Page 1

‫“هاورده‌كردن ‌ی‬ ‫ئۆتۆمبێلێكی‌ زۆر‪،‬‬ ‫كۆنتڕۆڵكردنی‌ شه‌قامه‌كان ‌ی‬ ‫زه‌حمه‌تكردووه‌” ‪7‬‬

‫قه‌یماغی‬ ‫سپی بازاڕ‬ ‫ره‌ش ده‌كات‬

‫‪6‬‬

‫‪44‬‬ ‫چوارشه‌ممه‬

‫‪2010/8/11‬‬ ‫(‪ )20‬الپه‌ڕ‌ه‬ ‫نرخ (‪ )1000‬دیناره‬ ‫رۆژنامه‌یه‌کی سياسى گشتییه‌‪ ،‬هه‌فتانه‌ کۆمپانیای سولى تێلیگراف ده‌ریده‌کات‬

‫چنار‪ :‬رۆڵه‌كه‌م له‌درامای‬ ‫گه‌رده‌لوولدا سه‌ره‌كی ده‌بێت‬

‫‪w w w. d e s t u r. n e t‬‬

‫یه‌كێتی به‌فه‌رمی قبوڵی نه‌كردوو‌ه‬ ‫پارت ‌ی داواده‌كات بودجه‌كه‌ ‌ی له‌یه‌كێت ‌ی زیاتربێت‬ ‫پ‪.‬ده‌ستوور‬ ‫ی �ه‌ك��ێ��ت �ی‌‌و پ���ارت���ی ل���ه‌س���ه‌ر ب�ه‌ش�ه‌‬ ‫بودجه‌كه‌یان كۆكنین‪ ،‬سه‌رچاوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ئ��اگ��اداری��ش ب �ه‌ده‌س��ت��ووری‌ راگه‌یاند‬ ‫ل �ه‌ك��ۆب��وون �ه‌وه‌ی‌ پێشتری مه‌كته‌بی‌‬ ‫سیاسی‌ پ��ارت �ی‌‌و یه‌كێتیدا‪ ،‬پارتی‌‬ ‫داوایكردووه‌ كه‌به‌شه‌ بودجه‌ی‌ ئه‌وان‬ ‫له‌هه‌موو حیزبه‌كانی‌ تر زیاتربێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫یه‌كێتی‌ رازی‌ نه‌بووه‌‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌كه‌ به‌ده‌ستووری‌ راگه‌یاند‬ ‫پارتی‌ پێشنیازی‌ ئه‌وه‌ی‌ كردووه‌ كه‌به‌و‬ ‫پێیه‌ی‌ له‌هه‌ڵبژاردندا ده‌نگی‌ له‌یه‌كێتی‌‬ ‫زیاتر هێناوه‌‪ ،‬ده‌بێت به‌شه‌ بودجه‌ی‌‬ ‫حیزبه‌كه‌یان زیاتربێت له‌به‌شه‌ بودجه‌ی‌‬ ‫یه‌كێتی‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم له‌به‌رانبه‌ردا یه‌كێتی‌‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی‌ ره‌ت��ك��ردووه‌ت��ه‌وه‌و قبوڵیان‬ ‫ن��ه‌ب��ووه‌‪ ،‬كه‌به‌شه‌ ب��ودج �ه‌ی‌ ئ��ه‌وان‬ ‫له‌به‌شی‌ پارتی‌ كه‌متربێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‌‬ ‫له‌په‌رله‌ماندا ژماره‌ی‌ كورسییه‌كانیان‬ ‫یه‌كسانه‌‪.‬‬ ‫س �ه‌رچ��اوه‌ك �ه‌ وت �ی‌ “ب��ۆی�ه‌ ت��ا ئێستا‬ ‫یه‌كێتی‌‌و پ��ارت �ی‌ ل �ه‌س �ه‌ر چۆنیه‌تی‌‬ ‫داب �ه‌ش��ك��ردن �ی‌ ب��ودج��ه‌ی‌ حیزبه‌كان‬ ‫رێكنه‌كه‌وتوون”‪.‬‬ ‫ئ��ازاد جوندیانی‌ وته‌بێژی‌ مه‌كته‌بی‌‬

‫سیاسی‌ یه‌كێتی‌‪ ،‬وتی‌ “له‌و كۆبوونه‌وانه‌ی‌‬ ‫من به‌شداربووم تیایدا‪ ،‬شتی‌ له‌و جۆر ‌ه‬ ‫باسنه‌كراوه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر به‌شی‌ ئێمه‌‬

‫له‌به‌شی‌ پارتیش كه‌متربێت‪ ،‬ئ�ه‌وا‬ ‫كێشه‌ درووستنابێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ئێم ‌ه‬ ‫هاوپه‌یمانین‌و رێكده‌كه‌وین”‪.‬‬

‫ه �ه‌ردوێ��ن �ێ‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ ئه‌و‬ ‫دوو حیزبه‌ كۆبوونه‌وه‌‪ ،‬كه‌ته‌وه‌رێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان‌و‬ ‫سه‌ره‌كی‌ مه‌سه‌له‌ ‌‬

‫پشكی‌ خۆیانه‌ له‌بودجه‌كه‌دا‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور په‌یوه‌ندیكرد به‌ هه‌ندێك‬ ‫له‌به‌شداربووه‌كانی‌ كۆبووه‌نه‌وه‌كه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئاماده‌نه‌بوون له‌و باره‌یه‌وه‌ لێدوان‬ ‫بده‌ن‪.‬‬ ‫حكومه‌تی‌ هه‌رێم له‌یاسای‌ بودجه‌ی‌‬ ‫ئه‌مساڵدا ‪ 90‬ملیار دیناری‌ بۆ بودجه‌ی‌‬ ‫حیزبه‌كان دیاریكردووه‌‪ ،‬له‌سه‌ره‌تای‌‬ ‫مانگی‌ ته‌مموزدا د‪ .‬ب�ه‌ره�ه‌م ساڵح‬ ‫سه‌رۆكی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم رایگه‌یاند‬ ‫ب���ه‌ه���ۆی‌ ك��ورت��ه��ێ��ن��ان �ی‌ ب��ودج��ه‌ی‌‬ ‫ته‌رخانكراوه‌وه‌‪ ،‬بڕیاریانداوه‌ بودجه‌ی‌‬ ‫حیزبه‌كان كه‌مبكه‌نه‌وه‌ ب��ۆ نیوه‌ی‌‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ كه‌وه‌ریانده‌گرت‪.‬‬ ‫ئازاد جوندیانی‌ رایگه‌یاند بڕیاره‌كه‌ی‌‬ ‫سه‌رۆكی‌ حكومه‌ت هه‌ڵوه‌شاوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵكو جێبه‌جێكردنی‌ بڕیاره‌كه‌ دواخراوه‌‬ ‫بۆ ئه‌وكاته‌ی‌ كه‌یاسای‌ ته‌مویلی‌ بودجه‌ی‌‬ ‫حیزبه‌كان له‌په‌رله‌مان په‌سه‌ندده‌كرێت‪.‬‬ ‫جوندیانی‌ وت �ی‌ “ئ��ه‌و ب��ڕه‌ پاره‌یه‌ی‌‬ ‫كه‌ له‌ئێستادا ده‌درێ��ت به‌حیزبه‌كان‬ ‫به‌شێوه‌ی‌ قه‌رزه‌‪ ،‬دوای‌ په‌سه‌ندكردنی‌‬ ‫ی��اس��اك �ه‌ ل��ه‌پ��ه‌رل��ه‌م��ان ل �ه‌ب��ودج �ه‌ی‌‬ ‫حیزبه‌كان زی���اده‌ی‌ ئ �ه‌و ب��ڕه‌ پاره‌یه‌‬ ‫ده‌گه‌ڕێنرێته‌وه‌ بۆ حكومه‌ت”‪.‬‬ ‫راپۆرتێك له‌الپه‌ڕه‌ ‪4‬دا بخوێنه‌ره‌وه‌‬

‫پێكه‌وه‌ له‌پێناو به‌‌سزاگه‌یاندنی قوربانیدا‬ ‫“لیژنه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌‪،‬‬ ‫دۆسییه‌كه‌ی سه‌رده‌شتیان ونكردووه‌”‬ ‫كاروخ نامیق‬ ‫ب�ه‌ك��ر ع��وس��م��ان ب���رای رۆژن��ام �ه‌ن��ووس‬ ‫س �ه‌رده‌ش��ت عوسمان نیگه‌رانی خۆی‬ ‫له‌وه‌ نیشانده‌دات كه‌ئه‌و لیژنه‌یه‌ی بۆ‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌ له‌تیرۆركردنی سه‌رده‌شت‬ ‫له‌الیه‌ن سه‌رۆكی هه‌رێمه‌وه‌ پێكهێنراوه‌‪،‬‬ ‫دۆسییه‌كه‌یان ونكردووه‌‪.‬‬ ‫له‌لێدوانێكیدا بۆ ده‌ستوور‪ ،‬به‌كر عوسمان‬ ‫وتی‌ “دۆسییه‌ی‌ تیرۆكردنی‌ سه‌رده‌شت‬ ‫عوسمان ل �ه‌ڕووی‌ پراكتیكییه‌وه‌ به‌ره‌و‬ ‫ونبوون ده‌ڕوات‌و ئه‌و ونبوونه‌ش خودی‬ ‫لیژنه‌كه‌ دروستیكردووه‌”‪.‬‬

‫به‌كر ع��وس��م��ان‪ ،‬رایگه‌یاند “لیژنه‌ی‌‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌ له‌تیرۆركردنی‌ سه‌رده‌شت‬ ‫عوسمان كه‌ به‌فه‌رمانی سه‌رۆكی‌ هه‌رێم‬ ‫دروستبوو‪ ،‬تائێستا نه‌یانتوانیوه‌ هیچ‬ ‫به‌ئاراسته‌ی‌‬ ‫هه‌نگاوێكی‌ تازه‌بنێت‬ ‫دۆزی����ن����ه‌وه‌ی‌ ه���ۆك���اری‌ ت��ی��رۆك��ردن �ی‌‬ ‫سه‌رده‌شت”‪.‬‬ ‫ئ��اس��ۆس ه���ه‌ردی‌ ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ری‌ گشتی‌‬ ‫كۆمپانیای‌ ئاوێنه‌ وت�ی‌ “ئ �ه‌و لیژنه‌یه‌‬ ‫ئه‌گه‌ر بوونی‌ هه‌یه‌‌و كارناكات هۆكاره‌كه‌ی‌‬ ‫چییه‌؟ سه‌رۆكی‌ هه‌رێم ده‌بێت وه‌اڵمی‌ ئه‌و‬ ‫پرسیاره‌ بداته‌وه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ لیژنه‌كه‌‬ ‫به‌بڕیاری‌ ئه‌و دروستكراوه‌‪”.‬‬

‫نه‌ریمان عه‌بدوڵاڵ ئه‌ندامی‌ په‌رله‌مانی‌‬ ‫ك��وردس��ت��ان ل �ه‌ف��راك��س��ی��ۆن �ی‌ گ���ۆڕان‬ ‫ئاشكرایده‌كات كه‌لیژنه‌ی‌ لێكۆڵینه‌وه‌‬ ‫له‌تیرۆركردنی‌ س �ه‌رده‌ش��ت عوسمان‪،‬‬ ‫به‌بیانوی‌ ئه‌وه‌ی‌ لێكۆڵینه‌وه‌كان نهێنییه‌‪،‬‬ ‫تائێستا هیچی‌ نه‌دركاندووه‌‪.‬‬ ‫ن �ه‌ری��م��ان ع �ه‌ب��دوڵ�ڵا وت��ی‌ “پێناچێت‬ ‫ك��اره‌ك��ان �ی‌ ئ��ه‌و لیژنه‌یه‌ ئه‌نجامێكی‌‬ ‫ئ �ه‌وت��ۆی‌ لێبكه‌وێته‌وه‌‪ ،‬ل�ه‌ب�ه‌رئ�ه‌وه‌ی‌‬ ‫تائێستا به‌یاننامه‌یه‌كیان باڵوكردووه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌یاننامه‌كه‌ش ته‌نیا شتێكی‌ گشتییه‌‬ ‫خ�ه‌ڵ��ك�ی‌ ئ��اس��ای �ی‌ ئ���ه‌و زان��ی��اری��ان �ه‌ی‌‬ ‫بیستووه”‪.‬‬

‫“داهاتی ئه‌و نه‌وته‌ دیارنییه‌ كه‌ به‌قاچاخ ده‌ڕوات”‬ ‫گۆران وه‌هاب‬

‫بریكاری وه‌زاره‌ت��ی دارای��ی عێراق‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت كه‌داهاتی ئه‌و نه‌وت ‌ه‬ ‫دیارنیی ‌ه كه‌به‌شێوه‌ی نافه‌رمی‬ ‫له‌سنووره‌كانی حكومه‌تی هه‌رێمه‌و ‌ه‬ ‫ده‌نێردرێت ‌ه ده‌ره‌وه‌‪.‬‬

‫ی بریكاری وه‌زاره‌تی دارایی‬ ‫فازڵ نه‌ب ‌‬ ‫عێراق له‌لێدوانێكیدا بۆ ده‌ستوور‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی ئ�ه‌و نه‌وته‌ ‌‬ ‫رایگه‌یاند “پ��اره‌ ‌‬ ‫ی فه‌رمی له‌الیه‌ن حكومه‌تی‬ ‫به‌شێوه‌ ‌‬ ‫ی ده‌ره‌و ‌ه كراوه‌‪،‬‬ ‫هه‌رێمه‌و ‌ه ره‌وانه‌ ‌‬ ‫ی ‪ DFI‬وات ‌ه‬ ‫ی دێت ‌ه سندوق ‌‬ ‫پاره‌كه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌وڵه‌ته‌وه‌‌و داهاته‌كه‌ ‌‬ ‫خه‌زێنه‌ ‌‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌و ‌ه بۆ حكومه‌تی ناوه‌ندی”‪.‬‬

‫ی به‌شێوه‌ی‬ ‫ی ئ�ه‌و نه‌وته‌ ‌‬ ‫ل�ه‌ب��اره‌ ‌‬ ‫ق��اچ��اخ ئ��اودی��وی س��ن��ووره‌ك��ان��ی‬ ‫ه��ه‌رێ��م ده‌ك���رێ���ت‪ ،‬ف���ازڵ نه‌بی‬ ‫ی به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫ی “ئ �ه‌و نه‌وته‌ ‌‬ ‫وت ‌‬ ‫ی‬ ‫ن��اف�ه‌رم��ی ف���رۆش���راوه‌‪ ،‬پ��اره‌ك �ه‌ ‌‬ ‫نه‌گه‌ڕێندراوه‌ته‌و ‌ه بۆ حكومه‌تی‬ ‫ناوه‌ندی‌و تائێستا هیچ له‌وباره‌یه‌و ‌ه‬ ‫دیارنییه‌“‪.‬‬

‫قه‌واره‌ی كوردی به‌ به‌رنام ‌ه‬ ‫كۆنه‌كه‌و‌ه چووه‌ته‌وه‌ به‌غداد‬ ‫پ‪.‬ده‌ستوور‬ ‫په‌رله‌مانتارێك رایده‌گه‌یه‌نێت كه‌ئیئتیالف ‌‬ ‫ی‬ ‫فراكسیۆنه‌ كوردستانییه‌كان ه�ه‌ر به‌‬ ‫به‌رنامه‌ كۆنه‌كه‌وه‌ چووه‌ته‌وه‌ به‌غدادو‬ ‫به‌رنامه‌ی‌ نوێی بۆ دانوستاندنه‌كان له‌گه‌ڵ‬ ‫الیه‌نه‌کانی تری عێراق پێنییه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬مه‌حمود عوسمان ئه‌ندامی‌ ئه‌نجومه‌نی‌‬ ‫نوێنه‌ران له‌سه‌ر لیستی‌ هاوپه‌یمانی‌‬ ‫كوردستان‪ ،‬له‌لێدوانێكیدا بۆ ده‌ستوور‪،‬‬ ‫رایگه‌یاند “به‌رنامه‌ی‌ تازه‌مان نییه‌ هه‌ر‬ ‫به‌رنامه‌ كۆنه‌كه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌م ماوه‌یه‌دا‬ ‫سه‌رۆكی‌ هه‌رێم كۆبوونه‌وه‌یه‌كی‌ له‌گه‌ڵ‌‬ ‫ئیئتالفی‌ فراكسیۆنه‌ كوردستانییه‌كاندا‬ ‫ك����ردووه‌‌و پ��ێ��ك�ه‌وه‌ ئ��ه‌و ب�ه‌رن��ام�ه‌ی��ان‬ ‫چڕكردووه‌ته‌وه‌”‪.‬‬ ‫مه‌حمود عوسمان ده‌ڵێت پۆستی‌ سه‌رۆك‬ ‫كۆمار به‌نسبه‌ت ك���ورده‌وه‌ پۆستێكی‌‬ ‫سه‌ره‌كییه‌‪ ،‬وتی‌ “تائێستا هیچ قه‌واره‌یه‌كی‬ ‫تری‌ عێراقی‌ باسی‌ له‌وه‌نه‌كردووه‌ ئه‌و‬ ‫پۆسته‌ به‌كورد نه‌داته‌وه‌‌و هیچ كاندیدێكی‌‬ ‫ترش بۆ ئه‌و پۆسته‌ نییه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر نه‌درا‬ ‫به‌كوردیش ئه‌وكاته‌ لیسته‌كانی كوردستان‬ ‫كۆده‌بینه‌وه‌‌و بڕیاری‌ خۆمان ده‌ده‌ین”‪.‬‬ ‫له‌باره‌ی‌ سه‌ردانه‌كه‌ی مالیكی بۆ هه‌ولێر‬ ‫وتی‌ “هیچ رێككه‌وتنێك نه‌كراوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬

‫پێشتر یه‌كێتی‌‌و پارتی‌ رێككه‌وتنیان‬ ‫له‌گه‌ڵ‌ حیزبی‌ ده‌عوه‌دا هه‌بووه‌‌و ئێستا‬ ‫تازه‌یان كردووه‌ته‌وه‌”‪.‬‬ ‫نه‌‌جیب باڵه‌‌ته‌‌یی‌ ئ �ه‌‌ن��دام �ی‌ شاندی‌‬ ‫دانوستانكاری‌ ئیئتیالفی‌ فراكسیۆنه‌‬ ‫كوردستانییه‌‌كانـ‪ ،‬به‌ده‌ستووری راگه‌یاند‬ ‫ب �ه‌پ��ڕۆژه‌ی �ه‌ك��ی ن��وێ��وه‌ گ��ه‌ڕاون��ه‌ت��ه‌وه‌‬ ‫ب �ه‌غ��داد‪ ،‬وت �ی‌“ن��اوه‌ڕۆك �ی‌ پ��ڕۆژه‌ك �ه‌ش‬ ‫خۆی له‌به‌شداریكردنی‌ هه‌موو الیه‌نه‌كان‌و‬ ‫پابه‌ندبوون به‌ده‌ستوور‌و چاره‌سه‌كردنی‌‬ ‫كێشه‌كانی نێوان هه‌رێم به‌غدادا خۆی‬ ‫ده‌بینێته‌وه”‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫هه‌واڵ‬

‫به‌ره‌ ‌ی توركمانی‪ :‬مالیكی‬ ‫بازرگانێكی سیاسییه‌‬

‫ده‌ستوور‬ ‫ب��ه‌ر‌هی‌ توركمانی دژی وته‌كانی نوری‬ ‫مالیكی سه‌رۆكی لیستی ده‌وڵه‌تی یاسا‬ ‫ی وتبووی‬ ‫ی ئ��ه‌وه‌ ‌‬ ‫ده‌وه‌س��ت��ن�ه‌وه‌ ل�ه‌ب��اره‌ ‌‬ ‫ی ‪ 140‬ماده‌یه‌كی ده‌ستوورییه‌و ده‌بێت‬ ‫ماده‌ ‌‬

‫جێبه‌جێبكرێت‪.‬‬ ‫له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا كه‌كۆپییه‌كی ده‌ست‬ ‫ده‌س���ت���وور ك���ه‌وت���ووه‌‪ ،‬له‌به‌شێكیدا‬ ‫ی سیاسییه‌و‬ ‫ی بازرگانێك ‌‬ ‫هاتووه‌ “مالیك ‌‬ ‫نیشتمانپه‌روه‌ر نییه‌‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌و سیاسه‌ت ‌ه‬ ‫ی ع��ێ��راق ل��ه‌ده‌س��ت��ده‌دات‌و ئه‌و‬ ‫یه‌كێت ‌‬ ‫ی‬ ‫لێدوانه‌شی ته‌نیا بۆ مه‌به‌ستی‌ وه‌رگرتن ‌‬ ‫ی حكومه‌ته”‪.‬‬ ‫ی سه‌رۆكایه‌ت ‌‬ ‫پۆست ‌‬ ‫به‌ر‌هی‌ توركمانی له‌به‌یاننامه‌كه‌دا ئاماژ‌ه‬ ‫ی ‪ 140‬ماده‌یه‌كی‬ ‫ب �ه‌و‌ه ده‌ك��ه‌ن ك�ه‌م��اد‌ه ‌‬ ‫م�����ردووه‌‪ ،‬ه���ات���وو‌ه “ش��ت��ێ��ك ن��ه‌م��او‌ه‬ ‫به‌ناوی م��اده‌ی ‪140‬ه‌وه‌‌و ئه‌و ماده‌ی ‌ه ل ‌ه‬ ‫ی‬ ‫‪2007\12\31‬ه‌و‌ه م��ردووه‌‪ ،‬سه‌ردانه‌كه‌ ‌‬ ‫مالیكیش بۆ كوردستان ته‌نازولكردنه‌ بۆ‬ ‫كورد”‪.‬‬ ‫ی‬ ‫له‌الیه‌كی تره‌وه‌ فوئاد كوێخا حسێن ئه‌ندام ‌‬ ‫ی كه‌ركوك له‌لیستی‬ ‫ی پارێزگا ‌‬ ‫ئه‌نجومه‌ن ‌‬ ‫ی به‌هیچ‬ ‫برایه‌تی رایگه‌یاند “به‌ره‌ی‌ توركمان ‌‬ ‫ی ده‌ستوور‬ ‫جۆرێك ناتوانێت خاڵه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ‪140‬ی���ش ماده‌یه‌ك ‌‬ ‫ب��گ��ۆڕێ�ت‌و م���اده‌ ‌‬ ‫ده‌ستوورییه‌‌و هه‌ر كه‌سێك بكرێت ‌ه سه‌رۆك‬ ‫وه‌زیران ده‌بێت جێبه‌جێی بكات”‪.‬‬ ‫ی توركمانی‌ بۆ‬ ‫ی وت “به‌ره‌ ‌‬ ‫كوێخا ئه‌وه‌ش ‌‬ ‫دژایه‌تی‌ كورد دامه‌زراوه‌‌و به‌كرێگیراون”‪.‬‬

‫‪ 350‬بیناو خانوو‬ ‫به‌بڕیارێكی وه‌زاره‌تی‬ ‫كشتوكاڵ ده‌ڕوخێندرێت‬ ‫زانیار داقوقی‌‬ ‫وه‌زاره‌تی كشتوكاڵی عێراق‪ ،‬له‌نووسراوێكیدا‬ ‫بڕیارده‌دات هه‌ر خانوو ‌و بینایه‌ك له‌سه‌ر‬ ‫زه‌وی كشتوكاڵی گرێبه‌ست له‌سنووری‬ ‫قه‌زای داقوق دروستكرابێت‪ ،‬بڕوخێنرێت‪،‬‬ ‫به‌و پێیه‌ش ‪ 350‬خێزان خانوو‌و بیناكانیان‬ ‫ده‌ڕوخێنرێت‪.‬‬ ‫به‌نووسراوی ژم��ار‌ه ‪ 8360‬كه‌ له‌كۆتایی‬ ‫مانگی شه‌شی ئه‌مساڵدا له‌الیه‌ن وه‌زاره‌تی‬ ‫كشتوكاڵی عێراقییه‌و‌ه ده‌رچووه‌‪ ،‬داواده‌كات‬ ‫هه‌ر خانوو یان بینایه‌ك ك ‌ه له‌سه‌ر زه‌وی‬ ‫كشتوكاڵی دروستكرابێت‪ ،‬بڕوخێنرێت‪،‬‬ ‫به‌پێی ئه‌و بڕیار‌ه ‪ 350‬هاوواڵتی كورد‬ ‫خانوو‌و بیناكانیان ده‌ڕوخێنرێت‪.‬‬ ‫ی‬ ‫حه‌سه‌ن باباعه‌لی‌ هاوواڵتییه‌كی‌ گوند ‌‬ ‫حه‌وته‌غاری سنووری ق��ه‌زای داقووقه‌‪،‬‬ ‫له‌لێدوانێكیدا بۆ ده‌ستوور وتی “ئێم ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی كشتوكاڵ ‌‬ ‫خ��ان��ووم��ان ل �ه‌س �ه‌ر زه‌و ‌‬

‫ی ‪ 50‬خێزان ده‌بین”‪.‬‬ ‫دروستكردووه‌و نزیكه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌ڕێوه‌به‌ری‌ كشتوكاڵ ‌‬ ‫مه‌هدی‌ كاكه‌ی ‌‬ ‫ی وت “ئێم ‌ه به‌هیچ‬ ‫كه‌ركوك به‌ده‌ستوور ‌‬ ‫ی له‌وجۆر‌ه نیی ‌ه‬ ‫جۆریك ئاگامان له‌نووسراو ‌‬ ‫ی كشتوكاڵه‌وه‌ ده‌ركرابێت‪،‬‬ ‫ك ‌ه له‌وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی كشتوكاڵ‬ ‫به‌اڵم به‌پێی‌ یاسای وه‌زاره‌ت � ‌‬ ‫ی تایبه‌ت به‌خۆی‬ ‫هه‌ر جوتیارێك خانوو ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر نییه‌‪،‬‬ ‫دروستكرد‪ ،‬ئ�ه‌وه‌ كێشه‌ ‌‬ ‫ی به‌كۆمه‌ڵ نه‌بێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌مه‌رجێك بینا ‌‬ ‫یاخود گوندی‌ تێدا فراوان نه‌كرێت”‪.‬‬ ‫ی‬ ‫به‌پێی زانیارییه‌كانی ده‌ستوور له‌سنوور ‌‬ ‫ی ‪ 350‬خانوو و‬ ‫ی داق���وق نزیك ‌ه ‌‬ ‫ق��ه‌زا ‌‬ ‫بینا له‌سه‌ر زه‌وی��ی�ه‌ كشتوكاڵییه‌كان‪،‬‬ ‫ی گرێبه‌ستن دروستكراوه‌‌و ناویشیان‬ ‫ئه‌وان ‌ه ‌‬ ‫تۆماركراوه‌‌و ره‌وان ‌هی‌ قائیمقامیه‌تی‌ قه‌زاكه‌و‬ ‫ی ئه‌و بڕیاره‌‪.‬‬ ‫پۆلیس كراوه‌ بۆ جێبه‌جێكردن ‌‬ ‫ئه‌حمه‌د حسون قائیمقامی‌ قه‌زای‌ داقوق‬ ‫ئاماده‌نه‌بوو هیچ لێدوانێك له‌وباره‌یه‌و‌ه‬ ‫بدات‪.‬‬

‫قاچاخچییه‌كانی به‌نزین‌و سوته‌مه‌نی له‌كه‌ركوك ده‌درێن ‌ه دادگا‬ ‫زانیار داقوقی‬ ‫وه‌زاره‌ت����ی‌ ن�ه‌وت�ی‌ ع��ێ��راق لیژنه‌یه‌كی بۆ‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌ له‌دروستبوونی قه‌یرانی به‌نزین‬ ‫له‌شاری كه‌ركوك دروس��ت��ك��ردووه‌‪ ،‬بڕیاره‌‬ ‫قورسترین س��زا ب �ه‌س �ه‌ر ئ��ه‌و كه‌سانه‌دا‬ ‫بسه‌پێنێت‪ ،‬كه‌قاچاخچیه‌تی به‌سوته‌مه‌نی‌و‬ ‫به‌شه‌ به‌نزینی ئه‌و پارێزگایه‌وه‌ ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫به‌هۆی‌ دروستبوونی قه‌یرانی‌ به‌نزینه‌و‌ه‬ ‫له‌شاری كه‌ركوك‪ ،‬وه‌زاره‌ت��ی نه‌وتی عێراق‬ ‫لیژنه‌یه‌كی لێكۆڵینه‌وه‌ ‌ی ره‌وانه‌ی‌ ئه‌و شار‌ه‬ ‫كردووه‌‪ ،‬ئه‌و لیژنه‌یه‌ش به‌هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ‬ ‫لیژنه‌یه‌كی پارێزگای كه‌ركوكدا به‌دواداچوون‌و‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌ له‌چۆنیه‌تی به‌قاچاخبردنی نه‌وت‬ ‫ل�ه‌و ش��اره‌ ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬لیژنه‌كه‌ی‌ پارێزگای‬ ‫كه‌ركوك به‌هاوبه‌شی له‌نێوان فه‌رمانگه‌ ‌ی‬ ‫س��وت �ه‌م �ه‌ن��ی‌‌و پ��ارێ��زگ��اردا پێكهێنراوه‌‪،‬‬ ‫كه‌عه‌بدولڕه‌حمان مسته‌فا پارێزگاری كه‌ركوك‬ ‫سه‌رۆكایه‌تی ده‌كات‪.‬‬ ‫س �ه‌رچ��اوه‌ی �ه‌ك��ی ئ��اگ��ادار ل��ه‌و لیژنانه‌‪،‬‬

‫له‌لێدوانێكی تایبه‌تدا بۆ ده‌ستوور‪ ،‬رایگه‌یاند‬ ‫“ئه‌و لیژنه‌یه‌ی له‌وه‌زاره‌تی نه‌وتی عێراقه‌و‌ه‬ ‫هاتووه‌ بۆ چاره‌سه‌ركردن ‌ی قه‌یران ‌ی به‌نزین‌و‬ ‫سوته‌مه‌نی‪ ،‬ئێستا لیژنه‌كه‌ ده‌ستیكردوو‌ه‬ ‫به‌لێكۆڵینه‌وه‌‌و ب �ه‌دواداچ��وون له‌چۆنیه‌تی‬ ‫به‌قاچاخبردنی‌ به‌نزین‌و سوته‌مه‌نی”‪.‬‬

‫شه‌ش مانگ ‌ه چوارقوڕنه‌ سه‌رۆك ‌ی‬ ‫شاره‌وان ‌ی نییه‌‬ ‫فه‌رمان چۆمانی‌‬ ‫ی شه‌ش مانگ ‌ه شارۆچك ‌هی‌ چوارقوڕن ‌ه‬ ‫ماوه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نییه‌و به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫سه‌رۆكی‌ ش��اره‌وان� ‌‬ ‫ی شاره‌وانییه‌‪.‬‬ ‫ناحیه‌كه‌ به‌وه‌كاله‌ت سه‌رۆك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ناحی ‌ه ‌‬ ‫مزه‌فه‌ر عه‌بدوڵاڵ به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫ی وت “شه‌ش مانگ ‌ه‬ ‫چوارقوڕن ‌ه به‌ده‌ستوور ‌‬ ‫ی شاره‌وانیم به‌وه‌كاله‌ت‪ ،‬زۆر گرنگ ‌ه‬ ‫سه‌رۆك ‌‬ ‫ی هه‌بێ‪،‬‬ ‫چوارقوڕن ‌ه سه‌رۆكی‌ ش��اره‌وان � ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كاریگه‌ر ‌‬ ‫ی ش��اره‌وان � ‌‬ ‫چونكه‌ س�ه‌رۆك� ‌‬ ‫راسته‌وخۆی‌ له‌سه‌ر فه‌رمانگه‌كه‌ ده‌بێت”‪.‬‬

‫ی‬ ‫ی ناحیه‌ی‌ چ��وارق��وڕن�ه‌ وت ‌‬ ‫ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی س �ه‌رۆك �ی‌ ش��اره‌وان � ‌‬ ‫“دان����ان‌و الب��ردن � ‌‬ ‫په‌یوه‌ندی‌ به‌ به‌ڕێوه‌به‌ری‌ ناحیه‌و‌ه نییه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵكو په‌یوه‌ندی‌ به‌حكومه‌ته‌وه‌ هه‌یه”‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شدا ك �ه‌زۆر كه‌س خاوه‌ن‬ ‫ی ئ�ه‌ن��دازی��اری‌‌و به‌كالۆریۆسن‌و‬ ‫بڕوانامه‌ ‌‬ ‫ی ئه‌و پۆسته‌یان داوه‌و‬ ‫ی به‌ده‌ستهێنان ‌‬ ‫هه‌وڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫كاریان بۆ ك��ردووه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم به‌شێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ناحی ‌ه هیچ‬ ‫فه‌رمی‌ له‌الیه‌ن به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫نووسراوێك بۆ كه‌س نه‌كراو‌ه كه‌ئه‌و پۆست ‌ه‬ ‫ێ ده‌بێت ‌ه‬ ‫ی “ناشزانێت ك ‌‬ ‫وه‌ربگرێت‌و وت ‌‬ ‫خاوه‌ن ئه‌و پۆسته”‪.‬‬

‫ئه‌حمه‌د عه‌سكه‌ر ‌ی سه‌رۆكی‌ ئه‌نجومه‌ن ‌ی‬ ‫پارێزگا ‌ی كه‌ركوك به‌وه‌كاله‌ت‪ ،‬له‌لێدوانێكیدا‬ ‫بۆ ده‌ستوور‪ ،‬قه‌یرانی‌ به‌نزین‌و سوته‌مه‌نی‬ ‫له‌پارێزگای ك �ه‌رك��وك ده‌خ��ات � ‌ه ئه‌ستۆ ‌ی‬ ‫وه‌زاره‌ت ‌ی نه‌وتی عێراق‪ ،‬وت ‌ی “ئه‌و وه‌زاره‌ت ‌ه‬ ‫پ��ڕه‌ له‌كۆنه‌ به‌عس ‌ی شۆڤێنی‌و تائیستا‬

‫زانكۆ ‌ی سلێمانی‌ مانگانه‬ ‫نزیك ‌ه ‌ی ‪ 18‬ملیۆن دینار‬ ‫به‌كرێ ‌ی پاس ده‌دات‬ ‫كاروخ نامیق‬ ‫به‌پێی‌ ئه‌و زانیارییانه‌ی‌ ده‌ست رۆژنامه‌ ‌ی‬ ‫ده‌س��ت��وور ك��ه‌وت��وون زان��ك��ۆ ‌ی سلێمان ‌ی‬ ‫گرێبه‌ستێكی‌ له‌گه‌ڵ ‪ 22‬پاس ئه‌نجامداوه‌ بۆ‬ ‫گواستنه‌وه‌ی‌ فه‌رمانبه‌رانی‌ زانكۆ له‌شوێن ‌ی‬ ‫كاره‌كه‌یان بۆ ماڵه‌وه‌‌و به‌پێچه‌وانه‌وه‌‪ ،‬كه‌كرێ ‌ی‬ ‫هه‌ر پاسێك مانگان ‌ه ‪ 800‬هه‌زار دیناره‌‪ ،‬ئه‌م ‌ه‬ ‫له‌كاتێكدای ‌ه زانكۆ ‌ی سلێمان ‌ی خۆی‌ خاوه‌ن ‌ی‬ ‫‪ 45‬پاس‌و ئۆتۆمبێلی‌ تایبه‌ته‌‪.‬‬

‫له‌گه‌رمیان داوای راگرتنی درامایه‌كی‬ ‫كه‌ناڵی ‪ MBC1‬ده‌كرێت‬ ‫ده‌شتی‌ ئه‌نوه‌ر له‌گه‌رمیان‬ ‫حه‌وت رێكخراوی‌ گه‌رمیان خه‌ریكی‌‬ ‫كۆكردنه‌وه‌ی‌ واژۆن بۆ راگرتنی‌‬ ‫درامایه‌کی‌ كه‌ناڵی ‪،MBC1‬‬ ‫به‌ناوی‌ (عرظ الطیبه)‪،‬‬ ‫به‌بیانووی ئه‌وه‌ی‌ سوكایه‌تی‌ به‌كوردو‬ ‫گه‌ریالكانی‌ په‌كه‌كه‌ ده‌كات‪.‬‬ ‫عه‌دنان قوربانی‌ وته‌بێژی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌‬

‫په‌یام له‌لێدوانێكیدا به‌ده‌ستووری‌‬ ‫راگه‌یاند “ئه‌م درامایه‌‌ به‌زمانی‌‬ ‫عه‌ره‌بی‌ به‌رهه‌مهێنراوه‌ له‌كه‌ناڵی‬ ‫(‪ )MBC1‬نمایشده‌كرێت‬ ‫كه‌سوكایه‌تیه‌كی‌ زۆر به‌گه‌لی‌ كورد‬ ‫ده‌كات”‪.‬‬ ‫قوربانی‌ ئه‌وه‌شی‌ وت “ئێمه‌ ئه‌و‬ ‫واژۆیانه‌ كۆده‌كه‌ینه‌وه‌و ئاراسته‌ی‌‬ ‫سه‌رۆكی‌ حكومه‌ت‌و په‌رله‌مانی‌‬ ‫كوردستان‌و په‌رله‌مانی‌ عێراقیشی‌‬

‫دژای��ه‌ت��ی‌ ئ��ی��داره‌ ‌ی ك��ه‌رك��وك به‌تایبه‌ت‬ ‫كورده‌كان ده‌كه‌ن”‪.‬‬ ‫عه‌سكه‌ری‌ وت��ی “هیچ هۆكارێكی‌ خ��راپ‬ ‫ده‌رب��اره‌ی‌ پااڵوگه‌كانی به‌نزین نییه‌‌و هیچ‬ ‫قاچاخچییه‌ك له‌كه‌ركوك كاریگه‌ر ‌ی له‌سه‌ر‬ ‫قه‌یرانی‌ به‌نزین دروستنه‌كردووه‌”‪.‬‬ ‫ئه‌حمه‌د عه‌سكه‌ری‌ روونیكرده‌وه‌‪ ،‬كه‌وه‌زاره‌ت ‌ی‬ ‫نه‌وتی‌ عێراق ناوبه‌ناو له‌كه‌ركوك قه‌یرانێك‬ ‫دروستده‌كات‌و به‌ش ‌ه سوته‌مه‌نی‌ پارێزگاك ‌ه‬ ‫كه‌مده‌كاته‌وه‌‪ ،‬وتی‌ “ئه‌مه‌ ده‌بێت ‌ه هۆی‌ كێشه‌و‬ ‫دروستكردنی‌ ئاڵۆزی‌ له‌شاری‌ كه‌ركوكدا”‪.‬‬ ‫عه‌بدولڕه‌حمان مسته‌فا پارێزگار ‌ی كه‌ركوك‬ ‫له‌لێدوانێكیدا ب��ۆ ده‌س��ت��وور وت �ی‌ “وه‌ك‬ ‫ئیداره‌ی‌ پارێزگای‌ كه‌ركوك ده‌ستمانكردوو‌ه‬ ‫به‌پێكهێنانی‌ چه‌ند مه‌فره‌زه‌یه‌ك ‌ی پۆلیس ‌ی‬ ‫تایبه‌ت به‌چاودێریكردنی به‌نزینخانه‌كان”‪.‬‬ ‫ه��ه‌روه‌ه��ا وت��ی‌ “لێكۆڵینه‌وه‌ ‌ی توند دژ‬ ‫به‌قاچاخبردنی‌ به‌نزین‌و به‌ش ‌ی سوته‌مه‌ن ‌ی‬ ‫ده‌ك���ه‌ی���ن‌و س �ه‌رپ��ێ��چ��ی��ك �ه‌ران ب �ه‌ت��ون��د ‌ی‬ ‫سزاده‌ده‌ین”‪.‬‬

‫ده‌كه‌ین‪ ،‬چونكه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ زۆر‬ ‫ناشیرین باس له‌كورده‌كانی‌ چیای‌‬ ‫قه‌ندیل‌و په‌كه‌كه‌و كورد به‌گشتی‬ ‫ده‌كات‪ ،‬كه‌چۆن دزی‌‌و بێڕه‌وشتی‌‌و‬ ‫كاری‌ نا مرۆڤانه‌ ده‌كه‌ن”‪.‬‬ ‫قوربانی رایگه‌یاند كه‌كاری واده‌كه‌ن‬ ‫هه‌ڵمه‌ته‌كه‌ ته‌واوی‌ كوردستان‬ ‫بگرێته‌وه‌‌و وتی‌ “بۆ ئه‌وه‌ی‌ هه‌موو‬ ‫الیه‌ك ئاگاداربێت‌ ئه‌و درامایه‌‌ چۆن‬ ‫سوكایه‌تی‌ به‌گه‌لی‌ كورد ده‌كات”‪.‬‬

‫سه‌رچاوه‌یه‌ك له‌زانكۆ ‌ی سلێمانی‌ به‌رۆژنامه‌ ‌ی‬ ‫ده‌ستوور ‌ی راگه‌یاند سه‌رۆكایه‌تی‌ زانكۆ ‌ی‬ ‫سلێمان ‌ی بۆ گواستنه‌وه‌ی‌ فه‌رمانبه‌ران ‌ی‬ ‫زانكۆ‪ ،‬گرێبه‌ستی‌ له‌گه‌ڵ ‪ 22‬پاس ‌ی مه‌ده‌ن ‌ی‬ ‫ئه‌نجامداوه‌‪ ،‬وتی‌ “بڕیاریشه‌ له‌ئاینده‌یه‌ك ‌ی‬ ‫نزیكدا چوار پاس ‌ی تر به‌كر ‌ێ بگرن‪ ،‬به‌مه‌ش‬ ‫بڕی‌ ئه‌و پاره‌یه‌ی‌ زانكۆی‌ سلێمانی‌ مانگان ‌ه‬ ‫بۆ كرێ ‌ی پاس ‌ی فه‌رمانبه‌ران خه‌رجیده‌كات‪،‬‬ ‫ده‌بێت ‌ه ‪ 20‬ملیۆن‌و ‪ 800‬هه‌زار دینار”‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌كه‌ وتی‌ “له‌ئێستادا زانكۆ خۆی ‪45‬‬ ‫پاس‌و ئۆتۆمبێلی تایبه‌تی هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ته‌نها‬ ‫بۆ هه‌ندێك شت كه‌خۆیان بیانه‌وێت كاری‬ ‫پێده‌ك ‌هن‌و ئێستاش مانگان ‌ه ‪ 17‬ملیۆن‌و ‪600‬‬ ‫هه‌زار دینار بۆ كرێی پاس ته‌رخانده‌كه‌ن”‪.‬‬ ‫ئه‌و سه‌رچاوه‌ی ‌ه وتی‌ “ئه‌و كاره‌ی‌ زانكۆ ‌ی‬ ‫سلێمانی‌ ته‌نها به‌فیڕۆدانی‌ پاره‌یه‌‪ ،‬ده‌توانرێت‬ ‫ب �ه‌و ‪ 45‬پ��اس�ه‌ ‌ی زان��ك��ۆ فه‌رمانبه‌رانیش‬ ‫بگوازنه‌وه‌”‪.‬‬ ‫دكتۆر ف��اروق عه‌بدولكه‌ریم ی��اری��ده‌ده‌ری‌‬ ‫سه‌رۆكی‌ زانكۆ ‌ی سلێمانی‌ بۆ كاروباری‌‬ ‫كارگێڕی‌ به‌ده‌ستووری‌ راگه‌یاند “ئه‌و ‪45‬‬ ‫پاسه‌ی‌ زانكۆ ژماره‌یه‌ك ‌ی كه‌مه‌‪ ،‬ناتوانین‬ ‫بۆ فه‌رمانبه‌ران ‌ی دابینبكه‌ین‪ ،‬ئه‌و پاسانه‌‬ ‫به‌كارده‌هێنین بۆ كاروباری‌ ئیدار ‌ی زانكۆ‌و‬ ‫خ��وێ��ن��دك��اران‌و خوێندنی‌ ب��ااڵ‪ ،‬ه�ه‌روه‌ه��ا‬ ‫بۆ گه‌شت ‌ی زانستی‌ خوێندكاران‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫ج��گ�ه‌ل�ه‌وه‌ی‌ له‌كاتی‌ ده‌وام���دا زۆر زیاتر‬ ‫پێوستمان پێیان ده‌بێت”‪.‬‬

‫‪3‬‬

‫به‌رگری‌ له‌ئازاد ‌ی‬ ‫نووسین‌و‬ ‫رۆژنامه‌گه‌ری‬ ‫زمناكۆ عزیز‬ ‫ی‬ ‫پاش باڵوبوونه‌و‌هی‌ چاوپێكه‌وتنێك ‌‬ ‫ی‬ ‫رۆژن��ام��ه‌وان��ی‌ ل �ه‌دوای��ی��ن ژم���اره‌ ‌‬ ‫ی ل��ڤ��ی��ن��دا‪ ،‬س��ه‌ره‌ن��ج��ام‬ ‫گ���ۆڤ���ار ‌‬ ‫سه‌رنووسه‌رو رۆژنامه‌نووسه‌كانی‌ ئه‌و‬ ‫گۆڤاره‌ كه‌وتوونه‌ته‌ به‌ر هه‌ڕه‌شه‌‪،‬‬ ‫ی له‌م‬ ‫ی حكومه‌ت ورته‌یه‌ك ‌‬ ‫به‌بێئه‌وه‌ ‌‬ ‫ب��اره‌ی �ه‌و‌ه لێوه‌بێت‪ ،‬وه‌ك بڵێیت‬ ‫ئه‌و‌ه په‌یوه‌ندی‌ به‌حكومه‌ته‌و‌ه نییه‌و‬ ‫ی ئه‌و جۆر‌ه كێشان ‌ه‬ ‫ئه‌وان به‌رپه‌س ‌‬ ‫نین‪ ،‬ل���ه‌وه‌ش قه‌باحه‌تتر ئ �ه‌وه‌ی‬ ‫ی‬ ‫كه‌رۆژنام ‌هی‌ س�ه‌ره‌ك��ی‌‌و زمانحاڵ ‌‬ ‫ی كوردستان‪ ،‬بووه‌ت ‌ه‬ ‫پارتی‌ دیموكرات ‌‬ ‫مینبه‌رێك بۆ ب�ڵاوك��ردن �ه‌وه‌ی‌ ئه‌و‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌و په‌المارانه‌و ناڕاسته‌وخۆ‬ ‫ی ترس‌و‬ ‫ی ده‌كات له‌و فه‌زا ‌‬ ‫پشتیوان ‌‬ ‫تۆپاندن‌و زه‌مینه‌سازكه‌ره‌ی‌ تیرۆر‪.‬‬ ‫گ����ۆڤ����اری‌ ل���ڤ���ی���ن‌و س���ه‌رج���ه‌م‬ ‫رۆژنامه‌نووسان ده‌بێت ئه‌و مافه‌یان‬ ‫ێ‬ ‫هه‌بێت ك�ه‌ه�ه‌رچ��ی�ه‌ك ده‌ی��ان��ه‌و ‌‬ ‫بینووسن‌و بیڵێن‪ ،‬باڵویبكه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی پاراستن ‌‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت��ی��ش ئ �ه‌رك � ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌و مه‌ودایه‌ی ‌ه كه‌ئه‌مڕۆ بۆ ئازاد ‌‬ ‫ڕاده‌بڕین فه‌راهه‌مبووه‌‪ ،‬بیپارێزێت‪،‬‬ ‫ی‬ ‫هه‌رچی‌ ئ�ه‌و حیزب‌و الیه‌نانه‌یش ‌‬ ‫كه‌خۆیان به‌قوربانی‌ ئه‌و نووسین‌و‬ ‫بابه‌ت ‌ه رۆژنامه‌وانیان ‌ه ده‌زانن‪ ،‬مافیان‬ ‫هه‌ی ‌ه ك�ه‌وه‌اڵم��ب��ده‌ن�ه‌وه‌و ئه‌وانیش‬ ‫ی خۆیان بكه‌ن بۆ خه‌ڵك‪ ،‬ئیتر‬ ‫قسه‌ ‌‬ ‫خه‌ڵك خۆی‌ له‌و نێوه‌نده‌دا ئازاد‌ه‬ ‫كه‌بڕوا به‌كێ‌‌و ك��ام قس ‌ه په‌سه‌ند‬ ‫ی‬ ‫ی بنه‌ماكان ‌‬ ‫ده‌كات‪ ،‬ئه‌مانه‌ ئه‌لفوبێ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مه‌ده‌نیی ‌ه كه‌ به‌درێژای ‌‬ ‫كۆمه‌ڵگا ‌‬ ‫ی راب����ردوو ده‌س��ه‌اڵت��داران‬ ‫‪19‬س��اڵ � ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌ه��ۆڵ �ی‌ بۆ ده‌ك��وت �ن‌و به‌قیمه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خه‌ڵك ‌‬ ‫ن��ان‌و بژێوی‌ ده‌ردخ���وارد ‌‬ ‫كوردستانی‌ ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫ل���ه‌وه‌ش ق��ێ��زه‌وه‌ن��ت��ر ئ��ه‌وه‌ی�� ‌ه ك ‌ه‬ ‫ی گێژكردن‌و‬ ‫له‌ڕێگه‌ی‌ كه‌ناڵه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌ستی‌ كۆنه‌په‌رستانه‌ ‌‬ ‫به‌جواڵندن ‌‬ ‫خه‌ڵك‪ ،‬بته‌وێ‌ الیه‌نگری‌‌و حه‌قانییه‌ت‬ ‫ی‬ ‫بۆ خۆت تۆماربكه‌یت‪ ،‬ئاخر كه‌یس ‌‬ ‫لڤین‌و بابه‌ت ‌ه رۆژنامه‌وانیه‌كه‌ چ‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كی‌ هه‌ی ‌ه به‌مه‌الكان‌و‬ ‫ی مزگه‌وته‌كانه‌وه‌؟‬ ‫خوتبه‌كان ‌‬ ‫خۆ ره‌نگه‌ نووسین‌و بابه‌ته‌كان راست‬ ‫ێ‬ ‫نه‌بن‌و كه‌سانێك هه‌بێت كه‌بیانه‌و ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌و ئازادییه‌ی‌ كه‌ئه‌مڕۆ رۆژنامه‌گه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌قازانجی‌ م �ه‌رام‌و نیه‌ت ‌‬ ‫هه‌یه‌ت ‌‬ ‫ی خۆیان ئاڕاست ‌هی‌ بكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫سیاس ‌‬ ‫ی رۆژنامه‌نووسان‬ ‫ئه‌م ‌ه نابێت باجه‌كه‌ ‌‬ ‫ی یاساو‬ ‫بیده‌نه‌وه‌‪ ،‬به‌ڵكو ئه‌وه‌ كار ‌‬ ‫دادگایه‌‪ ،‬الیه‌نه‌كانی‌ په‌یوه‌ندیدار به‌و‬ ‫مه‌سه‌له‌یه‌و‌ه ده‌توانن مه‌ده‌نیانه‌و‬ ‫ی ن��ائ��ارام‬ ‫دوور ل �ه‌ه �ه‌ر ره‌وش��ێ��ك � ‌‬ ‫و ن��ادروس��ت‪ ،‬له‌رێگه‌ی‌ ج��ه‌ده‌ل‌و‬ ‫ی به‌ڵگه‌كان‬ ‫پلیمیك‌و خستنه‌ڕوو ‌‬ ‫ی‬ ‫گرێكوێره‌كان بكه‌نه‌وه‌و چاره‌سه‌ر ‌‬ ‫ی ره‌فتاری‬ ‫بكه‌ن‪ .‬هه‌ركه‌سه‌و به‌رپرس ‌‬ ‫خۆیه‌تی‌‪.‬‬ ‫له‌م نێوه‌دا ئه‌ركی‌ ئازادیخوازان‌و‬ ‫الیه‌نگرانی‌ كۆمه‌ڵگای‌ م�ه‌ده‌ن��ی‌‌و‬ ‫ی‬ ‫ئ��ازادی‌ رۆژنامه‌گه‌رییه‌‪ ،‬كه‌داكۆك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ن��او گۆڤار ‌‬ ‫ل�ه‌رۆژن��ام�ه‌ن��ووس��ان� ‌‬ ‫ی‬ ‫لڤین بكه‌ن‌و رێگ ‌ه نه‌ده‌ین ف�ه‌زا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئازاد ‌‬ ‫ترس‌و تۆقاندن مه‌وداكان ‌‬ ‫به‌رته‌سكبكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی لڤین له‌ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫كاره‌كه‌ی‌ گۆڤار ‌‬ ‫ك���اری‌ رۆژن��ام��ه‌ن��ووس��ی��دا نییه‌‪،‬‬ ‫ی‬ ‫هه‌ربۆی ‌ه پاراستنی‌ گیان‌و ژیان ‌‬ ‫ی‬ ‫رۆژن��ام��ه‌ن��ووس��ان��ی‌ ل�ه‌ئ�ه‌س��ت��ۆ ‌‬ ‫حكومه‌ته‌و ده‌ب��ێ��ت سنوورێك بۆ‬ ‫ی‬ ‫ئ �ه‌و ده‌س��ت��درێ��ژی‌‌و دروستكردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تۆقاندنه‌ دابنێت‌و س��زا ‌‬ ‫ف���ه‌زا ‌‬ ‫ی سه‌رپێچیكارانیش ب��دات‪.‬‬ ‫توند ‌‬ ‫ی كوردستانیش‬ ‫ی دیموكرات ‌‬ ‫پارت ‌‬ ‫ی كوردستانه‌‪،‬‬ ‫ی زیاتر ‌‬ ‫ی نیوه‌ ‌‬ ‫كه‌حاكم ‌‬ ‫ی كۆتاییهێنان ‌ه به‌و‬ ‫به‌رپرسی‌ سه‌ره‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌لومه‌رجه‌و هه‌ر كاردانه‌وه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی ك ‌ه‬ ‫ی ئه‌و گروپ‌و كۆمه‌اڵنه‌ ‌‬ ‫ساوێلكانه‌ ‌‬ ‫ی له‌سه‌روه‌ران”دا‪،‬‬ ‫ی “داكۆك ‌‬ ‫له‌ژێرناو ‌‬ ‫ی مه‌الكانه‌و‌ه‬ ‫ی هاندانه‌كان ‌‬ ‫یان به‌هۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫بكه‌وێته‌وه‌‪ ،‬ه�ه‌م��ووی‌ له‌ئه‌ستۆ ‌‬ ‫پارتییه‌‪.‬‬ ‫‪zmnaco@yahoo.co.uk‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪2‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫هه‌واڵ‬

‫پله‌ی‌ سه‌ربازی‪ ،‬وه‌ك "نوقڵ"ی جه‌ژنان ‌ه ده‌به‌خشرێته‌وه‌‬

‫بریكاری وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌‪ :‬هه‌ر به‌رپرسێك پشتگیری‌ نادروست ‌ی پێشمه‌رگ ‌ه بكات‪ ،‬ئه‌وا خیانه‌تده‌كات‬ ‫فه‌رمان خێاڵنی‌‬

‫فڕكان فڕكانی پێشمه‌رگه‌‪ ،‬له‌ئه‌م به‌رپرسه‌وه‌‬ ‫ب��ۆ ئ �ه‌و ب �ه‌رپ��رس ب��ۆ پشتگیریكردن تا‬ ‫پله‌ی سه‌ربازییان به‌رزبكرێته‌وه‌ له‌ناو‬ ‫وه‌زاره‌ت���ی پێشمه‌رگه‌دا ده‌ستپێكردووه‌‪،‬‬ ‫په‌رله‌مانتارێكیش ده‌ڵێت ئه‌وه‌ی ئێستا هه‌یه‌‬ ‫فه‌وزایه‌‪.‬‬ ‫پله‌ وه‌ك نوقڵی جه‌ژنانه‌‬ ‫ده‌س��ت��وور زانیویه‌تی له‌گه‌ڵ هه‌وڵه‌كانی‬ ‫حكومه‌ت بۆ یه‌كگرتنه‌وه‌ی‌ هێزی پێشمه‌رگه‌‪،‬‬ ‫به‌رزكردنه‌وه‌ی‌ پله‌ی‌ سه‌ربازی به‌بێ به‌رنامه‌و‬ ‫به‌بێ له‌به‌رچاوگرتنی یاساو رێنماییه‌كان‬ ‫ده‌به‌خشرێته‌وه‌ به‌پێشمه‌رگه‌‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور له‌سه‌رچاوه‌یه‌كی ئ��اگ��اداره‌وه‌‬ ‫زانیاری ئه‌وه‌ی ده‌ستكه‌وتووه‌‪ ،‬كه‌ڕێژه‌یه‌كی‬ ‫زۆر پله‌ی‌ سه‌ربازی به‌پێی پشتگیری حیزبی‬ ‫ب �ه‌رزك��راوه‌ت �ه‌وه‌‪ ،‬وه‌زاره‌ت���ی پێشمه‌رگه‌ش‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت كه‌ناتوانن كۆنتڕۆڵی ئه‌و‬ ‫حاڵه‌ته‌ بكه‌ن‪.‬‬ ‫به‌پێی وته‌ی‌ ئه‌و پێشمه‌رگانه‌ی‌ ده‌ستوور‬ ‫قسه‌ی‌ له‌گه‌ڵدا ك��ردوون‪ ،‬به‌رزكردنه‌وه‌ی‌‬ ‫پله‌ی‌ سه‌ربازی له‌ئێستادا به‌پشتگیریكردنی‬ ‫ب �ه‌رپ��رس��ی ح��ی��زب �ی‌و ح��ك��وم��ی ده‌ب��ێ��ت‪،‬‬ ‫له‌چوارچێوه‌ی فایلێكدا خزمه‌تی ئه‌و كه‌سانه‌‬ ‫كۆده‌كرێته‌وه‌‌و به‌پێی خزمه‌ته‌كه‌یان پله‌یان‬ ‫پێده‌درێت‪.‬‬ ‫پێشمه‌رگه‌یه‌ك كه‌پله‌ی‌ سه‌ربازی موالزمی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬له‌لێدوانێكیدا بۆ ده‌ستوور رایگه‌یاند‬ ‫"چه‌ندین كه‌سمان بۆ ئ �ه‌وه‌ی‌ پله‌كانمان‬ ‫به‌رزبكه‌ینه‌وه‌‪ ،‬چووینه‌ته‌ الی ئه‌م به‌رپرس‌و‬ ‫ئ �ه‌و ب�ه‌رپ��رس بۆ ئ��ه‌وه‌ی‌ نووسراوێكمان‬ ‫ب��ۆ ب��ك��ات‪ ،‬ك �ه‌ ل�ه‌س�ه‌رده‌م��ێ��ك��ی زووه‌وه‌‬ ‫له‌گه‌ڵیاندا پێشمه‌رگه‌بووین‪ ،‬به‌رپرسه‌كانیش‬ ‫بۆمانده‌كه‌ن"‪.‬‬ ‫ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌ وتی‌ "ئێستا فڕكان فڕكانه‌‬ ‫له‌نێو هێزی پێشمه‌رگه‌دا‪ ،‬پێشمه‌رگه‌‬ ‫ده‌ناسم ‪ 6‬ساڵ خزمه‌تی هه‌یه‌‪ ،‬به‌واسیته‌ی‌‬ ‫خزمخزمێنه‌و به‌رپرسی حیزبییه‌وه‌ ‪10‬‬ ‫ساڵی بۆ خ��ۆی نووسیوه‌‌و به‌رپرسه‌كان‬ ‫پشتگیریانكردووه‌‪ ،‬ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ی‌ پله‌ی‌‬ ‫به‌رزبكه‌نه‌وه‌"‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها وتی‌ "پله‌ی‌ سه‌ربازی وه‌كو نوقڵی‬ ‫جه‌ژنانه‌ ده‌به‌خشرێته‌وه‌"‪.‬‬ ‫حسێن عه‌بدوڵاڵ به‌پله‌ی‌ نه‌قیب ماوه‌ی‌ ‪4‬‬ ‫ساڵه‌ به‌ڕێوه‌به‌ری‌ بنكه‌ی‌ ده‌ربه‌ندیخانی‌‬ ‫پۆلیسی‌ نه‌وت‌و گازه‌‪ ،‬گله‌یی‌ له‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌‬

‫‪ 6‬ساڵه‌ پله‌كه‌ی‌ به‌رزنه‌كراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و ده‌ڵێت كه‌ماوه‌ی‌ ‪ 27‬ساڵه‌ بێ‌ دابڕان‬ ‫پێشمه‌رگه‌یه‌و له‌شاخیش پله‌ی‌ جێگری‌‬ ‫به‌رپرس كه‌رتی هه‌بووه‌‪ ،‬كه‌چی‌ ماوه‌ی‌ ‪6‬‬ ‫ساڵه‌ پله‌كه‌ی به‌رزنه‌كراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و ئه‌فسه‌ره‌ هۆكاری‌ به‌رزنه‌كردنه‌وه‌ی‌‬ ‫ی كه‌واسیته‌و‬ ‫پله‌كه‌ی‌ گه‌ڕانده‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ ‌‬ ‫ن���ووس���راوی‌ ب �ه‌رپ��رس��ان �ی‌ ب���ااڵی‌ حیزبی‌‬ ‫نییه‌‪ ،‬وت �ی‌ "هاوڕێیه‌كانی‌ م��ن هیچیان‬ ‫بڕوانامه‌ی‌ سه‌ره‌تایشیان نییه‌‪ ،‬كه‌چی‌ بوون‬ ‫به‌موقه‌ده‌م‌و رائیدو عه‌قیدو عه‌مید‪ ،‬ته‌نها‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ واسیته‌یان هه‌یه‌و من ئاماده‌نیم‬ ‫واسیته‌ بكه‌م"‪.‬‬ ‫نه‌قیب حسێن عه‌بدوڵاڵ ئاشكرایكرد كه‌ئێستا‬ ‫به‌هۆی رێكخستنی هێزی پێشمه‌رگه‌وه‌‪،‬‬ ‫پله‌به‌خشینه‌وه‌ ل�ه‌وه‌زاره‌ت�ی‌ پێشمه‌رگه‌دا‬ ‫ده‌ستیپێكردووه‌و وت��ی‌ "به‌شێوه‌یه‌كی‌‬ ‫نایاسایی‌‌و له‌سه‌ر بنه‌مای‌ مه‌حسوبیه‌ت‌و‬ ‫خزمخزمێنه‌و واسیته‌كاری‌‪ ،‬ئێستا هه‌ر‬ ‫به‌رپرسێك نووسراو ‌و پشتگیری‌ بۆ چه‌ند‬ ‫پێشمه‌رگه‌یه‌ك ده‌كات‪ ،‬گوایه‌ ئه‌وه‌نده‌ ساڵه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌و به‌رپرسه‌دا پێشمه‌رگه‌ بووه‌و‬

‫ئه‌وانیش پله‌ی‌ پێوه‌رده‌گرن"‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شدا كه‌ئاگاداری ئه‌وه‌یه‌ چه‌ندین‬ ‫پێشمه‌رگه‌ هه‌یه‌ به‌نووسراوی‌ به‌رپرسێكی‌‬ ‫بااڵ كه‌پشتگیریده‌كات كراوه‌ به‌نه‌قیب یان‬ ‫رائید‪.‬‬ ‫وه‌زاره‌ت���ی پێشمه‌رگه‌‪ :‬ه �ه‌ر به‌رپرسێك‬ ‫پشتگیری پێشمه‌رگه‌یه‌ك بكات‪ ،‬ناچارین‬ ‫پله‌كه‌ی‌ به‌رزكه‌ینه‌وه‌‬ ‫به‌پێی‌ یاسای سه‌ربازی حكومه‌تی عێراق‪،‬‬ ‫‪ 4‬س��اڵ ج��ارێ��ك پله‌ی‌ ه �ه‌ر ئه‌فسه‌رێك‬ ‫به‌رزده‌بێته‌وه‌‪ ،‬بۆ نمونه‌ ئه‌گه‌ر موالزمێك ‪4‬‬ ‫ساڵ خزمه‌ت بكات دواتر داوای‌ به‌رزكردنه‌وه‌ی‌‬ ‫پله‌كه‌ی‌ ده‌كات‌و به‌پێی‌ یاساكه‌ پله‌كه‌ی‌ بۆ‬ ‫به‌رزده‌كرێته‌وه‌‌و ده‌بێته‌ موالزمی‌ یه‌ك‪.‬‬ ‫تائێستا له‌كوردستاندا یاسایه‌كی تایبه‌ت‬ ‫به‌ڕێكخستنی پله‌ی‌ سه‌ربازی له‌ئارادا نییه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ئه‌وه‌ی‌ ئێستا ده‌كرێت به‌ڕای وه‌زاره‌ت‌و‬ ‫په‌رله‌مانتارانه‌وه‌ نا یاساییه‌‪.‬‬ ‫ئه‌نوه‌ری‌ حاجی‌ عوسمان بریكاری‌ وه‌زاره‌تی‌‬ ‫پێشمه‌رگه‌ له‌لێدوانێكیدا بۆ ده‌ستوور‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت پێشمه‌رگه‌ ی��ان ئه‌فسه‌ر‬ ‫هه‌یه‌ ‪ 8‬ساڵه‌ پله‌كه‌ی‌ بۆ به‌رزنه‌كراوه‌ته‌وه‌‪،‬‬

‫وت���ی‌ "ل���ه‌ب���ه‌رئ���ه‌وه‌ی‌ ن �ه‌ه��ات��ووه‌ ب���ه‌ده‌م‬ ‫داواكارییه‌كه‌یه‌وه‌"‪.‬‬ ‫ئه‌و وتی‌ "له‌حاڵه‌تێكدا ئه‌گه‌ر به‌رپرسێك‬ ‫پشتگیری‌ چه‌ندین ساڵه‌ بۆ پێشمه‌رگه‌یه‌ك‬ ‫بكات‪ ،‬ئه‌وا ناچارین به‌پێی‌ ئه‌و فایله‌ كاری‌‬ ‫له‌سه‌ر بكه‌ین"‪.‬‬ ‫وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ سااڵنه‌ له‌دوو كاتدا پله‌‬ ‫به‌رزده‌كاته‌وه‌‪11 ،‬ی‌ ئه‌یلول‌و ‪21‬ی‌ نه‌ورۆز‪،‬‬ ‫ب��ه‌اڵم پێشمه‌رگه‌كانی پ��ارت �ی‌و یه‌كێتی‬ ‫یه‌كگرتنه‌وه‌ی‌ هێزی پێشمه‌رگه‌ به‌هه‌لده‌زانن‌و‬ ‫ئێستا خه‌ریكی‌ كۆكردنه‌وه‌ی‌ پشتگیرین بۆ‬ ‫به‌رزكردنه‌وه‌ی‌ پله‌كانیان‪.‬‬ ‫ئه‌نوه‌ری‌ حاجی‌ عوسمان وتی‌ "له‌رابردوودا‬ ‫ئه‌و بێویژدانییه‌ ك��راوه‌‪ ،‬هه‌ركه‌س پله‌ی‌‬ ‫به‌خشیبێته‌وه‌ خیانه‌تی‌ ك���ردووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌ئێستادا ئه‌و پله‌به‌خشینه‌وه‌یه‌ نه‌ماوه‌"‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها وتی‌ "پله‌به‌خشینه‌وه‌و پشتگیری‌‬ ‫به‌رپرسان هه‌بووه‌و كراوه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌ئێستادا‬ ‫ئه‌گه‌ر هه‌ر به‌رپرسێكی‌ حیزبی‌ به‌نادروستی‌‬ ‫پشتگیری‌ پێشمه‌رگه‌یه‌ك بكات‪ ،‬كه‌گوایه‌‬ ‫له‌شاخ ئ�ه‌وه‌ن��ده‌ س��اڵ له‌گه‌ڵیاندا ب��ووه‌و‬ ‫وانه‌بێت‪ ،‬ئه‌وا ئه‌و به‌رپرسه‌ حیزبیه‌ وه‌ك‬

‫ئه‌وه‌ وایه‌ خیانه‌ت ‌ی كردبێت له‌كوردستان"‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شدا كه‌بڕیاره‌ له‌وباره‌یه‌وه‌‬ ‫لێپێچینه‌وه‌ بكه‌ن‪.‬‬ ‫په‌رله‌مانتارێك‪ :‬ئه‌وه‌ی‌ هه‌یه‌ فه‌وزایه‌‬ ‫گ���ۆران ئ���ازاد ئه‌ندامی‌ لیژنه‌ی‌ یاسایی‌‬ ‫په‌رله‌مانی‌ كوردستان رایگه‌یاند ف�ه‌وزای‌‬ ‫پله‌به‌خشینه‌وه‌ له‌ناو وه‌زاره‌تی‌ پێشمه‌رگه‌دا‌‬ ‫هه‌یه‌و تائێستاش هیچ هه‌وڵێك ن �ه‌دراوه‌‬ ‫له‌الیه‌ن په‌رله‌مانه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و وتی‌ "له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ له‌مپه‌ری‌ ب�ه‌رده‌م‬ ‫پرسی‌ هێزی‌ پێشمه‌رگه‌و پله‌به‌رزكردنه‌وه‌‬ ‫زۆرن‪ ،‬چونكه‌ ئێستا جگه‌له‌وه‌ی‌ هێزی‌‬ ‫پێشمه‌رگه‌ یه‌كینه‌گرتووه‌ته‌وه‌‪ ،‬هه‌ر له‌ناو‬ ‫ئه‌و هێزه‌شدا چه‌ندین هێزی‌ تری‌ جیاوازو‬ ‫سه‌یر سه‌یر هه‌ن‪ ،‬كه‌چاره‌سه‌ری‌ كێشه‌ی‌‬ ‫هێزی‌ پێشمه‌رگه‌و رێكخستنی‌ ئه‌و هێزه‌ی‌‬ ‫په‌كخستووه‌"‪.‬‬ ‫گۆران ده‌ڵێت كه‌په‌رله‌مان له‌به‌رنامه‌یدایه‌‬ ‫ه��ه‌رك��ات ب���ه‌ت���ه‌واوی‌ ه��ێ��زی پێشمه‌رگه‌‬ ‫یه‌كیانگرته‌وه‌‪ ،‬هه‌وڵبده‌ن به‌یاسایه‌ك پرسی‌‬ ‫پێشمه‌رگه‌و كاروباری‌ وه‌زاره‌ته‌كه‌و چۆنیه‌تی‌‬ ‫پله‌به‌رزكردنه‌وه‌ له‌و وه‌زاره‌ته‌ رێكبخه‌ن‪.‬‬

