬ ‫ی ده‌فته‌ره‌كان یه‌كێك‬ ‫بچێت بۆ كۆنترۆڵ بۆ پشكنین ‌‬ ‫ی دانانی‌ پرسیارو پشكنین‬ ‫ی به‌شداربوون ‌‬ ‫له‌مه‌رجه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ ك ‌ه ده‌بێت مامۆستا له‌و ساڵه‌دا كه‌ داوا ‌‬ ‫ی‬ ‫لێده‌كرێت بۆ ئه‌و ئه‌ركه‌ گرنگه‌‪ ،‬ده‌بێت ئه‌و ده‌رسه‌ ‌‬ ‫وتبێته‌وه‌‪ ،‬واته‌ ئه‌و ساڵ ‌ه له‌و واقیعه‌دا ژیابێت‌و‬ ‫ی‬ ‫ی كردبێت‪ ،‬مه‌به‌سته‌كه‌ ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫موماره‌سه‌ی‌ پسپۆڕ ‌‬ ‫من ئاشكرایه‌و ئه‌و‌ه ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌واقعیدا‬ ‫ی بكات‪ ،‬بۆ‬ ‫بێت باشتر ده‌توانێت جه‌مسه‌ره‌كان دیار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ‪ 25‬نمر‌ه بۆ قۆناغی‌ ‪‌ 12‬‬ ‫نمونه‌ بڕیاری‌ ئه‌ژماركردن ‌‬ ‫ی ‪ 10‬و ‪ 11‬كۆیده‌كاته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئاماده‌یی‌ كه‌ له‌قۆناغه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ناواقیعی‌ ئه‌و بڕیاره‌ له‌گه‌وره‌ترین كێشه‌دا خۆ ‌‬ ‫ده‌بینێته‌وه‌ ك ‌ه بریتیه‌ له‌نایه‌كسانی‌‪ ،‬هه‌ر خوێندكارێك‬ ‫هه‌ستیكرد مامۆستای‌ وه‌كو پێویست نییه‌ یان‬ ‫ی‬ ‫مامۆستاكانی‌ وه‌كو خوێندنگه‌یه‌كی‌ تر توانا ‌‬

‫گه‌یاندنی‌ نییه‌ یان ئاستی‌ په‌روه‌رد‌ه له‌شارو قه‌زاو‬ ‫گوند جیاوازی‌ هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ گه‌وره‌ترین كێش ‌ه‬ ‫كه‌ دواجار نایه‌كسانی‌ گه‌وره‌ی‌ لێده‌كه‌وێته‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌الیه‌كی‌ تریشه‌وه‌ خوێندنگ ‌ه هه‌ی ‌ه له‌كوردستاندا‬ ‫سێ‌ ده‌وامه‌‪ ،‬هه‌یه‌ دوو ده‌وامه‌‪ ،‬هه‌یه‌ یه‌ك ده‌وامه‌‪،‬‬ ‫لێره‌دا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌سه‌عاتی‌ ده‌وام له‌شوێنێكه‌و‌ه‬ ‫ی ده‌وام‬ ‫بۆ شوێنێكی‌ تر جیاوازی‌ هه‌یه‌‪ ،‬دیاره‌ تا كات ‌‬ ‫ی‬ ‫زیاتر بێت مه‌رجی‌ فێربوون مسۆگه‌رتر ده‌بێت‌و تاكات ‌‬ ‫ده‌وامیش كه‌متر بوو ئه‌وا بێگومان ئه‌و ئه‌رك‌و په‌یامه‌‬ ‫ی ئه‌وا‬ ‫په‌روه‌رده‌ییه‌ی‌ كه‌ پێویست ‌ه بگاته‌ شوێنی‌ خۆ ‌‬ ‫ی به‌كالۆریام زۆر‬ ‫بێگومان ناگات‪ ،‬من تاقیكردنه‌وه‌ ‌‬ ‫پێناخۆشه‌و الم وایه‌ چاره‌نووسی‌ خوێندكار له‌سه‌ر‬ ‫ی غه‌درێكه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫یه‌ك تاقیكردنه‌و‌ه ئه‌مه‌ش بۆ خۆ ‌‬ ‫مادام نزیك ‌ه له‌یه‌كسانییه‌وه‌‪ ،‬مادام ناوی‌ خوێندكار‬ ‫له‌ كۆنترۆڵدا شاراوه‌یه‌و ده‌پێچرێته‌وه‌ وه‌كو چۆن‬ ‫پرۆسه‌ی‌ خوێندن له‌كوردستاندا مه‌ركه‌زییه‌‪ ،‬ئه‌میش‬ ‫ی تیادا‬ ‫هه‌ر مه‌ركه‌زییه‌و باشتر ده‌توانرێت یه‌كسان ‌‬ ‫پیاده‌بكرێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر پرۆسه‌ی‌ په‌روه‌رده‌ وه‌كو ئه‌مریكا‬ ‫بوو به‌المه‌ركه‌زی‌ ئه‌وا ئه‌و كات ‌ه ئێمه‌ش قسه‌ی‌ ترمان‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬كه‌وات ‌ه خه‌له‌له‌ك ‌ه له‌وه‌دای ‌ه ك ‌ه ‪ 25‬نمره‌ك ‌ه‬ ‫نامه‌ركه‌زییه‌و ‪ 75‬نمره‌ك ‌ه مه‌ركه‌زییه‌‪ ،‬ئه‌ڵبه‌ت ‌ه ئه‌م ‌ه‬ ‫ی دوو سسیستمی‌ جیاوازه‌و پێویست ‌ه یه‌كێكیان‬ ‫بۆ خۆ ‌‬ ‫بچێته‌ پاڵ ئه‌وی‌ تریانه‌وه‌‪ ،‬كه‌ من له‌م قۆناغه‌دا‬ ‫پێم باشه‌ به‌كالۆریا به‌رده‌وام بێت باشتره‌‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫ی خوێندنگ ‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر هه‌ر ‪ 100‬نمره‌كه‌ بۆ ده‌سه‌اڵت ‌‬ ‫بگه‌ڕێته‌وه‌ به‌بێ‌ به‌كالۆریا ئیتر ئایا ‪ 33‬به‌ ‪ 33‬ب ‌ه‬ ‫‪ 34‬یش بێت وه‌كو جارێكیان به‌ڕێزێك له‌سویده‌و‌ه‬ ‫نوسیبووی‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش گه‌وره‌ترین نایه‌كسانیه‌‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫كوردستان سوید نییه‌ تاوه‌كو ده‌سه‌اڵت بدات‬ ‫به‌به‌ڕێوه‌به‌ر مامۆستا به‌مه‌رج دابمه‌زرێنێت‪ ،‬وات ‌ه‬ ‫دیسانه‌وه‌ گه‌ڕاینه‌و‌ه بۆ مه‌ركه‌زییه‌كه‌‪ ،‬جارێكیان‬ ‫له‌دیدارێكی‌ كورتدا له‌گه‌ڵ د‪ .‬به‌رهه‌م ساڵح دا‬ ‫ی مه‌به‌ستت‬ ‫پرسیم‪ :‬كه‌ی‌ ئه‌م حكومه‌ت ‌ه ده‌گۆڕن؟ وت ‌‬ ‫چیه‌؟ وت�� خه‌ڵكێك نادۆزیته‌و‌ه له‌كوردستاندا‬ ‫ی بێت‌و دڵی‌ خۆش بێت‪،‬‬ ‫ی حكومه‌ت راز ‌‬ ‫به‌ده‌زگا ‌‬ ‫ی ئیش‌و كار‬ ‫خه‌ڵك بۆیه‌ لێتان ناڕازییه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ ‌‬ ‫له‌فه‌رمانگه‌كاندا ناڕوات‪ .‬له‌وه‌اڵمدا وتی‌‪ :‬پێت باش ‌ه‬ ‫ی‬ ‫من ده‌رمان بكڕم یان به‌ڕێوه‌به‌رێك یان كه‌سێك ‌‬ ‫تر؟ وتم‪ :‬بێگومان تۆ‪ ،‬وتی‌‪ :‬له‌كوردستاندا شته‌كان‬ ‫مه‌ركه‌زییه‌ بۆیه‌ بۆ ئه‌م قۆناغ ‌ه ئاوا ده‌مێنێته‌وه‌‪.‬‬

