Issuu on Google+

‫‪37‬‬

‫چوارشه‌ممه‬ ‫‪2010/6/23‬‬ ‫(‪ )20‬الپه‌ڕ‌ه‬ ‫نرخ (‪ )1000‬دیناره‬ ‫رۆژنامه‌یه‌کی سياسى گشتییه‌‪ ،‬هه‌فتان ‌ه کۆمپانیای سولى تێلیگراف ده‌ریده‌کات‬

‫‪w w w. d e s t u r. n e t‬‬

‫‪15‬‬

‫״مه‌سه‌له‌ی كۆبوونه‌وه‌‌و كۆنفرانس له‌ناو‌بزووتنه‌وه‌ی گۆڕاندا له‌ئارادا نییه‌״‬

‫سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم هه‌ڕه‌ش ‌ه له‌په‌كه‌ك ‌ه ده‌كات‬

‫په‌كه‌كه‌‪ :‬شه‌رمه‌زاریی ‌ه هه‌رێم به‌یاننام ‌ه له‌دژی ئێم ‌ه ده‌ربكات‬ ‫تا‌یبه‌ت به‌ ده‌ستوور‬

‫سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم هه‌ڕه‌شه‌ی‬ ‫توند له‌پارتی كرێكارانی كوردستان‬ ‫(په‌كه‌كه‌) ده‌كات‌و جگه‌ له‌ئیدانه‌كردنی‬ ‫ه��ێ��رش �ه‌ك��ان��ی ئ��ه‌م��دوای��ی��ان��ه‌ی��ان‪،‬‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت كه‌قبوڵناكه‌ن خاكی‬ ‫هه‌رێم به‌كاربهێنن بۆ هێرشكردنه‌ سه‌ر‬ ‫واڵتانی دراوسێ‪ ،‬په‌كه‌كه‌ش ره‌خنه‌ی‬ ‫توند له‌به‌یاننامه‌كه‌ی سه‌رۆكایه‌تی‬ ‫هه‌رێم ده‌گرێت‌و ئاماژه‌ ب��ه‌وه‌ده‌دات‬ ‫كه‌شه‌رمه‌زارییه‌ بۆ ك��ورد‪ ،‬به‌تایبه‌ت‬ ‫هه‌رێمی ك��وردس��ت��ان‪ ،‬ئ��ه‌و هێرش‌و‬ ‫سنووربه‌زاندنانه‌ قبوڵبكات‌و به‌یاننام ‌ه‬ ‫له‌دژی كورد ده‌ربكات‪.‬‬ ‫سه‌رۆكایه‌تی‬ ‫له‌به‌یاننامه‌كه‌ی‬ ‫هه‌رێمدا هاتووه‌‪ ،‬كه‌ئیدانه‌ی توندی‬ ‫ه��ێ��رش �ه‌ك��ان��ی چ��ه‌ك��داران��ی پ��ارت��ی‬ ‫كرێكارانی كوردستان ده‌كه‌ن‌و ئاماژ‌ه‬

‫به‌وه‌شده‌كه‌ن كه‌ئامانجی ئه‌و هێرشان ‌ه‬ ‫به‌هیچ شێوه‌یه‌ك خزمه‌ت ب��ه‌دۆزی‬ ‫كورد ناكات‌و هاتوو‌ه "جارێكیتر ئه‌و‬ ‫هێرشانه‌ی پارتی كرێكاران ئیدان ‌ه‬

‫ده‌ك��ه‌ی��ن‌و رێ��گ �ه‌ش ن��اده‌ی��ن خاكی‬ ‫هه‌رێمی كوردستان وه‌ك��و پێگه‌یه‌ك‬ ‫بۆ هێرشكردنه‌ سه‌ر واڵتانی دراوسێ‬ ‫به‌كاربهێنرێت"‪.‬‬

‫له‌الیه‌كی تره‌وه‌ رۆژ واڵت ئه‌ندامی‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی په‌كه‌كه‌‬ ‫له‌لێدوانێكدا به‌ده‌ستووری راگه‌یاند‬ ‫"ئێمه‌ ئ�ه‌م هێرشانه‌ قبوڵناكه‌ین‪،‬‬

‫بۆیه‌ ده‌بێت میلله‌تی كوردیش ئه‌م ‌ه‬ ‫قبوڵنه‌كات‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی شه‌رمه‌زارییه‌‬ ‫بۆ سه‌رۆكایه‌تی ه�ه‌رێ�م‌و حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێم‪ ،‬كه‌ئه‌وه‌ قبوڵده‌كات‌و به‌یاننامه‌‬ ‫له‌دژی هێرشه‌كانی ئێمه‌ ده‌رده‌كه‌ن"‪.‬‬ ‫ئ��ه‌و ئ�ه‌ن��دام�ه‌ وت��ی "ب��ۆ توركیا‬ ‫نازانێت خه‌ڵكی م�ه‌ده‌ن��ی هه‌یه‌ له‌و‬ ‫شوێنانه‌‪ ،‬بۆیه‌ ئه‌وان بۆردومانی خه‌ڵكی‬ ‫مه‌ده‌نی ده‌كه‌ن‌و كه‌سیش ده‌نگناكات‪،‬‬ ‫چۆن ده‌بێت كه‌سێك كوشتار بكات‪،‬‬ ‫خه‌ڵكیش بێده‌نگ بێت؟"‪.‬‬ ‫سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم‌و سه‌رۆكایه‌تی‬ ‫حكومه‌ت له‌به‌یاننامه‌كه‌دا ئیدانه‌ی‬ ‫ه��ێ��رش �ه‌ك��ان��ی پ��ارت��ی ك��رێ��ك��اران��ی‬ ‫كوردستانی كردووه‌‌و ئاماژه‌ به‌وه‌ده‌كه‌ن‬ ‫كه‌رێگه‌ناده‌ن په‌كه‌كه‌ خاكی هه‌رێمی‬ ‫كوردستان بۆ هێرشكردنه‌ سه‌ر واڵتانی‬ ‫دراوس���ێ به‌كاربهێنێت‪ ،‬به‌بێئه‌وه‌ی‬ ‫ئیدانه‌ی سنووربه‌زاندنه‌كانی سوپای‬ ‫توركیا بكه‌ن‪.‬‬

‫ماده‌ی هۆشبه‌ر گه‌یشتووه‌ته‌ ده‌ستی محه‌مه‌د حاجی مه‌حمود‪ 5 :‬كورسییه‌كه‌ی یه‌كێتی‬ ‫ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ناو زیندانه‌كاندان دایناوه‌‪ ،‬ره‌نگه‌ بۆ بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان بێت‬ ‫فه‌رمان خێاڵنی‬

‫به‌پێی ئ�ه‌و ئامارانه‌ی له‌پارێزگای‬ ‫سلێمانی‌و گه‌رمیان‌و خانه‌قینه‌و‌ه ده‌ست‬ ‫ده‌ستوور كه‌وتوون‪ ،‬زیاتر ل �ه‌‪ 400‬كه‌س‬ ‫به‌تۆمه‌تی به‌كارهێنان‌و بازرگانیكردن‬ ‫به‌ماد‌ه هۆشبه‌ره‌كانه‌و‌ه ده‌ستگیركراون‪،‬‬ ‫به‌رپرسانی ئاسایشی هه‌رێم‌و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‬ ‫چاكسازیش پشتڕاستی ئه‌و‌ه ده‌كه‌نه‌وه‌‬ ‫كه‌ماده‌ی هۆشبه‌ر گه‌یشتووه‌ت ‌ه ده‌ستی ئه‌و‬ ‫كه‌سانه‌ی له‌ناو زیندانه‌كاندان‪.‬‬ ‫ب �ه‌پ��ێ��ی ئ���ه‌و ئ���ام���اره‌ی ل�ه‌ب�ه‌ش��ی‬ ‫نه‌هێشتنی ماد‌ه هۆشبه‌ره‌كان له‌ئاسایشی‬ ‫سلێمانی ده‌س��ت ده‌س��ت��وور ك �ه‌وت��ووه‌‪،‬‬

‫له‌ساڵی ‪2005‬ه‌و‌ه تائێستا ‪ 300‬كه‌س‬ ‫به‌تۆمه‌تی به‌كارهێنان‌و بازرگانیكردن‬ ‫به‌ماد‌ه هۆشبه‌ره‌‌كانه‌و‌ه ده‌ستگیركراون‪،‬‬ ‫له‌و رێژه‌یه‌ش ‪ 30‬كه‌سیان بازرگانییان‬ ‫به‌ماده‌كه‌و‌ه ك��ردووه‌و ‪ 270‬كه‌سیشیان‬ ‫به‌كارهێنه‌ری ماد‌ه هۆشبه‌ره‌كانن‌و ئێستا‬ ‫له‌زیندانن‪.‬‬ ‫له‌الیه‌كی ت���ره‌وه‌‪ ،‬ش��وان عه‌بدوڵاڵ‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری زیندانی چاكسازی كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫سلێمانی ب �ه‌ده‌س��ت��ووری وت “م���اده‌ی‬ ‫هۆشبه‌ر وه‌كو تریاك نه‌هاتووه‌‪ ،‬به‌اڵم حه‌پ‬ ‫هاتووه‌ت ‌ه ناوه‌وه‌ی زیندان‪ ،‬ئێم ‌ه چاودێری‬ ‫وردمان هه‌یه‌و رۆژان ‌ه حه‌پ ده‌گرین”‪.‬‬ ‫راپۆرتێكی ورد له‌الپه‌ڕ‌ه ‪12‬بخوێنه‌ره‌وه‌‬

‫ده‌ستوور‬

‫محه‌مه‌د حاجی مه‌حمود سكرتێری‬ ‫حیزبی سۆسیالیست دیموكراتی‬ ‫ك���وردس���ت���ان ل���ه‌ب���اره‌ی ده‌ن��گ��ۆی‬ ‫تێكه‌ڵبوونیان‌و چوونه‌ ناو یه‌كێتی‪،‬‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت كه‌ئه‌و شتانه‌ راست‬ ‫نییه‌و ده‌ڵێت تائێستا هیچ داوایه‌كی‬ ‫له‌و شێوه‌یه‌مان لێنه‌كراوه‌‪.‬‬ ‫م���ح���ه‌م���ه‌د ح���اج���ی م �ه‌ح��م��ود‬ ‫له‌لێدوانێكیدا ب��ۆ ده‌س��ت��وور‪ ،‬وتی‬ ‫“تائێستا هیچ شتێكم نه‌بیستووه‌‌و‬ ‫دانیشتنیشمان ل �ه‌گ �ه‌ڵ یه‌كێتیدا‬ ‫ل �ه‌وب��اره‌ی �ه‌وه‌ ن��ه‌ك��ردووه‌‪ ،‬ه�ه‌روه‌ه��ا‬

‫له‌الیه‌ن یه‌كێتیشه‌وه‌ هیچ داوایه‌كی‬ ‫له‌و شێوه‌یه‌مان لێنه‌كراوه‌‪ ،‬ئه‌وانه‌شی‬ ‫ل��ه‌ب��اره‌ی چ��وون �ه‌ ن��او یه‌كێتییه‌و ‌ه‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌ئێمه‌ ده‌كرێت راست نییه‌”‪.‬‬ ‫له‌باره‌ی ئه‌و ‪ 5‬كورسییه‌ی یه‌كێتی‬ ‫دای��ن��اوه‌‌و پێشتر ئ �ه‌وه‌ باڵوكرایه‌و ‌ه‬ ‫كه‌بۆ هه‌ریه‌كه‌ له‌حیزبی سۆسیالیست‌و‬ ‫زه‌حمه‌تكێشان باڵی قادر عه‌زیز بێت‪،‬‬ ‫محه‌مه‌دی حاجی مه‌حمود وتی “ئه‌و‬ ‫كورسیانه‌شی كه‌ده‌ڵێن بۆ حیزبه‌كان‬ ‫دان��راوه‌‪ ،‬كێ ناڵێت بۆ بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫گۆڕانیان دانه‌ناوه‌‪ ،‬ره‌نگه‌ بۆ ئه‌وان‬ ‫بێت”‪.‬‬ ‫درێژه‌ی چاوپێکه‌وتنه‌ک ‌ه له‌الپه‌ڕ‌ه ‪ 8‬بخوێنه‌ره‌وه‌‬

‫دوای ‪ 14‬ساڵ‪ ،‬ورده‌كاری به‌شێك له‌هێرشی پارتی بۆ سه‌ر سورچییه‌كان ئاشكراده‌بێت‬

‫‪2‬‬

‫ئه‌مڕۆ ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی سیاسیی یه‌كێتی دیاریده‌كرێن‬ ‫زانیار محه‌مه‌د‬

‫ئه‌ندامێكی سه‌ركردایه‌تیی یه‌كێتیی‬ ‫نیشتیمانی رایگه‌یاند چاوه‌ڕێده‌كرێت ئه‌مڕۆ‬ ‫چوارشه‌مم ‌ه له‌كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫سه‌ركردایه‌تیدا‪ ،‬جه‌الل تاڵه‌بانی سكرتێری‬ ‫گشتیی یه‌كێتی ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی‬ ‫سیاسی كاندیدبكات‪ ،‬پاشان ئه‌نجومه‌نی‬ ‫سه‌ركردایه‌تی بڕیار له‌سه‌ر دیاریكردنیان‬ ‫بدات‪.‬‬ ‫ف���ه‌ری���د ئ���ه‌س���ه‌س���ه‌رد ئ �ه‌ن��دام��ی‬ ‫سه‌ركردایه‌تیی یه‌كێتی له‌لێدوانێكدا بۆ‬ ‫ده‌ستوور وتی “كۆبوونه‌وه‌كه‌ی دوێنێی‬ ‫سه‌ركردایه‌تیی یه‌كێتی‪ ،‬كۆبوونه‌وه‌یه‌كی‬ ‫ئ��اس��ای��ی ب����ووه‌‌و رێ��گ �ه‌خ��ۆش��ك �ه‌ر‌ه بۆ‬ ‫كۆبوونه‌وه‌كانی داهاتوو”‪.‬‬

‫وتیشی “له‌كۆبوونه‌وه‌كه‌دا باسی شتی‬ ‫گشتی ك��راوه‌‪ ،‬كۆنگر‌ه هه‌ڵسه‌نگێنراوه‌‪،‬‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا باسی كێشه‌كانی یه‌كێتی‌و‬ ‫بۆردومانه‌كانی ئێران بۆ س�ه‌ر ناوچه‌‬ ‫سنوورییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان‌و‬ ‫پێكهێنانی حكومه‌تی نوێی عێراقی كراوه”‪.‬‬ ‫ئ��ه‌س��ه‌س��ه‌رد ئ���ام���اژه‌ی ب��ه‌وه‌ش��دا‬ ‫كه‌چاوه‌ڕێده‌كرێت كۆبوونه‌و‌ه جدییه‌كان‬ ‫ل �ه‌ئ �ه‌م��ڕۆو‌ه ده‌ستپێبكات‌و تاڵه‌بانی‬ ‫ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی سیاسی كاندیدبكات‪،‬‬ ‫پاشان ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی بڕیار‬ ‫له‌سه‌ر دیاریكردنیان بدات‪.‬‬ ‫فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد ئاشكرایكرد “جگه‌‬ ‫له‌سكرتێر‌و دوو جێگره‌كه‌ی‪ ،‬مه‌كته‌بی‬ ‫سیاسی پێكدێت ل ‌ه ‪ 9‬تا ‪ 11‬ئه‌ندام‪،‬‬ ‫كه‌سیانیان ده‌بن ‌ه كارگێڕی مه‌كته‌بی‬

‫س��ی��اس��ی”‪.‬ل�ه‌ب��اره‌ی كێشه‌ی ن��اڕه‌زای��ی‬ ‫كاندید‌ه ده‌رنه‌چووه‌كانه‌و‌ه ئه‌سه‌سه‌رد وتی‬ ‫“له‌كۆبوونه‌وه‌كه‌ی دوێنێدا‪ ،‬به‌گشتی باسی‬ ‫ئه‌و كێشه‌ی ‌ه ك��راوه‌‌و ئه‌و‌ه خراوه‌ته‌ڕوو‪،‬‬ ‫كه‌پێویست ‌ه ئه‌و كێشه‌ی ‌ه چاره‌سه‌ربكرێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم ورده‌كاریی كێشه‌كان له‌دانیشتنه‌كانی‬ ‫داهاتوودا باسده‌كرێت”‪.‬‬ ‫ئ��ه‌س��ه‌س��ه‌رد وت��ی��ش��ی “پ��ێ��م��وای�ه‌‬ ‫زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی مه‌كته‌بی سیاسیی‬ ‫پێشوو داده‌نرێنه‌وه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ ژنێك یان‬ ‫دووان‪ ،‬هه‌روه‌ها چه‌ند ئه‌ندامێكی نوێی‬ ‫سه‌ركردایه‌تیش”‪ .‬سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌‬ ‫یه‌كێتیی نیشتمانی سێیه‌مین كۆنگره‌ی‬ ‫به‌ست‪ ،‬كه‌تێیدا ‪ 81‬كه‌س بۆ ئه‌نجومه‌نی‬ ‫ن��اوه‌ن �د‌و ‪ 50‬ك �ه‌س بۆ سه‌ركردایه‌تیی‬ ‫یه‌كێتی ده‌ستنیشانكران‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫هه‌واڵ‬

‫‪3‬‬

‫رێكخراوێك كه‌ مه‌ال به‌ختیار پشتگیری ده‌كات‪ ،‬كه‌ناڵی سه‌حه‌ری ئێرانی‪،‬‬ ‫به‌هۆی گه‌نده‌ڵییه‌وه‌ شكستیهێنا‬ ‫ستۆدیۆی ته‌له‌فزیۆنی‬ ‫په‌یام به‌كارده‌هێنێت‬ ‫فه‌رمان خێاڵنی‬