‫بازیان ناڕازییه‌‬ ‫داواده‌كرێت به‌ڕێوه‌به‌ری ناحیه‌‌و سه‌رۆكی شاره‌وانی‌و به‌ڕێوه‌به‌ری تاپۆ ده‌ستله‌كاربكێشنه‌وه‌‬ ‫محه‌مه‌د نه‌جیب‬ ‫ه��اوواڵت��ی��ان�ی‌ ب��ازی��ان هه‌فته‌ی‌ پێشوو‬ ‫بڕیاریاندا خۆپیشاندانێك ئه‌نجامبده‌ن‬ ‫دژ به‌كه‌می‌‌و نه‌بوونی‌ خزمه‌تگوزارییه‌‬ ‫سه‌ره‌تاییه‌كان‪ ،‬ب��ه‌اڵم ب�ه‌ه��ۆی هاتنی‬ ‫هێزێكی زۆری ئه‌منییه‌وه‌ خۆپیشاندانه‌كه‌‬ ‫ن�ه‌ك��را‪ ،‬ئ��ه‌وان داواده‌ك���ه‌ن به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫ناحیه‌‌و سه‌رۆكی شاره‌وانی‌و به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫تاپۆی‌ شارۆچكه‌كه‌ ده‌ستله‌كاربكێشنه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌هۆی‌ "كه‌مته‌رخه‌مبوون" له‌ئه‌ركه‌كانیاندا‪.‬‬ ‫هه‌فته‌ی‌ پێشوو قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌نجامدانی‬ ‫چه‌ند رێپێوان‌و خۆپیشاندانێك له‌ناحیه‌ی‌‬ ‫بازیانی‌ نزیك سلێمانی‌ كرا‪ ،‬كه‌سه‌ره‌تا‬ ‫ب��ه‌ه��ۆی‌ ك��ێ��ش�ه‌ی‌ ه��اوواڵت��ی��ان ل�ه‌گ�ه‌ڵ‬ ‫فه‌رمانگه‌ی‌ تاپۆدا ئه‌و بیرۆكه‌یه‌ به‌هۆی‬ ‫ناڕه‌زایی هاوواڵتیانه‌وه‌ دروستبوو‪.‬‬ ‫عه‌بدوڵاڵ عه‌لی یه‌كێك له‌رێكخه‌رانی‌‬ ‫خۆپیشاندانه‌كه‌‪ ،‬ده‌ڵێت خۆپیشاندانه‌كه‌ بۆ‬ ‫كێشه‌ی تاپۆ‌و كه‌می خزمه‌تگوزارییه‌كان‌و‬ ‫كه‌مته‌رخه‌می‌ كاربه‌ده‌ستان بووه‌‪.‬‬ ‫عه‌بدوڵاڵ عه‌لی ده‌ڵێت سه‌ره‌تای كێشه‌كان‬ ‫له‌فه‌رمانگه‌ی‌ تاپۆوه‌ ده‌ستیپێكرد‪ ،‬به‌پێی‌‬ ‫بڕیاری‌ وه‌زاره‌تی‌ داد ته‌نها پارێزه‌ره‌كان‬ ‫ده‌توانن كاری مامه‌ڵه‌ی‌ تاپۆ بكه‌ن‪ ،‬بۆ هه‌ر‬ ‫كارێكیش ‪120‬هه‌زار دینار وه‌رده‌گرن‪ ،‬وتی‌‬ ‫"ئه‌مه‌ش بۆ خه‌ڵك زۆره‌"‪.‬‬

‫ده‌ستوور په‌یوه‌ندیكرد به‌ به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫تاپۆی ب��ازی��ان �ه‌وه‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم ئاماده‌نه‌بوو‬ ‫هیچ لێدوانێك ب��دات به‌بیانووی ئه‌وه‌ی‬ ‫كه‌ له‌سه‌روی خۆیه‌وه‌ ئاگاداركراوه‌ته‌وه‌‬ ‫كه‌لێدوان نه‌دات‪.‬‬ ‫عه‌بدوڵاڵ عه‌لی‌ وتی "سه‌رۆكی شاره‌وانی‬ ‫سێجار به‌ڵێنی قیرتاوكردنی شه‌قام‌و‬ ‫كۆاڵنه‌كانی‌ پێداوین‪ ،‬به‌اڵم هه‌وڵه‌كان بێ‬ ‫ئاكامن‪ ،‬بۆیه‌ سه‌ردانی مه‌ال به‌ختیارمان‬ ‫كردو پێشتریش عیماد ئه‌حمه‌د له‌كاتی‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌كاندا به‌ڵێنی پێداین بازیان‬ ‫بكات به‌قه‌زا‪ ،‬به‌اڵم هیچ دیار نییه‌"‪.‬‬ ‫عومه‌ر ئاڵی سه‌رۆكی شاره‌وانی بازیان‬ ‫ل�ه‌ن��رخ�ی‌ خۆپیشاندانه‌كه‌و داواك��ان �ی‌‬ ‫خۆپیشانده‌ران كه‌مده‌كاته‌وه‌‪ ،‬ده‌ڵێت ئه‌و‬ ‫ناڕه‌زایی‌و رێپێوانه‌ دژی ئه‌و و به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫ناحیه‌ نه‌بووه‌‪ ،‬به‌ڵكو دژی به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫تاپۆ بووه‌‪.‬‬ ‫عومه‌ر ئاڵی‌ وتی‌ "كۆمه‌ڵێك نووسینگه‌‬ ‫بوون كه‌ له‌به‌رژه‌وه‌ندی شه‌خسیان دراوه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ئه‌وانه‌ ته‌عبیر له‌رای گشتی بازیان‬ ‫ناكه‌ن‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری تاپۆ به‌فه‌رمانێكی‬ ‫فه‌رمی نووسراوێكی وه‌زاره‌ت��ی دادی بۆ‬ ‫ه��ات��ووه‌‪ ،‬ك�ه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك نابێت‬ ‫نووسینگه‌كان مامه‌ڵه‌ ع�ه‌ق��ارو كڕین‌و‬ ‫فرۆشتنی خانو زه‌وی هاوواڵتیان بكه‌ن"‪.‬‬ ‫زان���ا ب �ه‌ه��ادی��ن ب��ه‌ڕێ��وه‌ب��ه‌ری ناحیه‌ی‌‬ ‫ب��ازی��ان ره‌ت��ی��ده‌ك��ات �ه‌وه‌ خه‌ڵكی‌ داوای‌‬

‫ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ی‌ ئه‌ویان كردبێت‪،‬‬ ‫ده‌ڵ��ێ��ت خ��ۆپ��ی��ش��ان��ده‌ران ب��ه‌رژه‌وه‌ن��د ‌‬ ‫ی‬ ‫تایبه‌تیان هه‌یه‌‪ ،‬وت�ی‌ "به‌پێچه‌وانه‌وه‌‬ ‫من له‌ناو پیاوماقواڵن‌و خه‌ڵك‌و سه‌رۆك‬ ‫ع �ه‌ش��ره‌ت �ه‌ك��ان��دا دان��ی��ش��ت��ووم‌و رێ��زی��ان‬ ‫ل��ێ��گ��رت��ووم‪ ،‬ك�ه‌س��ی��ش ب��اس��ی ئ���ه‌وه‌ی‬ ‫نه‌كردووه‌‪ ،‬قه‌ت هاوواڵتیانی بازیان به‌من‬ ‫ناڵێن بڕۆ"‪.‬‬ ‫زانا به‌هادین وتی‌ "كۆمه‌ڵێك خه‌ڵك هه‌یه‌‬ ‫كه‌به‌رژه‌وه‌ندیان له‌گه‌ڵ‌ یاساو حكومه‌تدا‬ ‫ناگونجێت‪ ،‬ب��ۆی �ه‌ ن��اچ��ارن حكومه‌ت‬ ‫به‌خراپه‌كاری تۆمه‌تباربكه‌ن‪ ،‬بۆیه‌ ئه‌وانه‌‬ ‫گ��وزارش��ت له‌بۆچوونی ه�ه‌م��وو خه‌ڵك‬ ‫ناكه‌ن"‪.‬‬ ‫عومه‌ر ئاڵی ده‌ڵێت پرۆپۆزه‌ڵه‌كان بۆ‬ ‫قیرتاوكردن له‌قۆناغی ته‌واوبووندا بووه‌‪،‬‬ ‫دواتر ئاراسته‌ی وه‌زاره‌تی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‬ ‫ده‌ك��ه‌ن‪ ،‬وتی‌ "ئێمه‌ له‌سه‌ر ره‌زامه‌ندی‬ ‫ئه‌و به‌ڵێنه‌ی عیماد ئه‌حمه‌د‪ ،‬به‌ڵێنمان‬ ‫به‌خه‌ڵكی داوه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش ئێستا پێویستی‬ ‫به‌ره‌زامه‌ندی سه‌رۆكی حكومه‌ت هه‌یه‌ بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی بخرێته‌ بواری جێبه‌جێكردنه‌وه‌"‪.‬‬ ‫به‌پێی‌ ئاماره‌ ناڕه‌سمییه‌كان ناحیه‌ی‌‬ ‫ب��ازی��ان ژم���اره‌ی دانیشتووانی نزیكه‌ی‌‬ ‫‪ 26‬ه�ه‌زار كه‌س ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم تائێستا‬ ‫ن�ه‌خ��ۆش��خ��ان�ه‌ك�ه‌ی‌ پزیشكی پسپۆڕی‬ ‫تێدانیه‌‪ ،‬نه‌خۆشخانه‌ی‌ شارۆچكه‌كه‌ش‬ ‫به‌شی منداڵبوونی‌ تێدانییه‌‪.‬‬

‫عه‌بدوڵاڵ عه‌لی‌ وتی "نه‌خۆشخانه‌كه‌مان‬ ‫له‌حه‌بی پاراسیتۆڵ‌‌و ده‌رزی ڤۆڵتارین‌و‬ ‫یاریده‌ده‌ری پزیشكی به‌رزتری تێدانییه‌"‪.‬‬ ‫زانا محه‌مه‌د قائیمقامی سلێمانی له‌لێدوانێكدا‬ ‫بۆ ده‌ستوور ده‌ڵێت داوای‌ هاوواڵتیان بۆ‬ ‫ده‌ستله‌كاركێشانه‌وه‌ی‌ به‌رپرسانی‌ ناحیه‌كه‌‬ ‫به‌فه‌رمی نه‌نێردراوه‌ بۆ ئه‌و‪ ،‬وتی‌ "داوای‬ ‫له‌و شێوه‌یه‌م به‌ده‌ستبگات‪ ،‬ئه‌وا لیژنه‌ی بۆ‬ ‫دروستده‌كه‌ین‪ ،‬ئه‌گه‌ر داوه‌كه‌ی هاوواڵتیان‬ ‫شه‌رعی‌و یاسایی‌و له‌به‌رژه‌وه‌ندی گشتیدا‬ ‫ب��وو‪ ،‬ئ�ه‌و ك��ات بڕیار الی سه‌رۆكایه‌تی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانه‌‪ ،‬به‌اڵم هیچ شتێك‬ ‫به‌بێ لێكۆڵینه‌وه‌ بڕیاری له‌سه‌ر نادرێت"‪.‬‬ ‫زان��ا محه‌مه‌د وت �ی‌ "به‌ته‌ئكید ده‌بێت‬ ‫حكومه‌ت‌و ئ��ی��داره‌ی بازیان له‌خزمه‌ت‌و‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵكی بازیاندا بێت"‪.‬‬ ‫ع��ه‌ب��دوڵ�ڵا ع��ه‌ل��ی‌ ئ���ام���اژه‌ی‌ ب����ه‌وه‌دا‬ ‫كه‌شارۆچكه‌كانی‌ ئه‌اڵیی‌و ته‌یناڵ‌‌و گۆپاڵه‌‬ ‫كه‌ژماره‌ی‌ دانیشتووانیان به‌قه‌د بازیان‬ ‫نییه‌‪ ،‬خزمه‌تگوزاری‌ زیاتریان بۆ كراوه‌‪ ،‬وتی‌‬ ‫"ئه‌وه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌سه‌رۆكی‌ شاره‌وانییه‌وه‌‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬كه‌وه‌ك پێویست هه‌وڵنادات"‪.‬‬ ‫ع �ه‌ب��دوڵ�ڵا ع�ه‌ل�ی‌ ده‌ڵ��ێ��ت ه��ه‌وڵ��ده‌ده‌ن‬ ‫ب�ه‌رپ��رس��ان�ی‌ ش��ارۆچ��ك�ه‌ك�ه‌ ل�ه‌س�ه‌رك��ار‬ ‫الب��ده‌ن‪ ،‬وتی‌ "ته‌نانه‌ت ده‌ڕۆی��ن بۆ الی‌‬ ‫مام جه‌الل شكات ده‌كه‌ین‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌ویش‬ ‫بۆی نه‌كردین‪ ،‬ئه‌وا به‌ڕێپێوان‌و مانگرتن‬ ‫به‌رده‌وامده‌بین تا الیان ده‌به‌ین"‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫رووداوی هه‌فته‌‬

‫‪5‬‬

‫"كاره‌سات ‌ه بۆ كورد‪ ،‬عێراق له‌ژێر به‌ندی حه‌وت ده‌ربهێندرێت"‬ ‫سیروان زه‌هاوی بڕیارده‌ی لیستی هاوپه‌یمانی‪ ،‬له‌خولی پێشووی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌راندا‬ ‫سازدانی‪ :‬فه‌رمان ره‌شاد‬ ‫س��ی��روان زه‌ه����اوی ب���ڕی���ارده‌ری لیستی‬ ‫هاوپه‌یمانی كوردستان له‌خولی پێشووی‬ ‫ی‬ ‫په‌رله‌مانی عێراق‪ ،‬داواده‌كات له‌م خول ‌ه ‌‬ ‫ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌راندا كورد فشاری زیاتر‬ ‫بۆ سه‌ر الیه‌نه‌كانیتر دروستبكات‌و ده‌ڵێت‬ ‫ی ‪140‬دا ساردییه‌ك‬ ‫له‌جێبه‌جێكردنی ماد‌ه ‌‬ ‫هه‌بووه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬چۆن له‌جموجۆڵی فراكسیۆنی‬ ‫لیسته‌ كوردییه‌كان له‌ئێستادا ده‌ڕوانی؟‬ ‫سیروان زه‌ه��اوی‪ :‬به‌بۆچوونی من تا ئه‌و‬ ‫سات ‌ه به‌هێزن‪ ،‬ئه‌و یه‌ك ره‌نگییه‌ی كه‌ئێستا‬ ‫گوتاری ك��وردی یه‌كخستووه‌و قورسایی‬ ‫ب��ۆ ك���ورد دروس��ت��ك��ردووه‌‪ ،‬وای��ك��ردوو‌ه‬ ‫الیه‌نه‌كانیتر حساب بۆ وجودی ئێم ‌ه بكه‌ن‪،‬‬ ‫ئه‌و ئالیه‌ته‌ی كه‌ئه‌و فراكسیۆن ‌ه ئیشی‬ ‫له‌سه‌ر ده‌ك��ات باشه‌‪ ،‬ئ�ه‌و به‌رنامه‌یه‌ی‬ ‫كه‌نووسراوه‌ته‌وه‌و پێشكه‌شی ئه‌و الیه‌نه‌ی‬ ‫ده‌كرێ‪ ،‬كه‌پشتگیری كورد به‌ده‌ستده‌هێنی‬ ‫كه‌ده‌بێ گفتبدات كه‌جێبه‌جێیان ده‌كات‪،‬‬ ‫زۆر گشتگیره‌و خاڵی ستراتیژی زۆری‬ ‫تێدایه‌و به‌رنامه‌یه‌كی زۆر تاكتیكییه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها هه‌ر ئه‌و یه‌كڕیزیی ‌ه وایكردوو‌ه ك ‌ه‬ ‫تادوێنێ كه‌خه‌ڵكێك ده‌هۆڵی مردنی ماده‌ی‬ ‫‪140‬یان لێده‌دا‪ ،‬كه‌چی ئێستا كه‌دوایینیان‬ ‫مالكی بوو جه‌ختی ل�ه‌و‌ه ك��ردوو‌ه كه‌س‬ ‫ناتوانێت بڵێت ئ �ه‌و م��اده‌ی � ‌ه م���ردووه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش دانپێدانانێكی زۆر گرنگه‌و گره‌نتی‬ ‫هێشتنه‌وه‌ی ئه‌و ماده‌یه‌یه‌‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬پێتوای ‌ه پێویستمان به‌چ‬ ‫ئالیه‌تێك ‌ه بۆ ئ �ه‌وه‌ی ئه‌مجار‌ه بتوانرێت‬ ‫نه‌خش ‌ه رێگایه‌كی سه‌ركه‌وتوو په‌یڕه‌وبكرێت‬ ‫له‌به‌غداد به‌تایبه‌تی بۆ مادده‌ی ‪140‬؟‬ ‫س��ی��روان زه‌ه���اوی‪ :‬ده‌ب��ێ��ت له‌به‌رنامه‌ی‬

‫شیعییه‌كان‬ ‫له‌كورد‬ ‫نزیكترن‪،‬‬ ‫الیه‌نی سوننی‬ ‫هه‌ر بڕوایان‬ ‫به‌ماده‌ ‌ی ‪140‬‬ ‫نییه‌‬ ‫حكومه‌تی داه��ات��وودا به‌راشكاوی ناوی‬ ‫قۆناغه‌كانی جێبه‌جێكردنی م��اده‌ی ‪140‬‬ ‫بهێنین‌و سه‌قفی زه‌مه‌نیان بۆ دابێنین‪،‬‬ ‫حكومه‌ت ناچاربكه‌ین كه‌ده‌بێت له‌واده‌ی‬ ‫خۆی جێبه‌جێیان بكات‪ ،‬نابێت بهێڵین‬ ‫هیچ یاسایه‌ك دژی ماده‌ی ‪ 140‬یان هه‌ر‬ ‫خواستێكی ئێم ‌ه ده‌ربچێت‪ ،‬پێویست ‌ه‬ ‫ئه‌ندام ‌ه كورده‌كان له‌ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران‬ ‫كارابكرێن‌و به‌ئاماده‌بوونی ب���ه‌رده‌وام‌و‬ ‫بوونی سه‌نته‌ری ستراتیژی‌و راوێ��ژك��ار‬ ‫له‌دوای ئه‌وانه‌وه‌‪ ،‬له‌الیه‌كیتر ئه‌و پۆست ‌ه‬ ‫حكومییانه‌ش كه‌به‌گوێره‌ی ئیستحقاقاتی‬ ‫خۆمان وه‌ریده‌گرین‪ ،‬هه‌وڵده‌ین خه‌ڵكی‬ ‫لێوه‌شاوه‌ی بۆ دابنێین‌و له‌سه‌ر بنچینه‌ی‬ ‫لێهاتوویی بێت‪ ،‬نه‌ك به‌هۆی مه‌حسوبیه‌ت‌و‬ ‫مه‌نسوبیه‌ت دایانبنێین‪.‬‬

‫ده‌ستوور‪ :‬له‌و قۆناغه‌ی ئێستا چ پۆستێك‬ ‫پێویست ‌ه ئێم ‌ه زۆر جه‌ختی له‌سه‌ر‬ ‫بكه‌ینه‌وه‌؟‬ ‫سیروان زه‌هاوی‪ :‬له‌پێشدا ده‌بێت هه‌وڵبده‌ین‬ ‫سه‌رۆك كۆماری مسۆگه‌ربكه‌ین‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫ده‌ستوور له‌هه‌ر گۆڕانێك دژی خواستی‬ ‫ئێم ‌ه بپارێزین‪ ،‬له‌وه‌زاره‌ت ‌ه سیادییه‌كانیش‬ ‫ئێم ‌ه له‌كابینه‌ی رابردوودا توانیمان سوود‬ ‫له‌پۆستی وه‌زی���ری ده‌ره‌و‌ه وه‌ربگرین‌و‬ ‫پێویست ناكات جارێكیتر وه‌ریبگرینه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌پۆسته‌كانی تریش كه‌وه‌زاره‌ته‌كانی نه‌وت‌و‬ ‫دارای��ی‌و به‌رگری‪ ،‬پێویست ‌ه زۆر جه‌خت‬ ‫له‌سه‌ر وه‌زاره‌تی دارایی بكه‌ینه‌وه‌‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫ته‌نانه‌ت له‌واڵت ‌ه زۆر دیموكراسییه‌كانیش‬ ‫كێشه‌ی دارایی له‌نێوان ناوه‌ند‌و هه‌رێمه‌كاندا‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئ�ه‌و پۆست ‌ه بۆ ل��ه‌‪ %17‬بودجه‌ی‬

‫هه‌رێم‌و چه‌ند پرسێكیتر سوودی بۆ ئێم ‌ه‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌ویش نه‌بێت پێویست ‌ه‬ ‫ه �ه‌وڵ��ی ئ���ه‌و‌ه ب��ده‌ی��ن وه‌زاره‌ت����ی ن �ه‌وت‬ ‫وه‌ربگرین‪ ،‬چونك ‌ه ئێم ‌ه كێشه‌ی نه‌وتیشمان‬ ‫له‌گه‌ڵ به‌غدادا هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ده‌وترێت دواجار كورد پشتگیری‬ ‫له‌مالكی ده‌ك��ات‪ ،‬پێتوای ‌ه چ گره‌نتییه‌ك‬ ‫هه‌ی ‌ه ئه‌مجار‌ه ن��اوب��راو كێشه‌ی ناوچ ‌ه‬ ‫جێناكۆكه‌كان چاره‌سه‌ربكات‪ ،‬كه‌پێشتر‬ ‫ده‌سه‌اڵتی هه‌بووه‌و نه‌كراوه‌؟‬ ‫سیروان زه‌هاوی‪ :‬ئێم ‌ه له‌رابردوودا متمانه‌مان‬ ‫ب ‌ه به‌رنامه‌كه‌ی مالكیدا ك ‌ه له‌ماده‌ی ‪22‬‬ ‫ده‌ڵێت ماده‌ی ‪ 140‬جێبه‌جێده‌كه‌م‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫وایكرد ئێم ‌ه پشتگیری بكه‌ین‪ ،‬كه‌وات ‌ه ئێم ‌ه‬ ‫له‌ده‌ستوورو كارنامه‌ی حكومه‌ت له‌رابردوودا‬ ‫ئ �ه‌وه‌م��ان چه‌سپاندووه‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم ل��ه‌رووی‬

‫جێبه‌جێكردنه‌و‌ه س��اردی هه‌بوو‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هه‌رچۆنێك بێت الیه‌ن ‌ه شیعییه‌كان له‌ئێم ‌ه‬ ‫نزیكترن له‌الیه‌نی سوننی كه‌هه‌ر بڕوایان‬ ‫ب �ه‌و م��اد‌ه ده‌ستوریی ‌ه نییه‌‪ ،‬س��ه‌ره‌ڕای‬ ‫كه‌موكوڕیش له‌ماوه‌ی راب��ردوودا مالیكی‬ ‫هه‌موو ساڵێك بودجه‌ی جێبه‌جێكردنی‬ ‫م��اده‌ی ‪ 140‬دان��اوه‌و تائێستا نیو ملیار‬ ‫دۆالری بۆ خه‌رجكراوه‌‪ ،‬ئێستا كه‌بڕیاردرا‬ ‫ك �ه‌رك��وك له‌سه‌رژمێری جیانه‌كرێته‌و‌ه‬ ‫ئۆتۆماتیكی جێبه‌جێكردنی قۆناغی دووه‌می‬ ‫م��اده‌ی ‪140‬ه‌‪ ،‬بۆی ‌ه ئێم ‌ه ئه‌زموونمان‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ م��ال��ك��ی��دا ه �ه‌ی �ه‌و ئ���ه‌و باشتر‌ه‬ ‫له‌كه‌سێك كه‌نازانین چی له‌ئه‌جێندای هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌شی گرنگ ‌ه ده‌بێت ئه‌مجار‌ه فشاری‬ ‫ئێم ‌ه له‌سه‌ر مالكی زیاتربێت بۆ كێش ‌ه‬ ‫هه‌ڵپه‌سێردراوه‌كان‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬باس له‌ده‌رهێنانی عێراق له‌ژێر‬ ‫به‌ندی حه‌وت ده‌كرێت‪ ،‬ئایا مانه‌و‌ه یان‬ ‫ده‌رهێنانی له‌سوودی كورده‌؟‬ ‫سیروان زه‌هاوی‪ :‬ئێم ‌ه زۆرجار له‌راگه‌یاندنی‬ ‫عه‌ره‌بی ده‌ڵێین با عێراق له‌ژێر ئه‌و به‌ند‌ه‬ ‫نه‌مێنێت‪ ،‬ئه‌مه‌ش بۆ ئه‌وه‌ی ‌ه دوژم��ن بۆ‬ ‫خۆمان دروستنه‌كه‌ین‪ ،‬به‌اڵم به‌دڵنیاییه‌و‌ه‬ ‫ده‌رهێنانی عێراق له‌ژێر ئه‌و به‌نده‌‪ ،‬هیچ‬ ‫ل��ه‌ب��ه‌رژه‌وه‌ن��دی ك���ورددا نییه‌‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫سه‌ره‌ڕای سه‌نگمان ئێم ‌ه به‌نیسبه‌تی عێراق‬ ‫كه‌مینه‌ین‪ ،‬ئه‌گه‌ر عێراق سه‌روه‌ری ته‌واوی‬ ‫هه‌بێت له‌ڕووی گه‌یاندن‌و ئه‌منی‌و دارایی‌و‬ ‫ده‌ره‌وه‌‪ ،‬ئه‌وا مه‌ترسی ئه‌و‌ه ده‌كرێ دژی‬ ‫كورد به‌كاربهێنرێت‪ ،‬چونك ‌ه عێراق ده‌وڵه‌تی‬ ‫دامه‌زراوه‌یی نییه‌‪ ،‬مانه‌وه‌ی عێراق له‌ژێر‬ ‫چاودێری كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی‪ ،‬واتا‬ ‫ته‌واونه‌بوونی س �ه‌روه‌ری عێراق‌و ئه‌مه‌ش‬ ‫مافی كه‌مینه‌كان له‌نێویان كورد ده‌پارێزێت‪،‬‬ ‫بۆی ‌ه كاره‌ساته‌ بۆ ك��ورد له‌و قۆناغه‌ی‬ ‫ئێستا عێراق له‌ژێر ئه‌و به‌نده‌ ده‌ربهێنرێت‪.‬‬

‫كورده‌كان ‌ی باكوور داوای‌ نیمچه‌ سه‌ربه‌خۆی ‌ی ده‌كه‌ن‬ ‫ی ئاگربه‌ست له‌سوپا‌و گه‌ریالكان ده‌كه‌ن‬ ‫ی دیموكرات ‌ی له‌نوێترین هه‌وڵیاندا داوا ‌‬ ‫ی كۆمه‌ڵگه‌ ‌‬ ‫به‌ده‌په‌‌و كۆنگره‌ ‌‬ ‫محه‌مه‌د عه‌لی‌ كه‌مال‬ ‫ی‬ ‫ه����ه‌ردوو پ��ارت��ی ب��ه‌ده‌پ��ه‌‌و كۆنگر‌ه ‌‬ ‫ی دیموكراتی‌‪ ،‬داواده‌كه‌ن گفتوگۆ‬ ‫كۆمه‌ڵگ ‌ه ‌‬ ‫له‌نێوان حكومه‌تی توركیاو گه‌ریالكانی‬ ‫پ�ه‌ك�ه‌ك� ‌ه ده‌ستپێبكات‌و له‌نوێترین‬ ‫ی ئاگربه‌ستیان‬ ‫هه‌وڵیاندا هه‌ردووالیان داوا ‌‬ ‫لێده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ی ئاگربه‌ست له‌الیه‌ن‬ ‫ی شكاندن ‌‬ ‫ل���ه‌دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی حوزه‌یران ‌‬ ‫ی مانگ ‌‬ ‫په‌كه‌كه‌و‌ه له‌سه‌ره‌تا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی قوربانیان ‌‬ ‫راب����ردوودا‌و ب �ه‌رزب��وون �ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ن��ێ��و ه���ه‌ری���ه‌ك ل��ه‌ری��زه‌ك��ان��ی‌ س��وپ��ا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی په‌كه‌كه‌‌و هه‌ڵكشان ‌‬ ‫توركیا‌و گه‌ریالكان ‌‬ ‫ی ئۆپه‌راسیۆن ‌ه سه‌ربازییه‌كان‌و‬ ‫به‌رچاو ‌‬

‫ی ئاشتی‌‌و‬ ‫پێكدادانه‌كان‪ ،‬هه‌ریه‌ك له‌پارت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمه‌ڵگ ‌ه ‌‬ ‫دی��م��وك��راس �ی‌‌و ك��ۆن��گ��ر‌ه ‌‬ ‫ی دوو الیه‌نه‌‌و‬ ‫ی ئاگربه‌ست ‌‬ ‫ی داوا ‌‬ ‫دیموكرات ‌‬ ‫ی دانوستاندن‌و‬ ‫ی زه‌مین ‌ه ‌‬ ‫هێنانه‌كای ‌ه ‌‬ ‫دیالۆگ له‌حكومه‌ت‌و په‌كه‌كه‌ ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی راب����ردوو پارت ‌‬ ‫ی دووش��ه‌م��م�� ‌ه ‌‬ ‫رۆژ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆبوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی له‌دوا ‌‬ ‫ئاشتی‌‌و دیموكراس ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ن��اوه‌ن��دی��ی به‌ڕێوه‌بردن ‌‬ ‫دام�����ه‌زراو‌ه ‌‬ ‫ی ئامه‌د به‌ڕێوه‌چوو‪،‬‬ ‫پارته‌ك ‌ه ك ‌ه له‌شار ‌‬ ‫ه��ه‌ری��ه‌ك ل �ه‌س �ه‌اڵح �ه‌دی��ن ده‌م��ی��رت��اش‌و‬ ‫ی پارته‌كه‌‪،‬‬ ‫گیولتلن كشاناك هاوسه‌رۆكان ‌‬ ‫ی رۆژنامه‌وانیان سازكرد‌و تێیدا‬ ‫كۆنگره‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫داوای��ان له‌حكومه‌ت‌و سوپا‌و چه‌كداران ‌‬ ‫په‌كه‌كه‌ كرد ئاگربه‌ست رابگه‌یه‌نن‪.‬‬

‫ی پارته‌ك ‌ه داوایانكرد ده‌ست‬ ‫هاوسه‌رۆكان ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌دانوستاندن‌و گفتوگۆكان به‌مه‌به‌ست ‌‬ ‫ی ك��ورد بكه‌ن‪.‬‬ ‫ی كێش ‌ه ‌‬ ‫چاره‌سه‌ركردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی واڵت كرد كه‌هاوكار ‌‬ ‫داواشیان له‌میدیا ‌‬ ‫پرۆسه‌ك ‌ه بكات‪.‬‬ ‫ئه‌و دوو الیه‌ن ‌ه ئاماده‌یی پارته‌كه‌شیان بۆ‬ ‫هه‌ر كارئاسانی‌و ده‌ستپێشخه‌رییه‌ك بۆ ئه‌و‬ ‫مه‌به‌سته‌ نیشاندا‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی كورد كێشه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی "كێشه‌ ‌‬ ‫ده‌میرتاش وت ‌‬ ‫ی‬ ‫زۆر گ��رن�گ‌و ق��ورس �ه‌‌و چه‌ند الیه‌نێك ‌‬ ‫ی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫سیاسی‌‌و كۆمه‌اڵیه‌تی‌‌و كلتوور ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی له‌وه‌ت ‌ه ‌‬ ‫جگ ‌ه له‌وه‌ش له‌به‌رئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫توركیا دامه‌زراو‌ه بیر له‌چاره‌سه‌ركردن ‌‬ ‫ی‬ ‫كێشه‌ی ‌ه نه‌كراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬هه‌میش ‌ه له‌رێگا ‌‬

‫توندوتیژییه‌و‌ه به‌ره‌نگاریی بوونه‌ته‌وه‌‌و‬ ‫ی‬ ‫ی چه‌ندین ده‌رئه‌نجام ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫بووه‌ته‌هۆ ‌‬ ‫سایكۆلۆژی‌ لێبكه‌وێته‌وه‌"‪.‬‬ ‫ی به‌ده‌پ ‌ه ئاشكراشیكرد كه‌ئه‌و‬ ‫هاوسه‌رۆك ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی ئێستا ئ��ه‌وان گه‌یشتووینه‌ت ‌‬ ‫خاڵ ‌ه ‌‬ ‫ی ده‌رخستوو‌ه كه‌چه‌ندین هه‌ل بۆ‬ ‫ئ�ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ك��ورد به‌رێگ ‌ه ‌‬ ‫ی كێش ‌ه ‌‬ ‫چاره‌سه‌كردن ‌‬ ‫ئاشتیانه‌‌و دیموكراتیانه‌ هه‌ن‪.‬‬ ‫ی ‪1993‬ه‌و‌ه ئه‌و هه‌موو‬ ‫ی "له‌ساڵ ‌‬ ‫ئه‌و وت ‌‬ ‫ی ب��ۆ چ��اره‌س��ه‌رك��ردن دراون‪،‬‬ ‫ه��ه‌وڵ�� ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌بنبه‌ست گ �ه‌ی��ش��ت��وون‪ ،‬ئ�ه‌گ�ه‌رچ� ‌‬ ‫ی زۆرن‪ ،‬ب��ه‌اڵم بوونه‌ت ‌ه‬ ‫قوربانییه‌كان ‌‬ ‫ئه‌زموون"‪.‬‬ ‫ی ئاگربه‌ست‬ ‫ی راگه‌یاندن ‌‬ ‫ی قۆناغ ‌‬ ‫له‌بار‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دیموكرات ‌‬ ‫له‌الیه‌ن په‌كه‌كه‌‌و كرانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ت��ورك��ی��اش�ه‌وه‌‪ ،‬سه‌اڵحه‌دین‬ ‫حكومه‌ت ‌‬ ‫ی "كرانه‌وه‌ی دیموكراتی بوو‌ه‬ ‫ده‌میرتاش وت ‌‬ ‫ی دیك ‌ه چاوه‌ڕوانی‌‌و‬ ‫ی جارێك ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫هۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئاشت ‌‬ ‫ی هاوواڵتیان به‌پرۆس ‌ه ‌‬ ‫ئومێده‌كان ‌‬ ‫ی ‪2009‬و‬ ‫ی نیسان ‌‬ ‫زیادبكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم له‌مانگ ‌‬ ‫ی راگه‌یاند‬ ‫ی په‌كه‌ك ‌ه ئاگربه‌ست ‌‬ ‫له‌وكاته‌و‌ه ‌‬ ‫ی توركیا‬ ‫ی سوپا ‌‬ ‫هه‌ڵمه‌ت ‌ه سه‌ربازییه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌بوو‪ ،‬ه�ه‌روه‌ك سیاسه‌ته‌كان ‌‬ ‫درێ��ژ‌ه ‌‬ ‫پ��اك��ت��اوك��ردن ل �ه‌ژێ��ر ن���اوی‌ ك��ران��ه‌وه‌دا‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫به‌رده‌وامبوون‪ ،‬ئه‌مه‌ش بووه‌هۆ ‌‬ ‫ی به‌بنبه‌ست بگات‌و‬ ‫ی ئاشت ‌‬ ‫هه‌وڵه‌كان ‌‬ ‫ی دیك ‌ه ببرێته‌و‌ه‬ ‫ی ك��ورد جارێك ‌‬ ‫كێش ‌ه ‌‬ ‫ی ش ‌هڕ‌و پێكدادان"‪.‬‬ ‫مه‌یدان ‌‬ ‫ی دی����ك���� ‌هی‌ ك��ۆن��گ��ر‌ه‬ ‫ل���ه‌ب���ه‌ش���ێ���ك��� ‌‬ ‫رۆژن��ام�ه‌وان��ی��ی�ه‌ك�ه‌دا گیولتان كشاناك‬ ‫ی دایه‌وه‌‌و‬ ‫ی ئاماده‌بووان ‌‬ ‫ی پرسیار ‌‬ ‫وه‌اڵم ‌‬ ‫رایگه‌یاند ئاواتی هه‌مووان ‌ه كه‌ساتێك زووتر‬ ‫ی بدرێته‌وه‌‌و‬ ‫ی ئاشت ‌‬ ‫ی بانگه‌وازه‌كان ‌‬ ‫وه‌اڵم ‌‬ ‫كوشتوبڕه‌كان رابوه‌ستێنرێت‪.‬‬ ‫ی "ده‌بێت ده‌ست به‌دیالۆگ‌و‬ ‫كشاناك وت ‌‬

‫ی كورد‬ ‫ی كێش ‌ه ‌‬ ‫گفتوگۆ بۆ چاره‌سه‌ركردن ‌‬ ‫به‌ڕێگ ‌هی‌ ئاشتییان ‌ه بكرێت"‪.‬‬ ‫ی ئه‌و واڵت ‌ه‬ ‫ی ئه‌و دوو پارت ‌ه ‌‬ ‫ئه‌م هه‌وڵ ‌ه ‌‬ ‫له‌كاتێكدای ‌ه چه‌ند ناوه‌ندێكی هه‌واڵی‬ ‫توركیا ئاماژه‌یان به‌دانیشتنی نهێنی‬ ‫حكومه‌تی توركیاو په‌كه‌كه‌ داوه‌‪.‬‬ ‫ی "ئێمه‌ش وه‌ك‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا كشاناك وت � ‌‬ ‫ی هه‌وڵه‌كانمان‬ ‫ی ئاشتی‌‌و دیموكراس ‌‬ ‫پارت ‌‬ ‫له‌وباره‌یه‌و‌ه چڕترده‌كه‌ینه‌وه‌‌و هیوادارین‬ ‫بگه‌ینه‌ ده‌ره‌نجامێكی‌ دڵخۆشكه‌ر"‪.‬‬ ‫ره‌نگه‌ داوای ئه‌و پارته‌ پۆزه‌تیف بێت‬ ‫سه‌اڵحه‌دین ده‌میرتاش جه‌ختیكرده‌و‌ه‬ ‫ی ئاگربه‌ستیان‬ ‫ی هه‌ركاتێك داوا ‌‬ ‫ل �ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی پۆزه‌تیفیان‬ ‫له‌په‌كه‌ك ‌ه كردبێت‪ ،‬وه‌اڵم ‌‬ ‫وه‌رگرتووه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫ی سه‌ره‌ك ‌‬ ‫ی "به‌اڵم چاوه‌ڕوان ‌‬ ‫ئه‌و وت ‌‬ ‫جاره‌یان له‌حكومه‌ته‌وه‌ی ‌ه كه‌سوور‌ه له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و‌هی‌ كێشه‌ك ‌ه چاره‌سه‌رنه‌كات"‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی ئامه‌د كۆنگر‌ه ‌‬ ‫هاوكات‌و هه‌ر له‌شار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمه‌ڵگ ‌ه ‌‬ ‫ی ك��ۆن��گ��ر‌ه ‌‬ ‫چ��واره‌م��ی��ن � ‌‬ ‫ی‬ ‫ی س �ه‌رك��رد‌ه ‌‬ ‫ی ب� ‌ه ب �ه‌ش��دار ‌‬ ‫دیموكرات ‌‬ ‫ی‬ ‫چه‌ندین پ���ارت‌و نوێنه‌ری ژماره‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌رچاو له‌رێكخراوه‌كان‌و سه‌ندیكاكان ‌‬ ‫ی زۆر‬ ‫ی ژم��اره‌ی �ه‌ك � ‌‬ ‫ی م �ه‌ده‌ن � ‌‬ ‫كۆمه‌ڵگ ‌ه ‌‬ ‫له‌رۆشنبیر‌و نووسه‌ران‌و سیاسه‌تمه‌داران‬ ‫ی‬ ‫ی سیاس ‌‬ ‫ی ئێستا ‌‬ ‫ی قۆناغ ‌‬ ‫بۆ تاوتوێكردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئۆتۆنۆم ‌‬ ‫ت��ورك��ی �ا‌و هه‌ڵسه‌نگاندن ‌‬ ‫دیموكراتی‌ به‌ڕێوه‌چوو‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ل��ه‌و ك��ۆن��گ��ره‌ی�ه‌دا ب��اس له‌ئاگربه‌ست ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دووه‌م�� ‌‬ ‫دوو الی �ه‌ن � ‌ه ك���را‌وه‌و ل���ه‌رۆژ ‌‬ ‫ی كۆتاییدا‬ ‫كۆنگره‌كه‌شدا له‌به‌یاننام ‌ه ‌‬ ‫ی شه‌ڕ له‌الیه‌ن هه‌ریه‌ك‬ ‫ی وه‌ستاندن ‌‬ ‫داوا ‌‬ ‫له‌په‌كه‌كه‌‌و توركیاوه‌ كرا‌وه‌‪.‬‬ ‫ی بوو‬ ‫ی كۆنگر‌ه بریت ‌‬ ‫ی تر ‌‬ ‫داواكارییه‌ك ‌‬ ‫ی باكوور‪.‬‬ ‫له‌ئۆتۆنۆمی‌ بۆ كوردستان ‌‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪4‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫رووداوی هه‌فته‌‬

‫برامان برایی كیسه‌مان جیایی‬ ‫ی ل����ه‌ی����ه‌ك����ێ����ت���� ‌ی زی����ات����رب����ێ����ت‬ ‫پ�������ارت������� ‌ی داواده‌ك���������������������ات ب�������ودج�������ه‌ك�������ه‌ ‌‬ ‫فه‌رمان خێاڵنی‬

‫پ�ه‌رل�ه‌م��ان‌و حكومه‌تی‌ هه‌رێم ناتوانن‬ ‫بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان دیاری بكه‌ن‪ ،‬پارتیش‬ ‫داواده‌كات بودجه‌كه‌ی‌ له‌یه‌كێتی‌ زیاتربێت‪،‬‬ ‫گۆڕانیش ده‌ڵێت بودجه‌ كه‌منه‌كرێته‌وه‌‬ ‫وه‌ریناگرن‪.‬‬ ‫حكوم ‌هت‌و په‌رله‌مان ده‌سته‌وه‌ستانن‬ ‫حكومه‌تی‌ ه�ه‌رێ��م ل�ه‌ی��اس��ای‌ بودجه‌ی‌‬ ‫ئه‌مساڵدا ته‌نها ‪ 90‬ملیار دی��ن��اری‌ بۆ‬ ‫بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان دیاریكردووه‌‪ ،‬به‌و‬ ‫هیوایه‌ی‌ ب��ودج �ه‌ی‌ ه�ه‌م��وو حیزبه‌كان‬ ‫كه‌مبكاته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌سه‌ره‌تای‌ مانگی‌ ته‌مموزدا د‪ .‬به‌رهه‌م‬ ‫ساڵح سه‌رۆكی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم رایگه‌یاند‬ ‫به‌هۆی‌ كورتهێنانی‌ ئه‌و ‪ 90‬ملیار دیناره‌ی‌‬ ‫كه‌ته‌رخانیكردبوو بۆ بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان‪،‬‬ ‫بڕیاریداوه‌ بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان كه‌مبكاته‌وه‌‬ ‫بۆ نیوه‌ی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌وه‌ریانده‌گرت‪ .‬به‌اڵم‬ ‫به‌پێی‌ وته‌ی‌ به‌رپرسانی‌ حكومه‌ت له‌چه‌ند‬ ‫رۆژی‌ داهاتوودا بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان به‌بێ‌‬ ‫كه‌مكردنه‌وه‌ ده‌درێ���ت‪ ،‬تا ئ �ه‌و كاته‌ی‌‬ ‫له‌په‌رله‌مان یاسایه‌ك په‌سه‌ندده‌کرێت‪.‬‬ ‫پ��ێ��ش��ت��ر دوو پ���رۆژه‌ی���اس���ا ل��ه‌الی��ه‌ن‬ ‫فراكسیۆنه‌كانی‌ په‌رله‌مانه‌وه‌ ئاماده‌كرابوو‪،‬‬ ‫تا بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان به‌یاسا دیاریبكرێت‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم به‌هۆی‌ رای‌ جیاوازی‌ لیسته‌كان‬ ‫ل�ه‌س�ه‌ر چۆنیه‌تی‌ دی��اری��ك��ردن�ی‌ به‌شه‌‬ ‫بودجه‌كه‌‪ ،‬پرۆژه‌كه‌ دواخرا‪.‬‬ ‫په‌رله‌مانتاران كۆك نه‌بوون كه‌ئایا بودجه‌ی‌‬ ‫حیزبه‌كان به‌پێی‌ ژماره‌ی‌ كورسییه‌كانیان‬ ‫دیاریبكرێت یان ژم��اره‌ی‌ ئه‌و ده‌نگانه‌ی‌‬ ‫به‌ده‌ستیانهێناوه‌ له‌هه‌ڵبژاردنه‌كاندا‪.‬‬ ‫فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد ئه‌ندامی‌ سه‌ركردایه‌تی‌‬ ‫یه‌كێتی‌ له‌لێدوانێكدا بۆ ده‌ستوور ده‌ڵێت‬ ‫پێویسته‌ پێوه‌رێك دابنرێت بۆ چۆنیه‌تی‌‬ ‫داب �ه‌ش��ك��ردن �ی‌ ب��ودج��ه‌ی‌ حیزبه‌كان‌و‬ ‫كه‌می‌‌و زۆری‌ بودجه‌كه‌یان‪ ،‬وتی‌ "به‌اڵم‬ ‫باشترین پێوه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌پێی‌ كورسی‌‬ ‫په‌رله‌مانیی الیه‌ن ‌ه سیاسیه‌كان بێت"‪.‬‬ ‫ئیسماعیل گ �ه‌اڵڵ �ی‌ ئ�ه‌ن��دام�ی‌ لیژنه‌ی‌‬ ‫دارایی‌‌و ئابووری‌ په‌رله‌مان له‌لێدوانێكدا بۆ‬ ‫ده‌ستوور ده‌ڵێت به‌هۆی‌ الوازی‌ په‌رله‌مان‌و‬ ‫ناكۆكی‌ حیزبه‌ سیاسییه‌كانه‌وه‌‪ ،‬پرۆژه‌‬ ‫یاسای‌ بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان له‌په‌رله‌مان‬ ‫گیریخواردووه‌‪.‬‬ ‫گ�ه‌اڵڵ�ی‌ وت �ی‌ "الوازی‌ لیژنه‌ی‌ دارای��ی‌‬ ‫په‌رله‌مان‌و خودی‌ په‌رله‌مان وایكردووه‌‪،‬‬

‫كه‌نه‌توانرێت خۆی‌ بڕیار له‌سه‌ر چۆنیه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫دابه‌شكردنی‌ بودجه‌ به‌سه‌ر حیزبه‌كاندا‬ ‫بدات‪ ،‬هه‌روه‌ها ل�ه‌ده‌ره‌وه‌ی‌ په‌رله‌مانیش‬ ‫الیه‌نه‌ سیاسییه‌كان ئیراده‌ی‌ سیاسی‌‌و‬ ‫رێككه‌وتن نییه‌ له‌نێوانیاندا بۆ چۆنیه‌تی‌‬ ‫داڕشتنی‌ پرۆژه‌یاسای‌ بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان‌و‬ ‫چه‌ندێتی‌ ب��ڕی‌ ب��ودج �ه‌ی‌ حیزبه‌كان‌و‬ ‫چۆنیه‌تی‌ دابه‌شكردنی‌ به‌سه‌ر حیزبه‌كاندا"‪.‬‬ ‫گ �ه‌اڵڵ �ی‌ ده‌ڵ��ێ��ت ه �ه‌رچ �ه‌ن��ده‌ له‌یاسای‌‬ ‫بودجه‌دا بڕی‌ ‪ 90‬ملیار دینار بۆ هه‌موو‬ ‫حیزب‌و رێكخراوه‌كانی‌ كوردستان دانراوه‌‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم تا ئه‌و پرۆژه‌یاسایه‌ له‌په‌رله‌مان‬ ‫په‌سه‌ند نه‌كرێت‪ ،‬ناتوانرێت به‌یاسا‬ ‫بودجه‌ی‌ دیاریكراو به‌سه‌ر حیزبه‌كاندا‬ ‫دابه‌شبكرێت‪.‬‬ ‫ئیسماعیل گه‌اڵڵی‌ وتی‌ "ئه‌گه‌ر به‌پێی‌‬ ‫ده‌ن��گ ب��ودج�ه‌ك�ه‌ ب �ه‌س �ه‌ر حیزبه‌كاندا‬ ‫دابه‌شبكرێت باشتره‌‪ ،‬ئه‌وا دابه‌شكردنه‌كه‌‬ ‫رێگه‌یه‌كی‌ دادپه‌روه‌رانه‌یه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‌‬ ‫ئ��ه‌وك��ات ئ��ه‌و ح��ی��زب��ان�ه‌ی‌ كه‌ناتوانن‬ ‫بگه‌نه‌ په‌رله‌مانیش هه‌ر شتێك پاره‌یان‬ ‫پێده‌ده‌رێت‌و ئه‌وانه‌یشی كه‌ به‌كۆتا ‪11‬‬ ‫ی په‌رله‌مان وه‌رده‌گرن‪ ،‬به‌پێی‌‬ ‫كورسیه‌كه‌ ‌‬ ‫ده‌نگه‌كانیان پاره‌یان پێده‌درێت‪ ،‬چونكه‌‬ ‫هه‌موو ده‌نگه‌كانی‌ ئه‌و ‪ 11‬كورسیه‌ كۆتایه‌‬ ‫به‌رانبه‌ر ‪ 3‬بۆ ‪ 4‬كورسی‌ حیزبه‌كانی‌ تره‌‪،‬‬ ‫كه‌چی‌ پ��اره‌ی‌ ‪ 11‬كورسی‌ وه‌رده‌گ���رن‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش نا دادپه‌روه‌ری‌ بوو له‌دابه‌شكردنی‌‬ ‫بودجه‌ی‌ حیزبه‌كاندا"‪.‬‬ ‫ح��ك��وم��ه‌ت ب���ه‌ق���ه‌رز ب��ودج��ه‌ ده‌دات‬ ‫به‌حیزبه‌كان‬ ‫له‌ئێستادا مانگانه‌ بودجه‌ی‌ حیزبی‌ شیوعی‌‬

‫كوردستان بڕی‌ ‪580‬ملیۆن دینار‪ ،‬هه‌ریه‌ك‬ ‫له‌یه‌كگرتووی‌ ئیسالمی‌‌و كۆمه‌ڵی‌ ئیسالمی‌‬ ‫مانگانه‌ بۆ هه‌ریه‌كه‌یان بڕی‌ ‪ 450‬ملیۆن‬ ‫دینار‪ ،‬حیزبی‌ سۆسیالیست دیموكراتی‌‬ ‫ك��وردس��ت��ان ب��ڕی‌ ‪ 350‬ملیۆن دی��ن��ار‪،‬‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی‌ ئیسالمی‌ كوردستان ‪80‬ملیۆن‬ ‫دی��ن��ار‪ ،‬حیزبی‌ زه‌حمه‌تكێشان باڵی‌‬ ‫مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ ‪ 400‬ملیۆن دینار‪ ،‬باڵی‌‬ ‫قادر عه‌زیزیش ‪ 120‬ملیۆن دینار‪ ،‬یه‌كێتی‌‌و‬ ‫پارتیش هه‌ریه‌كه‌یان بڕی‌ ‪35‬ملیۆن دۆالر‬ ‫له‌حكومه‌ت وه‌رده‌گرن‪ ،‬ئه‌مه‌ جگه‌ له‌حیزبه‌‬ ‫بچوكه‌كانی‌ ت��ری‌ ه �ه‌رێ��م كه‌بودجه‌ی‌‬ ‫مانگانه‌یان له‌ ‪ 5‬ملیۆن دیناره‌وه‌ تا ‪120‬‬ ‫ملیۆن دیناری‌ تێدایه‌‪.‬‬ ‫كاوه‌ مه‌حمود وته‌بێژی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌‬ ‫كوردستان له‌لێدوانێكدا بۆ‌ ده‌ستووری‬ ‫رایگه‌یاند به‌هۆی‌ په‌سه‌ندنه‌كردنی‌ یاسای‌‬ ‫بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان له‌په‌رله‌مان‪ ،‬ئێستا‬ ‫بودجه‌ی‌ مانگانه‌ی‌ حیزبه‌كان به‌قه‌رز‬ ‫ده‌درێت‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شدا دوای‌ په‌سه‌ندكردنی‌‬ ‫یاساكه‌‪ ،‬ئ�ه‌و پ��اره‌ی�ه‌ی‌ به‌پێی‌ یاساكه‌‬ ‫به‌ریانده‌كه‌وێت‪ ،‬ب��ه‌راورد ده‌كرێت به‌و‬ ‫پاره‌یه‌ی‌ مانگانه‌ به‌قه‌رز وه‌ریانگرتووه‌‌‪،‬‬ ‫ئ��ه‌وك��ات به‌پێی‌ ئ���ه‌وه‌ ق �ه‌رزه‌ك��ان��ی��ان‬ ‫یه‌كالده‌كرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫وت��ه‌ب��ێ��ژی‌ ح��ك��وم��ه‌ت ئ��اش��ك��رای��ك��رد‬ ‫ك�ه‌چ��اوه‌ڕێ��ده‌ك��رێ��ت دوای‌ ت�ه‌واوب��وون�ی‌‬ ‫پشووی‌ هاوینه‌ی‌ په‌رله‌مان‪ ،‬په‌رله‌مان‬ ‫تاوتوێی‌ یاسای‌ بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان بكات‌و‬ ‫په‌سه‌ندیبكات‪.‬‬ ‫ئازاد جوندیانی‌ وته‌بێژی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌‬

‫یه‌كێتی‌ نیشتمانی‌ كوردستان له‌لێدوانێكدا‬ ‫بۆ ده‌ستوور رایگه‌یاند بڕیاره‌كه‌ی‌ سه‌رۆكی‌‬ ‫حكومه‌ت بۆ راگرتنی‌ بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان‬ ‫هه‌ڵوه‌شاوه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌ڵكو جێبه‌جێكردنی‌‬ ‫بڕیاره‌كه‌ دواخراوه‌ بۆ ئه‌وكاته‌ی‌ كه‌یاسای‌‬ ‫ته‌مویلی‌ بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان له‌په‌رله‌مان‬ ‫په‌سه‌ندده‌كرێت‪.‬‬ ‫جوندیانی‌ وتی‌ "ئ �ه‌و بڕه‌ پاره‌یه‌ی‌ كه‌‬ ‫له‌ئێستادا ده‌درێت به‌حیزبه‌كان به‌شێوه‌ی‌‬ ‫ق���ه‌رزه‌‪ ،‬دوای‌ په‌سه‌ندكردنی‌ یاساكه‌‬ ‫له‌په‌رله‌مان له‌بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان زیاده‌ی‌‬ ‫ئ��ه‌و ب��ڕه‌ پ��اره‌ی �ه‌ ده‌گ�ه‌ڕێ��ن��رێ��ت�ه‌وه‌ بۆ‬ ‫حكومه‌ت"‪.‬‬ ‫نه‌جیب باڵه‌ته‌یی‌ سه‌رۆكی‌ فراكسیۆنی‌‬ ‫یه‌كگرتوو له‌په‌رله‌مانی‌ عێراق له‌لێدوانێكدا‬ ‫بۆ ده‌ستوور ده‌ڵێت دوای‌ ته‌واوبوونی‬ ‫‌كۆبوونه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ سه‌رۆكی‌ هه‌رێم‌و‬ ‫سه‌رۆكی‌ حكومه‌تدا‪ ،‬به‌رهه‌م ساڵح پێی‌‬ ‫وتوون كه‌مه‌سه‌له‌ی‌ بودجه‌ی‌ حیزبه‌كانی‌‬ ‫چاره‌سه‌ركردووه‌و به‌بێ‌ ده‌ستكاری‌ له‌چه‌ند‬ ‫رۆژی‌ داهاتوودا ده‌درێته‌وه‌‪.‬‬ ‫باڵه‌ته‌یی‌ وت �ی‌ "ئ �ه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ دوات��ر‬ ‫له‌كۆبوونه‌وه‌ی‌ نێوان سه‌رۆكی‌ هه‌رێم‌و‬ ‫الیه‌نه‌ سیاسییه‌كاندا یه‌كالییده‌بێته‌وه‌"‪.‬‬ ‫پارتی‌ داواده‌كات له‌هه‌موو الیه‌ك زیاتری‌‬ ‫هه‌بێت‬ ‫به‌پێی‌ ئ �ه‌و زانیارییانه‌ی‌ كه‌ده‌ستوور‬ ‫له‌سه‌رچاوه‌یه‌كی‌ باوه‌ڕپێكراوه‌ ده‌ستی‌‬ ‫كه‌وتوون‪ ،‬پارتی‌ داوای��ك��ردووه‌ كه‌به‌شه‌‬ ‫بودجه‌ی‌ ئ �ه‌وان له‌هه‌موو حیزبه‌كانیتر‬ ‫زیاتربێت به‌پێی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ له‌هه‌ڵبژاردنی‌‬ ‫په‌رله‌مانی‌ عێراقدا زۆرترین ده‌نگی‌ هێناوه‌‪.‬‬ ‫س �ه‌رچ��اوه‌ك �ه‌ ب �ه‌ده‌س��ت��ووری‌ راگه‌یاند‬ ‫له‌كۆبوونه‌وه‌ی‌ نێوان ه �ه‌ردوو مه‌كته‌بی‌‬ ‫س��ی��اس�ی‌ ی�ه‌ك��ێ��ت��ی‌‌و پ��ارت��ی��دا‪ ،‬پ��ارت�ی‌‬ ‫پێشنیازی‌ ئ���ه‌وه‌ی‌ ك����ردووه‌ ك �ه‌ به‌و‬ ‫پێیه‌ی‌ له‌هه‌ڵبژاردندا ده‌نگی‌ له‌یه‌كێتی‌‬ ‫زیاتر هێناوه‌‪ ،‬ده‌بێت به‌شه‌ بودجه‌ی‌‬ ‫حیزبه‌كه‌یان له‌حكومه‌ت زیاتربێت له‌به‌شه‌‬ ‫بودجه‌ی‌ یه‌كێتی‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم له‌به‌رامبه‌ردا‬ ‫یه‌كێتی‌ ئه‌وه‌ی‌ ره‌تكردووه‌ته‌وه‌و قبوڵیان‬ ‫نه‌بووه‌ كه‌به‌شه‌ بودجه‌ی‌ ئه‌وان له‌به‌شی‌‬ ‫پارتی‌ كه‌متربێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ له‌په‌رله‌ماندا‬ ‫ژماره‌ی‌ كورسییه‌كانیان یه‌كسانه‌‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌كه‌ وتی‌ "بۆیه‌ تا ئێستا یه‌كێتی‌‌و‬ ‫پارتی‌ له‌سه‌ر چۆنیه‌تی‌ دابه‌شكردنی‌‬ ‫بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان رێكنه‌كه‌وتوون"‪.‬‬ ‫ئازاد جوندیانی‌ ده‌ڵێت له‌و كۆبوونه‌وانه‌ی‌‬

‫ك �ه‌ئ �ه‌و ب �ه‌ش��دارب��ووه‌ شتی‌ ل��ه‌و ج��ۆر‌ه‬ ‫باس نه‌كراوه‌‪ ،‬وتی‌ "به‌اڵم ئه‌گه‌ر به‌شی‌‬ ‫ئێمه‌ له‌به‌شی‌ پارتیش كه‌متربێت‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫كێشه‌ دروستنابێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ئێمه‌‬ ‫هاوپه‌یمانین‌و رێكده‌كه‌وین"‪.‬‬ ‫جوندیانی‌ ده‌ڵێت ئ �ه‌و پرسه‌ له‌الیه‌ن‬ ‫فراكسیۆنی‌ هاوپه‌یمانییه‌وه‌ قسه‌ی‌ له‌سه‌ر‬ ‫ده‌كرێت‪ ،‬دواتریش مه‌كته‌بی‌ سیاسی ئه‌و‬ ‫دوو حیزبه‌ قسه‌ی‌ خۆیان له‌وباره‌یه‌وه‌‬ ‫ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ب��ه‌اڵم ب��زووت��ن �ه‌وه‌ی‌ گ��ۆڕان داواده‌ك���ات‬ ‫بودجه‌ی‌ هه‌موو حیزبه‌كان كه‌مبكرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ل��ه‌ب��ه‌ر ئ����ه‌وه‌ی‌ پ��اره‌ك��ه‌ ب��ۆ پ���رۆژه‌ی‌‬ ‫خزمه‌تگوزاری‌ سه‌رفبكرێت‪.‬‬ ‫حه‌مه‌ تۆفیق ره‌حیم وته‌بێژی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌‬ ‫گۆڕان له‌لێدوانێكدا بۆ ده‌ستوور ده‌ڵێت‬ ‫نیگه‌رانن له‌به‌رامبه‌ر كه‌منه‌كردنه‌وه‌ی‌‬ ‫بودجه‌ی‌ حیزبه‌كان‪ ،‬ئه‌گه‌ر كه‌منه‌كرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئ����ه‌وان ئ��ام��اده‌ن��ی��ن وه‌ری��ب��گ��رن‪ ،‬وت�ی‌‬ ‫"هه‌ڵوێستی‌ توندیشمان ل�ه‌س�ه‌ر ئه‌م‬ ‫مه‌سه‌له‌یه‌ ده‌بێت‪ ،‬چ له‌په‌رله‌ماندا بێت‬ ‫یان له‌ڕێگه‌ی‌ راگه‌یاندنه‌وه‌ بێت"‪.‬‬ ‫ه��ه‌ر دوێ��ن��ی سێشه‌ممه‌ ‪2010/8/10‬‬ ‫كۆبوونه‌وه‌یه‌كی‌ نێوان مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌‬ ‫پارتی‌‌و یه‌كێتی‌ له‌بینای‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌‬ ‫یه‌كێتی‌ له‌سلێمانی‌ به‌ڕێوه‌چوو‪.‬‬ ‫به‌پێی وته‌ی‌ سه‌رچاوه‌یه‌ك كۆبوونه‌وه‌كه‌‬ ‫تایبه‌ت بووه‌ له‌سه‌ر چۆنیه‌تی‌ دابه‌شكردنی‌‬ ‫بودجه‌ به‌سه‌ر حیزبه‌كاندا‪.‬‬

‫یه‌كێتی‌‪:‬‬ ‫ئه‌گه‌ر‬ ‫بودجه‌كه‌مان‬ ‫له‌پارتیش‬ ‫كه‌متربێت‪،‬‬ ‫كێشه‌یه‌ك‬ ‫دروست ناكه‌ین‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫لۆکاڵ‬

‫‪7‬‬

‫“هاورده‌كردن ‌ی ئۆتۆمبێلێكی‌ زۆر‪،‬‬ ‫كۆنتڕۆڵكردنی‌ شه‌قامه‌كان ‌ی زه‌حمه‌تكردووه‌”‬ ‫ی سلێمان ‌ی بۆ ده‌ستوور‬ ‫ئاراس ره‌وف به‌ڕێوه‌به‌ری‌ هاتوچۆ ‌‬ ‫سازدانی‪ :‬زانیار محه‌مه‌د‬ ‫ی له‌م چاوپێكه‌وتن ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سلێمان ‌‬ ‫ی هاتوچۆ ‌‬ ‫ئ��اراس ره‌وف به‌ڕێوه‌به‌ر ‌‬ ‫ی هاتوچۆ‌و چۆنیه‌تیی‌‬ ‫ی نوێ ‌‬ ‫ی سیستم ‌‬ ‫ده‌ستووردا ئاماژ‌ه به‌په‌یڕه‌وكردن ‌‬ ‫ی ده‌كات‪ ،‬پێیوای ‌ه سه‌ركه‌وتن‌و شكستنه‌هێنانی‌‬ ‫ی شۆفێر ‌‬ ‫مۆڵه‌تپێدان ‌‬ ‫ی شۆفێره‌كان وه‌ستاوه‌‪ .‬ئه‌وه‌ش ده‌ڵێت‬ ‫ئه‌و سیستم ‌ه له‌سه‌ر هۆشیاری ‌‬ ‫ی رێگه‌وبانه‌كان‌و‬ ‫ی ئۆتۆمبێل‪ ،‬كۆنتڕۆڵكردن ‌‬ ‫ی زۆر ‌‬ ‫ی رێژه‌یه‌ك ‌‬ ‫كه‌هێنان ‌‬ ‫ی زه‌حمه‌تكردووه‌‪.‬‬ ‫هاتوچۆ ‌‬

‫ی‬ ‫ی په‌یڕه‌وكردن ‌‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬س���ه‌ره‌ڕا ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ له‌كات ‌‬ ‫ی ن��و ‌‬ ‫ی شۆفێری ‌‬ ‫سیستم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌هاوواڵتیان ‌‬ ‫ی شۆفێر ‌‬ ‫مۆڵه‌تپێدان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سلێمانی‌‪ ،‬به‌اڵم رووداوه‌كان ‌‬ ‫پارێزگا ‌‬ ‫هاتوچۆ ل��ه‌ب��ه‌رزب��وون��ه‌وه‌دان‪ ،‬ئ �ه‌و‌ه‬ ‫ی ئه‌و سیستم ‌ه‬ ‫ی شكستهێنان ‌‬ ‫نیشان ‌ه ‌‬ ‫نوێی ‌ه نییه‌؟‬ ‫ئ�����اراس ره‌وف‪ :‬چ��ه‌ن��د ساڵێك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی نووسینگ ‌ه ‌‬ ‫ی ل�ه‌ڕێ��گ� ‌ه ‌‬ ‫له‌سلێمان ‌‬ ‫ی شۆفێرییه‌و‌ه مۆڵه‌ت ده‌درێت‬ ‫فێربوون ‌‬ ‫به‌هاوواڵتیان‪ ،‬نووسینگه‌كان هاوواڵتیان‬ ‫ی‬ ‫ی هاتوچۆ‌و چۆنیه‌ت ‌‬ ‫ی یاساكان ‌‬ ‫فێر ‌‬ ‫ی ئۆتۆمبێل ده‌ك��ه‌ن‪ ،‬پاشان‬ ‫لێخوڕین ‌‬ ‫ی ت��ی��ۆری‌‌و‬ ‫ی ئێم ‌ه ت��اق��ی��ك��ردن�ه‌و‌ه ‌‬ ‫ال ‌‬ ‫ی ئه‌نجامده‌دات‌و كه‌سه‌ركه‌وتوو‬ ‫پراكتیك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پێده‌درێت‪ .‬په‌یڕه‌وكردن ‌‬ ‫بوو‪ ،‬مۆڵه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نه‌هێناوه‌‪ ،‬ئامار ‌‬ ‫ێ شكست ‌‬ ‫ی نو ‌‬ ‫سیستم ‌‬ ‫ی ساڵه‌كان ده‌گۆڕێت‪،‬‬ ‫رووداوه‌كان به‌پێ ‌‬ ‫وات ‌ه ساڵ هه‌ی ‌ه رووداوه‌كان زیادده‌كات‪،‬‬ ‫ساڵ هه‌ی ‌ه كه‌مده‌كات‪ .‬بۆی ‌ه ئاماره‌كان‬ ‫ی‬ ‫ی سیستم ‌‬ ‫ی نیی ‌ه به‌په‌یڕه‌وكردن ‌‬ ‫په‌یوه‌ند ‌‬ ‫ی رووداوه‌كان‪،‬‬ ‫ی به‌رزبوونه‌و‌ه ‌‬ ‫نوێوه‌‪ .‬هۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه بۆ شۆفێره‌كان‪ ،‬بۆ مه‌رج ‌‬ ‫ی ئۆتۆمبێله‌كان‌و رێگه‌وبان‪.‬‬ ‫توندوتۆڵی ‌‬ ‫ی هاتوچۆ‬ ‫ئه‌گه‌ر شۆفێره‌كان یاساكان ‌‬ ‫ی هاتوچۆ‬ ‫جێبه‌جێبكه‌ن‪ ،‬رووداوه‌ك��ان � ‌‬ ‫كه‌مده‌بێته‌وه‌‪ .‬كاتێكیش شۆفێره‌كان‬ ‫ی مه‌رج‌و‬ ‫كه‌مته‌رخه‌مبن له‌ره‌چاوكردن ‌‬ ‫ی هاتوچۆ‪ ،‬ئ�ه‌وا رووداوه‌ك��ان‬ ‫یاساكان ‌‬ ‫زیادده‌كات‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬ئ��ام��اره‌ك��ان ده‌ری��ده‌خ �ه‌ن‬ ‫ی هاتوچۆ ئه‌و‬ ‫ی رووداوه‌كان ‌‬ ‫كه‌زۆرین ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫كه‌سان ‌ه ئه‌نجامیده‌ده‌ن ك� ‌ه به‌پێ ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌م سیستم ‌ه نوێی ‌ه له‌م چه‌ند ساڵ ‌ه ‌‬ ‫ی شۆفێرییان وه‌رگرتووه‌‪،‬‬ ‫دواییدا مۆڵه‌ت ‌‬ ‫ی ئه‌م ‌ه ده‌گه‌ڕێنیته‌و‌ه بۆچی‌؟‬ ‫هۆكار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شۆفێر ‌‬ ‫ئایا ئه‌م سیستم ‌ه نه‌یتوان ‌‬ ‫ی‬ ‫پ�ه‌ی��وه‌س��ت ب�ه‌ی��اس�ا‌و رێنماییه‌كان ‌‬ ‫هاتوچۆ دروستبكات؟ یان ئه‌م سیستم ‌ه‬ ‫ی هاتوچۆ‌و رێگه‌وبان‌و‬ ‫هه‌لومه‌رج‌و واقیع ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێم ‌ه ‌‬ ‫ی شۆفێره‌كان ‌‬ ‫الیه‌نی ده‌روونی ‌‬ ‫ره‌چاونه‌كردووه‌؟‬ ‫ی ده‌دات‬ ‫ئاراس ره‌وف‪ :‬فێربوون هۆشیار ‌‬ ‫به‌مرۆڤ‌و دووریده‌خاته‌و‌ه له‌ڕووداوه‌كان‪.‬‬ ‫كاتێك مامۆستا یه‌كێك فێرده‌كات‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی كه‌س ‌‬ ‫ئ �ه‌وا كه‌وتووه‌ت ‌ه سه‌ر توانا ‌‬ ‫فێرخواز‪ ،‬ئایا تا چه‌ند ده‌توانێت یاسا‌و‬ ‫ی هاتوچۆ ره‌چاوبكات‪ .‬ئه‌م‬ ‫رێنماییه‌كان ‌‬ ‫سیستم ‌ه زانسته‌‌و پێكهاتوو‌ه له‌هون ‌هر‌و‬

‫ئ�����اره‌زوو ئ��ه‌خ�لاق‪ .‬نووسینگه‌كان‬ ‫ی ده‌كه‌ن بۆ هاوواڵتیان تا ئه‌و‬ ‫ئاسانكار ‌‬ ‫زانست ‌ه فێرببن‪ .‬فێربوون‌و په‌یوه‌ستبوون‬ ‫ی‬ ‫په‌یوه‌ست ‌ه به‌تاكه‌كانه‌وه‌‪ .‬كه‌وات ‌ه بوون ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شۆفێر ‌‬ ‫ی فێربوون ‌‬ ‫نووسینگه‌كان ‌‬ ‫ی ئه‌م سیستم ‌ه‬ ‫ی باشه‌‪ .‬سه‌ركه‌وتن ‌‬ ‫كارێك ‌‬ ‫ی شۆفێره‌كان‬ ‫نوێیه‌ش له‌سه‌ر هۆشیاری ‌‬ ‫ی پابه‌نده‌‪.‬‬ ‫وه‌ستاوه‌ته‌وه‌و پێو‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی فێربوون ‌‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬نووسینگه‌كان ‌‬ ‫ی كه‌ژماره‌یان‬ ‫ی سلێمان ‌‬ ‫ی له‌پارێزگا ‌‬ ‫شۆفێر ‌‬ ‫له‌‪ 100‬نووسینگ ‌ه تێپه‌ڕیكردووه‌‪ ،‬بوونه‌ت ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی بازرگانیكردن‪ ،‬هه‌ر له‌به‌ش ‌‬ ‫شوێن ‌‬ ‫ی نووسینگه‌كان‬ ‫ی كاروبار ‌‬ ‫به‌دواداچوون ‌‬ ‫ی سلێمانی‌‪ ،‬سه‌دان سكااڵو‬ ‫له‌هاتوچۆ ‌‬ ‫داواكاری له‌الیه‌ن هاوواڵتیانه‌و‌ه به‌رانبه‌ر‬ ‫ی‬ ‫ی شۆفێر ‌‬ ‫ی فێربوون ‌‬ ‫نووسینگه‌كان ‌‬ ‫ی لێپرسینه‌و‌ه ناكه‌ن؟‬ ‫تۆماركراوه‌‪ ،‬بۆچ ‌‬ ‫ئاراس ره‌وف‪ :‬ئێم ‌ه ئیجرائات به‌رانبه‌ر‬ ‫به‌نووسینگه‌كان ده‌ك��ه‌ی��ن‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ی ك��راب��وو‪ ،‬یه‌كه‌م‬ ‫ده‌رك���ه‌وت سه‌رپێچ ‌‬ ‫ئیجرائات نووسینگه‌ك ‌ه داده‌خ �ه‌ی��ن‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی هاوواڵتیان ‌‬ ‫ئه‌گه‌ر نووسینگه‌ك ‌ه پار‌ه ‌‬ ‫ی ی��اس��ای��ان‬ ‫خ���واردب���وو‪ ،‬رووب������ه‌ڕوو ‌‬ ‫ی ك�ه‌م��وك��ورت�ی‌‪،‬‬ ‫ده‌ك��ه‌ی��ن��ه‌وه‌‪ .‬ب��وون � ‌‬ ‫كه‌وتووه‌ته‌و‌ه سه‌ر نووسینگه‌كان خۆیان‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی شۆفێر ‌‬ ‫ی فێربوون ‌‬ ‫هه‌ندێك نووسینگ ‌ه ‌‬ ‫ی كه‌موكورتی‌‌و سه‌رپێچییه‌و‌ه‬ ‫به‌هۆ ‌‬ ‫داخراون‪.‬‬ ‫ی نوێ‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬رۆژان ‌ه ‪ 350‬ئۆتۆمبێل ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ بوون ‌‬ ‫ده‌هێنرێت ‌ه سلێمانییه‌وه‌‪ ،‬به‌ب ‌‬ ‫ی تر‌و‬ ‫ی ئۆتۆمبێل ‌‬ ‫پره‌نسیپ‌و مراندن ‌‬ ‫ی ن��وێ‌‪ ،‬ئایا‬ ‫ی رێگه‌وبان ‌‬ ‫دروستكردن ‌‬ ‫ی ئه‌و‬ ‫ئه‌م ‌ه هۆكار نیی ‌ه بۆ دروستبوون ‌‬ ‫ی سلێمانیدا‬ ‫ی ئێستا له‌هاتوچۆ ‌‬ ‫فه‌وزای ‌ه ‌‬