‫بڕیار ‌ی ئه‌ژماركردن ‌ی ‪25‬‬ ‫نمر‌ه بۆ قۆناغ ‌ی ‪‌ 12‬ی‬ ‫ئاماده‌ی ‌ی ك ‌ه له‌قۆناغه‌كان ‌ی‬ ‫‪ 10‬و ‪ 11‬كۆیده‌كاته‌وه‌‪،‬‬ ‫ناواقیع ‌ی ئه‌و بڕیار‌ه‬ ‫له‌گه‌وره‌ترین كێشه‌دا‬ ‫خۆ ‌ی ده‌بینێته‌و‌ه ك ‌ه بریتی ‌ه‬ ‫له‌نایه‌كسانی‌‬


‫جيهانبينی په‌روه‌رده‌ ‪6‬‬

‫چوارشه‌ممه‌‪2010/4/28 ،‬‬ ‫‪www.destur.net‬‬

‫ی په‌روه‌رد ‌ه به‌په‌ل ‌ه درا‪ ،‬شپرزه‌یی‪،‬‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫״بڕیاره‌كه‌ ‌‬ ‫نـه‌زانی‌و كورتبینی پێو ‌ه‌دیاره‌״‬ ‫هۆمه‌ر قه‌ره‌داغی‌ پسپۆڕی‌ په‌روه‌رده‌یی‌‪ ،‬بۆ ده‌ستوور‬ ‫سازدانی‌‪ :‬زانیار محه‌مه‌د‬ ‫هۆمه‌ر قه‌ره‌داغ ‌ی پسپۆڕ ‌ی په‌روه‌رده‌ی ‌ی‬ ‫له‌واڵت ‌ی سوید ك ‌ه به‌شداربوو ‌ی ئه‌و كۆنگر‌هی‌‬ ‫په‌روه‌رده‌یی ‌ه بوو ك ‌ه بڕیار ‌ی گۆڕین ‌ی سیستمی‌‬ ‫خوێندن ‌ی دا‪ ،‬ره‌خن ‌ه له‌بڕیاره‌ك ‌ه ‌ی وه‌زاره‌تی‌‬ ‫په‌روه‌رد‌ه ده‌گرێت سه‌باره‌ت به‌راگرتنی‌‬ ‫ئه‌ژماركردن ‌ی ‪ 25‬نمر‌ه له‌پۆله‌كان ‌ی ‪10‬و ‪11‬ی‌‬ ‫ئاماده‌یی بۆ وه‌رگرتن ‌ی خوێندكار له‌زانكۆكاندا‪،‬‬ ‫ده‌ڵێت بڕیاره‌ك ‌ه به‌بێ لێكۆڵینه‌و‌هی‌‬ ‫زانست ‌ی دراوه‌و سیستم ‌ی خوێندن بۆ دواوه‌‬ ‫ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌بڕوا ‌ی قه‌ره‌داغ ‌ی سیستم ‌ه نوێیه‌ك ‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫بارودۆخ ‌ی كوردستاندا گونجاوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫پێویست ‌ی به‌و‌ه هه‌ی ‌ه زه‌مینه‌ی بۆ سازبكرێت‬ ‫بۆئه‌و‌ه ‌ی بخرێت ‌ه سه‌رپێ ‌ی خۆی‌‪.‬‬

‫له‌كوردستاندا پێویستمان‬ ‫به‌دیالۆگ‌و دێبات ‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫قوتابیاندا نه‌ك وه‌ستان‬ ‫له‌نوێخوازی‬

‫هۆمه‌ر قه‌ره‌داغی‬

‫ده‌ستوور‪ :‬له‌كۆنگره‌ی‌ په‌روه‌رده‌ییدا‬ ‫كه‌ له‌ساڵی‌ ‪2007‬دا به‌سترا كۆمه‌ڵێك بڕیار‬ ‫په‌سه‌ندكرا‪ ،‬به‌ڕێزت وه‌ك به‌شداربوویه‌ك‬ ‫ی‬ ‫ل�ه‌و گۆڕانكارییانه‌ی‌ له‌سیستمی‌ نوێ ‌‬ ‫خوێندندا كرا به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ رات چی ‌ه‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و گۆڕانكارییانه‌؟‬ ‫ه��ۆم �ه‌ر ق���ه‌ره‌داغ���ی‌‪ :‬ل �ه‌س �ه‌ره‌ت��ای‬ ‫دروس��ت��ب��وون��ی ده‌وڵ���ه‌ت���ی ع��ێ��راق �ه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌كوردستانی پێوه‌لكێنراویشه‌وه‌‪ ،‬هیچ‬ ‫ریفۆرم‌و نوێخوازییه‌ك له‌سیستمی فێركاری‬ ‫ئه‌و واڵته‌دا نه‌كرابوو‪ ،‬سه‌ره‌تا سیستمه‌كه‌ی‬ ‫عێراق له‌سه‌ر سیستمی ئینگلیزی داڕێژرابوو‪،‬‬ ‫ئینگلیز خ��ۆی به‌ ب �ه‌رده‌وام��ی ریفۆرم‌و‬ ‫نوێخوازی له‌سیستمی فێركاریه‌كه‌یدا‬ ‫ده‌كرد له‌به‌رئه‌وه‌ی سیستمی به‌ڕێوه‌بردنی‬ ‫واڵته‌كه‌ی سیستمێكی دیموكراتییه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی سیستمه‌كانی به‌ڕێوه‌بردنی‬ ‫ع��ێ��راق ه �ه‌م��ووی��ان ی��ه‌ك ل���ه‌دوای یه‌ك‬ ‫دی��ك��ت��ات��ۆری‌و تۆتالیتێر ب���وون هیچ‬ ‫ریفۆرمێك له‌سیستمه‌كه‌ نه‌كراوه‌و‌ هه‌روه‌ك‬ ‫خۆی مایه‌وه‌‪ ،‬هه‌ر بۆیه‌ ئه‌و نوێخوازی‌و‬ ‫ریفۆرمانه‌ی كه‌ له‌سیستمی فێركاری‬ ‫كوردستاندا له‌كۆنگره‌ی پ�ه‌روه‌رده‌ی��ی‬ ‫ساڵی ‪2007‬دا ك��را زۆر گرنگ ب��وون‌و‬ ‫وه‌رچه‌رخانێكی فێركاریی مێژوویی بوون‪.‬‬ ‫پێویستییه‌كی هه‌نوكه‌یش بوون بۆئه‌وه‌ی‬ ‫له‌خه‌مساردی‌و سه‌رگه‌ردانی په‌روه‌رده‌یی‬ ‫رزگارمان بێت‪ ،‬به‌اڵم هێشتا ریفۆرم زۆر‬ ‫ماوه‌ كه‌ بكرێن‌و چه‌ند ریفۆرمه‌كان گرنگن‪،‬‬ ‫ب�ه‌رده‌وام��ی��ش له‌سه‌ریان ئ �ه‌وه‌ن��ده‌ی تر‬ ‫گرنگه‌‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬وه‌ك ش���اره‌زای���ه‌ك ك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫له‌بواری‌ پ �ه‌روه‌رده‌دا كار ده‌كه‌یت به‌ڕا ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌ڕێزت خاڵه‌ ئه‌رێنییه‌كانی سیستمی‌ نوێ ‌‬ ‫خوێندن چین؟‬ ‫هۆمه‌ر ق �ه‌ره‌داغ �ی‌‪ :‬به‌كورتی خاڵ ‌ه‬ ‫پۆزه‌تیڤه‌كانی سیستمی ن��وێ بریتین‬ ‫له‌خوێندنی ئیلزامی نۆ ساڵی‪ ،‬نه‌مانی‬ ‫تاقیكردنه‌وه‌ی به‌كالۆری پۆلی شه‌ش‌و‬ ‫نۆ‪ ،‬نه‌مانی تاقیكردنه‌وه‌ی نیوه‌ی ساڵ‪،‬‬ ‫دانانی سیستمی كۆرساتی تاقیكردنه‌وه‌‪،‬‬ ‫نه‌مانی مانه‌وه‌ له‌پۆله‌كانی یه‌ك‌و دوو و‬ ‫سێی قۆناغی بنه‌ڕه‌تی‪ ،‬جێگیركردنی‬ ‫به‌ها بنه‌ماییه‌ مرۆڤدۆسته‌كان له‌سیستمی‬ ‫قوتابخانه‌كانی قۆناغی بنه‌ڕه‌تی‌و ئاماده‌یی‪،‬‬ ‫به‌هه‌ندوه‌رگرتنی رێژه‌ی ئه‌نجامی پۆله‌كانی‬ ‫‪10‬و ‪ ‌11‬له‌گه‌ڵ ئه‌نجامی كۆتایی پۆلی ‪‌12‬و‬ ‫به‌ناوه‌ندیكردنی قوتابی له‌سیستمه‌كه‌دا‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬خاڵه‌ نه‌رێنییه‌كان یاخود‬