‫رێ���ك���خ���راوی چ������وارده‌ی چ���وار‬ ‫له‌ناحیه‌ی رزگ��اری‪ ،‬كه‌ مه‌ال به‌ختیار‬ ‫به‌رپرسی رێكخراو‌ه دیموكراتییه‌كانی‬ ‫یه‌كێتی پشتگیری م��ادی ده‌ك��ات‪،‬‬ ‫گه‌نده‌ڵی تێده‌كه‌وێت‌و ب�ه‌و هۆیه‌و‌ه‬ ‫شكستده‌هێنێت‪.‬‬ ‫رۆژی ‪ 2008/12/15‬ئه‌و رێكخراو‌ه‬ ‫دام�ه‌زراوه‌و ‪ 17‬ئه‌ندامی سكرتاریه‌ت‌و‬ ‫سكرتێرێكی هه‌بوو‪ ،‬به‌اڵم دوای ته‌نها‬ ‫چه‌ند مانگێك‪ 12 ،‬ئه‌ندامی سكرتاریه‌تی‬ ‫ئه‌و رێكخراو‌ه ده‌ستله‌كارده‌كێشنه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌بیانووی ئ���ه‌وه‌ی كه‌رێكخراوه‌ك ‌ه‬ ‫گه‌نده‌ڵی تێدابووه‌‪ ،‬ته‌نها سكرتێرو ‪5‬‬ ‫ئه‌ندامی سكرتاریه‌ت ماونه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ن��اس��ی��ح ئ��ی��ب��راه��ی��م ئ �ه‌ن��دام��ی‬ ‫س��ك��رت��اری��ه‌ت��ی ئ����ه‌و رێ��ك��خ��راو‌ه‬ ‫به‌ده‌ستووری وت “ماوه‌ی هه‌فته‌یه‌ك ‌ه‬ ‫ن��ووس��ی��ن��گ �ه‌ی رێ��ك��خ��راوه‌ك��ه‌م��ان‬ ‫داخستووه‌‪ ،‬رێكخراوه‌كه‌مان تاسه‌ر‬ ‫ئێسقان شكستی هێناوه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‬ ‫مۆڵه‌تمان نییه‌و سكرتێریش هه‌ر خۆی‬ ‫خاوه‌نی هه‌موو شتێكه‌و حیسابی بۆ‬ ‫ئه‌ندامانی سكرتاریه‌ت نه‌كردووه‌‪ ،‬ئێم ‌ه‬

‫ئاگامان له‌هیچ شتێك نه‌بووه‌‪ ،‬جگ ‌ه‬ ‫ل�ه‌و ‪ 700,000‬ه��ه‌زار دی��ن��اره‌ی كاك‬ ‫مه‌ال به‌ختیار نه‌بێت‪ ،‬مانگان ‌ه ‪150,000‬‬ ‫ه�ه‌زارم��ان داوه‌ به‌كرێی نووسینگه‌و‬ ‫هه‌ندێ‌ پاره‌شمان سه‌رفكردوو‌ه بۆ‬ ‫كڕینی پێداویستی ناو نووسینگه‌كه‌‪،‬‬ ‫تا ‪ 2009/10/4‬ئاگادارم كه‌هیچ بڕ‌ه‬ ‫پاره‌یه‌كمان نه‌داو‌ه به‌هیچ خێزانێكی‬ ‫ئه‌نفال له‌ناحیه‌كه‌“‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها وتی ״كه‌جگه‌ له‌و پاره‌یه‌ی‬ ‫كه‌ مه‌ال به‌ختیار پێی ده‌داین‪ ،‬ناو به‌ناو‬ ‫سكرتێر نووسراوی ده‌كرد بۆ به‌رپرس‌و‬ ‫ناوه‌نده‌ حكومی‌و حیزبییه‌كان‌و داوای‬ ‫هاوكاری مادی ده‌كرد‪ ،‬به‌اڵم نازانین‬ ‫ئه‌و پارانه‌ی وه‌رگرتووه‌ یان نا‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫وه‌ریگرتووه‌ چۆن سه‌رفكراوه‌؟‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫گومان ده‌كه‌ین پاره‌ نه‌مابێت״‪.‬‬ ‫فه‌تاح ته‌نیا سكرتێری رێكخراوی‬ ‫‪ 4/14‬ل �ه‌ڕزگ��اری ل �ه‌و ب��اره‌ی �ه‌وه‌ بۆ‬ ‫ده‌س��ت��وور وت��ی “ئێمه‌ له‌سه‌ره‌تای‬ ‫دام�ه‌زران��دن��ی رێكخراوه‌كه‌وه‌ به‌پێی‬ ‫په‌یڕه‌وی رێكخراو سوێندی یاسایی‬ ‫ئه‌ندامانی سكرتاریه‌تمان داوه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و‬ ‫‪ 12‬ئه‌ندام سكرتاریه‌ته‌ی كه‌ئێوه‌ باسی‬ ‫ده‌كه‌ن ئه‌و سوێنده‌یان نه‌خواردووه‌‪،‬‬ ‫ئێمه‌ش پشتگوێمانخستن‪ ،‬واته‌ ده‌ست‬

‫له‌كاركێشانه‌وه‌یان نه‌نووسیوه‌‪ ،‬ئێستا‬ ‫ئێمه‌ ته‌نها ‪ 6‬كه‌سین”‪.‬‬ ‫سكرتێری ئ��ه‌و رێ��ك��خ��راوه‌ دان‬ ‫به‌وه‌داده‌نێت كه‌ به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی مۆڵه‌تیان‬ ‫هه‌بێت مۆریان دروستكردووه‌‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫“مۆره‌كه‌مان له‌كه‌ركوك دروستكردووه‌‬ ‫به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی رێكخراوه‌كه‌مان مۆڵه‌تی‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم تائێستا ئه‌و مۆره‌مان‬ ‫ب���ۆ ه��ی��چ ن��ووس��راوێ��ك��ی ره‌س��م��ی‬ ‫به‌كارنه‌هێناوه‌“‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌داخستنی نووسینگه‌ی‬ ‫رێكخراوه‌كه‌شیان‪ ،‬وت��ی “ئێم ‌ه ئه‌و‬ ‫خ��ان��ووه‌م��ان ته‌سلیم ك��ردووه‌ت��ه‌وه‌و‬ ‫به‌نیازین ئه‌گه‌ر كرا نووسینگه‌یه‌كی‬ ‫ب��اش��ت��ر ب��ه‌ك��رێ‌ ب��گ��ری��ن‪ ،‬ئه‌گینا‬ ‫رێكخراوه‌كه‌مان شكستی نه‌هێناوه‌“‪.‬‬ ‫سكرتێری رێكخراوه‌ك ‌ه به‌فرگری‬ ‫رێكخراوه‌كه‌ی فرۆشتوو‌ه كه‌ نه‌قیب‬ ‫عه‌لی قه‌ڵه‌و بۆیانی كڕیوه‌‪ ،‬وتی “ئه‌و‌ه‬ ‫راست ‌ه فرۆشتوومه‌ بۆ كرێی خانووه‌كه‌“‪.‬‬ ‫ئ���ه‌و رێ��ك��خ��راوه‌ ل��ه‌الی��ه‌ن م�ه‌ال‬ ‫به‌ختیار به‌رپرسی مه‌كته‌بی رێكخراو‌ه‬ ‫دیموكراتییه‌كانی یه‌كێتییه‌و‌ه هاوكاری‬ ‫كراون‪ ،‬مانگان ‌ه بڕی ‪ 700,000‬حه‌وت‬ ‫سه‌د هه‌زار دیناریان پێدراوه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ‬ ‫پێداویستییه‌كانی ناو نووسینگه‌‪.‬‬

‫مه‌عاز فه‌رحان‬

‫كه‌ناڵی سه‌حه‌ری ئێرانی‪ ،‬به‌پێی‬ ‫زانیارییه‌كانی ده‌ستوور‪ ،‬ستۆدیۆی‬ ‫ته‌له‌فزیۆنی په‌یامی كۆمه‌ڵی ئیسالمی‌و‬ ‫كه‌لوپه‌له‌كانی بۆ راییكردنی كاره‌كانی‬ ‫به‌كارده‌هێنێت‪ ،‬به‌رپرسانی هه‌ردوو‬ ‫كه‌ناڵه‌كه‌ش ئه‌وه‌ ره‌تده‌كه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌كی ئ��اگ��ادار‌و نزیك‬ ‫له‌كه‌ناڵی ئاسمانی ته‌له‌فزیۆنی‬ ‫په‌یمام كه‌ كه‌ناڵی ره‌سمی كۆمه‌ڵی‬ ‫ئیسالمی كوردستانه‌‪ ،‬له‌لێدوانێكیدا‬ ‫به‌ده‌ستووری وت “كه‌ناڵی سه‌حه‌ری‬ ‫ئێرانی‪ ،‬بۆ چه‌ندین به‌رنامه‌ به‌تایبه‌ت‬ ‫چاوپێكه‌وتنه‌كان‪ ،‬ستۆدیۆی كه‌ناڵی‬ ‫ئاسمانی په‌یام به‌كارده‌هێنێت”‪.‬‬ ‫س��ه‌رچ��اوه‌ك��ه‌ وت��ی “ن��ازان��رێ��ت‬ ‫رێككه‌وتنه‌كه‌یان چۆنه‌؟ به‌اڵم جگه‌‬ ‫له‌ستۆدیۆكانیان كه‌لوپه‌لی تریشیان‬ ‫به‌كارده‌هێنن”‪.‬‬ ‫كه‌مال شێخ ن��وری په‌یامنێری‬ ‫كه‌ناڵی ئاسمانی سه‌حه‌ر‪ ،‬له‌لێدوانێكیدا‬

‫به‌ده‌ستووری وت “ستۆدیۆی هیچ‬ ‫كه‌ناڵێكمان به‌كارنه‌هێناوه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫به‌رنامانه‌ی كه‌كردوومانن‪ ،‬تائێستا‬ ‫پێویستییه‌كی ئه‌وتۆیان به‌ستۆدیۆ‬ ‫نه‌بووه‌‪ ،‬هه‌ر له‌وشوێنه‌ی كه‌راپۆرتمان‬ ‫هه‌بووه‌ به‌رنامه‌كه‌مان كردووه‌“‪.‬‬ ‫ه���ه‌روه‌ه���ا وت���ی “ت �ه‌ن��ه��ا ئێس‬ ‫ئێن جیمان بۆ په‌خشی راسته‌وخۆ‬ ‫به‌كارهێناوه‌‪ ،‬ل�ه‌ب�ه‌رام��ب�ه‌ردا بڕێك‬ ‫پاره‌مان داوه‌‪ ،‬واته‌ به‌كرێ‌“‪.‬‬ ‫له‌الیه‌كی ت���ره‌وه‌‪ ،‬ف��اروق عه‌لی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری كه‌ناڵی ئاسمانی په‌یام‬ ‫ب�ه‌ده‌س��ت��ووری وت “قه‌تعیه‌ن شتی‬ ‫وانییه‌ هیچ كه‌لوپه‌لێكمان پێنه‌داون‪،‬‬ ‫ته‌نها ئ �ه‌وه‌ن �ه‌ب��ێ��ت ك �ه‌ ئێس ئێن‬ ‫جییه‌كه‌مان به‌كارده‌هێنن له‌به‌رامبه‌ر‬ ‫بڕێك پ��اره‌دا‪ ،‬ته‌نها بۆئه‌وان نییه‌و‬ ‫هه‌موو كه‌ناڵه‌كان ده‌توانن ئێس ئێن‬ ‫جیه‌كه‌مان بۆ په‌خشی راسته‌وخۆ‬ ‫به‌كاربهێنن‪ ،‬ئه‌وه‌ش به‌پێی گرێبه‌سته‌و‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر بڕێك پاره‌دایه‌“‪.‬‬

‫ئۆپۆزیسیۆن تووشی قه‌یرانی دارایی ده‌بێت‬ ‫به‌هۆی كێشه‌ی داراییه‌وه‌‪ ،‬یه‌كگرتوو ‪ 10‬كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنی داده‌خات‌و‬ ‫‪KNN‬یش له‌سه‌ر مانگی ده‌ستكردی ئه‌وروپا نامێنێت‬ ‫زانا ئه‌حمه‌د‌و محه‌مه‌د نه‌جیب‬

‫به‌گوێره‌ی چه‌ند زانیاریه‌ك ك ‌ه‬ ‫له‌سه‌رچاوه‌یه‌كی تایبه‌ته‌وه‌ ده‌ست‬ ‫ده‌ستوور كه‌وتووه‌‪ ،‬قه‌یرانێكی دارایی‬ ‫زۆر رووی له‌یه‌گكرتووی ئیسالمی‬ ‫ك��وردس��ت��ان ك����ردووه‌‌و ب��ه‌و ه��ۆی�ه‌و‌ه‬

‫به‌بڕیارێكی ناوه‌ندی ئه‌و حیزب ‌ه دوای‬ ‫ته‌واوبوونی مۆندیال ‪ 10‬ته‌له‌فزیۆنی‬ ‫ل��ۆك��اڵ��ی ل��ه‌ش��ارو ش��ارۆچ��ك �ه‌ك��ان��دا‬ ‫داده‌خ���رێ���ن‪ ،‬ه���ه‌ر ب��ه‌ه��ۆی ه�ه‌م��ان‬ ‫كێشه‌شه‌و‌ه ‪ KNN‬له‌سه‌ر مانگی‬ ‫ده‌ستكردی ئه‌وروپا نامێنێت‪.‬‬ ‫ئه‌و سه‌رچاوه‌ی ‌ه كه‌ئاماده‌نه‌بوو‬ ‫ناوی بهێنرێت‌و له‌یه‌كێك له‌و كه‌نااڵنه‌ی‬

‫ب��ڕی��اری داخستنه‌كه‌ ده‌یگرێته‌و‌ه‬ ‫كارده‌كات‪ ،‬به‌ده‌ستووری وت “ئێستا‬ ‫له‌هه‌موو كات زیاتر یه‌كگرتووی ئیسالمی‬ ‫دووچ��اری قه‌یرانی دارای��ی بووه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫بۆی ‌ه له‌هه‌نگاوێكی چاوه‌ڕواننه‌كراودا‬ ‫به‌بڕیارێكی ناوه‌ندی نزیكه‌ی ‪ 10‬كه‌ناڵی‬ ‫ته‌له‌فزیۆنی لۆكاڵی كه‌ماوه‌یه‌كی زۆر‌ه‬ ‫له‌شارو شارۆچكه‌كاندا په‌خشی خۆیان‬

‫كردووه‌‪ ،‬داده‌خرێن”‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها وتی “دوای ته‌واوبوونی‬ ‫یارییه‌كانی جامی جیهانی به‌عه‌مه‌لی‬ ‫ئه‌و بڕیاره‌ كاری پێده‌كرێت”‪.‬‬ ‫له‌الیه‌كی ت���ره‌وه‌ سه‌فینی مه‌ال‬ ‫قه‌ره‌‪ ،‬هه‌ڵسوڕاوی بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان‪،‬‬ ‫به‌ده‌ستووری وت “ئێستا ‪ KNN‬له‌سه‌ر‬ ‫مانگی ده‌ستكردی ئه‌وروپا نه‌ماوه‌‪،‬‬

‫ئه‌وه‌ش به‌هۆی كێشه‌ی داراییه‌وه‌“‪.‬‬ ‫وش��ی��ار ع �ه‌ب��دوڵ�ڵا ب �ه‌ڕێ��وه‌ب �ه‌ری‬ ‫نووسین له‌و كه‌ناڵه‌ ئه‌وه‌ی ره‌تكرده‌وه‌‬ ‫كێشه‌ی مادییان هه‌بێت‪ ،‬وتی “نه‌مانی‬ ‫په‌خشه‌كه‌مان له‌سه‌ر مانگی ده‌ستكردی‬ ‫ه��ۆت��ب��ێ��رد‪ ،‬پ��ه‌ی��وه‌ن��دی به‌كێشه‌ی‬ ‫ته‌كنیكیه‌وه‌ هه‌یه‌‌و كێشه‌ی ئابووریمان‬ ‫نییه‌“‪.‬‬

‫كه‌سوكاری خوێندكارێكی‬ ‫قونسوڵی ئه‌ڵمانیا له‌كوردستان‪:‬‬ ‫فه‌سڵكراو‪ ،‬هه‌ڕه‌شه‌ له‌سه‌رۆكی چه‌كه‌ كیمیاییه‌كانمان له‌دژی كورد‬ ‫به‌كارهێنراوه‌‬ ‫به‌شێك ده‌كه‌ن‬ ‫فه‌رمان خێاڵنی‬

‫له‌به‌شی ك���وردی كۆلێژی ئ��اداب��ی‬ ‫خانه‌قین كچ ‌ه خوێندكارێكی قۆناغی سێیه‌م‬ ‫له‌سه‌ر قۆپیه‌كردن له‌تاقیكردنه‌وه‌كانی‬ ‫كۆتایی ساڵدا فه‌سڵده‌كرێت‪ ،‬دوای رۆژێك‬ ‫له‌فه‌سڵكردنه‌ك ‌ه خێزانی ئه‌و خوێندكاره‌‬ ‫دێن ‌ه كۆلێژو ه�ه‌ڕه‌ش� ‌ه له‌مامۆستای‬ ‫وانه‌كه‌و سه‌رۆكی به‌شی كوردی ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫رێ���ژی���ن ه���اوڕێ���ی خ��وێ��ن��دك��اره‌‬ ‫فه‌سڵكراوه‌ك ‌ه به‌ده‌ستووری وت “له‌كاتی‬ ‫تاقیكردنه‌وه‌ی وانه‌ی فارسیدا(م)ی هاوڕێم‬ ‫قۆپیه‌ی له‌ناو ده‌ستیدا نووسیبویه‌وه‌‪،‬‬ ‫كاتێك كه‌مامۆستای وانه‌ك ‌ه پرسیاره‌كانی‬ ‫خ��وێ��ن��ده‌وه‌‪ ،‬ه��اوڕێ��ی �ه‌ك �ه‌م ده‌س��ت��ی‬ ‫ب��ه‌رزك��رده‌وه‌و پرسیاری له‌مامۆستای‬

‫وان�ه‌ك� ‌ه ك��رد‪ ،‬ل�ه‌وك��ات�ه‌دا مامۆستاكه‌‬ ‫پێیزانی‌و هاوكات سه‌رۆكی به‌شه‌كه‌شمان‬ ‫له‌وكاته‌دا هات‌و بڕیاری فه‌سڵكردنیان بۆ‬ ‫ده‌ركردو فه‌سڵیان كرد”‪.‬‬ ‫مامۆستا دڵشاد محه‌مه‌د سه‌رۆكی‬ ‫به‌شی كوردی كۆلێژی ئادابی خانه‌قین‪،‬‬ ‫وتی “ئه‌و خوێندكار‌ه قۆپیه‌ی كردووه‌و‬ ‫ئێمه‌ش به‌پێی یاسای تاقیكردنه‌وه‌كانی‬ ‫خوێندنی بااڵ فه‌سڵمانكرد”‪.‬‬ ‫هه‌وره‌ها وتی “خێزانی ئه‌و كچه‌‬ ‫خوێندكار‌ه ت��ووڕه‌ب��وون‌و هاتن ‌ه ئێره‌و‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌ی كوشتن‌و فه‌القه‌كردنیان له‌من‌و‬ ‫مامۆستای وانه‌ك ‌ه كرد‪ ،‬ئێمه‌ش پۆلیسمان‬ ‫ئ��اگ��ادارك��رده‌وه‌‪ ،‬ب��ۆئ �ه‌وه‌ی ئاگاداربن‬ ‫له‌وه‌ی ئه‌گه‌ر ئه‌و خێزان ‌ه كێشه‌یان بۆ‬ ‫درووستكردین به‌ده‌ممانه‌و‌ه بێن”‪.‬‬