‫هه‌یه‌؟‬ ‫ی‬ ‫ی رێگه‌وبان ‌‬ ‫ئاراس ره‌وف‪ :‬دروستكردن ‌‬ ‫ێ تاڕاده‌یه‌ك ده‌كرێت دڵخۆشكه‌ر بێت‪،‬‬ ‫نو ‌‬ ‫هه‌رچه‌ند‌ه هێشتا كه‌موكوڕی له‌ڕێگه‌وباندا‬ ‫ی خ��راپ هه‌یه‌‪.‬‬ ‫م��اوه‌‪ ،‬هێشتا شه‌قام ‌‬ ‫ی زۆر ئۆتۆمبێل له‌ناو‬ ‫بێگومان رێژه‌یه‌ك ‌‬ ‫سلێمانیدا هه‌یه‌و رۆژانه‌ش ئۆتۆمبێلیتر‬ ‫ده‌ه��ێ��ن��رێ��ت‪ ،‬س���ه‌روو خۆمانمان لێ‬ ‫ی‬ ‫ی ئۆتۆمبێل ‌‬ ‫ئاگارداركردووه‌ته‌وه‌‪ .‬هێنان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێستا‪ ،‬كۆنتڕۆڵكردن ‌‬ ‫زۆر به‌و جۆر‌ه ‌‬ ‫ی زه‌حمه‌تكردووه‌‪.‬‬ ‫شه‌قام‌و رێگه‌وبانه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ئ����ه‌وه‌ش ه��ۆك��ارێ��ك � ‌ه ب��ۆ زۆرب��وون�� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئۆتۆمبێل ‌‬ ‫ی هاتوچۆ‪ .‬هێنان ‌‬ ‫رووداوه‌كان ‌‬ ‫ی رێگه‌وبان‪ ،‬بێزاربوون‬ ‫ی رووبه‌ر ‌‬ ‫زۆر‌و كه‌م ‌‬ ‫ی هاوواڵتیان دروستده‌كات‪ ،‬هاتوچۆ‬ ‫ال ‌‬ ‫ی‬ ‫زه‌حمه‌ت ده‌كات‪ .‬له‌هه‌موو دنیادا به‌پێ ‌‬ ‫ێ ده‌هێنرێت‪،‬‬ ‫ی نو ‌‬ ‫پێویست ئۆتۆمبێل ‌‬ ‫به‌اڵم لێر‌ه وا نییه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬هه‌ست به‌جۆرێك له‌فه‌وزا‬ ‫ی ئ��ۆت��ۆم��ب��ێ�ل‌و‬ ‫ده‌ك���رێ���ت ل �ه‌ه��ێ��ن��ان � ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر‬ ‫ی ق �ه‌ره‌ب��اڵ��غ � ‌‬ ‫دروس��ت��ك��ردن � ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رێگ ‌ه به‌دروستبوون ‌‬ ‫شه‌قامه‌كان‪ ،‬بۆچ ‌‬ ‫ی ئۆتۆمبێلدا‬ ‫ئه‌و فه‌وزای ‌ه ده‌ده‌ن؟ له‌هێنان ‌‬ ‫پرس به‌ئێو‌ه ده‌كرێت؟‬ ‫ی ئۆتۆمبێلدا‬ ‫ئ��اراس ره‌وف‪ :‬له‌هێنان ‌‬ ‫ی‬ ‫پرسمان پێكراوه‌‪ ،‬بڕیاردراو‌ه له‌هێنان ‌‬ ‫ئۆتۆمبێلدا ته‌نیا رسومات بدرێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ی‬ ‫ی ئۆتۆمبێل ‌‬ ‫ی هێنان ‌‬ ‫ئێم ‌ه پێمانباش ‌ه له‌كات ‌‬ ‫ی بۆ بمرێنرێت‪.‬‬ ‫ی كۆن ‌‬ ‫نوێدا‪ ،‬ئۆتۆمبێل ‌‬ ‫ی ئێجگار‬ ‫ی رێژه‌یه‌ك ‌‬ ‫ب �ه‌اڵم له‌سلێمان ‌‬ ‫ی كۆن ماوه‌‪ .‬من له‌گه‌ڵ‬ ‫كه‌م ئۆتۆمبێل ‌‬ ‫ێ ده‌هێنرێت‪،‬‬ ‫ی نو ‌‬ ‫ئه‌وه‌دام كه‌ئۆتۆمبێلێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بۆ بمرێنرێت‪ .‬رێژ‌ه ‌‬ ‫ی كۆن ‌‬ ‫ئۆتۆمبێلێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆن زۆر كه‌متر‌ه له‌ڕێژ‌ه ‌‬ ‫ئۆتۆمبێل ‌‬ ‫ی كه‌ده‌هێنرێت‪.‬‬ ‫ئه‌و ئۆتۆمبێل ‌ه نوێیان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫پێویست ‌ه سااڵن ‌ه ئۆتۆمبێله‌كان پشكنین ‌‬ ‫توانایان بۆ بكرێت‪ ،‬چونك ‌ه ساڵ به‌ساڵ‬ ‫ی ئۆتۆمبێل كه‌مده‌بێته‌وه‌‌و تا ئه‌و‬ ‫توانا ‌‬ ‫ی نامێنێت‪.‬‬ ‫ی كاركردن ‌‬ ‫ی توانا ‌‬ ‫كات ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ئێو‌ه وه‌ك به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ‌‬ ‫ه��ات��وچ��ۆ ئ���ه‌و رێ��وش��وێ��ن��ان � ‌ه چیی ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی هێنان ‌‬ ‫كه‌گرتووتانه‌به‌ر بۆ رێكخستن ‌‬ ‫ی نوێ‌؟ پێتانوانیی ‌ه حكومه‌ت‬ ‫ئۆتۆمبێل ‌‬ ‫ی ئه‌و‬ ‫ی ه��ۆك��ار‌ه بۆ دروستبوون ‌‬ ‫خ��ۆ ‌‬ ‫پشێوی‌‌و فه‌وزایه‌؟‬

‫هه‌ندێك نووسینگ ‌هی‌ فێربوون ‌ی‬ ‫شۆفێر ‌ی به‌هۆ ‌ی كه‌موكورتی‌‌و‬ ‫سه‌رپێچییه‌و‌ه داخراون‬

‫ی‬ ‫ئ�����اراس ره‌وف‪ :‬ئ��ێ��م� ‌ه الی�ه‌ن��ێ��ك� ‌‬ ‫ی‬ ‫جێبه‌جێكه‌رین‪ ،‬ئێم ‌ه ده‌س��ه‌اڵت�� ‌‬ ‫ب��ڕی��اردان��م��ان ن��ی��ی �ه‌‪ .‬ه�ه‌رك�ه‌س��ێ��ك‬ ‫ی تێدا بوو‪،‬‬ ‫ی هێناو مه‌رجه‌كان ‌‬ ‫ئۆتۆمبێلێك ‌‬ ‫ی بۆ تۆمارده‌كه‌ین‪.‬‬ ‫ئێم ‌ه ئۆتۆمبێله‌ك ‌ه ‌‬ ‫ی بڕیاردان‌و رێكخستن له‌سه‌روو‬ ‫الیه‌ن ‌‬ ‫ئێمه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫ی به‌رده‌وام‬ ‫ی سلێمان ‌‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬هاتوچۆ ‌‬ ‫ی ناو‬ ‫له‌مپه‌ر (ت��اس�ه‌) له‌شه‌قامه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ش���اردا داده‌ن��ێ��ت ب��ۆ كه‌مكردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئۆتۆمبێل‪ ،‬به‌اڵم بۆ‬ ‫ی هاتوچۆ ‌‬ ‫خێرای ‌‬ ‫ی ره‌وف به‌گ‬ ‫نمون ‌ه له‌نزیك ئه‌نده‌رپاس ‌‬ ‫ی راب��وردوودا ئۆتۆمبێلێك‬ ‫له‌چه‌ند رۆژ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تیژڕه‌وییه‌و‌ه له‌هاوواڵتییه‌ك ‌‬ ‫به‌هۆ ‌‬ ‫ی له‌ده‌ستدا‪ ،‬ئایا‬ ‫داو به‌هۆیه‌و‌ه گیان ‌‬ ‫ی ئه‌و ئه‌نده‌رپاس ‌ه هۆكارێك‬ ‫دروستكردن ‌‬ ‫ی تیژه‌ڕه‌وی‌‪ ،‬له‌كاتێكدا‬ ‫نیی ‌ه بۆ زیادبوون ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تره‌و‌ه تاس ‌ه بۆ تیژڕه‌وی ‌‬ ‫ئێو‌ه له‌الیه‌ك ‌‬ ‫ئۆتۆمبێل دروستده‌كه‌ن؟‬ ‫ی تاسه‌دا‬ ‫ئاراس ره‌وف‪ :‬من له‌گه‌ڵ دانان ‌‬ ‫ی واقیع‪ .‬ئێم ‌ه‬ ‫نیم‪ ،‬به‌اڵم بوو‌ه به‌ئه‌مر ‌‬ ‫ی خێراییمان دیاریكردووه‌‪،‬‬ ‫به‌هێما رێژه‌ی ‌‬ ‫بۆ نمون ‌ه ده‌ڵێم له‌سه‌ر شه‌ست كیلۆمه‌تر‬ ‫ی هێماكه‌و‌ه تاسه‌یه‌كمان‬ ‫بڕۆ‪ ،‬به‌اڵم ال ‌‬ ‫ی ئۆتۆمبێل كه‌مده‌كاته‌و‌ه‬ ‫داناو‌ه كه‌خێرای ‌‬ ‫بۆ سفر‪ .‬شۆفێره‌كان نازانن كامیان‬ ‫هه‌ڵبژێرن‪ .‬من شۆفێرم بم‪ ،‬نازانم كامیان‬ ‫ی كامه‌یان بكه‌م‪،‬‬ ‫هه‌ڵبژێرم‌و به‌قس ‌ه ‌‬ ‫سه‌رم لێده‌شێوێت‪ .‬شۆفێره‌كان نازانن‬ ‫ئیلتیزام به‌كامیانه‌و‌ه بكه‌ن‪ .‬له‌به‌رئه‌و‌ه‬ ‫ی تاسه‌كاندام‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫من له‌گه‌ڵ البردن ‌‬ ‫جێگره‌و‌ه چییه‌‪ .‬جێگه‌ره‌و‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫ی په‌ڕینه‌و‌ه له‌ژێر شه‌قامه‌كاندا‪،‬‬ ‫پ��رد ‌‬ ‫یان له‌سه‌ر شه‌قامه‌كان دروستبكرێت‬ ‫بۆ پیاده‌ڕه‌وه‌كان‪ .‬چونك ‌ه شه‌قام بۆ‬ ‫ی پیاده‌كان‬ ‫ئۆتۆمبێله‌‪ ،‬بۆ په‌ڕینه‌و‌ه ‌‬ ‫نییه‌‪ .‬شۆسته‌كان بۆ پ��ی��اده‌ڕه‌وی��ن‪.‬‬ ‫ی پیاده‌كان‬ ‫ی په‌ڕینه‌و‌ه ‌‬ ‫تاس ‌ه كه‌ره‌ست ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێم ‌ه لێ ‌‬ ‫ی خه‌ڵك ‌‬ ‫نییه‌‪ ،‬وه‌ك ئ�ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫تێگه‌یشتووه‌‪ .‬تاس ‌ه بۆ كه‌مكردنه‌و‌ه ‌‬ ‫خێراییه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی سیستم ‌‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬باس له‌یه‌كخستن ‌‬ ‫ی ده‌ك��رێ��ت‬ ‫ی ش��ۆف��ێ��ر ‌‬ ‫م��ۆڵ�ه‌ت��پ��ێ��دان� ‌‬ ‫ی ك��وردس��ت��ان��دا‪ ،‬ئ �ه‌و‌ه‬ ‫ل �ه‌س �ه‌ران��س �ه‌ر ‌‬ ‫چ��ۆن ده‌ك��رێ��ت؟ له‌كاتێكدا له‌هه‌ولێر‬ ‫ی كار‬ ‫ك��ار به‌سیستمێك‌و له‌سلێمان ‌‬ ‫به‌سیستمێكیتر ده‌كرێت‪ ،‬ئاخۆ چۆن‬ ‫ئ�ه‌و كێشه‌ی ‌ه چ��اره‌س �ه‌رده‌ك �ه‌ن؟ ئه‌م‬ ‫سیستم ‌ه جیاوازان ‌ه رێگر نین له‌به‌رده‌م‬ ‫ی‬ ‫ی هاتوچۆ ‌‬ ‫ی سیستم ‌‬ ‫ی كۆ ‌‬ ‫یه‌كخستنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی كوردستان‌و مۆڵه‌تپێدان؟‬ ‫هه‌رێم ‌‬ ‫ئ�������اراس ره‌وف‪ :‬ئ���ی���داره‌ك���ان‬ ‫ی‬ ‫یه‌كیانگرتووه‌ته‌وه‌‪ ،‬هه‌ندێك ورده‌كار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مۆڵه‌پێدان‌و سااڵن ‌ه ‌‬ ‫ماوه‌‪ .‬سیستم ‌‬ ‫ی كوردستان‬ ‫ئۆتۆمبێل له‌سه‌رتاسه‌ر ‌‬ ‫یه‌كده‌گرێته‌وه‌‌و كار بۆ یه‌كخستنه‌وه‌و‬ ‫ی ده‌كه‌ین‪.‬‬ ‫ێ رێكخستنه‌و‌ه ‌‬ ‫سه‌رله‌نو ‌‬ ‫ی هاتوچۆ‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬زۆرجار رووداوه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی م��ات��ۆڕه‌و‌ه رووده‌دات‪ ،‬بۆچ ‌‬ ‫به‌هۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شۆفێر ‌‬ ‫ی مۆڵه‌تپێدان ‌‬ ‫تائێستا سیستم ‌‬ ‫ماتۆڕه‌كان رێكنه‌خراوه‌؟‬

‫زۆربوون ‌ی‬ ‫رووداوه‌كان ‌ی‬ ‫هاتوچۆ مانا ‌ی‬ ‫ئه‌و‌ه نیی ‌ه‬ ‫سیستمه‌ك ‌ه‬ ‫خراپه‌‬ ‫ی یاسا هه‌موو‬ ‫ئ���اراس ره‌وف‪ :‬به‌پێ ‌‬ ‫ی شازد‌ه ساڵییه‌و‌ه‬ ‫هاوواڵتییه‌ك له‌سه‌روو ‌‬ ‫ی ماتۆڕ‬ ‫ی لێخوڕین ‌‬ ‫ی هه‌ی ‌ه مۆڵه‌ت ‌‬ ‫ب��ۆ ‌‬ ‫ی رێكخستن‌و‬ ‫وه‌ربگرێت‪ .‬ئێستا سه‌رقاڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مۆڵه‌ت ‌‬ ‫ی پێدان ‌‬ ‫ی چۆنیه‌تی ‌‬ ‫یه‌كخستن ‌‬ ‫ی سااڵنه‌ین به‌ماتۆڕ‪.‬‬ ‫لێخوڕین‌و مۆڵه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سیستم ‌‬ ‫ی په‌یڕه‌وكردن ‌‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬دوا ‌‬ ‫ی هاتوچۆ‌و مۆڵه‌تپێدان‪ ،‬ئێستا‬ ‫نوێ ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه نه‌هاتوو‌ه پێداچوونه‌و‌ه به‌و‬ ‫كات ‌‬ ‫ی‬ ‫سیستمه‌دا بك ‌هن‌و كه‌موكورتییه‌كان ‌‬ ‫هه‌ڵبسه‌نگێنن؟‬ ‫ئ���اراس ره‌وف‪ :‬ئ �ه‌م سیسته‌م ‌ه زۆر‬ ‫پێشكه‌وتوو و گونجاوه‌‪ .‬به‌اڵم له‌هه‌موو‬ ‫ی هاتوچۆ رووده‌دات‪.‬‬ ‫دنیادا رووداو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هاتوچۆ مانا ‌‬ ‫ی رووداوه‌كان ‌‬ ‫زۆربوون ‌‬ ‫ئه‌و‌ه نیی ‌ه سیستمه‌ك ‌ه خراپه‌‪ .‬هه‌موو‬ ‫شتێك ده‌بێت هه‌ڵبسه‌نگێنرێت‪ .‬ئێم ‌ه‬ ‫ی عێراقه‌و‌ه‬ ‫ی هاتوچۆ ‌‬ ‫ی كۆن ‌‬ ‫له‌سیستم ‌‬ ‫هاتووینه‌ت ‌ه سه‌ر ئه‌م سیستم ‌ه مۆدێرن‌و‬ ‫نوێیه‌‪ ،‬ئایا ئه‌م ‌ه گۆڕانكاری‌‌و به‌دواداچوون‬ ‫ی شتكێك نیی ‌ه بڵێیت‬ ‫نییه‌‪ .‬گۆڕانكار ‌‬ ‫ی هاتووه‌‪ ،‬به‌ڵكو به‌رده‌وامه‌‪.‬‬ ‫كۆتای ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شه‌قامه‌كان ‌‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬چاودێریكردن ‌‬ ‫ی كامێراو‌ه چۆنه‌؟‬ ‫ی له‌ڕێگ ‌ه ‌‬ ‫سلێمان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شۆفێره‌كان ده‌كرێت‌و له‌كات ‌‬ ‫چاودێری ‌‬ ‫سه‌رپێچیدا سزاده‌درێن؟‬ ‫ی‬ ‫ی رادارو كامێرای ‌‬ ‫ئاراس ره‌وف‪ :‬له‌سلێمان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خێرایی‌‌و چاودێریكردن ‌‬ ‫دیاریكردن ‌‬ ‫ی ئێم ‌ه نییه‌‌و‬ ‫شه‌قامه‌كان تائێستا ال ‌‬ ‫ی له‌سه‌ر دراو‌ه‬ ‫ی پێنه‌كراوه‌‪ .‬بڕیار ‌‬ ‫كار ‌‬ ‫ی شه‌قام‌و‬ ‫ی چاودێریكردن ‌‬ ‫رادارو كامێرا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سلێمانی‌‌و ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫رێگه‌وبانه‌كان ‌‬ ‫سلێمانیشمان بۆ بكڕن‌و دایبنێین‪،‬‬ ‫چووه‌ت ‌ه به‌رنامه‌وه‌‪.‬‬ ‫ی هاتوچۆ‬ ‫ی رووداوه‌كان ‌‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ئامار ‌‬ ‫ی رابوردوودا چۆن بووه‌؟‬ ‫له‌حه‌وت مانگ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی حه‌وت مانگ ‌‬ ‫ئاراس ره‌وف‪ :‬له‌ماو‌ه ‌‬ ‫ی هاتوچۆ‬ ‫راب�����ردوودا ‪ 390‬رووداو ‌‬ ‫ی‬ ‫ت��ۆم��ارك��راوه‌‪ ،‬ك � ‌ه ‪ 1960‬ب��ری��ن��دار ‌‬ ‫لێكه‌وتووه‌ته‌وه‌و ‪ 154‬كه‌سیش گیانیان‬ ‫له‌ده‌ستداوه‌‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪6‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫لۆکاڵ‬

‫قه‌یماغی سپی بازاڕ ره‌ش ده‌كات‬ ‫به‌هۆی‌ نه‌بوون ‌ی به‌رهه‌م ‌ی ناوخۆوه‌‪ ،‬بازاڕ پشت ب ‌ه به‌رهه‌م ‌ی ده‌ره‌ك ‌ی ده‌به‌ستێت‬ ‫محه‌مه‌د نه‌جیب له‌سلێمانی‬ ‫له‌گه‌ڵ‌ هاتنی وه‌رزی هاویندا نرخی قه‌یماغ‬ ‫له‌بازاڕه‌كاندا به‌رزده‌بێته‌وه‌‪ ،‬به‌رهه‌مهێنه‌ران‌و‬ ‫فرۆشیارانی به‌رهه‌می قه‌یماغ هۆكاره‌كه‌ی‬ ‫ده‌گێڕنه‌وه‌ بۆ ئ �ه‌وه‌ی ل���ه‌وه‌رزی هاویندا‬ ‫گامێش شیره‌كه‌ی كه‌مده‌كات‪ ،‬حكومه‌ت‌و‬ ‫ك��ه‌رت��ی‌ تایبه‌تیش ه��ی��چ پ��رۆژه‌ی �ه‌ك �ی‌‬ ‫به‌خێوكردنی‌ گامێش‌و به‌رهه‌مهێنانی‌‬ ‫قه‌یماغیان نییه‌‪.‬‬ ‫پرۆژه‌ ‌ی به‌خێوكردن ‌ی گامیش‌و‬ ‫به‌رهه‌مهێنان ‌ی قه‌یماغ نییه‌‬ ‫به‌پێی ئه‌و ئاماره‌ی ده‌ست ده‌ستوور‬ ‫كه‌وتوو‌ه له‌سنووری گه‌رمیان‪ ،‬به‌تایبه‌تی‬ ‫خانه‌قین نزیكه‌ی ‪1800‬س �ه‌ر گامێش هه‌یه‌‪،‬‬ ‫له‌سنووری سلێمانی به‌تایبه‌ت له‌ناوچه‌ی‬ ‫تانجه‌رۆو سه‌یدسادق زیاتر ل ‌ه ‪ 500‬سه‌رگامێش‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم هیچیان له‌چوارچێوه‌ ‌ی پرۆژه‌ ‌ی‬ ‫ی�ه‌ك��خ��راودا نین‪ ،‬به‌ڵكو ه ‌ی جوتیارانن‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها پارێزگای هه‌ولێریش بۆ قه‌یماغ‬ ‫زیاتر پشت به‌و كێڵگ ‌ه گامێشان ‌ه ده‌به‌ستێت‬ ‫كه‌كه‌وتوونه‌ت ‌ه سنووری پارێزگای كه‌ركوكه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌سه‌ر زێی بچووك له‌خوارووی شارۆچكه‌ ‌ی‬ ‫پردێ‪ ،‬به‌اڵم رێژه‌یه‌كی كه‌می گامێشی لێیه‌‪.‬‬ ‫ئیبراهیم لێپرسراوی به‌شی ئامارو‬ ‫زانیاری له‌به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی سامانی ئاژه‌ ‌ڵ‬ ‫له‌سلێمانی ده‌ڵێت تائێستا نازانرێت به‌رهه‌می‬ ‫سپیایه‌تی ناوخۆ چه‌ند‌ه به‌تایبه‌تی قه‌یماغ‪،‬‬ ‫به‌هۆ ‌ی ئ��ه‌وه‌ ‌ی هه‌ندێك ك�ه‌س بۆ خۆیان‬ ‫ئه‌و كێڵگانه‌یان هه‌یه‌‌و حكومه‌ت ئاگاداری‬ ‫به‌رهه‌مه‌كه‌ی نییه‌‪.‬‬ ‫عه‌دنان محه‌مه‌د وت ‌ی “حكومه‌ت تائێستا‬ ‫هیچ پ��رۆژه‌ی�ه‌ك��ی نیی ‌ه بۆ ئ �ه‌و كێڵگانه‌‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم ئه‌گه‌ر كه‌رتی تایبه‌ت هه‌وڵبدات بۆ‬ ‫دروستكردنی‪ ،‬ئه‌وا ئێم ‌ه مۆڵه‌تی ده‌ده‌ینێ‌و‬ ‫هه‌رچی پێویست بكات بۆی ده‌كه‌ین”‪.‬‬ ‫به‌پێ ئامارێكی به‌شی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‬ ‫سامانی ئ��اژه‌ ‌ڵ له‌سلێمانی‪ 25 ،‬پ��رۆژه‌ی‬

‫به‌خێوكردنی ره‌ش ‌ه واڵخ هه‌یه‌‪ 16 ،‬پرۆژه‌یان‬ ‫مانگای شیره‌‪ 8 ،‬پرۆژه‌یان به‌خێوكردنی مه‌ڕو‬ ‫بزنه‌‪1 ،‬پرۆژه‌ی قه‌ڵه‌وكردنی گوێره‌كه‌ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫له‌كاتێكدا ئه‌مان ‌ه ئێستا هه‌موویان كارناكه‌ن‪،‬‬ ‫ته‌نها ‪ 6‬پرۆژه‌یان كارده‌كه‌ن‪ 5 ،‬پرۆژه‌یان‬ ‫قه‌ڵه‌وكردنی گوێره‌كه‌یه‌و پرۆژه‌یه‌كیش‬ ‫مانگای شیری‪.‬‬ ‫عه‌دنان محه‌مه‌د ده‌ڵێت هۆكاری كه‌می‬ ‫گامێش ئه‌وه‌یه‌‪ ،‬چه‌ند ناوچه‌یه‌كی دیاریكراو‬ ‫هه‌ی ‌ه بۆ به‌خێوكردنی‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی گامێش‬ ‫پێویستی ب�ه‌ئ��او ‌ی زۆر هه‌یه‌‪ ،‬له‌كاتێكدا‬ ‫ناوچه‌ك ‌ه به‌ده‌ست كه‌مئاوییه‌و‌ه ده‌ناڵێنێت‪،‬‬ ‫وت ‌ی “بۆی ‌ه زیاتر گرنگی ده‌ده‌ین به‌ڕه‌شه‌واڵغ‌و‬

‫مه‌ڕو بزن‪ ،‬چونك ‌ه به‌رهه‌میان زۆره‌“‪.‬‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬گامێش هه‌بوو‌ه له‌زستاندا نزیكه‌ی ‪40‬‬ ‫كیلۆ شیری هه‌بووه‌‪ ،‬به‌اڵم ئێستا ‪ 10‬كیلۆ‬ ‫هاوینان نرخ به‌رزده‌كرێته‌وه‌‬ ‫له‌هاویناندا نرخ ‌ی قه‌یماغ له‌الیه‌ن شیری هه‌یه‌“‪.‬‬ ‫قه‌یماغ له‌شیری گامێش دروستده‌كرێت‪،‬‬ ‫به‌رهه‌مهێنه‌ران‌و فرۆشیاران ‌ی ت��اك‌و كۆو‌ه‬ ‫ب�ه‌رزده‌ك��رێ��ت�ه‌وه‌‪ ،‬حكومه‌تیش به‌پاساو ‌ی ل��ه‌ك��وردس��ت��ان��دا ب �ه‌ش��ێ��وازێ��ك � ‌ی س���اد‌ه‬ ‫دروس��ت��ده‌ك��رێ��ت ك�ه‌ب��ڕێ��ك شیر ده‌كرێت ‌ه‬ ‫بازاڕی ئازاده‌وه‌ نرخه‌كان دیاری ناكات‪.‬‬ ‫س��ااڵن� ‌ه ل�ه‌ن��اوه‌ڕاس��ت��ی مانگی ح�ه‌وت ن��او ته‌شتێكی ف��اف��ۆن�ه‌وه‌‪ ،‬پاشان ‪ 3‬جار‬ ‫تا کۆتایی مانگی هه‌شت نرخی قه‌یماغ ده‌پ��اڵ��ێ��ورێ�ت‌و پێش ك��واڵن��دن كه‌وچكێك‬ ‫به‌رزده‌بێته‌وه‌‪‌ ،‬عومه‌ر غالی خاوه‌نی كێڵگه‌ی سۆده‌ی تێده‌كرێت‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی خراپ نه‌بێت‌و‬ ‫به‌خێوكردنی گامێش له‌تانجه‌رۆ ده‌ڵێت بۆنه‌كه‌ی نه‌هێڵێت‪ ،‬دوای سێ چوار له‌كواڵندن‬ ‫شیر ‌ی گامێش له‌هاویندا وشكده‌كات‪ ،‬بۆی ‌ه ئاگره‌ك ‌ه الده‌برێت‪ ،‬پاشان قوڵێنه‌ی كوردی‬ ‫قه‌یماغ كه‌مده‌بێته‌وه‌‪ ،‬وت ‌ی “به‌اڵم له‌پایزو ده‌خه‌یت ‌ه سه‌ر‪ ،‬پاشان به‌دوو په‌ڕۆی ته‌نك‬ ‫زستاندا شیر زۆره‌و قه‌یماغیش ه �ه‌رزان دای ده‌پۆشیت‪ ،‬دوات��ر س �ه‌ری الده‌به‌یت‌و‬

‫به‌چه‌قۆیه‌ك توێژه‌ك ‌ه پارچ ‌ه پارچ ‌ه ده‌كه‌یت‪،‬‬ ‫دواتر سه‌هۆ ‌ڵ وردده‌كه‌یت‌و ده‌یخه‌یت ‌ه ژێری‌و‬ ‫وه‌رده‌وه‌رد‌ه قه‌یماغه‌ك ‌ه ره‌قده‌بێت‪.‬‬ ‫ئێستا رۆژان���� ‌ه ‪ 2‬ت��ا ‪ 3‬ت���ه‌ن شیر‬ ‫له‌ناوه‌ڕاست‌و خوارو ‌ی عێراقه‌و‌ه ده‌هێنرێت بۆ‬ ‫تانجه‌رۆ‪ ،‬له‌وێ قه‌یماغ ‌ی لێ دروستده‌كرێت‪.‬‬ ‫عومه‌ر غال ‌ی ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌سان ‌ه‬ ‫بزانن شیره‌كه‌یان له‌سلێمانی پار‌ه ناكات‪،‬‬ ‫ئه‌وا ده‌یبه‌ن بۆ هه‌ولێر‌و كه‌ركوك‪ .‬وت ‌ی “بۆی ‌ه‬ ‫به‌كۆفرۆشه‌كان ده‌ڵێن ئه‌گه‌ر قه‌یماغه‌ك ‌ه‬ ‫نرخه‌كه‌ی زیادنه‌كه‌ن ل�ه‌ب��ازاڕدا‪ ،‬ئه‌وا شیر‬ ‫ناهێنین بۆ سلێمانی‪ ،‬به‌هۆ ‌ی كه‌م ‌ی به‌رهه‌م ‌ی‬ ‫ناوخۆوه‌ ناچارده‌بین نرخ به‌رزبكه‌ینه‌وه”‪.‬‬ ‫عومه‌ر غالی ده‌ڵێت كۆگاكان ‌ی فرۆشتنیش‬ ‫نرخ ب�ه‌رزده‌ك�ه‌ن�ه‌وه‌‪ ،‬وت ‌ی “ئێم ‌ه ده‌یده‌ین‬ ‫به‌‪17‬هه‌زار به‌كۆفرۆشه‌كان‪ ،‬ئه‌وانیش خۆیان‬ ‫ده‌یده‌ن به‌نرخێكی زیاتر”‪.‬‬ ‫هێمن قادر ئه‌حمه‌د خاوه‌نی فرۆشگای‬ ‫هێڤار بۆ فرۆشتن ‌ی قه‌یماغ به‌كۆ‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫نرخ ‌ی قه‌یماغ به‌رزبوه‌ته‌و‌ه له‌چاو زستاندا‪،‬‬ ‫ب �ه‌ه��ۆ ‌ی ئ���ه‌وه‌ ‌ی ق�ه‌ی��م��اغ كه‌مده‌بێته‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ ‌ی له‌هاویندا گامێش شیره‌كه‌ی‬ ‫كه‌مده‌كات‪ .‬وت ‌ی “ئێم ‌ه به‌كۆ ده‌یفرۆشین ب ‌ه‬ ‫‪ 20‬هه‌زار‌و به‌كیلۆش ب ‌ه ‪ 24‬هه‌زار”‪.‬‬ ‫هێمن وت � ‌ی “فرۆشتنی قه‌یماغ زۆر‬ ‫خێرایه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم هه‌موو كه‌سێك ناتوانێت‬ ‫بیكڕێت‪ ،‬ته‌نها چینێك ‌ی دیاریكراو ده‌یكرێت‬ ‫كه‌باری ئابووریان به‌رزه‌”‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د س��ی��روان فرۆشیارێكی تری‬ ‫به‌رهه‌می سپیاییه‌‪ ،‬ده‌ڵێت قه‌یماغی ناوخۆ‬ ‫ب�ه‌الی خه‌ڵكه‌و‌ه خۆشتره‌و فرۆشی زۆره‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم هی واڵتانی ده‌ره‌و‌ه خه‌ڵك زۆر نایكڕێت‪،‬‬ ‫وت ‌ی “بۆی ‌ه ئێم ‌ه ب ‌ه ‪ 17‬هه‌زار دینار ده‌یكڕین‌و‬ ‫ب ‌ه ‪ 28‬هه‌زار ده‌یفرۆشین”‪.‬‬ ‫عه‌دنان محه‌مه‌د ده‌ڵێت به‌ڕێوه‌به‌رایه‌ت ‌ی‬ ‫سامان ‌ی ئ��اژه‌ڵ نرخ دانانێن بۆ به‌رهه‌می‬ ‫سپیایی‪ ،‬به‌هۆ ‌ی ه��اورده‌ك��ردن� ‌ی به‌رهه‌می‬ ‫ده‌ره‌كییه‌وه‌‪ ،‬وت ‌ی “بۆی ‌ه بازاڕیش ئازاده‌”‪.‬‬

‫ته‌برید به‌پاره‌یه‌‬ ‫ی شار به‌پار ‌ه ته‌برید ده‌كه‌نه‌وه‌‌و پاسه‌كانی ناو شاریش موبه‌رید ‌ه داده‌نێن‬ ‫ته‌كسییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ ‌‬

‫محه‌مه‌د نه‌جیب‌و فه‌رمان خێاڵنی‬ ‫ته‌بریدی ته‌كسییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫شار به‌پاره‌یه‌‬ ‫هاوواڵتیان گله‌یی ده‌ك �ه‌ن كه‌شۆفێرانی‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی‌ شار له‌بری ك��ردن�ه‌وه‌ی‌ ته‌برید‬ ‫پاره‌ له‌هاوواڵتیان وه‌رده‌گ��رن‪ ،‬سه‌ندیكای‬ ‫ش��ۆف��ێ��ران��ی��ش رای��ده‌گ �ه‌ی �ه‌ن��ێ��ت ك �ه‌ئ �ه‌وه‌‬ ‫سه‌رپێچییه‌و ده‌ڵێت سزایان ده‌ده‌ین‪.‬‬ ‫سه‌ندیكای شۆفێران داوا له‌هاوواڵتیان‬ ‫ده‌ك��ات هه‌ر شۆفێری ته‌كسییه‌ك له‌بری‬ ‫كردنه‌وه‌ی ته‌برید پاره‌ وه‌ربگرێت‪ ،‬ئه‌وان‬ ‫ئاگاداربكاته‌وه‌‪.‬‬ ‫فه‌الح نه‌جم‪ ،‬ته‌مه‌ن ‪ 25‬ساڵ‌‪ ،‬زۆرجار‬ ‫رووبه‌ڕووی ئه‌و كێشه‌یه‌ بووته‌وه‌ به‌تایبه‌تی‬ ‫له‌گه‌ڵ‌ شۆفێره‌ به‌ته‌مه‌نه‌كان كه‌ته‌برید‬ ‫ناكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫ف��ه‌الح زۆرج���ار ده‌چێته‌ هه‌ڵه‌بجه‌و‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪ ،‬وتی “شۆفێری ته‌كسییه‌كان‬

‫داوای ‪ 1500‬دینار زی��اده‌ت لێده‌كه‌ن بۆ‬ ‫هه‌ڵكردنی ته‌بریده‌كه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر پاره‌كه‌ی‬ ‫نه‌ده‌یتێ‪ ،‬ئه‌وا هه‌ڵی ناكات”‪.‬‬ ‫ئه‌و وتی “ئه‌مه‌ زۆر بێویژدانییه‌و راست‬ ‫نییه‌‪ ،‬چونكه‌ حكومه‌ت نرخی دیاریكردووه‌‬ ‫بۆ نه‌فه‌ر‪ ،‬بۆیه‌ پێویسته‌ ئیجرائات له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌و كه‌سانه‌دا بكرێت”‪.‬‬ ‫به‌هۆی به‌رزبوونه‌وه‌ی‌ پله‌ی‌ گه‌رماو‬ ‫نه‌كردنه‌وه‌ی‌ ته‌بریده‌وه‌‪ ،‬فه‌الح تا ئێستا‬ ‫دووجار رشاوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫په‌پێی ئ��ه‌و زان��ی��اری��ی��ان �ه‌ی ده‌س��ت‬ ‫ده‌ستوور كه‌وتوون‪ ،‬هه‌ریه‌كه‌ له‌هێڵه‌كانی‬ ‫ك�ه‌رك��وك‌و هه‌ولێرو هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هیدو‬ ‫كه‌الرو كۆیه‌و چه‌مچه‌ماڵ‌‌و چه‌ندین هێڵی‬ ‫تریش ته‌برید به‌پاره‌ ده‌كه‌نه‌وه‌‪ ،‬له‌هه‌زار‬ ‫دی��ن��اره‌وه‌ بۆ ‪ 2‬ه �ه‌زار له‌بری كردنه‌وه‌ی‌‬ ‫ته‌بریده‌كه‌ی‌‪.‬‬ ‫ج���ه‌الل مه‌حمود ئه‌حمه‌د شۆفێرو‬ ‫سه‌رپه‌رشتیاری هێڵی هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هید‬

‫وتی “مه‌سه‌له‌ی هه‌ڵكردنی ته‌برید به‌پاره‌‬ ‫ته‌نها په‌یوه‌ندی به‌گرانی به‌نزینه‌وه‌ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌و ئۆتۆمبێالنه‌ به‌ به‌نزینی‬ ‫به‌نزینخانه‌كان ن��اڕۆن‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ ناچارن‬ ‫به‌نزینی باشی تێبكه‌ن كه‌لیتری ‪ 850‬دیناری‬ ‫پێده‌ده‌ن‪ ،‬بۆیه‌ شۆفێریش داوی پاره‌ی زیاده‌‬ ‫له‌نه‌فر ده‌كات‪ ،‬پاره‌كه‌ش ‪1000‬دیناره‌“‪.‬‬ ‫ب �ه‌رپ��رس��ان��ی س �ه‌ن��دی��ك��اش ئ��ام��اژه‌‬ ‫ب����ه‌وه‌ده‌ك����ه‌ن پ����اره‌ی ه��ه‌م��وو هێڵیك‬ ‫دیاریكراوه‌‪ ،‬بۆیه‌ هه‌ر شوفێرێك پاره‌ی زیاده‌‬ ‫له‌بری هه‌ڵكردنی فێنكه‌ره‌وه‌‌و گه‌رمكره‌وه‌‬ ‫وه‌ربگرێت‪ ،‬ئه‌وا سه‌رپێچییه‌و ئیجرائاتی‬ ‫له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ج��ه‌الل ئه‌بوبكر محه‌مه‌د سه‌رۆكی‬ ‫سه‌ندیكای گواستنه‌وه‌ له‌لێدوانێكدا بۆ‬ ‫ده‌س��ت��وور وت��ی “ه �ه‌م��وو هێڵێك پ��اره‌ی‬ ‫خۆی دیاریكراوه‌‪ ،‬بۆیه‌ نابێت به‌هه‌ڵكردنی‬ ‫فێنكه‌ره‌وه‌ یان گه‌رمكه‌ره‌وه‌ پاره‌ی زیاده‌‬ ‫له‌هاوواڵتیان وه‌ربگیرێت”‪.‬‬

‫داواشیكرد هه‌ر هاوواڵتییه‌ك‪ ،‬له‌هه‌ر‬ ‫ئۆتۆمۆبێلێكدا س�ه‌رك�ه‌وت‌و به‌و شێوه‌ی ‌ه‬ ‫م�ه‌م�ه‌ڵ�ه‌ی ل�ه‌گ�ه‌ڵ��دا ك��را‪ ،‬ئ��ه‌وا ژم��اره‌ی‬ ‫ئۆتۆمبێله‌كه‌ بدات به‌سه‌ندیكا‪.‬‬ ‫ئ�ه‌و وت�ی‌ “س��زای��ان ده‌ده‌ی���ن‌و ئ�ه‌وه‌ی‌‬ ‫ده‌یكه‌ن سه‌رپێچییه‌“‪.‬‬ ‫پاس ‌ه كۆنه‌كان موبه‌رید‌ه ده‌كه‌نه‌وه‌و‬ ‫پاس ‌ه تازه‌كانیش ته‌بریده‌كانیان لێكراوه‌ته‌وه‌‬ ‫پیاوێكی‌ ت�ه‌م�ه‌ن ‪ 35‬س��اڵ كه‌خۆی‌‬ ‫به‌جه‌مال ناساند له‌پاسێكی‌ مۆدێل به‌رزدا‬ ‫له‌گه‌راجی‌ سه‌رچنار گله‌ییكرد‌و وتی‌ “ئه‌م‬ ‫پاسه‌ تازانه‌ زۆربه‌یان ته‌بریدیان هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫نایكه‌نه‌وه‌”‪.‬‬ ‫ج�ه‌الل وتی‌ “پاسه‌ كۆنه‌كانی‌ هێڵی‌‬ ‫گۆیژه‌ كه‌ته‌بریدیان نییه‌‪ ،‬موبه‌ریده‌یه‌كیان‬ ‫دان��اوه‌ له‌ناو پاسه‌كانیاندا بۆ نه‌فه‌ره‌كان‬ ‫هه‌تا پاسه‌كه‌ قه‌پاتده‌بێت‌و ده‌رده‌چێت‬ ‫نه‌فه‌ره‌كان فێنكیان ده‌بێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌م‬ ‫پاسه‌ تازانه‌ ته‌برید بكه‌نه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وا پاسه‌‬

‫كۆنه‌كانیش ن��اچ��ارده‌ب��ن هه‌موویان ئه‌و‬ ‫رێگه‌یه‌ به‌كاربهێنن”‪.‬‬ ‫دڵشاد حه‌مه‌ به‌رپرسی‌ هێڵی‌ تووی‌‬ ‫مه‌لیك‌و شۆفێری‌ یه‌كێك له‌پاسه‌كان‬ ‫ب�ه‌ده‌س��ت��ووری وت “هێڵه‌كانی‌ رزگ��اری‌‌و‬ ‫سه‌رچنارو شه‌هیدان رێگه‌یان هه‌وراز نییه‌و‬ ‫حه‌قوایه‌ ته‌برید بكه‌نه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم هێڵێكی‌ وه‌ك‬ ‫هێڵه‌كه‌ی‌ ئێمه‌ ناتوانین ته‌برید بكه‌ینه‌وه‌”‪.‬‬ ‫ئاوات عه‌لی‌ شۆفێری‌ پاس‪ ،‬داوایكرد‬ ‫كرێی نه‌فه‌ر له‌‪ 400‬دیناره‌وه‌ بكرێت به‌‪500‬‬ ‫دینار‌و وتی‌ “رۆژانه‌ به‌ته‌بریده‌وه‌ ‪ 15‬لیتر‬ ‫گاز یان به‌نزینی‌ زیاتر ده‌سوتێت‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ئه‌گه‌ر كرێی گواستنه‌وه‌ ببێت به‌‪ 500‬ئێمه‌ش‬ ‫ده‌توانین ته‌برید بكه‌ینه‌وه”‪.‬‬ ‫به‌رپرسی‌ سه‌ندیكای‌ شۆفێران وتی‌‬ ‫“ئ���ه‌و ب��ڕه‌ سوته‌مه‌نییه‌ی‌ ك��ه‌ده‌درێ��ت‬ ‫به‌شۆفێرانی‌ هێڵه‌كان‪ ،‬رێكوپێك نییه‌و‬ ‫له‌ئاست پێویستی‌ رۆژانه‌ی‌ ئه‌و پاسانه‌شدا‬ ‫نییه‌‪ ،‬ج��گ�ه‌ل�ه‌وه‌ش ئ �ه‌و سووته‌مه‌نییه‌‬ ‫جۆره‌كه‌ی‌ خراپه‌و شۆفێران ناتوانن ته‌برید‬ ‫بكه‌نه‌وه‌”‪.‬‬ ‫ج���ه‌الل ئ �ه‌ب��وب �ه‌ك��ر ه���ه‌روه‌ه���ا وت�ی‌‬ ‫“چه‌ندینجار دانیشتووین له‌گه‌ڵ قایمقامی‌‬ ‫ش��اردا بۆ ئ �ه‌وه‌ی‌ نرخی‌ سووته‌مه‌نی‌ بۆ‬ ‫شۆفێران كه‌مبكه‌ینه‌وه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم ئه‌نجامی‌‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ له‌رۆژێكدا ده‌بوایه‌ (‪4‬‬ ‫بۆ ‪5‬ده‌فته‌ر دۆالر)ی‌ بدایه‌ به‌سووته‌مه‌نی‌‬ ‫وه‌ك قه‌ره‌بووی‌ ئه‌و بڕه‌ سوته‌مه‌نیه‌ بۆ‬ ‫شۆفێران كه‌ به‌كه‌متر له‌بازاڕ پێی‌ بدانایه‌”‪.‬‬ ‫ته‌نها له‌سنووری سلێمانی ‪ 1837‬پاس‬ ‫هه‌یه‌ له‌هێڵه‌كانی‌ ناوشار نزیكه‌ی‌ ‪1200‬‬ ‫پاسی ك��ۆن‌و ‪ 637‬پاسی ت��ازه‌و مۆدێل‬ ‫ب �ه‌رزن‪ 783 ،‬پاسی‌ هێڵه‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌‬ ‫ش��اری��ش ه �ه‌ی �ه‌‪ ،‬ل �ه‌گ �ه‌ڵ ‪ 1450‬تاكسی‌‬ ‫هێڵه‌كانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ شارو ‪ 10395‬تاكسی‌‬ ‫هێڵی‌ ناوشار‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫سیاسه‌ت‬

‫‪9‬‬

‫“ئێم ‌ه باوه‌ڕمان‬ ‫به‌چاكسازی له‌كۆمار ‌ی‬ ‫ئیسالمیدا نییه‌”‬ ‫ی كۆمه‌ڵ ‌ه بۆ ده‌ستوور‬ ‫ی ناوه‌ند ‌‬ ‫حه‌سه‌ن ‌ی ره‌حمان په‌نا ئه‌ندام ‌ی كۆمیته‌ ‌‬ ‫سازدانی‌‪ :‬سه‌روه‌ت عه‌بدوڵاڵ‬

‫حه‌سه‌نی‌ ره‌حمان په‌نا ئه‌ندامی‌ كۆمیته‌ی‌ ناوه‌ندی‌ كۆمه‌ڵ ‌ه‬ ‫ سازمانی‌ كوردستانی‌ حیزبی‌ كۆمۆنیستی‌ ئێران‪ .‬ره‌خنه‌‬‫له‌تێڕوانینی‌ هێزه‌ ناسیۆنالیسته‌كانی‌ كوردستانی‌ رۆژه �ه‌اڵت‬ ‫ده‌گرێت‪ ،‬كه‌هیوایان به‌ئه‌مریكاو بزووتنه‌وه‌ی‌ سه‌وز هه‌ڵچنیوه‌‪،‬‬ ‫ده‌ڵێت ئه‌وان بڕوایان به‌هێزی‌ خه‌ڵك نه‌ماوه‌‪.‬‬ ‫حه‌سه‌نی‌ ره‌حمان په‌نا ده‌ڵێت راب�ه‌ران�ی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ سه‌وز‬ ‫پارێزه‌ری‌ كۆماری‌ ئیسالمین‪ ،‬به‌اڵم خه‌باتی‌ خه‌ڵك بۆ گۆڕینی‌‬ ‫سه‌رله‌به‌ری‌ رژێمه‌كه‌یه‌‪ ،‬نه‌ك ئیساڵحكردنی‌‪ .‬ده‌ڵێت ئه‌وان بڕوایان‬ ‫به‌ئیساڵحكردنی‌ ئه‌و رژێمه‌ نییه‌‪.‬‬

‫ده‌س��ت��وور‪ :‬خ��اڵ�ی‌ ج��ی��اوازی ئێوه‌و‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ی‌ زه‌حمه‌تكێشان دیاره‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ده‌كرێت بزانین خاڵی‌ هاوبه‌شتان چییه‌؟‬ ‫له‌م قۆناغه‌دا كه‌خه‌باتی‌ جه‌ماوه‌ری‌‬ ‫له‌ئێران په‌ره‌ی‌ سه‌ندووه‌‪.‬‬ ‫حه‌سه‌نی‌ ره‌حمان په‌نا‪ :‬له‌باره‌ی‌‬ ‫فیكرییه‌وه‌ خاڵی‌ هاوبه‌ش نابینم‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ئه‌وان‌و هه‌م ئه‌و براده‌رانه‌ی‌ كه‌ كاك‬ ‫عومه‌ر به‌رپرسیانه‌ له‌كۆبوونه‌وه‌یه‌كدا‬ ‫به‌ئاشكرا ده‌ڵ��ێ��ن ئێمه‌ كۆمۆنیست‬ ‫نیین‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئێمه‌ ده‌ڵێین نیازێكی‌‬ ‫كۆمۆنیستی‌ سۆشیالیستین‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫دروشم و ئایدۆلۆژیا نییه‌ به‌ته‌نها‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫رێگه‌چاره‌یه‌كه‌ بۆ هاوواڵتیان‪ ،‬پێمانوایه‌‬ ‫س���ه‌رم���ای���ه‌داری‌ به‌بنبه‌ستی‌ خ��ۆی‌‬ ‫گه‌یشتووه‌‪ .‬ئێمه‌ پێمانوایه‌ سۆسالیزم‬ ‫وه‌اڵم �ی‌ ئ�ه‌وه‌ ده‌دات���ه‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ ئه‌وان‬ ‫خۆیان به‌سۆسیالیزم نازانن‪ ،‬له‌ڕووی‌‬ ‫ئ��ای��دۆل��ۆژی��او فیكرو سیاسه‌تیشه‌وه‌‬ ‫شتێكی‌ هاوبه‌شمان نییه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ناكرێت بڵێن خه‌بات بۆ‬ ‫كورد خاڵی‌ هاوبه‌شی‌ نێوانتانه‌؟‬ ‫حه‌سه‌نی‌ ره‌ح��م��ان پ�ه‌ن��ا‪ :‬راسته‌‬ ‫له‌كوردستاندا سیستمی‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌‬ ‫ب��وون�ی‌ ه�ه‌ی�ه‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم ده‌ب��ێ��ت بزانین‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ی‌ كوردستانی‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی‌‬ ‫چینایه‌تییه‌‪ ،‬چین‌و توێژی‌ جۆراوجۆری‌‬ ‫ت���ێ���دای���ه‌‪ .‬ه���ه‌رك���ام ل����ه‌م ح��ی��زب‌و‬ ‫رێكخراوانه‌ی‌ دروس��ت��ده‌ب��ن‪ ،‬ناتوانن‬ ‫حیزبی‌ هه‌موو خه‌ڵكی‌ كوردستان بن‪،‬‬ ‫هه‌ركه‌س ئه‌وه‌ ده‌ڵێت راست ناكات‪.‬‬ ‫هه‌ربۆیه‌ ئێمه‌ پرۆگرامی‌ هاوبه‌شمان‬ ‫نییه‌ بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ كۆمه‌اڵیه‌تی‌‪،‬‬ ‫ئه‌وان خوازیاری‌ فیدڕالیزمن‪ ،‬فیدڕالیزم‬ ‫هیچ نییه‌ جگه‌ له‌وه‌ی‌ ئازادی‌ خه‌ڵكی‌‬ ‫ك��وردس��ت��ان ده‌ه��ێ��ڵ��ێ��ت�ه‌وه‌‪ .‬هه‌رێمی‌‬ ‫كوردستان له‌ساڵی‌ ‪1991‬ه‌وه‌ كه‌باس‬ ‫له‌فیدڕاڵییه‌ت ده‌كرێت‪ ،‬له‌ساڵی‌ ‪2003‬‬ ‫س�ه‌دام رووخ��اوه‌و وتوویانه‌ حكومه‌ت‬ ‫فیدڕاڵه‌‪ ،‬ئایا كێشه‌ی‌ ماده‌ی‌ ‪ 140‬چی‌‬ ‫لێهات؟ كه‌ركوك چی‌ لێهات؟ مه‌سه‌له‌ی‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتی‌ سیاسی‌ له‌هه‌رێمی‌ كوردستان‬ ‫چی‌ لێهات؟ ئه‌مه‌ له‌سه‌رئه‌وه‌ نییه‌‬ ‫كۆمه‌ڵێك شت بدرێت‪ ،‬سه‌رۆك كۆمار‬ ‫كورد بێت‪ ،‬وه‌زیری‌ ده‌ره‌وه‌ كورد بێت‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم كه‌ئابووری‌ ئه‌م واڵت �ه‌ به‌ده‌س‬ ‫حكومه‌تی‌ ناوه‌ندییه‌وه‌یه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر رێژه‌ی‌‬ ‫بوجه‌ی‌ ل�ه‌‪ %17‬یان ل�ه‌‪ %13‬ببڕدرێت‬ ‫چ��ی‌ ده‌ب��ێ��ت؟ ده‌س���ه‌اڵت���ی‌ نیزامی‌‬ ‫به‌ده‌ست حكومه‌تی‌ ناوه‌ندییه‌وه‌یه‌‪،‬‬ ‫ئ�ه‌وه‌ن��ی��ی�ه‌ ه���ه‌رج���اره‌ی‌ دێ��ن ب��ه‌ره‌و‬ ‫خانه‌قین‌و كه‌ركوك‌و جه‌له‌وال‪ .‬ئه‌مانه‌‬ ‫ه �ه‌م��ووی‌ پیشانیده‌دات هه‌ركاتێك‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت �ه‌ك��ان ب �ه‌ده‌س��ت حكومه‌تی‌‬ ‫ناوه‌ندی‌ بن‪ ،‬ئه‌و به‌شه‌ی‌ دیكه‌ی‌ كه‌پێی‌‬ ‫ده‌وترێت فیدڕاڵی هه‌ركاتێك ویسترا‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌كانی‌ لێده‌سه‌ندرێته‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌‬

‫ئ���ه‌وان‌و الیه‌نه‌كانی‌ دی��ك�ه‌ی‌ ب �ه‌ره‌ی‌‬ ‫ناسێونالستی‌ له‌كوردستانی‌ ئێران‪،‬‬ ‫داخ��وازی��ی��ان ف��ی��دڕال��ی��زم�ه‌و ئێمه‌ش‬ ‫ب��ڕوام��ان به‌فیدڕالیزم نییه‌و پێمان‬ ‫وان��ی��ی�ه‌ ف��ی��دڕال��ی��زم چ���اره‌س���ه‌ره‌ بۆ‬ ‫كێشه‌ی‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌‪ ،‬ئێمه‌ خوازیاری‌‬ ‫مافی‌ چاره‌سه‌رنووسین بۆ خه‌ڵكی‌‬ ‫كوردستان‪ ،‬له‌ریفراندۆمێكی‌ ئازادانه‌دا‬ ‫ب��ڕی��ار ل �ه‌س �ه‌ر چ��اره‌ن��ووس �ی‌ خۆیان‬ ‫ب��ده‌ن‪ .‬ئایا له‌گه‌ڵ ئێران ده‌مێننه‌وه‌‬ ‫یان جیاده‌بنه‌وه‌؟ ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ ئێران‬ ‫ن �ه‌م��ای �ه‌وه‌ م��اف�ی‌ خۆیه‌تی‌ ده‌وڵ���ه‌ت‬ ‫ب��ۆخ��ۆی‌ دروس��ت��ب��ك��ات‪ .‬ب��ه‌اڵم ئ �ه‌وان‬ ‫ئیعتراف به‌ده‌وڵه‌ت ناكه‌ن بۆ خه‌ڵكی‌‬ ‫كوردستان‪ .‬فیدڕاڵیه‌تیش په‌یوه‌سته‌‬ ‫به‌و حكومه‌ته‌ی‌ دێته‌ سه‌ر ده‌سه‌اڵت‪،‬‬ ‫ئاشكرایه‌ ئه‌گه‌ر له‌ده‌وڵه‌تی‌ فیدڕاڵیدا‬ ‫له‌گه‌ڵ (موسه‌وی‌‌و كه‌ڕوبی‌‌و خاته‌می‌)‬ ‫نه‌بیت‪ ،‬ه�ه‌ر ئ�ه‌و ب �ه‌اڵو موسیبه‌تانه‌‬ ‫به‌سه‌ر خه‌ڵكی‌ كوردستان دێننه‌وه‌‬ ‫كه‌هێناویانه‌‪ ،‬بۆیه‌ ئه‌گه‌ر حكومه‌تێكی‌‬ ‫دیموكراتی‌ پێشكه‌وتوو كه‌مافی‌ هه‌موو‬ ‫نه‌ته‌وه‌كان به‌فه‌رمی‌ بناسێنێت‪ ،‬ئێمه‌‬

‫ساڵێكه‌ پشتیوانی‌ له‌ (موسه‌وی‌‌و‬ ‫كه‌ڕوبی‌) ده‌ك�ه‌م”‪ .‬ئێمه‌ ساڵێكه‌‬ ‫نه‌قدیان ده‌كه‌ین‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ئێستا هه‌ردووالتان‬ ‫كۆكن له‌سه‌ر خه‌باتی‌ مه‌ده‌نی‌ بۆ‬ ‫گه‌یشتن به‌ئامانج‪ ،‬ناكرێت ئه‌مه‌‬ ‫بكرێته‌ خاڵی هاوبه‌شتان؟‬ ‫ح���ه‌س���ه‌ن ره‌ح���م���ان پ �ه‌ن��ا‪:‬‬ ‫س��ه‌ب��اره‌ت به‌خه‌باتی‌ م�ه‌ده‌ن�ی‌‬ ‫له‌نێوان ئێمه‌و موهته‌دیدا جیاوازی‌‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌و خه‌باتی‌ مه‌ده‌نی‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫چینێك باسده‌كات‪ ،‬كه‌پێیوایه‌ له‌و‬ ‫رێگه‌یه‌وه‌ ب �ه‌ده‌س �ه‌اڵت ده‌گ��ات‪،‬‬ ‫ئه‌و پێیوایه‌ له‌رێگه‌ی‌ (موسه‌وی‌‌و‬ ‫كه‌ڕوبی‌)ه‌وه‌ ده‌بێته‌ ده‌سه‌اڵتداری‌‬ ‫كوردستان‪ ،‬ئێمه‌ باوه‌ڕمان به‌خه‌باتی‌‬ ‫مه‌ده‌نی‌ هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ كرێكاران‌و ژنان‌و‬ ‫رووناكبیران‌و خوێندكاران‪ ،‬ئه‌و له‌گه‌ڵ‬ ‫توێژی‌ س���ه‌ره‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵگه‌ گفتوگۆ‬ ‫ده‌ك���ات‪ ،‬ب��ه‌اڵم ئێمه‌ ل�ه‌گ�ه‌ڵ توێژی‌‬ ‫خواره‌وه‌‪.‬‬ ‫ئ���ه‌و واق��ی��ع��ه‌ی‌ ئ��ێ��ران ب �ه‌ه��ۆی‌‬ ‫(خاته‌می‌‌و م��وس�ه‌وی‌‌و كه‌ڕوبییه‌وه‌)‬ ‫ن��ی��ی �ه‌‪ ،‬ب �ه‌ڵ��ك��و پ��ێ��م��ان��وای �ه‌ ئ���ه‌وان‬ ‫كۆسپبوون له‌به‌رده‌م ئه‌و خه‌باته‌دا‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئ �ه‌وان نه‌هاتنایه‌و نه‌یانوتایه‌‬ ‫ب��اوه‌ڕم��ان به‌یاسای‌ بنه‌ڕه‌تی‌ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫مومكین ب��وو ئ�ه‌و خه‌باته‌ی‌ پارساڵ‬ ‫دروستبوو له‌ئاستێكی‌ دیكه‌دا بوایه‌‪،‬‬ ‫ئێمه‌ باوه‌ڕمان به‌چاكسازی له‌كۆماری‌‬ ‫ئیسالمیدا نییه‌‪ ،‬ك��ۆم��اری‌ ئیسالمی‌‬ ‫قابیلی‌ چ��اك��س��ازی نییه‌‪ .‬ئاڵوگۆڕ‬ ‫دروس��ت��ب��ووه‌و زیاتریش ده‌بێت نه‌ك‬ ‫له‌ڕێگه‌ی‌ (موسه‌وی‌‌و كه‌روبی‌‌و خاته‌می)‬ ‫ه‌وه‌‪ ،‬به‌ڵكو له‌ڕێگه‌ی‌ جه‌ماوه‌رێكه‌وه‌ كه‌‬ ‫‪ 30‬ساڵه‌ سه‌ركوتده‌كرێت‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬وه‌ك دی��اره‌ له‌ناوخۆی‌‬ ‫ئێراندا ئۆپۆزیسیۆنێك قسه‌ی‌ هه‌بێت‌و‬

‫پێمانوای ‌ه فیدڕالیزم چاره‌سه‌ر نیی ‌ه بۆ‬ ‫كێشه‌ ‌ی نه‌ته‌وایه‌تی‌‪ ،‬ئێمه‌ خوازیار ‌ی‬ ‫ماف ‌ی چاره‌نووسین بۆ خه‌ڵكی‌ كوردستان‬ ‫كۆمه‌ڵ ‌ه له‌ساڵ ‌ی ‪1969‬وه‌ یه‌كێك‬ ‫له‌تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی‌ دژایه‌تیكردن ‌ی‬ ‫شوره‌وی‌ جاران بوو‬ ‫پێمانباشه‌ كوردستان له‌گه‌ڵ ئێران‬ ‫بمێنێته‌وه‌‪ ،‬تاوه‌كو نه‌كه‌وێته‌ حاڵه‌تێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ئ��اب��ووری‌ بێهێزه‌وه‌‪ ،‬ی��ان نه‌كه‌وێته‌‬ ‫گه‌مارۆی‌ چه‌ندین ده‌وڵه‌تی‌ دیكه‌وه‌‬ ‫كه‌فشار بخه‌نه‌ سه‌ری‌‪ ،‬بۆیه‌ ده‌بینین‬ ‫ل�ه‌ب��واری‌ مه‌سه‌له‌ی‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌ یان‬ ‫خه‌ڵكی‌ كوردیش خاڵی‌ هاوبه‌شمان‬ ‫نییه‌‪ .‬له‌گه‌ڵئه‌وه‌ی‌ دوژمنی‌ هاوبه‌شمان‬ ‫هه‌یه‌ ك�ه‌ك��ۆم��اری ئیسالمی‌ ئێرانه‌‪،‬‬ ‫ته‌تانه‌ت ئ �ه‌وان له‌سه‌ر ئه‌و دوژمنه‌و‬ ‫دوژمنی‌ دوژمنه‌كه‌شمان له‌گه‌ڵ ئێمه‌‬ ‫رێ��ك نیین‌و بۆچوونی‌ تریان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ع �ه‌ب��دوڵ�ڵای‌ م��وه��ت�ه‌دی‌ ده‌ڵ��ێ��ت “من‬

‫ف��ش��اری‌ خستبێته‌ س��ه‌ر ده‌س���ه‌اڵت‬ ‫(بزووتنه‌وه‌ی‌ س �ه‌وزه‌)‪ ،‬ئێوه‌ش وه‌ك‬ ‫ئۆپۆزیسیۆن تا ئه‌ندازه‌یه‌ك باوه‌ڕتان‬ ‫پێیان نییه‌‪ ،‬ده‌كرێت بزانین بۆچی‌‬ ‫به‌وشێوه‌یه‌ ره‌تیانده‌كه‌نه‌وه‌؟‬ ‫حه‌سه‌نی‌ ره‌حمان په‌نا‪ :‬بزووتنه‌وه‌ی‌‬ ‫سه‌وز ناوێكی‌ واقیعی‌ نییه‌‪ ،‬چونكه‌ ئه‌وان‬ ‫به‌هه‌موو ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ ده‌ڵێن كه‌دێنه‌‬ ‫س �ه‌ر شه‌قامه‌كان‪ ،‬ب �ه‌و (‪3‬ملیۆن)ه‌‬ ‫ده‌ڵێن كه‌ له‌تاران هاتنه‌ده‌ره‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌وانه‌ هه‌مووی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ سه‌وز نییه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وانه‌ی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ سه‌وزن دیاره‌ كێن‪،‬‬ ‫ئه‌وانه‌ی‌ وا (مه‌سه‌وی‌ یان خاته‌می‌ یان‬

‫كه‌ڕوبی‌) سه‌ركردایه‌تیان ده‌كات‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌دا نین‪ ،‬ئه‌گه‌رنا ئه‌و به‌شه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫دیكه‌ كه‌خه‌ڵكی‌ ناڕه‌زایه‌ وه‌ك (ژنان‪،‬‬ ‫كرێكاران‪ ،‬خوێندكاران‪ ،‬مامۆستایان)‪،‬‬ ‫ئێمه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ به‌بزووتنه‌وه‌ی‌ سه‌وز‬ ‫نازانین‪ ،‬به‌ڵكو به‌بزووتنه‌وه‌ی‌ ناڕه‌زای‌‬ ‫خه‌ڵكی‌ ئێرانیان ده‌زانین‌و خۆشمان به‌‬ ‫به‌شێك له‌وان ده‌زانین‪.‬‬ ‫تێكۆشه‌رانی‌ ئێمه‌ له‌ناو ئه‌وانه‌دا‬ ‫له‌كه‌سه‌ چاالكه‌كانن‪ ،‬بۆیه‌ باشتروایه‌‬ ‫له‌یه‌كیان جیابكه‌ینه‌وه‌‪ ،‬بزووتنه‌وه‌ی‌‬ ‫سه‌وز به‌شێكن‪ ،‬ئێمه‌ پێیان ده‌ڵێین‬ ‫ئیسالحخوازانی‌ حكومه‌تی‌‪ ،‬ئ �ه‌وان‬ ‫كارنامه‌ی‌ كۆماری‌ ئیسالمیان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ژیانیان له‌گه‌ڵ ژیانی‌ كۆماری‌ ئیسالمیدا‬ ‫ه��ات��ووه‌‪ ،‬حسێن م��وس��ه‌وی‌ ده‌ڵێت‬ ‫“گ��ه‌ڕان��ه‌وه‌ ب��ۆ بنه‌ماكانی‌ جمهوری‌‬ ‫ئیسالمی‌‌و یاسایی‌ بنه‌ڕه‌تی”‪ .‬ده‌ی‌‬ ‫به‌دبه‌ختی‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ ئێرانی‌ له‌یاسای‌‬ ‫بنه‌ڕه‌تی‌‌و فیكری‌ خومه‌ینی‌و ئیسالمێكی‌‬ ‫بونیادگه‌رادایه‌‪ .‬ئه‌م ناڕازاییه‌ وه‌ك وتم‬ ‫ڕیشه‌كه‌ی‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵی‌ ‪1978‬‬ ‫كه‌ له‌پێناو دیموكراتیدا ئه‌و شۆڕشه‌‬ ‫ك��را‪ ،‬ك��ۆم��اری‌ ئیسالمی‌ هه‌موویانی‌‬ ‫سه‌ركوتكرد‪ ،‬ئه‌م خواسته‌ی‌ ئێستاش‬ ‫هه‌مان ئه‌و خواسته‌ی‌ خه‌ڵكی‌ ئێرانه‌‬ ‫له‌ساڵی‌ ‪1978‬دا‪ .‬خه‌ڵك ده‌یانه‌وێت‬ ‫مافه‌كانیان بۆ بگه‌ڕێته‌وه‌‪ ،‬ئێمه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌و خه‌ڵكه‌ تێده‌كۆشین ئه‌مه‌ش له‌گه‌ڵ‬ ‫ب��زووت��ن �ه‌وی‌ س��ه‌وز ج��ی��اوازی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫نامانه‌وێت جارێكی‌ دیكه‌ حكومه‌تی‌‬ ‫ئیسالمی‌ له‌ڕه‌نگێكی‌ دیكه‌دا به‌سه‌ر‬ ‫خه‌ڵكدا بسه‌پێنرێت‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬ئێستا ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر‬ ‫ئاستی‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ قسه‌بكه‌ین‪ ،‬ئێوه‌‬ ‫چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م هاوكێشه‌یه‌دا‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬له‌الیه‌كه‌وه‌ ئه‌مریكا هه‌یه‌و ئێوه‌‬ ‫به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك ره‌تیده‌كه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫چونكه‌ سه‌رمایه‌دارییه‌‪ ،‬ل�ه‌والش�ه‌وه‌‬ ‫روسیا هه‌یه‌ ك�ه‌دژی‌ سه‌رمایه‌دارییه‌و‬ ‫سۆشیالیستییه‌و ل���ه‌ڕووی‌ فیكره‌وه‌‬ ‫یه‌كده‌گرنه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌هه‌مانكاتدا روسیا‬ ‫له‌گه‌ڵ ئێراندا دۆستایه‌تی‌ نزیكی‌ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫چۆن ده‌توانن هاوسه‌نگی‌ نێوان روسیا‬ ‫وه‌ك نزیكایه‌تیتان له‌ڕووی‌ فیكرییه‌وه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ دژایه‌تیكردنی‌ ئه‌مریكاو ئێران‬ ‫رابگرن؟‬ ‫ح��ه‌س��ه‌ن ره‌ح���م���ان پ��ه‌ن��ا‪ :‬ئێمه‌‬ ‫روسیامان‪ ،‬جگه‌له‌ ‪ 6-5‬ساڵی‌ سه‌ره‌تای‬ ‫خولی‌ ده‌سه‌اڵتی‌ لینین نه‌بێت‪ ،‬هه‌رگیز‬ ‫پێمان ده‌وڵه‌تێكی‌ كۆمونیستی‌ نه‌بوو‪،‬‬ ‫پێمانوایه‌ دیكتاتۆرێك ب��وو به‌ناوی‌‬ ‫كۆمۆنیستییه‌وه‌‪ .‬حیزبی‌ كۆمه‌ڵه‌ له‌ساڵی‌‬ ‫‪1969‬دا یه‌كێك له‌تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی‌‬ ‫دژایه‌تیكردنی‌ ش��وره‌وی‌ ج��اران بوو‪.‬‬ ‫تائه‌و جێگه‌یه‌ په‌یوه‌ستی‌ به‌داڕشتنی‌‬ ‫سیاسه‌تی‌ حیزبه‌وه‌ ه�ه‌ی�ه‌‪ ،‬ئایا تۆ‬ ‫سیاسه‌تی‌ خۆت له‌سه‌ر چ بنه‌مایه‌ك‬ ‫داده‌ڕێ��ژی��ت؟ ئایا ت��ۆ خه‌باتی‌ خۆت‬ ‫ل �ه‌س �ه‌ر پشتیوانی‌ واڵت��ان �ی‌ ده‌ره‌وه‌‬ ‫داده‌ڕێ��ژی��ت‪ ،‬یان به‌پشتیوانی‌ خه‌ڵكی‌‬ ‫ناوخۆ؟ ئێمه‌ ئه‌مریكا چه‌ندانجار ده‌ستی‌‬ ‫یارمه‌تی‌ بۆ درێ��ژك��ردووی�ن‌و قبوڵمان‬ ‫نه‌كردووه‌‪ .‬هه‌ر بزووتنه‌وه‌یه‌ك هێزی‌‬ ‫ناوخۆی‌ نه‌بێت‪ ،‬سه‌ركه‌وتوو نابێت‪.‬‬ ‫ئ�ه‌و فیكره‌ی‌ كه‌ناسیۆنالیزمی‌ كورد‬ ‫په‌ره‌یپێده‌ده‌ن‪ ،‬كه‌گوایه‌ به‌بێ‌ پشتیوانی‌‬ ‫هێزی‌ ده‌ره‌كی‌ سه‌رناكه‌ویت‪ ،‬هه‌ڵه‌یه‌‪.‬‬ ‫راپه‌ڕینی‌ ‪1978‬ی‌ ئێران هیچ هێزێكی‌‬ ‫ده‌ره‌كی‌ له‌گه‌ڵدا نه‌بوو‪ .‬كه‌واته‌ باسه‌كه‌‬ ‫په‌یوه‌ندی‌ به‌وه‌وه‌ هه‌یه‌ چه‌ندێك باوه‌ڕت‬ ‫به‌هێزی‌ خه‌ڵك هه‌یه‌‪ ،‬ئێمه‌ش باوه‌ڕمان‬