‫الوازه‌كانی‌ ئه‌و گۆڕانكاریانه‌ی‌ كران چین؟‬ ‫هۆمه‌ر قه‌ره‌داغی‌‪ :‬هیچ خاڵێكی الواز‬ ‫یان نێگه‌تیڤ نابینیم له‌ریفۆرمه‌كاندا‪ ،‬من‬ ‫زۆر هه‌وڵمدا كه‌ ریفۆرمه‌كان به‌رفراوان تر‬ ‫بن بۆ نمونه‌ مانه‌وه‌و نه‌مانه‌وه‌ له‌پۆله‌كانی‬ ‫چ���وارو پێنج‌و شه‌شیشدا نه‌مێنێت‪.‬‬ ‫پێشنیارم هه‌بوو بۆ قۆناغی ئاماده‌یی‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم له‌و كاته‌دا هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ ده‌ك��را‪،‬‬ ‫گرنگ ئه‌وه‌یه‌ ئێستا به‌رده‌وامی هه‌بێت‬ ‫له‌نوێخوازییه‌كاندا‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬له‌دوای‌ تێپه‌ڕاندنی‌ چه‌ند‬ ‫ساڵێك له‌و گۆڕانكارییانه‌ بۆچوونت چیی ‌ه‬ ‫ی‬ ‫له‌سه‌ر بڕیاره‌كان پێتوایه‌ له‌به‌رژه‌وه‌ندی ‌‬ ‫قوتابیان‌و سیستمی‌ په‌روه‌رده‌دایه‌؟‬ ‫هۆمه‌ر ق�ه‌ره‌داغ�ی‌‪ :‬به‌ڵێ‪ ،‬بێگومان‬ ‫ریفۆرمه‌كان ل �ه‌‌ب �ه‌رژه‌وه‌ن��دی قوتابیان‌و‬ ‫سیستمی فێركاری ك��وردس��ت��ان ب��ووه‌‪.‬‬ ‫گ���ه‌وره‌ت���ری���ن ری���ف���ۆرم ب��ه‌ن��اوه‌ن��دی��ی‬ ‫كردنی قوتابیه‌ له‌قوتابخانه‌دا له‌گه‌ڵ‬ ‫به‌هابنه‌ماییه‌كان كه‌ باس له‌سه‌ربه‌ستی‬ ‫تاكه‌كه‌س‌و یه‌كسانی كچ‌و كوڕ ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫كه‌باس له‌گۆڕینی دی��دی فه‌لسه‌فیمان‬ ‫ده‌كه‌ن به‌رامبه‌ر مرۆڤ‪ ،‬كوردستان ده‌بێت‬ ‫ل �ه‌و چوارچێوه‌ ته‌سكه‌ رۆژهه‌اڵتییه‌ی‬ ‫بێته‌ ده‌ره‌وه‌‪ ،‬چاوی له‌واڵتانی دیموكراتی‬ ‫رۆژئاوایی بێت‪ ،‬به‌‌بۆچوونی من ئه‌وه‌ ته‌نیا‬ ‫رێگای سه‌رفرازی تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫كوردستانه‌‪ ،‬ئێمه‌ ئێستاش ده‌ناڵێنین‬ ‫له‌ژێر نایه‌كسانی ژن‌و پیاودا‪ ،‬كچ‌و كوڕدا‪.‬‬ ‫سه‌ده‌ی گلوبالیزم په‌سه‌ندی سه‌ركوتكردن‌و‬ ‫چه‌وساندنه‌وه‌ ناكات‪.‬‬ ‫ده‌س����ت����وور‪ :‬ل������ه‌دوای‌ ك���ارك���ردن‬ ‫ی‬ ‫به‌سیستمی‌ نوێی‌ خوێندن‪ ،‬ن��اڕه‌زای � ‌‬ ‫جۆراوجۆ له‌ناو مامۆستایان‌و قوتابیاندا‬ ‫دروستبوو‪ ،‬یه‌كێك له‌و ناڕه‌زایه‌تییان ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌بوو ده‌گوترا ئه‌م سیستمه‌ ئه‌وروپیه‌و‬ ‫له‌گه‌ڵ واقعی‌ كوردستاندا یه‌كناگرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ده‌رباره‌ی‌ ئه‌و بۆچوونه‌ چی‌ ده‌ڵێیت؟ ئایا‬ ‫واقیعی‌ كوردستان گونجاو نییه‌ بۆ ئه‌و‬ ‫گۆڕانكارییانه‌؟‬ ‫هۆمه‌ر قه‌ره‌داغی‌‪ :‬واقیعی كوردستان‬ ‫گونجاوه‌ بۆ ئه‌و گۆڕانكارییانه‌‪ ،‬مرۆڤی‬ ‫كوردستانی هیچی كه‌متر نییه‌ له‌مرۆڤێكی‬ ‫ئه‌وروپی رۆژئاوایی ئه‌گه‌ر زه‌مینه‌یه‌كی‬ ‫گ��ون��ج��اوی ب��ۆ بخوڵقێنی‪ ،‬هه‌ستكردن‬ ‫ب �ه‌ب��چ��وك��ی‪ ،‬ل �ه‌ئ �ه‌ن��ج��ام��ی سیاسه‌تی‬ ‫داگیركه‌رانی كوردستانه‌وه‌ هاتووه‌‪ ،‬كورد‬ ‫كه‌مینه‌و به‌برا بچوك سه‌یركراوه‌‪ .‬سیاسه‌تی‬ ‫زۆرینه‌ به‌رامبه‌ر كه‌مینه‌ مێژوویه‌كی قووڵ‌و‬