‫شڤان محه‌مه‌د‬

‫ق��ون��س��وڵ��ی ئ�ه‌ڵ��م��ان��ی��ا ل�ه‌ه�ه‌رێ��م��ی‬ ‫كوردستان راشكاوانه‌ دانبه‌وه‌دا ده‌نێت‪،‬‬ ‫كه‌كۆمپانیاكانی واڵت �ه‌ك �ه‌ی پاڵپشتی‬ ‫به‌هێزی حیزبی به‌عسبوون له‌پێدانی چه‌كی‬ ‫كیمیایی‌و كیمیابارانكردنی هه‌ڵه‌بجه‌دا‪.‬‬ ‫له‌میانه‌ی ئه‌و كۆبوونه‌وه‌ فراوانه‌دا‬ ‫كه‌چه‌ند رۆژێك له‌مه‌وبه‌ر به‌ئاماده‌بوونی‬ ‫جه‌ماوه‌رێكی زۆرو به‌رپرسانی ئیداری‬ ‫ش��اری هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ڕێوه‌چوو‪ ،‬قونسوڵی‬ ‫ئه‌ڵمانیا له‌هه‌رێمی كوردستان رایگه‌یاند‬ ‫“شه‌رمه‌زارییه‌ بۆ ئێمه‌‪ ،‬ك�ه‌وا كۆمپانیا‬ ‫ئه‌ڵمانییه‌كان ده‌رمانێكی وایان ناردووه‌‪،‬‬ ‫خه‌ڵكێكی زۆر بكوژێت‌و جینۆساید بكرێن”‪.‬‬ ‫ئه‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌ قونسوڵی ئه‌ڵمانیا‌و‬

‫رێكخراوێكی ئه‌ڵمانی ئاماده‌یكردبوو‬ ‫به‌مه‌به‌ستی كردنه‌وه‌ی بنكه‌ی چاره‌سه‌ری‬ ‫قوربانیانی ئه‌شكه‌نجه‌ له‌شاری هه‌ڵه‌بجه‌‌و‬ ‫ده‌ورووب����ه‌ری‪ ،‬قونسوڵی ئه‌ڵمانیا وتی‬ ‫“چه‌ند كۆمپانیایه‌كی ئه‌ڵمانی هاوكاری‬ ‫حكومه‌تی پێشووی عێراقیان ك��ردووه‌‬ ‫له‌ڕووی پێدانی چه‌كی كیمیایی‌و پاڵپشتی‬ ‫زانستییه‌وه‌ له‌بۆردومانكردن‌و وێرانكردن‌و‬

‫جینۆسایدكردنی خه‌ڵكی كوردستان‬ ‫له‌پرۆسه‌ی ئه‌نفال‌و كاره‌ساتی هه‌ڵه‌بجه‌دا”‪.‬‬ ‫ل �ه‌درێ��ژه‌ی ئ�ه‌و وت��اره‌ی��دا قونسوڵی‬ ‫ئه‌ڵمانیا وتی “الی ئێمه‌ چه‌ند الیه‌نێكی‬ ‫ئه‌ڵمانی هه‌یه‌‪ ،‬كه‌وا حكومه‌تی پێشووی‬ ‫عێراقیان به‌چه‌كی كیمیایی‌و به‌زانست‌و‬ ‫گه‌لێك ب���واری ت��ری��ان ب��ۆ ته‌رخانكرد‬ ‫كه‌بتوانیت له‌و بواره‌دا پێشبكه‌وێت”‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪2‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫راپۆرت‬

‫دوای ‪ 14‬ساڵ‪ ،‬ورده‌كاری به‌شێك له‌هێرشی پارتی بۆ‬ ‫سه‌ر سورچییه‌كان ئاشكراده‌بێت‬ ‫گومانده‌كرێت به‌فه‌رمانی به‌عس‌و خودی به‌رزان تكریتی‪ ،‬پارتی‬ ‫هێرشی كردبێته‌ سه‌ر كۆشكی حسێن ئاغای سورچی‌و گوندی كه‌ڵه‌كین‬ ‫گۆران وه‌هاب‌و زانیار محه‌مه‌د‬

‫‪ 14‬ساڵ له‌مه‌وبه‌ر‌و له‌ ‪‌1996/6/16‬و‬ ‫ل�ه‌گ�ه‌رم�ه‌ی ش��ه‌ڕی ن��اوخ��ۆی پارتی‌و‬ ‫یه‌كێتی‪ ،‬پارتی هێزێكی زۆری كۆكرده‌وه‌‌و‬ ‫هه‌ڵیكوتایه‌ سه‌ر كۆشكی حسێن ئاغای‬ ‫سورچی‌و گوندی كه‌ڵه‌كین‪ ،‬كه‌ئه‌وكات‬ ‫س �ه‌رۆك��ی حیزبی پ��ارت��ی پ��ارێ��زگ��اران‬ ‫ع��وم �ه‌ر ئ��اغ��ای س��ورچ��ی ب���وو‪ ،‬جگه‌‬ ‫له‌وێرانكردنی گونده‌كه‌‌و كوشتنی حسێن‬ ‫ئاغای سورچی‪ ،‬ژماره‌یه‌ك خه‌ڵك كه‌ژن‌و‬ ‫منداڵیشیان تێدابوو كوژران‌و ژماره‌یه‌كی‬ ‫زۆریش به‌دیل گیران‪.‬‬ ‫چوارده‌ ساڵ به‌سه‌ر ئه‌و رووداوه‌دا‬ ‫ت��ێ��پ �ه‌ڕده‌ب��ێ��ت‪ ،‬ده‌س���ت���وور به‌شێك‬ ‫له‌ورده‌كاری ئه‌و كێشانه‌ ئاشكراده‌كات‪،‬‬ ‫كه‌بوونه‌ هۆی ئه‌و هێرشه‌‪ ،‬زانیارییه‌كان‬ ‫ئه‌و گومانه‌ به‌هێز ده‌كه‌ن‪ ،‬كه‌هێرشه‌كه‌‬ ‫به‌فه‌رمانی ب�ه‌ع�س‌و ب���ه‌رزان تكریتی‬ ‫ئه‌نجامدرابێت‪.‬‬ ‫پارتی پارێزگاران كه‌عومه‌ر ئاغای‬ ‫برای حسێن ئاغای سورچی سكرتێری‬ ‫ب��وو‪ ،‬ب��اره‌گ��ای س �ه‌ره‌ك��ی حیزبه‌كه‌‪،‬‬ ‫له‌كه‌ڵه‌كین بوو‪ ،‬ماڵی سه‌رۆكی حیزب‌و‬ ‫سێ‌ ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی هه‌ر له‌و‬ ‫گونده‌دابوو‪ .‬گونده‌كه‌ ده‌كه‌وێته‌ ناوچه‌ی‬ ‫سپیلك‪ ،‬له‌سه‌ر رێگه‌ی نێوان حاجی‬ ‫ئۆمه‌ران‌و ناوچه‌ سنوورییه‌كانی ئێران‪،‬‬ ‫ئاكرێ‌‌و ناوچه‌ی بادینان‪ .‬كه‌ناوچه‌یه‌كی‬ ‫تاڕاده‌یه‌ك ستراتیژییه‌‪ ،‬بادینان‌و حاجی‬ ‫ئۆمه‌ران به‌یه‌ك ده‌به‌ستێته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌وكاته‌دا هاتوچۆی به‌رپرسانی‬ ‫پارتی به‌و شوێنه‌دا ده‌بێت‪ ،‬ده‌بووایه‌‬ ‫بچنه‌ سپیلك‌و له‌وێوه‌ بچنه‌وه‌ ئاكرێ‌‪.‬‬ ‫سورچییه‌كان دووسه‌د تا سێسه‌د ساڵه‌‬ ‫له‌و گونده‌ نیشته‌جێن‪ ،‬موڵكی باو و‬ ‫باپیرانیانه‌‪.‬‬ ‫گونده‌كه‌ سۆران‌و بادینانی به‌یه‌كه‌وه‌‬ ‫ده‌ب �ه‌س��ت �ه‌وه‌‪ .‬به‌پێی زانیارییه‌كانی‬ ‫ده‌ستوور‪ ،‬به‌رپرسانی پارتی له‌وكاته‌دا‬ ‫ل���ه‌وه‌ده‌ت��رس��ان پ��ارت��ی پ��ارێ��زگ��اران‬ ‫پ �ه‌ی��وه‌ن��دی��ی به‌یه‌كێتییه‌وه‌ بكه‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌ندامانی پارێزگاران له‌شه‌ڕی ناوخۆدا‪،‬‬ ‫له‌ناوچه‌ی بادینان‌و س���ۆران‪ ،‬ئ�ه‌وه‌ی‬ ‫یه‌كێتی ب��ووای �ه‌ ده‌ی��ان��ب��رده‌ هه‌ولێر‪،‬‬ ‫له‌هه‌ولێر ئه‌وه‌ی پارتی بووایه‌ ده‌یانبرده‌‬ ‫ناوچه‌ی پارتی‪ ،‬تا نه‌كوژرێن‪ ،‬به‌هۆی‬ ‫ئه‌وه‌ی له‌شه‌ڕی ناوخۆدا پارتی له‌ناوچه‌ی‬ ‫خۆی یه‌كێتیه‌كانی ده‌كوشت‪ ،‬یه‌كێتیش‬ ‫له‌ناوچه‌ی خۆی پارتییه‌كانی ده‌كوشت‪.‬‬ ‫كێشه‌ی نێوان سورچییه‌كان‌و پارتی‬ ‫چۆن روویدا؟‬ ‫پ��ارت��ی پ��ارێ��زگ��اران یه‌كێك بوو‬ ‫له‌و حه‌وت حیزبه‌ی ناوبژیوانی نێوان‬ ‫پارتی‌و یه‌كێتی ده‌كرد‪ ،‬حه‌وت حیزبه‌كه‌‬ ‫به‌لیژنه‌ی هاریكاری نیشتمانی ناسرابوون‪.‬‬ ‫كه‌كاریان بۆ كۆتایهێنان به‌شه‌ڕی ناوخۆ‬ ‫ده‌كرد‪ ،‬زۆرینه‌ی كۆڕ‌و كۆبوونه‌وه‌كان بۆ‬ ‫ناوبژیوانیی یه‌كێتی‌و پارتی‪ ،‬له‌باره‌گای‬ ‫مه‌كته‌بی سیاسیی پارتی پارێزگاران‬ ‫له‌هه‌ولێر ئه‌نجامده‌درا‪.‬‬ ‫به‌پێی زانیارییه‌كان كه‌ده‌ستوور‬ ‫له‌كه‌سانی ئاگادار‌و نزیك له‌و كێشانه‌وه‌‬ ‫ده‌ستیكه‌وتوون‪ ،‬له‌وكاته‌دا پارتی بیانوو‬ ‫به‌پارتی پارێزگاران ده‌گرێت‌و گومانی‬ ‫بوونی جاسووسیان به‌سه‌ر پارتییه‌وه‌‬

‫لێده‌كه‌ن‪ ،‬ب �ه‌و ه��ۆی�ه‌و‌ه دانوستاندن‬ ‫له‌نێوان پ��ارت �ی‌و پ��ارت��ی پ��ارێ��زگ��اران‬ ‫ده‌ستیپێكرد‪.‬‬ ‫ئه‌وكاته‌ گه‌وره‌ی گوند حسێن ئاغای‬ ‫سورچی بوو‪ ،‬هه‌روه‌ها سه‌رۆكی حیزب‬ ‫ع��وم�ه‌ر ئ��اغ��ای س��ورچ��ی ب��وو‪ .‬هه‌موو‬ ‫كۆبوونه‌وه‌‌و دانوستاندنه‌كانی نێوان‬ ‫پارتی پارێزگاران‌و پارتی له‌ماڵی حسێن‬ ‫ئاغا ئه‌نجامده‌درا‪.‬‬ ‫كێشه‌كان زه‌قبوونه‌وه‌‬ ‫رۆژی ‪ 1996/6/10‬له‌یه‌كێك‬ ‫ل��ه‌ب��ازگ��ه‌ك��ان��ی پ���ارت���ی له‌سپیلك‬ ‫كه‌ناوچه‌یه‌كی سه‌ربازیی پارتییه‌‪ ،‬حسێن‬ ‫ئاغا وه‌ك ئیهانه‌یه‌ك راده‌گ���رن‪ ،‬له‌و‬ ‫رووداوه‌وه‌ كێشه‌كه‌ زه‌قبووه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئ��ێ��واره‌ی ‪ 1996/6/15‬نامه‌یه‌ك‬ ‫ل�ه‌م�ه‌س��ع��ود ب��ارزان��ی��ی �ه‌وه‌ ب��ۆ پارتی‬ ‫پارێزگاران ده‌نێردرێت‪ ،‬تێیدا ده‌ڵێت‬ ‫«ئ��ێ��وه‌ ب���رای ئ��ێ��م �ه‌ن‪ ،‬ئێمه‌ هیچ‬ ‫كێشه‌یه‌كمان له‌گه‌ڵ ئێوه‌ نییه‌‌و به‌یانی‬ ‫الی ئێوه‌ ده‌عوه‌تم»‪.‬‬ ‫ئ�ه‌وك��ات� ‌ه ش���ه‌ڕی ن��ێ��وان پ��ارت�ی‌و‬ ‫یه‌كێتی‪ ،‬له‌وپه‌ڕی گه‌رمیدا بوو‪ .‬یه‌كێتی‬ ‫له‌چه‌ند الیه‌كه‌وه‌ هێرشی بۆ سه‌ر پارتی‬ ‫توندكردبووه‌وه‌‪ ،‬وه‌ك ناوچه‌ی سیده‌كان‌و‬ ‫له‌دۆڵی بالیسان‪ ،‬جگه‌ له‌وه‌ی به‌ته‌واوی‬ ‫كۆنترۆڵی هه‌ولێری كردبوو‪.‬‬ ‫به‌ره‌به‌یانی ‪ 1996/6/16‬له‌بری‬ ‫چوونی مه‌سعود بارزانی‪ ،‬هاوه‌ن‌و قازیفه‌‬ ‫ئاراسته‌ی گونده‌كه‌ ده‌كرێت‪ ،‬به‌بێئه‌وه‌ی‬ ‫هیچ پاساوێك له‌ئارادابێت‪.‬‬ ‫له‌كاتژمێر ‪04:00‬ی سه‌رله‌به‌یانی‬ ‫پارتی هێرشده‌كاته‌ س �ه‌ر كه‌ڵه‌كین‌و‬ ‫له‌كاتژمێر ‪11:30‬ی به‌یانیدا دوای‬ ‫شه‌ڕێكی زۆر ل�ه‌ن��ێ��وان ه����ه‌ردووالدا‪،‬‬ ‫گونده‌كه‌یان داگیرده‌كرێت‪.‬‬ ‫حسێن ئاغا له‌به‌ر ده‌رگای ماڵه‌كه‌ی‬ ‫ك��وژراب��وو‪ .‬سێ‌ كه‌سی تریش له‌گه‌ڵ‬ ‫ژنێك ك��وژراب��وو‪ .‬چه‌ند كه‌سێكیش‬ ‫برینداركرابوون‪ .‬ئه‌مه‌ جگه‌ له‌تااڵنكردنی‬ ‫گونده‌كه‌‪ ،‬كۆمه‌ڵێك كه‌سیان به‌دیل‬ ‫گرت‌و بردیاننه‌ ئاكرێ‌‪ .‬گونده‌كه‌ ئه‌و كاته‌‬ ‫‪ 500‬ماڵی تێدا بوو‪.‬‬ ‫كوڕێكی حسێن ئاغا مه‌سه‌له‌كه‌‬ ‫ده‌ورژێنێت‬ ‫دوای ئه‌و رووداوه‌ كوڕه‌ گه‌وره‌كه‌ی‬ ‫ح��س��ێ��ن ئ��اغ��ا ك���ه‌ن���اوی ج���ه‌وه���ه‌ره‌‪،‬‬ ‫له‌به‌ریتانیا مه‌سه‌له‌كه‌یان ده‌گه‌یه‌نێته‌‬ ‫حكومه‌تی به‌ریتانیا‌و له‌دادگاش سكااڵیان‬ ‫دژی پارتی تۆماركرد‪.‬‬ ‫پ��اش��ان س �ه‌رك��ردای �ه‌ت��ی��ی پارتی‬ ‫پارێزگاران ده‌چنه‌ هه‌ولێر‪ ،‬كه‌ئه‌وكات‬ ‫یه‌كێتی له‌هه‌ولێر بوو‪.‬‬ ‫ب�ه‌رپ��رس��ان��ی پ��ارت��ی پ��ارێ��زگ��اران‬ ‫رای��ده‌گ��ه‌ی��ه‌ن��ن ك�ه‌پ��ێ��ش رووداوه‌ك�����ه‌‬ ‫په‌یوه‌ندی پارێزگاران له‌گه‌ڵ یه‌كێتی‌و‬ ‫پارتی وه‌ك یه‌ك وابوو‪.‬‬ ‫پارتی پارێزگاران له‌نێوان پارتی‌و‬ ‫یه‌كێتی ن��اوب��ژی��وان��ی ده‌ك���رد‌و داوای‬ ‫ئ��اش��ت��ب��وون�ه‌وه‌ی ل��ێ��ده‌ك��ردن‪ .‬پارتی‬ ‫پارێزگاران ب��اوه‌ڕی��ان نه‌ده‌كرد پارتی‬ ‫ئاوها بكات‪ ،‬چونكه‌ له‌ساڵی ‪1991‬‬ ‫گوندی كه‌ڵه‌كین ب��اره‌گ��ای سه‌ره‌كیی‬ ‫به‌ره‌ی كوردستانی لێبوو‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها پارتی پارێزگاران له‌وكاته‌دا‬ ‫وه‌ك ناوبژیكارێك دیل‌و ته‌رمی یه‌كێتی‌و‬