‫نامانه‌وێت‬ ‫جارێك ‌ی دیك ‌ه‬ ‫حكومه‌ت ‌ی‬ ‫ئیسالم ‌ی‬ ‫له‌ڕه‌نگێك ‌ی‬ ‫دیكه‌دا به‌سه‌ر‬ ‫خه‌ڵكدا‬ ‫بسه‌پێندرێت‬ ‫به‌هێزی‌ خه‌ڵك هه‌یه‌و به‌وه‌شه‌وه‌ مامه‌ڵه‌‬ ‫ده‌كه‌ن‪ .‬ئێمه‌ له‌وه‌ دڵنیاین ئه‌گه‌ر خه‌ڵك ‌ی‬ ‫ئێران بێته‌ سه‌ر شه‌قامه‌كان‌و جمهوری‌‬ ‫ئیسالمی‌ نه‌وێت‪ ،‬ئێران ده‌ڕووخێت‌و‬ ‫پێویستی‌ به‌روسیاو ئه‌مریكاش نابێت‪.‬‬ ‫ده‌مانه‌وێت ئه‌وان ده‌ست له‌كاره‌كانمان‬ ‫وه‌رنه‌ده‌ن‌و یارمه‌تیشمان نه‌ده‌ن‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ئێمه‌ ده‌زانین له‌ئێستادا‬ ‫هێزێكی‌ دیكه‌ هه‌یه‌ كه‌ به‌شاراوه‌یی‌‬ ‫وه‌ك هێزێكی‌ ئیسالمی‌ سوننی‌ مه‌زهه‌ب‬ ‫كارده‌كات‪ ،‬ئایا ئێوه‌ به‌چی‌ ستراتیژێك‬ ‫مامه‌ڵه‌ ل�ه‌گ�ه‌ڵ ئ �ه‌م ج��ۆره‌ هێزانه‌دا‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬كه‌جیاوازییه‌كی‌ زۆر له‌نێوانتاندا‬ ‫هه‌یه‌؟‬ ‫حه‌سه‌نی‌ ره‌ح��م��ان پ�ه‌ن��ا‪ :‬ئ �ه‌وه‌ی‌‬ ‫راستی‌ بێت له‌ئێران فیكری‌ ئیسالمی‌‌و‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی‌ ئیسالمی‌ سوننی‌ من هه‌ست‬ ‫ناكه‌م رووی‌ له‌گه‌شه‌بێت‪ ،‬به‌ به‌ڵگه‌ی‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ ئێران له‌ماوه‌ی‌ ده‌سه‌اڵتی‌ خۆیدا‬ ‫خۆی‌ نیشاندا كه‌ده‌سه‌اڵتی‌ ئیسالمی‌‬ ‫چییه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵئه‌وه‌شدا من ناڵێم ئه‌مان‬ ‫نیین‪ ،‬به‌ڵكو ره‌وتی‌ موفتی‌ زاده‌و ئه‌مانه‌‬ ‫ه �ه‌ن‪ ،‬ب �ه‌اڵم ره‌وتێكن‌ ل�ه‌پ�ه‌روێ��زدان‪،‬‬ ‫ره‌ف��ت��اری‌ ئێمه‌ش ل �ه‌گ �ه‌ڵ ئ�ه‌م��ان�ه‌دا‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌دوای‌ رووخانی‌‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت �ی‌ ئ��ێ��ران چ��ۆن حكومه‌تێك‬ ‫ل�ه‌س�ه‌رك��ار ده‌ب��ێ��ت‪ .‬ئێمه‌ خ��وازی��اری‌‬ ‫جیاكردنه‌وه‌ی‌ دینین له‌ده‌وڵه‌ت‪ .‬بۆیه‌‬ ‫رێكخستنی پ�ه‌ی��وه‌ن��دی‌ ئێمه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌واندا په‌یوه‌ندی‌ به‌رێكخستنی كاری‌‬ ‫ده‌وڵ �ه‌ت �ی‌ داه��ات��ووه‌ له‌گه‌ڵ ئ�ه‌وان��دا‪،‬‬ ‫له‌ده‌وڵه‌تی‌ كرێكاریدا ئه‌گه‌ر ئێمه‌ی‌‬ ‫تێدابین‪ ،‬یارمه‌تی‌ ناوه‌نده‌ ئاینییه‌كان‬ ‫ناده‌ین‪ ،‬بۆ نمونه‌‪ ،‬له‌قوتابخانه‌دا دین‬ ‫ناخوێندرێت‪ .‬ئه‌مه‌ش به‌مانای‌ ئه‌وه‌‬ ‫نایه‌ت كه‌ڕێگه‌ ن��اده‌ی��ن ك �ه‌س ب��ڕوات‬ ‫وانه‌ی‌ دینی‌‌و قورئانی‌ خۆی‌ بخوێنێت‪،‬‬ ‫رێگه‌ ب �ه‌وه‌ ده‌درێ���ت‪ .‬ئ �ه‌وان ده‌توانن‬ ‫كاری‌ سیاسی‌ خۆیان بكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم نابێت‬ ‫توندوتیژی‌ بكه‌ن‪ ،‬ئه‌گه‌ر نا ئایدۆلۆژیاو‬ ‫عه‌قڵییه‌تی‌ سیاسیمان ب�ه‌ی�ه‌ك�ه‌وه‌‬ ‫نایه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫حه‌سه‌ن ره‌حمان په‌نا‬ ‫له‌ ساڵی‌ ‪1979‬ه‌وه‌ له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵه‌دا‬ ‫كارده‌كات‪.‬‬ ‫ئێستا ئه‌ندامی‌ كۆمیته‌ی‌ ناوه‌ندی‌‬ ‫كۆمه‌ڵه‌یه‌‪.‬‬ ‫به‌رپرسی‌ به‌شێكی‌ كاروباری‌ ناوه‌ندی‌‬ ‫كۆمه‌ڵه‌یه‌‪.‬‬ ‫بڕوانامه‌ی‌ دبلۆمی‌ هه‌یه‌‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪8‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫سیاسه‌ت‬

‫ه�����ه‌ش�����ت س��������اڵ ش��������ه‌ڕ ل����ه‌پ����ێ����ن����او ه���ی���چ���دا‬ ‫‪ 22‬ساڵ به‌سه‌ر جه‌نگی عێراق‌و ئێران تێپه‌ڕی‪ ،‬ك ‌ه به‌هێرشی عێراق ده‌ستیپێكردو ب ‌ه له‌خۆباییبوونی ئێران شكستیهێنا‬

‫هیوا سه‌لیمی‬ ‫ئ����ه‌م رۆژان������ه‌ ه���اوك���ات���ه‌ ل��ه‌گ��ه‌ڵ‬ ‫ده‌ستپێكردنی جه‌نگی هه‌شت ساڵه‌ی‬ ‫ن��ێ��وان ع��ێ��راق‌و ئ��ێ��ران‪ ،‬جه‌نگێك‬ ‫كه‌كاره‌ساتێكی گ����ه‌وه‌ری مرۆیی‬ ‫خولقاند‌و له‌دوای شه‌ڕی ڤێتنام وه‌ك‬ ‫درێژماوه‌ترین جه‌نگی سه‌ده‌ی بیسته‌م‬ ‫پێناسه‌كرا‪ .‬جه‌نگی دوو واڵتی دراوسێ‬ ‫كه‌ به‌هۆی كۆمه‌ڵێك هۆكار‌و زه‌مینه‌‬ ‫هاته‌ئاراوه‌‌و تا ئێستاش ئاسه‌واره‌كانی‬ ‫ئه‌م جه‌نگه‌ ده‌بیندرێت‪ .‬جه‌نگ له‌نێوان‬ ‫دوو هێزی كۆنه‌پارێز كه‌یه‌كیان جه‌نگی‬ ‫به‌قادسیه‌ی س��ه‌دام ن��اودێ��رده‌ك��رد‌و‬ ‫ئه‌ویتریشیان به‌خۆڕاگری پیرۆز‪.‬‬ ‫زه‌مینه‌كان‌و هۆكاره‌كانی جه‌نگێكی‬ ‫هه‌شت ساڵه‌‬ ‫ره‌گ���ی زۆرب����ه‌ی كێشمه‌كێش‌و‬ ‫ج �ه‌ن��گ �ه‌ ج��ی��ه��ان��ی��ی �ه‌ك��ان ل �ه‌دڵ��ی‬ ‫مێژوودایه‌‪ ،‬به‌شێك له‌هۆكاره‌كانی‬ ‫هاتنه‌ئارای جه‌نگی عێراق ‪ -‬ئێرانیش‬ ‫ل��ه‌م ره‌گ���ه‌وه‌ س��ه‌رچ��اوه‌ ده‌گ��رێ��ت‪.‬‬ ‫ده‌ستتێوه‌ردانی پیاوه‌ ئایینیه‌كانی‬ ‫شیعه‌ی به‌ره‌گه‌ز ئێرانی له‌رووداوه‌كانی‬ ‫ش��ۆڕش��ی ‪1920‬ی ع��ێ��راق‪ ،‬كێشه‌ی‬ ‫چاره‌سه‌رنه‌كراوی دۆسییه‌ی كورد‬ ‫له‌ناوچه‌كه‌‪ ،‬بوونی كه‌مایه‌تییه‌كی‬ ‫ع��ه‌ره‌ب له‌باشووری ئێران‌و هه‌وڵه‌‬ ‫مێژووییه‌كانی ده‌سه‌اڵتدارانی عه‌ره‌بی‬ ‫عێراقی بۆ لكاندنی به‌عێراقه‌وه‌‪ ،‬كێشه‌‬ ‫سنوورییه‌كانی نێوان دوو واڵتی عێراق‌و‬ ‫ئێران‪ ،‬ناكۆكی نێوان دوو واڵت له‌سه‌ر‬ ‫كۆنتڕۆڵكردنی شه‌توئه‌لعه‌ره‌ب‌و زۆر‬ ‫هۆكاریتری مێژوویی وه‌ك زه‌مینه‌یه‌كی‬ ‫ه�ه‌م��ی��ش�ه‌ ئ���ام���اده‌ ب��ۆ ن��اك��ۆك �ی‌و‬ ‫كێشمه‌كێشی ده‌سه‌اڵته‌ سیاسییه‌كانی‬ ‫دوو واڵتی دراوسێ ده‌وریان گێڕاوه‌‪.‬‬ ‫مێژووییه‌ك كه‌چه‌ندین پێكدادانی‬ ‫خوێناوی وه‌ك رووداوه‌ك��ان��ی نێوان‬ ‫س��اڵ �ه‌ك��ان��ی ‪ 1971‬ت��ا ‪ 1972‬ی‬ ‫ل��ێ��ك �ه‌وت��ووه‌ت �ه‌وه‌‪ .‬س����ه‌ره‌ڕای ئه‌م‬ ‫به‌ستێنه‌ مێژووییانه‌‌و چه‌ندین هۆكاریتر‬ ‫به‌جه‌نگێكی گه‌وره‌تر‌و درێژخایه‌نتری‬ ‫وه‌ك جه‌نگی هه‌شت ساڵه‌ی نێوان‬ ‫حكومه‌تی به‌عس‌و كۆماری ئیسالمی‬ ‫گۆڕدرا‪.‬‬ ‫ه��ات��ن��ه‌س��ه‌رك��اری ح��ك��وم�ه‌ت��ی‬ ‫به‌عس له‌عێراق‌و چه‌ند ساڵ دواتر‪،‬‬ ‫دروس��ت��ب��وون��ی ئ��اڵ��وگ��ۆڕی سیاسی‬

‫له‌ئێران‪ ،‬قۆناغێكی تازه‌ له‌ناكۆكی‌و‬ ‫كێشمه‌كێشی له‌نێوان دوو واڵت��دا‬ ‫خولقاندو ش �ه‌ڕی ‪ 8‬ساڵه‌ی ئێران‬ ‫ عێراقی لێكه‌وته‌وه‌‪ .‬جه‌نگێك كه‌‬‫له‌ساڵی ‪ 1980‬به‌هێرشی سه‌ربازی‬ ‫عێراق بۆ سه‌ر ئێران ده‌ستیپێكرد‌و تا‬ ‫‪20‬ی ئابی ‪ 1988‬درێژه‌ی كێشا‪ .‬‬ ‫جه‌یمز بیل كارناس‌و لێكۆڵه‌ری‬ ‫پ��رس�ه‌ سیاسییه‌كانی رۆژه �ه‌اڵت��ی‬ ‫ناوه‌ڕاست له‌و بڕوایه‌دایه‌ كه‌هۆكاری‬ ‫س�ه‌ره‌ك��ی��ی ده‌ستپێكردنی جه‌نگ‬ ‫له‌سه‌ر كۆنتڕۆڵكردنی كه‌نداو بوو‪ .‬وتی‌‬ ‫“سه‌دام حسێن ده‌یویست له‌م رێگه‌وه‌‬ ‫خ��ۆی وه‌ك ژان��دارم��ی ئ��ه‌م ناوچه‌‬ ‫ستراتژییه‌ پێناسه‌ بكات‪ ،‬له‌م رێگه‌وه‌‬ ‫به‌رژه‌وه‌نده‌ سیاسی‌و ئابوورییه‌كانی ‬ ‫له‌واڵته‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانی ناوچه‌كه‌‬ ‫به‌ده‌ستبێنێ”‪ .‬‬ ‫كۆمه‌ڵێك دروشمی ئایدۆلۆژیی‬ ‫حكومه‌تی تازه‌ به‌ده‌سه‌اڵت گه‌یشتووی‬ ‫ئێرانیش‪ ،‬وه‌ك هه‌نارده‌كردنی شۆڕشی‬ ‫ئیسالمی بۆ ناوچه‌كه‌‌و جیهان‪ ،‬وه‌ك‬ ‫پاڵنه‌رێك له‌م مه‌سه‌له‌دا رۆڵیگێڕا‪.‬‬ ‫ئه‌م بابه‌ته‌ بووه‌ هۆكار بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫كه‌ به‌ر له‌هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕ‪ ،‬عێراق‌و‬ ‫سعودییه‌ زیاتر له‌یه‌ك نزیكببنه‌وه‌‌و‬ ‫رێككه‌وتنێكی ئه‌منی له‌نێوان خۆیان‬ ‫واژۆ ب��ك �ه‌ن‪ .‬ل �ه‌راس��ت��ی��دا ل���ه‌دوای‬ ‫س �ه‌رك �ه‌وت��ن��ی ش��ۆڕش��ی ئیسالمی‬ ‫سیاسه‌تی هه‌نارده‌كردنی شۆڕشی‬ ‫ئ��ی��س�لام��ی ب���ۆ ع���ێ���راق‪ ،‬ل��ه‌الی��ه‌ن‬ ‫ئایه‌تووڵاڵ خومه‌ینی‌و هاوبیرانی‬ ‫ئه‌ركێكی سه‌ره‌كی‌و مێژوویی بووه‌‌و‬ ‫ل �ه‌چ �ه‌ن��دی��ن ئ��اخ��اوت��ن��ی ن��اس��راوی‬ ‫ئه‌واندا ئه‌م سیاسه‌ته‌‌و ئه‌م دروشمه‌‬ ‫دووباره‌كراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫بیرۆكه‌ی “پ��ان ئیسالمیستی”‌و‬ ‫خ���ه‌ون���ی ح��ك��وم��ه‌ت��ی ج��ی��ه��ان��ی‬ ‫ئیسالم به‌ده‌یانجار له‌كتێبه‌كان‌و‬ ‫نووسراوه‌كانی رابه‌رانی ئیسالمی ئێران‬ ‫ئاماژه‌ی پێكراوه‌‪ ،‬به‌ له‌به‌رچاوگرتنی‬ ‫ستراكتۆری مه‌زهه‌بی واڵتی عێراق‌و‬ ‫بوونی رێژه‌یه‌كی زۆری شیعه‌ له‌و‬ ‫واڵته‌دا‪ ،‬ئه‌م بابه‌ته‌ ده‌یتوانی زه‌نگێكی‬ ‫مه‌ترسیدار بۆ ده‌سه‌اڵتدارانی عێراق‬ ‫بێت‪.‬‬ ‫هۆكارێكیتر كه‌توانی كاریگه‌رییه‌كی‬ ‫گ��رن��گ ل �ه‌س �ه‌ر هێرشی س �ه‌رب��ازی‬ ‫عێراق بۆ سه‌ر ئێران دابنێ‪ ،‬رووداوی‬

‫داگیركردنی باڵیۆزخانه‌ی ئه‌مریكا‬ ‫له‌ئێران‌و به‌بارمته‌گرتنی باڵیۆز‌و‬ ‫دیپلۆماته‌كانی ویالیه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی‬ ‫ئه‌مریكا بوو‪ ،‬ره‌فتارێك كه‌ له‌عورفی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی به‌ره‌فتارێكی “دزێ��و”‬ ‫داده‌نرا‪ ،‬هه‌ر ئه‌وه‌ش بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫كه‌ئه‌نجومه‌نی ئاسایش دوو بڕیارنامه‌‬ ‫ل �ه‌دژی ئه‌م ره‌فتاره‌ په‌سه‌ندبكات‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها پچڕانی په‌یوه‌ندی سیاسیی‬ ‫ئێران‌و ئه‌مریكای لێبكه‌وێته‌وه‌‪ .‬ئه‌م‬ ‫ره‌فتاره‌ ته‌ریككه‌وتننه‌وه‌ی نێوده‌وڵه‌تی‬ ‫ح��ك��وم�ه‌ت��ی ئ��ێ��ران��ی ل��ێ��ك �ه‌وت �ه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌هه‌مانكاتدا ب��وو به‌هانده‌رێك بۆ‬ ‫بڕیاردانی حكومه‌تی به‌عس سه‌بارت‬ ‫به‌هێرشكردنه‌ سه‌ر ئێران‪.‬‬ ‫سه‌ره‌ڕای ئه‌م هۆكارانه‌‪ ،‬لێكترازانی‬ ‫ری��زه‌ك��ان��ی س��وپ��ای به‌هێزی ئێران‬ ‫ل���ه‌دوای ه��ات��ن�ه‌س�ه‌رك��اری ك��ۆم��اری‬ ‫ئیسالمی‪ ،‬به‌هۆی دوورخستنه‌وه‌‌و‬ ‫له‌سێداره‌دانی فه‌رمانده‌ پایه‌به‌رزه‌كانی‬ ‫ئه‌م سوپایه‌ش وه‌ك پاڵنه‌رێك بۆ‬ ‫بڕیاره‌ سه‌ربازییه‌كانی سه‌دام حوسێن‬ ‫رۆڵی گێڕا‪.‬‬ ‫له‌هێرشكردنه‌وه‌ بۆ‬ ‫جه‌نگێكی درێژماوه‌‬ ‫هێزی ئاسمانی عێراق دوانیوه‌ڕۆی‬ ‫‪24‬ی سێپته‌مبه‌ری ‪ 1980‬هێرشیكرده‌‬ ‫س�ه‌ر بنكه‌ ئاسمانییه‌كانی ئێران‪،‬‬ ‫به‌هۆی هه‌ڵه‌كردن له‌به‌كارهێنانی‬ ‫چه‌شنی بۆمب‌و ته‌قه‌مه‌نی‪ ،‬زیانێكی‬ ‫كه‌م به‌فرۆكه‌ شه‌ڕكه‌ره‌كانی ئێران‌و‬ ‫بنكه‌ ئاسمانییه‌كانی ئێران كه‌وت‪.‬‬ ‫دوو كاتژمێر دوای ئه‌م بۆردمانه‌ی‬ ‫فرۆكه‌كانی عێراق‪ ،‬فرۆكه‌ شه‌ڕكه‌ره‌كانی‬ ‫ئ��ێ��ران ل��ه‌وه‌اڵم��دان��ه‌وه‌ ب �ه‌م هێرشه‌‬ ‫سه‌ربازییه‌‌و به‌كه‌ڵكوه‌رگرتن له‌فرۆكه‌ی‬ ‫ج��ۆری ئێف‪ 4‬بنكه‌ سه‌ربازییه‌كانی‬ ‫“الرشید” له‌باشووری شاری به‌غداد‌و‬ ‫“شوعیبه‌” یان بۆردومانكرد‪.‬‬ ‫چه‌ند هه‌فته‌یه‌كیش پێش ئه‌و‬ ‫ب��ۆردوم��ان �ی‌ ئاسمانیانه‌‪ ،‬چه‌ندین‬ ‫پێكدادانی سه‌ربازی‌و چاندنی مین‬ ‫ل �ه‌ن��اوچ �ه‌ سنوورییه‌كانی ئ��ێ��ران‌و‬ ‫عێراق هاته‌ئاراوه‌‌و هاوكات له‌گه‌ڵ‬ ‫ده‌ستپێكردنی شه‌ڕی ئاسمانی له‌نێوان‬ ‫دوو واڵت‪ ،‬سوپای عێراق هێرشێكی‬ ‫هه‌مه‌الیه‌نه‌ی بۆ قواڵیی خاكی ئێران‬ ‫ده‌ستپێكرد‪.‬‬ ‫له‌یه‌كه‌مین كاتژمێره‌كانی هێرشی‬

‫س�ه‌رب��ازی عێراق بۆ قواڵیی خاكی‬ ‫ئێران‪ ،‬نزیكه‌ی سی هه‌زار كیلۆمه‌تری‬ ‫چوارگۆشه‌ له‌الیه‌ن سوپای عێراقه‌وه‌‬ ‫داگیركرا‪ .‬هاتنه‌ پێشه‌وه‌كانی سوپای‬ ‫عێراق به‌شێوه‌یه‌كی به‌رده‌وام درێژه‌ی‬ ‫كێشا‌و ل���ه‌دوو مانگدا شاره‌كانی‬ ‫خوڕه‌مشه‌هر‪ ،‬سوسه‌نگرد‪ ،‬بستان‪،‬‬ ‫دێهلوران‪ ،‬مێهران‪ ،‬قه‌سری شیرین‪،‬‬ ‫ه��وه‌ی��زه‌‪ ،‬سومار‌و چه‌ندین شاریتر‬ ‫كه‌وته‌ ده‌ستی هێزه‌كانی سوپای‬ ‫عێراق‪.‬‬ ‫دوای چ �ه‌ن��دی��ن م��ان��گ ش��ه‌ڕ‌و‬ ‫كوشتار له‌به‌ره‌كانی جه‌نگ‪ ،‬سوپای‬ ‫ئێران (ئه‌رته‌ش)‌و سوپای پاسداران‬ ‫توانیان خۆیان كۆبكه‌نه‌وه‌‌و له‌چه‌ندین‬ ‫پالنی سه‌ربازیدا هێزه‌كانی عێراق‬ ‫ناچار به‌پاشه‌كشه‌بكه‌ن‪ ،‬خاكی ئێران‬ ‫له‌بوونی هێزه‌كانی سوپای عێراق‬ ‫پاككرایه‌وه‌‪.‬‬ ‫ق��ۆن��اغ��ی ی �ه‌ك �ه‌م��ی ج �ه‌ن��گ كه‌‬ ‫له‌سه‌ره‌تای هێرشی سه‌ربازی عێراق‬ ‫بۆ سه‌ر ئێران تا ناچاركردنی سوپای‬ ‫ع��ێ��راق ب�ه‌پ��اش�ه‌ك��ش�ه‌‌و گ��رت��ن�ه‌وه‌ی‬ ‫شاره‌كانی خوره‌مشه‌هر‌و ‪ ...‬درێژه‌ی‬ ‫كێشا‪ ،‬هێزه‌ چه‌كداره‌كانی ئێران‬ ‫حاڵه‌تێكی به‌رگریان بوو‪ .‬له‌قۆناغی‬ ‫دووه�ه‌م��ی جه‌نگه‌وه‌‪ ،‬وات �ه‌ له‌كاتی‬ ‫به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی شاری خوره‌مشه‌هر‬ ‫له‌ساڵی ‪ 1982‬تا كۆتایی جه‌نگ‬ ‫كه‌ ‪ 6‬ساڵی خایاند‪ ،‬ناوه‌رۆكی ئه‌م‬ ‫جه‌نگه‌ حاڵه‌تێكی هێرشكردنی‬ ‫ب��ووه‌‌و ئه‌مجاره‌یان ئێران به‌وێنه‌ی‬ ‫سه‌ره‌تاكانی عێراق‪ ،‬هێرشی ده‌كرد‌و‬ ‫سوپای عێراقیشی به‌رگری ده‌كرد‪ .‬له‌و‬ ‫‪ 6‬ساڵه‌ی دوایی كۆماری ئیسالمی به‌‬ ‫“سیاسه‌تی شه‌ڕنگێزانه‌“‌و به‌دروشمی”‬ ‫جه‌نگ جه‌نگ تا سه‌ركه‌وتن” تا قواڵیی‬ ‫‪ 100‬كیلۆمه‌تری عێراق له‌شكركێشی‬ ‫كردبوو‪ .‬سوپای ئێران (ئه‌رته‌ش)‬ ‫گ �ه‌وره‌ت��ری��ن رۆڵ��ی له‌به‌گریكردن‌و‬ ‫ده‌رك��ردن��ی سوپای عێراق له‌شوێنه‌‬ ‫داگ��ی��رك��راوه‌ك��ان گێڕا‪ ،‬ب��ه‌اڵم دوای‬ ‫پاشه‌كشه‌ی س��وپ��ای ع��ێ��راق ورده‌‬ ‫ورده‌ سوپای ئێران له‌الیه‌ن ده‌زگای‬ ‫سیاسیی ئ��ێ��ران�ه‌وه‌ پ �ه‌راوێ��زخ��ران‌و‬ ‫سوپای پاسدارانیان قوتكرده‌وه‌‪.‬‬ ‫ل �ه‌دوای سه‌ركه‌وتنه‌كانی سوپای‬ ‫ئێران له‌به‌رگریكردن له‌مانگه‌كانی‬ ‫سه‌ره‌تای جه‌نگ‌و داخستنی رێگه‌ی‬

‫ئاویی ع��ێ��راق‌و سه‌ركه‌وتنی هێزی‬ ‫ده‌ریایی ئێران‪ ،‬س �ه‌دام حسێن به‌و‬ ‫راستییه‌ گه‌یشت كه‌ له‌لێكدانه‌وه‌‬ ‫سه‌ربازییه‌كاندا تووشی هه‌ڵه‌ بووه‌‌و‬ ‫ه�ه‌ر بۆیه‌ ساڵه‌كانی دوات��ر كه‌وته‌‬ ‫بیركردنه‌وه‌ له‌دۆزینه‌وه‌ی ریگایه‌ك بۆ‬ ‫كۆتاییهێنان به‌جه‌نگ‪ .‬پرسی ئاگربڕ‌و‬ ‫ناوبژیوانی ه��ات �ه‌ئ��اراوه‌‌و وه‌فدێكی‬ ‫ئاشتی له‌كۆنفڕانسی واڵتانی ئیسالمی‌و‬ ‫چه‌ندین وه‌فدیتر چه‌ندینجار سه‌ردانی‬ ‫عێراق‌و ئێرانیان كرد‌و پرسی ئاگربڕیان‬ ‫وروژاند‪.‬‬ ‫سه‌دام حسێن خوازیاری ئه‌وه‌بوو‬ ‫كه‌جه‌نگی نێوان دوو واڵت بوه‌ستێت‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم ب��اڵ��ی ه���ه‌ره‌ت���ون���دڕه‌وی ناو‬ ‫سیستمی سیاسیی ئێران له‌خۆبایی‬ ‫له‌گورزه‌ سه‌ربازییه‌كان باسی له‌گرتنی‬ ‫كه‌ربه‌ال‌و له‌وێشه‌وه‌ رۆیشتن به‌ره‌و‬ ‫لوبنان‌و دواجار “به‌یتولومه‌قه‌ده‌س”‬ ‫ده‌كرد‪ ،‬خه‌ونێك كه‌هیچ كات نه‌هاته‌‬ ‫دی‌و ته‌نیا ماڵوێرانی‌و كوژرانی زیاتر‬ ‫له‌ملیۆنێك مرۆڤی دیكه‌ی لێكه‌وته‌وه‌‪.‬‬ ‫هه‌شت ساڵ جه‌نگ‌و‬ ‫سه‌ره‌نجام هیچ‬ ‫مانگه‌كانی كۆتایی جه‌نگ هه‌موو‬ ‫مه‌سه‌له‌كان پێچه‌وانه‌ بووه‌وه‌‪ ،‬سوپای‬ ‫عێراق كه‌ به‌درێژایی ئه‌و چه‌ند ساڵه‌‬ ‫خه‌ریكی به‌رگریكردن بوو‪ ،‬بۆ جارێكیتر‬ ‫حاڵه‌تێكی هێرشبه‌رانه‌ی به‌خۆیه‌وه‌‬ ‫گ��رت‪ ،‬بۆ جارێكیتر سوپای عێراق‬ ‫هاته‌وه‌ ن��اوی قواڵیی خاكی ئێران‪.‬‬ ‫ك��ۆم��اری ئیسالمی ئ��ێ��ران ل�ه‌وپ�ه‌ڕی‬ ‫الوازی‌و له‌ترسی هاتنه‌پێشه‌وه‌كانی‬ ‫سوپای عێراق ناچار به‌قبووڵكردنی‬ ‫رێككه‌وتننامه‌ی ئ��اگ��رب��ڕی ‪598‬ی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی رێكخراوی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان بوو‪ .‬پێویسته‌‬ ‫ب��وت��رێ كه‌ساڵێك ل�ه‌وه‌وپ��ێ��ش ئه‌و‬ ‫رێككه‌وتننامه‌یه‌ ئاماده‌كرابوو‪ ،‬كه‌چی‬ ‫ئ��ێ��ران ئ��ام��اده‌ ن �ه‌ب��وو ئاگربه‌ست‬ ‫قبوڵبكات‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند هه‌فته‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر بوو‬ ‫میرحسێنی مووسه‌وی یه‌كێك له‌رابه‌رانی‬ ‫ئۆپۆزیسیۆنی كۆماری ئیسالمی‌و سه‌رۆك‬ ‫وه‌زیرانی ده‌وڵه‌ت له‌سه‌رده‌می جه‌نگ‪،‬‬ ‫ل �ه‌وه‌اڵم��دان �ه‌وه‌ به‌هێرشی راگه‌یاندنی‬ ‫الیه‌نی به‌رانبه‌ر له‌هه‌مبه‌ر رێگربوونی‬ ‫موسه‌وی له‌به‌رده‌م هێرشه‌ سه‌ربازییه‌كانی‬ ‫ئێران‌و گرتنی به‌غداد‪ ،‬الوازبوونی ئێران‬ ‫له‌ساڵه‌كانی كۆتایی جه‌نگ‪ ،‬به‌ئاشكرا‬ ‫ب��اس��ده‌ك��ات‌و ت��ه‌ن��ان��ه‌ت ه��ه‌ڕه‌ش��ه‌ی‬ ‫ئه‌وه‌ده‌كات كه‌ئه‌گه‌ر ئه‌م قسه‌‌و ره‌خنانه‌‬ ‫به‌رده‌وامبێ‪ ،‬ئه‌وا ناچارده‌بێ نهێنییه‌كانی‬ ‫سه‌رده‌می جه‌نگ ئاشكرابكات‪ .‬موسه‌وی‬ ‫له‌مباره‌وه‌ ده‌ڵێت “‪ 4‬ملیار دۆالر له‌ ‪6‬‬ ‫ملیار دۆالری فرۆشی نه‌وت بۆ جه‌نگ‬ ‫سه‌رفده‌كرا‌و ته‌نیا ‪ 2‬ملیاردی بۆ خه‌ڵكی‬ ‫ئێران ته‌رخانده‌كرا‪ .‬ئێمه‌ وه‌كو ده‌وڵه‌ت‬ ‫له‌كۆتاییه‌كانی جه‌نگ فه‌رمانده‌یی‬ ‫به‌ره‌كانی جه‌نگمان پێسپێردرا‪ ،‬له‌و‬ ‫كاته‌ی كه‌عێراق بۆ جارێكیتر هێرشه‌كانی‬ ‫خۆی ده‌ستپێكردبووه‌وه‌‌و ترسی ئه‌وه‌‬ ‫بوو كه‌پارێزگای خوزستان بۆ جارێكیتر‬ ‫داگیر بكرێته‌وه‌”‪.‬‬ ‫موسه‌وی له‌درێژه‌ی قسه‌كانیدا باس‬ ‫له‌وه‌ده‌كا كه‌عێراق له‌كاتی هاتنه‌ئارای‬ ‫بڕیارنامه‌ی ‪ 598‬زۆر به‌هێز بووه‌‌و هێزه‌‬ ‫چه‌كداره‌كانی ئ�ه‌و واڵت �ه‌ زیاتر له‌‪50‬‬ ‫فه‌یله‌ق بوون‪.‬‬ ‫به‌پێی ئاماره‌ ره‌سمییه‌كان ئێران‬ ‫ل �ه‌م جه‌نگه‌دا زی��ات��ر ل�ه‌ ‪ 213‬ه �ه‌زار‬ ‫ئێرانی كوژراون‪ 335 ،‬هه‌زار كه‌س كه‌م‬ ‫ئه‌ندام بوون‪ 40 ،‬هه‌زار ئێرانی به‌دیل‬ ‫گ��ی��راون‌و ه���ه‌زاران ملیار دۆالر زیان‬ ‫له‌ئێران كه‌وتووه‌‪ .‬ئێستاش ‪ 2‬ملیۆن‌و‬ ‫‪ 400‬ه �ه‌زار دۆن��م زه‌وی ئێران ئالوده‌‬ ‫به‌مینی چێندراون‌و هه‌موو هه‌فته‌یه‌ك ‪15‬‬ ‫كه‌س به‌هۆی ئه‌م مینه‌ هه‌ڵنه‌گیراوانه‌وه‌‬ ‫گیانیان له‌ده‌ستده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫زیانه‌كانی‌ عێراقیش زۆر زیاتر له‌وه‌‬ ‫ده‌خه‌مڵێنرێت‪ ،‬به‌اڵم هێشتا ئاماری‌ ورد‬ ‫له‌به‌رده‌ستدا نین‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫پشو و ‪11‬‬

‫چنار‪ :‬رۆڵه‌كه‌م له‌درامای‬ ‫گه‌رده‌لوولدا سه‌ره‌كی ده‌بێت‬

‫“ئه‌و رۆژه‌ی بابا‬ ‫نوئیل گریا” له‌شه‌وانی‬ ‫ره‌مه‌زاندا‬ ‫ژه‌نیار له‌هه‌ولێر‪:‬‬ ‫بڕیاروایه‌ له‌شه‌وانی ره‌مه‌زاندا‪ ،‬فیلمی “ئه‌و رۆژه‌ی بابا نوئیل گریا” له‌ده‌رهێنانی‬ ‫ره‌حیم زه‌بیحی سینه‌ماكاری رۆژه �ه‌اڵت��ی كوردستان‪ ،‬له‌شاری سلێمانی‬ ‫نمایشبكرێت‪.‬‬ ‫ره‌حیم زه‌بیحی له‌لێدوانێكیدا بۆ ده‌ستوور وتی “ئه‌م فیلمه‌ (ئه‌و رۆژه‌ی بابا‬ ‫نوئیل گریا) له‌شه‌وانی ره‌مه‌زاندا له‌هۆڵی رۆشنبیری له‌سلێمانی نمایشده‌كرێت‬ ‫كه‌ماوه‌كه‌ی ‪ 75‬خوله‌كه‌“‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها وتی “ئه‌م فیلمه‌ بۆ ماوه‌ی ‪ 10‬شه‌و نمایشده‌كرێت‌و به‌شێوه‌ی بلیت‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم تائێستا نرخی بلیته‌كانمان دیاری نه‌كردووه‌“‪.‬‬ ‫زه‌بیحی راشیگه‌یاند “ده‌بێت خه‌ڵكی ئێمه‌ فێرببێت كه‌فیلمه‌ كوردییه‌كان به‌بێ‬ ‫به‌رامبه‌ر نه‌بینێت‪ ،‬پێویسته‌ فێری ئه‌و كلتووره‌ ببێت كه‌بۆ بینینی هه‌ر فیلمێك‪،‬‬ ‫بلیت بكڕێت”‪.‬‬ ‫چیرۆكی فیلمی سینه‌مایی “ئه‌و رۆژه‌ی بابا نۆئێل گریا”‪“ :‬ره‌شه‌“ پێشمه‌رگه‌یه‌كی‬ ‫فه‌رامۆشكراوی شۆڕشی گه‌له‌كه‌یه‌تی كه‌ به‌هۆی له‌ده‌ستدانی هاوسه‌رو‬ ‫منداڵه‌كه‌یه‌وه‌ له‌كاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌دا‪ ،‬تووشی نه‌خۆشی ده‌روونی بووه‌‪.‬‬ ‫پیاوێك سنوور ده‌بڕێت‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی له‌سه‌ری ساڵدا خۆی بگه‌یه‌نێته‌ شاری‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌و به‌مه‌به‌ستی به‌پێكه‌نینخستنی خه‌ڵكی هه‌ڵه‌بجه‌‪ ،‬ده‌بێته‌ بابا نوئێل‪.‬‬ ‫ره‌شه‌ پێیوایه‌ سه‌ری ساڵ پێشكه‌شه‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌پای شۆڕشه‌وه‌‬ ‫بوون به‌خاوه‌ن سه‌روه‌ت‌و سامان‌و پاره‌‪ ،‬به‌اڵم له‌هه‌رێمی خه‌م “بابا نۆئێل”‬ ‫ده‌ستده‌كات به‌گریان‪.‬‬ ‫ره‌حیم زه‌بیحی ساڵی ‪ 1971‬له‌شاری بانه‌ له‌دایكبووه‌‪ .‬یه‌كێكه‌ له‌سینه‌ماكاره‌‬ ‫به‌تواناكانی ك��ورد‪ ،‬خاوه‌نی چه‌ندین به‌رهه‌می سینه‌ماییه‌‪ ،‬له‌وانه‌ كورته‌‬ ‫فیلمه‌كانی (هاوار‪ ،‬سه‌ته‌الیت‪ ،‬كۆتایی شه‌ڕ‪ ،‬ئه‌و پیاوه‌ی كه‌چوو بۆ سه‌یران‪،‬‬ ‫ساته‌ مه‌زادكراوه‌كان‪ ،‬تیرۆریستێك داده‌به‌زێت‪ ،‬رۆژی دوایی‪ ،‬ئسترێس‪ ،‬سه‌مای‬ ‫ره‌نگه‌كان‪ ،‬ژانی دابڕانی ئه‌به‌دی‪ ،‬فیلمی واڵتی ئه‌فسانه‌) كه‌ له‌چه‌ندین فێستیڤاڵی‬ ‫سینه‌مایی گرنگ به‌شداریكردووه‌و چه‌ندین خه‌اڵتی به‌ده‌ستهێناوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌كته‌ره‌كانی ئه‌م فیلمه‌ پێكهاتووه‌ له‌‪ :‬سه‌اڵح ئه‌حمه‌د ره‌شید‪ ،‬جه‌لیل‬ ‫ره‌حمانزاده‌‪ ،‬شوان عه‌توف‪ ،‬نه‌وزاد مه‌جید‪ ،‬نیگار به‌كر‪ ،‬ده‌وه‌ن مه‌جید‪ ،‬عه‌لی‬ ‫زه‌بیحی‪ ،‬محه‌مه‌د بورهان‪ ،‬جه‌لیل سه‌عید‪ ،‬هومایون ساحیب‪ ،‬به‌رزان حامید‪،‬‬ ‫ره‌نج رزگار‪ ،‬كۆچه‌ر نوری‪ ،‬به‌ختیار خه‌زان‪ ،‬رێباز سه‌اڵح‪ ،‬ژیار به‌رزان ‪...‬هتد‪.‬‬

‫ده‌الل زاخۆیی‪،‬‬ ‫گۆرانییه‌كی شێخۆ‬ ‫ده‌ڵێته‌وه‌‬ ‫موحسین یاسین‬ ‫هونه‌رمه‌ندی گۆرانیبێژ ده‌الل زاخۆیی‪،‬‬ ‫سه‌رقاڵی ك��ارك��ردن�ه‌ له‌ئه‌لبومێكی‬ ‫نوێدا‪ ،‬كه‌ له‌ئێستادا كاری میوزیكی‬ ‫ته‌واوبووه‌و ته‌نها كاری ده‌نگی ماوه‌‪.‬‬ ‫له‌و ئه‌لبومه‌شدا وه‌ك��و وه‌فایه‌ك بۆ‬ ‫هونه‌رمه‌ند محه‌مه‌د شێخۆ‪ ،‬گۆرانییه‌كی‬ ‫ناوبراو ده‌ڵێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌الل���ی زاخ��ۆی��ی له‌لێدوانێكیدا بۆ‬ ‫ده‌س��ت��وور رای��گ�ه‌ی��ان��د “له‌ئێستادا‬ ‫س�ه‌رق��اڵ��ی ت��ه‌واوك��ردن��ی كاره‌كانی‬ ‫ئه‌لبومه‌ نوێیه‌كه‌مم كه‌ ‪ 11‬گۆرانی‬ ‫ل��ه‌خ��ۆده‌گ��رێ��ت‌و ك���اری میوزیكی‬ ‫ته‌واوبووه‌‪ ،‬ته‌نها كاری ده‌نگ‌و میكس‌و‬ ‫ماسترینگی ماوه”‪.‬‬ ‫س��ێ ل��ه‌ئ��اوازی گۆرانییه‌كانی ئه‌و‬ ‫ئه‌لبومه‌ی ده‌الل زاخۆیی هی خۆیه‌تی‌و‬ ‫تێكستی دوو له‌گۆرانییه‌كانی‌و دوو‬

‫ته‌رازوو‬

‫(‪ 22‬ئه‌یلول ‪ 22 -‬ت‪ .‬یه‌که‌م)‬

‫كه‌سێك چاودێریت ده‌ك��ات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ل�ه‌وه‌ن��اچ��ێ��ت ت��ۆ ئ��اگ��ات لێبێت‪،‬‬ ‫پێویست ‌ه ئ��اگ��ات ل �ه‌خ��ۆت بێت‪،‬‬ ‫چونكه‌ ئه‌و كه‌س ‌ه ده‌یه‌وێت بێته‌ نێو‬ ‫ژیانته‌وه‌‪ .‬هه‌ساره‌كان ئامۆژگاریت‬ ‫ی ئه‌م هه‌له‌ له‌ده‌ست‬ ‫ده‌كه‌ن به‌وه‌ ‌‬ ‫نه‌ده‌یت‪.‬‬

‫ئ����اوازی ه��ون�ه‌رم�ه‌ن��د عه‌بدولقه‌هار‬ ‫زاخۆییه‌و ئاوازێك‌و تێكستێكی تری‬ ‫هی هونه‌رمه‌ند نوشدار محه‌مه‌د تاهیرو‬ ‫ئ��اوازه‌ك��ان��ی دیكه‌ش ئ��اوازی هه‌ڤاڵ‬ ‫ئیبراهیم‌و عیماد عه‌لی‌و نیهاد عه‌لی‌و‬ ‫تێكستێكی ئه‌حمه‌د هه‌سنی‌و هه‌ڤاڵ‬ ‫زاخۆیی‌و به‌یاره‌‪.‬‬ ‫كاری میوزیكی ئه‌و گۆرانییه‌ له‌هه‌ریه‌ك‬ ‫له‌ستۆدیۆی (سه‌نحاریب ئاشوری)‬ ‫له‌واڵتی سوید‌و ستۆدیۆكانی (ئارت‬ ‫كه‌اڵس‌و ده‌نگ‌و ره‌نگ) له‌شاری دهۆك‬ ‫ئه‌نجامداوه‌‪.‬‬ ‫ل���ه‌ب���اره‌ی ن���اوی ئ�ه‌ل��ب��وم�ه‌ك�ه‌ی�ه‌وه‌‬ ‫ناوبراو وتی “تائێستا هیچ ناوێكم بۆ‬ ‫ئه‌لبومه‌كه‌م دانه‌ناوه”‪.‬‬ ‫ده‌الل ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه‌شكرد كه‌وه‌كو‬ ‫وه‌فایه‌ك بۆ هونه‌رمه‌ندی كۆچكردو‬ ‫محه‌مه‌د شێخۆ‪ ،‬یه‌كێك له‌گۆرانییه‌كانی‬ ‫ئه‌و هونه‌رمه‌نده‌ی نوێكردووه‌ته‌وه‌‪.‬‬

‫دوپشک‌‬

‫(‪ 23‬ت‪ .‬یه‌که‌م ‪ 21 -‬ت‪ .‬دووه‌م)‬

‫ئ��اگ��ات ل���ه‌و ك �ه‌س��ان �ه‌ ب��ێ��ت ك ‌ه‬ ‫به‌مزووانه‌ ده‌یانناسیت‌و به‌ڕووكه‌ش‬ ‫هه‌ڵمه‌خه‌ڵه‌تێ‌ له‌جیاتی‌ ئ �ه‌و‌ه‬ ‫ی ه �ه‌س��ت �ه‌ك��ان��ت ب��ك��ه‌وه‌‪.‬‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی ریشه‌ییدایت‌و خۆت‌و‬ ‫له‌گۆڕانێك ‌‬ ‫ی پێده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ده‌وروبه‌ره‌كه‌شت هه‌ست ‌‬ ‫ی بۆت‬ ‫ی رۆحیت سوود ‌‬ ‫گه‌شه‌كردن ‌‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬

‫که‌وان‬

‫موحسین یاسین‬ ‫خانمه‌ گۆرانیبێژ چنار ده‌ڵێت‬ ‫ل �ه‌گ �ه‌ڵ ه��ون�ه‌رم�ه‌ن��د جه‌لیل زه‌نگه‌نه‌‬ ‫رێككه‌وتووین بۆ به‌شداریكردنم له‌ز‌نجیره‌‬ ‫درام��ای گ�ه‌رده‌ل��وول‌و رۆڵی سه‌ره‌كیشم‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم وتی‌ “زۆر تامه‌زرۆنیم بۆ‬ ‫به‌شداربوونم له‌زنجیره‌ دراماكاندا”‪.‬‬ ‫چ��ن��ار ك��ه‌س��ه‌ره‌ت��ای ك���اری ه��ون �ه‌ری‬ ‫ده‌گ�ه‌ڕێ��ت�ه‌وه‌ بۆ ساڵی ‪‌2004‬و یه‌كه‌م‬ ‫گۆرانیشی به‌ناوی (ت��ه‌الری عه‌شق)ه‌‬ ‫كه‌ئاوازی هونه‌رمه‌ند كه‌مال محه‌مه‌ده‌‪،‬‬ ‫ل �ه‌س��اڵ��ی ‪ 2005‬ق��ۆن��اغ��ی خوێندنی‬ ‫دواناوه‌ندی ته‌واوكردووه‌و له‌واڵتی سوید‬ ‫ده‌ژی‪ .‬ئێستاش دوای دانیشتنێكی له‌گه‌ڵ‬ ‫جه‌لیل زه‌نگه‌نه‌دا رێككه‌وتوون به‌وه‌ی‌‬ ‫ببێت به‌ئه‌كته‌رێكی سه‌ره‌كی ئه‌و زنجیره‌‬

‫(‪ 22‬ت‪ .‬یه‌که‌م ‪ 20 -‬ک‪ .‬یه‌که‌م)‬

‫هه‌ندێك ب���ارودۆخ وات لێده‌كات‬ ‫به‌گوماناوی‌ بیت له‌ده‌وروبه‌ره‌كه‌ت‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ه �ه‌ر بۆی ‌ه ه��ه‌وڵ بۆ دۆزی��ن �ه‌وه‌ ‌‬ ‫س���ه‌رچ���اوه‌ی‌ گ��وم��ان �ه‌ك �ه‌ ب��ده‌‪.‬‬ ‫به‌رپرسیاریه‌تییه‌كانت زۆر ده‌بێـت‌و‬ ‫هه‌ستده‌كه‌یت كه‌هه‌ڵبژاردنه‌كانت‬ ‫ل �ه‌ده‌س��ت �ی‌ خ��ۆت��دان‌و پێویست ‌ه‬ ‫به‌باشی‌ بیریان لێبكه‌یته‌وه‌‪.‬‬

‫گیسک‬

‫درامایه‌‪.‬‬ ‫چنار به‌ده‌ستووری وت “بڕیارمدابوو‬ ‫كه‌بوونی ئه‌و پڕۆژه‌یه‌ الی خۆم به‌نهێنی‬ ‫بهێڵمه‌وه‌ تاكاتێكی گونجاو”‪.‬‬ ‫ل�ه‌ب��اره‌ی‌ ئ�ه‌و بیرۆكه‌یه‌وه‌‪ ،‬چنار وتی‌‬ ‫“هونه‌رمه‌ند جه‌لیل زه‌نگه‌نه‌ په‌یوه‌ندی‬ ‫پ��ێ��وه‌ك��ردم‌و زۆر خۆشحاڵبووم‪ ،‬نه‌ك‬ ‫ته‌نها له‌به‌رئه‌وه‌ی كه‌ له‌فیلمێكی ئاوا‬ ‫سه‌ركه‌وتوودا به‌شدارده‌بم‪ ،‬به‌ڵكو زیاتر‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی چۆن چنار گه‌یشتووه‌ته‌ دڵی‬ ‫هونه‌رمه‌ند جه‌لیل زه‌نگه‌نه”‪.‬‬ ‫ل �ه‌ب��اره‌ی‌ چۆنیه‌تی رێككه‌وتنه‌كه‌وه‌‪،‬‬ ‫ی “هه‌ڵبه‌ته‌ من نامه‌وێت‬ ‫زه‌نگه‌نه‌ وت� ‌‬ ‫بڕۆمه‌ ورده‌كارییه‌كانه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و رۆڵه‌ی‬ ‫له‌زنجیره‌ درامای گه‌رده‌لوولدا دانراوه‌ بۆ‬ ‫من‪ ،‬رۆڵێكی سه‌ره‌كی ده‌بێت”‪.‬‬

‫ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌شدا كه‌ئه‌گه‌رچی زۆر تامه‌زرۆ‬ ‫نییه‌ بۆ به‌شداربوون له‌زنجیره‌ دراماكاندا‌و‬ ‫هه‌رگیز به‌شداریشی ن �ه‌ك��ردووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫بڕیاریدا به‌شداریبكات‪.‬‬ ‫چنار له‌باره‌ی‌ توانای خۆی بۆ كاری نواندن‬ ‫وتی‌ “كاری نواندن كارێكی ئاسان نییه‌‌و‬ ‫زۆرج��ار ده‌بێت رۆڵێك ببینی ك�ه‌دووره‌‬ ‫له‌ڕه‌نگدانه‌وه‌ی بیرو بۆچوون‌و ئێش‌و‬ ‫ئازاری ژیانی خۆته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌ركارێكیش‬ ‫سه‌ركه‌وتنی خۆمی تێدا ببینم‪ ،‬ده‌یك ‌هم‌و‬ ‫هه‌وڵی بۆ ده‌ده‌م”‪.‬‬ ‫له‌باره‌ی به‌شداریكردنی له‌و درامایه‌دا‬ ‫ده‌ڵێت “هێشتا نه‌گه‌یشتووینه‌ته‌ ئه‌نجام‌و‬ ‫ب��ڕی��اری كۆتایی‪ ،‬چونكه‌ پێویستمان‬ ‫به‌كاتێكی زی��ات��ره‌ بۆ ئ��ه‌وه‌ی بگه‌ینه‌‬ ‫رێككه‌وتنێك‌و بڕیاری خۆمان بده‌ین”‪.‬‬

‫سه‌تڵ ‬

‫(‪ 21‬ک‪ .‬یه‌که‌م ‪ 19 -‬ک‪ .‬دووه‌م)‬

‫(‪ 20‬ک‪ .‬دووه‌م ‪ 18 -‬شوبات)‬

‫ێ بواری‌ پیشه‌ییتدا به‌خت‬ ‫له‌هه‌ند ‌‬ ‫ی��اوه‌رت ده‌بێت‪ .‬بڕوا به‌خۆبوونت‬ ‫له‌هه‌موو كاتێك زی��ات��ره‌‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫نیازیت كاره‌كه‌ت بگۆڕیت‪ ،‬ئه‌م چه‌ند‬ ‫ی‬ ‫رۆژه‌ زۆر گونجاوه‌ بۆت‪ .‬هه‌فته‌یه‌ك ‌‬ ‫زۆر تایبه‌ت ده‌گوزه‌رێنیت‪.‬‬

‫ی روون‬ ‫ل �ه‌م م��اوه‌ی��ه‌دا ئاسۆیه‌ك ‌‬ ‫له‌ژیانتدا ده‌رده‌ك��ه‌وێ��ت‪ ،‬ئه‌مه‌ش‬ ‫وات لێده‌كات هه‌ندێ ی��ادگ��اری‌‌و‬ ‫ی خۆشت ال زیندوو بێـته‌و‌ه‬ ‫بیره‌وه‌ر ‌‬ ‫ی زۆر‌ه نه‌ماون‪ .‬ئه‌مان ‌ه‬ ‫كه‌ماوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی نوێن‬ ‫ی قۆناغێك ‌‬ ‫هه‌موو نیشانه‌ ‌‬ ‫له‌به‌خته‌وه‌ری‌ له‌ژیانتدا‪.‬‬

‫نه‌هه‌نگ‬

‫(‪ 19‬شوبات ‪ 20 -‬ئازار)‬

‫ح��ه‌ز ب �ه‌خ��اوه‌ن��دارێ��ت �ی‌ هه‌ندێك‬ ‫كه‌لوپه‌ل ده‌كه‌یت له‌ماڵه‌كه‌تدا‪،‬‬ ‫ی گونجاو نییه‌ بۆ‬ ‫ب��ه‌اڵم كاتێك ‌‬ ‫ی‬ ‫كڕینیان‪ .‬پێویست ئاگات له‌بار ‌‬ ‫داراییت بێت‌و به‌پێی‌ به‌ڕه‌كه‌ت قاچ‬ ‫ڕاكێشیت‪ ،‬ئه‌گه‌رنا تووشی‌ گرفت‬ ‫ده‌بیت‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫‪ 10‬پشوو‬

‫ج‬ ‫ا‬ ‫ن‬ ‫ۆ‬ ‫ر‬ ‫ۆ‬ ‫ژ‬ ‫ب‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ی‬ ‫ا‬ ‫ن‬ ‫ی‬ ‫ب‬ ‫ه‌دوای‬ ‫پ‬ ‫ا‬ ‫ڵ‬ ‫پ‬ ‫ش‬ ‫ت‬ ‫ی‬ ‫د‬ ‫ا‬ ‫د‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫گ‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ڕ‬ ‫ێت‬ ‫ژه‌نیار له‌هه‌ولێر‪:‬‬ ‫جانۆ رۆژبه‌یانی سینه‌ماكاری ك��ورد‪،‬‬ ‫دوای نمایشكردنی فیلمێكی نوێی به‌ناوی‬ ‫“چاپلنی چیاكان ‪Chaplin of the‬‬ ‫‪ ”Mountains‬له‌هه‌ولێر‪ ،‬ب �ه‌دوای‬ ‫پاڵپشتیدا ده‌گ�ه‌ڕێ��ت بۆ ته‌واوكردنی‬ ‫كاره‌كانی ده‌ن��گ‪ ،‬ره‌ن��گ‪ ،‬ژێرنووسی‬ ‫كوردی‌و كردنی به‌فیلمی ‪ 35‬میلیمی‪.‬‬ ‫جانۆ رۆژبه‌یانی له‌لێدوانێكیدا بۆ ده‌ستوور‬ ‫وت��ی “به‌مه‌به‌ستی پاڵپشتیكردن‌و‬ ‫ته‌واوكردنی كاره‌كانی فیلمه‌ نوێیه‌كه‌م‬ ‫به‌ناوی “چاپلنی چیاكان” نمایشێكی‬ ‫تایبه‌تم له‌هه‌ولێر بۆ ئه‌و فیلمه‌ كرد‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی حكومه‌ت‌و الیه‌نه‌ په‌یوه‌نداره‌كانی‬ ‫گرنگی ئ�ه‌و فیلمه‌یان بۆ ده‌رك�ه‌وێ�ت‌و‬ ‫پاڵپشتیبكه‌ن”‪.‬‬

‫رۆژبه‌یانی هه‌روه‌ها وتی‌ “دوای ئه‌وه‌ی‬ ‫له‌هاوینی پ��ارس��اڵ ل�ه‌گ�ه‌ڵ ستافێكی‬ ‫هۆڵیوود‪ ،‬كاری وێنه‌گرتنی ئه‌م فیلمه‌مان‬ ‫له‌چه‌ند ناوچه‌یه‌كی جیا جیای هه‌رێمی‬ ‫كوردستان‌و هه‌ولێری پایته‌ختدا ئه‌نجامدا‪،‬‬ ‫دواتر له‌واڵتی ئه‌مریكا كاری مۆنتاژم بۆ‬ ‫ئه‌نجامدا‪ ،‬هه‌موو ئه‌و كارانه‌ش له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌ركی خۆم‌و كۆمپانیای ئه‌ڤینی فیلم‬ ‫بووه‌”‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ی به‌وه‌شكرد كه‌توانای ئه‌وه‌ی نیی ‌ه‬ ‫كاره‌كانی ئه‌و فیلمه‌ ته‌واوبكات‪ ،‬كه‌كاری‬ ‫ده‌نگ‌و ره‌نگ‌و ژێرنووسی كوردی‌و كردنی‬ ‫ی “ئێستا‬ ‫به‌فیلمی ‪ 35‬میلیمی ماوه‌و وت ‌‬ ‫ئه‌م فیلم ‌ه پێویستی به‌پاڵپشتی هه‌یه”‪.‬‬ ‫دیمه‌نه‌كانی فیلمی “چاپلنی چیاكان”‬ ‫ل��ه‌الی��ه‌ن ج��ۆن��اس س��اك��س وێنه‌گری‬ ‫هۆڵه‌ندی‪-‬هۆڵیوودی له‌چه‌ند شوێنێكی‬

‫جیا جیای كوردستان وێنه‌یگیراوه‌‪،‬‬ ‫له‌وان ‌ه (ره‌واندز‪ ،‬كۆیه‌‪ ،‬شێخان‪ ،‬رانیه‌‪،‬‬ ‫چۆمان)‪.‬‬ ‫ن��اوه‌ڕۆك��ی فیلمه‌كه‌ ب��اس له‌كچێكی‬ ‫فه‌ڕه‌نسی به‌ڕه‌چه‌ڵه‌ك ك��ورد ده‌ك��ات‪،‬‬

‫له‌گه‌ڵ ستافێكی ئه‌مریكی سه‌ردانی‬ ‫گونده‌كانی هه‌رێمی كوردستان ده‌كه‌ن‌و‬ ‫فیلمه‌كانی ئه‌كته‌ری كۆمێدی جیهانی‬ ‫چارلی چاپلن بۆ خه‌ڵكی ئه‌م گوندان ‌ه‬ ‫نمایشده‌كه‌ن‪.‬‬

‫ئه‌م كچه‌ كورد‌ه به‌ناوی “نازێ” له‌گه‌ڵ ئه‌و‬ ‫ستافه‌دا به‌دوای خێزانه‌كه‌یدا ده‌گه‌ڕێت‬ ‫له‌و گوندانه‌ی كه‌پرۆسه‌ی ئه‌نفالكردنیان‬ ‫له‌الیه‌ن رژێمی به‌عس(‪)1989-1988‬ه‌و‌ه‬ ‫تێدا ئه‌نجامدراوه‌‪.‬‬

‫“ماندوو” گه‌یشته‌ لۆكارنۆ‬

‫ژه‌نیار له‌هه‌ولێر‪:‬‬ ‫فیلمی سینه‌مایی “ماندوو” له‌ده‌رهێنانی ئیبراهیم سه‌عیدی‬ ‫سینه‌ماكاری رۆژه �ه‌اڵت��ی كوردستان‪ ،‬به‌ناوی هه‌رێمی‬ ‫كوردستانه‌وه‌ به‌شداری له‌خولی ‪63‬یه‌مینی فێستیڤاڵی‬ ‫سینه‌مایی لۆكارنۆدا كرد‪.‬‬ ‫فه‌ریزن كه‌ریم به‌ڕێوه‌به‌ری به‌رهه‌مهێنانی فیلمی “ماندوو”‬ ‫له‌لێدوانێكیدا بۆ ده‌ستوور وتی “خولی ‪63‬یه‌مینی فێستیڤاڵی‬ ‫سینه‌مایی لۆكارنۆ له‌شاری لۆكارنۆ له‌سویسرا‪ ،‬له‌ماوه‌ی‬ ‫‪ 14-4‬ئاب به‌ڕێوه‌ده‌چێت‪ ،‬تیایدا فیلمی ماندوو به‌رهه‌می‬ ‫وه‌زاره‌ت��ی رۆشنبیری‌و الوان‪ ،‬به‌ناوی حكومه‌تی هه‌رێمی‬ ‫كوردستانه‌وه‌ له‌به‌شی پێشبڕكێی فێستیڤاڵ به‌شدارده‌بێت‌و‬ ‫له‌ماوه‌ی ‪ 11‬رۆژی فێستیڤاڵدا چه‌ند نمایشێكی ده‌بێت”‪.‬‬ ‫وتیشی “له‌م فێستیڤاڵه‌دا ده‌رهێنه‌ری فیلم ئیبراهیم سه‌عیدی‬ ‫له‌كاتی نمایشه‌كانی فلیم له‌فێستیڤاڵدا ئاماده‌ده‌بێت‪،‬‬ ‫بڕیاروابوو من خۆم له‌م فێستیڤاڵه‌دا ئاماده‌بم‪ ،‬به‌اڵم كێشه‌ی‬ ‫ڤیزام بۆ هاته‌ پێشه‌وه‌“‪.‬‬ ‫فه‌رزین كه‌ریم ئه‌وه‌شی راگه‌یاند كه‌ئه‌و فیلمه‌ له‌سااڵنی‬ ‫‪ 200-2008‬له‌چه‌مچه‌ماڵ‪ ،‬سه‌نگاو‪ ،‬س��ورداش‪ ،‬سه‌رگولۆو‬

‫كاوڕ‬

‫(‪ 21‬مارس ‪ 20 -‬نیسان)‬

‫ی ده‌وروبه‌رت‬ ‫ی هه‌موو شته‌كان ‌‬ ‫سه‌یر ‌‬ ‫ی بكه‌‌و ه�ه‌وڵ��ب��ده‌ هه‌موو‬ ‫ب���ه‌ورد ‌‬ ‫ش��ت �ه‌ك��ان ب �ه‌چ��اوێ��ك �ی‌ دی��ك��ه‌و‌ه‬ ‫ته‌ماشا بكه‌یت‪ ،‬وه‌ك ك��ار‌و ماڵ‌و‬ ‫خێزانه‌كه‌ت‪ .‬ل���ه‌ڕووی‌ دارای��ی �ه‌و‌ه‬ ‫له‌جاران باشتر ده‌بیت‌و هه‌له‌كان‬ ‫له‌به‌رده‌متدا كراوه‌تر ده‌بن‪.‬‬

‫گا‬

‫شاری كه‌ركوك له‌الیه‌ن وێنه‌گر بایرام فه‌زلی وێنه‌یگیراوه‌و‬ ‫ژماره‌یه‌ك له‌هونه‌رمه‌ندان‌و ته‌كنیکكارانی كورد‌و ئێرانی‬ ‫به‌شداریان تێدا كردووه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و فیلمه‌ چیرۆكی ژیانی ژماره‌یه‌ك بنه‌ماڵه‌ی ئاواره‌ی كورد‬ ‫له‌سه‌ره‌تاكانی ده‌یه‌ی ‪ 1980‬ده‌گێڕێته‌وه‌ كه‌ له‌سه‌رده‌می‬ ‫جه‌نگی ئێران‌و عێراق له‌رۆژهه‌اڵتی كوردستانه‌وه‌ به‌ره‌و‬ ‫باشووری كوردستان كۆچ ده‌ك �ه‌ن‌و له‌رێگای حكومه‌تی‬ ‫به‌عسی رووخاو له‌باشووری عێراق نیشته‌جێده‌كرێن‪.‬‬ ‫ئیبراهیم سه‌عیدی به‌یه‌كێك له‌ده‌رهێنه‌ره‌ به‌ناوبانگه‌كانی‬ ‫بواری فیلمی دۆكۆمێنتاری له‌واڵتی ئێران ناسراوه‌‪ ،‬ساڵی‬ ‫‪ 2007‬له‌گه‌ڵ ده‌رهێنه‌ر زه‌هاوی سنجاوی كاری ده‌رهێنانی‬ ‫بۆ فیلمی “دایكانی من” كرد‪ ،‬ئه‌م فیلمه‌ توانی له‌چه‌ندین‬ ‫فێستیڤاڵ‌و بۆنه‌ی جیا جیا به‌شداریبكات‌و چه‌ند خه‌اڵتێك‬ ‫به‌ده‌ستبهێنێت‪.‬‬ ‫فێستیڤاڵی لۆكارنۆ له‌ساڵی ‪ 1946‬دام �ه‌زراوه‌‪ ،‬به‌یه‌كێك‬ ‫له‌فێستیڤاڵه‌ جیهانییه‌ به‌ناوبانگه‌كانی جیهان دێت‌و ده‌چێته‌‬ ‫خانه‌ی فێستیڤاڵی پیتی (‪)A‬یه‌وه‌‪ ،‬له‌خولی ‪63‬یه‌مینی‪،‬‬ ‫‪ 290‬فیلمی درێژ تیایدا به‌شدارده‌بن‌و ‪ 70‬فیلمی نوێ بۆ‬ ‫جاری یه‌كه‌م نمایشده‌كرێن‪.‬‬

‫(‪ 21‬نیسان ‪ 20 -‬ئایار)‬

‫باشتروای ‌ه هه‌ندێك له‌كاره‌كانت‬ ‫ی تایبه‌تی‌‌و گشتیتدا كه‌مێك‬ ‫له‌ژیان ‌‬ ‫دوابخه‌یت‌و ئه‌و كارانه‌ ته‌واوبكه‌یت‬ ‫كه‌ده‌ستتپێكردوون‪ .‬ئه‌م چه‌ند رۆژ‌ه‬ ‫ی‬ ‫بۆت گونجاون بۆ ناسینی‌ كه‌سان ‌‬ ‫نوێ‪ .‬رۆژی‌ به‌ختت یه‌كشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫دووانه‌‬

‫(‪ 21‬ئایار ‪ 20 -‬حوزه‌یران)‬

‫ی‬ ‫ی له‌وانه‌ی ‌ه تووش ‌‬ ‫ی ئه‌وه‌ ‌‬ ‫سه‌ره‌ڕا ‌‬ ‫ده‌مه‌قاڵه‌یه‌كی‌ بچوك ببیت له‌گه‌ڵ‬ ‫یه‌كێك له‌ده‌وروبه‌رت‪ ،‬به‌اڵم میزاجت‬ ‫زۆر باشده‌بێت‪ .‬پێویسته‌ ئاگات‬ ‫له‌ته‌ندروستیت بێت‌و زۆر نه‌خۆیت‪.‬‬ ‫توانا‌و لێهاتووییه‌كانت له‌كاره‌كه‌تدا‬ ‫پیشانبده‌‪.‬‬

‫قرژاڵ‬

‫محه‌مه‌دیان ‪4fire‬‬ ‫باڵوده‌كاته‌وه‌‬ ‫موحسین یاسین‬ ‫هونه‌رمه‌ندی گۆرانیبێژی رۆژهه‌اڵتی‬ ‫ك���وردس���ت���ان ح��ام��ی��د م��ح �ه‌م �ه‌دی��ی��ان‪،‬‬ ‫له‌ئاینده‌یه‌كی نزیكدا دووه‌مین ئه‌لبومی‬ ‫گ��ۆران��ی خ��ۆی ب�ه‌ن��اوی (چوارئاگر‬ ‫‪ )-4fire‬باڵوده‌كاته‌وه‌‪ .‬كه‌ئه‌لبومه‌كه‌‬ ‫‪ 7‬گ���ۆران���ی‌و پ���ارچ���ه‌ میوزیكێكی‬ ‫له‌خۆگرتووه‌و زۆرب���ه‌ی ئاوازه‌كانیشی‬ ‫هی خۆیه‌تی‪.‬‬ ‫حامید محه‌مه‌دییان ل �ه‌ب��اره‌ی ن��اوی‬ ‫ئ�ه‌ل��ب��وم�ه‌ك�ه‌ی�ه‌وه‌ ده‌ڵ��ێ��ت “چ���وار ئاگر‬

‫(‪ 21‬حوزه‌یران ‪ 22 -‬ته‌موز)‬

‫ئه‌م هه‌فته‌یه‌ بۆ چوونه‌ ده‌ره‌وه‌‌و‬ ‫به‌سه‌ربردنی‌ كاتێكی‌ خۆش له‌گه‌ڵ‬ ‫چه‌ند كه‌سێكی‌ نزیكتدا زۆر خۆشه‌‌و‬ ‫ی لێببینیت‪ .‬گوێمه‌د‌ه‬ ‫هه‌وڵبد‌ه سوود ‌‬ ‫ی خه‌ڵكی‌‪.‬‬ ‫به‌پێكه‌نین‌و توانجه‌كان ‌‬ ‫رۆژی‌ به‌ختت دووشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫شێر‬

‫ب���ه‌م���ان���ای ه����ه‌ر چ�����وار پ��ارچ��ه‌ك��ه‌ی‬ ‫كوردستان دێت”‪.‬‬ ‫یه‌كێك له‌گۆرانییه‌كانی ئ�ه‌و ئه‌لبومه‌‬ ‫ب �ه‌ن��اوی ك �ه‌رك��وك �ه‌و ك���اری كلیپی بۆ‬ ‫ك���ردووه‌‪ ،‬كه‌باس له‌مێژووی ئ �ه‌و شاره‌‬ ‫ده‌كات‌و به‌شێوازی راپه‌‪.‬‬ ‫محه‌مه‌دیان ب�ه‌گ��ۆران��ی (شێته‌گیان)‬ ‫الی خه‌ڵك ناسراوه‌و خاوه‌نی ئه‌لبومێكه‌‬ ‫به‌ناوی (ره‌نگه‌ هیچ كه‌سێك نه‌زانێت)‬ ‫كه‌ له‌ساڵی ‪2006‬دا باڵویكردووه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫(‪ )4fire‬سه‌نته‌ری كیژێ له‌شاری‬ ‫سلێمانی باڵویده‌كاته‌وه‌‪.‬‬

‫(‪ 22‬ته‌موز ‪ 22 -‬ئاب)‬

‫ی‬ ‫پێویسته‌ ب����ه‌وردی‌و وریاییه‌ك ‌‬ ‫ی ده‌وروبه‌ره‌كه‌ت‬ ‫زیاتره‌و‌ه ته‌ماشا ‌‬ ‫بكه‌یت‌و هه‌وڵبده‌یت راستییه‌كان‬ ‫وه‌ك خ��ۆی��ان ببینیت‪ ،‬ئ��اگ��ات‬ ‫له‌ته‌ندروستیت بێت‌و وه‌رزشه‌كانت‬ ‫پشتگوێمه‌خه‌‪ .‬رۆژی‌ به‌ختت‬ ‫شه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫فه‌ریک‬