‫پڕ شه‌رمه‌زاری هه‌یه‌ له‌مێژووی مرۆڤایه‌تیدا‪،‬‬ ‫ئه‌و سیاسه‌ته‌ له‌هه‌موو كونجێكی دنیادا‬ ‫ه��ه‌ب��ووه‌و ه �ه‌ی �ه‌و وه‌ك ئ��ام��ڕازێ��ك بۆ‬ ‫سه‌ركوتكردن به‌كاردێت‪ .‬كوردیش وه‌ك‬ ‫كه‌مینه‌ خۆی به‌بچوك زانیوه‌‌و له‌هه‌ندێك‬ ‫حاڵه‌تدا بووه‌ته‌ به‌شێك له‌شوناسنامه‌ی‬ ‫ك��ۆم �ه‌اڵی �ه‌ت��ی‪ ،‬ك��وردس��ت��ان ده‌ت��وان��ێ��ت‬ ‫به‌ماوه‌یه‌كی كه‌م هه‌نگاوی زۆر گه‌ور‌ه‬ ‫بنێت بۆ پێشه‌وه‌ له‌‌هه‌موو بواره‌كانی ژیاندا‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی خ��اوه‌ن سامانێكی مرۆیی‌و‬ ‫مادیی زۆر گه‌وره‌یه‌‪ .‬مه‌سه‌له‌ی كردن‌و‬ ‫نه‌كردنی نوێخوازی شتێك نییه‌ گومانی‬ ‫له‌سه‌ر بێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت كوردستان‬ ‫پێشكه‌وتوو بێت‪ ،‬ده‌بێت ریفۆرم‌و نوێخوزی‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬ته‌نیا كاته‌كه‌یه‌ كه‌ كه‌ی ئه‌و كار‌ه‬ ‫ده‌كه‌ین‪ ،‬تا زووش بكرێت كوردستانه‌كه‌مان‬ ‫پێشكه‌وتووتر ده‌بێت‌و له‌و گرێ ده‌رونییه‌ی‬ ‫برا بچوكی‌و كه‌مایه‌تییه‌ رزگارمان ده‌بێت‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬یه‌كێك ل �ه‌و بڕیارانه‌ ‌‬ ‫كۆنگره‌ی‌ پ��ه‌روه‌رده‌ی��ی‌ داب���ووی‌ له‌ژێر‬ ‫ی‬ ‫فشاری‌ خۆپیشاندانی‌ قوتابیانداو به‌بڕیار ‌‬ ‫وه‌زیری‌ په‌روه‌رده‌ بڕیاره‌كه‌ كه‌ بریتی‌ بوو‬ ‫له‌ئه‌ژماركردنی‌ له‌‪%75‬ی‌ نمره‌ له‌پۆلی‌ ‪12‬و‬ ‫له‌‪ %25‬له‌پۆله‌كانی‌ ‪10‬و ‪ 11‬هه‌ڵپه‌سێردراو‬ ‫كاری‌ پێنه‌كرا له‌وباره‌یه‌وه‌ چی‌ ده‌ڵێن؟‬ ‫هۆمه‌ر قه‌ره‌داغی‌‪ :‬ئه‌م بڕیاره‌ نوێیی‬ ‫وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌‪ ،‬بڕیارێكی زۆر خراپه‌‌و‬ ‫هه‌نگاوێكه‌ بۆ دواوه‌‪ ،‬بڕیاره‌كه‌ زۆر به‌په‌ل ‌ه‬ ‫درا به‌بێ هیچ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی زانستی‪،‬‬ ‫شپرزه‌یی‪ ،‬نه‌زانی‌و كورتبینی پێوه‌ ‌دیاره‌‪،‬‬ ‫زۆر به‌داخه‌وه‌ ئێمه‌ له‌كوردستاندا پسپۆرو‬ ‫كادری په‌روه‌رده‌ییمان زۆر كه‌مه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫نا‪ ،‬كارێكی له‌و جۆره‌ ئه‌سته‌مه‌ له‌واڵتیكی‬ ‫دی��م��وك��رات��ی خ���اوه‌ن ت��وان��ادا روب���دات‪ .‬‬ ‫ژم��اره‌ی �ه‌ك��ی ئێجگار زۆر له‌قوتابیانی‬ ‫قۆناغی ئاماده‌یی به‌‌پێی ئه‌م سیستم ‌ه‬ ‫نوێیه‌ هه‌وڵده‌ده‌ن‌و ده‌خوێنن‪ ،‬ئه‌م بڕیار‌ه‬ ‫ل �ه‌دژی ئه‌وانه‌ن كه‌ زۆرب��ه‌ن‌و‌ به‌‌بێده‌نگ‬ ‫ه�ه‌وڵ��ی خ��ۆی��ان ده‌ده‌ن‌و ب��ه‌رد ناگرن ‌ه‬ ‫ده‌زگاكانی حكومه‌ت‪ ،‬من پێشنیارده‌كه‌م‬ ‫به‌ ‌زووترین كات لیژنه‌یه‌ك ئاماده‌ ‌بكرێت‬ ‫له‌پسپۆڕانی په‌روه‌رده‌یی ناوه‌وه‌و ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫ك��وردس��ت��ان ب��ۆ گ��ۆڕان��ك��اری بنه‌ڕه‌تی‬ ‫له‌سیستمی ئ �ه‌ژم��ارك��ردن��ی نمره‌كانی‬ ‫قۆناغی ئاماده‌یی‪ ،‬بۆ به‌ده‌ستهینانی‬ ‫رێژه‌ی كۆتایی ئه‌و نمره‌یه‌ی كه‌قوتابیان‬ ‫داوای خوێندنی زانكۆی پێده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌و‬ ‫سیستمه‌ به‌كالۆرییه‌ی كه‌ ئێستا هه‌یه‌ بۆ‬ ‫قۆناغی ‪ ،‌12‬سیستمێكی كۆنه‌و هه‌ر ده‌بێت‬

‫خانه‌نشین بكرێت‪ ،‬تا زووتر بكرێت سوودی‬ ‫زیاتره‌ بۆ قوتابیان‌و نه‌وه‌كانمان رزگاریان‬ ‫ده‌بێت له‌ناردنیان بۆ ب��ه‌ره‌ی جه‌نگی‬ ‫تاقیكردنه‌وه‌ی به‌كالۆری‪ ،‬له‌ساڵی ‪1968‬‬ ‫له‌سوید‪ ،‬خوێندكاران په‌الماری خانووی‬ ‫خوێندكارانیان له‌نێو زانكۆی ستۆكهۆڵمدا‬ ‫داو ماوه‌یه‌كی زۆر داگیریانكرد‪ ،‬سه‌رۆك‬ ‫وه‌زیرانی پێشووی سوید ئولوف پالمێ‬ ‫رێگای دی��ال��ۆگ‌و قسه‌كردنی هێمنانه‌ی‬ ‫گ��رت�ه‌ب�ه‌ر ل �ه‌گ �ه‌ڵ خ��وێ��ن��دك��اران له‌گه‌ڵ‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی كه‌ خوێندكاران هه‌ڵه‌ش بوون‪،‬‬ ‫پ��اش م��اوه‌ی��ه‌ك خ��وێ��ن��دك��اران خۆیان‬ ‫كۆتاییان به‌ناڕه‌زاییه‌كه‌یان هێنا‪ .‬ئێمه‌ش‬ ‫له‌كوردستاندا پێویستمان به‌دیالۆگه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫قوتابیان نه‌ك وه‌ستان له‌نوێخوازی‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬پێتوانییه‌ ئه‌و بڕیارانه‌ی‌‬ ‫ی‬ ‫تریش به‌هه‌مان شێوه‌ی‌ ئ �ه‌و بڕیاره‌ ‌‬ ‫پێشوو هه‌ڵوه‌شێنرێنه‌وه‌‪ ،‬به‌تایبه‌ت‬