‫پارتیان بۆ ئه‌وی تر ده‌برده‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌شێك له‌مه‌به‌ستی پ��ارت��ی له‌و‬ ‫هێرشه‌ ئاشكراده‌بێت‬ ‫پارتی پ��ارێ��زگ��اران له‌ئه‌نجومه‌نی‬ ‫مافه‌كانی كه‌مه‌نه‌ته‌وه‌یه‌تییه‌كان له‌جنێف‬ ‫له‌ساڵی ‪ 1992‬كورسی هه‌بوو‪ ،‬داوای‬ ‫مافی نه‌ته‌وایه‌تیی ك���وردی ده‌ك��رد‪،‬‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا پ���ڕۆژه‌ی ویالیه‌تی موسڵی‬ ‫به‌رزكردبووه‌وه‌‪ .‬به‌پێی زانیارییه‌كانی‬ ‫ده‌ستوور پارتی‌و یه‌كێتی هه‌ردووالیان‬ ‫ئه‌وه‌یان پێناخۆشبووه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و پارته‌ له‌مانگی ئابی ساڵی ‪1994‬‬ ‫دووه‌مین جار له‌كۆبوونه‌وه‌ی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫مافه‌كانی كه‌مه‌نه‌ته‌وه‌یه‌تییه‌كان له‌جنێف‬ ‫به‌شداریكرد‪ ،‬وه‌ك نوێنه‌ری كورد‪ ،‬كه‌‬ ‫به‌جلوبه‌رگی كوردییه‌وه‌‪ ،‬به‌شدارییانكرد‪،‬‬ ‫له‌و ئه‌نجومه‌نه‌دا به‌رزان تكریتی نوێنه‌ری‬ ‫حكومه‌تی عێراقی بووه‌‪ ،‬كه‌دانیشتنی‬ ‫یه‌كه‌م ته‌واوبووه‌‪ ،‬به‌رزان تكریتی چووه‌ته‌‬ ‫سه‌ر مێزی نوێنه‌رانی پارتی پارێزگاران‌و‬ ‫پێیگوتوون «ك��اری هه‌ڵه‌ مه‌كه‌ن»‪.‬‬ ‫ئه‌وانیش هیچ وه‌اڵمیان نه‌داوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ب��ه‌رپ��رس��ێ��ك��ی ب�����ااڵی پ��ارت��ی‬ ‫پارێزگارانی كوردستان كه‌نه‌یوسیت‬ ‫ن����اوی ب�ڵاوب��ك��رێ��ت��ه‌وه‌‪ ،‬رای��گ �ه‌ی��ان��د‬ ‫له‌دانیشتنی دووه‌م��دا نوێنه‌رانی پارتی‬ ‫پارێزگاران وت��اری��ان خوێندووه‌ته‌وه‌‌و‬ ‫داوای جیاكردنه‌وه‌ی ویالیه‌تی موسڵیان‬ ‫له‌عێراق كردبوو‪ ،‬به‌پێی په‌یماننامه‌ی‬ ‫سیڤه‌ر‪ .‬پێش ته‌واوبوونی دانیشتنه‌كه‌‬ ‫نوێنه‌ری عێراق هاتبووه‌ قسه‌‌و به‌پێی‬ ‫وته‌ی ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌‪ ،‬نوێنه‌ری عێراق‬ ‫وتوویه‌تی «ئه‌وانه‌ هه‌تا دوێنێ‌ پیاوی‬ ‫ئێمه‌ بوون‪ ،‬ئه‌وانه‌ مافیان نییه‌ داوای‬ ‫ئه‌وه‌ بكه‌ن‪ ،‬ئه‌وانه‌ ئه‌سڵه‌ن كورد نین»‪.‬‬ ‫ئ����ه‌و ب���ه‌رپ���رس���ه‌ وت����ی «دوای‬ ‫دانیشتنه‌كه‌ ب��ه‌رزان تكریتی دێته‌وه‌‬ ‫سه‌ر مێزی نوێنه‌رانی پارتی پارێزگاران‌و‬ ‫یه‌ك جانتا پاره‌ داده‌نێت‌و پێیانده‌ڵێت‪:‬‬ ‫بێده‌نگ بن‌و هه‌ستن بڕۆنه‌وه‌ عێراق»‪.‬‬ ‫پێشئه‌وه‌ی ب���ڕوات‪ ،‬ع��وم�ه‌ر ئاغا‬ ‫ده‌س��ت��ی ب����ه‌رزان تكریتی ده‌گ��رێ �ت‌و‬ ‫پێیده‌ڵێت «ئ��ه‌وه‌ جانتاكه‌ت‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫كوردین‌و داوای مافی خۆمان ده‌كه‌ین‪،‬‬ ‫فه‌رموو بڕۆ»‪.‬‬ ‫به‌پێی ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌‪« ،‬به‌رزان‬ ‫تكریتی جانتاكه‌ وه‌رده‌گرێته‌وه‌‌و ده‌ڵێت‬ ‫ئه‌وه‌ له‌بیرنه‌كه‌ن‪ ،‬به‌سه‌رتانه‌و‌ه ناچێت»‪.‬‬ ‫ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌ ئاماژه‌ی به‌وه‌شدا‬ ‫ك��ه‌پ��ارت��ی پ���ارێ���زگ���اران پێیانوایه‌‬ ‫هێرشه‌كه‌ی كه‌ڵه‌كین‪ ،‬داواكارییه‌ك بوو‬ ‫به‌عس له‌پارتی ك��ردووه‌‪ ،‬چونكه‌ پاش‬ ‫چه‌ند رۆژێ��ك حیزبی به‌عس هه‌ولێری‬ ‫داگیركردو دواتر ته‌سلیمی پارتی كرد‪،‬‬ ‫له‌رووداوه‌كه‌ی ‪31‬ی ئابدا‪.‬‬ ‫به‌بۆچوونی ئه‌ندامانی پارێزگاران‪،‬‬ ‫خاڵی راسته‌قینه‌ بۆ تێكدانی گوندی‬ ‫كه‌ڵه‌كین‪ ،‬په‌یوه‌ندیی پارتی پارێزگاران‬ ‫له‌گه‌ڵ یه‌كێتی نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‬ ‫بۆ ئه‌و دووج��اره‌ی وه‌رگرتنی كورسی‬ ‫له‌جنێف‪ ،‬چونكه‌ حكومه‌تی عێراق‬ ‫ناڕه‌زایی ده‌ربڕی‪ .‬بۆ پارتیش سوودی‬ ‫ه �ه‌ب��وو‪ ،‬چونكه‌ ئ �ه‌و ناوچه‌یه‌ له‌ژێر‬ ‫ده‌ستی پارتی پارێزگاران نه‌ماو ناوچه‌كه‌‬ ‫بۆ پارتی ته‌خت بوو‪.‬‬ ‫سامی ستار ئه‌ندامی مه‌كته‌بی‬ ‫سیاسی پارتی پارێزگارانی دیموكراتی‬

‫كوردستان ده‌ڵێت «له‌كاتی خۆشیدا‬ ‫ئه‌و قسه‌یه‌ ده‌كرا‪ ،‬كه‌پارتی به‌ئیعازی‬ ‫حیزبی به‌عس ئه‌و كاره‌ی كردبێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌ڵگه‌یه‌كی وه‌ها له‌به‌رده‌ستدا نه‌بوو»‪.‬‬ ‫هه‌وره‌ها وتی «به‌اڵم گرنگ ئه‌وه‌یه‌‬ ‫راستییه‌كه‌ی كامه‌یانه‌؟»‪.‬‬ ‫به‌رپرسانی پارتی ئاماده‌نین له‌باره‌ی‬ ‫ئه‌و رووداوه‌وه‌ هیچ لێدوانێك بده‌ن‪.‬‬ ‫س��ام��ی س��ت��ار وت����ی «ك��ات��ێ��ك‬ ‫له‌گه‌اڵ ب��راده‌ران��ی مه‌كته‌بی سیاسی‌و‬ ‫سه‌ركردایه‌تی پارتیدا دانیشتنمانكرد‬ ‫كاره‌ساته‌كه‌ واباسكرا كه‌ ل �ه‌ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫ئیراده‌ی هه‌ردووالیه‌نمان بوون‪ ،‬ئه‌وان‬ ‫نكوڵی ل���ه‌وه‌ده‌ك���ه‌ن ئ��ه‌و كاره‌ساته‌‬ ‫له‌به‌رنامه‌یاندا بووبێت‌و به‌نیازبووبن‬ ‫شتێكی وابكه‌ن»‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ئاماژه‌ی به‌وه‌شدا «ئه‌وان‬ ‫نكۆڵیان له‌وه‌كرد كه‌ئه‌و رووداوه‌ به‌رنامه‌‬ ‫بۆ داڕێژراو بووبێت»‪.‬‬ ‫سورچییه‌كان دوای رووداوه‌ك����ه‌‬ ‫ده‌چنه‌ هه‌ولێر‬ ‫له‌دوای كه‌ڵه‌كین مه‌كته‌بی سیاسیی‬ ‫پارێزگاران‌و ت �ه‌واوی ده‌زگ �ا‌و مه‌كته‌بی‬ ‫حیزب ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ هه‌ولێر تا ‪31‬ی‬ ‫ئاب‪.‬‬ ‫ل���ه‌‪31‬ی ئابیشدا ل �ه‌گ �ه‌ڵ حیزبه‌‬ ‫كوردستانییه‌كانی تر ده‌چن بۆ ناوچه‌كانی‬ ‫سه‌یران به‌ن‌و قاسمه‌ڕه‌ش‪.‬‬ ‫ب�ه‌رپ��رس��ان��ی پ��ارێ��زگ��اران ده‌ڵێن‬ ‫له‌وكاته‌شه‌وه‌ تائێستا چه‌ند دیلێكی‬ ‫پ���ارت���ی پ���ارێ���زگ���اران الی پ��ارت��ی‬ ‫چاره‌نووسیان نادیاره‌‪.‬‬ ‫پ��ارت�ی‌و به‌شێك له‌سورچییه‌كان‬ ‫رێكده‌كه‌ون‌و حیزبه‌كه‌ له‌تده‌بێت‬ ‫له‌‪ 2003/2/5‬عومه‌ر ئاغای سورچی‬ ‫ل�ه‌گ�ه‌ڵ پ��ارت��ی ئ��اش��ت��ب��ووه‌وه‌‪ ،‬بنكه‌‌و‬ ‫باره‌گای دانایه‌وه‌ له‌هه‌ولێر به‌ناوی پارتی‬ ‫پارێزگارانی دیموكراتی كوردستان‪.‬‬ ‫به‌شه‌كه‌ی ت��ری حیزبه‌كه‌ له‌سلێمانی‬ ‫به‌ناوی پارتی پارێزگارانی كوردستان‬ ‫مانه‌وه‌‪ ،‬كه‌زه‌یدی كوڕی عومه‌ر ئاغای‬ ‫سورچی سكرتێریه‌تی‪.‬‬ ‫زه‌ید له‌ساڵی ‪ 2003‬كۆنگره‌ی به‌ست‌و‬ ‫سه‌ركردایه‌تیی نوێی ده‌ستنیشانكرد‬ ‫به‌ناوی پارتی پارێزگارانی كوردستان‪.‬‬ ‫له‌ساڵی ‪ 2005‬نێچیرڤان بارزانی‬ ‫ده‌چێته‌ سلێمانی‪ ،‬له‌گه‌ڵ كوڕه‌كانی‬ ‫حسێن ئاغا دانیشت‪ ،‬به‌اڵم زه‌یدی كوڕی‬ ‫عومه‌ر ئاغا ناچێت بۆ كۆبوونه‌وه‌كه‌ی‬ ‫نێچیرڤان‌و كۆبوونه‌وه‌كه‌ ئه‌نجامی خۆی‬ ‫به‌ته‌واوی ناپێكێت‪.‬‬ ‫ب �ه‌و دانیشتنه‌ ته‌نها كوڕه‌كانی‬ ‫حسێن ئاغا له‌گه‌ڵ پارتی ئاشتده‌بنه‌وه‪‌،‬‬ ‫كه‌كوڕه‌كانی حسێن ئاغا ده‌چنه‌وه‌ بۆ‬ ‫هه‌ولێر‪ ،‬كۆمه‌ڵێك له‌ئاواره‌كانی پارتی‬ ‫پارێزگارانیش له‌گه‌ڵ ئه‌واندا چوونه‌وه‌ بۆ‬ ‫هه‌ولێر‌و له‌وێ‌ خانوویان بۆ دروستكرا‪.‬‬ ‫تائێستا نزیكه‌ی ‪ 150‬ئاواره‌ی پارتی‬ ‫پارێزگاران له‌سلێمانین‬ ‫ب�ه‌رپ��رس��ان��ی پ��ارت��ی پ��ارێ��زگ��اران‬ ‫له‌سلێمانی به‌پێی وته‌ی ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌ی‬ ‫ده‌ستوور رایانوایه‌ كه‌داواكاریی پارتی‬ ‫پارێزگاران له‌پارتی ته‌نها متمانه‌یه‌‪،‬‬ ‫چونكه‌ تائێستاش متمانه‌یان به‌پارتی‬ ‫نییه‌‪.‬‬

‫الی خۆیه‌وه‌‪ ،‬سامی ستار ئاماژه‌ی‬ ‫به‌وه‌دا كه‌ له‌سه‌روبه‌ندی رووخانی رژێمی‬ ‫به‌عسدا‪ ،‬باشترین كاتبووه‌ كه‌هه‌موو‬ ‫كێشه‌ ناوخۆییه‌كان وه‌الوه‌ بنێین‌و‬ ‫خۆیان یه‌كبخه‌نه‌وه‌‌و كێشه‌یه‌كی وه‌ها‬ ‫نه‌مێنێت‪ ،‬كێشه‌ی تایبه‌ت بخرێته‌ سه‌رو‬ ‫هه‌موو كێشه‌كانی تره‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و وتی «ل�ه‌و روانگه‌یه‌وه‌ ئێمه‌‬ ‫له‌گه‌اڵ پارتی ئاشبوینه‌وه‌‌و له‌وكاته‌وه‌‬ ‫نێوانمان زۆرباشه‌‌و له‌و په‌ڕی باشیدایه‌»‪.‬‬ ‫ه���ه‌روه‌ه���ا وت���ی «ج �ه‌م��اع �ه‌ت��ی‬ ‫سورچییه‌كان به‌دوو شێوه‌ له‌گه‌ڵ پارتی‬ ‫ئاشتبوویه‌وه‌ الیه‌نێكی سیاسی‌و حیزبی‬ ‫ب��وو‪ ،‬الیه‌نه‌كه‌ی تریشی عه‌شایه‌ریش‬ ‫له‌گه‌ڵ كوڕه‌كانی حسێن ئاغای سورچیدا‬ ‫بوو»‪.‬‬ ‫به‌پێی زانیارییه‌كانی ده‌ستوور‬ ‫تائێستا ته‌نها ئه‌وانه‌ قه‌ره‌بووكراونه‌ته‌وه‌‬ ‫كه‌له‌گه‌ڵ پارتییه‌كان رێككه‌وتوون‌و‬ ‫گه‌ڕانه‌وه‌ هه‌ولێر‪.‬‬ ‫سامی ستار‪ ،‬وت��ی «ئێمه‌ وه‌ك‬ ‫پارتی پ��ارێ��زگ��اران‪ ،‬پێش كوڕه‌كانی‬ ‫حسێن ئاغای سورچی له‌گه‌ڵ پارتی‬ ‫ئاشتبووینه‌وه‌‌‪ ،‬ئه‌وان دوای ئێمه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫پارتی ئاشتبوونه‌وه‌‪ ،‬ك�ه‌ئ�ه‌وان وه‌ك‬ ‫بنه‌ماڵه‌‌و به‌شێوه‌ی عه‌شایه‌ری له‌گه‌ڵ‬ ‫پارتی رێككه‌وتن»‪.‬‬ ‫له‌باره‌ی هۆكاری له‌تبوونی پارتی‬ ‫پارێزگاران‪ ،‬وتی «سه‌ره‌كیترین هۆكار‬ ‫ئه‌وه‌بوو كه‌ئێمه‌ بڕوامان وابوو باشترین‬ ‫كاته‌ نه‌ك له‌گه‌ڵ پارتی‪ ،‬به‌ڵكو له‌گه‌ڵ‬ ‫هیچ الیه‌نێك كێشه‌مان نه‌مێنێت‪،‬‬ ‫ئه‌وانیش رایه‌كی حیاوازتریان هه‌بوو‬ ‫پێیانوابوو ئ �ه‌و كێشه‌یه‌ نابێت به‌و‬ ‫شێوه‌یه‌ چاره‌سه‌ربكرێت‪ ،‬بۆیه‌ هه‌ر‬ ‫له‌سه‌ر ئ�ه‌وه‌ كێشه‌مان بۆ دروستبوو‬ ‫ئێمه‌ گه‌ڕاینه‌وه‌‌و ئه‌وان نه‌گه‌ڕانه‌وه‌»‪.‬‬ ‫م�ه‌س�ه‌ل�ه‌ی ئ�ه‌ن��دام�ه‌ك��ان��ی پارتی‬ ‫پارێزگاران له‌جنێف كۆتایی پێهات‬ ‫چه‌ند رۆژێك پێش ئێستا له‌رۆژنامه‌ی‬ ‫خه‌باتدا رۆژن��ام�ه‌ن��ووس��ێ��ك ئ��ام��اژه‌ی‬ ‫ب �ه‌وه‌داب��وو كه‌ئه‌و یه‌كه‌م ك�ه‌س بووه‌‬ ‫له‌جنێف‌و له‌باره‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان‬ ‫به‌جلی كوردییه‌وه‌ وت��اری��داوه‌‪ ،‬دوات��ر‬ ‫ئه‌دهه‌م بارزانی وه‌اڵمداوه‌ته‌وه‌و ده‌ڵێت‬ ‫«له‌ساڵی ‪ 1995‬منبووم یه‌كه‌م كه‌س‬ ‫له‌وێ‌ وتارمداوه‌ له‌گه‌ڵ به‌رزان تكریتی‬ ‫تووشی كێشه‌بووم»‪.‬‬ ‫سامی ستار ده‌ڵێت «به‌اڵم یه‌كه‌م‬ ‫كه‌س عومه‌ر ئاغای سورچی‌و وه‌فدی‬ ‫پارتی پارێزگاران بوون له‌سااڵنی ‪1992‬‬ ‫بۆ ‪ 1994‬وت��اری��ان��داو له‌گه‌ڵ ب��ه‌رزان‬ ‫تكریتی توشی كێشه‌بوون‌و ب��ه‌رزان‬ ‫تكریتی هه‌وڵیدا وتاره‌كه‌یان پێببڕێت»‪.‬‬ ‫پارتی پارێزگاران ته‌نها تاساڵی‬ ‫‪ 1994‬ب��ه‌ش��داری دوو ك��ۆب��وون �ه‌وه‌ی‬ ‫ئ��ه‌ن��ج��وم��ه‌ن��ی م��اف��ه‌ك��ان��ی ك �ه‌م �ه‌‬ ‫نه‌ته‌وه‌ییه‌كانیان له‌جنێف كردووه‌‪ ،‬دواتر‬ ‫به‌شداریان نه‌كردووه‌‪ ،‬له‌ساڵی ‪2002‬دا‬ ‫سكرتێری یاسای لیژنه‌ی والیه‌تی موسڵ‬ ‫كه‌ كه‌سێكی سویسری بووه‌ سه‌ردانی‬ ‫پارتی پارێزگارانی كردووه‌ له‌سێمانی‪،‬‬ ‫به‌اڵم هیچ شتێكی پێنه‌بووه‌ له‌باره‌ی‬ ‫ك��ۆب��وون �ه‌وه‌ی ت��ری ئ �ه‌و ئه‌نجومه‌نه‌و‬ ‫به‌شداریكردنی پارتی پارێزگاران‪ ،‬واته‌‬ ‫مه‌سه‌له‌ی ویالیه‌تی موسڵ به‌ردێكی‬ ‫خراوه‌ته‌سه‌ر‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫رووداوی هه‌فته‌‬