‫(‪ 22‬ئاب ‪ 22 -‬ئه‌یلول)‬

‫ی‬ ‫ده‌توانی‌ كه‌سانی‌ دیكه‌ به‌ئاسان ‌‬ ‫بخه‌یت ‌ه سه‌ر بۆچوونه‌كانت‪ .‬هه‌ندێك‬ ‫ی ده‌وروب���ه‌رت وا هه‌ست‬ ‫له‌كه‌سان ‌‬ ‫ده‌كه‌ن بێزاریان كردوویت‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫ب�ه‌ه��ۆی‌ ئ���ه‌وه‌ی‌ پ�ه‌ی��وه‌ن��دی نوێ‬ ‫له‌ژیانتدا دروستده‌بێـت‌و لێیان‬ ‫دوورده‌كه‌ویته‌وه‌‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫گه‌نجان‌ ‪13‬‬

‫نیوه‌ی‌ پرۆسه‌ی‌ هاوسه‌رگیری هه‌ڵده‌وه‌شێته‌و‌ه‬ ‫ی هاوسه‌رگیری‬ ‫ی پرۆسه‌ ‌‬ ‫ی رێژه‌ ‌‬ ‫ی جیابوونه‌و ‌ه گه‌یشتووه‌ت ‌ه نیو ئه‌وه‌نده‌ ‌‬ ‫له‌ساڵی ‪2010‬دا رێژه‌ ‌‬ ‫دووه‌م تۆماركراوه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌شه‌ش مانگی‬ ‫ئه‌مساڵدا نۆ حاڵه‌ت هه‌بووه‌‪.‬‬ ‫ئامانجی هاوسه‌رگیرییه‌كه‌ نازانن‬ ‫پارێزه‌ران‌و توێژه‌رانی كۆمه‌اڵیه‌تی ئاماژه‌‬ ‫به‌چه‌ند هۆكارێك ده‌كه‌ن له‌سه‌رنه‌كه‌وتنی‬ ‫پرۆسه‌ی‌ هاوسه‌رگیری‪ ،‬سه‌رنه‌كه‌وتنی‬ ‫پرۆسه‌ی‌ هاوسه‌رگیریش به‌مه‌ترسییه‌كی‬ ‫گه‌وره‌ی‌ كۆمه‌اڵیه‌تی ناوده‌به‌ن‪.‬‬ ‫رای��ان عوسمان ت��وێ��ژه‌ری‌ كۆمه‌اڵیه‌تی‌‬ ‫ده‌ڵێت دروستبوونی‌ خێزان پرۆسه‌یه‌كی‌‬ ‫گ���ه‌وره‌ت���ره‌ ل���ه‌وه‌ی‌ ك �ه‌ ل�ه‌ك��رده‌ی�ه‌ك�ی‌‬ ‫سێكسیدا بیری‌ لێبكرێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم وتی‌‬ ‫“گه‌نجانی‌ كوردستان بۆ تێركردنی‌ ئه‌و‬ ‫غه‌ریزه‌یه‌ زۆرجار خێزان دروستده‌كه‌ن”‪.‬‬ ‫رای��ان وت �ی‌ “ئ���ه‌وان ئامانجه‌ گه‌وره‌كه‌‬ ‫كه‌ته‌واوكردن‌و كامڵكردنی‌ ژیانی‌ یه‌كترییه‌‬ ‫له‌به‌رچاوناگرن‪ ،‬ئه‌م جیهانبینییه‌ الی‌‬ ‫گه‌نجانی‌ ئێمه‌ بۆ پرۆسه‌ی‌ هاوسه‌رگیری‌‬ ‫زۆركه‌مه‌ بۆیه‌ ئه‌مه‌ كێشه‌كه‌یه‌”‪.‬‬ ‫ب���ه‌ڕای ئ��ه‌و ت��وێ��ژه‌ره‌ ك��چ��ان‌و ك��وڕان‬ ‫بنه‌مای جوانیان كردووه‌ته‌ پێوه‌ر‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫كاتێك ب�ه‌ه��ۆی‌ ئ���ه‌وه‌ی‌ زی��ات��ر سه‌یری‬ ‫رواڵ �ه‌ت �ی‌ یه‌كتری‌ ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬پێوه‌ره‌كه‌‬ ‫شكستده‌هێنێت‪.‬‬ ‫ئ��ه‌و ده‌ڵ��ێ��ت ه��ه‌ر كه‌جوانییه‌كه‌ الی‌‬ ‫یه‌كێكیان ن �ه‌م��ا‪ ،‬ئ �ه‌وی��ت��ری��ان داوای‌‬ ‫جیابوونه‌وه‌ ده‌كات‪.‬‬ ‫رای���ان وت��ی‌ “چه‌مكه‌ مه‌عنه‌وییه‌كان‬ ‫ل �ه‌پ��رۆس �ه‌ی‌ ژن��ه��ێ��ن��ان��دا الی‌ گه‌نجان‬ ‫نه‌ماون‪ ،‬الیه‌نی‌ رۆحی‌ زۆر گرنگه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫پشتگوێخراوه‌”‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و پێیوایه‌ یه‌كێك له‌هۆكاره‌كانیش‬ ‫له‌كاتی‌ هاوسه‌رگیریدا‪ .‬كه‌مده‌رامه‌تییه‌‪.‬‬ ‫الیه‌نی دارایی هۆكارێكی تره‌‬

‫مه‌عاز فه‌رحان‬ ‫به‌پێی ئ��ام��ارێ��ك��ی دادگ����ای سلێمانی‬ ‫ده‌ركه‌وتووه‌ رێژه‌ی‌ جیابوونه‌وه‌ له‌ساڵی‬ ‫‪2010‬دا كه‌مینه‌كردووه‌ به‌ به‌راورد به‌ساڵی‌‬ ‫راب��ردوو‪ ،‬رێ��ژه‌ی‌ هێنانی ژنی دووه‌میش‬ ‫زیادیكردووه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی ئاماره‌كه‌ بۆ هه‌ر دوو حاڵه‌تێك‬ ‫له‌پێكه‌وه‌نانی ژیانی هاوسه‌رگیری له‌ساڵی‬ ‫‪2010‬دا حاڵه‌تێكیان سه‌ركه‌وتوو نه‌بووه‌و‬ ‫جیابوونه‌ته‌وه‌‪ .‬نیوه‌ی‌ جیابوونه‌وه‌كانیش‬ ‫به‌پێی ئاماره‌كه‌ خواستی ژنه‌كه‌ بووه‌‌و‬ ‫نیوه‌كه‌ی‌ تریش هۆكاره‌كه‌ی‌ پیاوه‌كه‌ بووه‌‬ ‫كه‌ژنه‌كه‌ی‌ ته‌اڵقداوه‌‪.‬‬ ‫هه‌موو رۆژێك ‪ 9‬حاڵه‌تی‬ ‫جیابوونه‌وه‌ روویداوه‌‬ ‫به‌پێی ئ��ام��اره‌ك�ه‌ی‌ دادگ���ای سلێمانی‪،‬‬ ‫له‌شه‌ش مانگی یه‌كه‌می‌ ساڵی ‪2010‬دا‬ ‫‪ 1698‬حاڵه‌تی جیابوونه‌وه‌ هه‌بووه‌‪،‬‬ ‫كه‌ له‌و رێژه‌یه‌دا‪ 802 ،‬حاڵه‌ته‌كه‌ ته‌اڵق‬ ‫بووه‌‪ ،‬واته‌ خواستی پیاوه‌كه‌ بووه‌‪896 ،‬‬ ‫جیابوونه‌وه‌ ب��ووه‌‪ ،‬وات �ه‌ ژنه‌كه‌ داوای‬ ‫وه‌رگرتنی ته‌اڵقی كردووه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌و شه‌ش مانگه‌دا ‪ 3381‬حاڵه‌تی‬ ‫ماره‌بڕین له‌ناو دادگ��او ‪ 200‬حاڵه‌تیتر‬ ‫له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ دادگادا ئه‌نجامدراوه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی ئاماره‌كه‌ حاڵه‌تی جیابوونه‌وه‌كه‌‬ ‫ل���ه‌ت���ه‌واوی س��اڵ��ی ‪2009‬دا (‪)2842‬‬ ‫جیابوونه‌وه‌ بووه‌‪ .‬كه‌نزیكه‌ی‌ نیوه‌ی‌ له‌سه‌ر‬ ‫خواستی‌ ژنه‌كه‌ بووه‌‪ ،‬له‌كاتێكدا ماره‌بڕینی‌‬ ‫ن��او دادگ��ا ‪ 6893‬ح��اڵ�ه‌ت‌و ماره‌بڕینی‌‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی‌ دادگا ‪ 502‬حاڵه‌ت بووه‌‪ .‬یه‌ك‬ ‫حاڵه‌تی‌ ژنهێنانی‌ دووه‌میش تۆماركراوه‌‪.‬‬ ‫له‌ساڵی ‪2009‬دا یه‌ك حاڵه‌تی هێنانی ژنی‬

‫به‌پێی راپرسییه‌كی نوێی رێكخراوی‬ ‫تواناسازی ئافره‌تان له‌باره‌ی‌ بێكاری‬ ‫گه‌نجانه‌وه‌‪ ،‬ده‌رك �ه‌وت��ووه‌ رێ��ژه‌ی‌ زیاتر‬ ‫له‌‪ %30‬گه‌نجانی كوردستان بێكارن‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫هه‌ندێك پێیانوایه‌ یه‌كێك له‌هۆكاره‌كانی‬ ‫زیادبوونی رێ��ژه‌ی‌ جیابوونه‌وه‌ الیه‌نی‬ ‫داراییه‌‪.‬‬ ‫ه���اوك���ار س��ه‌ع��دی‌ پ���ارێ���زه‌ر ده‌ڵ��ێ��ت‬ ‫الیه‌نی‌ دارای���ی‌ كاریگه‌ری‌ زۆری‌ هه‌یه‌‬ ‫له‌هاوسه‌رگیریدا‪ ،‬حاڵه‌تێك هه‌یه‌ پێیده‌ڵێن‬ ‫هاوشانی‌ كه‌زۆر پێویسته‌ له‌هاوسه‌رگیریدا‬ ‫ره‌چاوبكرێت‪ ،‬وتی‌ “جاری‌ واهه‌یه‌ كچێك‬ ‫ك�ه‌الی�ه‌ن�ی‌ دارای���ی‌ ب��اش�ه‌‪ ،‬ش��ووده‌ك��ات‬ ‫به‌كوڕێك كه‌الیه‌نی‌ دارای��ی‌ ئه‌وه‌نده‌ی‌‬ ‫كچكه‌ باش نییه‌‪ ،‬لێره‌دا كوڕه‌كه‌ ناتوانێت‬ ‫ژی��ان��ێ��ك ب��ۆ ئ��ه‌و كچه‌ فه‌راهه‌مبكات‬ ‫كه‌كچه‌كه‌ له‌ماڵی‌ باوكیدا هه‌یبووه”‪.‬‬ ‫ئه‌و ده‌ڵێت به‌و جۆره‌ كێشه‌و گرفتیان‬ ‫زیادده‌بێت كه‌ئه‌وه‌ش هۆكارێكی‌ سه‌ره‌كی‌‬ ‫ده‌بێت بۆ جیابوونه‌وه‌یان‪.‬‬ ‫هۆكاری تریشی هه‌یه‌‬ ‫هاوكار ده‌ڵێت ته‌اڵق به‌رێژه‌یه‌كی‌ به‌رچاو‬ ‫به‌رزبووه‌ته‌وه‌‪ ،‬پێیوایه‌ تێنه‌گه‌یشتنی كچ‌و‬ ‫كوڕ له‌پرۆسه‌كه‌ هۆكارێكی تره‌‪.‬‬ ‫ئ���ه‌و وت���ی‌ “ئ�����ه‌وان ن���ازان���ن ئ��ام��ان��ج‬ ‫له‌هاوسه‌رگیرییه‌كه‌ چییه‌‪ ،‬ته‌نها ئامانجێكی‌‬ ‫ساده‌یه‌ كه‌ئه‌ویش گه‌یشتنه‌ به‌ئامانجی‌‬ ‫سێكسی‌‪ ،‬كه‌گه‌یشتن به‌مه‌ ئیتر كۆتایی‌‬ ‫به‌و خۆشه‌ویستییه‌ دێت”‪.‬‬ ‫پێشیوایه‌ ك��ه‌ب��ه‌رزب��وون��ه‌وه‌ی‌ راده‌ی‌‬ ‫رۆشنبیری‌ ئافره‌ت هۆكارێكی تره‌ كه‌ئێستا‬ ‫هه‌موو شت له‌پیاوه‌كه‌ی‌ قبوڵناكات‌و وتی‌‬ ‫“تائێستا كۆمه‌ڵگه‌ی‌ ئێمه‌ پیاوساالری‌‬ ‫بووه‌‪ ،‬ئێستا به‌وشێوه‌یه‌ نییه‌“‪.‬‬

‫كچانی فه‌رمانبه‌ر چانسی شووكردنیان زیاتره‌‬ ‫ی داراییان چاره‌سه‌ربكه‌ن‬ ‫كوڕان ده‌یانه‌وێت به‌هێنانی كچانی فه‌رمانبه‌ر‪ ،‬كێشه‌ ‌‬ ‫ده‌شتی ئه‌نوه‌ر‬ ‫ك����وڕان ده‌ڵ��ێ��ن زی��ات��ر ئ���ه‌و كچان ‌ه‬ ‫هه‌ڵده‌بژێرین كه‌فه‌رمانبه‌رن‪ ،‬چاالكوانی‬ ‫بواری رێكخراوه‌كانیش دووپاتی ئه‌وه‌‬ ‫ده‌ك �ه‌ن �ه‌وه‌ كه‌ئه‌و رێگه‌یه‌ یارمه‌تی‬ ‫كوڕان ده‌دات كه‌متر گرفتی داراییان‬ ‫بۆ دروستبێت‪ ،‬ب �ه‌اڵم ده‌ڵێن چێژی‬ ‫خێزان ته‌نها له‌باشبوونی باری دارایی‬ ‫كۆنابێته‌وه‌‪.‬‬ ‫هاوڕێ جه‌بار كه‌چه‌ند مانگێكه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫كچێكی فه‌رمانبه‌ردا ژیانی هه‌وسه‌رگیری‬ ‫پێكهێناوه‌‪ ،‬پێیوایه‌ ژنانی فه‌رمانبه‌ر‬

‫زیاتر ده‌بنه‌ هاوكاری مێرده‌كانیان‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ده‌ڵێت “باشتره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی‌‬ ‫كه‌هه‌ڵیده‌بژێرن فه‌رمانبه‌ربن”‪.‬‬ ‫ه������اوڕێ وت����ی‌ “ئ������ه‌وه‌ی‌ ئێستا‬ ‫هاوسه‌رمه‌ به‌ڕێوه‌به‌ری‌ خوێندگایه‌كه‌‌و‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌ندیشه‌‌و پاره‌‌و ئاڵتونی‌ خۆی‌‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌و كه‌سانه‌ی‌‬ ‫فه‌رمانبه‌رن ژیانمان خۆشترده‌كات”‪.‬‬ ‫ك��وڕان ده‌ڵێن هۆكاری هه‌ڵبژاردنی‬ ‫ئه‌و كچانه‌ی‌ كه‌فه‌رمانبه‌رن‌و موچه‌یان‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌یارمه‌تیده‌رێكی‬ ‫باشبن له‌دابینكردنی پێداویسته‌كانی‬ ‫ماڵه‌وه‌یاندا‪.‬‬

‫ه������اوڕێ ل���ه‌گ���ه‌ڵ خ��ێ��زان��ه‌ك��ه‌ی��دا‬ ‫یه‌كترناسینه‌كه‌یان به‌ڕێكه‌وت بوو‪،‬‬ ‫به‌اڵم وتی‌ كاتێك دڵنیابووم له‌وه‌ی‌‬ ‫كه‌ئه‌و له‌شوێنێكی‌ باشدا كارده‌كات‌و‬ ‫موچه‌یه‌كی‌ باشی‌ هه‌یه‌‪ ،‬سووربووم‬ ‫له‌سه‌ری ئه‌وه‌ی بیهێنم‪ .‬وتی‌ “ئه‌گه‌ر‬ ‫خ��وا نه‌خواسته‌ ده‌رگ��ام��ان له‌سه‌ر‬ ‫داخرا‪ ،‬ئه‌وا له‌داهاتوودا ده‌توانین پشت‬ ‫به‌موچه‌ی یه‌كتری‌ ببه‌ستین”‪.‬‬ ‫جیهان محه‌مه‌د چاالكوانێكی‌ بواری‌‬ ‫مافه‌كانی‌ ژنانه‌ پێیوایه‌ ئه‌و دیارده‌یه‌‬ ‫زیاتر له‌ناوچه‌ په‌راوێزه‌كاندا گرنگی‌‬ ‫پێده‌درێت‌و وتی‌ “ك��وڕان حه‌ز به‌وه‌‬

‫ده‌ك����ه‌ن ك��ه‌ئ��ه‌و ك��چ��ه‌ی‌ ده‌یهێنن‬ ‫موچه‌خۆر بێت”‪.‬‬ ‫جیهان ده‌ڵێت ده‌بێت كوڕان ئه‌وه‌ بزانن‬ ‫دیاریكردنی‌ كچان بۆ هاوسه‌ری‌ خۆیان‪،‬‬ ‫به‌خته‌وه‌رییه‌كه‌ی‌ له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ئه‌وان‬ ‫بچن كچێك بێنن كه‌موچه‌ی هه‌بێت‌و‬ ‫پاره‌یه‌كی‌ زۆری‌ هه‌بێت‪ ،‬به‌ڵكو “ده‌بێت‬ ‫كچێك بێنن له‌یه‌كتری‌ تێبگه‌ن‌و به‌سۆزو‬ ‫خۆشه‌ویستییه‌وه‌ له‌یه‌كتری‌ بڕوانن”‪.‬‬ ‫ه���اوڕێ ف�ه‌رم��ان��ب�ه‌ره‌ له‌ده‌زگایه‌كی‌‬ ‫حكومی‌‪ ،‬دڵخۆشبوو ب �ه‌وه‌ی‌ به‌هۆی‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ خۆی‌و خێزانه‌كه‌ی‌ موچه‌ خۆرن‪،‬‬ ‫توانیویه‌تی پاشه‌كه‌وتێكی باش بكه‌ن‪.‬‬ ‫خێالن ك�ه‌ری��م ‪ ،28‬كچی م��اڵ�ه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌ته‌مه‌نی ‪ 18‬ساڵییه‌وه‌ م��اڵ�ه‌وه‌‬ ‫ئه‌وه‌یان پێوتووه‌ كه‌بۆ كوڕی مامه‌كه‌ی‬ ‫دایانناوه‌‪ ،‬به‌اڵم دوای ئه‌وه‌ی‌ له‌ته‌مه‌نی‬ ‫‪ 22‬س��اڵ ك���وڕی م��ام �ه‌ك �ه‌ی‌ زانكۆ‬ ‫ت���ه‌واوده‌ك���ات‪ ،‬پێیده‌ڵێت كه‌ئه‌وی‬ ‫ناوێت‪.‬‬ ‫خ��ێ�ڵان وت���ی‌ “ئ���ه‌و ك���وڕی م��ام�ه‌م‬ ‫بڕیاریداوه‌ كچێكی فه‌رمانبه‌ر بهێنێت‪،‬‬ ‫منیش شه‌ش ساڵ چاوه‌ڕێمكرد”‪.‬‬ ‫كچانی فه‌رمانبه‌ریش حه‌زده‌كه‌ن شوو‬ ‫ب �ه‌و ك��وڕان�ه‌ بكه‌ن كه‌فه‌رمانبه‌رن‪،‬‬ ‫ب��ۆئ �ه‌وه‌ی‌ الی كچه‌ هاوڕێیه‌كانیان‬ ‫رووبه‌ڕووی توانج نه‌بنه‌وه‌‪.‬‬ ‫چنار یوسف كچێكی‌ ته‌مه‌ن ‪ 22‬سااڵنه‌‌و‬ ‫پیشه‌ی‌ مامۆستایه‌‪ ،‬وتی‌ “پێشئه‌وه‌ی‌‬ ‫شووبكه‌م چه‌ندین كوڕ ته‌نها له‌به‌ر‬ ‫موچه‌كه‌م هاتوونه‌ته‌ داوام‪ ،‬به‌اڵم من‬ ‫ره‌تمكردوونه‌ته‌وه‌”‪.‬‬ ‫چنار ده‌ڵێت ئه‌و كوڕانه‌ی‌ ده‌هاتنه‌‬ ‫داوای پ��ێ��ی��ان��ده‌وت‪ ،‬ت��ۆ كه‌سێكی‌‬ ‫دام���ه‌زراوی���ت‌و كیشه‌ت نییه‌‌و وتی‌‬ ‫“ده‌یانوت ئیمه‌ش به‌هه‌مان شێوه‌ی‌‬ ‫تۆ دامه‌زراوین‪ ،‬به‌اڵم به‌ئه‌وان رازی‌‬

‫نه‌بووم”‪.‬‬ ‫چ��ن��ار ب��ه‌پ��ێ��چ��ه‌وان��ه‌ی‌ ه �ه‌ن��دێ��ك‬ ‫بیرده‌كاته‌وه‌‪“ ،‬نابێت كوڕان به‌دوای‬ ‫ئه‌و كچانه‌دابن كه‌دامه‌زراون‌و موچه‌یان‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬به‌ڵكو ده‌بێت له‌پێناو ئه‌وه‌دا‬ ‫كاربكه‌ن كه‌ له‌یه‌كتر تێبگه‌ن”‪.‬‬ ‫ئاكۆ ئه‌حمه‌د ئه‌و گه‌نجه‌ی‌ ماوه‌یه‌كه‌‬ ‫ب�ه‌دوای كه‌سێكدا ده‌گه‌ڕێت كه‌ژیانی‬ ‫هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵدا ببه‌ستێت‪،‬‬ ‫ده‌ڵ���ێ���ت “ئ����ه‌و ك���ه‌س���ه‌م ده‌وێ����ت‬ ‫كه‌ده‌رچووی زانكۆ یان په‌یمانگا بێت‪،‬‬ ‫ده‌بێت موچه‌خۆر بێت”‪.‬‬ ‫ئه‌و وتی‌ “ژی��ان ئێستا قورسبووه‌و‬ ‫به‌ئاسانی‌ به‌یه‌ك موچه‌ ناڕواته‌ رێوه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ پێوسیت ده‌ك��ات خ��ۆت‌و ئه‌و‬ ‫كه‌سه‌ی‌ ده‌بێته‌ هاوسه‌رت موچ ‌ه خۆر‬ ‫بن”‪.‬‬

‫پێشئه‌وه‌ ‌ی‬ ‫شووبكه‌م چه‌ندین‬ ‫كوڕ ته‌نها‬ ‫له‌به‌ر موچه‌كه‌م‬ ‫هاتوونه‌ت ‌ه‬ ‫داوام‪ ،‬به‌اڵم من‬ ‫ره‌تمكردوونه‌ته‌وه‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫‪ 12‬ته‌ندروستی‬

‫“نه‌خۆشیی نه‌رمی ئێسك بووه‌ته‌ پێشه‌نگی نه‌خۆشییه‌كان”‬ ‫ی ‪ 86‬یان تووشبوون‬ ‫پسپۆڕێكی نه‌خۆشییه‌كان ‌ی ئێسك‌و جومگه‌كان‪ :‬له‌پشكنینی ‪ 110‬حاڵه‌ت له‌سلێمانی‪ ،‬نزیكه‌ ‌‬ ‫بێستون فه‌تاح‬ ‫ی پسپۆڕی‬ ‫د‪ .‬ته‌ها ئه‌حمه‌د ق �ه‌ره‌داغ � ‌‬ ‫ی ئێسك‌و جومگه‌كانی‬ ‫نه‌خۆشییه‌كان ‌‬ ‫ی ی�ه‌ك مانگدا‬ ‫ئێسك‪ ،‬ده‌ڵێت له‌نزیك ‌ه ‌‬ ‫به‌هۆی هاتنی ئامێرێكی نوێو‌ه بۆ پشكنینی‬ ‫ی‬ ‫نه‌خۆشییه‌كانی ئێسك‪ ،‬پشكنین بۆ نزیك ‌ه ‌‬ ‫‪ 110‬ح��اڵ�ه‌ت ك���راوه‌‪ ،‬ده‌رك��ه‌وت��وو‌ه له‌و‬ ‫رێژه‌یه‌دا ‪ 86‬یان تووشی نه‌خۆشی نه‌رمی‬ ‫ئێسك بوون‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌و حاڵه‌تانه‌وه‌‪ ،‬د‪ .‬ته‌ها وت ‌‬ ‫له‌بار‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌و حاڵه‌تان ‌ه دابه‌شده‌بن به‌سه‌ر ئاست ‌‬ ‫جیاجیادا هه‌یان ‌ه حاڵه‌ته‌كه‌یان بچوكه‌و‬ ‫ی توندن‪.‬‬ ‫هه‌یان ‌ه مامناوه‌ندن‌و هه‌یان ‌ه حاڵه‌ت ‌‬ ‫ی به‌وه‌شدا ئه‌و نه‌خۆشیی ‌ه له‌هه‌موو‬ ‫ئاماژ‌ه ‌‬ ‫جیهاندا بووه‌ت ‌ه پێشه‌نگی نه‌خۆشییه‌كانیتر‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬ئه‌گه‌ر بكرێت به‌شێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫كورت باسی‌ گشتی‌ ئێسكمان بۆ بكه‌یت؟‬ ‫د‪ .‬ت �ه‌ه��ا ئ �ه‌ح��م �ه‌د‪ :‬ئێسك بریتیی ‌ه‬ ‫ی مرۆڤ‪،‬‬ ‫ی زیندوو له‌جه‌ست ‌ه ‌‬ ‫له‌شانه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌ره‌كیی ‌ه له‌پێكهاتن ‌‬ ‫كه‌پێكهاته‌یه‌ك ‌‬ ‫ی جه‌سته‌دا‪ ،‬كه‌پێكهاتوو‌ه له‌‪206‬‬ ‫بونیادنان ‌‬ ‫ی قه‌باره‌و شێوه‌و فه‌رمان‌و‬ ‫ئێسك به‌جیاواز ‌‬ ‫ی پێگه‌یشتوودا‪ ،‬ئه‌م‬ ‫پێكهات ‌ه له‌كه‌سێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كێش ‌‬ ‫ئێسكان ‌ه بۆ هه‌ر كه‌سێك له‌‪‌ %14‬‬ ‫كه‌سه‌ك ‌ه پێكده‌هێنێت‪ ،‬به‌اڵم سه‌باره‌ت‬ ‫ی ئێسك‪ ،‬گه‌لێك كارو‬ ‫ب�ه‌ك��ارو فه‌رمان ‌‬ ‫فه‌رمان له‌خۆده‌گرێت كه‌زۆر پێویستن بۆ‬ ‫ی‬ ‫ی رێك ‌‬ ‫كه‌سه‌كه‌‪ ،‬له‌و فه‌رمانان ‌ه پاڵپشت ‌‬ ‫ی رێك‌و‬ ‫جه‌ست ‌ه ده‌كات وه‌ك بوونه‌وه‌رێك ‌‬ ‫ی مرۆڤ به‌ئێسكه‌و‌ه‬ ‫ی بونیاد ‌‬ ‫ستوونی‌‪ ،‬جوان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تر ‌‬ ‫ی كه‌سه‌ك ‌ه فه‌رمانێك ‌‬ ‫به‌نده‌‪ ،‬جواڵندن ‌‬ ‫ی ئێسك‬ ‫ئێسكه‌‪ ،‬یه‌كێكیتر له‌فه‌رمانه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ن��اوه‌و‌ه ‌‬ ‫پارێزگاریكردن ‌ه له‌ئه‌ندامه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سنگ كه‌پارێزگار ‌‬ ‫جه‌سته‌‪ ،‬وه‌ك قه‌فه‌س ‌ه ‌‬ ‫ی مرۆڤ‬ ‫له‌دڵ‌و سیسه‌كان ده‌كات‪ ،‬حه‌وز ‌‬ ‫ی زاوزێ‌‌و‬ ‫ی له‌ئه‌ندامه‌كان ‌‬ ‫ك�ه‌پ��ارێ��زگ��ار ‌‬ ‫ی پێگه‌یشتوودا‬ ‫میزه‌ڕۆ ده‌كات‪ ،‬له‌كه‌سێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌ره‌ك ‌‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی خوێن‌و كانزاكان‌و‬ ‫خوێن‌و پێكهاته‌كان ‌‬ ‫ی گرنگی‌ ترن‪.‬‬ ‫گه‌لێك پێداویست ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێسك‌و الواز ‌‬ ‫ی نه‌رم ‌‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬نه‌خۆشی ‌‬ ‫ئێسك چییه‌؟‬ ‫ی الوازی‌‌و‬ ‫د‪ .‬ته‌ها ئه‌حمه‌د‪ :‬نه‌خۆشی ‌‬ ‫ی ئێسك نه‌خۆشییه‌ك ‌ه له‌هه‌موو‬ ‫ن�ه‌رم� ‌‬ ‫ی سه‌رده‌مه‌و‬ ‫جیهاندا باڵوه‌‪ ،‬نه‌خۆشییه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫رۆژ به‌رۆژ زیادده‌كات‪ ،‬رۆژ به‌رۆژ پێویست ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌ندروست ‌‬ ‫به‌خزمه‌تگوزاری‌‌و هۆشیار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دونیا بودجه‌یه‌ك ‌‬ ‫زیاتره‌‪ ،‬هه‌موو واڵتان ‌‬ ‫ی‬ ‫تایبه‌تیان بۆ ته‌رخانكردووه‌‪ ،‬ئه‌و كه‌سان ‌ه ‌‬

‫ی‬ ‫ی ئه‌م نه‌خۆشییه‌ده‌بن‪ ،‬تووش ‌‬ ‫تووش ‌‬ ‫ی نه‌رمی‌‌و‬ ‫ی ئێسك ده‌ب��ن‪ ،‬به‌كورت ‌‬ ‫شكان ‌‬ ‫ی كه‌نه‌خۆشه‌ك ‌ه‬ ‫ی ئێسك بریتی ‌ه له‌و‌ه ‌‬ ‫الواز ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌ست به‌ئازار ناكات‪ ،‬زۆر بێده‌نگ ‌ه هه‌ست ‌‬ ‫پێناكرێت‪ ،‬ته‌نانه‌ت هه‌ندێكجار ناوده‌برێت‬ ‫ی‬ ‫ی بوون ‌‬ ‫ی ئێسك یان نیشانه‌كان ‌‬ ‫به‌كوژه‌ر ‌‬ ‫ی تیادا ده‌رناكه‌وێت‪ ،‬هه‌ست‬ ‫نه‌خۆشیه‌ك ‌ه ‌‬ ‫به‌نه‌خۆشییه‌ك ‌ه ن��اك��ات ت��ا شكاوییه‌ك‬ ‫روون����ه‌دات‪ ،‬ب��ۆ نمون ‌ه ده‌ڵ��ێ��ن كه‌سه‌ك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی شكاو‌ه ئێسك ‌‬ ‫چووه‌ت ‌ه سه‌ر ته‌والێت سمت ‌‬ ‫نه‌خۆشه‌ك ‌ه به‌ره‌و پوكانه‌و‌ه ده‌چێت‪ ،‬به‌ره‌و‬ ‫ی ده‌وه‌ستێت‪،‬‬ ‫ئه‌و حاڵه‌ت ‌ه ده‌ڕوات كه‌گه‌ش ‌ه ‌‬ ‫ێ جۆر پێكهاتوون‬ ‫ی ئێسك له‌س ‌‬ ‫خانه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تێكده‌رو جۆر ‌‬ ‫ی بنیاتنه‌ر‪ ،‬خان ‌ه ‌‬ ‫خان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێسكه‌‪ ،‬به‌تێپه‌ڕبوون ‌‬ ‫سێیه‌میان خانه‌كان ‌‬ ‫ی مرۆڤ كه‌ده‌چێت ‌ه ته‌مه‌نه‌وه‌‪ ،‬به‌تایبه‌ت‬ ‫ژیان ‌‬ ‫ی ‪35‬‬ ‫ی كه‌سه‌ك ‌ه تاته‌مه‌ن ‌‬ ‫ی ئێسكه‌كان ‌‬ ‫گه‌ش ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌مێنێت‪ ،‬وات ‌ه تا ئه‌و ته‌مه‌ن ‌ه تێكڕا ‌‬ ‫ساڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێسك‌و گه‌ش ‌ه ‌‬ ‫ی خانه‌كان ‌‬ ‫دروستكردن ‌‬ ‫ی ئه‌و ته‌مه‌نه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئێسك زیاتر‌ه تا دوا ‌‬ ‫ی ئه‌و ته‌مه‌نه‌و ب �ه‌ره‌و زیاتریش ئه‌م‬ ‫دوا ‌‬ ‫ی‬ ‫هاوسه‌نگییه‌ تێكده‌چێت‌و كارێك ‌‬

‫له‌حاڵه‌ت ‌ی ئاسای ‌ی ئێسكدا ئ�ه‌و دی��واره‌ ‌ی‬ ‫ب �ه‌ده‌ور ‌ی ئه‌و كونانه‌دان ئه‌ستوورن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌حاڵه‌ت ‌ی نه‌خۆشییه‌كه‌دا ئ��ه‌و كونان ‌ه‬ ‫گه‌وره‌ده‌بن‌و دیوار ‌ی ده‌ور ‌ی كونه‌كان ته‌نكتر‬ ‫ده‌بن‪ ،‬پته‌و ‌ی ئێسكه‌ك ‌ه نامێنێت‌و به‌بچوكترین‬ ‫زه‌بر ‌ی ده‌ره‌ك ‌ی ئێسكه‌ك ‌ه ده‌شكێت‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬به‌پێی ئه‌وه‌ ‌ی به‌ڕێزت به‌رپرس ‌ی‬ ‫سه‌نته‌ر ‌ی پشكنین ‌ی چریت ‌ی ئێسك‌و الوازبوون ‌ی‬ ‫ئێسكیت‪ ،‬بۆ یه‌كه‌مینجار‌ه ئه‌و ئامێر‌ه بۆ‬ ‫ده‌ستنیشانكردن ‌ی نه‌خۆش ‌ی الوازی‌‌و نه‌رم ‌ی‬ ‫ئێسك ك��ارده‌ك��ات‪ ،‬له‌هه‌رێم ‌ی كوردستاندا‬ ‫تائێستا پشكنینتان بۆ چه‌ند حاڵه‌ت كردووه‌؟‬ ‫د‪ .‬ته‌ها ئه‌حمه‌د‪ :‬تائێستا نزیكه‌ ‌ی مانگێك ‌ه‬ ‫پشكنینمان بۆ نزیكه‌ ‌ی ‪ 110‬حاڵه‌ت كردووه‌‪،‬‬ ‫ك ‌ه له‌و حاڵه‌تانه‌دا نزیكه‌ ‌ی ‪ 86‬یان حاڵه‌ت ‌ی‬ ‫نه‌خۆش ‌ی ده‌رچ���ووه‌‪ ،‬سه‌باره‌ت ب��ه‌الوازی‌‌و‬ ‫نه‌رم ‌ی ئێسك‪ ،‬كه‌ئه‌و حاڵه‌تان ‌ه دابه‌شده‌بن‬ ‫به‌سه‌ر ئاست ‌ی جیاجیادا هه‌یان ‌ه حاڵه‌ته‌كه‌یان‬ ‫بچوكه‌و هه‌یان ‌ه مامناوه‌ندن‌و هه‌یانه‌ حاڵه‌ت ‌ی‬ ‫توندن‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ئه‌و ژماره‌ی ‌ه به‌زۆر دانانرێت؟‬ ‫د‪ .‬ته‌ها ئه‌حمه‌د‪ :‬به‌ڵ ‌ێ ئه‌م نه‌خۆشیی ‌ه له‌هه‌موو ‬ ‫جیهاندا رۆژ ب �ه‌دوا ‌ی رۆژ له‌زیادبووندایه‌و‬ ‫ته‌نانه‌ت كۆمه‌ڵه‌یه‌ك ‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی تایبه‌تیان‬ ‫بۆ دامه‌زراندووه‌‪ ،‬سااڵن ‌ه له‌رۆژێك ‌ی تایبه‌تدا‬ ‫ی��اد ‌ی ده‌ك��رێ��ت �ه‌وه‌‌و نه‌خۆشییه‌ك ‌ه له‌سه‌ر‬ ‫ئاست ‌ی جیهان به‌و نه‌خۆشییان ‌ه داده‌نرێت ك ‌ه‬ ‫له‌پێشه‌نگ ‌ی نه‌خۆشییه‌كانن‪.‬‬ ‫ی م����رۆڤ ب �ه‌و‬ ‫ی ج��ه‌س��ت�� ‌ه ‌‬ ‫ف��س��ی��ۆل��ۆج � ‌‬ ‫ی خان ‌ه تێكده‌ره‌كان‬ ‫شێوه‌یه‌یه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫چاالكیان زۆرت��ر ده‌بێت‪ ،‬ئ�ه‌و خانان ‌ه ‌‬ ‫ئێسك دروس��ت��ده‌ك �ه‌ن ب��ه‌ره‌و الوازب���وون‬ ‫ده‌چن‌و به‌پێچه‌وانه‌و‌ه خان ‌ه تێكده‌ره‌كان‬ ‫به‌هێزده‌بن‪ ،‬هه‌ر بۆی ‌ه ده‌بینین به‌تایبه‌ت‬ ‫ی ‪ 45‬ساڵییه‌و‌ه به‌تایبه‌ت‬ ‫له‌سه‌روو ته‌مه‌ن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی قۆناغ ‌‬ ‫ی مێینه‌دا كه‌تووش ‌‬ ‫ل �ه‌ڕه‌گ �ه‌ز ‌‬ ‫ی مانگانه‌یان‬ ‫ی ده‌بن‪ ،‬وات ‌ه سووڕ ‌‬ ‫نائومێد ‌‬ ‫نامێنیت زۆرت��ر تووش ده‌ب��ن‪ ،‬له‌ره‌گه‌زی‬ ‫ی ‪ 60‬ب��ۆ ‪70‬‬ ‫نێرینه‌دا ل �ه‌س �ه‌رو ته‌مه‌ن ‌‬ ‫ساڵییه‌و‌ه زۆر تووشده‌بن‪.‬‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫ی دروستبوون ‌‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬هۆكاره‌كان ‌‬ ‫نه‌خۆشییه‌ چییه‌؟‬ ‫ی‬ ‫د‪ .‬ته‌ها ئه‌حمه‌د‪ :‬له‌م نه‌خۆشییه‌دا بنیاتنان ‌‬ ‫ی به‌سه‌ردا دێت‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر‬ ‫ئێسك گۆڕان ‌‬ ‫مرۆڤێك ده‌چێت ‌ه ته‌مه‌نه‌وه‌‪ ،‬هێواش هێواش‬ ‫ی ئێسكیدای ‌ه‬ ‫ی له‌پێكهات ‌ه ‌‬ ‫ئه‌و هاوسه‌نگیی ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌ته‌مه‌ن پێكهات ‌ه ‌‬ ‫تێكده‌چێت كه‌سێك ‌‬ ‫ی الو نییه‌‪ ،‬كه‌وات ‌ه‬ ‫ی وه‌ك كه‌سێك ‌‬ ‫ئێسك ‌‬ ‫ته‌مه‌ن هۆكاریكه‌ بۆ دروستبوونی‌ ئه‌م‬

‫ی‬ ‫ی پێكهات ‌ه ‌‬ ‫نه‌خۆشیی ‌ه له‌ڕوو ‌‬ ‫ی‬ ‫كانزای ‌‬ ‫ئێسكه‌و‌ه به‌زیادبوون ‌ی ته‌مه‌ن گۆڕان ‌ی به‌سه‌ردا‬ ‫دێت‪ ،‬ئه‌و خانانه‌ ‌ی تێكده‌رن چاالكترده‌بن‬ ‫له‌خان ‌ه بنیاتنه‌ره‌كان‪ ،‬ه��ۆك��ار ‌ی دووه‌م‬ ‫ره‌گ��ه‌زه‌‪ ،‬ئه‌م نه‌خۆشیی ‌ه زیاتر له‌ره‌گه‌ز ‌ی‬ ‫مێینه‌دا ده‌رده‌ك���ه‌وێ���ت وه‌ك ل �ه‌ره‌گ �ه‌ز ‌ی‬ ‫نێرینه‌دا‪ ،‬ل�ه‌ب�ه‌رئ�ه‌وه‌ ‌ی ئ �ه‌و هۆڕمۆنانه‌ ‌ی‬ ‫له‌جه‌سته‌ ‌ی مێینه‌دای ‌ه ل�ه‌دوا ‌ی ته‌مه‌ن ‌ی ‪45‬‬ ‫ساڵییه‌و‌ه كه‌سووڕ ‌ی مانگانه‌یان ده‌وه‌ستێت‬ ‫كه‌مده‌بنه‌وه‌‪ ،‬ئه‌م هۆڕمۆنان ‌ه كاریگه‌رییه‌ك ‌ی‬ ‫راسته‌وخۆیان هه‌ی ‌ه له‌سه‌ر دروستبون ‌ی‬ ‫ئێسك‌و كاتێك ئه‌م هۆڕمۆنان ‌ه كه‌مده‌بنه‌و‌ه‬ ‫وه‌ك هۆڕمۆن ‌ی ئیسترۆجین خان ‌ه تێكده‌ره‌كان‬ ‫كه‌كاریگه‌ریان هه‌ی ‌ه له‌سه‌ر پێكهاته‌ ‌ی ئێسك‪،‬‬ ‫چاالكیان زۆر زی��ادده‌ب��ێ��ت‪ ،‬ته‌مه‌ن ‌ی ئه‌م‬ ‫خانان ‌ه درێژتر ده‌بێت له‌خان ‌ه پێكهێنه‌ره‌كان‬ ‫له‌به‌رئه‌و‌ه ئێسك ‌ی ئ�ه‌م ئافره‌تان ‌ه ب�ه‌ره‌و‬ ‫الوازی‌‌و نه‌رم ‌ی ده‌ڕوات‪ ،‬كونه‌كان ‌ی ئه‌م‬ ‫ئێسكان ‌ه گ���ه‌وره‌ت���رده‌ب���ن‪،‬‬

‫ته‌مه‌ن هۆكاریك ‌ه‬ ‫بۆ دروستبوون ‌ی‬ ‫ئه‌م نه‌خۆشیی ‌ه‬ ‫له‌ڕوو ‌ی‬ ‫پێكهات ‌ه ‌ی‬ ‫كانزای ‌ی‬ ‫ئێسكه‌وه‌‬

‫بۆ گوێ كزه‌كان ‪ ..‬بیسته‌ر (سه‌ماعه‌ ‌ی گوێ‌)‬ ‫ی میرزا‬ ‫د‪ .‬یادگار شه‌وق ‌‬ ‫ی ق��ورگ‌و‬ ‫ی نه‌خۆشییه‌كان ‌‬ ‫پسپۆڕ ‌‬ ‫ێ‬ ‫لووت‌و گو ‌‬ ‫بیسته‌ر (سه‌مماعه‌)ی‌ گوێ‪ :‬ئامێرێكی‌‬ ‫كاره‌باییه‌ كه‌ به‌گه‌یاندن‌و گه‌وره‌كردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌ن��گ یارمه‌تی‌ گوێی‌ م��رۆڤ ده‌دات‬ ‫تا مرۆڤی‌ گوێ كز بتوانێت ده‌نگه‌كان‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی‌ باش‌و كاریگه‌ر وه‌ربگرێت‪.‬‬ ‫له‌نه‌خۆشی‌ گوێ كزدا كاتێك ده‌ماری‌‬ ‫بیستن په‌كیده‌كه‌وێت‪ ،‬رێژه‌ی‌ ئاستی‌‬ ‫بیستن كه‌متره‌ له‌كه‌مترین ده‌ن��گ‬ ‫كه‌مرۆڤ گوێی‌ لێ‌ ده‌بێت به‌ به‌راورد‬ ‫له‌گه‌ڵ گه‌وره‌ترین‌و توندترین ده‌نگ‬ ‫كه‌مرۆڤی‌ ئاسایی‌ خۆی‌ بۆ راده‌گیرێت‪،‬‬ ‫له‌بری‌ ئ��ه‌وه‌ بیسته‌ر (سه‌مماعه‌)ی‌‬ ‫گوێ ده‌نگی‌ كز زیاتر له‌ده‌نگه‌ گه‌وره‌‬ ‫به‌هێزه‌كان گه‌وره‌تر ده‌كات‪.‬‬ ‫زیانه‌كانی‌ گوێ كزیی‌‬ ‫‪ -1‬گوێ كزیی‌ كارده‌كاته‌ سه‌ر په‌یوه‌ندیی‌‬ ‫نێوان خوێندكاران به‌تایبه‌تی‌‌و هاوواڵتیان‬ ‫به‌گشتی‌‪.‬‬ ‫‪ -2‬گوێ كزیی‌ كارده‌كاته‌ سه‌ر هه‌ست‌و‬ ‫باری‌ ده‌روونیی‌ مرۆڤ‌و خۆشگوزه‌رانیی‌‪.‬‬

‫له‌ویالیه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكادا‬ ‫گوێ كزیی‌ كاری‌ كردووه‌ته‌ سه‌ر نزیكه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫‪ 28‬ملیۆن كه‌س كه‌ ‪ 17‬ملیۆنیان به‌هۆی‌‬ ‫په‌ككه‌وتنی‌ ده‌ماری‌ بیستنه‌وه‌یه‌و ‪4.5‬‬ ‫ملیۆن واته‌ له‌‪%20‬یان بیسته‌ر (سه‌مماعه‌)‬ ‫ی‌ گوێ به‌كارده‌هێنن‌و له‌‪%12‬یان بیسته‌ر‬ ‫(سه‌مماعه‌)ی‌ گ��وێ به‌كار ناهێنین‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌‪ %8‬یان بیسته‌ر (سه‌مماعه‌)ی‌‬ ‫گوێ به‌كارده‌هێنن‌و له‌‪%10-5‬ی‌ گوێكزه‌‬ ‫باڵقه‌كان به‌چاره‌سه‌ری‌ پزیشكیی‌ یا‬ ‫نه‌شته‌رگه‌ریی‌ چاره‌سه‌رده‌كرێن‪ ،‬ئه‌و‬ ‫رێژه‌یه‌ له‌مندااڵندا به‌هۆی‌ نه‌خۆشیی‌‬ ‫گوێی‌ ناوه‌ڕاسته‌وه‌ زیاتره‌‪.‬‬ ‫هه‌شت پارچه‌ی‌ بیسته‌ر (سه‌مماعه‌)ی‌‬ ‫گوێ (‪Components of Heartil‬‬ ‫‪)aid‬‬ ‫بیسته‌ر (سه‌مماعه‌)ی‌ گوێ جۆری‌ زۆره‌و‬ ‫پارچه‌كانی‌ به‌چه‌ند جۆرێك رێكخراوه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم هه‌موو جۆره‌كانی‌ له‌شێوه‌و ئیشدا‬ ‫یه‌ك رۆڵ ده‌بینن‪.‬‬ ‫‪ -1‬سویچی‌ ئیشپێكردن‪)O - T- M( :‬‬ ‫ئێم (‪ )M‬وات���ه‌ م��ای��ك��رۆف��ۆن‪ ،‬تی‌‬ ‫(‪ )T‬واته‌ (تێلی‌ كۆیڵ‪ :‬بۆ تێلێفۆن‬ ‫به‌كاردێت)و ئۆ (‪ )O‬واته‌ (‪ )off‬واته‌‬ ‫داخستن یا كوژاندنه‌وه‌‬ ‫‪ -2‬وزه‌ی‌ باتریی‌ ب��ۆ ئه‌مپڵیفایه‌ر‪:‬‬

‫(‪Battery supplies power to‬‬ ‫‪)mplifier‬‬

‫ماوه‌ی‌ ‪ 350 -220‬سه‌عات ده‌مێنێته‌وه‌و‬ ‫تا قه‌باره‌ی‌ باتری‌ گه‌وره‌تر بێت‬ ‫باترییه‌كه‌ زیاتر ده‌مێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ -3‬مایكرۆفۆن‬ ‫ب�����ه‌ه�����ه‌م�����وو‬ ‫رێ����ڕه‌وێ����ك����دا‬

‫ت��وان��ای‌‬

‫(‪)Onnidirectronal‬‬ ‫گۆڕینی‌ وزه‌ی‌ ده‌نگ ‌‬ ‫ی‬ ‫‪ )energy‬ب���ۆ وزه‌ی‌ ك��اره‌ب��ای��ی‌‬ ‫(‪ )Electrical energy‬هه‌یه‌و ئه‌و‬ ‫رێڕه‌وانه‌ی‌ مایكرۆفۆن له‌الیه‌كی‌ تره‌وه‌‬ ‫زۆر هه‌ستیارترن بۆ ئه‌و ده‌نگانه‌ی‌ كه‌‬ ‫له‌هه‌موو گۆشه‌یه‌كه‌وه‌ بۆی‌ دێن‪.‬‬ ‫‪ -4‬تی‌ كۆیڵ (‪)T- Coil‬‬ ‫توانای‌ گۆڕینی‌ وزه‌ی‌ موگناتیسی‌ بۆ‬ ‫وزه‌ی‌ كاره‌بایی‌ هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪ -5‬ئه‌مپڵیفایه‌ر (‪ )Amplifier‬یا‬ ‫(‪)Circuit‬‬ ‫ت��وان��ای‌ زی��ادك��ردن�ی‌ هێزی‌ نیشانه‌ی‌‬ ‫(‪Acoustic‬‬

‫كاره‌بایی‌ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها ده‌توانێت ‬ ‫ف����ی����ل����ت����ه‌ری‌‬ ‫ده‌نگه‌كه‌ بكات‌و‬ ‫ل�ه‌الی�ه‌ن بیسته‌ر‬ ‫(س���ه‌م���م���اع���ه‌)ی‌‬ ‫گ��وێ��ك�ه‌وه‌ بیگۆڕێت‬ ‫ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ی‌ بیسته‌ر‬ ‫(س����ه‌م����م����اع����ه‌)ی‌‬ ‫گ��وێ��ی �ه‌ك �ه‌ بتوانێت‬ ‫ده‌نگه‌كان جیابكاته‌وه‌و‬ ‫ب�����ه‌راوردی�����ان ب��ك��ات‪.‬‬ ‫دوو ج������ۆر ن��ی��ش��ان �ه‌‬ ‫له‌ئه‌مپڵیفایه‌ره‌وه‌ دێن‪:‬‬ ‫ا‪ -‬نیشانه‌ی‌ ئه‌نالۆگ ‪Analog Signal‬‬ ‫‪ ) :Processing) ASP‬و ‬ ‫ب‪ -‬نیشانه‌ی‌ دیجیتاڵ (‪DSP: Digital‬‬ ‫‪.)Signal Processing‬‬ ‫‪ -6‬ب�����ه‌رزو ن���زم���ك���ه‌ره‌وه‌ی‌ ده‌ن���گ‬ ‫(‪)GainVolume‬‬ ‫كاتێك كه‌ده‌نگ دێت له‌ئه‌مپڵیفایه‌ردا‬ ‫ش��ی��ده‌ب��ێ��ت �ه‌وه‌و ل �ه‌ه �ه‌م��وو بیسته‌ر‬ ‫(سه‌مماعه‌) كانی‌ گوێدا به‌هۆی‌ به‌رزو‬ ‫ن��زم��ك �ه‌ره‌وه‌ی‌ ده‌ن��گ��ه‌وه‌ ده‌ت��وان��رێ��ت‬ ‫له‌الیه‌ن نه‌خۆشی‌ گوێكزه‌وه‌ ده‌نگ زیاد‬ ‫یا كز بكات‪.‬‬

‫‪ -7‬وه‌رگر (ریسیڤه‌ر) (‪)Receiver‬‬ ‫ی وزه‌ی‌ كاره‌بایی‌ بۆ وزه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫توانای‌ گۆڕین ‌‬ ‫بیستن هه‌یه‌‬ ‫‪ -8‬به‌ته‌واوه‌تی‌ له‌ناو كه‌ناڵی‌ گوێ‌‪:‬‬ ‫(‪)C/C: Completely –in– canal‬‬ ‫‪ -9‬ب��ی��س��ت�ه‌ر (س��ه‌م��م��اع��ه‌)ی‌ گ��وێ‌‬ ‫به‌چاوێلكه‌وه‌‪.‬‬ ‫بیسته‌ر (سه‌مماعه‌)ی‌ گوێی‌ كاتیی‌‬ ‫(‪:)Disposable Hearing Aid‬‬ ‫له‌سه‌فه‌ردا بۆ ماوه‌یه‌ك به‌كارده‌هێنرێت‌و‬ ‫پاشان فڕێده‌درێت‌و به‌كه‌ڵك نامێنێت‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫ئاینناسی ‪15‬‬

‫“سروتی رۆژوگرتن له‌سه‌ره‌تای ئیسالمدا الی موسوڵمانه‌كان هه‌ر ئه‌و‬ ‫سروت ‌ه بوو‌ه كه‌ له‌پێش ئیسالمدا له‌ناویاندا باوبووه‌”‬ ‫ئازاد قه‌زاز بۆ ده‌ستوور‬ ‫به‌شی‌ دووه‌م‌و كۆتایی‌‬ ‫سازدانی‌‪ :‬هه‌رێم عوسمان‬ ‫ئ����ازاد ق����ه‌زاز ن���ووس���ه‌ر‌و رۆش��ن��ب��ی��ر ل �ه‌ب �ه‌ش �ی‌ دووه‌م�����ی‌ ئ �ه‌م‬ ‫ی‬ ‫چاوپێكه‌وتنه‌دا ره‌خنه‌ ل�ه‌دی��دی‌ ته‌قلیدی‌ ده‌گ��رێ��ت له‌باره‌ ‌‬ ‫رۆژووه‌و ئاشكراشیده‌كات كه‌سروتی‌ رۆژوگرتن تایبه‌ت نیی ‌ه‬ ‫به‌ئاینی‌ ئیسالم‪ ،‬به‌ڵكو له‌ئاینه‌كانی‌ دیكه‌و له‌پێش ئیسالمیشدا‬ ‫هه‌ر هه‌بووه‌‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬ئیسالمییه‌كان هه‌ندێكجار‬ ‫قسه‌یان له‌سه‌ر سروته‌كانیان كردووه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫زانستی ئێستادا به‌راوردیانكردووه‌؟ به‌الی‬ ‫ئێوه‌وه‌ ئه‌م ب�ه‌راورده‌ چه‌نده‌ قایلكاره‌‪ ،‬یان‬ ‫چه‌نده‌ له‌جێی خۆیدایه‌؟‬ ‫ئازاد قه‌زاز‪ :‬له‌گوتاری ئیسالمیدا سه‌باره‌ت‬ ‫به‌سروتی رۆژوگ��رت��ن‪ ،‬تێكه‌ڵ‌و پێكه‌ڵییه‌ك‬ ‫هه‌یه‌‪ .‬له‌الیه‌ك به‌شێوه‌یه‌كی كه‌هه‌نوتیانه‌‬ ‫ب��اس ل��ه‌و س��روت �ه‌‌و ل���ه‌ڕه‌م���ه‌زان ده‌ك���ات‌و‬ ‫له‌الیه‌كیتریشه‌وه‌ ه �ه‌وڵ��ده‌دات ئ�ه‌م سروته‌‬ ‫به‌زانستیانه‌ لێكبداته‌وه‌‪ ،‬كه‌گوایا ئه‌م رۆژووه‌ی‬ ‫ئیسالم بۆ زۆرترین نه‌خۆشییه‌كانی جه‌سته‌ی‬ ‫مرۆڤ باشه‌‌و سوودی هه‌یه‌‪ .‬بۆ نمونه‌ له‌كاتێكدا‬ ‫كۆمه‌ڵێك پزیشك له‌كه‌ناڵی ئاسمانی پارتێكی‬ ‫ئیسالمی سیاسی‪ ،‬رۆژووان ئ��ام��ۆژگ��اری‬ ‫ده‌كه‌ن به‌وه‌ی به‌ئامۆژگارییه‌ ته‌ندروستییه‌‬ ‫زانستییه‌كانه‌وه‌ پابه‌ندبن‪ ،‬تا رۆژوگرتن زیان‬ ‫به‌جه‌سته‌یان نه‌گه‌یه‌نێت‌و سوودبه‌خش بێت‪،‬‬ ‫وه‌ك ئه‌وه‌ی چه‌وری‌و كێشی جه‌سته‌یان به‌م‬ ‫رۆژووه‌ كه‌مبكه‌نه‌وه‌‪ ،‬كه‌چی له‌الیه‌كیتره‌وه‌‬ ‫واعزێك له‌كاتی وان�ه‌ی ئاینیدا به‌گوێگرانی‬ ‫ده‌ڵ��ێ‪ :‬كێ له‌ئێوه‌ دوع��ای ئ �ه‌وه‌ی ك��ردووه‌‬ ‫خودا له‌ڕه‌مه‌زاندا گیانی بسپێرێ‪ ،‬تا بتوانێ‬ ‫الی پێغه‌مبه‌ر رۆژووه‌كه‌ی بشكێنێ‪ .‬ئایا ئه‌م‬ ‫دژواری���ی���ه‌‬ ‫ل�ه‌گ��وت��اری‬

‫ئه‌م مرۆڤه‌ نه‌خۆشبكه‌وێت‪ ،‬ده‌بێته‌ ئه‌رك‬ ‫بۆ ده‌وروب �ه‌ری‌و بۆ سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌ش‪ .‬ئه‌م ‌ه‬ ‫جگه‌ له‌وه‌ی ئه‌و جه‌سته‌یه‌ وه‌ك پێویست‪،‬‬ ‫ته‌ندروستانه‌ رای��ن��اگ��رێ��ت‪ ،‬كه‌ئه‌مه‌شیان‬ ‫پێچه‌وانه‌ی مه‌رامی خودایه‌‪ .‬ئه‌م خودایه‌‬ ‫كه‌جه‌سته‌ی مرۆڤی به‌شێوه‌یه‌ك خوڵقاندبێ‌و‬ ‫یاساكانیشی ب �ه‌و پێیه‌ خوڵقاندبێ‪ ،‬كه‌‬ ‫له‌خزمه‌تی مرۆڤدا بێت‪ ،‬یان به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌‬ ‫بێت ه �ه‌رده‌ب��ێ��ت‪ ،‬وات��ه‌ جه‌سته‌ی مرۆڤی‬ ‫به‌گوێره‌ی یاساكانی گ�ه‌ردوون گوجاندبێت‪،‬‬ ‫چۆن كاركردن به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌و مه‌به‌سته‌‬ ‫له‌الیه‌ن مرۆڤه‌وه‌‪ ،‬دژایه‌تیكردنی مه‌به‌ستی ئه‌و‬ ‫خودایه‌ نییه‌! هه‌اڵوی ده‌می رۆژووان ده‌بێت‬ ‫بۆ خودا چ خۆشییه‌كی تێدابێت! خودا چی‬ ‫بووێت‪ ،‬هه‌ر بۆ مرۆڤ خۆیه‌تی‪ ،‬كه‌ئه‌و هه‌اڵوه‌‬ ‫بۆ مرۆڤ خۆی‌و بۆ ده‌وروبه‌ریشی ناخۆش‬ ‫بێت‪ ،‬ئیدی ده‌بێ چ حیكمه‌تێك بۆ ئه‌و بۆنه‌‬ ‫ناخۆشه‌ بدۆزینه‌وه‌؟‬ ‫ه �ه‌ت��ا گ���وت���اری ئ��ی��س�لام��ی ل �ه‌ڕێ��گ �ه‌ی‬ ‫كه‌ناڵه‌كانیانه‌وه‌‪ ،‬دروشمی وه‌ك ره‌مه‌زان مانگی‬ ‫شاهانه‌یه‌‌و ره‌مه‌زان مانگی لێخۆشبوونه‌‪ ،‬كه‌س‬ ‫له‌په‌یامی (لعلكم تتقون) تێناگات‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ئه‌و كه‌سه‌ واتێده‌گات هه‌ر كه‌ به‌ڕۆژوبوو‬ ‫‌و ئ��اوی ن��ه‌خ��وارده‌وه‌‌و نانیشی ن�ه‌خ��وارد‪،‬‬

‫نه‌ك رۆژو‪ ،‬به‌ڵكو هه‌ر ئاین خۆی بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ هاتووه‌‪ ،‬مرۆڤ فێری خۆپارێزی‬ ‫بكات‪ ،‬خۆپاراستنیش خۆدوورخستنه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫له‌مردن یان درێژكردنه‌وه‌ی ته‌مه‌نی‬ ‫مرۆڤه‌‪ ،‬ئیتر ئه‌مجۆر‌ه خیتابه‌ی‬ ‫ئیسالمییه‌كان بۆ خۆپیرۆزكردن‌و‬ ‫داماوكردنی موسڵمانه‌كان‌و خراپ‬ ‫به‌كارهێنانی ده‌سه‌اڵتی رۆحی نه‌بێت‪،‬‬ ‫ده‌بێ چیتر بێت‬ ‫ئیسالمییه‌كاندا‪ ،‬هه‌ق نییه‌ چاره‌سه‌ربكرێت؟!‬ ‫نه‌ك رۆژو‪ ،‬به‌ڵكو هه‌ر ئاین خۆی بۆ ئه‌وه‌‬ ‫ه��ات��ووه‌‪ ،‬م��رۆڤ فێری خۆپارێزی بكات‪.‬‬ ‫خۆپاراستنیش خۆدوورخستنه‌وه‌یه‌ له‌مردن یان‬ ‫درێژكردنه‌وه‌ی ته‌مه‌نی مرۆڤه‌‪ ،‬ئیتر ئه‌مجۆره‌‬ ‫خیتابه‌ی ئیسالمییه‌كان بۆ خۆپیرۆزكردن‌و‬ ‫داماوكردنی موسڵمانه‌كان‌و خراپ به‌كارهێنانی‬ ‫ده‌سه‌اڵتی رۆحی نه‌بێت‪ ،‬ده‌بێ چیتر بێت!‬ ‫هه‌تا گوتاری ئیسالمی به‌خه‌ڵكی بڵێ‬ ‫بۆنی ده‌می رۆژووان الی خودا وا خۆشه‌‪،‬‬ ‫ده‌رگای به‌هه‌شت واده‌كرێته‌وه‌‌و ده‌روازه‌كانی‬ ‫دۆزه‌خیش واداده‌خرێن‌و شتیتری له‌م جۆره‌‬ ‫ئه‌فسانانه‌‪ ،‬ئ��ه‌وا ك �ه‌س گ��وێ به‌ڕێنمایی‬ ‫ته‌ندروستی ن���ادات‪ .‬ه �ه‌ر ئه‌مه‌یه‌ بووه‌ته‌‬ ‫هۆی ئه‌وه‌ی كه‌مامۆستایه‌كی ئاینی مۆڵه‌ت‬ ‫به‌كه‌سێكی نه‌خۆش ده‌دات تا به‌ڕۆژو نه‌بێت‬ ‫یان رۆژووه‌كه‌ی دوابخات‪ ،‬كه‌چی ئه‌م كه‌سه‌‬ ‫هه‌ر به‌ڕۆژو ده‌بێ‪ .‬چونكه‌ ئه‌و كه‌سه‌ خۆی‬ ‫به‌خۆی ده‌ڵێت‪ :‬من هه‌ر ده‌مرم‪ ،‬ساڵێك زیاتر‬ ‫یان كه‌متر بژیم‪ ،‬بۆ من چ جیاوازییه‌كی ده‌بێ‪،‬‬ ‫ئیتر بۆ له‌و پاداشته‌ گه‌ورانه‌ش بێبه‌ش بم‪.‬‬ ‫ئه‌م نه‌خۆشه‌ فێری ئه‌وه‌ نه‌كراوه‌ كه‌ئه‌گه‌ر‬

‫ئیتر به‌ئۆتۆماتیكی لێخۆشبوونی خ��ودای‬ ‫مسۆگه‌ركردووه‌‪ .‬جگه‌ له‌وه‌ی ئه‌م بۆچوونه‌ی‬ ‫كه‌خودا له‌ڕه‌مه‌زاندا له‌خه‌ڵك خۆشده‌بێت‪،‬‬ ‫بۆچوونی خراپیشی لێده‌كه‌وێته‌وه‌‪ ،‬وه‌ك‬ ‫ئ�ه‌وه‌ی خه‌ڵكێك ته‌نیا له‌ڕه‌مه‌زاندا خۆیان‬ ‫ماندووده‌كه‌ن‌و دوای ئه‌وه‌ پاڵی لێده‌ده‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫واته‌ گوتاری ئیسالمی‪ ،‬له‌بری ئه‌وه‌ی ئه‌وه‌نده‌‬ ‫جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌و مافانه‌ بكاته‌وه‌ كه‌ له‌نێوان‬ ‫خ��ودا‌و مرۆڤدا بێت‪ ،‬با جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌و‬ ‫مافانه‌ بكاته‌وه‌ كه‌ له‌نێوان مرۆڤه‌كان خۆیاندا‬ ‫هه‌یه‌‌و هه‌موو رۆژێك هه‌زاران جار ئه‌و مافانه‌‬ ‫ژێرپێده‌خرێن‪ .‬ئیتر ئ�ه‌و كه‌سه‌ ناتوانێت‬ ‫به‌و هه‌موو گه‌نده‌ڵییه‌وه‌ كه‌ به‌ده‌ستی ئه‌و‬ ‫ده‌كه‌وێته‌وه‌‪ ،‬به‌ڕۆژوگرتنێك یان حه‌جكردنێك‬ ‫دڵی خۆشكات‌و وا بزانێت به‌و سروته‌ خۆی‬ ‫له‌گوناهه‌كان‪ ،‬پاكده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫گوتاری ئیسالمی هه‌میشه‌ وا باس‬ ‫• ‬ ‫له‌ڕۆژگرتنی ره‌م �ه‌زان ده‌ك��ات‪ ،‬وه‌ك ئه‌وه‌ی‬ ‫رۆژگرتن هه‌ر له‌ئیسالمدا هه‌یه‌‌و له‌هاتنی‬ ‫ئیسالمه‌وه‌ ئیتر مرۆڤایه‌تی رۆژوگرتنی‬ ‫ناسیوه‌‌و فێربووه‌ به‌ڕۆژو بێت‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬ئه‌ی چۆنه‌؟ بۆچی له‌پێش‬

‫ئیسالمدا رۆژوگرتن هه‌بووه‌؟‬ ‫ئازاد ق�ه‌زاز‪ :‬زانست ئه‌مڕۆ باس له‌و‌ه‬ ‫ده‌ك��ات كه‌سروتی خۆگرتنه‌وه‌ له‌خواردن‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی كه‌ئێمه‌ ب��ه‌ك��وردی پێیده‌ڵێین‬ ‫رۆژوگرتن‪ ،‬هێنده‌ی سه‌رهه‌ڵدانی ئاینه‌كان‬ ‫كۆنه‌‪ ،‬به‌قه‌د زۆریی كۆمه‌ڵگه‌‌و ئاینه‌كانیش‬ ‫رۆژووگرتن به‌رباڵوه‌‪ .‬قورئان له‌ئایه‌تی ‪183‬‬ ‫ت��اوه‌ك��و‪ 187‬له‌سوره‌تی البقره‌ فه‌رمان‬ ‫ب �ه‌ڕۆژوگ��رت��ن ده‌دا‪ ،‬ئ��ای�ه‌ت��ی‪« 183‬كتب‬ ‫علیكم الصیام كما كتب علی‌ الذین‬ ‫من قبلكم‪ »..‬ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌دات كه‌پێشتر‬ ‫سروتی رۆژوگ��رت��ن ه �ه‌ر ب��ووه‌‪ .‬ته‌نانه‌ت‬ ‫سروتی رۆژوگرتن له‌سه‌ره‌تای ئیسالمدا الی‬ ‫موسوڵمانه‌كان هه‌ر ئه‌و سروته‌ بووه‌ كه‌ له‌پێش‬ ‫ئیسالمدا له‌ناویاندا باوبووه‌‪ .‬كه‌چی قورئان‬ ‫به‌ده‌قی ئه‌م ئایاته‌‪‌187‬و ( كلوا واشربوا ‪)...‬‬ ‫ه‌ ئه‌م سروته‌ له‌سه‌ر موسوڵمانه‌كان رێكترو‬ ‫ئاسانترده‌كات‪ .‬واته‌ ئه‌م رۆژوگرتنه‌ی ئێستای‬ ‫ئیسالم مۆڵه‌تدانه‌ به‌و رۆژه‌گرتنه‌ سه‌خته‌ی‬ ‫كه‌پێشتر هه‌بووه‌‪ ،‬ده‌نا ده‌بوایه‌ ئایه‌ته‌كه‌‬ ‫به‌م شێوه‌یه‌ بوایه‌ ال تاكولوا‌و ال تشربوا ‪)...‬‬ ‫ه‌ له‌بری (كلوا واشربوا)‪ .‬بڕوانه‌ سه‌به‌ب‬ ‫نزولی ئه‌م ئایه‌ته‌‌و هۆكاری ئه‌م ئاسانكارییه‌‪،‬‬ ‫له‌ته‌فسیره‌كانی (ابن كثیر‪ ،‬الطبری و‬ ‫القرطبی) به‌ڕوونی ئاماژه‌ی پێدراوه‌‪ .‬له‌وێدا‬ ‫ئه‌وه‌ روونكراوه‌ته‌وه‌ كه‌چۆن رۆژوی ئیسالم‬ ‫به‌چه‌ند قۆناخێك گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌م رۆژووه‌ی‬ ‫ئ�ه‌م��ڕۆ موسڵمانه‌كان ده‌ی��گ��رن‪ .‬ه��ه‌روه‌ك‬ ‫له‌پێشه‌وه‌ وتمان به‌هه‌ڵه‌كردن‌و راستكردنه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئ���ه‌م س��روت��ه‌ش ئ���ه‌م ف��ۆرم��ه‌ی ئ �ه‌م��ڕۆی‬ ‫وه‌رگرتووه‌‪ ،‬هه‌روه‌ك ئایه‌ته‌كه‌ش ئاماژه‌ به‌وه‌‬ ‫ده‌دات (كلوا واشربوا)‪ ....‬‬ ‫ل �ه‌م س �ه‌رده‌م �ه‌ش��دا زان��س��ت پشتگیری‬ ‫له‌خۆگرتنه‌وه‌‪ ،‬وات��ه‌ رۆژوگ��رت��ن ده‌ك��ات‪.‬‬ ‫حیكمه‌تی سه‌ره‌كی ی��ان مه‌به‌ستی مرۆڤ‬ ‫له‌خۆگرتنه‌وه‌‪ ،‬له‌هه‌ندێ خواردن له‌ماوه‌یه‌كی‬ ‫دی��اری��ك��راودا ی��ان خۆگرتنه‌وه‌یه‌كی ت �ه‌واو‬ ‫له‌هه‌موو خواردن‌و خواردنه‌وه‌یه‌ك‪ ،‬ئه‌وه‌بووه‌‬ ‫ك �ه‌م��رۆڤ له‌شی خ��ۆی له‌كۆمه‌ڵێك ژه‌ه��ر‬ ‫خاوێنبكاته‌وه‌‪ ،‬كه‌ به‌درێژایی ساڵ به‌هۆی‬ ‫خ��واردن �ه‌وه‌ له‌ له‌شیدا كه‌ڵه‌كه‌بوون‪ .‬هه‌ر‬ ‫بۆیه‌ش ده‌بینین هه‌موو ئاینه‌كان هه‌ر یه‌ك‬ ‫به‌جۆرێ‌و به‌مۆتیڤێك ئه‌م ئه‌ركه‌یان له‌سه‌ر‬ ‫شوێنكه‌وتووانیان فه‌رزكردووه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ئه‌م گۆڕانكاریی ‌ه ل �ه‌رۆژوودا‬ ‫كه‌ئێو‌ه باسی لێو‌ه ده‌ك��ه‌ن‪ ،‬چ الیه‌نێكی‬ ‫گرنگی له‌خۆگرتووه‌؟‬ ‫ئازاد قه‌زاز‪ :‬ئه‌وه‌ی به‌الی ئێمه‌و‌ه گرنگ ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌ی ‌ه كه‌جه‌خت له‌سه‌ر الیه‌نی غه‌یبانیه‌تی‬ ‫رۆژوگرتن‌و مانگی ره‌مه‌زان نه‌كرێته‌وه‌‪ .‬وات ‌ه‬ ‫به‌های رۆژو‪ ،‬له‌ئاسمانه‌و‌ه دابه‌زێنرێت ‌ه سه‌ر‬ ‫زه‌وی‪ ،‬سوودی رۆژوگرتن بهێنرێته‌و‌ه الی‬ ‫جه‌سته‌‌و رۆحی مرۆڤ خۆی‪ .‬له‌بری پاداشتی‬ ‫وه‌ك وه‌رگرتنی ژوورێك له‌به‌هه‌شتا‌و خواردنه‌و‌ه‬ ‫له‌ئاوی كه‌وسه‌ر‌و نۆشینی هه‌نگوین له‌ڕووباری‬ ‫هه‌نگوینی‪ ،‬بگوێزرێته‌و‌ه بۆ پاداشتی وه‌ك‬ ‫ته‌ندروستی‌و رزگاركردنی له‌ش له‌و ژه‌هره‌ی‬ ‫ك ‌ه به‌درێژایی ساڵ ل ‌ه له‌شدا كۆبووه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫چونك ‌ه بیركردنه‌وه‌ی دروس��ت له‌جه‌سته‌ی‬ ‫دروستدایه‌‪ .‬باش ‌ه ئه‌مجۆر‌ه ژیان ‌ه ئه‌و‌ه نیی ‌ه‬ ‫گشت ئاینێكی بۆ دام���ه‌زراوه‌‌و هه‌رئه‌وه‌ش‬ ‫نیی ‌ه كه‌خودا مه‌به‌ستیه‌تی! وات � ‌ه جه‌خت‬ ‫له‌و‌ه بكرێته‌و‌ه كه‌خواستی خودا له‌مرۆڤ‪،‬‬ ‫ك��رده‌وه‌ی چاكه‌‪ ،‬ئیتر مرۆڤ له‌ده‌ره‌نجامی‬ ‫ئه‌زموونی هه‌ڵه‌كردن‌و راستكردنه‌وه‌ی‪ ،‬به‌ر‌ه‬ ‫به‌ر‌ه باشه‌كانیش ده‌دۆزێته‌وه‌‪ .‬سروته‌كانیش‬ ‫له‌ناو ئاینه‌كاندا وه‌ك گشت ئه‌زموونه‌كانیتری‬ ‫م��رۆڤ‪ ،‬هه‌ر له‌مجۆر‌ه ئه‌زموونانه‌ن‪ .‬وات ‌ه‬ ‫په‌یامی خ��ودا‪ ،‬راس��ت��ك��ردن�ه‌وه‌ی ره‌فتار‌و‬ ‫ب�ه‌دروس��ت��ك��ردن��ی ب��ی��رك��ردن �ه‌وه‌ی م��رۆڤ‌و‬ ‫دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی پته‌وه‌‪ .‬وه‌ك ئه‌و‌ه‬ ‫وای ‌ه كه‌سه‌رچاوه‌ی ئه‌م بوونه‌وه‌ر‌ه گه‌مه‌یه‌كی‬ ‫خوڵقاندووه‌‌و یاساكانی ئ �ه‌و گه‌مه‌یه‌شی‬ ‫دام��ه‌زران��دووه‌‌و ئیدی گه‌مه‌كه‌‌و یاساكانی‬ ‫داوه‌ته‌و‌ه ده‌ست خۆمان‌و خۆمان ئاراسته‌ی‬ ‫گه‌مه‌ك ‌ه دیاریبكه‌ین‌و خۆشمان له‌م كار‌ه‬ ‫به‌رپرسبین‪.‬‬ ‫ئێم ‌ه به‌پێویستمانزانی ئه‌م خۆگرتنه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫ته‌نیا ئه‌و‌ه نه‌بێت ك ‌ه له‌ماوه‌یه‌كدا به‌ته‌واوی‬ ‫ده‌می خۆت بگریت‌و دوای ئه‌وه‌ش به‌ته‌واوی‬ ‫ده‌م��ی خ��ۆت ئازادبكه‌یت‪ ،‬به‌ڵكو هه‌موو‬ ‫مانگه‌ك ‌ه به‌شێوه‌یه‌ك له‌شێوه‌كان‪ ،‬په‌یام‌و‬