‫ئه‌و نوێخوازی‌و ریفۆرمانه‌ی ك ‌ه‬ ‫له‌سیستمی فێركاری كوردستاندا‬ ‫له‌كۆنگره‌ی په‌روه‌رده‌ی ساڵی‬ ‫‪ 2007‬دا كرا زۆر گرنگ بوون‬ ‫له‌كاتێكدا وه‌زیری‌ په‌روه‌رده‌ رایگه‌یاندوو‌ه‬ ‫ی‬ ‫كه‌ پێداچوونه‌وه‌ بۆ سه‌رجه‌م بڕیاره‌كان ‌‬ ‫كۆنگره‌ بكرێت؟‬ ‫هۆمه‌ر قه‌ره‌داغی‌‪ :‬نه‌خێر پێموانیی ‌ه‬ ‫كه‌ بڕیاره‌كانی تریش به‌هه‌مان شێو‌ه‬ ‫هه‌ڵبوه‌شێنرێنه‌وه‌‪ ،‬ئ �ه‌م هه‌ڵه‌یه‌ی ك ‌ه‬ ‫ئێستا رووی���دا ب�ه‌ه��ۆی به‌ردهاویشتن‌و‬ ‫خۆپیشاندانی ئه‌و قوتابیانه‌ بوو كه‌ به‌هه‌ڵ ‌ه‬ ‫له‌ستراتیژیه‌تی سیستمه‌‌كه‌ گه‌یشتوون‪،‬‬ ‫ده‌بوایه‌ له‌بری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی بڕیاره‌ك ‌ه‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی هێمن‌و له‌سه‌رخۆیی رێزدار‬ ‫له‌گه‌ڵ قوتابیاندا زنجیره‌یه‌ك كۆبوونه‌و‌ه‬ ‫ب��ك��رای��ه‌و ب �ه‌‌ش��ێ��وه‌ی �ه‌ك��ی پ��ێ��داگ��ۆك��ی‬ ‫دیالۆگیان له‌گه‌ڵدا بكرایه‌‪ ،‬نه‌ك بڕیارێكی‬ ‫په‌رله‌مانی كوردستان به‌بێ لێكۆڵینه‌و‌ه‬ ‫هه‌ڵوه‌شێنرێته‌وه‌‪ ،‬من له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا‬ ‫هه‌ر گه‌شبینم‪ ،‬باوه‌ڕیم زۆره‌ به‌حكومه‌ت‌و‬ ‫په‌رله‌مانی هه‌ڵبژێردراوی كوردستان‪،‬‬ ‫هه‌رگیز ب��اوه‌ڕن��اك�ه‌م هێزی پارێزه‌رانی‬ ‫سیستمی ك���ۆن ل�ه‌ك��وردس��ت��ان�ه‌ك�ه‌م��دا‬ ‫ئ �ه‌وه‌ن��ده‌ ل���ه‌دوای واڵت��ان��ی دیموكراتی‌و‬ ‫پێشكه‌وتووی دنیاوه‌ بێت‪ ،‬من گومانم‬ ‫نییه‌ له‌وه‌ی كه‌ ته‌نیا رێگای به‌رده‌ممان‪،‬‬


‫جيهانبينی په‌روه‌رده‌‬

‫پاشکۆیه‌کی په‌روه‌رده‌ییه‌‪ ،‬رۆژنامه‌ی ده‌ستوور تایبه‌ت ب ‌ه سیستمی نوێی خوێندن له‌کوردستان ده‌ریده‌کات‬

‫‪www.destur.net‬‬

‫نه‌خشه‌ساز‪ :‬شێرکۆ خانزادی‬

‫ی هاویـندا‬ ‫ی نـوێ‪ ،‬له‌پشـوو ‌‬ ‫بـۆ هـه‌ڵسه‌نـگـاندنی‌ سیستـمـ ‌‬ ‫‌یـن سه‌فین دزه‌یی وه‌زیری‌ په‌روه‌رده‌ بۆ ده‌ستوور‬ ‫كـۆبوونـه‌وه‌ ئـه‌نجامـده‌ده‬ ‫‌سازدانی‌‪ :‬ده‌ستوور‬

‫سه‌فین دزه‌یی وه‌زیر ‌ی په‌روه‌رد‌ه ‌ی‬ ‫حكومه‌ت ‌ی هه‌رێم‪ ،‬ده‌ڵێت پێش خۆپیشاندان ‌ی‬ ‫خوێندكاران دژ به‌ئه‌ژماركردن ‌ی ‪ 25‬نمر‌ه ‌ی‬ ‫پۆله‌كان ‌ی ‪10‬و ‪ 11‬بۆ وه‌رگرتن له‌زانكۆ‪،‬‬ ‫وه‌زاره‌ته‌ك ‌ه ‌ی تاوتوێ ‌ی ئه‌و بڕگه‌ی ‌ه ‌ی سیستم ‌ی‬ ‫نوێ ‌ی په‌روه‌رد‌ه ‌ی كردووه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه خود ‌ی‬ ‫خۆ ‌ی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا نیی ‌ه دوانز‌ه ساڵ خوێندن‬ ‫‪.‬ته‌نها له‌سه‌ر یه‌ك ساڵ هه‌ڵبسه‌نگێندرێت‬ ‫دزه‌یی دان ‌ی به‌وه‌دا نه‌نا ك ‌ه كۆنگره‌یه‌كی‌‬ ‫په‌روه‌رده‌یی ببه‌ستن‪ ،‬به‌اڵم رایگه‌یاند‬ ‫هاوین ‌ی ئه‌مساڵ كۆبونه‌وه‌یه‌ك ‌ی به‌رفراوان بۆ‬ ‫هه‌ڵسه‌نگاندن ‌ی سیستم ‌ه نوێیه‌ك ‌ه ده‌به‌ستن‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬له‌كۆنگر‌ه ‌ی په‌روه‌رده‌ی ‌ی ساڵ ‌ی‬ ‫‪2007‬دا كۆمه‌ڵێك گۆڕانكار ‌ی له‌سیستمی‌‬ ‫په‌روه‌رده‌دا ئه‌نجامدرا‪ ،‬را ‌ی ئێو‌ه له‌سه‌ر ئه‌و‬ ‫گۆڕانكارییان ‌ه چییه‌؟‬ ‫سه‌فین دزه‌ی���ی‪ :‬گ��ۆڕان��ك��ار ‌ی شتێكی‌‬ ‫حه‌تمییه‌‪ ،‬سیستم ‌ی خوێندن ‌ی عێراق ماو‌هی‌‬ ‫چه‌ندان ساڵ ‌ه گۆڕانكاری ‌ی به‌سه‌ردا نه‌هاتووه‌‪،‬‬ ‫له‌و ماوه‌یه‌شدا سیستم ‌ی خوێندن ‌ی هه‌رێمی‌‬ ‫كوردستانیش به‌پێ ‌ی هه‌مان سیستم ‌ی خوێندنی‌‬ ‫عێراق بووه‌‪ ،‬به‌و هۆیه‌شه‌و‌ه بوار ‌ی خوێندن‬ ‫له‌عێراق زۆر دواكه‌وتووه‌‪ ،‬ئه‌م سااڵن ‌ه ‌ی دوایش‬ ‫هه‌رێم ‌ی كوردستان پێشكه‌وتووه‌‪ ،‬ته‌كنه‌لۆژیای‌‬ ‫نوێ ‌ی بۆ هاتووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش ده‌ریده‌خات خه‌ڵكی‌‬ ‫كوردستان حه‌زیان له‌پێشكه‌وتنه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫نه‌شتوانین رووداو دروستبكه‌ین‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫به‌شێك بین ل��ه‌ڕووداو‪ ،‬نابێت دژ ‌ی ته‌وژمی‌‬ ‫نوێبوونه‌و‌ه بین‪ ،‬به‌ڵكو ده‌بێت له‌گه‌ڵیدا بین‪،‬‬ ‫بۆ پێشكه‌وتن ‌ی هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك‪ ،‬په‌روه‌رده‌‬ ‫بنه‌مایه‌‪ ،‬له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایان ‌ه بوو كۆنگر‌هی‌‬ ‫په‌روه‌رده‌ی ‌ی ب ‌ه به‌شداری ‌ی پسپۆڕان‌و شاره‌زایان‬ ‫به‌سترا‪ ،‬ئه‌وه‌ش به‌سوودوه‌رگرتن له‌ئه‌زمونی‌‬ ‫خه‌ڵكان ‌ی تر‪ ،‬هه‌ندێك كه‌س ده‌ڵێن سیستمی‌‬ ‫نوێ ‌ی پ����ه‌روه‌رد‌ه ‌ی ك��وردس��ت��ان‪ ،‬سیستمی‌‬ ‫سویدییه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم له‌ڕاستیدا ئ�ه‌و سیستمه‌‬ ‫سوید ‌ی نییه‌‪ ،‬بگر‌ه سوود له‌ئه‌زمون ‌ی سوید‌و‬ ‫چه‌ندان واڵت ‌ی دیك ‌ه وه‌رگیراو‌ه بۆ داڕشتن‌و‬ ‫ئاماده‌كردن ‌ی ئه‌و سیستمه‌‪ ،‬كاتێكیش سیستم‬ ‫گۆڕا‪ ،‬ده‌بێت مه‌نهه‌جیش بگۆڕێت‪ ،‬به‌شێكی‌‬ ‫زۆر ‌ی پسپۆڕان ‌ی په‌روه‌رده‌یش مه‌نهه‌ج ‌ی نوێی‌‬ ‫خوێندنیان زۆر پێباشه‌‪ ،‬له‌ساڵ ‌ی ‪1991‬دا ‪1‬‬ ‫هه‌زار‌و ‪ 300‬قوتابخانه‌مان هه‌بوو‪ ،‬به‌اڵم ئێستا‬ ‫نزیك ‌ه ‌ی ‪ 5‬هه‌زار‌و ‪ 540‬قوتابخانه‌مان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬پێتوای ‌ه ئه‌و گۆڕانكارییان ‌هی‌‬ ‫ئه‌نجامدران‪ ،‬كاته‌ك ‌ه ‌ی گونجاو ب��وو؟ هه‌ل‬ ‫ره‌خسابوو بۆ گۆڕانكاری‌؟ ئێستا هه‌ندێك‬ ‫ئه‌نجام له‌و گۆڕانكارییان ‌ه كه‌وتووه‌ته‌وه‌‪ ،‬كه‌‬ ‫دیارترینیان خۆپیشاندان ‌ی خوێندكارانه‌؟‬ ‫سه‌فین دزه‌یی‪ :‬پرسیار ‌ی گرنگ ئه‌وه‌یه‌‬