‫‪5‬‬

‫سه‌رکرده‌کانی یه‌کێتی‬ ‫ده‌ڵێن ناڕه‌زایه‌تییه‌کان‬ ‫ته‌نها بۆ پۆسته‌‬ ‫فۆتۆگراف‪:‬‬ ‫‪pukmedia‬‬

‫زانیار محه‌مه‌د‬

‫ل��ه‌دوای راگه‌یاندنی ئه‌نجامه‌كانی‬ ‫هه‌ڵبژاردنی سه‌ركردایه‌تی‌و ئه‌نجومه‌نی‬ ‫ناوه‌ندی یه‌كێتی له‌كۆنگره‌ی سێیه‌مدا‪،‬‬ ‫كاندید‌ه ده‌رن �ه‌چ��ووه‌ك��ان ره‌خن ‌ه له‌و‬ ‫ئه‌نجامان ‌ه ده‌گرن‪ ،‬به‌اڵم هیچ ره‌خنه‌یه‌ك‬ ‫رووبه‌ڕووی ستراتیژو به‌رنامه‌و روانگه‌كانی‬ ‫حیزبه‌ك ‌ه ناكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫رۆژی ‪ 2010/6/1‬یه‌كێتیی نیشتیمانیی‬ ‫كوردستان دوای ‪ 9‬س��اڵ له‌به‌ستنی‬ ‫دووه‌مین كۆنگره‌‪ ،‬سێیه‌مین كۆنگره‌ی‬ ‫ل �ه‌م��اوه‌ی ‪ 12‬رۆژ ئه‌نجامدا‪ ،‬ئ �ه‌وه‌ش‬ ‫پ��اش دروستبوونی چ �ه‌ن��دان كێشه‌ی‬ ‫ناوخۆیی ناو یه‌كێتی‌و جیابوونه‌وه‌ی چه‌ند‬ ‫سه‌ركرده‌یه‌كی ئه‌و حیزب ‌ه هات‪.‬‬ ‫ل��ه‌ك��ۆن��گ��ره‌دا ئ �ه‌ن��دام��ان��ی نوێی‬ ‫سه‌ركردایه‌تی‌و ئه‌نجومه‌نی ناوه‌ندی‬ ‫یه‌كێتی هه‌ڵبژێران‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه ‪239‬‬ ‫ك���ه‌س خ��ۆی��ان ب��ۆ س��ه‌رك��ردای��ه‌ت��ی‌و‬ ‫‪ 354‬كه‌سیش خۆیان بۆ ئه‌نجومه‌نی‬ ‫ناوه‌ند كاندیدكردبوو‪ ،‬ك ‌ه ‪ 50‬ئه‌ندام‬ ‫بۆ سه‌ركردایه‌تی‌و ‪ 81‬ئه‌ندامیش بۆ‬ ‫ئه‌نجومه‌نی ناوه‌ند هه‌ڵبژێران‪.‬‬ ‫ل �ه‌س �ه‌ره‌ت��ای كۆنگر‌ه ‪ 17‬لیژنه‌‬ ‫پێكهێنران بۆ گفتوگۆكردن‌و خستنه‌ڕووی‬ ‫رای ئ�ه‌ن��دام��ان‌و كاركردنی داه��ات��ووی‬ ‫یه‌كێتی‪.‬‬ ‫له‌ماوه‌ی دوازد‌ه رۆژی كۆنگره‌دا‪،‬‬ ‫هیچ ناڕه‌زایه‌تییه‌كی گه‌ور‌ه له‌سه‌ر هیچ‬ ‫یه‌كێك له‌و ته‌وه‌ران ‌ه نه‌بوو‪ ،‬كادیرانی‬ ‫یه‌كێتی‌و كاندید‌ه ده‌رنه‌چووه‌كان به‌كۆی‬ ‫ده‌ن��گ سكرتێریان ه�ه‌ڵ��ب��ژارده‌وه‌‪ ،‬دوو‬ ‫جێگره‌كه‌شی‪ ،‬جگ ‌ه له‌چه‌ند ده‌نگێكی‬ ‫ك��ه‌م‪ ،‬ئه‌وانیش زۆری��ن �ه‌ی ه��ه‌ر‌ه زۆر‬ ‫ده‌نگیان پێدان‪ .‬راپۆرتی ‪ 17‬لیژنه‌كه‌ش‬ ‫به‌كۆی ده‌نگ‌و زۆرین ‌ه په‌سه‌ندكران‌و هیچ‬ ‫ناكۆكی یان مشتومڕێكی توندی نه‌هێنایه‌‬ ‫ئاراوه‌‪.‬‬

‫شین بۆ هه‌ریسه‌كه‌!‬ ‫كاندید ‌ه ده‌رنه‌چووه‌كانی سه‌ركردایه‌تیی یه‌كێتی ده‌ڵێن‬ ‫ه ده‌ست له‌كوتله‌چێتی به‌رناده‌ن‬ ‫سه‌ركرده‌كانی حیزبه‌ك ‌‬ ‫ب��ه‌اڵم ئه‌نجامه‌كانی هه‌ڵبژاردنی‬ ‫كۆمیته‌ی سه‌ركردایه‌تی‌و ئه‌نجومه‌نی‬ ‫ناوه‌ند‪ ،‬ناڕه‌زایی الی زۆرێك له‌كاندیده‌‬ ‫ده‌رن��ه‌چ��ووه‌ك��ان ل��ێ��ك�ه‌وت�ه‌وه‌‪ ،‬ده‌ڵێن‬ ‫به‌هۆی ده‌سته‌گه‌رییه‌و‌ه بوار بۆ كاندیده‌‬ ‫گه‌نجه‌كان‌و بێپشتیوانه‌كان نه‌ماوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌كاتێكدا ئ �ه‌وان به‌هیوابوون كۆنگره‌‬ ‫كۆتایی به‌ملمالنێی كوتله‌كان بهێنێت‪.‬‬ ‫عه‌داله‌ت عه‌بدوڵاڵ كاندیدی ده‌رنه‌چوو‬ ‫بۆ سه‌ركردایه‌تیی یه‌كێتی‪ ،‬له‌لێدوانێكدا بۆ‬ ‫ده‌ستوور ده‌ڵێت له‌كۆنگره‌دا ده‌سته‌گه‌ری‬ ‫هه‌بوو‌ه‌و كار بۆ كۆمه‌ڵێك كاندیدكراوه‌‪،‬‬ ‫بۆی ‌ه ئه‌نجامه‌كانی كۆنگر‌ه نه‌خوازراون‪.‬‬ ‫ع���ه‌دال���ه‌ت وت���ی "ئ��ێ��م� ‌ه ده‌ڵێین‬ ‫له‌كۆنگره‌دا ده‌سته‌گه‌ری هه‌بووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌وان ده‌ڵێن نه‌بووه‌‪ ،‬ئێم ‌ه هه‌رچییه‌ك‬ ‫ده‌ڵێین ئ���ه‌وان ده‌ڵ��ێ��ن وانییه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ئه‌نجامه‌كانی كۆنگر‌ه نه‌خوازراوبوون‌و‬ ‫ئ �ه‌گ �ه‌ر ب�ه‌ق��س�ه‌م��ان ن �ه‌ك �ه‌ن یه‌كێتی‬ ‫زیانده‌كات"‪.‬‬ ‫ب���ه‌اڵم س �ه‌رك��رده‌ك��ان��ی یه‌كێتی‪،‬‬ ‫ل�ه‌ن��اڕه‌زای�ه‌ت��ی��ی�ه‌ك��ان��ی ئ��ه‌و ك��ادی��ران�ه‌‬ ‫كه‌مده‌كه‌نه‌وه‌‪ ،‬ده‌ڵێن ناڕه‌زایه‌تییه‌كانیان‬ ‫ته‌نیا بۆ پۆسته‌‪ ،‬تێبینی‌و ره‌خنه‌كانیان‬ ‫ته‌نیا له‌سه‌ر پۆسته‌كانه‌‪ ،‬نه‌ك به‌رنامه‌و‬ ‫په‌یڕه‌و پرۆگرام‪.‬‬ ‫س �ه‌رچ��اوه‌ی �ه‌ك له‌سه‌ركردایه‌تیی‬ ‫یه‌كێتی له‌لێدوانێكدا بۆ ده‌ستوور‪ ،‬وتی‬ ‫"ئه‌وان بۆی ‌ه ناڕازین‪ ،‬چونك ‌ه ده‌رنه‌چوون‪،‬‬

‫ه ده‌كات‬ ‫ه له‌په‌كه‌ك ‌‬ ‫هه‌ڕه‌ش ‌‬ ‫ده‌گرنه‌ب ‌هر‌و مامه‌ڵه‌یه‌كی جیاواز له‌وانه‌ی‬ ‫رابردوو له‌گه‌ڵ دۆخه‌كه‌دا ده‌كه‌ین»‪.‬‬ ‫ل �ه‌الی �ه‌ك��ی ت���ره‌و‌ه ج �ه‌ب��ار ی��اوه‌ر‬ ‫وت �ه‌ب��ێ��ژی ه��ێ��زه‌ك��ان��ی پێشمه‌رگه‌ی‬ ‫هه‌رێمی كوردستان له‌لێدوانێكدا ئه‌وه‌‬ ‫ئاشكراده‌كات‪ ،‬كه‌ئه‌وان چاوه‌ڕێ ناكه‌ن‬ ‫له‌كاتی هێرشی زه‌مینی سوپای توركیادا‪،‬‬ ‫ئه‌و سوپای ‌ه به‌ره‌و قواڵیی خاكی هه‌رێم‬ ‫بێت ‌ه ناوه‌وه‌‪ ،‬به‌ڵكو پێیوای ‌ه كه‌هێرشه‌كه‌‬ ‫ته‌نها رۆژێك ده‌خایه‌نێت‪.‬‬ ‫یاوه‌ر وتی كه‌پاراستنی سنووره‌كانی‬ ‫ناوچه‌ك ‌ه له‌ئه‌ستۆی حكومه‌تی ناوه‌ندیی‬

‫عێراق ‌ه‌و له‌به‌رامبه‌ر ه �ه‌ر هێرشێكی‬ ‫ده‌ره‌كیشدا كه‌ببێت ‌ه هۆی دروستبوونی‬ ‫هه‌ڕه‌ش ‌ه له‌سه‌ر سنووره‌كانیان ئه‌وان‬ ‫به‌رگری له‌خۆیان ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها جه‌یمس جێفری باڵیۆزی‬ ‫وی�لای�ه‌ت� ‌ه یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا‬ ‫له‌ئه‌نقه‌ر‌ه ئ��ام��اده‌ی��ی واڵت��ه‌ك��ه‌ی بۆ‬ ‫ی��ارم �ه‌ت��ی��دان��ی زی��ات��ری ت��ورك��ی��ا بۆ‬ ‫به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی په‌كه‌ك ‌ه نیشانده‌دات‌و‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت ئاماده‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ن‬ ‫ل�ه‌ه�ه‌ر داخ��وازی��ی�ه‌ك��ی حكومه‌ت یان‬ ‫سوپای توركیا به‌زووترین كات‪.‬‬

‫ئه‌گه‌ر ده‌ربچوونایه‌‪ ،‬ناڕازی نه‌ده‌بوون‌و‬ ‫نه‌یانده‌وت كۆنگر‌ه شه‌رعییه‌تی نییه‌"‪.‬‬ ‫عه‌داله‌ت وتی "ئێم ‌ه ته‌نیا له‌دوای‬ ‫كۆنگر‌ه ناڕازیی نه‌بووین‪ ،‬به‌ڵكو چه‌ند‬ ‫ساڵێك ‌ه ناڕازین‌و داوای گۆڕانكاری له‌ناو‬ ‫یه‌كێتیدا ده‌كه‌ین"‪ ،‬وتیشی "ئێم ‌ه بۆ پل ‌ه‌و‬ ‫پۆست كارناكه‌ین‪ ،‬به‌ڵكو ویستوومانه‌‬ ‫دۆخی یه‌كێتی باشتر بێت"‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند‌ه نۆ س��اڵ ب��وو یه‌كێتی‬ ‫كۆنگره‌ی نه‌به‌ستوو‪ ،‬له‌و ماوه‌یه‌شدا‬ ‫ڕووبه‌ڕووی چه‌ند قه‌یرانێكی قوڵبووه‌وه‌‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم به‌شێك له‌كادیرانی ئه‌و حیزبه‌‬ ‫هیوای ریفۆرم‌و گۆڕانكاریی گه‌وره‌یان‬ ‫به‌كۆنگر‌ه هه‌بوو‪ ،‬به‌تایبه‌ت سه‌ركرده‌كانی‬ ‫حیزبه‌ك ‌ه له‌یه‌ك دوو ساڵی رابردوودا زۆر‬ ‫جه‌ختیان له‌و‌ه ده‌كرده‌وه‌‪ ،‬كه‌گۆڕانكاری‌و‬ ‫نوێبوونه‌و‌ه ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫كامه‌ران مه‌نتیك مامۆستای زانسته‌‬ ‫سیاسییه‌كان له‌زانكۆی سه‌اڵحه‌دین‪،‬‬ ‫پێیوای ‌ه بۆچوونی ئه‌و كاندید‌ه ده‌رنه‌چووانه‌‬ ‫پێش كۆنگره‌‪ ،‬بۆچوونێكی میسالی‬ ‫بووه‌‪ ،‬كه‌پێیانوابوو‌ه له‌كۆنگره‌دا هه‌موو‬ ‫قه‌یرانه‌كانی یه‌كێتی چاره‌سه‌رده‌بێت‪.‬‬ ‫مه‌نتیك ب �ه‌ده‌س��ت��ووری وت "ئ�ه‌و‬ ‫كه‌سان ‌ه به‌شێوه‌ی میسالیان ‌ه ته‌ماشای‬ ‫كۆنگره‌یان ده‌ك��رد‌و پێیانوابوو كۆنگره‌‬ ‫كۆتایی به‌قه‌یرانه‌كان ده‌هێنێت‪ ،‬به‌اڵم به‌و‬ ‫شێوه‌ی ‌ه ده‌رنه‌چوو‪ ،‬بۆی ‌ه ئه‌وان تووشی‬ ‫شۆك‌و نامۆیی بوون"‪.‬‬

‫به‌وته‌ی مسته‌فا چااڵوایی كاندیدی‬ ‫ده‌رنه‌چوو بۆ سه‌ركردایه‌تیی یه‌كێتی‬ ‫"له‌كۆنگره‌دا ده‌سته‌گه‌ری هه‌بووه‌‪ ،‬خه‌ڵك‬ ‫هه‌بوو‌ه بۆ خه‌ڵكی تر ئیشیكردوو‌ه له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌مای كوتله‌چێتی"‪.‬‬ ‫ش��ااڵوی عه‌لی عه‌سكه‌ری ئه‌ندامی‬ ‫سه‌ركردایه‌تیی یه‌كێتی له‌لێدوانێكدا بۆ‬ ‫ده‌ستوور راگه‌یاند "زۆرجار له‌كۆنگره‌دا‬ ‫كۆمه‌ڵێك خه‌ڵك به‌ڵێن به‌كاندیدێك‬ ‫ده‌ده‌ن ده‌نگی بۆ ب��ده‌ن‪ ،‬ب �ه‌اڵم دواتر‬ ‫به‌ڵێنه‌كان جێبه‌جێناكرێن‌و كاندیده‌كه‌ش‬ ‫تووشی حاڵه‌تی ناڕه‌زایی ده‌بێت"‪.‬‬ ‫له‌باره‌ی دژایه‌تیكردنی به‌ئاشكرای‬ ‫ده‌س��ت�ه‌گ�ه‌ری له‌كۆنگه‌ره‌دا عه‌داله‌ت‬ ‫ده‌ڵێت له‌كۆنگره‌دا هه‌موو ره‌خنه‌كانیان‬ ‫ب��اس��ك��ردو‌وه‌و خراونه‌ت ‌ه ن��او راپۆرتی‬ ‫سكااڵوه‌‪" ،‬به‌اڵم هه‌ر له‌كاتی هه‌ڵبژاردنی‬ ‫سه‌ركردایه‌تی‌و ئه‌نجومه‌نی ناوه‌ندا‪ ،‬ئه‌و‬ ‫راپۆرت ‌ه پێشێلكرا‌و گرنگیی پێنه‌درا‪،‬‬ ‫كه‌گو ‌ێ به‌كێشه‌كان نه‌درێت‪ ،‬یه‌كێتی‬ ‫زیانده‌كات"‪.‬‬ ‫شۆڕش حه‌سه‌ن مامۆستای زانسته‌‬ ‫سیاسییه‌كان له‌زانكۆی سلێمانی ده‌ڵێت‬ ‫كاندید‌ه ده‌رنه‌چووه‌كان ئه‌گه‌ر تێبینی‪،‬‬ ‫یان ره‌خن ‌ه‌و ناڕه‌زاییان هه‌یه‌‪ ،‬پێویستبوو‬ ‫له‌ناو كۆنگر‌ه هه‌ڵوێست یان به‌یاننام ‌ه یان‬ ‫چوون ‌ه ده‌ره‌وه‌یان ده‌رببڕیایه‌‪.‬‬ ‫ش��ۆڕش حه‌سه‌ن ب�ه‌ده‌س��ت��وور وت‬ ‫"ناڕه‌زایی كاندید‌ه ده‌رنه‌چووه‌كان‪ ،‬دوای‬