‫رۆح��ی ئ��ه‌و خۆگرتنه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫ئ��ام��اده‌ب��ێ��ت‪ .‬ئێم ‌ه وه‌ك‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی گۆشتخۆر‌و‬ ‫ب��رن��ج��خ��ۆر‪ ،‬پێوسیتمان‬ ‫ب��ه‌ج��ۆرێ��ك ل���ه‌رۆژوگ���رت���ن‬ ‫ده‌بێت ك ‌ه له‌ساڵێكدا‪ ،‬بۆ‬ ‫ماوه‌یه‌ك خۆمان له‌خواردنی‬ ‫گۆشت‌و برنج بگێڕینه‌وه‌‪،‬‬ ‫بۆی ‌ه پێویست ‌ه له‌و مانگه‌دا‬ ‫به‌زۆری ته‌ركیز بخرێت ‌ه سه‌ر‬ ‫س����ه‌وزه‌‌و م��ی��وه‌‌و گۆشتی‬ ‫م��اس��ی‪ .‬س����ه‌ره‌ڕای ئ��ه‌وه‌ی‬ ‫ئێم ‌ه ل��ه‌و ب��ڕوای��ه‌دای��ن ك ‌ه‬ ‫له‌بری پێوه‌ر ‌ی خۆرهه‌اڵتن‌و‬ ‫خۆرئاوابوون‪ ،‬پێوه‌ری كات‬ ‫دابنێین بۆ رۆژوگرتن‪ ،‬وات ‌ه‬ ‫ل�ه‌ك��ات��ژم��ێ��ری ئ���ه‌وه‌ن���ده‌و‌ه‬ ‫ب��ۆ ك��ات��ژم��ێ��ری ئ��ه‌وه‌ن��د‌ه‬ ‫رۆژوب���گ���ری���ن‪ ،‬ت��ا له‌گشت‬ ‫جیهاندا مرۆڤ بتوانێت وه‌ك‬ ‫یه‌ك به‌ڕۆژوبێت‪ .‬دیاریكردنی‬ ‫رۆژو به‌كات‪ ،‬له‌و جیاوازیه‌ی‬ ‫خۆرهه‌اڵت‌و خۆرئاوابوونه‌ی‬ ‫واڵت������ان‌و ك��ی��ش��وه‌ره‌ك��ان‬ ‫قوتارمان ده‌كات‪.‬‬ ‫ده‌س������ت������وور‪ :‬ل���� ‌ه چ‬ ‫گ��ۆش �ه‌ن��ی��گ��ای �ه‌ك �ه‌و‌ه ئێو‌ه‬ ‫ده‌توانن گۆڕانكاری له‌وه‌ها‬ ‫سروتێكدا بكه‌ن كه‌ به‌درێژایی‬ ‫چه‌ندان سه‌د‌ه ریشه‌ی خۆی‬ ‫له‌ناو موسڵماناندا داكوتیوه‌‪،‬‬ ‫م��وس��وڵ��م��ان��ان ن��ای �ه‌ن �ه‌و ‌ێ‬ ‫گۆڕانكاری تێدابكه‌ن‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫پ��ێ��ی��ان��وای� ‌ه ك �ه‌س��روت �ه‌ك��ان‬ ‫له‌الیه‌ن زاتێكه‌و‌ه نێردراو‌ه‬ ‫نه‌گۆڕه‌‌و فه‌رمانه‌كانیشی ناب ‌ێ‬ ‫بگۆڕێن؟‬ ‫ئازاد ق�ه‌زاز‪ :‬هه‌موو مرۆڤێك ئ��اره‌زووی‬ ‫ئ��ه‌وه‌ی هه‌یه‌‪ ،‬ه�ه‌ر بیروباوه‌ڕێك كه‌خۆی‬ ‫هه‌ڵیگرتووه‌‪ ،‬له‌هه‌موو ئه‌وانیتر جوانتر‌و راستتر‬ ‫بێت‪ .‬ئه‌م حه‌زه‌ش ره‌وایه‌‌و له‌جێی خۆیدایه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر له‌پێناوی به‌رژه‌وه‌ندیی مرۆڤدا بێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم مرۆڤ زۆرجار ناتوانێ كه‌موكوڕییه‌ك‬ ‫ك ‌ه به‌تێپه‌ڕبوونی ك��ات له‌په‌یڕه‌ویكردنی‬ ‫ب��ی��روب��اوه‌ڕه‌ك�ه‌ی��دا دروستده‌بێت‪ ،‬ببینێ‌و‬ ‫دان��ی��پ��ێ��دا بنێت‪ .‬ب �ه‌ده‌گ��م �ه‌ن كه‌سانێك‬ ‫په‌یداده‌بن‪ ،‬پێ به‌جه‌رگی خۆیاندا بنێن‌و‬ ‫كه‌موكورتییه‌كانی خۆیان ده‌ستنیشانبكه‌ن‌و‬ ‫گۆڕان له‌خۆیان‌و بیروباوه‌ڕ‌و ئه‌و بۆچوونه‌ش‬ ‫كه‌هه‌ڵیانگرتووه‌‪ ،‬دروستبكه‌ن‪ .‬به‌م شێوه‌ی ‌ه‬ ‫ه �ه‌ر س �ه‌رده‌م��ێ��ك‪ ،‬تێپه‌ڕده‌بێت‌و به‌پێی‬ ‫زیادبوونی پێویستییه‌كانی مرۆڤ‪ ،‬گۆڕان‌و‬ ‫داهێنان له‌و بیروباوه‌ڕه‌دا ده‌بێت رووبدات‪،‬‬ ‫ده‌ن��ا م��رۆڤ په‌كیده‌كه‌وێت‌و شارستانی‬ ‫شكستده‌هێنێت‪ .‬هه‌ر ئه‌م دۆخ�ه‌ی مرۆڤه‌‪،‬‬ ‫وایكردوو‌ه له‌ناو ئاینه‌كاندا چه‌ندان رێباز‌و‬ ‫بیر‌وبۆچوون‌و لێكدانه‌وه‌ی جیاوازو هه‌ندێجار‬ ‫دژ به‌یه‌كیش‪ ،‬سه‌رهه‌ڵبدات‪.‬‬ ‫ئه‌م ‌ه ئه‌و‌ه ناگه‌یه‌نێت كه‌هه‌ركاتێ مرۆڤ‬ ‫گۆڕانێك به‌گرنگ ده‌بینێت‪ ،‬پێویست به‌و‌ه‬ ‫بكات هه‌موو ئه‌و ته‌فسیر‌و لێكدانه‌وانه‌یتر‬ ‫ك ‌ه له‌و نێوه‌نده‌دا دروستبوون‪ ،‬بخات ‌ه الوه‌‌و‬ ‫وردو درشتی ئه‌وه‌ی پێشوو بسڕێته‌وه‌‌و هیچی‬ ‫به‌سه‌ر هیچه‌و‌ه نه‌هێڵێت‪ .‬نه‌خێر‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫مه‌به‌ست ئه‌وه‌ی ‌ه بۆ سه‌رچاوه‌ی دروستبوونی‬ ‫ئه‌و بیروباوه‌ڕ‌ه بگه‌ڕێیته‌وه‌‌و له‌وێو‌ه به‌ره‌و‬ ‫س��ه‌رده‌م��ی خ��ۆت ب��ێ��ی��ت�ه‌وه‌‌و پێویستی‌و‬ ‫كێشه‌كانی م��رۆڤ��گ�ه‌ل��ی ئ��ه‌و س��ه‌رده‌م��ه‌‪،‬‬ ‫له‌سیستمێكی نوێدا دامه‌زرێنیته‌وه‌‪ .‬ئه‌وه‌ی‬ ‫پێشوو ئه‌زموونێك ‌ه ناشێت فه‌رامۆشبكرێت‪،‬‬ ‫وه‌لێ ئه‌و ئه‌زموونه‌ش نابێت رێگ ‌ه له‌ئه‌زموونی‬ ‫نوێ بگرێت‪ .‬وات ‌ه كه‌ره‌ست ‌ه سه‌ره‌تاییه‌كانی‬ ‫پێشوو‪ ،‬له‌فۆرمێكی تردا به‌كارده‌هێنرێته‌و‌ه‬ ‫ك ‌ه له‌به‌رژه‌وه‌ندیی راسته‌قینه‌ی مرۆڤه‌كاندا‬ ‫بوه‌ستێته‌وه‌‪ .‬له‌م گۆشه‌نیگایه‌و‌ه رۆژوگرتنی‬ ‫مانگی ره‌م �ه‌زان‪ ،‬ك ‌ه ب�ه‌ڕای ئێم ‌ه هه‌نووك ‌ه‬ ‫پێوستی به‌گۆڕانێكی ب��ن�ه‌ڕه‌ت��ی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم له‌گه‌ڵئه‌وه‌شدا ئه‌زموونێكی دێرینی‬ ‫مرۆڤایه‌تییه‌‌و ناتوانین نكوڵی لێبكه‌ین‪ .‬نابێت‬ ‫ئه‌وه‌شمان له‌بیر بچێت‪ ،‬كاتێ كه‌باس له‌گۆڕان‬ ‫ده‌كه‌ین‪ ،‬دیار‌ه هه‌ست به‌كێشه‌یه‌ك ده‌كه‌ین‌و‬ ‫ل�ه‌وان�ه‌ش� ‌ه ل���ه‌زۆر ك �ه‌س �ه‌و‌ه ئ �ه‌و كێشه‌ی ‌ه‬

‫دیارنه‌بێت‪ ،‬وه‌ل��ێ سنگی ف���راوان‌و ئه‌قڵی‬ ‫كراوه‌‪ ،‬ئاماده‌ی ‌ه گوێ له‌به‌ڵگه‌كان بگرێت‪.‬‬ ‫ئیدی لێره‌و‌ه مانای تێرم‌و چه‌مكه‌كان‬ ‫گ��ۆڕان��ی��ان ب���ه‌س���ه‌ردادێ���ن‪ ،‬پ �ه‌ی��ام �ه‌ك��ان‌و‬ ‫ئامانجه‌كان وه‌ك خۆیان ده‌مێننه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هۆكار‌و ئالیه‌ته‌كان ده‌گۆڕێن‪ .‬رۆژوگرتنیش‬ ‫یه‌كێك ‌ه له‌و چه‌مكانه‌ی كه‌میكانزمێك ‌ه بۆ‬ ‫ئامانجێك‌و په‌یامێكیش له‌خۆی ده‌گرێت‪.‬‬ ‫رۆژو‪ ،‬خۆگرتنه‌وه‌ی ‌ه ك��ه‌وه‌ك پره‌نسیپ‪،‬‬ ‫پێویستییه‌كی رۆحی‌و جه‌سته‌یی ‌ه بۆ مرۆڤ‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم شێوه‌‌و فۆڕمی ئ�ه‌و خۆگرتنه‌وه‌یه‌‪،‬‬ ‫پێویست ‌ه له‌گه‌ڵ سه‌رده‌م‌و راده‌ی بیركردنه‌وه‌‌و‬ ‫گ��ۆڕان��ی زان��س��ت‌و ئ �ه‌رك �ه‌ك��ان��ی م��رۆڤ��دا‬ ‫بگونجێندرێ‪ ،‬تا بتوانرێ ئ�ه‌و ئامانجه‌ی‬ ‫لێی چاوه‌ڕێده‌كرێ‪ ،‬وه‌دیبهێنرێت‪ .‬له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌مانه‌شدا س��روت خ��ۆی ل�ه‌خ��ۆی��دا وه‌ك‬ ‫سروتزانی (علم الگقوس) ئاماژه‌ی پێده‌دات‬ ‫رۆڵێكی گرنگ ده‌گێڕێت له‌كۆكردنه‌وه‌ی‬ ‫مرۆڤه‌كان‌و له‌وێو‌ه ده‌ك��رێ پێكه‌و‌ه كاری‬ ‫به‌كۆمه‌ڵی سوودبه‌خش ئه‌نجامبده‌ن‌و الیه‌نی‬ ‫رۆحیی خۆشیان پاراوبكه‌ن‪ .‬بۆیه‌ به‌ڕای‬ ‫ئێم ‌ه ده‌ك���رێ ئ��ه‌و ش��ێ��وه‌‌و ف��ۆڕم �ه‌ی ك ‌ه‬ ‫له‌رۆژوگرتنی مانگی ره‌مه‌زاندا له‌قورئاندا‬ ‫جێگیربووه‌‪ ،‬بگۆڕێ به‌شێوه‌‌و فۆڕمێكیتر‬ ‫كه‌بۆ ئه‌م سه‌رده‌م ‌ه بگونجێ‌و بۆ ئه‌مه‌ش‬ ‫ئه‌رگومێنتی خ��ۆم��ان ل��ێ��ره‌دا ت��اڕاده‌ی �ه‌ك‬ ‫خسته‌ڕوو‪ .‬وه‌ل��ێ ئه‌م ‌ه ئ �ه‌و‌ه ناگه‌یه‌نێت‬ ‫كه‌ئێم ‌ه بۆ ئه‌م خۆگرتنه‌وه‌یه‌‪ ،‬له‌شه‌ریعه‌تی‬ ‫ئیسالمه‌و‌ه شه‌رعیه‌ت وه‌ربگرین‪ .‬نه‌خێر‪ ،‬ئێم ‌ه‬ ‫بۆخۆمان سه‌ربه‌خۆ بیرده‌كه‌ینه‌وه‌‌و شه‌رعیه‌ت‬ ‫ن ‌ه له‌ئیسالم‌و ن ‌ه له‌قورئانه‌و‌ه وه‌رده‌گرین‪،‬‬ ‫به‌ڵكو ته‌نیا خودی په‌یامی رۆژوگرتن وه‌ك‬ ‫ئه‌زموونێكی مرۆڤایه‌تی‪ ،‬شه‌رعیه‌ت به‌ئێم ‌ه‬ ‫ده‌دات تا ئێم ‌ه به‌م چه‌شن ‌ه بیربكه‌ینه‌وه‌‪.‬‬ ‫وات ‌ه چۆن قورئان خۆی ئه‌زموونی مرۆڤایه‌تی‌و‬ ‫دیارده‌كانی سروشت‌و رووداوه‌كانی مێژووی‬ ‫كردووه‌ت ‌ه پێوه‌ر‌و بنه‌ما بۆ بوونی خۆی‪ ،‬ئاوا‬ ‫ئێمه‌ش ده‌چینه‌و‌ه سه‌ر بنه‌ما ره‌سه‌نه‌كانی‬ ‫گ��ه‌ردوون‌و مێژوو‪ ،‬بۆ شه‌رعیه‌ت وه‌رگرتن‬ ‫له‌دامه‌زراندنی بۆچوونه‌كانماندا‪.‬‬ ‫مێژووی رۆژوگرتنی م��رۆڤ به‌درێژایی‬ ‫ده‌یان هه‌زار ساڵ‌و الیه‌نگیریكردنی ئه‌مڕۆكه‌ی‬ ‫زانستی بۆ رۆژویه‌كی ته‌ندروست‪ ،‬بۆ ئێم ‌ه‬ ‫ده‌بێت ‌ه شه‌رعیه‌ت تا ئه‌م بڕیار‌ه بده‌ین‪ ،‬نه‌ك‬ ‫ده‌قێك‪ .‬گومانیشمان له‌وه‌دا نیی ‌ه كه‌ئه‌م كار‌ه‬ ‫چاك ‌ه له‌م سه‌رده‌مه‌دا‪ ،‬هه‌ر ده‌بێت خواستێك‬ ‫بێت له‌خواسته‌كانی خودا‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫‪14‬‬

‫كۆبوونه‌وه‌كانی پارتی‌و یه‌كێتی‪،‬ئۆپۆزیسیۆن نیگه‌رانده‌كات‬ ‫الیه‌نه‌ كوردییه‌كانی نێو ئیئتیالفی لیسته‌ كوردستانییه‌كان ده‌ڵێن‌كۆبوونه‌وه‌كانی پشت ئیئیتیالفه‌كه‌یان‪،‬‬ ‫گومانی‌ الدروستكردوون سه‌باره‌ت ب ‌ه به‌ڵێنه‌كان ‌ی پارتی‌‌و یه‌كێتی‌‬ ‫كاروخ نامیق‌و گۆران وه‌هاب‬ ‫كۆبوونه‌وه‌كانی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی‌و پارتی‬ ‫له‌پشت ئیئتیالفی لیسته‌ كوردستانییه‌كانه‌و‌ه‬ ‫بۆڵه‌بۆڵ‌و نیگه‌رانی الی الیه‌نه‌كانی تری‬ ‫نێو ئیئتیالفی لیسته‌ كوردستانییه‌كان‬ ‫دروستكردووه‌‪ ،‬په‌رله‌مانتارێكیش ده‌ڵێت ئه‌و‬ ‫جۆره‌ كۆبوونه‌وانه‌ زیان به‌كورد ده‌گه‌یه‌نێت‪.‬‬ ‫له‌ماوه‌كانی رابردوودا سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی‌و‬ ‫پارتی به‌جیا له‌گه‌ڵ الیه‌نه‌ عێراقییه‌كاندا‬ ‫چه‌ند كۆبوونه‌وه‌‌و دانوستاندنێكیان ئه‌نجامدا‬ ‫له‌چوارچێوه‌ی پێكهێنانی حكومه‌تدا‪ ،‬به‌بێ‬ ‫ئاگاداری ئیئتیالفی لیسته‌ كوردستانییه‌كان‪،‬‬ ‫ب��ه‌اڵم ئ �ه‌و ك��ۆب��وون�ه‌وان�ه‌ نیگه‌رانی الی‬ ‫الیه‌نه‌كانی تر دروستكردووه‌‪.‬‬ ‫دیندار نه‌جمان دۆسكی‌ ئه‌ندامی‌ لیستی‌‬ ‫ی �ه‌ك��گ��رت��وو له‌ئیئتیالفی‌ فراكسیۆنه‌‬ ‫كوردستانییه‌كان‪ ،‬ده‌ڵێت وه‌كو یه‌كگرتوو‬ ‫و كۆمه‌ڵ‌ نیگه‌رانی‌ خۆیان له‌و كۆبوونه‌وانه‌ی‌‬ ‫یه‌كێتی‌‌و پ��ارت �ی‌‌و س�ه‌رۆك��ای�ه‌ت�ی‌ هه‌رێم‬ ‫ده‌رب��ڕی��وه‌ له‌گه‌ڵ الیه‌نه‌ عێراقییه‌كاندا‪،‬‬ ‫"ب�����ه‌اڵم ئ�����ه‌وان پ��ێ��ی��ان��ڕاگ �ه‌ی��ان��دووی��ن‬ ‫ك �ه‌ئ �ه‌و ك��ۆب��وون �ه‌وان �ه‌ شه‌خسی‌ ب��وون‌و‬ ‫په‌یوه‌ندییان به‌كۆبوونه‌وه‌كانی‌ ئیئتیالفه‌‬ ‫كوردستانییه‌كانه‌وه‌ نه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ‌ الیه‌نه‌‬ ‫عێراقییه‌كاندا"‪.‬‬ ‫دۆسكی وتی‌ "ئاگادارین ئه‌و كۆبوونه‌وانه‌ش‬ ‫پ��ه‌ی��وه‌ن��دی��ان ب �ه‌ك��ێ��ش �ه‌ی‌ پێكهێنانی‌‬ ‫حكومه‌ته‌وه‌ ه�ه‌ب��ووه‌‪ ،‬بۆیه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر‬ ‫كۆبوونه‌وه‌یه‌ك كه‌ئه‌وان بیكه‌ن‌و په‌یوه‌ندی‌‬ ‫به‌ئیئتیالفی‌ فراكسیۆنه‌ كوردستانییه‌كانه‌وه‌‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬ئه‌وه‌ كارێكی‌ ره‌وا نییه‌‪ ،‬چونكه‌ ئێمه‌‬ ‫له‌سه‌ر په‌یڕه‌وی‌ ئیئتیالفه‌كه‌ رێككه‌وتووین‬ ‫ك �ه‌ب��ڕی��اره‌ك��ان پێكه‌وه‌ ب��ده‌ی �ن‌و هه‌موو‬ ‫الیه‌نه‌كانی‌ ناو ئیئتیالفه‌كه‌ ئاگاداربن"‪.‬‬ ‫له‌دوای راگه‌یاندنه‌كانی ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنی‬ ‫‪3/7‬دا لیسته‌ كوردییه‌كان ئیئتیالفێكیان‬

‫پێكهێنا بۆ دانوستاندن له‌گه‌ڵ حكومه‌تی‬ ‫به‌غداد‪ ،‬به‌پێی ئه‌و خااڵنه‌ی‌ ك ‌ه له‌په‌یڕه‌وی‬ ‫ناوخۆی ئه‌و ئیئتیالفه‌دا هاتووه‌‪ ،‬الیه‌نه‌‬ ‫كوردییه‌كان یه‌كگرتوو ده‌بن له‌چۆنیه‌تی‬ ‫پێكهێنانی حكومه‌ت‌و به‌شداریكردن یان‬ ‫ره‌تكردنه‌وه‌ی‌‪.‬‬ ‫دۆسكی وتی‌ "هه‌ر رێككه‌وتنێك بكرێت‪،‬‬ ‫ده‌بێت ئیئتیالفه‌كه‌و په‌رله‌مانی‌ كوردستانیش‬ ‫له‌سه‌ری‌ رازیبن"‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌و كۆبوونه‌وانه‌ی‌ ل �ه‌ده‌ره‌وه‌ی‌‬ ‫ئیئتیالفی‌ فراكسیۆنه‌ كوردستانییه‌كان‬ ‫ده‌كرێت‪ ،‬مه‌حمود عوسمان په‌رله‌مانتاری‬ ‫لیستی ه��اوپ �ه‌ی��م��ان��ی‪ ،‬ب��ه‌ده‌س��ت��ووری‬ ‫وت "شته‌كانمان زۆر رێكوپێك نییه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ئیئتیالفی‌ فراكسیۆنه‌كان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ كارێكی‌ باش نییه‌‪ ،‬ئه‌و كۆبوونه‌وه‌‬ ‫البه‌الیانه‌ی‌ ده‌كرێت زۆر سوود به‌خش نین‪،‬‬ ‫چونكه‌ یه‌كێك له‌گه‌ڵ ئیئتیالف كۆده‌بێته‌وه‌‬ ‫دواتر یه‌كێكیتر ل�ه‌والوه‌ به‌ناوی‌ كورده‌وه‌‬ ‫كۆبوونه‌وه‌یتر ده‌كات‪ ،‬كارێكی‌ زۆر خراپه‌"‪.‬‬ ‫ب �ه‌ڕای مه‌حمود عوسمان باشتروایه‌ ئه‌و‬ ‫كۆبوونه‌وانه‌ی‌ البه‌ال ده‌كرێن‪ ،‬كه‌مبكرێنه‌وه‌‬ ‫ی��ان ئ �ه‌و كۆبوونه‌وانه‌ نوێنه‌ری‌ شاندی‌‬ ‫فراكسیۆنه‌ كوردستانییه‌كانی‌ تێدابێت‪ ،‬بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ ئاگادار بێت بزانێت چی ده‌كرێت‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها وتی‌ "ئه‌و كۆبوونه‌وانه‌ بۆڵه‌بۆڵ‌و ‬ ‫گله‌یی زۆری له‌نێو شاندی‌ دانوستانكاری‌‬ ‫ئیئتیالفی‌ فراكسیۆنه‌ كوردستانییه‌كان‬ ‫دروستكردووه‌‌و زیانی‌ زۆری لێداوین"‪.‬‬ ‫به‌هۆی ئه‌وه‌ی‌ رۆڵی كورد‌و پێگه‌ی‌ كورد‬ ‫له‌پێكهێنانی‌ حكومه‌ت الوازتره‌ به‌ به‌راورد‬ ‫به‌ساڵی ‪ ،2005‬بۆیه‌ داواده‌ك��رێ��ت كورد‬ ‫به‌یه‌كگرتوویی مامه‌ڵه‌ ل �ه‌گ �ه‌ڵ الیه‌نه‌‬ ‫ی پێكهێنانی‬ ‫عێراقییه‌كاندا بكات له‌مه‌سه‌له‌ ‌‬ ‫حكومه‌تدا‪.‬‬ ‫له‌ماوه‌كانی راب���ردوودا به‌بێ ئاماده‌بوونی‬ ‫شاندی فراكسیۆن ‌ه كوردستانییه‌كان‪ ،‬هه‌ریه‌ك ‌ه‬

‫له‌تاڵه‌بانی‌و بارزانی‌و د‪ .‬رۆژ نوری شاوه‌یس‬ ‫چه‌ندین كۆبوونه‌وه‌یان له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ ‌ی‬ ‫پێكهێنانی حكومه‌ت ئه‌نجامداوه‌‪ ،‬الیه‌نه‌كانی‬ ‫تری نێو شاندی فراكسیۆن ‌ه كوردستانییه‌كان‬ ‫ده‌ڵێن ره‌تی هه‌ر رێككه‌وتنێك ده‌كه‌ینه‌و‌ه‬ ‫به‌بێ ئاگاداری ئه‌وان بكرێت‪.‬‬ ‫دۆسكی وتیش ‌ی "ئ�ه‌وان ئ��ازادن بانگهێشت ‌ی‬ ‫كه‌سایه‌تیی ‌ه عێراقییه‌كان بكه‌ن‌و له‌گه‌ڵیاندا‬ ‫كۆببنه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر رێككه‌وتنێك بكرێت بۆ‬ ‫پێكهێنان ‌ی حكومه‌ت ‌ی عێراقی‌‪ ،‬وه‌كو ئیئتالف ‌ه‬

‫كودستانییه‌كان هه‌ڵوێستمان ده‌بێت‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫هه‌موومان له‌سه‌ر ‌ی رێك‌بكه‌وین نه‌ك الیه‌نێك ‌ی‬ ‫ناو ئیئتیالفه‌كه‌"‪.‬‬ ‫س���ه‌ردار عه‌بدوڵاڵ په‌رله‌مانتاری لیستی‬ ‫گ���ۆڕان‌و ئه‌ندام ‌ی ئیئتیالف ‌ی فراكسیۆنه‌‬ ‫كوردستانییه‌كان‪ ،‬ده‌ڵێت هه‌ر رێككه‌وتنێك‬ ‫بكرێت له‌چوارچێوه‌ی ئه‌و كۆبوونه‌وانه‌ ‌ی‬ ‫سه‌ركرده‌كانی یه‌كێتی‌و پارتی به‌بێ ئاگاداری‬ ‫ئیئتیالفه‌كه‌‪ ،‬ئه‌وا هه‌ڵوێستان ده‌بێت‪.‬‬ ‫فه‌رهاد ره‌سوڵ گوروون په‌رله‌مانتار له‌سه‌ر‬

‫لیستی هاوپه‌یمانی كوردستان‪،‬‬ ‫پێیوای ‌ه هه‌موو كۆبوونه‌وه‌یه‌ك مه‌رج نیی ‌ه‬ ‫ئیئتیالف ‌ی فراكسیۆن ‌ه كوردستانییه‌كان تێیدا‬ ‫به‌شداربن‪ ،‬ئه‌و كۆبوونه‌وانه‌ ‌ی سه‌ركردایه‌تی‬ ‫پارتی‌و یه‌كێتی به‌ئاسایی وه‌سفكرد‪ ،‬وت ‌ی‬ ‫"مه‌رج نیی ‌ه ئه‌و كۆبوونه‌وانه‌ش په‌راوێزخستن ‌ی‬ ‫الیه‌نه‌كان بێت"‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها وت ‌ی "خۆناكرێت ئیتر پارتی‌‌و یه‌كێت ‌ی‬ ‫كۆبوونه‌و‌ه نه‌كه‌ن‪ ،‬به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ئه‌گه‌ر‬ ‫ئیئتیالف تێیدا به‌شدارنه‌بێت"‪.‬‬

‫ئێران ده‌یه‌وێت به‌ره‌ی‌ شه‌ڕی‌ به‌رانبه‌ر خۆرئاوا فراوانبكات‬ ‫ی نه‌ژاد ده‌یه‌وێت لوبنان‌و سوریا بهێنێت ‌ه مه‌یدان ‌ی شه‌ڕه‌كه‌و ‌ه دژ به‌ئیسرائیل‬ ‫*ئه‌حمه‌د ‌‬ ‫ئا‪ :‬ئازاد ره‌حمانی‬ ‫م�ه‌ح��م��ودی ئ�ه‌ح��م�ه‌دی ن���ه‌ژاد س��ه‌رۆك‬ ‫كۆماری ئێران رایگه‌یاندووه‌ كه‌ئیسرائیل‌و‬ ‫ویالیه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا النیكه‌م‬ ‫هێرشی سه‌ربازی ده‌كه‌نه‌ سه‌ر دوو واڵتی‬ ‫ناوچه‌كه‌‪ .‬لێره‌دا پرسیار ئه‌وه‌یه‌ كه‌سه‌رۆك‬ ‫كۆماری ئێران بۆچی باس ل�ه‌دوو واڵت‬ ‫ده‌ك��ات؟ پێده‌چێ مه‌به‌ستی ئه‌حمه‌دی‬ ‫نه‌ژاد دوو واڵتی لوبنان‌و سووریا بێ‪.‬‬ ‫حیزبوڵاڵی لوبنان خۆی به‌ ‪ 50‬هه‌زار‬ ‫رۆكێتی م��ووش�ه‌ك��ی چ��ه‌ك��دارك��ردووه‌‌و‬ ‫ئ���ه‌م ب��اب��ه‌ت��ه‌ی ئ��اش��ك��راك��ردووه‌ كه‌‬ ‫له‌بارودۆخێكدایه‌ كه‌پێده‌چێ ده‌ست بۆ‬ ‫چه‌ك به‌رێت‌و ده‌ستپێكه‌ری شه‌ڕ بێ‪ .‬شه‌ڕ‬ ‫له‌م ئاسته‌دا به‌زووترین كات سووریاش‬ ‫ده‌گ��رێ��ت�ه‌وه‌‌و ئ �ه‌م مه‌سه‌له‌ش به‌مانای‬ ‫بانگهێشتكردنی ئێران بۆ ده‌ستوه‌ردان‬ ‫ل�ه‌ب��ارودۆخ�ه‌ك�ه‌‌و پشتگیری له‌واڵتانی‬ ‫دۆست‌و هاوڕێیه‌‪.‬‬ ‫بیرۆكه‌ی به‌شداری ئیسرائیل له‌شه‌ڕێكی‬ ‫ت��ازه‌ له‌باكووری ئه‌و واڵت �ه‌ هه‌ڵه‌یه‌كی‬ ‫سیاسییه‌‪ .‬ب��ه‌اڵم بانگه‌شه‌ ده‌رب���اره‌ی‬ ‫هێرشێكی ن��وێ مه‌سه‌له‌یه‌كی جدییه‌‬ ‫له‌ناوچه‌كه‌‪ .‬له‌مانگی مه‌ی ‪ 1967‬سوڤیه‌ت‬ ‫به‌میسری وت كه‌ئیسرائیل خه‌ریكی‬ ‫خۆئاماده‌كردنه‌ بۆ هێرشكردنه‌ سه‌ر‬ ‫سوریا‪ .‬ئه‌م ئاگاداركردنه‌وه‌ بێ بنه‌مایه‌‬ ‫چه‌ندین مه‌سه‌له‌ی وه‌ك جۆشدانانی‬ ‫واڵتانی عه‌ره‌بی‌و گه‌مارۆدانی باشووری‬ ‫ئیسرائیل‌و واژۆكردنی به‌په‌له‌ی په‌یمانی‬

‫سه‌ربازی له‌نێوان عه‌ره‌به‌كان‌و سه‌ره‌نجام‬ ‫شه‌ڕی ‪ 6‬رۆژه‌ی لێكه‌وته‌وه‌‪.‬‬ ‫هیچ به‌ڵگه‌یه‌ك له‌سه‌ر راستبوونی ئه‌م‬ ‫قسانه‌ی ئه‌حمه‌دی ن�ه‌ژاد له‌به‌رده‌ستدا‬ ‫نییه‌‪ ،‬كه‌واته‌ مه‌به‌ستی سه‌رۆك كۆماری‬ ‫ئێران له‌م قسانه‌ چییه‌؟‬ ‫ئ���ه‌م ق��س��ان �ه‌ ن��ی��ش��ان�ه‌ی�ه‌ ب��ۆ ئ���ه‌وه‌ی‬ ‫ك��ه‌ئ��ێ��ران ل��ه‌ژێ��ر ف��ش��اری ت��ون��دای �ه‌‪،‬‬ ‫پ�ه‌س�ه‌ن��دك��ردن��ی ئابڵوقه‌ الوازه‌ك��ان��ی‬ ‫رێكخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان‪ ،‬ئابڵوقه‌‬ ‫یه‌كالیه‌نه‌كه‌نانی كه‌نه‌دا‪ ،‬ئه‌مریكا‌و یه‌كێتی‬ ‫ئه‌وروپاشی به‌شوێن خۆیدا هێنا‪.‬‬ ‫له‌الیه‌كیتره‌وه‌ ئێستا واڵتانی عه‌ره‌بی‬ ‫سه‌باره‌ت به‌دواكارییه‌كانیان له‌ئه‌مریكا‬ ‫بۆ لێدانی سه‌ربازیی ئێران ناشارنه‌وه‌‌و‬ ‫م��اوه‌ی�ه‌ك له‌مه‌وبه‌ر باڵیۆزی ئیمارات‬ ‫له‌ئه‌مریكا ب�ه‌روون��ی له‌مباره‌وه‌ قسه‌ی‬ ‫كرد‪ .‬پێش جه‌نگی كه‌نداو له‌ ‪ 1991‬باس‬ ‫له‌وه‌ده‌كرا كه‌ به‌ته‌نها دوو گروپی وه‌زیری‬ ‫به‌رگری ئیسرائیل‌و هاوبیرانی له‌ئه‌مریكا‬ ‫داوای����ان له‌ویالیه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی‬ ‫ئه‌مریكا ك���ردووه‌ ك�ه‌ ب �ه‌زه‌ب��ری چه‌ك‬ ‫كوێت ئازاد بكرێ‪ ،‬تۆمه‌تێكی بێ بنه‌ما‬ ‫بوو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ئه‌مریكا‌و زیاتر له‌‬ ‫‪ 30‬واڵتی جیهان له‌گه‌ڵ واڵتانی عه‌ره‌بی‬ ‫ل �ه‌ده‌وه‌ری یه‌ك كۆبوونه‌وه‌‌و به‌ره‌و ئه‌م‬ ‫شه‌ڕه‌ هه‌نگاویان هه‌ڵێنا‪ .‬ئێستا دوای ‪20‬‬ ‫ساڵ بۆ جارێكیتر سیناریۆیه‌كی هاوشێوه‌‬ ‫له‌ئارادایه‌‪ ،‬تۆمه‌تێكی له‌وشێوه‌ی كه‌‬ ‫باس له‌خواستی ئه‌مریكا بۆ هێرشكردنه‌‬ ‫س �ه‌ر دام���ه‌زراوه‌ ئه‌تۆمییه‌كانی ئێران‬

‫ده‌كات‪ ،‬كه‌چی واڵتانی عه‌ره‌بی به‌ئاشكرا‬ ‫باس له‌ترسی واڵتانی عه‌ره‌بی له‌درێژه‌ی‬ ‫چاالكییه‌ ئه‌تۆمییه‌كانی ئێران ده‌كه‌ن‌و‬ ‫نیگه‌رانی له‌پرسی ئه‌تۆمی ئێران ته‌نیا‬ ‫ئه‌مریكا ن��اگ��رێ��ت�ه‌وه‌‌و به‌ڵكو واڵتانی‬ ‫عه‌ره‌بیش له‌سه‌ر ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ كۆكن‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها حكومه‌تی ئێران هه‌ستی به‌م‬ ‫مه‌سه‌له‌ ك���ردووه‌ كه‌ئه‌مریكا له‌جاران‬ ‫سوورتره‌‌و به‌باشی له‌و لێدوانه‌ی مایكڵ‬ ‫هایدن تێده‌گه‌ن‪ ،‬كه‌وتی كه‌ڵكوه‌رگرتن‬ ‫له‌توانا سه‌ربازییه‌كانی ده‌ره‌نجامێكی‬ ‫باشتری ده‌بێ له‌ئه‌لته‌رناتیڤه‌كانی دیكه‌‪.‬‬ ‫ئێران ب��ۆی ئاشكرابووه‌ كه‌ته‌حه‌مولی‬ ‫ئۆباماش راده‌یه‌كی هه‌یه‌‌و درێ��ژه‌ی ئه‌م‬ ‫بارودۆخه‌ به‌قازانجی تاران نییه‌‪.‬‬ ‫سه‌رجه‌می ئه‌م فشارانه‌ به‌سه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫كه‌ده‌نگی ناسه‌قامگیری له‌ناوخۆی ئێران‌و‬ ‫مه‌شرووعییه‌تی ل��ه‌رزۆك به‌رزبێته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌م روانگه‌وه‌یه‌ كه‌ئه‌حمه‌دی نه‌ژاد باس‬ ‫له‌هێرشی سه‌ربازی ئیسرائیل بۆ سه‌ر‬ ‫دوو واڵت ده‌ك��ات‪ .‬ئه‌م ئاگاداركردنه‌وه‌‬ ‫له‌واقعییه‌ت‌و راستییه‌كانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌‬ ‫ناگرێ‪ ،‬به‌ڵكو ئاگاداركردنه‌وه‌ی جیهانه‌‬ ‫له‌نیشاندانی تواناییه‌كانی ئێران بۆ‬ ‫هه‌ڵگیرسانی ئاژاوه‌ له‌رێگه‌ی حیزبوڵاڵ‌و‬ ‫حكومه‌تی سووریاوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ تاكتیكێكی سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تییه‌‬ ‫ك�ه‌ له‌رێگه‌ی دروستكردنی ف��ش��اره‌وه‌‬ ‫ئیمتیاز به‌ده‌ست بێ‌و ئێستا ئێران كه‌ڵك‬ ‫له‌م تاكتیكه‌ وه‌رده‌گرێ‪.‬‬ ‫*كورتكراوه‌ی راپۆرتێكی شیكاكۆ تریبون‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫کۆمێنت ‪17‬‬ ‫به‌‌ئارگیومێنتی سه‌ره‌كی‌و ئه‌سڵیی‬ ‫خ��ۆی��ان��ی ده‌زان�����ن ك��ات��ێ��ك ب��اس‬ ‫له‌پێویستی قه‌ده‌غه‌كردنی له‌شفرۆشی‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌شفرۆشی ده‌بێته‌‬ ‫هۆی باڵوبوونه‌وه‌ی نه‌خۆشیی ئایدز‪.‬‬ ‫قسه‌كردن له‌گرنگیی قه‌ده‌غه‌كردنی‬ ‫ل�ه‌ش��ف��رۆش��ی��ی ب��ۆ ك �ه‌م��ك��ردن �ه‌وه‌ی‬ ‫ئ��ای��دز‪ ،‬ئ�ه‌گ�ه‌ر ل �ه‌الی �ه‌ن كادیرێكی‬ ‫ته‌ندروستییه‌وه‌ وه‌ك ده‌ستنیشانكردنی‬ ‫یه‌كێك له‌هۆكاره‌كانی گواستنه‌وه‌ی‬ ‫ڤایرۆسی ئایدز باسبكرێت‪ ،‬من هیج‬ ‫الرییه‌كم لێی نییه‌ به‌‌مه‌رجێك به‌‌ناوی‬ ‫پاراستنی ئادابی كۆمه‌اڵیه‌تییه‌وه‌‬ ‫نه‌بێت‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌پاڵ ناوهێنانی‬ ‫ل �ه‌ش��ف��رۆش��ی وه‌ك ه��ۆك��ارێ��ك بۆ‬ ‫باڵوبوونه‌وه‌ی ئایدز‪ ،‬ن��اوی سێكس‬ ‫به‌‌گشتی‌و ن���اوی خوێنبه‌‌خشین‌و‬ ‫شیرپێدانی منداڵ‌و سرنجی پیسبووش‬ ‫بهێنرێت‪.‬‬ ‫ق �ه‌ده‌غ �ه‌ك��ردن��ی‬ ‫ئارگیومێنتی‬ ‫له‌شفرۆشی بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی ئایدز‬ ‫ئارگیومێنتی زۆرێك له‌چاالكوانی بواری‬ ‫مافه‌كانی ژنانیش بوو‪ .‬من پێموایه‌‬ ‫ئه‌وان به‌‌م كاره‌یان له‌جیاتی ئه‌وه‌ی‬ ‫كار بۆ مه‌سه‌له‌ی ژنان بكه‌ن‪ ،‬ئه‌ركی‬ ‫وه‌زاره‌ت��ی ته‌ندروستییان گرتووه‌ته‌‬ ‫ئه‌ستۆی خۆیان‌و وه‌ك كادرێكی به‌‌شی‬ ‫ویقائی ئه‌و وه‌زاره‌ت��ه‌ له‌مه‌سه‌له‌كه‌‬ ‫ده‌ڕوانن‪ .‬ئه‌وان كه‌ده‌رچوونی بڕیاری‬ ‫قه‌الچۆكردنی له‌شفرۆشی له‌و پێناوه‌دا‬ ‫به‌گرنگ ده‌زانن كه‌به‌‌ر به‌‌باڵوبوونه‌وه‌ی‬ ‫ئ��ای��دز ده‌گ���رێ���ت‪ ،‬ب��ه‌‌م �ه‌ ئامانجی‬ ‫خۆیانیان وه‌ك خه‌باتكار بۆ مافه‌كانی‬ ‫ژنان بیرده‌چێته‌وه‌‌و وه‌ك ئه‌و كادره‌‬ ‫ته‌ندروستییانه‌ دێنه‌ قسه‌‌ كه‌بڕیاری‬ ‫قه‌الچۆكردنی مێشووله‌ی ئه‌نۆفلسیش‬ ‫به‌‌میتۆدێكی گرنگ ده‌زانن بۆ به‌‌رگرتن‬ ‫له‌باڵوبوونه‌وه‌ی مه‌الریا‪.‬‬ ‫ئێمه‌ ده‌بێت بزانین له‌كوێوه‌یه‌‬ ‫دژی له‌شفرۆشیین‪ ،‬یان راستتر بڵێم‪،‬‬ ‫له‌كوێوه‌ ده‌بێت دژی له‌شفرۆشی بین‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌رنا ئه‌وا وه‌ك بینیمان‪ ،‬بۆی هه‌یه‌‬ ‫جارێك بكه‌وینه‌ داكۆكی له‌ڕوانگه‌ی‬ ‫دژه‌ژنانه‌ی هێزه‌ كۆنسه‌رڤاتیڤه‌كانی‬ ‫ن��او ك��ۆم�ه‌ڵ��گ��ه‌‌و ك��ار ب��ۆ س��زادان��ی‬ ‫قوربانییانی له‌شفرۆشی بكه‌ین‌و‬ ‫جارێكیش ئ �ه‌رك��ی خ��ۆم��ان��م��ان بۆ‬ ‫فریاكه‌وتنی قوربانییه‌كانی له‌شفرۆشی‬ ‫بیربچێته‌وه‌‌و ل�ه‌ب��ری ئ��ه‌وه‌ ده‌س��ت‬ ‫بده‌ینه‌ هه‌ڵمه‌تێك بۆ قه‌الچۆكردنی‬ ‫نه‌خۆشیی ئایدز له‌كوردستاندا‪.‬‬ ‫ئینسان بۆ فرۆشتن‬ ‫ئێمه‌ ده‌بێت ته‌نیا‌و ته‌نیا له‌به‌‌ر‬ ‫تاكه‌ ی��ه‌ك ه��ۆك��ار دژ ب��ه‌‌دی��ارده‌ی‬ ‫له‌شفرۆشی بین‪ ،‬ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌‬ ‫له‌شفرۆشی جۆرێكه‌ له‌كڕین‌و فرۆشتن‬ ‫به‌ئینسانه‌وه‌و دیاریشه‌ ساتوسه‌ودا‬ ‫ب��ه‌‌ئ��ی��ن��س��ان �ه‌وه‌ ل��ێ��دان �ه‌ ل �ه‌ب��ه‌‌ه��ای‬ ‫جه‌وهه‌ریی ئینسان‌و كردنێتی به‌‌كااڵ‪.‬‬ ‫بێجگه‌ له‌ئارگیومێنتكردن له‌م ڕوانگه‌‬ ‫هیومانیستییه‌وه‌‪ ،‬هه‌ر ئارگیومێنتێكی‬ ‫ت��ر ب��ۆ زه‌روره‌ت����ی ق�ه‌ده‌غ�ه‌ك��ردن��ی‬ ‫دی����ارده‌ی ل�ه‌ش��ف��رۆش��ی‪ ،‬مه‌به‌‌ستی‬ ‫تری له‌پشته‌‌و ئارگیومێنتێك نییه‌‬ ‫بۆ داكۆكی له‌ئینسانییه‌تی كه‌سی‬ ‫له‌شفرۆش‌و هه‌وڵێك نییه‌ بۆ پێداگریی‬ ‫له‌سه‌ر ئ �ه‌وه‌ی كه‌ئینسان زۆر له‌وه‌‬ ‫به‌‌نرختره‌ مومكین بێت كڕینوفرۆشتنی‬ ‫پێوه‌بكرێت‪.‬‬ ‫لێره‌وه‌یه‌ كه‌ده‌بێت له‌شفرۆشی‬ ‫ل��ه‌چ��وارچ��ێ��وه‌ی دژای�ه‌ت��ی��ی��ك��ردن��ی‬ ‫دی��ارده‌ی �ه‌ك��ی گ��ه‌وره‌ت��ردا دژای�ه‌ت��ی‬ ‫بكرێت ك��ه‌دی��ارده‌ی بازرگانیكردن‬ ‫به‌‌ئینسانه‌وه‌یه‌‪ .‬ئ �ه‌م دی��ارده‌ی �ه‌ش‬ ‫ه�ه‌ر ته‌نیا له‌شفرۆشی ناگرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌‌ڵكو چه‌ندان دیارده‌یتر ده‌گرێته‌وه‌‬ ‫كه‌هه‌موویان ئینسان وه‌ك كااڵیه‌ك‬ ‫سه‌یرده‌كه‌ن‪ ،‬كه‌وه‌ك هه‌ر كااڵیه‌كیتر‬ ‫بكرێت پ��اره‌ت بۆ بكات یان پاره‌ت‬ ‫ب���ۆ پ��ه‌ی��داب��ك��ات‪ .‬ن��م��ون��ه‌ی ت��ری‬ ‫بازرگانیكردن به‌‌ئینسانه‌وه‌ ده‌كرێت‬ ‫كڕینوفرۆشتنی گورچیله‌‌و ئه‌ندامی‬ ‫تری له‌شی ئینسان‪ ،‬یان شیربایی‪،‬‬ ‫یان هه‌بوونی كۆیله‌‪ ،‬یان فرۆشتنی‬ ‫منداڵ‪ ،‬یان سواڵكردن به‌‌منداڵ‌و پیر‌و‬ ‫په‌ككه‌وته‌وه‌ بێت‪.‬‬ ‫پێویسته‌ بڵێین ك�ه‌ئ�ه‌وه‌ راست‬ ‫نییه‌ كه‌ده‌وترێت دنیای هاوچه‌رخ‬ ‫له‌پێناو پاراستنی ئه‌خالقی الوان‌و‬ ‫له‌پێناو پاراستنی ژنان له‌توندوتیژی‌و‬ ‫له‌پێناو به‌‌رگرتن له‌ئایدز قه‌ده‌غه‌ی‬ ‫له‌شفرۆشی ده‌ك��ات‪ ،‬به‌‌ڵكو له‌دنیای‬

‫هاوچه‌رخدا له‌شفرۆشی ته‌نیا له‌سه‌ر‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی كه‌بازرگانییه‌ به‌‌ئینسانه‌وه‌‬ ‫ق�ه‌ده‌غ�ه‌ك��راوه‌‪ .‬هه‌ر ئه‌م هۆكاره‌ش‬ ‫بوو كه‌نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان كردییه‌‬ ‫خاڵی ده‌ستپێكردنی خۆی‌و له‌ساڵی‬ ‫پالێرمۆی‬ ‫په‌یماننامه‌ی‬ ‫‪2000‬دا‬ ‫ب���ۆ ق���ه‌ده‌غ���ه‌ك���ردن���ی ب��ازرگ��ان��ی��ی‬ ‫به‌ئینسانه‌وه‌ی ده‌ك��رد‌و له‌شفرۆشیی‬ ‫وه‌ك نمونه‌یه‌كی ئ �ه‌و بازرگانییه‌‬ ‫مامه‌ڵه‌ كرد‪.‬‬ ‫ئایا پێویست ده‌كات یاسایه‌كمان‬ ‫بۆ قه‌ده‌غه‌كردنی له‌شفرۆشی هه‌بێت؟‬ ‫وه‌اڵم���ی م��ن ب��ۆ ئ��ه‌م پرسیاره‌‬ ‫ن��ه‌خ��ێ��ره‌‪ .‬م��ادام��ێ��ك ل�ه‌ش��ف��رۆش��ی‬ ‫له‌بازرگانییكردن‬ ‫جۆرێكه‌‬ ‫ته‌نیا‬ ‫به‌ئینسانه‌وه‌‪ ،‬كه‌واته‌ دروستتره‌ هه‌ر‬ ‫به‌‌گشتیی بازرگانییكردن به‌‌ئینسانه‌وه‌‬ ‫به‌‌یاسا قه‌ده‌غه‌بكه‌ین‌و س��زای بۆ‬ ‫ببڕینه‌وه‌‪ .‬ته‌نانه‌ت بۆ ئه‌مه‌ش من‬ ‫زه‌رووره‌تێك بۆ ئه‌وه‌ نابینم یاسایه‌كی‬ ‫س �ه‌رب��ه‌‌خ��ۆم��ان ب��ۆ ق�ه‌ده‌غ�ه‌ك��ردن��ی‬ ‫بازرگانییكردن به‌‌ئینسانه‌وه‌ هه‌بێت‪.‬‬ ‫هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ كافییه‌ ئه‌م قه‌ده‌غه‌كردنه‌‬ ‫بكه‌ینه‌ مادده‌یه‌كی یاسای سزادان‌و‬ ‫هیچیتر‪.‬‬ ‫خاڵێكی گرنگ كه‌ده‌بێت لێره‌دا‬ ‫بوترێت ئه‌وه‌یه‌ كه‌چاالكوانی بواری‬ ‫مافه‌كانی ژن���ان‌و ه �ه‌م��وو خه‌ڵكی‬ ‫مۆدێرنی ناو كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ ده‌بێت‬ ‫دژ به‌‌و خواسته‌ی كۆمه‌ڵی ئیسالمی‌و‬ ‫هێزه‌ كۆنسه‌رڤاتیڤه‌كانی ت��ری ناو‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ی ك���وردی بوه‌ستنه‌وه‪‌،‬‬ ‫ك �ه‌ده‌ی��ان �ه‌وێ��ت س��زا ب��ۆ ئ��ه‌و ژنانه‌‬ ‫ببڕێته‌وه‌ كه‌ له‌شفرۆشی ده‌كه‌ن یان‬ ‫له‌شفرۆشییان پێوه‌ ده‌كرێت‪ .‬ئه‌وانه‌ی‬ ‫له‌شفرۆشی ده‌كه‌ن یان له‌شفرۆشییان‬ ‫پێوه‌ ده‌ك��رێ��ت‪ ،‬خۆیان قوربانین‌و‬ ‫سزادانیان حوكمێكی قه‌ره‌قوشییانه‌‬ ‫ده‌بێت‪ .‬هه‌ركه‌سێك گومانی له‌مه‌‬ ‫ه�ه‌ی�ه‌ ب��ا پرسیارێكی س���اده‌ی وا‬ ‫له‌خۆی بكات‪ ،‬كه‌ئایا چی ئینسانێك‬ ‫هه‌یه‌ به‌‌حه‌زی خۆی ئاماده‌بێت هه‌موو‬ ‫رێز‌و ئیعتیباری كۆمه‌اڵیه‌تیی خۆی‬ ‫بخاته‌ الوه‌‌و ده‌ستبداته‌ له‌شفرۆشی‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ به‌‌تایبه‌‌ت له‌كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی‬ ‫كۆنسه‌رڤاتیڤی وه‌ك كۆمه‌ڵگای‬ ‫كوردیدا كه‌سێكسواڵیتیی تاكه‌كان‬ ‫ی �ه‌ك �ه‌م‌و گ �ه‌وره‌ت��ری��ن پێودانگه‌ بۆ‬ ‫پێوانه‌كردنی ئیعتیباری كۆمه‌اڵیه‌تیی‬ ‫ئ��ی��ن��س��ان‪ .‬ئ��ه‌گ��ه‌ر ك�ه‌س��ێ��ك ئ��ه‌وه‌‬ ‫بزانێت كه‌كه‌سی له‌شفرۆش له‌ژێر‬ ‫چی هه‌ولومه‌رجێكی نائینسانییدا‬ ‫ك����اری ل �ه‌ش��ف��رۆش��ی ده‌ك����ات ی��ان‬ ‫پێیده‌كرێت‌و چه‌نده‌ ناڕه‌حه‌ته‌ هه‌م بۆ‬ ‫له‌ده‌ستدانی سه‌نگ‌و ئیعتیباری خۆی‬ ‫له‌كۆمه‌ڵگه‌دا‌و هه‌میش بۆ له‌ده‌ستدانی‬ ‫رێ���زی خ���ۆی ب��ۆ خ���ۆی‪ ،‬ئ�ه‌وك��ات�ه‌‬ ‫ده‌زانێت كه‌ له‌شفرۆشیی پیشه‌یه‌ك‬ ‫نییه‌ هیچ كه‌سێك به‌‌حه‌زی خۆی‌و‬ ‫بۆ چێژبینین ده‌ستی بداتێ‪ .‬كه‌سی‬ ‫له‌شفرۆش قوربانییه‌‌و مافی به‌‌سه‌ر‬ ‫كۆمه‌ڵگاوه‌ هه‌یه‌ یارمه‌تیبدات‪ ،‬تا له‌و‬ ‫دۆخ�ه‌ ده‌رچێت‌و بێته‌وه‌ ناو ژیانی‬ ‫ئاسایی كۆمه‌ڵگه‌‪ .‬ئه‌مه‌ش به‌‌سزادانی‬ ‫نابێت‪ ،‬به‌‌ڵكو به‌‌ده‌ستگرتنی ده‌بێت‬ ‫ت��ا بتوانێت گه‌شه‌یه‌كی وا بكات‬ ‫كه‌ئیتر له‌كۆمه‌ڵگه‌دا به‌‌بێ له‌شفرۆشی‬ ‫ئ��ی��داره‌ی خ��ۆی ب��دات‌و ژیانێكی پڕ‬ ‫كه‌رامه‌ت بژی‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی گرنگه‌ لێره‌دا بیڵێم ئه‌وه‌یه‌‬ ‫كه‌ئه‌گه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك له‌سۆنگه‌یه‌كی‬ ‫ئه‌خالقییه‌وه‌ دژ به‌له‌شفرۆشی بێت‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫به‌‌ئیحتیمالی زۆر یارمه‌تیی له‌شفرۆش‬ ‫ل���ه‌وه‌دا ده‌بینێت ك�ه‌ له‌بنكه‌یه‌كی‬ ‫''چاكسازیی''دا دایبنێت‌و به‌‌وه‌عزی‬ ‫ئ �ه‌خ�لاق �ی‌و ه��ه‌وڵ��ی قه‌بیحكردنی‬ ‫چوونه‌ده‌ره‌وه‌ی ژنان بۆ ناو كۆمه‌ڵگه‌‬ ‫ل����ه‌الی‪ ،‬ت����ه‌واو تێكیبشكێنێت‌و‬ ‫''عاقڵ''ی بكات‪ .‬وشه‌ی ''شیاندن''‬ ‫كه‌كۆمه‌ڵی ئیسالمی پێشنیازیده‌كات‪،‬‬ ‫ب��ۆ ی��اس��ا ك��ۆن �ه‌ك �ه‌ زی��ادب��ك��رێ��ت‪،‬‬ ‫زرنگانه‌وه‌یه‌كی له‌م چه‌شنه‌ی له‌گوێی‬ ‫كه‌سانێكدا هه‌یه‌ ك�ه‌ده‌زان��ن حیزبی‬ ‫ل �ه‌و چه‌شنه‌ ل �ه‌وه‌ع �ز‌و نه‌سیحه‌تی‬ ‫ئاینیی بترازێت‪ ،‬هیچ میتۆدێكیتر‬ ‫نازانن بۆ یارمه‌تییدانی كه‌سانێك‬ ‫كه‌پێویستیان به‌‌خۆگرتنه‌وه‌یه‌ له‌ژیانی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تییاندا‪.‬‬ ‫كێ ده‌بێت سزا بدرێت؟‬ ‫م��ادام��ێ��ك ره‌خ���ن���ه‌ی ئ��ێ��م�ه‌ له‌‬ ‫ل �ه‌ش��ف��رۆش��ی��ی ت �ه‌ن��ی��ا ل��ه‌وێ��وه‌ی��ه‌‬ ‫به‌‌ئینسانه‌وه‌‪،‬‬ ‫كه‌بازرگانییكردنه‌‬

‫ك��ه‌وات��ه‌ ده‌ب��ێ��ت ئ��ه‌و ب��ان��دان �ه‌ یان‬ ‫ئ �ه‌و كه‌سانه‌ س��زا بدرێن كه‌كه‌سی‬ ‫له‌شفرۆش وه‌ك كااڵ مامه‌ڵه‌ده‌كه‌ن‌و‬ ‫قازانجی بۆ خۆیان پێ به‌‌ده‌ستدێنن‪.‬‬ ‫ن��اك��رێ��ت ل �ه‌پ��رۆس �ه‌ی �ه‌ك��ی وادا‬ ‫داوای س��زا ب��ۆ ك�ه‌س��ی له‌شفرۆش‬ ‫بكه‌ین له‌كاتێكدا كه‌سی له‌شفرۆش‬ ‫له‌پرۆسه‌یه‌كی ئ��اوا كڕینوفرۆشتندا‬ ‫هه‌ر ته‌نیا قوربانییه‌كه‌ كه‌ئینسانییه‌تی‬ ‫م��وج �ه‌ره‌دك��راوه‌ت �ه‌وه‌ ب��ۆ ك��ااڵی�ه‌ك‌و‬ ‫بۆ كه‌ره‌سته‌یه‌ك بۆ به‌‌ده‌ستهێنانی‬ ‫قازانجی م��ادی‪ .‬كه‌سی له‌شفرۆش‬ ‫ته‌نانه‌ت ل�ه‌و حاڵه‌تانه‌شدا كه‌هه‌ر‬ ‫خۆیه‌تی‌و هیچ باندێك یان ده‌اڵلێكی‬ ‫له‌پشته‌وه‌ نییه‌‪ ،‬دیسانه‌وه‌ نابێت‬ ‫س��زاب��درێ��ت‪ ،‬چونكه‌ به‌‌پێچه‌وانه‌ی‬ ‫ده‌اڵل��ه‌وه‌ كه‌هه‌ر ته‌نیا بۆ قازانجی‬ ‫م���ادی ده‌س��ت��ده‌دات��ه‌ ك��ارێ��ك��ی وا‪،‬‬ ‫ئ �ه‌م زه‌رووره‌ت��ێ��ك��ی تر پێیده‌كات‌و‬ ‫به‌‌ناچاری ده‌ستده‌داته‌ كارێك كه‌‬ ‫به‌‌هیچ شێوه‌یه‌ك خ��ۆی پێیخۆش‬ ‫نییه‌ بیكات‪ .‬بۆ رێگه‌گرتن له‌كه‌سی‬ ‫له‌شفرۆش سزادانی چاره‌سه‌ر نییه‌‪،‬‬ ‫به‌‌ڵكو ئه‌م ده‌بێت یارمه‌تیی بدرێت‬ ‫كه‌نه‌كه‌وێته‌ دۆخێكی واوه‌ (یان له‌و‬ ‫دۆخه‌ ده‌رچێت) كه‌ده‌یكاته‌ نێچیرێكی‬ ‫ئاسانی به‌‌رده‌ستی چاوچنۆكی ئه‌و‬ ‫بازرگانانه‌ی كه‌فرۆشتنی ئینسانیان‬ ‫كردووه‌ته‌ سه‌رچاوه‌ی داهاتی خۆیان‪.‬‬ ‫شانبه‌‌شانی ئه‌وه‌ی كه‌ده‌سه‌اڵتداران‬ ‫ده‌بێت یارمه‌تیی له‌شفرۆشان بده‌ن‬ ‫تا بتوانن به‌‌دیلیتر بۆ خۆژیاندن‬ ‫بدۆزنه‌وه‌‪ ،‬ده‌كرێت هاوكات كاربكرێت‬ ‫بۆ نه‌هێشتنی ب��ازاڕێ��ك بۆ سێكس‬ ‫وه‌ك س��ه‌رچ��اوه‌ی��ه‌ك ب��ۆ داه���ات‌و‬ ‫پاره‌په‌یداكردن‪ .‬له‌م پێناوه‌دا‪ ،‬له‌پاڵ‬ ‫سزادانی ده‌اڵڵ‌و بانده‌كانه‌وه‌‪ ،‬ده‌كرێت‬ ‫ئه‌وه‌ش بكرێت كه‌كڕینی سێكس به‌‌یاسا‬ ‫قه‌ده‌غه‌بكرێت‌و هه‌ر كه‌سێك سێكس‬ ‫بكڕێت س��زاب��درێ��ت‪ .‬به‌‌مانایه‌كیتر‪،‬‬ ‫ئێمه‌ پێویستمان به‌یاسایه‌ك نییه‌‬ ‫بۆ قه‌ده‌غه‌كردنی له‌شفرۆشی‪ ،‬به‌‌ڵكو‬ ‫له‌پاڵ قه‌ده‌غه‌كردنی بازگانییكردن‬ ‫به‌‌ئینسانه‌وه‌‪ ،‬پێویستمان به‌‌یاسایه‌كه‌‬ ‫بۆ قه‌ده‌غه‌كردن‌و سزاباركردنی كڕینی‬ ‫سێكس‪.‬‬ ‫له‌كۆتاییدا گرنگه‌ ئ��ه‌وه‌ بڵێین‬ ‫كه‌سزادانی ده‌اڵڵ‌و كڕیاری سێكس‬ ‫ده‌بێت ته‌نیا‌و ته‌نیا له‌سه‌ر ئه‌وه‌‬ ‫بێت ك�ه‌ له‌پرۆسه‌یه‌كدا ب��ه‌‌ش��دارن‬ ‫كه‌تیایدا كڕینوفرۆشتن به‌‌ئینسانه‌وه‌‬ ‫ده‌كرێت‪ ،‬نه‌ك له‌ژێر ناوی پاراستنی‬ ‫ئ�����اداب‌و ئ �ه‌خ�لاق��ی ك��ۆم �ه‌ڵ��گ �ه‌دا‪.‬‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك كه‌پاراستنی ئ��اداب‌و‬ ‫ئه‌خالقی كۆمه‌ڵگه‌ ده‌كاته‌ ته‌بریر بۆ‬ ‫وجوبی به‌‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی دیارده‌ی‬ ‫له‌شفرۆشی‪ ،‬كۆمه‌ڵگه‌یه‌كه‌ كه‌الدان‬ ‫له‌تابۆكانی س �ه‌ر سێكسی ب��ه‌‌الوه‌‬ ‫زۆر كاره‌ساتتره‌ له‌بازرگانییكردن‬ ‫به‌‌ئینسانه‌وه‌‪ .‬لێره‌وه‌یه‌ كه‌ئێمه‌ی‬ ‫داكۆكیكارانی مافه‌كانی ژنان ده‌بێت‬ ‫به‌‌ئاگا بین‌و ل �ه‌رووب��ه‌‌ڕووب��وون �ه‌وه‌ی‬ ‫دی���ارده‌ی له‌شفرۆشییدا نه‌كه‌وینه‌‬ ‫سه‌نگه‌رێكی هاوبه‌‌شه‌وه‌ له‌گه‌ڵ هێزه‌‬ ‫كۆنسه‌رڤاتیڤه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫ك��وردس��ت��ان��دا‪ .‬ئه‌گینا ب��ێ��ئ�ه‌وه‌ی‬ ‫خۆمان بزانین ئێمه‌ش كاره‌ساتی‬ ‫به‌‌ئینسانه‌وه‌مان‬ ‫بازرگانییكردن‬ ‫ب��ی��رده‌چ��ێ��ت �ه‌وه‌‌و ه��ه‌م��وو پێكه‌وه‌‬ ‫ده‌كه‌وینه‌كار له‌پێناو به‌‌سزاگه‌یاندنی‬ ‫قوربانییدا‪.‬‬ ‫‪rozahusein@yahoo.com‬‬

‫ئێم ‌ه ده‌بێت ته‌نیا‌و‬ ‫ته‌نیا له‌به‌‌ر تاكه‌ یه‌ك‬ ‫هۆكار دژ به‌‌دیارده‌ی‬ ‫له‌شفرۆشی بین‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫ئه‌وه‌ی ‌ه ك ‌ه له‌شفرۆشی‬ ‫جۆرێك ‌ه له‌كڕین‌و‬ ‫فرۆشتن به‌ئینسانه‌وه‌و‬ ‫دیاریشه‌ ساتوسه‌ودا‬ ‫به‌‌ئینسانه‌و‌ه لێدان ‌ه‬ ‫له‌به‌‌های جه‌وهه‌ریی‬ ‫ئینسان‌و كردنێتی به‌‌كااڵ‬