‫سه‌فین دزه‌یی‬ ‫ئایا ئێم ‌ه ژێرخان ‌ی په‌روه‌رده‌ی ‌ی ئاماده‌ده‌كه‌ین‌و‬ ‫پێویستییه‌كان ده‌سته‌به‌ر ده‌كه‌ین‪ ،‬پاشان‬ ‫سیستم ده‌گ��ۆڕی��ن‪ ،‬ی��ان سیستم‌و مه‌نهه‌ج‬ ‫ده‌گ��ۆڕی��ن‪ ،‬ئینجا ژێرخان ‌ی پ��ه‌روه‌رده‌ی��ی‌‬ ‫ئاماده‌ده‌كه‌ین‪ ،‬به‌بۆچوون ‌ی من هه‌ردووكیان‬ ‫ده‌توانین پێكه‌و‌ه ئه‌نجامبده‌ین‪ ،‬له‌كوردستاندا‬ ‫ئه‌مڕۆ پێویستمان به‌‪ 3‬هه‌زار‌و ‪ 500‬قوتابخانه‌‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش به‌نۆژه‌نكردنه‌و‌ه ‌ی قوتابخانه‌كان‌و‬ ‫دروستكردن ‌ی بینا ‌ی نوێ‌‪ ،‬سااڵن ‌ه حكومه‌تی‌‬ ‫هه‌رێم‪ ،‬بینا ‌ی ن��و ‌ێ له‌شار‌و شارۆچكه‌كان‬ ‫دروس��ت��ده‌ك��ات‪ ،‬ده‌ب��ێ��ت ه���ه‌ردوو ب��واره‌ك�ه‌‬ ‫به‌هاوسه‌نگ ‌ی بگۆڕێن‪ ،‬هه‌م ژێرخان ‌ی په‌روه‌رده‌‪،‬‬ ‫هه‌م سیستم‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌گه‌ر پێویستمان به‌‪3‬‬ ‫ه �ه‌زار قوتابخان ‌ه ‌ی هاوچه‌رخ بێت‪ ،‬ئه‌وا نه‌‬ ‫له‌كابین ‌ه ‌ی ش ‌هش‌و ن ‌ه له‌كابین ‌ه ‌ی حه‌وت ‌هم‌و‬ ‫هه‌شته‌میشدا ته‌واو نابێت‪ ،‬ئه‌مساڵ حكومه‌تی‌‬ ‫هه‌رێم ‪ 150‬ملیار دینار ‌ی ته‌رخانكردوو‌ه بۆ‬ ‫دروستكردن ‌ی بینا‪ ،‬خاڵ ‌ی گرنگ ئه‌وه‌ی ‌ه ئێستا‬ ‫فه‌لسه‌ف ‌ه ‌ی پ���ه‌روه‌رد‌ه چییه‌؟ فه‌لسه‌ف ‌هی‌‬ ‫پ���ه‌روه‌رد‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه خوێندكار به‌شداربێت‪،‬‬ ‫ده‌م��ان �ه‌وێ��ت قوتابیان ب �ه‌ش��ێ��واز ‌ی گ��روپ‬ ‫به‌شداری ‌ی بكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم تائێستا له‌هه‌ندێك‬ ‫له‌قوتابخانه‌كاندا ئه‌و بوار‌ه نه‌ڕه‌خساوه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬له‌قسه‌كانتدا واده‌رده‌كه‌وێت‬ ‫هێشتا دۆخ�ه‌ك� ‌ه گونجاو نه‌بێت بۆئه‌و‌هی‌‬ ‫سیستم ‌ی نو ‌ێ به‌ته‌واوه‌ت ‌ی جێبه‌جێبكرێت؟‬ ‫سه‌فین دزه‌یی‪ :‬له‌كات ‌ی په‌یڕه‌وكردن ‌ی هه‌موو‬ ‫سیستمێك ‌ی نوێدا‪ ،‬گیروگرفت ده‌بێت‪ ،‬گرنگ‬ ‫ئه‌وه‌ی ‌ه گیروگرفته‌كان ده‌ستنیشان بكرێت‌و‬ ‫هه‌وڵ ‌ی چاره‌سه‌ركردنیان بدرێت‪ ،‬له‌سیستمی‌‬ ‫نوێدا هه‌وڵده‌درێت خوێندكار به‌الیه‌ن ‌ی كه‌مه‌وه‌‬ ‫تا قۆناغ ‌ی ‪‌ 9‬ی بنه‌ڕه‌ت ‌ی له‌خوێندن به‌رده‌وامبێت‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش به‌رزكردنه‌و‌ه ‌ی ئاست ‌ی خوێنده‌وارییه‌‪،‬‬ ‫له‌بار‌ه ‌ی بڕیار ‌ی ‪ 25‬نمره‌ك ‌ه ‌ی قۆناغ ‌ی ئاماده‌یش‪،‬‬