‫ئه‌نجامه‌كانی هه‌ڵبژاردن‪ ،‬زیاتر به‌هۆی‬ ‫به‌دڵنه‌بوونی ئه‌نجامه‌كانی هه‌ڵبژاردنه‌"‪.‬‬ ‫وتیشی "هه‌ڵوێستی ئ�ه‌و كاندید‌ه‬ ‫ده‌رن �ه‌چ��ووان �ه‌‪ ،‬هه‌ڵوێستێكی الوازه‌‪،‬‬ ‫چونك ‌ه ده‌بوو له‌ناو كۆنگره‌دا هه‌ڵوێستیان‬ ‫هه‌بووایه‌‪ ،‬ئێستا هه‌ڵوێستیان گومانی‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندیی زاتیی لێده‌كرێت"‪.‬‬ ‫ع��ه‌دال��ه‌ت ع �ه‌ب��دوڵ�ڵاش وت��ی "ك ‌ه‬ ‫قسه‌ده‌كه‌ین‪ ،‬پێمانده‌ڵێن ئه‌و‌ه ده‌رنه‌چوون‬ ‫بۆی ‌ه ق��س �ه‌ده‌ك �ه‌ن‪ ،‬بۆی ‌ه ب��ڕی��ارم��داو‌ه‬ ‫بێده‌نگبم"‪.‬‬ ‫به‌اڵم فریاد ره‌وان��دزی وتی كاندید‌ه‬ ‫ده‌رن �ه‌چ��ووه‌ك��ان‪ ،‬ئ��ازادن ك�ه‌ن��اڕازی بن‬ ‫به‌ئه‌نجامه‌كانی هه‌ڵبژاردن‪.‬‬ ‫شااڵوی عه‌لی عه‌سكه‌ری وتی "كۆنگر‌ه‬ ‫سه‌ركه‌وتوو بووه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌ندێك كه‌س‬ ‫نه‌یانتوانیو‌ه ده‌ربچن‪ ،‬ئێستا ناڕازین"‪.‬‬ ‫عه‌داله‌ت عه‌بدوڵاڵ وتی "به‌نیازنیم واز‬ ‫له‌یه‌كێتی بهێنم‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌و‌ه چاره‌سه‌ر‬ ‫نییه‌‪ .‬به‌رنامه‌شم ئ �ه‌وه‌ی � ‌ه كێشه‌كان‬ ‫ده‌خ�ه‌م�ه‌ڕوو‪ ،‬وه‌ك چۆن له‌ڕابردووشدا‬ ‫كێشه‌كانم خستووه‌ته‌ڕوو‪ ،‬دیو‌ه خراپه‌كانی‬ ‫ئه‌نجامه‌كان باسده‌كه‌م"‪.‬‬ ‫ش���ۆڕش ح��ه‌س��ه‌ن ب��ه‌دووری��زان��ی‬ ‫وازهێنانی ك��ان��دی��د‌ه ده‌رن �ه‌چ��ووه‌ك��ان‬ ‫له‌یه‌كێتی كاریگه‌ریی گ �ه‌ور‌ه دابنێت‌و‬ ‫وت��ی "وازهێنانیان كێش ‌ه بۆ یه‌كێتی‬ ‫دروستده‌كات‪ ،‬به‌اڵم كاریگه‌ریی گه‌وره‌ی‬ ‫نابێت"‪.‬‬

‫ل����ه‌روون����ك����ردن����ه‌وه‌ی����ه‌ك����ی‬ ‫باڵیۆزخانه‌كه‌ی ئه‌مریكادا هاتووه‌‬ ‫«پ���ه‌ك���ه‌ك���ه‌ دوژم���ن���ی ه��اوب��ه‌ش��ی‬ ‫ه��ه‌ری��ه‌ك ل �ه‌ت��ورك��ی �ا‌و ئه‌مریكایه‌‌و‬ ‫ئێمه‌ به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك پشتگیری‬ ‫له‌هاوپه‌یمانه‌كانمان بۆ كۆتاییهێنان‬ ‫به‌و هه‌ڕه‌شه‌ی تیرۆره‌ی كه‌ له‌سه‌ریانه‌‬ ‫ده‌كه‌ین»‪.‬‬ ‫ه�����ه‌روه‌ك ئ��اش��ك��راش��ی��ك��ردووه‌‬ ‫كه‌هاریكارییه‌ هه‌واڵگرییه‌كانی نێوان‬ ‫ه���ه‌ردووال ل �ه‌ب��اك��ووری ع��ێ��راق‪ ،‬هیچ‬ ‫گۆڕانێكی به‌سه‌ردا نه‌هاتووه‌و له‌ئاستی‬ ‫خۆیدایه‌‪.‬‬ ‫پ��ارت��ی ك��رێ��ك��اران��ی ك��وردس��ت��ان‬ ‫هۆشداریی ده‌دات�ه‌ حكومه‌تی توركیا‬ ‫كه‌ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی بۆ سه‌ر بنكه‌‌و‬ ‫باره‌گاكانی پارته‌كه‌ بوه‌ستێنێت‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌رنا چاالكییه‌كانیان ده‌گوازنه‌وه‌ بۆ‬ ‫نێو ته‌واوی شاره‌كانی توركیا‪.‬‬ ‫ئ �ه‌ح��م �ه‌د ده‌ن��ی��ز ل��ێ��پ��راس��راوی‬

‫په‌یوه‌ندییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی په‌كه‌ك ‌ه‬ ‫رای��گ��ه‌ی��ان��د «ئ���ه‌گ���ه‌ر ح��ك��وم �ه‌ت‬ ‫به‌رده‌وامبێت له‌هێرشكردنه‌ سه‌رمان‪،‬‬ ‫ئه‌وا ئێمه‌ بۆ شه‌ڕكردن ل �ه‌دژی هان‬ ‫ده‌دات‌و وامان لێده‌كات چاالكییه‌كانمان‬ ‫ف��راوان��ت��رب��ك�ه‌ی��ن ب��ۆ ت����ه‌واوی ش��اره‌‬ ‫توركنشینه‌كانی توركیای بگوازینه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ده‌ن��ی��ز وت��ی ت��ورك��ی��ا ن��ای��ان�ه‌وێ‌‬ ‫كێشه‌ی كورد به‌ڕێگه‌چاره‌ی ئاشتییانه‌‬ ‫چاره‌سه‌ر بكات‪.‬‬ ‫هێزه‌كانی پاراستنی گه‌ل كه‌ده‌كاته‌‬ ‫باڵی سه‌ربازی په‌كه‌كه‌ له‌سه‌ر تۆڕی‬ ‫ئینته‌رنێت باڵویانكرده‌وه‌ كه‌ له‌چاالكییه‌‬ ‫جیاجیاكانی ئه‌مدواییه‌ی گه‌ریالكانیاندا‬ ‫له‌ناوچه‌كانی چوكورجا‌و یوكسه‌كۆڤا‌و‬ ‫ئه‌الزغی توركیا النیكه‌م ‪ 20‬سه‌ربازی‬ ‫تورك كو��راون‌و له‌دواترین چاالكیشدا‬ ‫له‌ناوچه‌ی شه‌مدینلی ‪ 37‬سه‌ربازی‬ ‫سوپای توركیا گیانیانله‌ده‌ستداوه‌‌و‬ ‫سێ گه‌ریالش بوونه‌ته‌ قوربانی‪ ،‬ئه‌وه‌‬

‫جگه‌ له‌ده‌ست به‌سه‌راگرتنی بڕێكی زۆر‬ ‫چه‌ك‌و ته‌قه‌مه‌نی‪.‬‬ ‫به‌پێی ئه‌و ئاماره‌ش كه‌هێزه‌كانی‬ ‫پاراستنی گ �ه‌ل باڵویانكردووه‌ته‌وه‌‬ ‫له‌سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌وه‌ تا ‪15‬ی مانگ‬ ‫سوپا ‪ 21‬ئۆپه‌راسیۆنی ئه‌نجامداوه‌‌و‬ ‫گه‌ریالكانی ئه‌وانیش به‌ ‪ 23‬چاالكی‬ ‫هه‌ستاون‪.‬‬ ‫له‌و ماوه‌یه‌شدا ‪ 45‬سه‌رباز‌و ‪12‬‬ ‫گه‌ریال كوژراون‪.‬‬ ‫ل��ه‌دوای هێرشه‌كه‌ی گه‌ریالكانی‬ ‫په‌كه‌كه‌وه‌ بۆ سه‌ر سه‌ربازانی تورك‬ ‫له‌ناوچه‌ی شه‌مدینلی‪ ،‬سوپای ئه‌و واڵته‌‬ ‫به‌تۆپبارانكردنی ناوچه‌ سنوورییه‌كان‬ ‫وه‌اڵم����ی ه��ێ��رش �ه‌ك��ان ده‌دات������ه‌وه‌‌و‬ ‫له‌ئه‌نجامدا منداڵێكی ته‌مه‌ن یانزه‌‬ ‫سااڵن گیانله‌ده‌ستده‌دات‌و دوو كه‌سی‬ ‫دیكه‌ش كه‌یه‌كێكیان منداڵه‌ به‌خه‌ستی‬ ‫برینداربوون كه‌خه‌ڵكی شیالدزێی سه‌ر‬ ‫به‌شاری دهۆكن‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪4‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫رووداوی هه‌فته‌‬

‫"له‌و شوێنه‌ی ئێران هاتووه‌ت ‌ه ناو خاكی‬ ‫هه‌رێمه‌وه‌‪ ،‬هیچ گه‌ریالیه‌كی لێنییه‌"‬ ‫كه‌لهور رێبین ئه‌ندامی كوردیناسیۆنی پارتی ژیانی ئازاد (پژاك)‬ ‫گۆران خۆشناو له‌هه‌ولێر‬

‫ك��ه‌ل��ه��ور رێ��ب��ی��ن ئ�ه‌ن��دام��ێ��ك��ی‬ ‫كوردیناسیۆنی پارتی ژیانی ئازادی‬ ‫كوردستان (پژاك)‪ ،‬ره‌خنه‌ له‌حیزبه‌‬ ‫ئۆپۆزیسیۆنه‌كانی ئێران ده‌گرێت‪،‬‬ ‫ب �ه‌وه‌ی له‌به‌ر ب �ه‌رژه‌وه‌ن��دی تایبه‌تی‬ ‫یه‌كهه‌ڵوێست نین له‌به‌رامبه‌ر ئێران‪،‬‬ ‫ده‌ڵێت ده‌بوو به‌هۆی ئه‌و ناڕه‌زایه‌تییه‌‬ ‫جه‌ماوه‌رییه‌ی له‌ئێراندا هه‌یه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ئ�ه‌و دۆخ‌و فشاره‌ی واڵتانی جیهان‬ ‫ك��ردووی��ان �ه‌ت �ه‌ س��ه‌ر ئ��ێ��ران‪ ،‬حیزبه‌‬ ‫كوردستانییه‌كان س��وودی لێببینن‌و‬ ‫یه‌كهه‌ڵوێست بن‪.‬‬ ‫ك�ه‌ل��ه��ور رێ��ب��ی��ن ده‌ڵ��ێ��ت "ئ �ه‌و‬ ‫بۆردوومانانه‌ی ئێران ده‌یكات به‌شێكی‬ ‫زۆری په‌یوه‌ندی به‌فشار دروستكردنه‌وه‌‬ ‫هه‌یه‌ بۆ سه‌ر هه‌رێمی كوردستان"‪،‬‬ ‫ئاماژه‌ به‌وه‌شده‌كات كه‌ له‌و ناوچانه‌ی‬ ‫سوپای ئێران سنووریان به‌زاندووه‌‌و‬ ‫بۆردومانی ده‌ك �ه‌ن هیچ گه‌ریالیه‌كی‬ ‫پژاكی لێنییه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬تۆپبارانه‌كانی سوپای‬ ‫ئ��ێ��ران ب��ه‌رده‌وام��ه‌‪ ،‬ئ��ێ��وه‌ش ده‌ڵێن‬ ‫له‌پێناو ئ��ازادی واڵت تێده‌كۆشین‪،‬‬ ‫هه‌وڵی نوێتان چییه‌ بۆئه‌وه‌ی ئه‌م‬ ‫دۆخه‌ی ئێستا به‌الیه‌كدا به‌رن؟‬ ‫كه‌لهور رێبین‪ :‬ئێم ‌ه له‌هه‌لومه‌رجێكی‬ ‫سیاسیداین‌و ئێران ده‌یه‌وێت به‌ناوی‬ ‫جیاجیاو ب �ه‌ن��اوی پ��ژاك تۆپباران‬ ‫ب��ك��ات‪ ،‬ده‌ی��ه‌وێ��ت فشارێك له‌سه‌ر‬ ‫ب��اش��ووری كوردستان دروستبكات‪،‬‬ ‫چونكه‌ له‌حكومه‌تی داهاتووی عێراق‬ ‫رۆڵ��ێ��ك��ی گ����ه‌وره‌ی ده‌ب��ێ��ت‪ ،‬ئێران‬ ‫ده‌یه‌وێت حكومه‌تی عێراقی داهاتوو‬ ‫ب��ه‌الی مالكیدا ب��ب��ات‪ ،‬ب��ۆ ئه‌مه‌ش‬ ‫ده‌یه‌وێت حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان‬ ‫هه‌ڵوێستی هه‌بێت‪ ،‬له‌الیه‌كیتریشه‌وه‌‬ ‫ئێران فشارێكی نێوده‌وڵه‌تی له‌سه‌ره‌‬ ‫به‌هۆی چه‌كی ئه‌تۆم‪ ،‬له‌و پێناوه‌شدا‬ ‫ده‌یه‌وێت توركیا بۆ الی خۆی كێش‬ ‫ب��ك��ات‌و ب��ه‌ی��ه‌ك��ه‌وه‌ ه��ێ��رش بكه‌نه‌‬ ‫س��ه‌ر ب��اش��ووری ك��وردس��ت��ان‌و ئه‌و‬ ‫مه‌ترسییه‌ی له‌سه‌ریه‌تی كه‌میبكاته‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌ردووال به‌یه‌كه‌وه‌ چه‌ند ناوچه‌یه‌كی‬ ‫كوردستانیان ب��ۆردوم��ان ك���ردووه‌و‬ ‫قه‌تلوعامی كوردان ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ئێمه‌ ئ �ه‌و هێرشكردنه‌ بۆ سه‌ر‬

‫پژاک‪ :‬بۆردومانه‌کانی ئێران بۆ فشار دروستکردنه‌ له‌سه‌ر هه‌رێم‬

‫به‌شێك‌و پارچه‌یه‌ك‌و پارتێك نابینین‪،‬‬ ‫به‌ڵكو ئه‌وه‌ هه‌ڵوێستێكه‌ دژ به‌هه‌موو‬ ‫گه‌لی كورد‪ ،‬ئه‌و شوێنانه‌ی له‌الیه‌ن‬ ‫حكومه‌تی ئێرانه‌وه‌ تۆپباران كراون‬ ‫له‌حاجی ئۆمه‌ران‌و به‌رده‌نازو پشده‌ر‌و‬ ‫سیده‌كان و‪...‬ه��ت��د‪ ،‬ئه‌و شوێنانه‌ی‬ ‫هێزی لێهێناوه‌ته‌ ناو خاكی هه‌رێمی‬ ‫كوردستانه‌وه‌‪ ،‬ئ�ه‌وه‌ی ئه‌مه‌ به‌ناوی‬ ‫پژاك بزانێت هه‌ڵه‌یه‌‪ ،‬چونكه‌ هێزی‬ ‫ئێمه‌ له‌حاجی ئۆمه‌راندا نییه‌ له‌قه‌الدزێ‌‬ ‫نییه‌ كه‌تۆپباران له‌نزیك ق �ه‌اڵدزێ‌‬ ‫كراوه‌‪ ،‬ره‌بایه‌كانی پارتی دیموكراتی‬ ‫كوردستان له‌سنووری حاجی ئۆمه‌ران‌و‬ ‫سیده‌كانه‌و تۆپبارانیش ده‌گاته‌ ئه‌وێ‌‪،‬‬ ‫توركیاش به‌هه‌مان شێوه‌یه‌ خه‌ڵكی‬ ‫گوندنشین‌و سیڤیلی خستووه‌ته‌ به‌ر‬ ‫بۆردومان‪ ،‬ئه‌مه‌ بوارێكی سیاسی خۆی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬له‌و چوارچێوه‌یه‌دا پێویسته‌‬ ‫گه‌لی ك��ورد كێشه‌كه‌ به‌یه‌كجاری‬ ‫چاره‌سه‌ربكات‪.‬‬ ‫ده‌س���ت���وور‪ :‬ده‌وت��رێ��ت ئێوه‌ش‬ ‫به‌نیازن ئه‌گه‌ر ئێران به‌رده‌وامبێت له‌و‬ ‫بۆردوومانانه‌‪ ،‬ئ�ه‌وه‌ چاالكی خۆتان‬ ‫ده‌به‌نه‌ ناو شاره‌كانی ئێران‪ ،‬وه‌ك‬ ‫ت�ه‌ح�ه‌دای�ه‌ك بۆ وه‌اڵم��دان��ه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫بۆردوومانانه‌؟ پێشتریش به‌رپرسانی‬ ‫په‌كه‌كه‌ ئه‌وه‌یان به‌توركیا راگه‌یاندووه‌‪.‬‬

‫كه‌لهور رێبین‪ :‬ئێمه‌ هیچ كاتێك‬ ‫شارمان به‌ئامانج نه‌گرتووه‌و نامانه‌وێت‬ ‫شه‌ڕی چه‌كداری بكه‌ین‪ ،‬هێزی خۆمان‬ ‫له‌بواری كلتووری‌و كۆمه‌اڵیه‌تی‌و سیاسی‬ ‫به‌كاربهێنین‪ ،‬هێزی سه‌ربازییشمان بۆ‬ ‫پاراستنی مافه‌ ره‌واكانی گه‌له‌كه‌مان‬ ‫به‌كارده‌هێنین‪ ،‬ئ�ه‌گ�ه‌ر ئ��ێ��ران به‌م‬ ‫چه‌شنه‌ به‌رده‌وامبێت‪ ،‬رازی نابین‌و‬ ‫له‌چوارچێوه‌ی وه‌اڵمدانه‌وه‌ كارده‌كه‌ین‪،‬‬ ‫ئێستا ل��ه‌رۆژه��ه‌اڵت��ی ك��وردس��ت��ان‬ ‫گه‌ریالكانمان ل�ه‌وێ��ن له‌كرماشان‌و‬ ‫مه‌ریوان‌و داال‌و سه‌ڵماس‌و موكریان‌و‬ ‫ورمێیه‌‪...‬هتد‪ ،‬چاالكیمان له‌سنووری‬ ‫باشوری كوردستان نه‌بووه‌‪ ،‬چاالكیمان‬ ‫له‌ناوه‌وه‌ی ئێراندایه‌‪ ،‬له‌سنووری نێوان‬ ‫باشووری كوردستان‌و ئێراندا چاالكی‬ ‫ناكه‌ین‌و نه‌مانكردووه‌‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬هه‌ندێك پێیانوایه‌‬ ‫ئێوه‌ به‌شێكن له‌و ناڕه‌زاییانه‌ی كه‌‬ ‫له‌ئێران‌و به‌تایبه‌تیش له‌مدواییانه‌‬ ‫ل �ه‌ش��اره‌ ك��وردی��ی�ه‌ك��ان دروس��ت��ب��ووه‌‬ ‫له‌دژی ده‌سه‌اڵتی ئێران‪ ،‬ئایا پێتوانییه‌‬ ‫ب��ۆردووم��ان �ه‌ چ��ڕه‌ك��ان��ی ئه‌مدواییه‌‬ ‫وه‌اڵمێك بێت بۆ ئه‌و ناڕه‌زاییانه‌ی‬ ‫دروستبووه‌؟‬ ‫ك�ه‌ل��ه��ور رێ��ب��ی��ن‪ :‬ئێمه‌ش وای‬ ‫ل��ێ��ك��ده‌ده‌ی��ن �ه‌وه‌‪ ،‬ئ��ه‌و سیاسه‌ته‌ی‬