‫له‌پێناو ئازادیدا‬ ‫وریا حه‌مه‌ تاهیر‬

‫ل �ه‌م هه‌فته‌یه‌دا گۆڤار ‌‬ ‫ی‬ ‫لڤین رووب�����ه‌ڕووی‌ چه‌ند‬ ‫ه���ه‌ڕه‌ش���ه‌ی���ه‌ك ب����ووه‌وه‌‬ ‫له‌الیه‌ن چه‌ند الیه‌نێكه‌وه‌‪،‬‬ ‫ك��ه‌پ��ارت��ی‌ دی��م��وك��رات �ی‌‬ ‫كوردستان ده‌یانجوڵێنێت‪.‬‬ ‫له‌به‌رانبه‌ر باڵوكردنه‌وه‌ی‌‬ ‫له‌گه‌ڵ‬ ‫چاوپێكه‌وتنێك‬ ‫عیرفان قانعی‌ ف��ه‌رد كه‌‬ ‫به‌پشتبه‌ستن به‌ به‌ڵگه‌و‬ ‫رای‌ ك��ه‌س��ان��ی‌ دی��ك��ه‌‪،‬‬ ‫كه‌سایه‌تی‌ مه‌ال مسته‌فای‌‬ ‫ی خستبوه‌ ژێر پرسیاره‌وه‌‪.‬‬ ‫بارزان ‌‬ ‫ئ �ه‌وه‌ی‌ سه‌باره‌ت به‌چاوپێكه‌وتنه‌كه‌و رایه‌كانی‌ قانعی‌‬ ‫فه‌ردو كه‌سایه‌تی‌ مه‌ال مسته‌فاوه‌ هه‌یه‌‪ ،‬له‌راستیدا لڤین‬ ‫له‌چوارچێوه‌ی‌ بابه‌تێكی‌ رۆژنامه‌وانیدا وروژاندویه‌تی‌‌و‬ ‫حاڵه‌تێكی‌ ئاساییه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی‌ سه‌یرو جێگه‌ی‌ مشتومڕو‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌ی‌ زیاتره‌‪ ،‬قسه‌كانی‌ قانعی‌ فه‌رده‌‪ ،‬نه‌ك لڤین‪.‬‬ ‫كه‌من پێموایه‌ به‌شێك له‌وانه‌ی‌ ئه‌و نووسه‌ره‌ وه‌ك به‌ڵگه‌‬ ‫ته‌ماشای‌ ده‌كات‪ ،‬رای‌ كه‌سایه‌تی‌ جیاوازه‌ له‌سه‌ر بارزانی‌‪.‬‬ ‫تا ئێره‌ هه‌موو شت ئاساییه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ی‌ نا ئاساییه‌ په‌رچه‌كرداری‌‬ ‫پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستانه‌‪ ،‬كه‌من پێموابوو ئه‌وان‬ ‫به‌نووسین‌و په‌نابردن بۆ به‌ڵگه‌و رای‌ ده‌یان كه‌سایه‌تی‌‬ ‫سیاسی‌‌و رۆژن��ام �ه‌وان‌و گه‌ڕیده‌ی‌ بیانی‌‪ ،‬وه‌اڵم �ی‌ قانعی‌‬ ‫فه‌رد ده‌ده‌نه‌وه‌‪ .‬به‌اڵم به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئاماژه‌كان بۆ ئه‌وه‌‬ ‫ده‌چن‪ ،‬پارتی‌ هه‌ڵوێستی‌ توندتربێت‌و به‌نیازی‌ په‌رچه‌كداری‌‬ ‫خه‌تارناك بێت‪ ،‬كه‌جێگای‌ قبوڵكردن نه‌بێت‪.‬‬ ‫پارتی‌ جگه‌ له‌پاره‌‪ ،‬نووسه‌رو رۆژنامه‌نووسی‌ شه‌ڕكه‌ری‌‬ ‫له‌هه‌موو شت زیاتره‌‪ ،‬من پێم سه‌یربوو پارتی‌ هانای‌‬ ‫بۆ هه‌ندێك به‌یاننامه‌ به‌ناوی‌ گه‌نج‌و مه‌الی‌ مزگه‌وته‌كان‬ ‫برد‪ ،‬له‌كاتێكدا ئه‌و مانگانه‌ دونیایه‌ك موچه‌ به‌و نووسه‌رو‬ ‫رۆژنامه‌نووسه‌ حیزبیانه‌ی‌ خۆی‌ ده‌دات كه‌ته‌نها بۆ ئه‌م‬ ‫جۆره‌ كارانه‌ رایگرتوون‪.‬‬ ‫ئه‌م هه‌ڕه‌شانه‌ی پارتی‌ ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات كه‌ئه‌م هێزه‌ بڕوای‌‬ ‫به‌ته‌سفیه‌ی‌ جه‌سه‌دی‌ هه‌یه‌‪ ،‬له‌بڕی‌ قبوڵكردنی‌ رای‌ جیاواز‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ روونده‌كاته‌وه‌ كه‌پارتی‌ تا ئه‌و جێگایه‌ی‌ ده‌سه‌اڵتی‌‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬بوارو مه‌ودا بۆ ئازادی‌ راده‌ربڕین نادات‪ .‬هه‌ڕه‌شه‌ی‌‬ ‫جدیشه‌ له‌سه‌ر هه‌موو ئه‌وانه‌ی‌ به‌ئاوازی‌ ئه‌وان ناخوێنن‪.‬‬ ‫پێشتریش له‌باره‌ی‌ تیرۆركردنی‌ سۆرانی‌ مامه‌ حه‌مه‌و‬ ‫سه‌رده‌شته‌وه‌ په‌نجه‌ی‌ تۆمه‌ت بۆ پارتی‌ راكێشرا‪ ،‬هه‌رچه‌ند‬ ‫به‌ڵگه‌ی‌ روون به‌ده‌سته‌وه‌ نه‌بوو‪ ،‬ب �ه‌اڵم دی��اره‌ ئه‌وان‬ ‫ده‌یانه‌وێت به‌ئاشكرا خه‌ڵك بكوژن‌و ترس‌و شه‌رمیشان‬ ‫نییه‌‪ .‬بۆیه‌ ئیشی‌ هه‌موومانه‌ رایانبگرین‪ ،‬پێیان بڵێن براینه‌‬ ‫واڵت بۆ ئه‌وه‌ ئازاد نه‌بووه‌‪ ،‬بیكه‌ن به‌موڵكی‌ خۆتان‌و هه‌ر‬ ‫خۆشتان بڕیاربده‌ن‪ ،‬كه‌ئێمه‌ چۆن بژین‌و چۆن بیربكه‌ینه‌وه‌و‬ ‫چی‌ بڵێین‪.‬‬ ‫ده‌بێت به‌ر به‌هه‌موو ئه‌و هه‌واڵنه‌ بگرین كه‌ده‌یانه‌وێت سنووری‌‬ ‫ئازادیمان بچوكبكه‌نه‌وه‌و را جیاوازه‌كان بێده‌نگ بكه‌ن‪،‬‬ ‫نابێت هیچ هۆیه‌ك وامان لێبكات له‌به‌رامبه‌ر هێرشكردن‬ ‫بۆ سه‌ر ئ��ازادی‌ راده‌ربڕین ده‌سته‌وه‌ستان بین‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ئه‌و هێرشكردنه‌ بۆسه‌ر ئه‌وانه‌ش بێت‪ ،‬كه‌دیدو بۆچوون‌و‬ ‫راكانمان دژیه‌كیش بێت‪ ،‬ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌وان ئازادییان‬ ‫خراپیش به‌كارهێنابێت‪ .‬خۆ ئه‌گه‌ر الیه‌نی‌ هێرشبه‌ر پارتی‌‬ ‫نه‌بێت‌و هێرش بۆسه‌ركراویش لڤین نه‌بێت‪ ،‬ئه‌وا هه‌ر له‌سه‌ر‬ ‫ئێمه‌ پێویسته‌ كه‌به‌رگری‌ له‌ئازادی‌ بكه‌ین‌و له‌به‌ره‌ی‌ ئازادیدا‬ ‫بین‪.‬‬ ‫وه‌ك به‌ختیار عه‌لی‌ ده‌ڵێت "ئیشی‌ نووسه‌ران ئه‌وه‌ نییه‌‬ ‫یاسا دابنێن‪ ،‬ئیشی‌ نووسه‌ران ئه‌وه‌یه‌ به‌رگرییه‌كی‌ ره‌هاو‬ ‫بێچه‌ندو چوون له‌ئازادی‌ نووسین‌و ئازادی‌ بیروڕا بكه‌ن‪ ،‬با‬ ‫ئه‌و ئازادییه‌ هه‌ندێكجار ئازاریشمان بدات‪ ،‬با ئه‌و ئازادییه‌‬ ‫به‌هه‌ڵه‌شدا بڕوات‪ ،‬با هه‌ندێك كه‌سانی‌ بێ به‌هره‌و جنێوگۆ‬ ‫سوودی‌ لێببینن‪ ،‬با هه‌ندێك خه‌ڵكی‌ كه‌متوانا به‌و ئازادییه‌‬ ‫بریندارمان بكه‌ن‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌شدا نرخی‌ ئه‌و ئازادییه‌‬ ‫هه‌زارانجار له‌به‌های‌ هه‌ڵه‌كانی‌ گه‌وره‌تره‌"‪.‬‬ ‫به‌رگریكردن له‌ئازادی‌ مانای‌ به‌رگریكردن له‌خراپه‌كاری‌‬ ‫نییه‌‪ ،‬ئاشكرایه‌ هه‌ركه‌سیش خراپ ئازادی‌ به‌كارهێنا‪ ،‬مانای‌‬ ‫وانییه‌ ئێمه‌ قبوڵی‌ بكه‌ین له‌به‌رانبه‌ردا خودی‌ ئازادی‌ بكرێته‌‬ ‫ئامانج‌و هێرشی‌ بكرێته‌سه‌ر‪.‬‬ ‫خه‌باتكردنی‌ ئێمه‌ بۆ ئازادی‌‌و به‌رقه‌راكردنی‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی‌‬ ‫مه‌ده‌نییه‌‌‪ ،‬ده‌بێت پارتی‌‌و یه‌كێتی‌‌و هه‌موو حیزبه‌كانی‌‬ ‫دیكه‌ ناچاربكات رێز له‌ئازادی‌ بگرن‌و هێرش نه‌كه‌نه‌سه‌ری‌‪.‬‬ ‫ده‌بێت فێربن وه‌اڵمی‌ ره‌خنه‌ به‌وشه‌ بده‌نه‌وه‌‪ ،‬هه‌ركاتیش‬ ‫هه‌ستیان به‌ناهه‌قی‌ كرد‪ ،‬ده‌رگای‌ دادگاكان وااڵیه‌‪ .‬ئه‌وان‬ ‫ده‌بێ تێبگه‌ن كه‌ئیتر میلله‌ت تاقه‌تی‌ گوێگرتنی هه‌ڕه‌شه‌و‬ ‫كوشتوبڕو چاوسووركردنه‌وه‌كانی‌ ئه‌وانی‌ نه‌ماوه‌‪ ،‬چیتر‬ ‫قبوڵی ناكات كه‌رامه‌ت‌و ئازادی‌ پێشێلبكرێت‪ .‬چونكه‌ ئه‌و‬ ‫هه‌موو خوێنه‌ی‌ بۆ ئه‌وه‌ نه‌ڕشتووه‌‪ ،‬تا كه‌سانێك بكات‬ ‫به‌حاكمی‌ ئه‌م واڵت �ه‌ له‌هه‌ڕه‌شه‌ زیاتر هیچی‌ زمانێكی‌‬ ‫دیكه‌یان نه‌بێت بۆ گفتوگۆ‪.‬‬ ‫ئیتر لێره‌وه‌ ئێمه‌ به‌ره‌ی‌ داكۆكیكردن له‌ئازادی‌ راده‌بڕین‌و‬ ‫رۆژنامه‌وانی‌ به‌رفراوان ده‌كه‌ین‪ ،‬رێگه‌ ناده‌ین ده‌سه‌اڵتداران‬ ‫نووسه‌ران‌و رۆژنامه‌وانان ته‌ریك بكه‌ن‌و دواتر بیانكه‌ن‬ ‫به‌نێچیرێكی‌ ئاسان‌و پاشانیش كۆی‌ ئازادیمان بخه‌نه‌ ژێر‬ ‫پێیانه‌وه‌‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫‪ 16‬کۆمێنت‬

‫پێكه‌وه‌ له‌پێناو‬ ‫به‌‌سزاگه‌یاندنی قوربانیدا‬ ‫رۆزا حسێن‬

‫مانگی راب���ردوو كۆمه‌ڵی ئیسالمی‬ ‫پێشنیازێكی بۆ هه‌مواركردنی یاسای‌‬ ‫قه‌ده‌غه‌كردنی له‌شفرۆشیی ساڵی‬ ‫‪ ‌١٩٨٨‬پێشكه‌ش به‌‌په‌رله‌مان كردو‬ ‫لیژنه‌ی یاسایی ره‌تیكرده‌وه‌‪ .‬ئه‌مه‌‬ ‫دێباتێكی س��ه‌ب��اره‌ت به‌‌مه‌سه‌له‌ی‬ ‫ل���ه‌ش���ف���رۆش���ی ل���ه‌ك���وردس���ت���ان‌و‬ ‫چاره‌سه‌ركردنی‪ ،‬له‌نێوان ده‌سه‌اڵت‌و‬ ‫هێزه‌ سیاسییه‌كان‌و داكۆكیكه‌رانی‬ ‫مافه‌كانی ژنان‌و رۆشنبیراندا به‌دوای‬ ‫خۆیدا هێنا‪ .‬ئه‌وه‌ی له‌م دێباته‌دا بۆ من‬ ‫جێگه‌ی سه‌رنج بوو‪ ،‬ئه‌وه‌ بوو كه‌زۆرێك‬ ‫له‌چاالكوانی ب��واری مافه‌كانی ژنان‬ ‫زۆر رووكه‌شانه‌ مامه‌ڵه‌ی پرسه‌كه‌یان‬ ‫ده‌ك��رد‌و ته‌نانه‌ت ئه‌وانیش بێئه‌وه‌ی‬ ‫خۆیان بزانن‪ ،‬كه‌وتبوونه‌ سه‌نگه‌ری‬ ‫داكۆكی له‌به‌‌هاگه‌لێكی دژه‌ ژنه‌وه‌‪،‬‬ ‫كه‌هێزه‌ هه‌ره‌ كۆنسه‌رڤاتیڤه‌كانی ناو‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌ له‌چه‌شنی كۆمه‌ڵی‬ ‫ئیسالمی‪ ،‬س��ااڵن‌و سااڵنێكه‌ كار بۆ‬ ‫چه‌سپاندنیان ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫دیارده‌یه‌ یان نا؟‬ ‫ل��ی��ژن��ه‌ی ی��اس��ای��ی پ��ه‌رل��ه‌م��ان‬ ‫پێشنیازی ه�ه‌م��وارك��ردن�ه‌ك�ه‌ی به‌‌و‬ ‫ناوه‌وه‌ ره‌تكرده‌وه‌ كه‌ له‌كوردستاندا‬ ‫ش��وێ��ن�ی‌ ره‌س��م��ی‌ ب��ۆ له‌شفرۆشی‬ ‫نییه‌‌و له‌شفرۆشی نه‌بووه‌ته‌ دیارده‌‪.‬‬ ‫با ل��ه‌وه‌ بگه‌ڕێین كه‌ئایا بیانووی‬ ‫ئه‌سڵیی ده‌س����ه‌اڵت ه���ه‌ر ب��ه‌‌ح�ه‌ق‬ ‫ئ�ه‌م�ه‌ی�ه‌ ی��ان ئ��ه‌و ره‌ت��ك��ردن �ه‌وه‌ی �ه‌‬ ‫حیساباتی تری وه‌ك كێشمه‌كێشی‬ ‫حیزبی‌و قازانجی شه‌خسی هه‌ندێك‬ ‫له‌به‌‌رپرسانی له‌پشته‌‪ .‬هه‌ركامیان‬ ‫بێت‪ ،‬ره‌تكردنه‌وه‌كه‌ بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫ده‌نگی ناڕه‌زایی له‌نوێنه‌رانی ئه‌مپه‌ڕی‬ ‫كۆنسه‌رڤاتیزمی كۆمه‌ڵگه‌وه‌ له‌چه‌شنی‬ ‫م �ه‌الك��ان��ی ن���او ل��ی��ژن �ه‌ی ئ�ه‌وق��اف��ی‬ ‫په‌رله‌مان‌و كۆمه‌ڵی ئیسالمییه‌وه‌‪،‬‬ ‫تائه‌وپه‌ڕی هێزه‌ یه‌كسانییخوازه‌كان‬ ‫له‌چه‌شنی چاالكوانی بواری مافه‌كانی‬ ‫ژنان به‌‌رزبێته‌وه‌‪ .‬هه‌موو ئه‌م ده‌نگانه‌‬ ‫پێكه‌وه‌ جه‌ختیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌بوو‬ ‫كه‌نه‌خێر له‌شفرۆشی له‌كوردستاندا‬ ‫دیارده‌یه‌‌و هه‌ر بۆیه‌ش ده‌بێت یاسای‬ ‫قه‌ده‌غه‌كردنی بۆ ده‌ربچێت‪ ،‬یان یاسا‬ ‫كۆنه‌كه‌ هه‌مواربكرێت‪.‬‬ ‫خ��اڵ��ێ��ك��ی گ��رن��گ كه‌پێویسته‌‬ ‫ل��ێ��ره‌دا بوترێت ئ �ه‌وه‌ی �ه‌ ك�ه‌ له‌ناو‬ ‫پێداگرییه‌كانی چ��االك��وان��ی ب��واری‬ ‫مافه‌كانی ژناندا له‌سه‌ر ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌‬ ‫وه‌اڵمی دوو شت ناڕۆشنه‌‪ :‬یه‌كه‌م‪ ،‬دیار‬ ‫نییه‌ كه‌ئایا ئه‌وان داوای ده‌ركردنی‬ ‫یاسایه‌ك بۆ قه‌ده‌غه‌كردنی له‌شفرۆشی‬ ‫ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬ی��ان داوای هه‌مواركردنی‬ ‫یاسا كۆنه‌كه‌ ده‌كه‌ن‪ .‬دووه‌م‪ :‬ئه‌گه‌ر‬ ‫داوای هه‌مواركردنی یاسا كۆنه‌كه‌‬ ‫ده‌ك��ه‌ن‪ ،‬ئایا داوای ره‌سمییه‌تدان‬ ‫به‌‌و گۆڕانكارییانه‌ ده‌‌كه‌ن‪ ،‬كه‌كۆمه‌ڵی‬ ‫ئیسالمی پێشنیازیكردوون‪ ،‬یان‬ ‫پێشنیازی گ��ۆڕان��ك��اری��ی جیاوازتر‬ ‫ده‌كه‌ن‪ .‬وه‌اڵمی ئه‌م پرسیارانه‌ دیار‬ ‫نین‪ ،‬چونكه‌ به‌‌شدارانی دێباته‌كه‌‬ ‫زیاتر كاره‌كه‌یان لێبووه‌ته‌ ئه‌وه‌ی‬ ‫بتوانن بیسه‌لمێنن كه‌ئایا له‌شفرۆشی‬ ‫له‌كوردستاندا دیارده‌یه‌ یان نا‪.‬‬ ‫گرفتی ئ�ه‌م ج��ۆره‌ له‌دێباتكردن‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی���ه‌‪ ،‬ك��ه‌ك��ه‌س��ی دێ��ب��ات��ك �ه‌ر‬ ‫فۆكه‌سی له‌سه‌ر ته‌نیا یه‌ك به‌‌شێكی‬ ‫بابه‌‌ته‌كه‌یه‌‪ .‬كارێكی واش رێگه‌‬ ‫له‌وه‌ ده‌گرێت ئه‌و بتوانێت بیرێكی‬ ‫گشتگیرتر‌و قووڵتر له‌مه‌سه‌له‌كه‌‬ ‫ب��ك��ات��ه‌وه‌‪ ،‬ت��ا ببینێت ك�ه‌ئ�ه‌گ�ه‌ر‬ ‫به‌‌سه‌لماندنی ه�ه‌ب��وون��ی دی���ارده‌ی‬

‫له‌شفرۆشی له‌كوردستاندا‪ ،‬په‌رله‌مانی‬ ‫ناچاركرد یاسایه‌ك بۆ قه‌ده‌غه‌كردنی‬ ‫له‌شفرۆشی په‌سه‌ندبكات‪ ،‬یان یاسا‬ ‫كۆنه‌كه‌ هه‌مواربكات‪ ،‬كارێكی وا چی‬ ‫مانا‌و عاقیبه‌‌تێكی ناحه‌قانه‌ی ده‌بێت‬ ‫بۆ قوربانییه‌كانی ئه‌و دیارده‌یه‌‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی كه‌ئه‌م دێباته‌‌و پێداگرییه‌كی‬ ‫زۆر ل��ه‌س��ه‌ر ده‌رك���ردن���ی ی��اس��ای‬ ‫له‌شفرۆشی‪ ،‬ب��ه‌‌دوای ره‌تكردنه‌وه‌ی‬ ‫پ��ێ��ش��ن��ی��ازه‌ك��ان��ی ك��ۆم��ه‌ڵ��دا ه��ات‌و‬ ‫ئه‌وه‌یشی كه‌ له‌دێباته‌كه‌دا ئاسه‌وارێك‬ ‫بۆ ره‌خنه‌كردنی ئه‌و هه‌مواركردنانه‌‬ ‫نابینرێت ك�ه‌ك��ۆم�ه‌ڵ پێشنیازیان‬ ‫ده‌ك����ات‪ ،‬ئ �ه‌م �ه‌ ح���ه‌ق به‌‌كه‌سێك‬ ‫ده‌دات وایدابنێت كه‌چاالكوانی بواری‬ ‫مافه‌كانی ژن��ان ئاگاهانه‌ بێت یان‬ ‫نائاگاهانه‌‪ ،‬به‌‌كرده‌وه‌ كه‌وتوونه‌ته‌ شه‌ڕ‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و هه‌مواركردنانه‌ له‌یاسای‬ ‫قه‌ده‌غه‌كردنی له‌شفرۆشیی ساڵی‬ ‫‪‌١٩٨٨‬دا بكرێت كه‌كۆمه‌ڵی ئیسالمی‬ ‫بۆ په‌رله‌مان پێشنیازیكردوون‪.‬‬ ‫خه‌باتی كۆمه‌ڵی ئیسالمی بۆ‬ ‫به‌‌سزاگه‌یاندنی قوربانی‬ ‫م��ن ن��ازان��م چ��االك��وان��ی ب���واری‬ ‫مافه‌كانی ژن��ان كه‌ئاوا ك��اری جدی‬ ‫بۆ هه‌مواركردنی یاسای له‌شفرۆشی‬ ‫ده‌ك��ه‌ن‪ ،‬ل �ه‌وه‌ ئ��اگ��ادارن كه‌كۆمه‌ڵی‬ ‫ئیسالمی له‌پێشنیازه‌كانیدا داوای‬ ‫ئه‌وه‌ ده‌كات یاسا كه‌سی له‌شفرۆش‬ ‫ب��ه‌‌ب��ه‌‌ن��دك��ردن ت��ا ئ��اس��ت��ی ح��ه‌وت‬ ‫س��اڵ س��زا ب���دات‪ .‬ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا‬ ‫ئه‌و یاسایه‌ی كه‌خۆی هه‌یه‌‌و كاری‬ ‫پ��ێ��ده‌ك��رێ��ت‪ ،‬ك��ه‌س��ی ل �ه‌ش��ف��رۆش‬ ‫سزانادات‪ ،‬به‌‌ڵكو ته‌نیا به‌‌وه‌ حوكمی‬ ‫ده‌دات كه‌ له‌شوێنی تایبه‌‌تدا بخرێته‌‬ ‫به‌‌ر پڕۆگرامی بارهێنانه‌وه‌‌و گێڕانه‌وه‌ی‬ ‫بۆ ن��او كۆمه‌ڵگه‌‪ ،‬ن �ه‌ك گیركردنی‬ ‫له‌كونجه‌ ت��اری��ك�ه‌ك��ان��ی زی��ن��دان��دا‪.‬‬ ‫ئاخر مه‌رج نییه‌ هه‌ر یاسایه‌ك هی‬ ‫سه‌رده‌می حكومه‌تی به‌‌عس بوو ئیتر‬ ‫خراپتر بێت له‌یاسایه‌ك كه‌ هێزێكی‬ ‫سیاسی له‌كوردستان پێشنیازیده‌كات‪.‬‬ ‫به‌‌تایبه‌‌ت ئه‌گه‌ر قسه‌ له‌سه‌ر روانینی‬ ‫هێزه‌ سیاسییه‌كان بێت بۆ ژن‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫گومانی تیا نییه‌ كه‌حكومه‌تی به‌‌عس‪،‬‬ ‫س��ه‌رب��اری ه �ه‌م��وو دڕن��ده‌ی��ی�ه‌ك�ه‌ی‪،‬‬ ‫روانگه‌یه‌كی زۆر مۆدێرنتری هه‌بوو‬ ‫بۆ ژن تا حیزبێكی نه‌ریتخوازی وه‌ك‬ ‫كۆمه‌ڵی ئیسالمی‪.‬‬ ‫كۆمه‌ڵ پێشنیازی ئ �ه‌وه‌ ده‌ك��ات‬ ‫كه‌هه‌ر كه‌سێك له‌شفرۆشیكرد نانبڕاو‬ ‫بكرێت‌و له‌كاری حكومی ده‌ربكرێت‪.‬‬ ‫س��اده‌ت��ری��ن ره‌خ��ن �ه‌ی �ه‌ك كه‌بكرێت‬ ‫رووبه‌‌ڕووی پێشنیازێكی وا بكرێته‌وه‌‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ كه‌بڵێین ئه‌مه‌ داوای سزایه‌كی‬ ‫نائینسانییه‌‪ .‬سزای نائینسانی به‌‌و‬ ‫مانایه‌ی كه‌بۆ ده‌بێت كه‌سێك هه‌ر‬ ‫ب��ه‌‌وه‌ن��ده‌ی سه‌رپێچییه‌كی له‌یاسا‬ ‫كرد‪ ،‬دوای وه‌رگرتنی سزای زیندان‌و‬

‫گومانی تیا نیی ‌ه‬ ‫كه‌حكومه‌تی به‌‌عس‪،‬‬ ‫سه‌رباری هه‌موو‬ ‫دڕنده‌ییه‌كه‌ی‪،‬‬ ‫روانگه‌یه‌كی زۆر‬ ‫مۆدێرنتری هه‌بوو‬ ‫بۆ ژن تا حیزبێكی‬ ‫نه‌ریتخوازی وه‌ك‬ ‫كۆمه‌ڵی ئیسالمی‬

‫دان��ی غ�ه‌رام�ه‌‪ ،‬ژیانی كاركردنیشی‬ ‫لێتێكبده‌یت‌و هه‌لی‌ خۆپێگه‌یاندنی‬ ‫له‌ژیاندا بۆ كه‌مبكه‌یته‌وه‌‪.‬‬ ‫ك���ی���ن���ه‌‌و رق ل���ه‌ت���اوان���ب���ار‌و‬ ‫ب��ه‌‌ت��اڵ��ك��ردن �ه‌وه‌ی ت��ووڕه‌ی��ی له‌هه‌ر‬ ‫سیاقێكدا هه‌بێت‌و رێگه‌ی پێبدرێت‪،‬‬ ‫نابێت له‌سیاقی داڕشتنه‌وه‌ی یاسای‬ ‫سزاداندا رێگه‌ی پێبدرێت‪ ،‬ئه‌گه‌رنا‪،‬‬ ‫ئه‌وا كارێكی واده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫یاسایه‌كی سزادانمان هه‌بێت‪ ،‬كه‌كار‬ ‫ب��ۆ بێبه‌‌هاكردنی ژی��ان��ی ئینسانی‬ ‫بكات‪ ،‬ن�ه‌ك پاراستنی به‌‌های ئه‌و‬ ‫ژیانه‌‪ .‬ئاخر سزا هه‌یه‌‌و سزا هه‌یه‌‪ .‬بۆ‬ ‫نمونه‌‪ ،‬زیندانكردنی تاوانبار سزایه‌‌و‬ ‫زۆر تاوانبار هه‌ن شایان به‌‌و سزایه‌ن‪،‬‬ ‫له‌هه‌مانكاتدا ئه‌شكه‌نجه‌ش سزایه‌‪،‬‬ ‫به‌‌اڵم سزایه‌كی نائینسانی كه‌نابێت‬ ‫له‌به‌‌رانبه‌‌ر هیچ ئینسانێكدا‪ ،‬ئیتر چی‬ ‫بێتاوان بێت یان تاوانباری گه‌وره‌‪،‬‬ ‫پراكتیك بكرێت‪.‬‬ ‫ئ��ه‌وه‌ رق �ه‌ له‌ئینسان‌و نه‌بوونی‬ ‫رێزه‌ بۆ به‌‌های ئینسان كه‌حه‌زێكی وا‬ ‫له‌كه‌سێكدا یان الیه‌نێكدا دروستده‌كات‬ ‫ئینسانی تاوانكار سزایه‌ك بدات تا‬ ‫ژیانی ماوه‌ پێوه‌ی بناڵێنێت‪ .‬سزایه‌كی‬ ‫وا له‌نائینسانییه‌تیدا هیچی كه‌متر‬ ‫نییه‌ ل �ه‌وه‌ی كه‌حكومه‌تی پێشووی‬ ‫ب��ه‌‌غ��داد ه �ه‌ر كه‌سێك له‌سه‌ربازیی‬ ‫هه‌‌ڵبهاتایه‌ گوێی ده‌بڕی‌و بۆ هه‌موو‬ ‫ژیانی دیاریده‌كرد‪ ،‬یان له‌سعودیه‌‬ ‫ل �ه‌س �ه‌ر دزی���ی له‌جیاتی زیندانی‪،‬‬ ‫كه‌سێك ده‌ستی ده‌بڕدرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫كۆمه‌ڵی ئیسالمی پێشنیازده‌كات‬ ‫كه‌ به‌‌یاسا بكرێته‌ ئه‌ركی هه‌موو‬ ‫ه��اوواڵت��ی��ی �ه‌ك ك �ه‌ئ �ه‌گ �ه‌ر شایه‌تی‬ ‫حاڵه‌تێكی له‌شفرۆشی ب��وون‪ ،‬داوا‬ ‫به‌‌رزبكه‌نه‌وه‌ بۆ دادگا یان هه‌ر هیچ‬ ‫ناخه‌به‌‌ری پۆلیس ب��ده‌ن‪ .‬سه‌ره‌تا‬ ‫ده‌بێت ئه‌وه‌ بڵێین كه‌ئه‌گه‌ر له‌ناو ده‌قی‬ ‫یاسایه‌كدا كردنی شتێك وه‌ك ''ئه‌رك''‬ ‫نووسرا‪ ،‬كه‌واته‌ جێبه‌‌جێنه‌كردنی ئه‌و‬ ‫ئ�ه‌رك�ه‌ س��زای ل �ه‌س �ه‌ره‌‪ .‬ئه‌مه‌ له‌م‬ ‫حاڵه‌ته‌دا ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كه‌كۆمه‌ڵی‬ ‫ئیسالمی داواده‌كات هه‌ر هاوواڵتییه‌ك‬ ‫ئه‌گه‌ر شایه‌تی حاڵه‌تێكی له‌شفرۆشی‬ ‫بوو‪ ،‬به‌‌اڵم داوای به‌‌رزنه‌كرده‌وه‌ بۆ‬ ‫دادگا یان خه‌به‌‌ری پۆلیسی نه‌دا‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫ئه‌و هاوواڵتییه‌ ببرێته‌ به‌‌ر دادگا‌و سزا‬ ‫بدرێت‪.‬‬ ‫ل���ه‌وه‌ گه‌ڕێین كه‌ئایا كۆمه‌ڵی‬ ‫ئیسالمی خ��ۆی ئ �ه‌وه‌ن��ده‌ له‌دنیای‬ ‫م �ه‌ده‌ن��ی��ی �ه‌ت‌و ی��اس��ا‌و دادگ���اك���ان‌و‬ ‫ع��ه‌دال��ه‌ت ت��ێ��ده‌گ��ات ك �ه‌ئ �ه‌م رووه‌‬ ‫ن��ادروس��ت �ه‌ی پێشنیازه‌كه‌ی خۆی‬ ‫ببینێت یان نا‪ ،‬به‌‌اڵم ئیتر ئه‌م داوایه‌‬ ‫ئامانجی ئه‌وه‌یه‌ ئه‌ركی پۆلیسی بدات‬ ‫به‌‌سه‌ر تاك به‌‌تاكی هاوواڵتییاندا‌و‬ ‫هه‌موو بكات به‌‌پۆلیس به‌‌سه‌ر یه‌كه‌وه‌‪.‬‬ ‫ته‌نانه‌ت رژێمی تاڵیبان له‌ئه‌فغانستان‬ ‫به‌‌و هه‌موو ناوزڕاوییه‌ی خۆیه‌وه‌ به‌‌م‬ ‫ئاسته‌ ئه‌ركی پاراستنی ئه‌خالقییاتی‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ی نه‌دا به‌‌سه‌ر هاوواڵتییاندا‌و‬ ‫له‌جاڕنامه‌ی یاساكانی خۆیدا كه‌‬ ‫له‌ساڵی ‪1996‬دا ده‌ریانكرد‪ ،‬ئه‌ركی‬ ‫رێگرتن له‌ له‌ماڵده‌رچوونی ژنانی‬ ‫به‌‌ته‌نیا كرده‌ ئه‌ركی پیاوه‌كانی ناو‬ ‫خێزان‪ ،‬نه‌ك ئه‌ركی هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ی كۆمه‌ڵی ئیسالمی ده‌یكات‪،‬‬ ‫هه‌وڵی زه‌مینه‌سازییه‌ بۆ سازدانی‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی پۆلیسی‪ .‬كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك‬ ‫كه‌ له‌ڕێگه‌ی به‌‌گه‌ڕخستن‌و پێدانی رۆڵ‬ ‫به‌‌تاك به‌‌تاكی هاوواڵتییان‪ ،‬كۆمه‌ڵگه‌‬ ‫خ��ۆی‪ ،‬به‌‌بێ خۆهیالككردنی هێزه‌‬ ‫تۆتالیتارییه‌تێكی‬ ‫تۆتالیتاره‌كان‪،‬‬ ‫تۆتالیتارییه‌تی‬ ‫وه‌ك‬ ‫ئه‌خالقیی‬ ‫تاڵیبان به‌‌سه‌ر خۆیدا فه‌رزبكات‪.‬‬ ‫جاڕنامه‌ی یاساكانی مه‌مله‌كه‌تی‬ ‫ت���اڵ���ی���ب���ان‌و ج���اڕن���ام���ه‌ی م��اف �ه‌‬

‫من نازانم چاالكوانی بواری‬ ‫مافه‌كانی ژنان كه‌ئاوا كاری جدی‬ ‫بۆ هه‌مواركردنی یاسای له‌شفرۆشی‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬له‌وه‌ ئاگادارن كه‌كۆمه‌ڵی‬ ‫ئیسالمی له‌پێشنیازه‌كانیدا داوای‬ ‫ئه‌و‌ه ده‌كات یاسا كه‌سی له‌شفرۆش‬ ‫ب ‌ه‌به‌‌ندكردن تا ئاستی حه‌وت ساڵ‬ ‫سزا بدات‬ ‫گه‌ردوونییه‌كانی مرۆڤ‬ ‫شتێكی گرنگ كه‌ده‌بوایه‌ چاالكانی‬ ‫بواری مافه‌كانی ژنان له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا‬ ‫بیانزانیایه‌‌و تیایدا به‌‌حه‌زه‌ر بوونایه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ كه‌مه‌رج نییه‌ هه‌ر به‌‌وه‌ی دوو‬ ‫الیه‌ن دژ به‌‌یه‌ك دیارده‌ بوون‪ ،‬كه‌واته‌‬ ‫ئیتر له‌و مه‌سه‌له‌یه‌دا هاوسه‌نگه‌رن‌و‬ ‫ده‌توانن پێكه‌وه‌ به‌‌رانبه‌‌ر به‌ده‌سه‌اڵت‬ ‫كار بۆ ئه‌و ئامانجه‌ هاوبه‌‌شه‌یان بكه‌ن‪.‬‬ ‫خ���اڵ���ێ���ك ك����ه‌ ل���ه‌م���ه‌س���ه‌ل���ه‌ی‬ ‫له‌شفرۆشیدا جه‌وهه‌رییه‌‌و ده‌بێت‬ ‫ئێمه‌ چاالكوانی بواری مافه‌كانی ژنان‬ ‫له‌هه‌رشت زیاتر حیسابی بۆ بكه‌ین‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ كه‌ئایا ئێمه‌ له‌كوێوه‌یه‌ دژی‬ ‫هه‌بوونی له‌شفرۆشین‌و خه‌ڵكی تر‬ ‫له‌كوێوه‌‪ .‬نموونه‌یه‌ك كه‌ده‌توانێت ئه‌م‬ ‫جیاوازییه‌ جه‌وهه‌رییه‌ به‌‌رجه‌سته‌بكات‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ كه‌هه‌م جاڕنامه‌ی یاساكانی‬ ‫م �ه‌م��ل �ه‌ك �ه‌ت��ی ت��اڵ��ی��ب��ان‌و هه‌میش‬ ‫ج��اڕن��ام �ه‌ی گ �ه‌ردوون��ی��ی مافه‌كانی‬ ‫مرۆڤ‪ ،‬كه‌دوو جاڕنامه‌ی سه‌دوهه‌شتا‬ ‫پله‌ پێچه‌وانه‌ی یه‌كن‪ ،‬هه‌ردوو دژی‬ ‫له‌شفرۆشین‪ ،‬به‌‌اڵم دیاره‌ له‌دوو خاڵی‬ ‫ده‌ستپێكردنی ته‌واو جیاوازه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی كه‌ئێمه‌ ل�ه‌ك��وێ��وه‌ دژی‬ ‫له‌شفرۆشین یان ده‌بێت له‌كوێوه‌ دژی‬ ‫له‌شفرۆشی بین‪ ،‬ئه‌مه‌ له‌درێژه‌ی ئه‌م‬ ‫باسه‌دا دێمه‌وه‌ سه‌ری‪ .‬ئه‌وه‌ی لێره‌دا‬ ‫گرنگه‌ بوترێت ئ�ه‌وه‌ی�ه‌ كه‌كه‌سێك‬ ‫ل �ه‌پ��ی��ش��ن��ی��ازن��ام �ه‌ك �ه‌ی ك��ۆم �ه‌ڵ��ی‬ ‫ئیسالمیدا ده‌توانێت به‌‌ئاسانی ئه‌وه‌‬ ‫ببینێت كه‌ الی ئ��ه‌وان ''پاراستنی‬ ‫ئابڕوو''‪ ،‬هه‌روه‌ها پاراستنی ئادابی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی پاكانه‌ی سه‌ره‌كییه‌ بۆ‬ ‫وجوبی قه‌ده‌غه‌كردنی له‌شفرۆشی‬ ‫ل�ه‌ك��وردس��ت��ان��دا‪ .‬چ��االك��وان��ی ب��واری‬ ‫مافه‌كانی ژنان ده‌بوایه‌ ئه‌وه‌ بزانن‬ ‫كه‌كردنی پاراستنی دابونه‌ریت‌و ئادابی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی به‌خاڵی ده‌ستپێكردن بۆ‬ ‫وه‌ستانه‌وه‌ دژ به‌‌دیارده‌ی له‌شفرۆشی‪،‬‬

‫ئارگیومێنتێكی تاڵیبانانه‌یه‌ نه‌ك‬ ‫ئارگیومێنتی كه‌سانێك كه‌ به‌‌دوای‬ ‫ده‌ركردنی ژنانه‌وه‌ن له‌و مه‌وقعییه‌ته‌ی‬ ‫ك������ه‌وه‌ك ش����ه‌ره‌ف����ی ك��ۆم �ه‌ڵ��گ �ه‌‬ ‫سه‌یربكرێن‪ .‬ئێمه‌ نابێت ئه‌و فێڵه‌مان‬ ‫به‌‌سه‌ردا تێپه‌ڕێت‌و نه‌زانین كه‌بیانووی‬ ‫پاراستنی ئه‌خالقییاتی كۆمه‌ڵگه‌‪،‬‬ ‫ه��ه‌ر به‌‌ته‌نیا فیعلی له‌شفرۆشیی‬ ‫پێ قه‌ده‌غه‌ناكرێت‪ ،‬به‌‌ڵكو ده‌كرێت‬ ‫به‌‌كاربهێنرێت ب��ۆ ق�ه‌ده‌غ�ه‌ك��ردن��ی‬ ‫هه‌رجۆره‌ په‌یوه‌ندییه‌كی سێكسی كه‌‬ ‫ل�ه‌ده‌ره‌وه‌ی گرێبه‌‌ندی هاوسه‌رێتییدا‬ ‫ئ�ه‌ن��ج��ام��ب��درێ��ت‪ .‬ب��ه‌‌م��ان��ای�ه‌ك��ی تر‪،‬‬ ‫ئ��ه‌گ��ه‌ر ت��ۆ رێ��گ �ه‌ب��ده‌ی��ت الیه‌نێك‬ ‫ی��ان حكومه‌ت ب��ه‌‌ن��اوی تێكچوونی‬ ‫ئ �ه‌خ�لاق��ی��ی��ات��ی ك��ۆم��ه‌ڵ��گ��ه‌وه‌ دژ‬ ‫به‌‌له‌شفرۆشی بوه‌ستێته‌وه‌‪ ،‬ئ�ه‌وا‬ ‫ناتوانیت رێگه‌ی لێبگرێت ئه‌گه‌ر هه‌ر‬ ‫به‌‌هه‌مان بیانووه‌وه‌ دژ به‌‌په‌یوه‌ندیی‬ ‫سێكسیی ئاره‌زوومه‌ندانه‌ی كچان‌و‬ ‫كوڕانیش بوه‌ستێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌رچی‬ ‫ئه‌مه‌یان كارێكی ئاره‌زوومه‌ندانه‌یه‌‌و‬ ‫بازرگانییكردن به‌‌له‌شه‌وه‌ی تیادا نییه‌‪.‬‬ ‫خۆ هه‌ر به‌‌ڕاستیش بۆ كه‌سێك كه‌‬ ‫موتابه‌‌عه‌ی ئه‌و دێباتانه‌ی كردبێت كه‌‬ ‫به‌‌دوای ره‌تكردنه‌وه‌ی پێشنیازه‌كانی‬ ‫كۆمه‌ڵدا هات‪ ،‬ئاسانبوو ئه‌وه‌ ببینێت‬ ‫كه‌ له‌زیهنی هه‌ندێك له‌به‌‌شداربوواندا‬ ‫دی����ارده‌ی ل �ه‌ش��ف��رۆش �ی‌و دی���ارده‌ی‬ ‫په‌یوه‌ندیی سێكسیی ئاره‌زوومه‌ندانه‌ی‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی گرێبه‌‌ندی هاوسه‌رێتیی‬ ‫به‌‌جۆرێك تێكه‌ڵده‌بوو‪ ،‬كه‌هه‌ردوو‬ ‫ك��اره‌ك �ه‌ی��ان وه‌ك ی��ه‌ك ش��ت قسه‌‬ ‫لێده‌كرد‪ ،‬هه‌روه‌ها هه‌ندێكی تریشیان‬ ‫ه���ه‌ر ب��ه‌‌ئ�ه‌ن��ق�ه‌س��ت ك��ات��ێ��ك باسی‬ ‫قه‌ده‌غه‌كردنی له‌شفرۆشییان ده‌كرد‪،‬‬ ‫مه‌به‌‌ستیان هه‌ردوو دیارده‌كه‌ بوو‪.‬‬ ‫قه‌الچۆكردنی له‌شفرۆشی له‌پێناو‬ ‫قه‌الچۆكردنی ئایدزدا؟‬ ‫ئارگیومینتێك ك �ه‌ه �ه‌ر هه‌موو‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫فه‌ر هه‌نگ ‪19‬‬

‫خوێندنه‌وه‌یه‌ك بۆ فیلمی‌ ته‌پڵی ته‌نه‌كه‌یی‬ ‫(‪)The tine Drum‬‬ ‫ی بیست ساڵه‌‬ ‫چركه‌یه‌ك ‌‬ ‫ئا‪ :‬سووسه‌ن ئه‌بووبه‌كر‬ ‫ی‬ ‫“ت��ه‌پ��ڵ��ی ت��ه‌ن��ه‌ك��ه‌ی��ی” ل �ه‌رۆم��ان��ێ��ك � ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خه‌اڵت ‌‬ ‫ده‌رهێنه‌ر‪ :‬فولكێر شلۆندرۆف‪ ،‬فیلمنامه‌‪ :‬گۆنته‌رگراس وه‌رگیراو‌ه كه‌براو‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نۆبڵی ئه‌ده‌به‌‪ .‬گێڕانه‌وه‌ی ‌ه به‌ته‌كنیكێك ‌‬ ‫ی رۆمانێك ‌‬ ‫ژان كلۆد كاریه‌ر له‌سه‌ر بنه‌ما ‌‬ ‫ی هه‌موو‬ ‫ی یه‌ك دانان ‌‬ ‫زیندوو و له‌ته‌نیشت ‌‬ ‫گۆنته‌ر گراس‪.‬‬ ‫ئه‌كته‌ره‌كان‪ :‬ماریۆ ئ��ادۆل��ف (ئالفرێد سیمبۆل‌و خوازه‌كان‪ ،‬نازیسم ده‌بات ‌ه ژێر‬ ‫ی لێده‌گرێت‪ ،‬ئه‌م‬ ‫ماتزارت)‪ ،‬ئانجێال وینكلێر (ئێگنێس)‪ ،‬پ��رس��ی��اره‌وه‌و ره‌خ��ن� ‌ه ‌‬ ‫ده‌یڤید بێنت (ئۆسكار)‪ ،‬كاترینا تالباخ ره‌خنه‌گرتن ‌ه له‌ئایدۆلۆژیا‪ ،‬هه‌ندێكجار‬ ‫ی‬ ‫ی چۆنیه‌تی‌‌و هۆكار ‌‬ ‫(م��اری��ا)‪ ،‬دان��ی �ه‌ل ئۆلبریسكسی (ی��ان باس له‌لێكدانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی بوونه‌وه‌رێك ده‌ك��ات به‌ناو‬ ‫ی سه‌رهه‌ڵدان ‌‬ ‫برۆنسكی‌)‪ ،‬تینال ئه‌نجل (ئانا كۆلجایسچك ‌‬ ‫ی‬ ‫گه‌نج)‪ ،‬بێرتا درۆز (ئانا كۆلجایسچێك)‪ ،‬هیتله‌رو هه‌ندێكجار گاڵت ‌ه به‌بیركردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی سۆسیالیسم‪.‬‬ ‫رۆالن��د تۆبنێر (جۆزێف كۆلجایسچێك)‪ ،‬رووكه‌ش‪ ،‬به‌اڵم وێرانكه‌ر ‌‬ ‫ی فیلمه‌كه‌دا‬ ‫ش��ارل ئ��ازن��وار(م��ارك��ۆس)‪ ،‬فریتز هالك ئه‌م گاڵته‌كردن ‌ه له‌هه‌موو شوێن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ژیاننام ‌ه ‌‬ ‫(بێبرا)‪ ،‬ماریال ئۆولی ڤێری‌(رزۆڤیتا)‪ ،‬ده‌بیندرێ‌‪ .‬فیلمه‌ك ‌ه به‌گێڕانه‌و‌ه ‌‬ ‫ی هه‌موو‬ ‫منداڵێك به‌ناو ئۆسكار‪ ،‬به‌بینین ‌‬ ‫میگزیسالو چێخۆفیتز(كۆبیال)‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی بیست ساڵ ‌ه ‌‬ ‫ی ژیانی‌‪ ،‬مێژوو ‌‬ ‫الیه‌نه‌كان ‌‬ ‫پێشه‌كی‌‬ ‫ی رای��ش به‌وێناده‌كێشێت‪.‬‬ ‫ی ده‌س��ه‌اڵت��دار ‌‬ ‫ی دووهه‌م ‌‬ ‫ی جه‌نگ ‌‬ ‫ی ئه‌ڵمان دوا ‌‬ ‫سینه‌ما ‌‬ ‫ی ئۆسكار‬ ‫ی یه‌كه‌مدا‪ ،‬هه‌ڵسوكه‌وت ‌‬ ‫ی له‌الیه‌ن ‌‬ ‫ی تر ‌‬ ‫جیهانی‌‪ ،‬ه��اوش��ان له‌گه‌ڵ واڵت��ان� ‌‬ ‫ی به‌سه‌ردا هاتووه‌‪ ،‬ده‌بینین له‌ناو بنه‌ماڵه‌‪ ،‬كۆمه‌ڵگا و‪. ...‬‬ ‫ی زۆر ‌‬ ‫ئه‌وروپا گۆڕان ‌‬ ‫ی راب��ردوودا ئه‌گه‌ر هه‌ر چاو له‌م الیه‌ن ‌ه بكه‌ین فیلمه‌ك ‌ه‬ ‫ی ك ‌ه له‌سه‌د‌ه ‌‬ ‫ئه‌و ئه‌وروپای ‌ه ‌‬ ‫ی ده‌بینین‪.‬‬ ‫ی كۆمه‌اڵیه‌ت ‌‬ ‫ی ك��ۆم �ه‌اڵی �ه‌ت �ی‌‌و به‌میلۆدرامێك ‌‬ ‫ت��ووش��ی زۆر ك��ێ��ش� ‌ه ‌‬ ‫ی تاوان‬ ‫ی ‪ 50‬و ئۆسكار منداڵێك که‌مئه‌ندا ‌م بینه‌ر ‌‬ ‫ی ب��ب��وو‪ ،‬ل�ه‌ده‌ی�ه‌ك��ان� ‌‬ ‫م��رۆڤ��ای�ه‌ت� ‌‬ ‫ی ده‌وروب �ه‌ری �ه‌ت �ی‌‌و‬ ‫ی كۆمه‌ڵگا ‌‬ ‫ی ده‌رهێنه‌رانێك ك ‌ه خراپكار ‌‬ ‫‪60‬دا به‌سه‌رهه‌ڵدان ‌‬ ‫ی ئه‌وانیتر‬ ‫ی ئه‌ڵماندا بۆ هه‌ڵهاتن له‌و نه‌هامه‌تیی ‌ه ‌‬ ‫له‌شه‌پۆلی ن��وێ��ی سینه‌ما ‌‬ ‫ی ته‌پڵێك‬ ‫ی تووشی ده‌كه‌ن‪ ،‬رووده‌كات ‌ه كوتان ‌‬ ‫ی له‌ژێر كاریگه‌ر ‌‬ ‫ده‌رده‌ك���ه‌ون‪ ،‬به‌ته‌واو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌و به‌شێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی كه‌هاوار‌ه خنكاوه‌كان ‌‬ ‫ئاڵووگۆڕ‌ه سیاسی‌و دیكتاتۆرییه‌كان ‌‬ ‫ی ب �ه‌رده‌وام‌و ریتمێك ده‌رده‌بڕێت‪ .‬ته‌پڵه‌ك ‌ه‬ ‫ی جه‌نگ ‌‬ ‫ی خۆیاندا ب��وون‪ .‬دوا ‌‬ ‫سه‌رده‌م ‌‬ ‫ی‬ ‫ی به‌رێككه‌وتنێك له‌نێوان له‌م الیه‌ن ‌ه كۆمه‌اڵیه‌تییه‌دا‪ ،‬دی هاوێژ ‌‬ ‫ی جیهان ‌‬ ‫دووهه‌م ‌‬ ‫ی كه‌گه‌وره‌كان‬ ‫ی عاقڵه‌‪ ،‬له‌و شوێن ‌ه ‌‬ ‫ی سۆڤییه‌ت‪ ،‬ئه‌ڵمانیا منداڵێك ‌‬ ‫ئه‌مریكاو یه‌كیه‌ت ‌‬ ‫ی ته‌پڵ‪،‬‬ ‫ی تاوانبارن هیچ شتێك جگ ‌ه له‌كوتان ‌‬ ‫ی رۆژئاواو ئه‌ڵمانیا ‌‬ ‫به‌دوو به‌شی ئه‌ڵمانیا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تاقه‌تهێنان ‌‬ ‫ی ئاست ‌‬ ‫ی له‌الیه‌ن ناتوانێت ده‌رب��ڕ ‌‬ ‫رۆژهه‌اڵت دابه‌شبوو و هه‌ر به‌شێك ‌‬ ‫ی نوێی ئه‌ڵمان) بێت‪.‬‬ ‫یه‌كێك له‌و دوو زلهێزه‌و‌ه به‌ڕێوه‌ده‌چوو‪ .‬ئۆسكار (ب���ه‌ر‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی گ �ه‌وره‌ك��ان‪ ،‬ه �ه‌ژار ‌‬ ‫ی جیهان ‌‬ ‫ی تاوانكار ‌‬ ‫ئه‌م ‌ه س�ه‌رده‌م��ێ��ك ب��وو كه‌ده‌رهێنه‌ر ‌‬ ‫ی نێوان‬ ‫ی نوێی ئه‌ڵمانیا فۆلكێر شلۆندرۆف ئابووری‌‪ ،‬جیاوازیی ‌ه نه‌ژادییه‌كان ‌‬ ‫سینه‌ما ‌‬ ‫ی جێرمه‌نه‌كان‌و كاشۆبینه‌كان‌و پۆڵه‌ناییه‌كان‬ ‫ی گه‌نجێتیدا ب���وو‪ .‬كێش ‌ه ‌‬ ‫ل �ه‌ه �ه‌ڕه‌ت � ‌‬ ‫ی وال���ه‌م ب��ه‌ره‌ی�� ‌ه ده‌ك���ات ته‌پڵی ب��ۆش‌و‬ ‫ده‌سه‌اڵت ‌ه داس�ه‌پ��اوه‌ك��ان‌و برینداربوون ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ته‌نه‌كه‌یی نازیسم بكوتێت‪ ،‬به‌و هاواران ‌ه ‌‬ ‫ی نه‌ته‌وه‌یی ئه‌ڵمانییه‌كان جیاواز ‌‬ ‫هه‌ست ‌‬ ‫ی هیچ به‌رهه‌مناهێنێت‪،‬‬ ‫ی رۆژهه‌اڵت‌و رۆژئاوا‪ ،‬كه‌جگ ‌ه له‌وێران ‌‬ ‫ی دوو بلۆك ‌‬ ‫ئایدۆلۆژیا ‌‬ ‫ی ده‌دات‪.‬‬ ‫ی جیهان ‌‬ ‫ی كۆمه‌ڵگا ‌‬ ‫ی نیشان ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی وێرانكه‌ر ‌‬ ‫وایلێكرد بێزاربێت له‌شێتێت ‌‬ ‫ی كۆمه‌ڵناسییه‌و‌ه چاو‬ ‫ێ له‌روانگ ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌ڵمانییه‌كان ناكر ‌‬ ‫ن��ازی��زم‌و نه‌ته‌وه‌په‌رست ‌‬ ‫ی‬ ‫ی په‌ره‌سه‌ندن ‌‬ ‫ی رایشدا‪ .‬هه‌ر بۆی ‌ه شلۆندرۆف له‌فیلمه‌ك ‌ه بكه‌ین‌و شێو‌ه ‌‬ ‫له‌سه‌رده‌م ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سۆسیالیسم ‌‬ ‫ی سه‌رهه‌ڵدان ‌‬ ‫ی كه‌زۆر هه‌ستیاران ‌ه هۆكاره‌كان ‌‬ ‫بوو به‌و ده‌رهێنه‌ر‌ه ‌‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ت ‌ه كاریده‌كرد كه‌ئایدۆلۆژیا نه‌ته‌وه‌یی له‌به‌رچاو نه‌گرین‪.‬‬ ‫چی به‌سه‌ر نه‌ته‌وه‌كان دێنێت‪ .‬شێتێت ‌‬ ‫ی ن��ازی��س��م‪ :‬به‌ستێنه‌كان‪،‬‬ ‫ی س�ه‌ره�ه‌ڵ��دان� ‌‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی ده‌سه‌اڵت ‌‬ ‫ی رای �ش‌و ئه‌ڵمانیای ئاخێزگه‌كان‬ ‫ی دووهه‌م ‌‬ ‫ی پاش جه‌نگ ‌‬ ‫وێران ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌ره‌ك ‌‬ ‫ی دووهه‌مدا‪ ،‬كه‌مه‌به‌ست ‌‬ ‫ی جیهانی‌‪ ،‬له‌الیه‌ن ‌‬ ‫ئ��ه‌و ‌‬ ‫ی هێماناسی‌و‬ ‫ی ك��رد به‌هونه‌رمه‌ندێك كه‌هه‌موو ده‌ره��ێ��ن��ه‌ره‌‪ ،‬ب�ه‌ی��ارم�ه‌ت� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌رهه‌ڵدان ‌‬ ‫هه‌وڵی ل��ه‌وه‌دا چڕبكاته‌و‌ه كه‌ره‌خن ‌ه ل ‌ه سیمبۆلیسم ك��اره‌س��ات � ‌‬ ‫ی ئایدۆلۆژیا ‌‬ ‫“نه‌هامه‌تییه‌كان ‌‬ ‫ی فاشیسم‌و نازیسم لێكده‌درێته‌وه‌و به‌وێناده‌كێشرێ‌‪.‬‬ ‫نازیسم بگرێت له‌ئه‌ڵمانیا‪ .‬سینه‌ما ‌‬ ‫ی ب��ۆ تێگه‌یشتن ل��ه‌م الی �ه‌ن �ه‌‪ ،‬پێویست ‌ه‬ ‫ش��ل��ۆن��درۆف‪ ،‬سینه‌مایه‌ك ‌ه كه‌ره‌خن ‌ه ت��اڕاده‌ی�ه‌ك شاره‌زاییمان هه‌بێت به‌سه‌ر‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌د‌ه ‌‬ ‫ی یه‌كه‌م ‌‬ ‫ی ئه‌ڵمانیا له‌نیو‌ه ‌‬ ‫ل �ه‌ن��ازی��س��م ده‌گ���ری���ت‪ ،‬ه �ه‌ڵ��ب �ه‌ت ن �ه‌ك مێژوو ‌‬ ‫ی كوشتن ‌‬ ‫به‌وێناكێشان ‌‬ ‫ی فیلمه‌ك ‌ه باس‬ ‫ی جووله‌كه‌كان بیسته‌مدا‪ .‬له‌به‌ر ئ �ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئ��ه‌و ش��ت� ‌ه ‌‬ ‫ی��ان به‌وێناكێشان ‌‬ ‫ی ئه‌ڵمانیا ده‌كات‪.‬‬ ‫ی ئه‌و سااڵن ‌ه ‌‬ ‫ی پێی له‌مێژوو ‌‬ ‫ی ماڵوێرانكه‌رو ئه‌نجامه‌كان ‌‬ ‫ده‌وترێ شه‌ڕ ‌‬ ‫ی جیهانی‌‪،‬‬ ‫ی یه‌كه‌م ‌‬ ‫ی ئه‌ڵمانیا پاش جه‌نگ ‌‬ ‫له‌ئه‌وروپا‪ ،‬به‌ڵكو ئه‌و به‌سیحر ‌‬ ‫ی له‌ده‌ستدا‪ .‬له‌و‬ ‫ی نه‌ته‌وه‌یی خۆ ‌‬ ‫ی سینه‌ما غ��ورور ‌‬ ‫ده‌ستیدای ‌ه نه‌شته‌رگه‌ریكردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تاڵ ‌‬ ‫ی بیركردنه‌وه‌و س��ااڵن�ه‌دا كه‌هاوپه‌یمانه‌كان تام ‌‬ ‫ی قوتابخان ‌ه سیاسییه‌كان ‌‬ ‫فه‌لسه‌ف ‌ه ‌‬ ‫ی شكست ده‌چێژن‌و تووشی نه‌هامه‌تییه‌كیتر‬ ‫ی‬ ‫ی ت���از‌ه ب �ه‌ن��او ‌‬ ‫هاوچه‌رخ‪ .‬شلۆندرۆف له‌پرس ‌ه مرۆڤایه‌تی‌‌و ده‌ب���ن‪ .‬نه‌هامه‌تییه‌ك ‌‬ ‫هه‌ستییه‌كان ئ�ه‌والت��ر ده‌ڕوات‌و زه‌ین ‌‬ ‫ی‬ ‫ی جه‌نگ‪ .‬ئه‌وان ‌ه ‌‬ ‫ی دوا ‌‬ ‫ی ئابوور ‌‬ ‫ی قه‌یران ‌‬ ‫ی ل���ه‌گ���ه‌ڵ چ��ۆن��ی�ه‌ت� ‌‬ ‫ب��ه‌رده‌ن��گ��ه‌ك��ان�� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تووشی شكست ه��ات��وون‪ ،‬جگ ‌ه ل �ه‌و‌ه ‌‬ ‫ی نازیسم سه‌رقاڵده‌كات‪.‬‬ ‫بیركردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی چوار‬ ‫ی جه‌نگ ‌‬ ‫ی دوا ‌‬ ‫شكستخواردو ملشۆڕ ‌‬

‫ی‬ ‫ی گه‌ور‌ه ‌‬ ‫ساڵه‌ن‪ ،‬ئێستا له‌گه‌ڵ قه‌یرانێك ‌‬ ‫ئابووری‌‌و هه‌ژاری‌‌و نه‌هامه‌تییدا رووبه‌ڕوون‪.‬‬ ‫كرێكاره‌كان له‌سه‌ر كار ده‌رده‌كرێن‪ ،‬هه‌ژارو‬ ‫نه‌خۆشی په‌ره‌ده‌ستێنێت‌و سه‌رمایه‌داره‌كان‬ ‫پاره‌كانی‌ خۆیان بلۆك ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ی زۆر له‌م سه‌رمایه‌داران ‌ه‬ ‫ی به‌شێك ‌‬ ‫له‌به‌ر ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ئ �ه‌وروپ��ان‬ ‫ی دانیشتوو ‌‬ ‫جووله‌كه‌كان ‌‬ ‫ی رق‌و‬ ‫ی سه‌رهه‌ڵدان ‌‬ ‫(ئه‌ڵمانیا) به‌ستێن ‌‬ ‫ی ل �ه‌م نه‌ته‌وه‌ی ‌ه له‌دڵی ئادۆلف‬ ‫ت���ووڕ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی عه‌داله‌ت ‌‬ ‫هێتله‌ردا به‌پشتبه‌ستن به‌بونیاد ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆمه‌ڵناسان ‌ه ‌‬ ‫ی له‌بیركردنه‌و‌ه ‌‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌ت ‌‬ ‫هێتله‌ر‬ ‫شكڵده‌گرێت‪.‬‬ ‫سۆسیالیزمدا‬ ‫به‌كه‌ڵكوه‌رگرتن له‌م دوو شته‌‪ ،‬یه‌كیان‬ ‫ی نه‌ته‌وه‌ی ئه‌ڵمان‌و‬ ‫غ��وروری پێشێلكراو ‌‬ ‫ی سه‌رمای ‌ه‬ ‫ی عادالن ‌ه ‌‬ ‫دووه �ه‌م دابه‌شبوون ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سۆسیالیسم‪ ،‬ئایدۆلۆژیا ‌‬ ‫ی ئااڵ ‌‬ ‫به‌هه‌ڵدان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی وات � ‌ه سۆسیالیسم ‌‬ ‫ی خ��ۆ ‌‬ ‫مه‌ترسیدار ‌‬ ‫ی ده‌ركردبوو)‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی(ك ‌ه به‌نازیسم ناو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌ڵمانیا‪ ،‬له‌ژێر ئااڵ ‌‬ ‫دامه‌زراند‪ .‬خه‌ڵك ‌‬ ‫ی‬ ‫دروشم ‌ه نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬عه‌داله‌تخوازی‌‌و بێزار ‌‬ ‫ی بوون‪،‬‬ ‫له‌كاپیتالیسم كه‌جووله‌كه‌كان هۆكار ‌‬ ‫ی‬ ‫پۆل پۆل په‌یوه‌ستبوون به‌قوتابخان ‌ه ‌‬ ‫ی یاسایی‌و‬ ‫هێتله‌ره‌وه‌‪ .‬نازیسم به‌شێو‌ه ‌‬ ‫ی دۆزییه‌وه‌و‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫داڕێژراو له‌ده‌وڵه‌تدا جێگا ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كرد به‌پێشه‌وا‪ .‬ئێستا‪ ،‬رێژ‌ه ‌‬ ‫هێتله‌ر ‌‬ ‫ی داده‌به‌زێت‌و‬ ‫ی ئابووری‌‌و بێكار ‌‬ ‫هه‌اڵوسان ‌‬ ‫ی پیشه‌سازی‬ ‫ی گه‌ور‌ه ‌‬ ‫ئه‌ڵمانیا پێشكه‌وتن ‌‬ ‫به‌خۆیه‌و‌ه ده‌بینێت‪ .‬له‌م فیلمه‌دا‪ ،‬كۆمه‌ڵێك‬ ‫ی خوێنه‌ر ده‌درێت‪،‬‬ ‫سیمبۆلی تایبه‌ت نیشان ‌‬ ‫ی گۆشتی قاز فرۆشی به‌شێلم‬ ‫ی دوكان ‌‬ ‫گۆڕین ‌‬ ‫ی‬ ‫ی یه‌كه‌مدا ده‌رخه‌ر ‌‬ ‫فرۆشی له‌سكانسه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌م بابه‌ته‌یه‌‪ .‬ده‌رهێنه‌ر‪ ،‬دروشمه‌كان ‌‬ ‫ی پڕ له‌گه‌ندو‬ ‫حیزبی نازیسم به‌سووپێك ‌‬ ‫گ��وو و پیسایی ده‌شوبهێنێ‌‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ئۆسكار نوێنه‌رێك ‌ه له‌هێتله‌ر (نازیسم)‪.‬‬ ‫ی ئۆسكار‬ ‫ی گه‌شه‌كردن ‌‬ ‫ی وه‌ستان ‌‬ ‫كات ‌‬ ‫ی نازیسم‪،‬‬ ‫هاوكات ‌ه له‌گه‌ڵ دام �ه‌زران��دن � ‌‬ ‫ی جه‌نگ‬ ‫له‌كۆتایی فیلمه‌كه‌دا ‪ ،‬ئه‌و كات ‌ه ‌‬ ‫كۆتاییدێت‌و ئۆسكار ته‌پڵ ‌ه ته‌نه‌كه‌ییه‌ك ‌ه‬ ‫ده‌خات ‌ه چاڵێكه‌وه‌و بڕیارده‌دات گه‌وره‌بێت‬ ‫ی‬ ‫بیست ساڵ ‌ه ئۆسكار (ئه‌ڵمانیا) گه‌ش ‌ه ‌‬ ‫نه‌كردووه‌و باڵق نه‌بووه‌‪ .‬ئه‌م روانگه‌یه‌‪،‬‬ ‫ی فیكری‬ ‫ئ��ام��اژه‌ی � ‌ه ب�ه‌گ�ه‌ش� ‌ه ن �ه‌ك��ردن � ‌‬ ‫ی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یه‌ك‌و وه‌ستان له‌شوێنێكدا بۆ ماو‌ه ‌‬ ‫بیست ساڵ‪ ،‬كه‌ئه‌گه‌ر ئه‌م بیست ساڵ ‌ه‬ ‫له‌مێژوو بسڕدرێته‌و‌ه ته‌نها یه‌ك چركه‌سات‬ ‫ده‌مێنێته‌وه‌‪ .‬چركه‌ساتێك كه‌ئۆسكار‬ ‫ی‬ ‫بڕیارده‌دات سه‌ره‌نجام بگه‌ڕێته‌و‌ه بۆ ال ‌‬ ‫ی سیاسی‪.‬‬ ‫گه‌شه‌و تێگه‌یشتن ‌‬ ‫ی ئه‌ڵمانیادا‬ ‫ی ل��ه‌م��ێ��ژوو ‌‬ ‫وه‌ك ئ����ه‌و‌ه ‌‬ ‫رووی����داوه‌و له‌فیلمه‌كه‌دا دی���اره‌‪ ،‬پرسی‬ ‫ی‬ ‫ی په‌یوه‌ستبوون ‌‬ ‫ی گرنگترین هۆكار ‌‬ ‫ئابوور ‌‬ ‫ی نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌‪.‬‬ ‫جێرمه‌نه‌كان ‌ه به‌سۆسیالیسم ‌‬ ‫له‌به‌شی سه‌ره‌تایی فیلمه‌كه‌دا ئێم ‌ه ئۆسكارو‬ ‫ی وێنایی ده‌بینین‪.‬‬ ‫ی وه‌ك دوو خواز‌ه ‌‬ ‫دایك ‌‬ ‫ی هێتله‌ر‪ ،‬ئێگنێس‬ ‫ئۆسكار به‌جێگا ‌‬ ‫ی جێرمه‌ن‪ .‬ئۆسكار وه‌ك‬ ‫ی نه‌ته‌و‌ه ‌‬ ‫به‌جێگا ‌‬ ‫هێتله‌ر كورته‌بااڵی ‌ه (هێتله‌ر له‌ئه‌وروپا‬ ‫ی كورت ‌ه بااڵییه‌و‌ه به‌پێاو‌ه بچوكه‌ك ‌ه‬ ‫به‌هۆ ‌‬ ‫ده‌ناسرا‪ ،‬له‌پرس ‌ه سێكسییه‌كان ك ‌ه له‌ناو‬ ‫گ �ه‌وره‌ك��ان��دا ب��اوه‌ خ��ۆی‌ دوورده‌گ��رێ��ت‪،‬‬ ‫وه‌ك هێتله‌ر كه‌ته‌نانه‌ت له‌گه‌ڵ دوایین‬

‫ی سێكسی نه‌بوو)‪.‬‬ ‫ده‌زگیرانیشیدا پێوه‌ند ‌‬ ‫ئێگنێس ئۆسكار پێشكه‌ش به‌م دونیای ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی كه‌نازانرێت باوك ‌‬ ‫ده‌كات‪ ،‬ئه‌و ئۆسكار‌ه ‌‬ ‫كیی ‌ه (لێره‌دا گاڵته‌ده‌كرێت به‌ناسنامه‌و‬ ‫ی هێتله‌ر)‪ .‬هاوته‌ریب له‌گه‌ڵ‬ ‫شوناسی خێزان ‌‬ ‫ئ�ه‌م دوو كه‌سایه‌تیی ‌ه سه‌ره‌كییه‌‪ ،‬دوو‬ ‫ره‌قیب به‌رامبه‌ر به‌یه‌ك بوونیان هه‌ی ‌ه ك ‌ه‬ ‫ی له‌ش‌و رۆحی‬ ‫ی هێمایین خاوه‌ن ‌‬ ‫به‌شێوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ئێگنێسن‪ .‬ئه‌م دووكه‌س ‌ه ئیان برۆنسك ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌ره‌چه‌ڵه‌ك پۆڵه‌ندایی‌و ئالفرێد ماتزارت ‌‬ ‫ی دیموكراسی‌و‬ ‫ئه‌ڵمانین‪ .‬ئیان ره‌م���ز ‌‬ ‫ی كلتوورییه‌و‌ه شلۆندرۆف‬ ‫مۆدێرنیسم ‌‬ ‫ی وشیاران ‌ه‬ ‫به‌شێوه‌ی گاڵته‌پێكردنێك ‌‬ ‫دیموكراسی له‌جه‌نگدا ده‌ناسێنێت‪.‬‬ ‫ی‬ ‫پ��ێ��وی��س��ت� ‌ه ئ���ام���اژ‌ه ب��ك��ه‌م ب�� ‌ه به‌ش ‌‬ ‫تاقیكردنه‌و‌ه سه‌ربازییه‌كان ك ‌ه له‌سه‌ر‬ ‫ی سمت‌و‬ ‫ی فۆڕم ‌‬ ‫ئیان ئه‌نجامده‌درێ‌‌و له‌بار ‌‬ ‫پێ‌و ساغی له‌شییه‌و‌ه پێی راده‌گه‌یه‌نن‪،‬‬ ‫ی نیی ‌ه بڕوات ‌ه سه‌ربازی‌‪.‬‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫كه‌توانا ‌‬ ‫ی فاشیزمه‌‪.‬‬ ‫ی تره‌و‌ه نوێنه‌ر ‌‬ ‫ئالفرێد له‌الیه‌ك ‌‬ ‫ده‌یهێنمه‌و‌ه بیرتان كه‌فاشیزم سه‌ره‌تا‬ ‫باس له‌پێكه‌وه‌بوون‌و هاودڵی نه‌ته‌وه‌كان‬ ‫ی نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫ده‌ك���ات‌و دوات��ر ره‌ن��گ‌و ب��ۆ ‌‬ ‫ده‌گرێت ‌ه خ��ۆی‌‌و هه‌موو شته‌كان به‌و‌ه‬ ‫ی‬ ‫ده‌چێت له‌ناو به‌رژوه‌ندیی ‌ه سیاسییه‌كان ‌‬ ‫ئه‌م قوتابخانه‌دا بتوێته‌وه‌‪ .‬سه‌رنجبده‌ن به‌و‬ ‫ی كه‌ئالفرێد و یان پێكه‌و‌ه وتووێژ‬ ‫به‌ش ‌ه ‌‬ ‫ده‌كه‌ن‌و ئالفرێد ئه‌ڵمانی‌‌و پۆڵه‌نداییه‌كان‬ ‫ی‬ ‫ی یه‌كتر ده‌زان��ێ��ت‪ .‬ئ �ه‌و شوێن ‌ه ‌‬ ‫ب�ه‌ب��را ‌‬ ‫ی خۆشه‌ویسسته‌ك ‌هی‌‪،‬‬ ‫كه‌ئیان ده‌ڕوات ‌ه ال ‌‬ ‫ی ماركس ئه‌و‬ ‫ئاماژه‌ی ‌ه به‌بیركردنه‌وه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دژ به‌وه‌ی ‌ه مرۆڤه‌كان‌و باوه‌ڕ ‌‬ ‫قوتابخانه‌ی ‌ه ‌‬ ‫ی كااڵیی په‌یدا بكه‌ن‌و ببن‬ ‫مرۆڤه‌كان به‌هایه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نه‌ته‌وه‌یه‌ك ك ‌ه له‌واڵتێك ‌‬ ‫به‌كااڵ‪ .‬تاكه‌كان ‌‬ ‫دیموكراتیكدان ته‌نها بیر له‌چێژوه‌رگرتن‌و‬ ‫ی‬ ‫راب���واردن ده‌ك �ه‌ن �ه‌وه‌و ئ �ه‌وه‌ن��د‌ه مه‌ست ‌‬ ‫ی خۆیانن نازانن كه‌ده‌روونییان‌و‬ ‫خۆشییه‌كان ‌‬ ‫ی مرۆڤایه‌تییان به‌تااڵن ده‌ڕوات‪.‬‬ ‫به‌ها ‌‬ ‫ماركس له‌كتێبی كاپیتاڵدا‪ ،‬به‌كااڵبوون‌و‬ ‫ی‬ ‫ی بازرگانیبوون ‌‬ ‫ی به‌كااڵیه‌ك ‌‬ ‫چۆنیه‌ت ‌‬ ‫ی له‌الیه‌ن‬ ‫شوناسی كلتوور ‌‬ ‫ی ب���ۆرژوازی���ی���ه‌و‌ه‬ ‫سیستم ‌‬ ‫داوه‌ت ‌ه به‌ر لێكۆڵینه‌وه‌و زۆر‬ ‫جوان باسی لێكردووه‌‪ .‬هه‌م‬ ‫بیركردنه‌و‌ه ره‌خنه‌گرانه‌یه‌ش‬ ‫ی‬ ‫ل��ه‌س��ی��ن��ه‌م��ادا ره‌ن��گ�� ‌‬ ‫داوات�����ه‌وه‌‪ ،‬بیرتۆلۆچی‬ ‫ی‬ ‫زۆرجار له‌ژێر كاریگه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌م جۆر‌ه بیركردنه‌وه‌ی ‌ه ‌‬ ‫ماركسدا ده‌ستیداوه‌ت ‌ه‬ ‫ره‌خ�����ن�����ه‌گ�����رت�����ن‬ ‫ی‬ ‫له‌كاپیتاڵیسم‪ .‬ئه‌و‌ه ‌‬ ‫له‌ئۆسكار قه‌وماوه‌‪،‬‬ ‫له‌الیه‌ن ئێگنێسه‌و‌ه‬ ‫ب ‌ه هه‌ڵه‌یه‌كی ‌زۆر‬ ‫ناخۆشی ئالفرێد‬ ‫ده‌زان�������رێ�������ت‪ ،‬‬ ‫ل����ه‌راس����ت����ی����دا‬ ‫ده‌ره�����ێ�����ن�����ه‌ر‬ ‫ی‬ ‫س��ه‌ره��ه‌ڵ��دان�� ‌‬ ‫ی‬ ‫هێتله‌ر له‌بێزار ‌‬ ‫ل���ه‌ب���ۆرژوازی‌‌و‬