‫به‌هۆ ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی هیچ فلته‌رێك ‌ی تاقیكردنه‌و‌ه تا‬ ‫قۆناغ ‌ی ‪ 12‬نه‌ماوه‌‪ ،‬ئه‌وا هه‌موو قورساییه‌ك‬ ‫ده‌چ��ێ��ت� ‌ه س��ه‌ر ق��ۆن��اغ� ‌ی ‪ ،12‬ب��ۆی� ‌ه به‌پێی‌‬ ‫ئه‌ژماركردن ‌ی ‪ 25‬نمر‌ه ‌ی قۆناغ ‌ی ‪ 12‬له‌قۆناغی‌‬ ‫‪‌10‬و ‪11‬دا‪ ،‬هه‌وڵدراو‌ه ئه‌و قورسایی ‌ه له‌سه‌ر‬ ‫قۆناغ ‌ی ‪ 12‬نه‌مێنێت‪ ،‬ره‌وا نیی ‌ه خوێندكار ماو‌هی‌‬ ‫‪ 12‬ساڵ بخوێنێت‪ ،‬هه‌موو هه‌وڵدانه‌ك ‌ه ‌ی ته‌نیا‬ ‫له‌سه‌ر قۆناغ ‌ی ‪ 12‬به‌ند بێت‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬ئ ‌ه ‌ی بۆچ ‌ی ئه‌و بڕیاره‌تان‬ ‫هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌؟‬ ‫س���ه‌ف���ی���ن دزه‌ی���������ی‪ :‬ب���ڕی���اره‌ك���ه‌‬ ‫هه‌ڵنه‌وه‌شێنراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌ڵكو هه‌ڵپه‌سێراو‌ه‌و‬ ‫پێداچوونه‌و‌ه ‌ی بۆ ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬له‌سیستم ‌ی نوێدا تاچه‌ند پرس‬ ‫به‌خوێندكار ك��راوه‌‪ ،‬له‌كاتێكدا ئ �ه‌وان چه‌قی‌‬ ‫ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ن‪ ،‬بۆ نمون ‌ه كاتێك خوێندكاران‬ ‫خۆپیشاندان ئه‌نجامده‌ده‌ن نیشان ‌ه ‌ی ئه‌و‌ه نیی ‌ه كه‌‬ ‫له‌گۆڕین ‌ی سیستمدا پرسیان پێ نه‌كراو‌ه‌و رۆڵیان‬ ‫نیی ‌ه‌و به‌ته‌واوه‌�� ‌ی له‌سیستمه‌ك ‌ه تێنه‌گه‌یشتوون؟‬ ‫سه‌فین دزه‌یی‪ :‬نه‌خێر‪ ،‬خوێندكار له‌وانه‌یه‌‬ ‫ئه‌و هۆشیاریی ‌ه ‌ی نه‌بێت‪ ،‬به‌ته‌واوه‌ت ‌ی تێبگات‪،‬‬ ‫له‌گۆڕین ‌ی سیستمدا نوێنه‌ر ‌ی خوێندكاران‬ ‫به‌شدارییان كردووه‌‪ ،‬ئێستا ‪ 1‬ملیۆن‌و ‪ 400‬هه‌زار‬ ‫خوێندكار هه‌یه‌‪ ،‬گونجاو نیی ‌ه له‌بڕیارداندا یه‌ك‬ ‫یه‌ك پرسیان پێبكرێت‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه پێویسته‌‬ ‫پێداچوونه‌و‌ه به‌سیستم ‌ی نوێدا بكرێت‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش حه‌تمیی ‌ه‌و ده‌بێت بكرێت‪ ،‬ئێم ‌ه پێش‬ ‫خۆپیشاندن ‌ی خوێندكاران‪ ،‬تاوتوێ ‌ی بڕیار ‌ی ‪25‬‬ ‫نمر‌ه ‌ی قۆناغ ‌ی ئاماده‌ییمان كرد‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬به‌اڵم بڕیاره‌ك ‌ه هه‌ڵپه‌سێرا‪،‬‬ ‫له‌سه‌ر چ بنه‌مایه‌ك ئه‌و بڕیار‌ه هه‌ڵپه‌سێرا؟‬ ‫سه‌فین دزه‌یی‪ :‬له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مای ‌ه ‌ی كه‌‬ ‫ل �ه‌ڕوو ‌ی جێبه‌جێكردنه‌و‌ه هه‌ندێك هه‌ڵه‌مان‬ ‫بینی‌‪ ،‬چونك ‌ه له‌وانه‌ی ‌ه له‌ئالیه‌ت ‌ی جێبه‌جێكردندا‬

‫ئێم ‌ه ‪ 93‬هه‌زار مامۆستامان هه‌یه‌‪ ،‬ئایا ده‌كرێت له‌ماوه‌ ‌ی ‪2‬‬ ‫ساڵدا ‪ 93‬هه‌زار مامۆستا ڕابهێنیت‪ ،‬هیوادارین مامۆستایان خۆیان‬ ‫بگونجێنن له‌گه‌ڵ سیستم ‌ی نوێدا‬

‫هه‌ندێك كه‌موكورتیمان هه‌بێت‪ ،‬وه‌ك كه‌می‌‬ ‫مامۆستا له‌هه‌ندێك قوتابخانه‌دا‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬به‌بڕوا ‌ی به‌ڕێزت گرنگترین خاڵه‌‬ ‫الوازه‌كان ‌ی سیستم ‌ی نوێ ‌ی په‌روه‌رد‌ه چین؟‬ ‫سه‌فین دزه‌یی‪ :‬وه‌ك ناوه‌ڕۆك گرفتمان له‌گه‌ڵ‬ ‫سیستمدا نییه‌‪ ،‬چونك ‌ه سیستمێك ‌ی پێشكه‌وتوو‌ه‌و‬ ‫سه‌رده‌میانه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌ڕوو ‌ی ئالیه‌ته‌و‌ه كێشه‌مان‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش كه‌م ‌ی مامۆستا‌و نه‌بوون ‌ی تاقیگ ‌ه‌و‬ ‫هه‌روه‌ها تێنه‌گه‌یشتن له‌ناوه‌ڕۆك ‌ی سیستم ‌ی نوێ‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم تائێستا به‌ته‌واوه‌ت ‌ی جێگیر نه‌بووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫پێویست ‌ی به‌كاته‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ئێستا بڕیارێك ‌ی ناو سیستمه‌‬ ‫نوێیه‌ك ‌ه هه‌ڵپه‌سێراوه‌‪ ،‬ئاماژه‌ت به‌وه‌شدا كه‌‬ ‫پێداچوونه‌و‌ه به‌سسیتم ‌ه نوێیه‌كه‌دا ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫ئه‌م ‌ه ئه‌نجام ‌ی ئه‌و كه‌موكوڕیان ‌ه نیی ‌ه كه‌‬ ‫له‌سیستم ‌ی نوێدا هه‌یه‌؟‬ ‫سه‌فین دزه‌ی��ی‪ :‬پێداچوونه‌و‌ه به‌مانای‌‬ ‫هه‌ڵسه‌نگاندن دێ��ت‪ ،‬ئ��ه‌وه‌ش مانا ‌ی وایه‌‬ ‫گرفته‌كان چین‪ ،‬بۆئه‌و‌ه ‌ی چاره‌سه‌ریان بكه‌ین‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬هه‌ندێك ب��ۆچ��وون ئاماژه‌‬ ‫ب�����ه‌وه‌ده‌ده‌ن ك � ‌ه ه�ه‌ڵ��پ�ه‌س��اردن� ‌ی یه‌كێك‬ ‫له‌بڕیاره‌كان ‌ی سیستم ‌ی نوێ‌‪ ،‬نیشان ‌ه ‌ی ئه‌وه‌یه‌‬ ‫پاشه‌كش ‌ه له‌كۆ ‌ی سیستم ‌ه نوێیه‌ك ‌ه بكرێت‪،‬‬ ‫ئایا ئێو‌ه سوورده‌بن له‌سه‌ر جێبه‌جێكردنی‌‬ ‫سیستم ‌ی ن���وێ‌؟ چ�� ‌ی ده‌ڵ��ێ��ن ل��ه‌ب��ار‌هی‌‬ ‫خۆپیشاندان ‌ی خوێندكاران‌و ئه‌و توندوتیژیی ‌هی‌‬ ‫له‌و خۆپیشاندانان ‌ه كه‌وته‌وه‌؟‬ ‫سه‌فین دزه‌ی��ی‪ :‬ئه‌گه‌ر هه‌ڵپه‌ساردنی‌‬ ‫ئه‌و بڕیار‌ه پاشه‌كش ‌ه بێت‪ ،‬یان ملكه‌چكردن‬ ‫بێت‪ ،‬خۆ وه‌زاره‌ت��� ‌ی پ���ه‌روه‌رد‌ه‌و حكومه‌تی‌‬ ‫هه‌رێم ملی بۆ دوژمن كه‌چنه‌كردووه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫ب��ۆ خ�ه‌ڵ��ك��ان‌و ك���وڕان‌و كچان ‌ی واڵت �ه‌ك � ‌هی‌‬ ‫خۆیه‌تی‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش جێگ ‌ه ‌ی شه‌رم نییه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫بڕیارێك بگۆڕێت له‌سه‌ر داواك��اری� ‌ی خه‌ڵك‬ ‫ب��ووه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ پسپۆڕان هه‌ڵسه‌نگاندن بۆ‬ ‫چوار ساڵ ‌ی رابردوو ئه‌نجامده‌ده‌ین‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫به‌رنام ‌ه بۆ سااڵن ‌ی داه��ات��ووش داده‌نێین‪،‬‬ ‫خۆپیشاندان ‌ی خوێندكارانیش ئاساییه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫نه‌ده‌بوو به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ‌ی په‌روه‌رد‌ه ‌ی سلێمانی‌‬ ‫به‌ردباران بكرێت‪ ،‬دڵنیام ئه‌و خوێندكاران ‌هی‌‬ ‫چوون ‌ه ب �ه‌رده‌م به‌ڕێوه‌به‌راتییه‌ك ‌ه ئه‌وه‌بوو‬ ‫په‌یامێك بگه‌یه‌نن‪ ،‬نه‌ك توندوتیژ ‌ی بكه‌وێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ده‌گوترێت له‌هاوین ‌ی ئه‌مساڵدا‬ ‫كۆنگره‌ی په‌روه‌رده‌ی ‌ی ده‌به‌ستن بۆ پێداچوونه‌وه‌‬ ‫به‌سیستم ‌ی نوێدا‪ ،‬ئه‌و‌ه تاچه‌ند راسته‌؟‬ ‫سه‌فین دزه‌ی���ی‪ :‬ل�ه‌پ��ش��وو ‌ی هاویندا‬ ‫كۆبوونه‌و‌ه ئه‌نجامده‌ده‌ین بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی‌‬ ‫سیستم ‌ی نوێ‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬ب�ه‌رن��ام� ‌ه ‌ی ئێو‌ه چیی ‌ه بۆ‬ ‫راهێنان ‌ی مامۆستایان له‌گه‌ڵ سیستم ‌ی نوێدا؟‬ ‫له‌كاتێكدا ئه‌و مامۆستایان ‌ه به‌پێ ‌ی سیستم ‌ی نوێ‬ ‫په‌روه‌رد‌ه نه‌كراون؟ ئایا ته‌نیا به‌كردنه‌و‌ه ‌ی خول‬ ‫مامۆستایان راده‌هێنرێن له‌سه‌ر سیستم ‌ی نوێ‌؟‬