‫له‌رۆژهه‌اڵتی كوردستان كه‌به‌رامبه‌ر‬ ‫گ �ه‌ل ب �ه‌ڕێ��وه‌چ��وو‪ ،‬ده‌وڵ �ه‌ت��ی ئێران‬ ‫گه‌لی كوردی سه‌ركوت كردووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫گه‌لی كورد خاوه‌نداریه‌تیان له‌شه‌هیدی‬ ‫خۆیان كردو پشتگیریان بۆ چاالكوانانی‬ ‫له‌سێداره‌دراو راگه‌یاند‪ ،‬بۆیه‌ ئێران‬ ‫ل�ه‌س�ه‌ر ئ �ه‌و ن��اڕه‌زای��ان �ه‌ تۆپبارانی‬ ‫ك��رد‪ ،‬ب �ه‌اڵم ئ�ه‌و تۆپبارانه‌ به‌ته‌نیا‬ ‫گرێدراوی رۆژهه‌اڵتی كوردستان نییه‌‪،‬‬ ‫به‌‌كوردستانی باشووریش گرێدراوه‌‪،‬‬ ‫ده‌یانه‌وێت فشارێك له‌سه‌ر باشوور‬ ‫دروستبكه‌ن‪ ،‬به‌تایبه‌ت ده‌زانن كه‌هه‌رێم‬ ‫له‌حكومه‌تی داه��ات��ووی عێراق رۆڵی‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬ده‌توانین بڵێین رۆژهه‌اڵتی‬ ‫كوردستان به‌شێكه‌‌و به‌شێكی هه‌ر‌ه‬ ‫گ����ه‌وره‌ی ب���اش���ووری ك��وردس��ت��ان �ه‌‪،‬‬ ‫به‌شێكیش په‌یوه‌ندی به‌نێوانی توركیا‌و‬ ‫ئێرانه‌وه‌ هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ده‌س���ت���وور‪ :‬ئ��ێ��وه‌ له‌ئێستادا‬ ‫به‌یه‌كه‌م حیزبی چه‌كداری‌و چاالكی‬ ‫كوردی دژ به‌ئێران ئه‌ژمارده‌كرێن‪ ،‬ئایا‬ ‫به‌رده‌وامده‌بن له‌چۆنیه‌تی كاركردنی‬ ‫خۆتان له‌ئێستادا؟‬ ‫كه‌لهور رێبین‪ :‬ئێمه‌ هێزه‌كه‌مان‬ ‫ب��ۆ پاراستنی ره‌وای گه‌له‌كه‌مان‬ ‫به‌كاردێنین‪ ،‬له‌كارو خه‌بات‌و په‌یڕه‌و‬ ‫پ��ڕۆگ��رام��م��ان ه��ی��چ ك���ات ش���ه‌ڕی‬

‫چه‌كداریمان رانه‌گه‌یاندووه‌‪ ،‬نه‌مانوتوو‌ه‬ ‫دژی ئ��ێ��ران ش �ه‌ڕ ده‌ك �ه‌ی��ن‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫ل �ه‌چ��وارچ��ێ��وه‌ی پاراستنی خۆمان‬ ‫به‌كارمان هێناوه‌‪ ،‬له‌دواین كۆنفرانسی‬ ‫خۆمان به‌سیستمبوونی كارو خه‌باتمان‬ ‫بڕیارداوه‌ له‌و چوارچێوه‌یه‌ به‌رده‌وام‬ ‫ب��ی�ن‌و ل��ه‌ب��واری س��ی��اس�ی‌و جڤاتی‪،‬‬ ‫كاتێكیش كه‌گه‌لی ئێمه‌ مه‌ترسی‬ ‫له‌سه‌ربێت له‌هه‌موو بواره‌كانی ژیان‬ ‫ل �ه‌چ��وارچ��ێ��وه‌ی پاراستنی ره‌وای‬ ‫گ�ه‌ل��ی خ��ۆم��ان‪ ،‬وه‌اڵم��ده‌ده‌ی��ن��ه‌وه‌و‬ ‫سوورین له‌خه‌باتی خۆمان‌و كار بۆ‬ ‫ئامانجه‌كانمان ده‌كه‌ین‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬ده‌وترێت له‌ساتێكی‬ ‫ل��ه‌م ج���ۆره‌دا ك �ه‌ن��اڕه‌زای��ی له‌واڵتی‬ ‫ئێران زیاتر بووه‌‌و واڵتانی جیهانیش‬ ‫هه‌ڵوێسته‌كانیان ل��ه‌س��ه‌ر ئ��ێ��ران‬ ‫توندتر كردووه‌ته‌وه‌‪ ،‬پێویسته‌ حیزبه‌‬ ‫كوردییه‌ ئۆپۆزیسیۆنه‌كانی ئێران‬ ‫كاراتربن‌و به‌دوای هه‌لدا بگه‌ڕێن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هه‌ستده‌كرێت ئه‌وه‌ به‌دی ناكرێت‪ ،‬ئایا‬ ‫په‌یوه‌ندی به‌چییه‌وه‌ هه‌یه‌؟‬ ‫كه‌لهور رێبین‪ :‬تائێستا هه‌ندێ‌‬ ‫ب �ه‌رژه‌وه‌ن��دی تاكی‌و حیزبی له‌الیه‌ن‬ ‫هه‌ندێ‌ رێكخراوه‌وه‌ رێگه‌ی ن �ه‌داوه‌‬ ‫ل �ه‌چ��وارچ��ێ��وه‌ی ب���ه‌رژه‌وه‌ن���دی گه‌ل‬ ‫بیربكه‌نه‌وه‌‪ ،‬نامه‌یه‌كی كراوه‌مان بۆ‬ ‫هه‌موو پارت‌و رێكخراوه‌كان ناردووه‌‬ ‫كه‌ له‌به‌ره‌یه‌كدا یه‌كبگرین‌و ده‌ست‬ ‫له‌به‌رژه‌وه‌ندییه‌ تایبه‌تییه‌كان به‌ر بده‌ین‪،‬‬ ‫چونكه‌ نرخی گ�ه‌ل له‌مه‌ترسیدایه‌و‬ ‫پێویستی به‌هه‌ڵوێستێكی یه‌كگرتوو‬ ‫هه‌یه‌ تا رووبه‌ڕووی دوژمنان ببینه‌وه‌‪،‬‬ ‫كه‌بمانه‌وێت ده‌سكه‌وت به‌ده‌ستبێنین‪،‬‬ ‫ب���ه‌اڵم ب���ه‌داخ���ه‌وه‌ ب �ه‌ه��ۆی ه�ه‌ن��دێ‌‬ ‫ب��ه‌رژه‌وه‌ن��دی ت��اك ن�ه‌ت��وان��راوه‌ یه‌ك‬ ‫هه‌ڵوێست بین‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬هیچ جۆره‌ په‌یوه‌ندییه‌ك‬ ‫له‌نێوان واڵتانی بیانی دژ به‌ئێران‬ ‫به‌تایبه‌ت ئه‌مریكا‌و ئێوه‌دا هه‌یه‌ بۆ‬ ‫هه‌ماهه‌نگی‌و كاركردن له‌دژی ئێران؟‬ ‫كه‌لهور رێبین‪ :‬تائێستا په‌یوه‌ندیمان‬ ‫ن��ه‌ب��ووه‌ ل��ه‌گ��ه‌ڵ واڵت��ان��ی ده‌ره‌وه‌‬ ‫به‌تایبه‌ت ئه‌مریكا ك��ه‌دژی ئێرانن‪،‬‬ ‫ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت له‌جێگای ئ�ه‌وه‌ی‬ ‫پشت به‌هێزه‌كانی ده‌ره‌وه‌ ببه‌ستین‌و‬ ‫رایانكێشینه‌ الی خۆمان‪ ،‬هه‌وڵده‌ین بۆ‬ ‫كۆكردنه‌وه‌ی هێزه‌ ئۆپۆزیسیۆنه‌كانی‬ ‫رۆژهه‌اڵتی كوردستان‌و ناو ئێران‌‪.‬‬

‫توركیا گه‌وره‌ترین هێرشی زه‌مینی ئه‌نجامده‌دات‬ ‫سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم‪ ،‬له‌بری ئیدانه‌ی سنووربه‌زاندنه‌كان له‌الیه‌ن توركیــاوه‌‪،‬‬ ‫محه‌مه‌د عه‌لی‬

‫ت��ورك��ی��ا هێزێكی زۆری له‌سه‌ر‬ ‫س��ن��ووره‌ك��ان��ی ه�ه‌رێ��م��ی ك��وردس��ت��ان‬ ‫ك��ۆك��ردووه‌ت�ه‌وه‌‪ ،‬به‌نیازی گه‌وره‌ترین‬ ‫هێرشی زه‌مینیی ‌ه بۆ س�ه‌ر په‌كه‌كه‌‪،‬‬ ‫په‌كه‌كه‌ش ه�ه‌ڕه‌ش�ه‌ی وه‌اڵم��دان �ه‌وه‌ی‬ ‫ت��ون��دی س��وپ��ای ت��ورك��ی��ا ده‌ك���ات‪.‬‬ ‫سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمیش رایده‌گه‌یه‌نێت‬ ‫كه‌رێگ ‌ه به‌گه‌ریالكانی په‌كه‌ك ‌ه نادات‬ ‫سنووری هه‌رێم بۆ هێرشكردن ‌ه سه‌ر‬

‫واڵتانی تر به‌كاربهێنێت‪.‬‬ ‫رۆژن���ام���ه‌ی میللیه‌تی ت��ورك��ی‬ ‫باڵویكردووه‌ته‌و‌ه ك ‌ه له‌دوای هێرشه‌كه‌ی‬ ‫ن���اوچ���ه‌ی ش�ه‌م��دی��ن��ل��ی ك�� ‌ه ل �ه‌الی �ه‌ن‬ ‫گه‌ریالكانی په‌كه‌كه‌وه‌‪ ،‬كرایه‌سه‌ر سوپای‬ ‫توركیا‌و بوو‌ه هۆی كوژرانی ژماره‌یه‌ك‬ ‫سه‌رباز‪ ،‬له‌به‌رامبه‌ردا سوپای توركیا‬ ‫ئاماده‌كاری بۆ ئه‌نجامدانی هێرشێكی‬ ‫به‌رفراوانی زه‌مینی بۆ سه‌ر كه‌مپه‌كانی‬ ‫په‌كه‌ك ‌ه ده‌كات‪.‬‬ ‫ئ��ه‌گ��ه‌رچ��ی م��اوه‌ی��ه‌ك�� ‌ه توركیا‬ ‫س��ن��ووره‌ك��ان��ی ه �ه‌رێ��م ده‌ب�ه‌زێ��ن��ێ�ت‌و‬

‫به‌بیانووی هێرشكردن ‌ه سه‌ر په‌كه‌ك ‌ه‬ ‫دێت ‌ه ناو خاكی هه‌رێمه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم تائێستا‬ ‫هیچ روونكردنه‌وه‌یه‌ك له‌باره‌ی به‌زاندنی‬ ‫س��ن��ووره‌ك��ان�ه‌و‌ه ل�ه‌الی�ه‌ن به‌رپرسانی‬ ‫هه‌رێمه‌و‌ه نه‌دراوه‌‪.‬‬ ‫پێشتریش‌و هه‌فته‌ی رابردوو رۆژنامه‌‬ ‫توركییه‌كان باڵویانكرده‌و‌ه كه‌هێزه‌‬ ‫سه‌ربازییه‌كانی سوپای واڵته‌كه‌یان‬ ‫دوای دوو ساڵ له‌به‌زاندنی سنووری‬ ‫باكووری عێراق له‌مانگی شوباتی ساڵی‬ ‫‪2008‬دا‪ ،‬جارێكی دیك ‌ه ئه‌و سنوورانه‌یان‬ ‫به‌زاندووه‌ته‌و‌ه‌و چه‌كدارانی په‌كه‌كه‌یان‬

‫ب�ه‌ره‌و كه‌مپه‌كانیان ب�ه‌ره‌و نێو خاكی‬ ‫هه‌رێم پاشه‌كش ‌ه پێكردووه‌‪.‬‬ ‫دوای هێنانی ئ��ه‌و ژم���ار‌ه زۆره‌‬ ‫له‌سه‌رباز‌و جبه‌خان ‌ه‌و چ ‌هك‌و فڕۆكه‌ی‬ ‫جه‌نگی له‌الیه‌ن توركیاو‌ه بۆ سه‌ر سنوورو‬ ‫جموجۆڵی سه‌ربازی به‌رچاو له‌وناوچانه‌‪،‬‬ ‫فه‌رمانده‌یه‌كی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی‬ ‫كوردستان له‌گه‌ڵ پشتڕاستكردنه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌وه‌ی توركیا ئاماده‌كاری بۆ هێرشێكی‬ ‫زه‌مینی ده‌كات‪ ،‬پێشیوای ‌ه له‌ماوه‌ی چه‌ند‬ ‫رۆژێكدا ئه‌و هێرش ‌ه ده‌ستپێده‌كات‪.‬‬ ‫وته‌بێژێك ب�ه‌ن��اوی سه‌رۆكایه‌تی‬

‫هه‌رێم رۆژی دووشه‌ممه‌‪ ،‬له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌ی ئ �ه‌وه‌ی له‌په‌كه‌ك ‌ه ك��ردووه‌‬ ‫كه‌رێگه‌ی پێنادرێت خاكی هه‌رێم بۆ‬ ‫هێرشكردن ‌ه س��ه‌ر واڵت��ان��ی دراوس��ێ‬ ‫به‌كاربهێنێت‪ .‬به‌بێئه‌وه‌ی ئیدانه‌ی هێرش‌و‬ ‫سنووربه‌زاندنه‌كانی توركیا بكات‪.‬‬ ‫كاو‌ه مه‌حمود وته‌بێژی حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێمی كوردستان رایده‌گه‌یه‌نێت كه‌ئه‌وان‬ ‫به‌هێرش ‌ه ئاسمانییه‌كان‌و تۆپبارانكردنی‬ ‫سنووره‌كانمان ناڕه‌حه‌تبوون‌و وتی‬ ‫«ئه‌گه‌ر ئه‌و تۆپبارانان ‌ه به‌رده‌وامی‬ ‫ه �ه‌ب��ێ��ت‪ ،‬رێ��وش��وێ��ن��ی دیبلۆماسی‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫راپۆرت‬

‫‪7‬‬

‫كورد ڤیتۆی نه‌ما!‬ ‫نوێنه‌رانی كورد ده‌ڵێن رێگری له‌هیچ سه‌ركرده‌یه‌كی عێراقی ناكه‌ن كه‌پۆستی سه‌رۆك وه‌زیران وه‌ربگرێت‬ ‫گۆران خۆشناو له‌هه‌ولێر‬

‫ن��وێ��ن��ه‌ره‌ك��ان��ی ك����ورد ده‌ڵ��ێ��ن‬ ‫ده‌ستبه‌رداری ئه‌و ڤیتۆ به‌هێزه‌ بوون‪ ،‬كه‌‬ ‫به‌هۆیه‌وه‌ ئیبراهیم جه‌عفه‌ری له‌پۆستی‬ ‫سه‌رۆك وه‌زی��ران دوورخسته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫پێده‌چێت ب�ه‌ه��ۆی الوازی پێگه‌یان‬ ‫ڤیتۆكه‌یان له‌ده‌ستدابێت‪.‬‬ ‫له‌پێكهێنانی حكومه‌تی راب��ردووی‬ ‫ع��ێ��راق��دا له‌ساڵی ‪ ،2005‬ئه‌گه‌رچی‬ ‫ئیبراهیم جه‌عفه‌ری كاندیدی به‌هێزی‬ ‫وه‌رگرتنی پۆستی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫وه‌زیران بوو له‌الیه‌ن لیستی ئیئتیالفی‬ ‫شیعه‌كانه‌وه‌‪ ،‬ب�ه‌اڵم به‌هۆی نه‌بوونی‬ ‫پشتیوانی ك��ورده‌ك��ان له‌وه‌رگرتنی‬ ‫ئه‌و پۆسته‌ بێبه‌شبوو‪ ،‬به‌اڵم ئه‌مجاره‌‬ ‫ك��ورده‌ك��ان رایده‌گه‌یه‌نن كه‌ڤیتۆیان‬ ‫له‌سه‌ر هیچ سه‌ركرده‌یه‌كی عێراقی نییه‌‬ ‫له‌وه‌رگرتنی ئه‌و پۆسته‌دا‪.‬‬ ‫نوێنه‌رانی كورد ئه‌وكات ره‌خنه‌ی‬ ‫ئه‌وه‌یان له‌ئیبراهیم جه‌عفه‌ری ده‌گرت‬ ‫ك �ه‌ت��اك��ڕه‌وان �ه‌ ب��ڕی��ار ده‌دات‌و دژی‬ ‫خواسته‌كانی كورده‌‪ ،‬بۆیه‌ ره‌تیانكرده‌وه‌‬ ‫كه‌متمانه‌ی خۆیانی پێبده‌ن‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫ئیبراهیم ج �ه‌ع��ف �ه‌ری ن�ه‌ی��ت��وان��ی بۆ‬ ‫جارێكی تر ئه‌و پۆسته‌ وه‌ربگرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫كه‌پێش هه‌ڵبژاردنه‌كانی ‪ 2005‬سه‌رۆكی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران بوو‪.‬‬ ‫فوئاد مه‌عسوم ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫نوێنه‌رانی عێراق‪ ،‬وتی “شاندی كوردی‬ ‫هیچ مه‌رجی نییه‌و ه�ه‌روه‌ه��ا ڤیتۆی‬ ‫له‌سه‌ر هیچ كه‌سێك نییه‌ كه‌سه‌رۆكایه‌تی‬ ‫حكومه‌تی داهاتووی پێده‌درێت”‪.‬‬ ‫ف���وئ���اد م��ه‌ع��س��وم وت���ی “ه���ه‌ر‬ ‫كه‌سایه‌تییه‌ك كه‌ده‌بێته‌ پاڵێوراو بۆ‬ ‫پۆستی سه‌رۆك وه‌زیران ئێمه‌ گرفتمان‬ ‫له‌گه‌ڵیدا نییه‌“‪.‬‬ ‫نه‌جیب باڵه‌ته‌یی سه‌رۆكی كوتله‌ی‬ ‫یه‌كگرتوو له‌ئه‌نجوومه‌نی نوێنه‌رانی‬