‫س �ه‌رم��ای �ه‌داری‌‌و مه‌یل ب��ه‌ره‌و فاشیزمدا‬ ‫ده‌بینێت‪ .‬هه‌روه‌ها بڕوانن له‌روانینی‌ نفره‌ت‬ ‫ی ئۆسكار به‌ره‌و‬ ‫ئ��اوی‌‌و پڕ ل �ه‌رق‌و بێزار ‌‬ ‫ی ك ‌ه یان‌و ئێگنێس‬ ‫ی ئه‌و ئۆتێل ‌ه ‌‬ ‫په‌نجه‌ر‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫تێدا پێكه‌و‌ه خه‌وتن‪ ،‬هه‌روه‌ها بێ مباالت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆشه‌ویستن ‌‬ ‫ئیان به‌رامبه‌ر به‌هه‌ست ‌‬ ‫ی باوكی‌)‪،‬‬ ‫ئۆسكار بۆ ئیان (جۆرێك هه‌ست ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كه‌به‌رژه‌وه‌ندی خۆ ‌‬ ‫مه‌گه‌ر ئه‌و كاتان ‌ه ‌‬ ‫تێدایه‌‪.‬‬ ‫ی ده‌دات‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ئێگنێس له‌كۆتاییدا جێگاك ‌ه ‌‬ ‫به‌ماریا‪ .‬ئه‌ویش خ��وازه‌و ئاماژه‌یه‌ك ‌ه بۆ‬ ‫ی ك ‌ه له‌الیه‌ن‬ ‫ی ئه‌ڵمان‪ ،‬ئه‌و كه‌س ‌ه ‌‬ ‫نه‌ته‌و‌ه ‌‬ ‫ی كراوه‌ت ‌ه سه‌ر‪،‬‬ ‫فاشیسمه‌و‌ه ده‌ستدرێژ ‌‬ ‫ی ئه‌م تااڵن ‌ه جه‌سته‌یی‬ ‫ی له‌چۆنیه‌ت ‌‬ ‫بێئه‌و‌ه ‌‬ ‫(كلتووری‌‪ ،‬ئابوورییه‌) تێبگات‪.‬‬ ‫مێژووی‌ نازیسم‪ :‬نمایشی لیبۆكه‌كان‬ ‫ی ئۆسكارو به‌برا‬ ‫ره‌نگ ‌ه بكرێت یه‌كترناسین ‌‬ ‫(كورته‌بااڵیه‌ك ك ‌ه له‌سێركدا كارده‌كات)‬ ‫ی ته‌نه‌كه‌ییه‌‪.‬‬ ‫ی ته‌پڵ ‌‬ ‫له‌خاڵ ‌ه به‌هێزه‌كان ‌‬ ‫ی تایبه‌ت به‌ئۆسكارو‬ ‫فیلم له‌سێكانسه‌كان ‌‬ ‫ی فاشیزم‌و‬ ‫به‌برادا‪ ،‬سه‌رجه‌م بیركردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی رایش به‌گاڵته‌جاڕ ده‌زانێـت‌و‬ ‫ئایدۆلۆژیا ‌‬ ‫ی ده‌بینێت‪ .‬ئه‌و‬ ‫وه‌ك نمایشی لیبۆكه‌كان ‌‬ ‫ی ك ‌ه ل�ه‌خ��ۆڕاو بێ هیچ بنه‌مایه‌ك‬ ‫شت ‌ه ‌‬ ‫ی كۆده‌كاته‌و‌ه هه‌تا بۆ چه‌ن‬ ‫كۆمه‌ڵێك له‌خۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌ڵمانیا ‌‬ ‫ساتێك(كه‌ده‌كرێ به‌مێژوو ‌‬ ‫نازییه‌كان ناوی لێببه‌ین) سه‌رقاڵبن‪ .‬ئه‌م‬ ‫ی‬ ‫ی رووخان ‌‬ ‫ی به‌برا‪ ،‬ئ�ه‌وپ�ه‌ڕ ‌‬ ‫قسه‌كردن ‌ه ‌‬ ‫ی كورته‌بااڵیه‌كه‌و‌ه‬ ‫ن�ه‌ت�ه‌وه‌ی�ه‌ك له‌زمان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كه‌ال ‌‬ ‫ده‌خات ‌ه روو كه‌لیبۆكه‌‪ ،‬ئه‌و شت ‌ه ‌‬ ‫ی ئه‌ودا ره‌نگیدایه‌وه‌‪.‬‬ ‫هێتله‌ر ته‌نها له‌خۆكوژ ‌‬ ‫به‌برا “ئێم ‌ه كورته‌بااڵكان هه‌ڵه‌مانكرد ك ‌ه‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و بتوونان ‌ه سه‌مامان كرد كه‌بۆ‬ ‫غووله‌كان درووستكرابوو” له‌شوێنێكتیر‬ ‫به‌م شێوه‌ی ‌ه باس له‌كورته‌بااڵبوون ده‌كات‬ ‫ی تێگه‌یشتن‌و‬ ‫كه‌ئاماژه‌ی ‌ه بۆ ناته‌واوبوون ‌‬ ‫گ���ه‌ور‌ه ن �ه‌ب��وون “ ك��ورت�ه‌ب��ااڵك��ان نابێ‬ ‫له‌ناو بینه‌ره‌كاندا بن‪ ،‬ئ�ه‌وان ده‌بێ رۆڵ‬ ‫ی ك ‌ه له‌راستیدا‬ ‫بگێڕن‪ ”.‬ئه‌و رۆڵگێڕان ‌ه ‌‬ ‫ی د‌هر‌كردبوو‪.‬‬ ‫ی نه‌ته‌وه‌یی ناو ‌‬ ‫به‌سۆسیالیزم ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌م نه‌ته‌وه‌یی بوون ‌ه بێ ره‌گ ‌ه نه‌ته‌وه‌یه‌ك ‌‬ ‫به‌ره‌و له‌ناوبردن برد‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫‪ 18‬فه‌رهه‌نگ‬

‫دابڕان له‌نێوان ره‌‌خنه‌ی‬ ‫نه‌ریتی‌و ره‌‌خنه‌ی مۆدێرندا‬ ‫یونس ره‌زایی‬ ‫به‌شی دووهه‌م‌و كۆتایی‬ ‫(‪)5‬‬ ‫پێشتر وتم خوێنه‌ر له‌روانگه‌ی نووسه‌ری‬ ‫نوێوه‌ گرینگایه‌تیه‌كی زۆری هه‌یه‌‪ ،‬باسی‬ ‫خوێنه‌رێك كرا كه‌خه‌ریكی به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ی‬ ‫ده‌قی نووسه‌ره‌ له‌ده‌روونی خۆیدا‪ ،‬هه‌ڵبه‌ت‬ ‫باسی جۆرێك خوێنه‌ری تریش ك��را‪ ،‬كه‌‬ ‫به‌‌به‌رده‌نگی بێده‌نگ نێودێر ك��را‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌هه‌ندێ به‌ستێنی كۆشانی ئه‌و خوێنه‌رانه‌‬ ‫به‌رباڵوتر بتۆژینه‌وه‌‪ ،‬ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و ئاكامه‌ی‬ ‫كه‌دوو جۆر خوێنه‌ر له‌گشتیترین پێناسه‌دا‬ ‫بوونیان هه‌یه‌‪ ،‬خوێنه‌ری داهێنه‌ری نوێ‬ ‫یا ره‌خنه‌گری نوێ‌و خوێنه‌ری ده‌مهه‌راشی‬ ‫تووتی ئاسا یا ره‌خنه‌نووسی كۆن‪.‬‬ ‫"رۆاڵن بارت" له‌نێو خوێنه‌راندا خوێنه‌رێكی‬ ‫تێگه‌یشتوو ده‌ستنیشانده‌كا كه‌ "ئه‌ویش‬ ‫وه‌ك هه‌موو خوێنه‌رانیتر ده‌خوێنێته‌وه‌"‪،‬‬ ‫به‌اڵم خوێندنه‌وه‌كه‌ی خوێندنه‌وه‌یه‌كی قووڵه‌‪.‬‬ ‫به‌رهه‌م مانا ناكاته‌وه‌و روونكردنه‌وه‌ی نییه‌‬ ‫چون پێیوایه‌ كه‌هیچ شتێ ل �ه‌ده‌ق روونتر‬ ‫نییه‌‪ ،‬ئه‌ركی ئه‌و خوێنه‌ره‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌قسه‌و‬ ‫ب��ۆچ��وون��ی خ��ۆی ل �ه‌س �ه‌ر ئ��ه‌و به‌رهه‌مه‌ی‬ ‫خوێندوویه‌ته‌وه‌ ده‌رب��ب��ڕێ‪ ،‬ئ�ه‌و خوێنه‌ره‌‬ ‫ره‌خنه‌گری ئه‌ده‌بی‌یه‌"‪( .‬نقد و حقیقت چ‪)3‬‬ ‫خوێنه‌رێكی تریش كه‌ده‌كرێ باسی لێبكرێ‪،‬‬ ‫خوێنه‌ری تووتی ئاسای ترسنۆكه‌‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫ن��اوی ره‌خنه‌گر ب��ه‌دوای خۆیدا ده‌كێشێ‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم ره‌خنه‌گری نه‌ریتخواز كه‌خۆی پێ‬ ‫به‌رزه‌خوێنه‌ره‌و مانای خۆی پێ روونترین‬ ‫مانایه‌و دادوه‌رییده‌كا‪ .‬ره‌خنه‌گری نوێ كاری‬ ‫بایه‌خدانه‌رانه‌ ناكا‪ ،‬راس��ت به‌پێچه‌وانه‌ی‬ ‫ره‌خنه‌گری نه‌ریتییه‌وه‌ كه‌پێیوایه‌ ره‌خنه‬ ‫‌نیشاندانی راده‌ی باشی یا خراپی به‌رهه‌مێكه‌و‬ ‫خه‌ڵكیش دوای ئ�ه‌و روون��ك��ردن�ه‌وه‌ی ئه‌وه‌‬ ‫كه‌تێده‌گه‌ن كام به‌رهه‌م دره‌وشاوه‌یه‌و كامه‌‬ ‫به‌رهه‌م بێ كه‌ڵكه‌‪ .‬كه‌واته‌ ره‌خنه‌ی نوێ‬ ‫ب��ی��روڕای گ��ه‌اڵڵ��ه‌داری ره‌خ��ن�ه‌گ��ره‌ ب��ه‌‌دوور‬ ‫له‌‌بایه‌خدانان‪ ،‬ئه‌گه‌رچی به‌قه‌ولی "ریچاردز"‬ ‫ره‌خنه‌گری ئه‌مڕۆش ب��ۆی هه‌یه‌ له‌هه‌ندێ‬ ‫چه‌مكی بایه‌خی كه‌ڵكوه‌رگرێ‌و ره‌نگه‌ نه‌توانێ‬ ‫لێیان ده‌رباز بێ (هه‌ڵبه‌ت شێوه‌و گه‌اڵڵه‌ی‬ ‫كه‌ڵكوه‌رگرتن له‌‌چه‌مكه‌ بایه‌خیییه‌كان بۆ‬ ‫ره‌خنه‌ی نوێ زۆر جیاوازه‌ له‌‌بایه‌خدانانه‌‬ ‫نه‌ریتییه‌كان‪ ،‬ئ�ه‌گ�ه‌رچ��ی ره‌خ��ن �ه‌ی نوێ‬ ‫زیاتر سه‌رقاڵی ك��ارك��ردن‌و تاوتوێكردنی‬ ‫بۆچوونه‌كانی ره‌خنه‌گره‌ له‌سه‌ر بابه‌ت‌و‬ ‫خه‌ریكی دووره‌پ�ه‌رێ��زی��ی�ه‌ له‌‌سه‌ره‌تی دان‬ ‫به‌بابه‌ته‌ ئاكاری‌و بایه‌خییه‌كان)‪ .‬كه‌واته‌‬ ‫دیارترین دی��ارده‌ی ره‌خنه‌ی نه‌ریتی كه‌زۆر‬ ‫ن��ووس��ه‌ری وه‌ك دی��چ��ز‪ ،‬ری��چ��اردزو ب��ارت‬ ‫جه‌ختیان له‌سه‌ركردووه‪ ‌،‬بایه‌خیبوونیه‌تی‪.‬‬ ‫واته‌ ره‌خنه‌گری نه‌ریتی نه‌ به‌پێی گه‌اڵڵه‌یه‌كی‬ ‫ئه‌ده‌بی‌و سیستمێكی ره‌خنه‌یی‪ ،‬به‌ڵكو به‌پێی‬ ‫ئه‌و‌ بایه‌خانه‌ی له‌‌زه‌ینیدا گۆڕاون‪ ،‬بایه‌خ بۆ‬ ‫به‌رهه‌م ده‌ستنیشانده‌كاو ئه‌وه‌نده‌شی بوێری‬

‫نییه‌ كه‌بنه‌ماكانی بیری خ��ۆی ده‌رب��خ��او‬ ‫ئایدیۆلۆژییه‌ك كه‌ئه‌و بایه‌خانه‌ی ئه‌و پشتی‬ ‫پێ به‌ستوون بخاته‌ڕوو‪ .‬به‌و پێیه‌ ئه‌و شێوه‌‬ ‫ره‌خنه‌یه‌‪ ،‬ره‌خنه‌یه‌كی سنوورداری داخراوه‌و‬ ‫به‌باوای بارت چاو له‌‌سیستمێك ‌ی ره‌نگاوره‌نگی‬ ‫بێبه‌ها ده‌كا به‌ناوی ئایدیۆلۆژی بۆرژوازی‪.‬‬ ‫ئه‌و ته‌نانه‌ت ئه‌و ره‌خنه‌گرانه‌ش به‌دوو ده‌سته‌‬ ‫دابه‌شده‌كا‪ ،‬كه‌ورده‌بۆرژواكان به‌رچاو ته‌نگتر‬ ‫له‌وانیترن‪ .‬ئه‌وان النیكه‌م ئه‌گه‌ر نه‌یانتوانی‬ ‫به‌رده‌نگ‌و جه‌ماوه‌ر وه‌ك خۆیان لێبكه‌ن‪،‬‬ ‫شوێنێكی بۆ قایلن‪ ،‬به‌اڵم تاقمی دووهه‌م‪،‬‬ ‫وات�ه‌ ورده‌ب���ۆرژوای ئه‌ده‌بی "چ��اوی دیتنی‬ ‫مرۆڤی تریان نییه‌‪ ،‬له‌ئاست خه‌ڵكیتر كوێرن‪،‬‬ ‫حاشای لێده‌كه‌ن‪ ،‬یا ده‌یكه‌ن به‌خۆیان‪ ،‬یا‬ ‫وه‌الی ده‌نێن‪ ،‬كه‌واته‌ ورده‌ب��ۆرژوای ئه‌ده‌بی‬ ‫به‌ستێنێكه‌ بۆ به‌دیهاتنی فاشیسمی ئه‌ده‌بی‪".‬‬ ‫‪/‬درجه‌ صفر نوشتار‪ ،‬روالن بارت‪ ،‬ل ‪/22‬‬ ‫ره‌ن��گ��ه‌ ئ���ه‌و پ��رس �ه‌ زه‌ق��ب��ێ��ت �ه‌وه‌ ئ�ه‌گ�ه‌ر‬ ‫ورده‌ب��ۆرژوای ئه‌ده‌بی له‌‌ئاست به‌ره‌ی نوێدا‬ ‫كوێره‌و كاری به‌‌كاری نییه‌‪ ،‬بۆ ئه‌و به‌ره‌یه‌‬ ‫گوێی له‌وانه‌ ناخه‌وێنێ؟‬ ‫راستییه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ئه‌م تاقمه‌ ره‌خنه‌ی نوێ‬ ‫به‌مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌ ده‌زانن‌و له‌‌نوێخوازی‬ ‫ده‌ترسن‪ ،‬گه‌اڵڵه‌شیان هه‌یه‌ بۆ به‌ربه‌ره‌كانی‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌و ره‌وته‌‪ ،‬ئه‌وانه‌ له‌الیه‌ك ئه‌و به‌ستێنه‌‬ ‫نوێیه‌ به‌هیچ ناودێر ده‌كه‌ن‌و له‌الیه‌كی تره‌وه‌‬ ‫خۆیان وه‌ك الیه‌نگری ده‌نوێنن‌و له‌‌ئاكامدا‬ ‫هێرشی ده‌كه‌نه‌ سه‌ر‪ .‬ئه‌وانه‌ هه‌ر چه‌ند بۆ‬ ‫خۆیان پێیانوایه‌ له‌‌فه‌زایه‌كی به‌ریندا ده‌ژین‌و‬ ‫بیریان هه‌رالی رابردوویه‌كی به‌شكۆیه‌‪ ،‬به‌هۆی‬ ‫نه‌گۆڕی ستراتێژی خوێندنه‌وه‌ی نه‌ریتییانه‌ی‬ ‫خۆشیان ته‌نیا به‌یه‌ك شێوه‌ له‌گه‌ڵ ده‌قه‌كان‬ ‫هه‌ڵسوكه‌وت ده‌كه‌ن‪ ،‬خۆیان له‌‌قه‌ره‌ی ده‌قه‌‬ ‫نوێیه‌كان ناده‌ن‌و خوێندنه‌وه‌ی تاك ده‌نگی‌و‬ ‫نه‌گۆڕیان له‌‌سه‌ر ده‌قه‌ كۆنه‌كان ده‌پارێزن‪ .‬هه‌ر‬ ‫چه‌شنه‌ خوێندنه‌وه‌یه‌كی نوێ‌و چه‌ند ده‌نگیش‬ ‫له‌مه‌ڕ ئ�ه‌و ده‌ق��ان �ه‌وه‌ ب�ه‌رپ�ه‌رچ��ده‌ده‌ن�ه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌ساتێكا ره‌خنه‌گرانی نوێ به‌‌بۆچوونی تازه‌وه‌‬ ‫رووب �ه‌ڕووی ده‌قه‌ كۆنه‌كان ده‌بنه‌وه‌و له‌‌زۆر‬ ‫ره‌هه‌نده‌وه‌ ده‌قه‌كان تاوتوێ ده‌كه‌ن‪ .‬ئه‌وانه‌‬ ‫تێكڕای ئه‌و كڵیشه‌و عاده‌تانه‌ی نووسه‌رانی‬ ‫به‌ر له‌وان سه‌قامگیریان كردوون‪ ،‬ده‌ڕووخێنن‪،‬‬ ‫"فۆڕمه‌كان ئاڵۆزده‌كه‌ن‌و به‌شوێن زیندووییه‌كی‬ ‫نوێوه‌ن له‌‌زمان‌و ئه‌ده‌بدا" (درجه‌ زفر نوشتار)‬ ‫سه‌ره‌ڕای ئه‌وانه‌ش ره‌خنه‌گری نوێ ده‌نگی‬ ‫خۆی به‌ته‌نیا ده‌نگ نازانێ‪ ،‬ئایدیاو بۆچوونی‬ ‫ناشارێته‌وه‌و سنووری نه‌كێشاوه‌‪ ،‬تا ئه‌و‬ ‫‌شوێنه‌ی ده‌زانێ په‌ل ده‌بزێوێ‌و زه‌مینه‌یه‌كی‬ ‫سپی دێڵێته‌وه‌ بۆ منه‌كانیتر كه‌نه‌زانینه‌كانی‬ ‫ئه‌و كامڵ بكه‌ن‪ .‬ئیتر ناڵێ "چون من تێناگه‌م‬ ‫ئێوه‌ نه‌فامن"‪.‬‬ ‫ره‌خنه‌گری نوێ به‌ر له‌هه‌موو شتێك تێكڕای‬ ‫نیشانه‌ په‌راوێزییه‌كان وه‌ال ده‌نێ‌و ته‌نانه‌ت‬ ‫زه‌ینی له‌پێش گریمانه‌كان ده‌ش��وات �ه‌وه‌و‬ ‫كاری به‌هیچ كام له‌و ئاكامانه‌وه‌ نییه‌ كه‌‬ ‫ل �ه‌‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌ق به‌دی دێن‪ ،‬له‌گه‌ڵ خودی‬ ‫به‌رهه‌م پێوه‌ندی ده‌به‌ستێ‪ .‬بۆچی‪ ،‬چون‬

‫ره‌خ��ن��ه‌ی خ��ۆی پ��ێ ره‌خنه‌یه‌كی‬ ‫ئه‌و په‌ڕزمانییه‌‪ ،‬واته‌ له‌‌دۆزینه‌وه‌ی‬ ‫حه‌قیقه‌ته‌كان خۆ ده‌بوێرێ‌و هه‌وڵی‬ ‫له‌سه‌ر موعته‌به‌ر بوون یا ناموعته‌به‌ر‬ ‫ب��وون چ��ڕده‌ك��ات �ه‌وه‌‪ .‬كه‌سیستمێكی‌‬ ‫ته‌بای له‌‌نیشانه‌كان پێكهێنا ئه‌و ده‌م‬ ‫موعته‌به‌ره‌و ب �ه‌و شێوه‌یه‌ سه‌راپای‬ ‫ده‌ق ده‌ناسرێ‪ ،‬به‌اڵم ره‌خنه‌ی نه‌ریتی‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌وه‌ له‌سه‌ر راست یا ناراست بوون‌و‬ ‫ئه‌و شتانه‌ی له‌‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌قن پێ داده‌گرێ‪.‬‬ ‫به‌پێی هه‌ڵپه‌و زه‌وق كارده‌كا‪ ،‬زیاتر له‌‌نووسه‌ر‬ ‫ده‌دوێ تا به‌رهه‌م‪ ،‬ئه‌ویش نووسه‌رێك كه‌‬ ‫كه‌سایه‌تییه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ ره‌خنه‌گری نه‌ریتی‬ ‫وێك بچن یا دژ بن‪.‬‬ ‫دیچز ده‌ڵێ ره‌خنه‌ی ئه‌و جۆره‌ ره‌خنه‌گرانه‌‬ ‫پێوه‌ندی به‌ڕاده‌ی به‌رباڵوی زه‌وقه‌وه‌ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ره‌خنه‌گر هه‌ر وه‌ختێك الیه‌نێكی كه‌سایه‌تی‬ ‫نووسه‌ری به‌دڵبوو له‌گه‌ڵ هه‌ندێ له‌ده‌قه‌كه‌‬ ‫ئاوێته‌یان ده‌ك��او ده‌قێكی بێده‌نگی دووره‌‬ ‫ده‌ق به‌رهه‌مدێنێ‪ ،‬لێره‌ دایه‌‌كه‌ كه‌مترین باری‬ ‫زانستی به‌رچاو ده‌كه‌وێ‪.‬‬ ‫(‪)6‬‬ ‫ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی ك��وردی‪ ،‬ئه‌مڕۆكه‌ به‌پێی‬ ‫دابه‌شكرانی ن��ووس�ه‌ری ك��ورد به‌سه‌ر دوو‬ ‫ده‌ڤ���ه‌ری ك��ۆن‌و ن��وێ��وه‌‪ ،‬ل���ه‌دوو شوێنه‌وه‌‬ ‫خه‌ریكی پشوودانه‌‪ .‬دوو عه‌قڵیه‌تی زاڵ‌و‬ ‫په‌ره‌دار له‌به‌ستێنی ئه‌ده‌بی كوردیدا كه‌ش‌و‬ ‫هه‌وایه‌كیان پێكهێناوه‌‪ ،‬كه‌ده‌كرێ به‌دوو‬ ‫ئاراسته‌ی جیاوازه‌وه‌ رووب��ه‌ڕووی ببینه‌وه‌"‬ ‫عه‌قڵییه‌تێك كه‌بڕوای به‌دژكرده‌وه‌یه‌ له‌ئاست‬ ‫ده‌قی سه‌ركه‌وتوو یا ناسه‌ركه‌وتوو و زیاتر‬ ‫خه‌ریكی وه‌سفی غه‌یره‌ شیكاری گشتیبینه‌‪،‬‬ ‫مۆركی سه‌ركه‌وتوو یا ناسه‌ركه‌وتوو‪ ،‬راست‬ ‫یا چ�ه‌وت ده‌دات��ه‌ پاڵ بیری نووسه‌رانه‌وه‌‬ ‫نه‌ك نووسراوه‌كان‪ .‬ره‌خنه‌یه‌كی بایه‌خده‌رانه‌‬ ‫كه‌سه‌رچاوه‌ی ئه‌و بایه‌خانه‌ی ئه‌و ره‌خنه‌یه‌ بۆ‬ ‫ده‌قێك یا نووسه‌رێكی به‌‌شه‌رعی‌و ره‌وا ده‌زانێ‬ ‫ته‌با یا ناته‌با بوونییه‌تی له‌گه‌ڵ تێگه‌یشتنی‬ ‫باوی ئه‌وان‪ .‬هه‌ر به‌رهه‌مێك‬ ‫گومان بخاته‌ ئ �ه‌و تێگه‌یشتنه‌وه‌ مۆركی‬ ‫سه‌ره‌ڕۆو الڕێ ده‌خوا‪ .‬ئه‌و شێوه‌ ره‌خنه‌یه‌‬ ‫له‌‌كورده‌واریدا بیروڕای تایبه‌تی كۆڕێكه‌ كه‌هیچ‬ ‫چه‌شنه‌ هه‌وڵێكی ئاوێته‌ی زانیاری‌و شیكاری‬ ‫ن��اده‌ن‌و ئه‌وه‌ی كه‌به‌رهه‌مێك له‌‌چ پله‌یه‌كی‬ ‫سه‌ركه‌وتوویی یا ناسه‌ركه‌وتوییشدا بێ‪ ،‬بیری‬ ‫باوی گشتی رای بۆ ده‌رده‌كا‪ .‬واته‌ ئه‌و محه‌كه‌‬ ‫نه‌گۆڕانه‌ ل�ه‌‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌ق پشت ئه‌ستوورن‬ ‫به‌‌ئایدیۆلۆژییه‌كی ش����اراوه‌‪ .‬ب��ۆ نمونه‌‪،‬‬ ‫ده‌توانین ئه‌و شێوه‌یه‌ی ئاراسته‌ی به‌رهه‌مه‌‬ ‫ره‌خنه‌ییه‌كانی عه‌بدولخالق یه‌عقووبی‪ ،‬كراوه‌‬ ‫ده‌ست نیشانبكه‌ین‪.‬‬ ‫ئه‌و به‌ناو ره‌خنه‌ نووسانه‌ی كه‌به‌روونی‌و بێ‬ ‫رووپۆشی حاشا له‌ده‌قی نوێ ده‌كه‌ن‌و هیچ‬ ‫چه‌شنه‌ هه‌ڵسوكه‌وتێكیان له‌گه‌ڵیدا نییه‌و‬ ‫به‌رنامه‌ی درێژخایه‌نیان هه‌یه‌ بۆ نه‌بینین‌و‬ ‫حاشاكردن له‌‌ده‌قی ن��وێ‪ ،‬ره‌خنه‌نووسانی‬ ‫نه‌ریتین‪ ،‬ئه‌وانه‌ ورده‌بۆرژوای ره‌خنه‌یی رۆاڵن‬

‫بارتن‪ .‬هه‌ر وشه‌یه‌ك به‌و چه‌شنه‌ی له‌گه‌ڵ‬ ‫عه‌قڵییه‌تی ئه‌وان نه‌گونجێ ده‌ده‌نه‌ به‌ر تیری‬ ‫تانه‌‪ ،‬گوتاریشیان گوتارێكی جدی‌و شیكارانه‌‬ ‫نییه‌و خ��اوه‌ن هیچ بنه‌واشه‌یه‌كی تایبه‌ت‬ ‫نین‪ ،‬به‌اڵم سه‌بكی تایبه‌تی خۆیان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫گاڵته‌جاڕانه‌ دوان‌و سووكایه‌تیكردن‪.‬‬ ‫ئه‌وان حوكم ده‌ده‌ن‪ ،‬كه‌واته‌ دیسان یه‌كێكیتر‬ ‫له‌وه‌سفه‌كانی ره‌خنه‌ی نه‌ریتی به‌‌خۆیان‬ ‫ده‌قه‌بڵێنن‪ ،‬وات��ه‌ دادوه‌ری ده‌ك��ه‌ن نه‌ك‬ ‫شیكاری‪ ،‬بۆ وێنه‌ ئه‌و شێوه‌ نووسینانه‌ی ئه‌وان‬ ‫پێشینیازیده‌كه‌ن‪ ،‬ره‌سه‌نن‌و الدان له‌و شێوازه‌‬ ‫تاوانه‌‪ ،‬كه‌چی به‌هۆی رواڵه‌تبینی خۆیانه‌وه‌‬ ‫دیسانه‌وه‌ وه‌سفی ئه‌و شێوازه‌ ناكه‌ن‪ ،‬كه‌بۆ‬ ‫وێنه‌ به‌ره‌سه‌نی ده‌زانن‪ .‬واته‌ توانای پێناسه‌ی‬ ‫ره‌خنه‌ییانه‌ی ره‌سه‌نایه‌تیشیان نییه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و تاقمه‌ واته‌ ره‌خنه‌نووسانی نه‌ریتی ئه‌ده‌بی‬ ‫كوردی ئه‌مڕۆ كه‌ به‌‌ئاراسته‌یه‌كی دیكه‌وه‌و له‌‌ژێر‬ ‫ناوی شاراوه‌ی نه‌ریتی نوێخواز نه‌ك ره‌سه‌نی‬ ‫نوێخواز خه‌ریكی جموجۆڵن‪ .‬راست لێره‌دایه‌‬ ‫كه‌ئایدیۆلۆژیای ئه‌و تاقمه‌ به‌دیارده‌كه‌وێ‪.‬‬ ‫ئیتر توانای شاردنه‌وه‌ی ئه‌و مه‌به‌سته‌یان نییه‌‬ ‫كه‌ له‌‌ناسرانی ده‌ترسان‪ .‬كاتێ نه‌ریتیترین‬ ‫نووسه‌ر له‌وتاری ئاماڵ ره‌خنه‌ییدا راده‌گه‌یه‌نێ‬ ‫كه‌داكۆكی له‌‌نوێبوونه‌وه‌ ده‌كاو داوتر كوتوپڕ‬ ‫په‌المارده‌كاته‌ سه‌ر نوێكاری‪ ،‬تاكتیكه‌كه‌ی‬ ‫ده‌دۆزرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ره‌خنه‌ی ئه‌ده‌بی نه‌ریتی كوردی دژایه‌تی ئه‌و‬ ‫ره‌خنه‌ نوێكاره‌ی ك��ردووه‌ كه‌ئاوڕی له‌سه‌ر‬ ‫ره‌سه‌نایه‌تی‌و كۆنه‌كان داوه‌ت���ه‌وه‌‪ ،‬بۆچی‪،‬‬ ‫چون ئه‌گه‌ر ره‌خنه‌گرێكی مودێڕن "چوار‬ ‫چێوه‌یه‌كی بۆ یاساكانی ئ�ه‌و ژان��ره‌" كرد‬ ‫كه‌‌ئه‌وان به‌‌موڵكی خۆیانی ده‌زانن‌و به‌‌تواناوه‌‬ ‫شه‌پۆلی خسته‌ ئاگایی باوی ئه‌وانه‌وه‌‪ ،‬چون‬ ‫وه‌ك هامه‌هانگی ئه‌وان ن �ه‌دواوه‌ به‌ناڕه‌وای‬ ‫ده‌زان��ن‪ .‬دوو وش�ه‌ی "وه‌ك" و "هاوڕه‌نگ"‬ ‫دیسانه‌وه‌ هه‌ڵده‌گرن‌و خۆی لێ ده‌پارێزن‪.‬‬ ‫ره‌خنه‌ی نوێی كوردی به‌زۆری نه‌ك به‌‌گشتی‬ ‫هه‌وڵی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ چڕكردووه‌ته‌وه‌ له‌ده‌ق‬ ‫نزیك بێ‪ ،‬هه‌رچی جارجار مه‌وداشی له‌گه‌ڵ‬ ‫ده‌ق زۆر بووه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌زۆری په‌رژاوه‌ته‌ سه‌ر‬ ‫ده‌ق‪ .‬ئیتر چۆن‌و چه‌ند سه‌ركه‌وتوو بووه‌‪،‬‬ ‫شیكاری تایبه‌تی خۆی پێویسته‌‪ ،‬به‌اڵم گرنگ‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ كه‌متر له‌نیشانه‌ په‌راوێزییه‌كان دواوه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ریش وابووبێ هه‌ر له‌الیه‌ن نوێخوازانی‬ ‫ت��ره‌وه‌و به‌زمانی ئه‌وپه‌ڕ ره‌خنه‌یی پێشی‬ ‫پێگیراوه‌‪ ،‬به‌اڵم ره‌خنه‌ی تایبه‌تی كوردی‬ ‫به‌رده‌وام ئه‌و شتانه‌ی له‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌ق بوون‪،‬‬ ‫به‌ره‌سه‌ن داده‌نێ‪ ،‬چون راسته‌قینه‌ بۆ ئه‌و‬ ‫له‌ده‌ره‌وه‌ دایه‌‪ ،‬نه‌ك له‌‌ده‌قدا‪ ،‬كه‌واته‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫باسێكی ساكاریشی له‌سه‌ر ده‌ق‌بێ‬

‫چیرۆكێك ‌ی لۆئیس بۆنۆئێل‬ ‫ ‬

‫و‪ :‬به‌هار ساڵه‌ح‬

‫حیكایه‌تێكی‌ خوازراو‬ ‫كارمه‌نه‌ چكۆله‌ زۆر گوێڕایه‌ڵ‌ بوو‪.‬‬ ‫پاكیزه‌یی كارمه‌نیستا وێ��ردی‌ سه‌ر‬ ‫زاری‌ هه‌مووان ب��وو‪ .‬دایكی‌ شه‌و ‌و‬ ‫رۆژ ئاگاداری‌ بوو ‌و به‌وشیارییه‌كی‌‬ ‫ته‌واوه‌وه‌ دیوارێكی‌ به‌ده‌ور كچه‌كه‌یدا‬ ‫كێشا ب��وو بۆ ئ��ه‌وه‌ی‌ له‌داوه‌كانی‌‬ ‫جیهان پارێزراو بێت‪ .‬كه‌كارمه‌نیستا‬ ‫گه‌یشته‌ ته‌مه‌نی‌ دوانزه‌ سااڵن‪ ،‬دایكی‌‬ ‫زۆر نیگه‌رانبوو‪ .‬له‌به‌رخۆیه‌وه‌ وتی‌‬ ‫"ئه‌و رۆژه‌ی‌ كچه‌كه‌م بۆ یه‌كه‌مجار‬ ‫ده‌كه‌وێته‌ سووڕی‌ مانگانه‌‪ ،‬ماڵئاوایی‬ ‫له‌پاكیزه‌ییه‌ زێڕینه‌كه‌ی‌ ده‌ك��ات‪.".‬‬

‫دایكی‌ بۆ چاره‌سه‌ری‌ ئه‌م كێشه‌یه‌‬ ‫رێگه‌یه‌كی‌ دۆزییه‌وه‌‪ .‬كه‌بۆ یه‌كه‌مجار‬ ‫به‌زه‌ردبوونی‌ ره‌نگی‌ كارمه‌نیستای‌‬ ‫زان �ی‌‪ ،‬وه‌ك شێته‌كان هه‌اڵته‌ سه‌ر‬ ‫شه‌قام‌و ده‌سته‌ گوڵێكی‌ سووری‌ كڕی‌‪.‬‬ ‫"وه‌ره‌ كچم لێم وه‌رگره‌ كاتی‌ خۆیه‌تی‌‬ ‫ببی‌ به‌ژن" ‪ .‬كارمه‌نسیتاش فریوی‌‬ ‫خ��وارد‌و شادمان له‌و گوڵه‌ سووره‌‬ ‫جوانانه‌ له‌بیریچووه‌وه‌ كه‌وتووه‌ته‌‬ ‫سووڕی‌ مانگانه‌وه‌‪ .‬هه‌موو مانگێك‌و‬ ‫دوازده‌ج�����ار ل �ه‌س��اڵ��دا‌و چه‌ندساڵ‬ ‫ب���ه‌رده‌وام‪ ،‬ب�ه‌م شێوه‌ كارمه‌نێستا‬ ‫له‌و حه‌قیقه‌ته‌ بێزاركه‌ره‌ پارێزراو‬ ‫ده‌م��ای��ه‌وه‌‪ .‬ه �ه‌ر كه‌پێش سێزده‌ی‌‬ ‫هه‌ر مانگێك‌و سێبه‌ره‌كانی‌ ژێر چاوی‌‬ ‫ده‌ركه‌وتن‪ ،‬دایكی‌ گوڵه‌ سووره‌كانی‌‬

‫پێشكه‌شده‌كرد‪.‬‬ ‫كارمه‌نێستا ببوو به‌چل سااڵن‪ .‬دایك ‌‬ ‫ی‬ ‫كه‌ئیتر زۆر پیر ببوو‪ ،‬هێشتا به‌نێوی‬ ‫كارمه‌نێستا بانگیده‌كرد‪ .‬هه‌رچه‌ن‬ ‫هه‌مووان پێیانده‌وت دوونا كارمێال‪.‬‬ ‫ئه‌و ساڵه‌ مانگێك هات كه‌ئیتر سێبه‌ر‬ ‫نه‌كه‌وته‌ ژێر چاوی‌‪ ،‬هه‌ر بۆیه‌ دایكی‌‬ ‫ده‌سته‌ گوڵێكی‌ سپی‌ پێدا‪" .‬بیگره‌‬ ‫كچم ئێستا كه‌ئیتر ده‌ستت له‌ژن‬ ‫بوونت هه‌ڵگرتووه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ دوایین‬ ‫ده‌سته‌گوڵه‌ پێشكه‌شتی‌ ده‌ك��ه‌م‪".‬‬ ‫كارمه‌نێستا تووڕه‌بوو " به‌اڵ دایه‌ من‬ ‫تائێستا نه‌مده‌زانی‌ ژنم‪" ،‬نا ئه‌مه‌ زۆر‬ ‫خراپتره‌ كچم"‬ ‫هه‌مان ده‌سته‌گوڵی سپی‌ ب��وو كه‌‬ ‫له‌سیسبووندا‌و ئه‌و كاته‌ی‌ گه‌اڵكانی‌‬

‫وه‌ریبوون‌و وشك له‌سه‌ر تابووته‌كه‌ی‌‬ ‫كارمه‌نسێتا دایانا‪.‬‬ ‫حیكایه‌تێكی‌ نه‌خوازراو‬ ‫كه‌مێرییه‌ چكۆله‌ش گه‌یشته‌ ته‌مه‌نی‌‬ ‫هه‌ستیار‪ ،‬دایكی‌ ئه‌ویش ویستی‌ هه‌مان‬ ‫كاری‌ دایكی‌ كارمه‌نێستا چكۆل بكات‪،‬‬ ‫كه‌زانی‌ مێری‌ ره‌نگی‌ په‌ڕیوه‌و سێبه‌ر‬ ‫كه‌وتووه‌ته‌ ژێر چاوانی‌ ده‌سته‌یه‌ك‬ ‫گوڵی‌ سووری‌ پێشكه‌شكرد‪ ،‬به‌الَم‬ ‫ماركیتا زۆر له‌كارمه‌نێستا بێ‌‬ ‫شه‌رمتر بوو‪ .‬ده‌سته‌گوڵه‌كه‌ی‌ گرت‪،‬‬ ‫په‌نجه‌ره‌كه‌ی‌ ك���رده‌وه‌و گوڵه‌كانی‌‬ ‫فڕێداو كه‌وته‌ سوڕی‌ مانگانه‌وه‌‪.‬‬ ‫س��ه‌رچ��اوه‌‪:‬‬ ‫‪com‬‬

‫‪www.jenopari.‬‬

‫له‌نیشانه‌یه‌ك ده‌گه‌ڕێ ل�ه‌ده‌ره‌وه‌ی ده‌ق‪ ،‬بۆ‬ ‫وێنه‌ كه‌سایه‌تی نووسه‌رو ره‌نگه‌ له‌زه‌مانێكی‬ ‫كۆنیشدا‪ ،‬وه‌ك نیشانه‌یه‌ك له‌زه‌مانێكی‬ ‫راب���ردوودا شوێنێكی تریشدا‪ .‬وات �ه‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫ره‌خنه‌ی نوێ باسی "ره‌سه‌نایه‌تی له‌‌روانگه‌ی‬ ‫نه‌ریتییه‌كانه‌وه‌" بكا ئیتر ل �ه‌و بازنه‌یه‌‬ ‫نایه‌ته‌ده‌رو به‌هه‌ر چه‌شنێ بۆی بلوێ نادوێ‪.‬‬ ‫ه �ه‌ر نیشانه‌یه‌كیش (هه‌ڵبه‌ت نیشانه‌ی‬ ‫ده‌ركی) ناكاته‌ كه‌ره‌سه‌‪ ،‬به‌اڵم كه‌ره‌سه‌نایه‌تی‬ ‫له‌الیه‌ن ره‌خنه‌ی نه‌ریتییه‌وه‌ پێناسه‌ بكرێ‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ی باسی لێكراوه‌ هه‌مووشت بووه‌ جگه‌‬ ‫له‌‌ده‌قی سه‌ره‌كی‪.‬‬ ‫(‪)7‬‬ ‫ب��ێ��گ��وم��ان به‌ستێنی ب���ه‌رب�ڵ�اوی ده‌ق��ی‬ ‫داهێنه‌رانه‌ی كوردی له‌‌مڕۆدا ئامێزی ئاوه‌اڵیه‌‬ ‫به‌رووی تواناكانی ره‌خنه‌ی نوێداو چاوه‌ڕوانی‬ ‫هه‌ڵسوكه‌وتی به‌جێی ره‌خنه‌گرانی نوێیه‌‪،‬‬ ‫ئیتر ره‌خنه‌ی نه‌ریتی ده‌بێ ماڵئاوایی له‌و‬ ‫ده‌قانه‌ بكا كه‌ده‌ره‌قه‌تیان نایه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی‬ ‫كه‌ره‌خنه‌ی نوێ تائێستا چه‌نده‌ به‌ره‌وپێش‬ ‫هه‌نگاوی هه‌ڵگرتووه‌و خه‌ساره‌كانی كامانه‌ن‬ ‫وه‌اڵمێكی ته‌سه‌لی پێویسته‌‪.‬‬ ‫ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‬ ‫سه‌رچاوه‌كان‪:‬‬ ‫‪ .1‬دیچز‪ ،‬دیوید‪ ،‬ترجمه‌ امیر زدقیانی و‬ ‫غالمحسین یوسفی‪ ،‬شیوه‌‌های نقد ادبی‪،‬‬ ‫انتشارات علمی ‪ ،‬تهران ‪1358‬‬ ‫‪ .2‬ریچاردز‪ ،‬ێ‌‪.‬ی‪.‬ا‪ ،‬ترجمه‌ سعید حمیدیان‪،‬‬ ‫اول نقد ادبی‪ ،‬سال اول‪ ،‬شركت انتشارات‬ ‫علمی و فرهنگی‪1375 ،‬‬ ‫‪ .3‬سارتر‪ ،‬ژان پل‪ ،‬ترجمه‌ مزگفی رحیمی‬ ‫و ‪ ، ....‬ادبیات چیست؟ كتاب زمان‪ ،‬سال‬ ‫پنجم‪ ،‬تهران ‪2536‬‬ ‫‪ .4‬ب���ارت‪ ،‬روالن‪ ،‬ترجمه‌ شیرین دخت‬ ‫دقیقیان‪ ،‬درجه‌ زفر نوشار‪ ،‬انتشارات هرمس‪،‬‬ ‫سال اول ‪1378‬‬ ‫‪ .5‬بارت‪ ،‬روالن‪ ،‬ترجمه‌ شیرین دخت دقیقیان‪،‬‬ ‫نقد و حقیقت‪ ،‬نشر مركز‪ ،‬سال اول‪1377 ،‬‬ ‫‪ .6‬باستید‪ ،‬روژه‌‪ ،‬ترجمه‌ غفار حسینی‪ ،‬هنر‬ ‫و جامعه‌‪ ،‬انتشارات قدس‪ ،‬تهران ‪1373‬‬ ‫‪ .7‬فرشید ورد‪ ،‬خسرو‪ ،‬درباره‌ ادبیات و نقد‬ ‫ادبی‪ ،‬جلد اول‪ ،‬انتشارات امیر كبیر‪ ،‬سال‬ ‫دوم‪1373 ،‬‬ ‫‪ .8‬كانت‪ ،‬هامن و ‪ ، ....‬ترجمه‌ سیروس‬ ‫ادین لور‪ ،‬روشن‌نگری چیست؟ نشر اگه‌‪ ،‬سال‬ ‫دوم‪1377 ،‬‬ ‫‪ .9‬به‌ختیاری عه‌لی و ‪ ، ...‬روشنبیر‪،‬‬ ‫كۆمه‌ڵگا‪ ،‬دیموكراسیه‌ت‪ ،‬باڵوكراوه‌ی نێوه‌ندی‬ ‫ره‌هه‌ند‪2000 ،‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)44‬چوارشه‌ممه‪2010/8/11 ،‬‬

‫ی پێنجه‌م ـ به‌رامبه‌ر به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی په‌روه‌رد‌ه ‌ ‪0533184771‬‬ ‫ی میران ـ نهۆم ‌‬ ‫ی سالم‪ ،‬ته‌الر ‌‬ ‫ی كوردستان‪ ،‬سلێمانی‌ ـ شاڕێ ‌‬ ‫هه‌رێم ‌‬

‫ی سول ‌ی تێلیگراف‬ ‫خاوه‌نی ئیمتیاز‪ :‬كۆمپانیا ‌‬

‫سه‌رۆکی ئه‌نجومه‌ن‪ :‬ئیدریس عومه‌ر‬ ‫‪info@destur.net - 0533187811‬‬

‫كه‌س ئاگای له‌رۆژی‬ ‫جیهانی الوان نییه‌‬

‫مه‌عاز فه‌رحان‬ ‫گه‌نجان ده‌ڵێن ئاگادارنین رۆژێكیان به‌ناوه‌وه‌ هه‌بێت‪،‬‬ ‫رێكخراوه‌كانی بواری گه‌نجان‌و حكومه‌تیش به‌كه‌مته‌خه‌م‬ ‫ده‌زانن له‌وه‌ی‌ نه‌یانتوانیوه‌ رۆژی جیهانی گه‌نجان بكه‌نه‌‬ ‫رۆژی پالندانان بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانی گه‌نجان‪.‬‬ ‫‪ 2010/8/12‬رۆژی‌ جیهانی‌ الوانه‌‪ ،‬به‌اڵم گه‌نجانی كوردستان‬ ‫ئاگاداری رۆژێكی له‌و شێوه‌یه‌ نین‪ ،‬رێكخراوه‌كانیش سااڵنه‌‬ ‫ته‌نها به‌ئاهه‌نگێك یان فێستیڤاڵێك ئه‌و یاده‌ ده‌كه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫فریاد محه‌مه‌د ته‌مه‌ن ‪ 24‬ساڵ ماوه‌ی‌ دوو ساڵه‌ زانكۆی‌‬ ‫ته‌واوكردووه‌و دانه‌مه‌زراوه‌ وتی‌ " هیچ دڵخۆش نیم به‌و‬ ‫رۆژه‌‪ ،‬چونكه‌ له‌كوردستاندا ئه‌وه‌ی‌ زه‌مینه‌سازی‌ بێت‬ ‫بۆ گه‌نجان نه‌كراوه‌‪ ،‬ئێمه‌ی‌ گه‌نج بێ‌ به‌شین له‌ژیانێكی‌‬ ‫گه‌نجانه‌"‪.‬‬ ‫هه‌ندێك له‌گه‌نجان بێئاگایی‌ خۆیان له‌رۆژی جیهانی‌ الوان‬ ‫ده‌رده‌بڕن‌و ده‌ڵێن نازانین چییه‌‪ .‬به‌ختیار فه‌ره‌ج ‪ 25‬ساڵ‬ ‫كۆلێژی‌ وه‌رزش�ی‌ ته‌واوكردووه‌ وتی‌ "ئێستا ده‌یبیستم‬ ‫كه‌رۆژێك هه‌بێت تایبه‌ت بێت به‌الوان"‪.‬‬ ‫به‌ڕای ئه‌و گه‌نجه‌ یه‌كێك له‌كێشه‌ گه‌وره‌كانی گه‌نجان‬ ‫له‌م سه‌رده‌مه‌دا ئه‌وه‌یه‌ ته‌نها ئه‌و گه‌نجانه‌ سوودمه‌نده‌بن‬ ‫له‌حكومه‌ت كه‌خزمێكی نزیكیان به‌رپرسی حكومی یان‬

‫جه‌مشید خانی مامم كه‌هه‌میشه‌‬ ‫با له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌یبرد‬ ‫ئه‌م رۆمانه‌ دواهه‌مین به‌رهه‌می رۆماننووس‬ ‫"به‌ختیار عه‌لی"یه‌‌و هه‌نووكه‌ له‌كتێبخانه‌كاندایه‌‪.‬‬ ‫جه‌مشیدخان؛ مرۆڤێكه‌ له‌نێوان دنیا جیاوازه‌كاندا‬ ‫با ده‌یبات‪ ،‬هه‌م له‌جه‌نگه‌و‌ه ده‌ئاڵێت‌و هه‌م‬ ‫له‌ئاشتی‪ ،‬ئه‌م كاره‌كته‌ره‌ نوێیه‌ی به‌ختیار عه‌لی‬ ‫هه‌موو ناكۆكییه‌ گه‌وره‌كانی ناو مرۆڤی تێدایه‌‪ ،‬هه‌م‬ ‫جوانییه‌كان‌و هه‌م دزێوییه‌كان‪ .‬جه‌مشیدخان؛ كه‌سێكه‌‬ ‫به‌شێك له‌هه‌موومانی تێدایه‌‌و به‌شێكیش له‌ئه‌و‬ ‫له‌هه‌مووماندایه‌‪.‬‬ ‫ئه‌م رۆمان‌ه دواهه‌مین مرواریی دنیا‬ ‫ئه‌فسووناوییه‌كه‌ی "به‌ختیار عه‌لی"یه‌‪ ،‬قه‌باره‌ی‬ ‫مامناوه‌ندییه‌‌و ژماره‌ی الپه‌ڕه‌كانی ‪ 151‬الپه‌ڕه‌یه‌و‬ ‫له‌الیه‌ن كتێبخانه‌ی ئه‌ندێشه‌وه‌ باڵوكراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬

‫جێگری سه‌رنووسه‌ر‪ :‬وریا حه‌مه‌تاهیر‬ ‫سکرتێری نووسین‪ :‬شۆڕش خالید‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری هونه‌ریی‪ :‬لوقمان عومه‌ر‬

‫ئیتیك‌و مۆرال له‌لڤین‌و به‌ڵگه‌دا‬

‫گه‌نجان ده‌ڵێن هه‌ستناكه‌ن رۆژێك‬ ‫بۆ الوان هه‌بێت‬

‫حیزبی بێت‪.‬‬ ‫گه‌نجانی كوردستان به‌ده‌ست ده‌یان كێشه‌ی‌ كۆمه‌اڵیه‌تی‌و‬ ‫ئابووری‌و بێكارییه‌وه‌ ده‌ناڵێنن‪ ،‬تائێستاش پالنه‌كانی‬ ‫حكومه‌ت ب��ۆ چ��اره‌س �ه‌رك��ردن��ی كێشه‌كانی گه‌نجان‬ ‫دڵخۆشكه‌رنین‪.‬‬ ‫سااڵنه‌ هه‌زاران گه‌نج له‌زانكۆكان خوێندن ته‌واوده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫به‌اڵم نه‌ له‌دامه‌زراوه‌ی حكومی داده‌مه‌زرێن‪ ،‬نه‌ له‌كه‌رتی‬ ‫تایبه‌ت‪.‬‬ ‫له‌زۆرێك له‌واڵتانی جیهان رۆژی جیهانی گه‌نجان ده‌كرێته‌‬ ‫رۆژێك بۆ به‌خۆداچوونه‌وه‌ی‌ حكومه‌ت‌و رێكخراوه‌كانی‬ ‫الوان بۆ چۆنیه‌تی ئیشكردن له‌كێشه‌كانی گه‌نج‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌كوردستاندا له‌پیرۆزباییه‌ك‌و كاتژمێرێك هه‌ڵپه‌ڕكێ‬ ‫تێپه‌ڕ ناكات‪.‬‬ ‫رێكخراوه‌كانی‌ الوان‌و كۆمه‌ڵگه‌ی‌ م �ه‌ده‌ن �ی‌ خۆیان‬ ‫به‌شه‌رمه‌زار ده‌زان��ن له‌ئاست خزمه‌تكردن به‌گه‌نجان‪،‬‬ ‫دانبه‌وه‌شدا ده‌نێن كه‌ له‌ئاستی داواكانی گه‌نجاندا نین‪.‬‬ ‫رێبوار عه‌لی‌ به‌ڕێوه‌به‌ری‌ ئۆفیسی‌ گشتی‌ سه‌نته‌ری‌‬ ‫گه‌شه‌پێدانی‌ چاالكی‌ الوان وت�ی‌ "رێكخراوه‌كان له‌و‬ ‫ئاسته‌دانین كه‌بتوانن خزمه‌ت به‌گه‌نجان بكه‌ن‌و ئه‌گه‌ر‬ ‫رێكخراوی‌ جدیش هه‌بێت‪ ،‬حكومه‌ت حسابیان بۆ ناكات"‪.‬‬ ‫گه‌نجان جه‌خت له‌سه‌رئه‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ تائێستاش‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫رێكخراوه‌كان پاشكۆی‌ حیزبه‌كانن‪ ،‬به‌ختیار فه‌ره‌ج وت ‌‬ ‫ی‬ ‫"رێكخراوه‌كان درێژكراوه‌ی‌ حیزبه‌كانن‌و كار بۆ ئه‌وان‬ ‫ده‌كه‌ن"‪.‬‬ ‫رێبوار هاوڕایه‌ له‌گه‌ڵ به‌ختیاردا ده‌ڵێت "تا دروستبوونی‌‬ ‫رێ��ك��خ��راو له‌پشت ح��ی��زب�ه‌وه‌ ب��ێ��ت‪ ،‬ح��اڵ�ی‌ گه‌نجانی‌‬ ‫كوردستانیش هه‌ربه‌و شێوه‌یه‌ ده‌بێت"‪.‬‬ ‫سیروان قادر به‌ڕێوه‌به‌ری‌ ناوه‌ندی‌ ئاینده‌ بۆ پرسه‌كانی‌‬ ‫گه‌نج به‌ده‌ستووری‌ وت "كار له‌سه‌ر پرۆژه‌یه‌ك ده‌كه‌ین‬ ‫به‌ناوی‌ پرۆژه‌ی‌ سندوقی‌ پاڵپشتی‌ گه‌نجان‪ ،‬دانانی‌ ئه‌م‬ ‫سندوقه‌ بۆ زیاتر گرنگیدانه‌ به‌گه‌نجان‌و به‌گه‌ڕخستنی‌‬ ‫تواناكانیان"‪.‬‬ ‫هه‌ندێك له‌گه‌نجان پێیانباشه‌ ل �ه‌و رۆژه‌دا گه‌نجان‬ ‫خۆپیشاندان سازبكه‌ن‪ ،‬فریاد وتی‌ "رۆژی‌ جیهانی‌ الوان‬ ‫به‌ئێمه‌ چی‌؟ هیچ شوێنێك نییه‌ كه‌بچین له‌و رۆژه‌دا‬ ‫ده‌رده‌دڵ���ی‌ خۆمانی‌ تێدابكه‌ین‪ ،‬داواك���ارم ل�ه‌و رۆژدا‬ ‫له‌سه‌رانسه‌ری‌ كوردستاندا گه‌نجان خۆپیشاندان بكه‌ن‌و‬ ‫داوابكه‌ن كه‌چیتر گه‌نجان هێنده‌ پشتگوێنه‌خرێن"‪.‬‬ ‫رێبوا محه‌مه‌د ‪ 23‬ساڵ دوای‌ ئ �ه‌وه‌ی‌ بێئاگایی‌ خۆی‌‬ ‫له‌ڕۆژی‌ جیهانی‌ الوان ده‌ربڕی‌ وتی‌ "هیوادارم حكومه‌ت‬ ‫ئه‌و رۆژه‌ بكاته‌ رۆژی‌ نه‌مانی‌ واسیته‌و واسیته‌كاری‌ له‌كاتی‌‬ ‫دامه‌زراندندا"‪.‬‬

‫ئیتیك له‌بنه‌ڕه‌تدا له‌وشه‌ی ئیتۆسه‌و‌ه هاتووه‌و‬ ‫ب ‌ه به‌شیك له‌فه‌لسه‌فه‌ی م��ۆرل ده‌ژمێردرێت‪،‬‬ ‫كه‌بریتیی ‌ه له‌سی به‌شی جودا‪ .‬له‌زوربه‌ی بواره‌كاندا‬ ‫زۆر ئه‌سته‌م ‌ه ئیتیك‌و مۆراڵ له‌یه‌ك جیابكرێنه‌وه‌و‬ ‫به‌كورتیش ئیتیك باسی هه‌ڵه‌و ناهه‌ڵه‌مان بۆ‬ ‫ده‌كات‪.‬‬ ‫رۆژان��� ‌ه مامۆستاكان باسی ئیتیك‌و م��ۆراڵ بۆ‬ ‫خوێندكاره‌كان ده‌ك ‌هن‌و له‌بواری رۆژنامه‌نووسیشدا‬ ‫ئیتیك‌و مۆراڵ خاوه‌نی یاساو رێسای خۆیه‌تی‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌جیاوازی له‌گه‌ڵ بواری په‌روه‌رد‌ه لێره‌دا هه‌موو‬ ‫میدیاكان خاوه‌نی یه‌ك یاساو رێسای ئیتیكین‪.‬‬ ‫چه‌ند‌ه ئیتیك‌و مۆراڵ بۆ بواری په‌روه‌رد‌ه گرنگن‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ش بۆ بواری میدیا گرنگن‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌م دوو‬ ‫چه‌مك ‌ه شاده‌ماری هه‌ردوو بواره‌ك ‌ه پێكدێنێت‪.‬‬ ‫ئه‌مڕۆ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌موو میدیا كوردییه‌كان‬ ‫باس له‌په‌یوه‌ستبوونی خۆیان به‌و یاساو رێسایانه‌‬ ‫ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬ب��ه‌اڵم ب� ‌ه ب��ه‌رده‌وام��ی رێساشكێنی‌و‬ ‫یاساشكێنی ده‌كه‌ن‪ .‬لێره‌دا پێم خۆش ‌ه باس له‌دوو‬ ‫گۆڤار بكه‌م كه‌ئاسمان‌و رێسمانیان جیاوازه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌دوو وتاردا هه‌ردووكیان به‌هه‌مان شیو‌ه مرۆڤه‌كان‬ ‫ناشیرین ده‌ك � ‌هن‌و رێساكانی ئیتیك ده‌به‌زێنن‪.‬‬ ‫له‌ژمار‌ه ‪ 24‬ی به‌ڵگه‌دا ریپۆرتاژێك له‌سه‌ر كوشتنی‬ ‫سای ‌ه فاتیح باڵوكراوه‌ته‌و‌ه كه‌زۆر زوو مرۆڤ ئه‌وه‌ی‬ ‫بۆ روونده‌بیته‌و‌ه ئه‌وه‌نده‌ی مه‌به‌ست لێی ناوزڕاندنی‬ ‫توانا عوسمان‪ ،‬سه‌رنووسه‌ری پێشووی هاواڵتی‌و‬ ‫خودی میدیای سه‌ربه‌خۆیه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ند‌ه مه‌به‌ستی‬ ‫ئاشكراكردنی كوشتنی خیزانه‌كه‌ی نییه‌‪ .‬له‌و‬ ‫ریپۆرتاژه‌دا هێند‌ه شتی ناشیرین به‌توانا كراو‌ه تا‬ ‫خوا بڵێ به‌س‪ .‬مه‌به‌ست لێره‌دا ئه‌و‌ه نیی ‌ه ئه‌و‬ ‫كارانه‌ی توانا كردویه‌تی دروستن یا هه‌ڵبه‌ستراو‪،‬‬ ‫به‌ڵكو هیچ كاتێك له‌كاته‌كان مرۆڤ بۆی نیی ‌ه ژیانی‬ ‫تایبه‌تی كه‌سه‌كان بخات ‌ه سه‌ر رۆژنامه‌و میدیاكان‪،‬‬ ‫به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌و‌ه بیكات ‌ه مانشیتی گه‌وره‌‪:‬‬ ‫(سه‌ره‌تا توانا عوسمان له‌گه‌ڵ ژنێكدا ده‌ستی‬ ‫تیكه‌ڵكرد كه‌بوو‌ه هۆی ته‌اڵقدانی‌و له‌م دواییه‌شدا‬ ‫هه‌ر هه‌مان توانا عوسمان له‌گه‌ڵ ژنێكی تردا ده‌ستی‬ ‫تێكه‌ڵكردبوو كه‌ئامۆزای سایه‌ی خوالێخۆشبوو‬ ‫بوو‪....‬هتد)‬ ‫له‌الیه‌كی دیكه‌و‌ه له‌ئه‌نجامی وتارێكی ره‌حمان‬ ‫غه‌ریبه‌و‌ه كه‌تیایدا ره‌خنه‌ی له‌لڤین گرتووه‌و‬ ‫به‌پاشكۆی یه‌كگرتووی ئیسالمی ن��اوب��ردووه‌‪،‬‬ ‫گۆڤاری لڤین دێت‌و به‌شێوه‌یه‌كی زۆر ناشیرین‬ ‫ژیانی تایبه‌تی‌و ناتایبه‌تی ره‌حمان غه‌ریب ده‌داته‌‬ ‫به‌ر چه‌كوش‪ ،‬ته‌نها بۆ ئ �ه‌وه‌ی بیشكێنێته‌وه‌و‬ ‫حه‌یای ببات‪ .‬من هه‌رگیز چاوه‌ڕێی ئه‌و‌ه نه‌بووم‌و‬ ‫بڕواشم نه‌ده‌كرد گۆڤارێكی خاوه‌ن ئیعتیباری وه‌كو‬ ‫لڤین وتارێكی وا دابه‌زینێت‪ ،‬كه‌تیایدا هه‌موو جۆره‌‬ ‫ئیتیك‌و مۆرالێك له‌بیر بكات‪ .‬با به‌یه‌كه‌و‌ه ئه‌م‬ ‫دێڕانه‌ی لڤین بخوینینه‌و‌ه ( چونكه ‌ئه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫كردوویه‌تی ‌به‌رانبه‌ر لڤین له‌پیشه‌ی ‌ساقیته‌یه‌ك‬ ‫ده‌چێت نه‌ك رۆژنامه‌نووسێك‪ ........‬ئه‌و هه‌ر‬ ‫به‌ته‌نیا هه‌ڵگری‌عوقده‌یه‌ك نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو له‌یه‌ككاتدا‬ ‫خاوه‌نی‌عوقده‌یه‌كی‌موره‌كه‌به‌‪ ،‬رێك وه‌كو عوقده‌ی‬ ‫ی كه‌به‌یه‌كجار گرێی‌ئۆدیب‌و ئه‌لكتراشی‬ ‫‌ئه‌و كه‌س ‌ه ‌‬ ‫‌هه‌یه‌‪ .......‬ره‌حمان له‌كاتێكدا بێده‌سه‌اڵتی ‌خۆی‬ ‫ی ده‌دا‪ ،‬له‌ناكاو‬ ‫‌به‌رامبه‌ر باوكی‌له‌سه‌ر دایكی‌ئازار ‌‬ ‫ره‌گه‌زی‌خۆش ‌ی لێگۆڕا‌و ئه‌مجاره‌رق ‌ی له‌دایكیشی‬ ‫‌هه‌ڵگرت‪ ...‬له‌راستیدا ترس ‌ی ئێم ‌ه له‌وه‌یه‌له‌وه‌ته‌ی‬ ‫‌گرێ ‌ی ئه‌لكتراكه‌ی‌سه‌ری‌تێكردووه‌وه‌ك براده‌رێك‬ ‫وت ‌ی " ئه‌م ره‌حمانه‌ئه‌وه‌نده‌دوونی‌‌و فاشیله‌ره‌نگه‬ ‫‌بۆ ‪ 25‬هه‌زارییه‌كی ‌بریمه‌ر چه‌كێك هه‌ڵبگرێت‌و‬ ‫بتانكوژێت"‪.‬‬ ‫بۆ نا‪ ،‬ئه‌م كاره‌له‌خاوه‌نی‌عوقده‌یه‌كی‌موره‌كه‌ب‬ ‫چاوه‌ڕوانكراو نییه‌؟!!)‬ ‫لڤین له‌و وت��اره‌دا هه‌موو ئه‌مانه‌ی وت��ووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هیشتا وه‌اڵمی تۆمه‌ته‌كانی ره‌حمانی نه‌داوه‌ته‌وه‌‬ ‫كه‌زۆر به‌ئاسانی ده‌یتوانی بڵێ به‌ڵێ ئێم ‌ه سه‌ر‬ ‫به‌یه‌گرتووین یا به‌م به‌ڵگانه‌ی خ��واره‌و‌ه سه‌ر‬ ‫به‌یه‌كگرتوو نین‪ .‬له‌راستیشدا به‌الی خوێنه‌ره‌وه‌‬ ‫ئه‌و‌ه هیچ گرنگ نیی ‌ه ئه‌گه‌ر لڤین‌و ئاوێنه‌و هاواڵتی‬ ‫پاره‌ش له‌حكومه‌ت وه‌ربگرن‪ ،‬ئه‌وه‌ی گرنگ ‌ه ئه‌وان‬ ‫له‌كار‌ه جوانه‌كانی خۆیان به‌رده‌وامبن‌و نماینده‌گی‬ ‫ده‌نگی ئازاد بكه‌ن‪ .‬جیاوازی نیوان وتاره‌كه‌ی به‌ڵگه‌و‬ ‫لڤین ئه‌وه‌ی ‌ه ئه‌وه‌ی یه‌كه‌م كه‌سێك نووسیویه‌تی‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم ئه‌مه‌ی لڤین به‌ناوی لڤینه‌و‌ه نووسراوه‌و‬ ‫نه‌ده‌بوو ئه‌م هه‌ڵ ‌ه گه‌وره‌ی ‌ه به‌سه‌ر ئه‌حمه‌د میره‌دا‬ ‫تێپه‌ڕ ببیت‪ .‬راست ‌ه وتاره‌كه‌ی ره‌حمان غه‌ریب‬ ‫هه‌ندێ ده‌سته‌واژه‌ی تێدابوو كه‌نه‌ده‌بوو به‌كاربێن‪،‬‬ ‫به‌اڵم هه‌رگیز ئه‌وه‌ی هه‌ڵنه‌ده‌گرت كه‌لڤین كردی‪.‬‬ ‫دوات��ر به‌ڵگ ‌ه گۆڤاری ده‌سه‌اڵته‌و بۆ شكانه‌وه‌ی‬ ‫ره‌خنه‌گره‌كانی ده‌س �ه‌اڵت‌و دیموكراسیی ئازادی‬ ‫دامه‌زراوه‌‪ ،‬به‌اڵم لڤین هه‌ر حیزبیك دایمه‌زاندبێت‬ ‫یا نا له‌به‌ره‌یه‌كی پێچه‌وانه‌دا خه‌باتده‌كات‪ .‬لڤین‬ ‫له‌ته‌مه‌نی خۆیدا كاری یه‌كجار جوانی ك��ردووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌گه‌ر به‌رده‌وامبێت له‌دابه‌زاندنی وتاری له‌م‬ ‫بابه‌ته‌‪ ،‬ئه‌و‌ه مه‌رگی خۆی ئاشكراده‌كات‪ ،‬چونكه‌‬ ‫هیچ بوارێك بۆ پابه‌ندبوونی به‌ئیتیك‌و مۆراله‌وه‌‬ ‫ناهێڵێته‌وه‌‪ .‬له‌كاتێكدا كه‌به‌رگری له‌لڤین ده‌كه‌م‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌هه‌موو ئه‌و هێرشانه‌ی كه‌ده‌سه‌اڵت‬ ‫ده‌یكات ‌ه س�ه‌ری‪ ،‬هاوكات ئه‌م ‌ه وت��اره‌ش له‌سه‌ر‬ ‫لڤین ده‌نووسم‪ .‬له‌كۆتاییدا ده‌بێ ئه‌و‌ه یاداشتبكه‌م‬ ‫كه‌هه‌ر رۆژنامه‌و گۆڤارو میدیایه‌ك ئه‌م جۆر‌ه وتارانه‌‬ ‫بنووسیت‪ ،‬نابێت باسی ئیتیك‌و مۆرالی رۆژنامه‌وانی‬ ‫بكات‪.‬‬


Destur_44  

No.44 11/08/2010

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you