‫سه‌فین دزه‌یی‪ :‬ئێم ‌ه ‪ 93‬هه‌زار مامۆستامان‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئایا ده‌كرێت له‌ماو‌ه ‌ی ‪ 2‬ساڵدا ‪ 93‬هه‌زار‬ ‫مامۆستا رابهێنیت‪ ،‬هیوادارین مامۆستایان‬ ‫خۆیان بگونجێنن له‌گه‌ڵ سیستم ‌ی نوێدا‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬به‌پێ ‌ی راپرسییه‌ك ‌ی چاودێریی‌‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌ت ‌ی له‌سلێمانی‌‪ ،‬له‌‪‌ %72‬ی خوێندكاران‬ ‫هه‌ست به‌توندوتیژی ده‌كه‌ن له‌قوتابخانه‌كاندا‪،‬‬ ‫رات��ان چیی ‌ه ل �ه‌و ب��اره‌ی �ه‌وه‌؟ بۆچ ‌ی تائێستا‬ ‫توندوتیژ ‌ی به‌رامبه‌ر به‌خوێندكاران ئه‌نجامده‌درێت؟‬ ‫سه‌فین دزه‌یی‪ :‬من نازانم ئه‌و راپرسییه‌‬ ‫له‌سه‌ر چ بنه‌مایه‌ك ئ�ه‌ن��ج��ام��دراوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫رووداو ‌ی ناخۆش دێت ‌ه پێش‪ ،‬یه‌كسه‌ر لیژن ‌هی‌‬ ‫لێكۆڵینه‌و‌ه پێكده‌هێنرێت‌و ئیجرائات ‌ی پێویست‬ ‫ده‌گیرێته‌به‌ر‪ ،‬په‌رله‌مان ‌ی كوردستان بڕیاریداوه‌‬ ‫نابێت توندوتیژ ‌ی به‌رامبه‌ر خوێندكاران‬ ‫ئه‌نجامبدرێت‪ ،‬ته‌نانه‌ت ئێستا به‌پێچه‌وانه‌وه‌‬ ‫هه‌ندێكجار توندوتیژ ‌ی له‌الیه‌ن خوێندكارانه‌وه‌‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌مامۆستایان ده‌بینرێت‪ ،‬توندوتیژی‌‬ ‫دژ ‌ی خوێندكاران به‌بڕیار ‌ی سیاس ‌ی‌و به‌بڕیاری‌‬ ‫یاسایش قه‌ده‌غه‌كراوه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ئێو‌ه ئاماژه‌تان به‌وه‌دا كێش ‌هی‌‬

‫پێویستمان ب ‌ه ‪ 3‬هه‌زار‌و ‪500‬‬ ‫قوتابخان ‌ه هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌و‌ه ن ‌ه‬ ‫له‌كابین ‌ه ‌ی ش ‌هش‌و ن ‌ه له‌كابین ‌ه ‌ی‬ ‫حه‌وت ‌هم‌و هه‌شته‌میشدا ته‌واونابێت‬ ‫كه‌م ‌ی بینا ‌ی قوتابخانه‌تان هه‌یه‌‪ ،‬له‌كاتێكدا چه‌ندان‬ ‫بینا ‌ی سه‌ر به‌په‌روه‌رد‌ه كراونه‌ت ‌ه باره‌گا ‌ی حیزب ‌ی‌و‬ ‫حكومه‌تی‌‪ ،‬بۆ هه‌وڵناده‌ن ئه‌و بینایان ‌ه وه‌ربگرنه‌وه‌؟‬ ‫سه‌فین دزه‌یی‪ :‬ره‌نگ ‌ه چه‌ند بینایه‌ك ‌ی كه‌م‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬له‌الیه‌ن باره‌گا حیزب ‌ی‌و حكومییه‌كانه‌وه‌‬ ‫داگیركرابێت‪ ،‬ب��ه‌اڵم هێند‌ه زۆر نیی ‌ه كه‌‬ ‫به‌وه‌رگرتنه‌وه‌یان كێش ‌ه ‌ی كه‌م ‌ی بینا چاره‌سه‌ر‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬ئه‌مساڵ بودج ‌ه ‌ی تایبه‌ت له‌ئه‌نجومه‌نی‌‬ ‫وه‌زیرانه‌و‌ه ته‌رخانكراو‌ه بۆ دروستكردن ‌ی بینا‬ ‫ك ‌ه ‪ 150‬ملیار دیناره‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬چه‌ند ساڵ پێویست ‌ه بۆئه‌و‌هی‌‬ ‫ئه‌م سیستم ‌ه نوێی ‌ه جێگیر‌و جێبه‌جێبكرێت؟‬ ‫سه‌فین دزه‌ی��ی‪ :‬ئێم ‌ه م��او‌ه ‌ی زه‌مه‌نیمان‬ ‫هه‌ی ‌ه بۆ پێداچوونه‌و‌ه‌و هه‌ڵسه‌نگاندن‪ ،‬چه‌ندێك‬ ‫زووت��ر كێش ‌ه ‌ی كه‌م ‌ی بینا چاره‌سه‌ر بكه‌ین‪،‬‬ ‫سه‌ركه‌وتن ‌ی زووتر ‌ی سیستمه‌ك ‌ه مسۆگه‌ر ده‌كات‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ئه‌و بودجه‌ی ‌ه ‌ی بۆ په‌روه‌رده‌‬ ‫ته‌رخانكراوه‌‪ ،‬پێتانوای ‌ه كێشه‌كان ‌ی په‌روه‌رده‌‬ ‫چاره‌سه‌ر بكات؟‬ ‫سه‌فین دزه‌ی���ی‪ :‬ئه‌گه‌ر بودج ‌ه ‌ی هه‌ر‬ ‫هه‌موو حكومه‌ت ته‌نیا بۆ كه‌رت ‌ی په‌روه‌رده‌‬ ‫ته‌رخانبكرێت‪ ،‬ئینجا مومكین ‌ه كێشه‌كانی‌‬ ‫په‌روه‌رد‌ه چاره‌سه‌ربكرێن‪ ،‬به‌تایبه‌ت كێش ‌هی‌‬ ‫كه‌م ‌ی بینا‪.‬‬


Jehanbiny perwerde