‫کورد هێڵی سوردو ڤیتۆی بۆ‬ ‫سه‌رکرده‌ عێراقییه‌کان دانه‌ناوه‌‬ ‫عێراق‌و ئه‌ندامی شاندی دانووستانكاری‬ ‫ئیئتیالفی كوتل ‌ه كوردستانییه‌كان‪ ،‬وتی‬ ‫“ئیئتیالفی كوتل ‌ه كوردستانییه‌كان رێگری‬ ‫له‌به‌رده‌م هیچ كه‌س دروستناكات‪ ،‬مه‌گه‌ر‬ ‫ته‌نها كه‌سێك نه‌چێت ‌ه ژێر جێبه‌جێكردنی‬ ‫ئه‌و ماف ‌ه ده‌ستوورییانه‌‌و گره‌نتییه‌ك‬ ‫پێشكه‌ش ن �ه‌ك��ات ب��ۆ پابه‌ندبوونی‬ ‫به‌ده‌ستووره‌و‌ه بۆ جێبه‌جێكردنی ئه‌و‬ ‫ماف ‌ه ده‌ستوورییانه‌ی كه‌ئه‌م هه‌رێم ‌ه‬ ‫هه‌یه‌تی”‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌رچی نوێنه‌رانی كورد له‌به‌غدا‬ ‫ب���ه‌رده‌وام ئ �ه‌وه‌ی��ان��ده‌ووت �ه‌و‌ه كه‌كورد‬ ‫س��وورده‌ب��ێ��ت ل�ه‌س�ه‌ر جێبه‌جێكردنی‬ ‫خواسته‌كانی‪ ،‬ب �ه‌اڵم ن ‌ه له‌حكومه‌تی‬ ‫ج�ه‌ع��ف�ه‌ری‌و ن� ‌ه له‌حكومه‌تی مالیكی‬ ‫نه‌یانتوانی داواكانی كورد جێبه‌جێ بكه‌ن‪.‬‬ ‫نه‌جیب باڵه‌ته‌یی وتی “هه‌ركه‌سێك‬ ‫ه���ه‌ر ناونیشانێكی ه �ه‌ب��ێ��ت‪ ،‬ئێم ‌ه‬ ‫بزانین دڵنیامان ناكات له‌پاراستنی‬ ‫ماف ‌ه ده‌ستوورییه‌كان‌و پابه‌ندبوونی‬ ‫به‌ده‌ستووره‌وه‌‪ ،‬ئێم ‌ه به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك‬ ‫هه‌وڵده‌ده‌ین رێگربین له‌به‌رده‌میدا بۆ‬ ‫وه‌رگرتنی پۆسستی سه‌رۆك وه‌زیران”‪.‬‬ ‫ن��وێ��ن�ه‌ران��ی ك���ورد تائێستا هیچ‬ ‫كه‌سێكی عێراقییان دیارینه‌كردوو‌ه‬

‫كه‌قبوڵی بكه‌ن ب��ۆ ئ �ه‌و پۆست ‌ه یان‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وان ده‌ڵێن به‌هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫له‌ئه‌زموونی زۆربه‌ی كه‌س ‌ه سیاسییه‌كان‬ ‫شاره‌زان‪ ،‬بۆی ‌ه كام له‌و كه‌س ‌ه سیاسییان ‌ه‬ ‫كه‌هه‌وڵی وه‌رگرتنی ئه‌و پۆست ‌ه ده‌دات‌و‬ ‫گره‌نتی جێبه‌جێكردنی داواو پابه‌ندده‌بێت‬ ‫به‌ده‌ستووره‌و‌ه ئه‌و‌ه قبوڵ ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫باڵه‌ته‌یی وتی “كامیان زۆرتر خزمه‌ت‬ ‫به‌ماف ‌ه ده‌ستوورییه‌كانمان بكات‌و ئه‌و‬ ‫هه‌رێم ‌ه بپارێزێت ئێم ‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌وین”‪.‬‬ ‫به‌اڵم به‌بڕوای چاودێرانی سیاسی‬ ‫ب�ه‌ه��ۆی كه‌می كورسییه‌كانی ك��وردو‬ ‫له‌ده‌ستدانی دووه‌م گه‌وره‌ترین لیست‬ ‫له‌ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌ران‪ ،‬پێگه‌یان هێند‌ه‬ ‫ب��چ��وك ب��وه‌ت��ه‌وه‌‪ ،‬ك�ه‌م��اف��ی ڤیتۆیان‬ ‫پێنابه‌خشێت‪.‬‬ ‫م���ح���ه‌م���ه‌دی ح���اج���ی م �ه‌ح��م��ود‬ ‫س��ك��رت��ێ��ری ح��ی��زب��ی سۆسیالیست‬ ‫دیموكراتی كوردستان‪ ،‬ده‌ڵێت پێگه‌ی‬ ‫كورد الوازب��ووه‌و ناتوانێت مه‌رج به‌سه‌ر‬ ‫لیسته‌كانی تردا بسه‌پێنێت‪ .‬وتی “ده‌بێت‬ ‫ئه‌مان چاوه‌ڕێی لیسته‌كانی تر بكه‌ن‪،‬‬ ‫بانگیان بكه‌ن‌و به‌شداریان پێبكه‌ن”‪.‬‬ ‫م��ه‌ح��م��ود ع��وس��م��ان ئ �ه‌ن��دام��ی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق ئ�ه‌وه‌ی‬

‫روونكرده‌و‌ه كه‌ئه‌وان وه‌ك شاندی كوردی‬ ‫له‌گه‌ڵ هه‌موو لیسته‌كان كۆده‌بنه‌و‌ه‬ ‫به‌مه‌به‌ستی پێكهێنانی حكومه‌تی‬ ‫عێراقی‪ .‬ده‌ڵێت “دژی ئه‌و نین‌و باسی‬ ‫پێكهێنانی حكومه‌تی عێراقیش ده‌كه‌ین‪،‬‬ ‫ئ��ه‌وه‌ش مانای ئه‌وه‌ی ‌ه كه‌ئێم ‌ه هێڵی‬ ‫سوورمان بۆ كه‌س نییه‌و ڤیتۆ دژی كه‌س‬ ‫به‌كارناهێنین”‪.‬‬ ‫ئیبراهیم ج�ه‌ع��ف�ه‌ری له‌ئێستادا‬ ‫ك��ان��دی��دێ��ك��ی ت����اڕاده‌ی����ه‌ك ب�ه‌ه��ێ��زی‬ ‫وه‌رگرتنی ئه‌و پۆسته‌ی ‌ه له‌نێو سه‌ركرد‌ه‬ ‫عێراقییه‌كاندا‪ ،‬كورده‌كانیش ده‌ڵێن‬ ‫ڤیتۆمان له‌سه‌ری نییه‌‪.‬‬ ‫مه‌حمود عوسمان وت��ی “ج��اری‬ ‫پێشوو جه‌عفه‌ری ویستی له‌توركیا‬ ‫موئامه‌ر‌ه له‌ئێم ‌ه بكات‪ ،‬بۆی ‌ه ئێم ‌ه دژی‬ ‫وه‌ستاینه‌وه‌و ره‌تمانكرده‌وه‌‪ ،‬ئه‌مجار‌ه‬ ‫به‌گره‌نتی دانیشتنه‌كان‌و رێككه‌وتنه‌كان‬ ‫ئه‌نجامده‌ده‌ین”‪.‬‬ ‫ئێستا ره‌وت��ی س��ه‌در گه‌وره‌ترین‬ ‫ڤیتۆیان دژی مالكی به‌كارهێناوه‌و هه‌مان‬ ‫سیناریۆی كورده‌كان دووباره‌ده‌كه‌نه‌و‌ه‬ ���ك ‌ه به‌رامبه‌ر جه‌عفه‌ری كردیان‪ ،‬به‌هۆی‬ ‫ئه‌و پێگ ‌ه به‌هێزه‌ی له‌ئیئتیالفی نیشتمانی‬ ‫هه‌یانه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه ره‌وتی سه‌در پێشتر‬

‫هێزی كورد له‌ژماره‌ی‬ ‫کورسییه‌کانیدا نییه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵکو له‌شه‌رعییه‌تی‬ ‫خۆیدای ‌ه که‌‌ده‌بێت‬ ‫له‌حکومه‌تدا‬ ‫به‌شداربێت‬ ‫له‌حكومه‌تی مالكی كشایه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫نه‌یتوانی حكومه‌ته‌مه‌ی بخات‪.‬‬ ‫پێده‌چێت ئه‌مجار‌ه كورد ڤیتۆكه‌ی‬ ‫وه‌ك س�ه‌دری��ی�ه‌ك��ان له‌خولی پێشوو‬ ‫كردیان‪ ،‬بخات ‌ه دوای پێكهێنانی حكومه‌ت‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌وكات هیچ كاریگه‌رییه‌ك نه‌كات ‌ه‬ ‫سه‌ر كابینه‌ی حكومه‌ت‪.‬‬ ‫جه‌وهه‌ر نامیق سالم‪ ،‬كه‌سایه‌تی‬ ‫سیاسی ده‌ڵێت ك��ورد ڤیتۆی نه‌بوو‌ه‬ ‫تاوه‌كو بتوانێت به‌كاریبهێنێت‪ ،‬وتی‬ ‫“هاوپه‌یمانی ن ‌ه له‌ئێستاو ن ‌ه له‌داهاتوودا‬ ‫شتێكی نه‌بوو‌ه به‌ناوی ڤیتۆوه‌“‪.‬‬ ‫ل���ه‌ب���اره‌ی م��ه‌س��ه‌ل��ه‌ی الب��ردن��ی‬ ‫جه‌عفه‌رییه‌وه‌‪ ،‬ج �ه‌وه �ه‌ر نامیق وتی‬ ‫“ئه‌و‌ه ته‌نها كورد نه‌بوو كه‌دژی ئه‌و بوو‪،‬‬ ‫چه‌ند الیه‌نێكیش پشتیوانیان له‌البردنی‬ ‫ده‌كرد”‪.‬‬ ‫جه‌وهه‌ر نامیق پێیوای ‌ه هێزی كورد‬ ‫بۆ بڕیاردان‌و به‌شداریكردن له‌حكومه‌تدا‪،‬‬ ‫په‌یوه‌ست نیی ‌ه به‌مه‌سه‌له‌ی ژم��اره‌ی‬ ‫كورسییه‌كانییه‌وه‌‪ ،‬چونك ‌ه رێژه‌ی ژماره‌ی‬ ‫كورسییه‌كانی كه‌مه‌‪ ،‬به‌اڵم وتی “هێزی‬ ‫كورد له‌ژماره‌ی کورسییه‌کانیدا نییه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵکو له‌شه‌رعییه‌تی خۆیدای ‌ه که‌‌ده‌بێت‬ ‫له‌حکومه‌تدا به‌شداربێت”‪.‬‬

‫״ئه‌و گه‌ڕه‌كه‌ی ماڵی به‌رپرسی لێبێت خزمه‌تگوزاری بۆ چووه‌״‬ ‫جێگری پارێزگاری كه‌ركوك‪ :‬ده‌سه‌اڵتی لێپێچینه‌وه‌مان له‌گه‌ڵ یه‌ك به‌ڵێنده‌ر نییه‌‬ ‫زانیار داقوقی له‌كه‌ركوك‬

‫راك���ان سه‌عید ج��ب��وری جێگری‬ ‫پارێزگاری كه‌ركوك‪ ،‬بێده‌سه‌اڵتی خۆیان‬ ‫وه‌ك��و پارێزگار‌و ئه‌نجومه‌نی پارێزگا‬ ‫راده‌گه‌یه‌نێت‪ ،‬ده‌ڵێت وه‌كو پارێزگاری‬ ‫كه‌ركوك ده‌س�ه‌اڵت��ی لێپێچینه‌وه‌مان‬ ‫له‌گه‌ڵ یه‌ك به‌ڵێنده‌ردا نییه‌‪.‬‬ ‫راكان سه‌عید جبوری ك ‌ه له‌نه‌ته‌وه‌ی‬ ‫عه‌ره‌به‌‪ ،‬له‌چاوپێكه‌وتنێكی ده‌ستووردا‬ ‫راشكاوان ‌ه ده‌ڵێت ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫پارێزگای كه‌ركوك شاره‌زایی چۆنیه‌تی‬ ‫ئه‌نجامدانی پ��ڕۆژه‌ك��ان نین‌و ناتوانن‬ ‫چاودێری پڕۆژه‌كان بكه‌ن‪ .‬دانبه‌وه‌شدا‬ ‫ده‌ن��ێ��ت ك��ه‌ئ��ه‌وان وه‌ك���و پ��ارێ��زگ��ار‌و‬ ‫ئه‌نجومه‌نی پ��ارێ��زگ��ار كه‌وتوونه‌ت ‌ه‬ ‫ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌و‌ه كه‌نه‌یانتوانیو‌ه رێگری‬ ‫ل��ه‌و‌ه ب��ك�ه‌ن‪ ،‬كه‌به‌رپرس ‌ه حكومی‌و‬ ‫حیزبییه‌كانی شاره‌كه‌‪ ،‬پڕۆژه‌كان بۆ‬ ‫گ��ه‌ڕ‌هك‌و ناوچه‌كانی خۆیان نه‌ب ‌هن‌و‬ ‫ده‌ڵێ ئه‌و ناوچه‌یه‌ی به‌رپرسی لێبێت‬ ‫پ����ڕۆژه‌ی خ��زم �ه‌ت��گ��وزاری ب��اش��ی بۆ‬ ‫ده‌كرێت‪.‬‬ ‫راك��ان وت��ی “ل�ه‌ش��اری كه‌ركوكدا‬

‫نزیكه‌ی ‪ 500‬پ��ڕۆژه‌ی خزمه‌تگوزاری‬ ‫ج��ۆراوج��ۆر هه‌ی ‌ه‌و له‌ئێستادا ئیشی‬ ‫ت��ێ��دا ده‌ك���رێ���ت‪ ،‬ب���ه‌اڵم ئ�ه‌ن��دام��ان��ی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی پ��ارێ��زگ��ا ش��اره‌زای��ی��ان‬ ‫له‌پڕۆژه‌كان‌و چاودێری پڕۆژه‌كان نیی ‌ه‌و‬ ‫زۆرج��ار پ��ڕۆژه‌ی خزمه‌تگوزاری پالنی‬ ‫ده‌گۆڕدرێت”‪.‬‬ ‫ه���ه‌روه‌ه���ا ئ���ام���اژه‌ی ب��ه‌وه‌ش��دا‬ ‫ك�ه‌پ��ڕۆژ‌ه هه‌ی ‌ه له‌الیه‌ن وه‌زاره‌ت���ه‌و‌ه‬ ‫ئه‌نجامده‌درێت‪ ،‬به‌اڵم له‌پڕێكدا پالنی‬ ‫ئه‌و پڕۆژه‌ی ‌ه ده‌گۆڕدرێت بۆ پڕۆژه‌یه‌كی‬ ‫ت��ر‪ ،‬ب�ه‌ب��ێ��ئ�ه‌وه‌ی ك��ه‌س ده‌س �ه‌اڵت��ی‬ ‫لێپێچینه‌وه‌ی هه‌بێت‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها وتی كه‌زۆربه‌ی پڕۆژه‌كان‬ ‫له‌كاتی خۆیاندا ته‌واو نابن‪ ،‬چه‌ندین‬ ‫مانگ دواده‌كه‌وێت‪ ،‬به‌بێئه‌وه‌ی كه‌س‬ ‫له‌هۆكاره‌كانی بپرسێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ج��ب��وری روون��ی��ك��رده‌و‌ه ك�ه‌ئ�ه‌وان‬ ‫وه‌كو پارێزگار‌و ئه‌نجومه‌نی پارێزگار‬ ‫ب���ۆ ل��ێ��پ��ێ��چ��ی��ن �ه‌و‌ه‌و ب �ه‌م �ه‌ب �ه‌س��ت��ی‬ ‫دوورخستنه‌وه‌ی به‌ڵینده‌ری پڕۆژه‌كان‪،‬‬ ‫بۆیان نیی ‌ه لێپێچینه‌و‌ه له‌گه‌ڵ هیچ‬ ‫كامێكیان بكه‌ن‪ .‬وتی “چونك ‌ه وه‌زاره‌تی‬ ‫پالندانان به‌هیچ جۆرێك به‌گوێی ئێم ‌ه‬

‫ناكات‌و فه‌رمانه‌كانمان پشتگوێده‌خات”‪.‬‬ ‫جێگری پارێزگاری كه‌ركوك ئاماژه‌ی‬ ‫بۆئه‌وه‌شكرد كه‌ده‌بێت ئه‌نجومه‌نی‬ ‫پارێزگا ه �ه‌ر پ��ڕۆژه‌ی�ه‌ك��ی سه‌قه‌تی‬ ‫ئاشكراكرد‪ ،‬به‌راپۆرت بیدات ‌ه پارێزگا‪،‬‬ ‫یان ده‌بێت ئاگاداری ئیداره‌ی پارێزگا‬ ‫بكرێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ش نه‌كراوه‌‪.‬‬ ‫له‌ئێستادا شاری كه‌ركوك كێشه‌ی‬ ‫كه‌می خزمه‌تگوزاری‌و گه‌نده‌ڵی ئیداری‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬به‌رپرسانی ش��اره‌ك�ه‌ش ئه‌و‌ه‬ ‫ن��اش��ارن�ه‌و‌ه كه‌به‌هۆی گه‌نده‌ڵییه‌و‌ه‬ ‫خ��زم �ه‌ت��گ��وزاری كه‌متر‌و دره‌ن���گ تر‬ ‫به‌هاوواڵتیانی شاره‌ك ‌ه ده‌گات‪ .‬ساڵی‬ ‫راب���ردووش وه‌ك هه‌وڵێكی پارێزگای‬ ‫كه‌ركوك به‌رپرسانی پارێزگاك ‌ه چه‌ندین‬ ‫به‌ڵێند‌هر‌و كۆمپانیایان خست ‌ه لیستی‬ ‫ره‌شه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم دواتر ئه‌و كۆمپانیایان ‌ه‬ ‫كه‌وتنه‌و‌ه كاركردن له‌شاره‌كه‌دا‪.‬‬ ‫راك����ان س�ه‌ع��ی��د وت���ی “ب �ه‌ه��ۆی‬ ‫گه‌نده‌ڵی له‌الیه‌ن به‌ڵێنده‌ره‌كانه‌وه‌‪،‬‬ ‫پارێزگا به‌شێكی زۆری كۆمپانیاو‬ ‫به‌ڵێنده‌ره‌كانی خست ‌ه لیستی ره‌شه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم وه‌زاره‌ت��ی پالندانان بڕیاره‌كانی‬ ‫پارێزگای ره‌تكرده‌و‌ه‌و دووبار‌ه پڕۆژه‌ی‬

‫خ��زم��ه‌ت��گ��وزاری ب�ه‌خ��ش��ی��ی�ه‌و‌ه ب�ه‌و‬ ‫به‌ڵینده‌رانه‌ی ك ‌ه له‌لیستی ره‌شدان”‪.‬‬ ‫ه�ه‌روه‌ه��ا وت��ی “وه‌زاره‌ت���ی پالندانان‬ ‫ه��اوك��اری��ی ئ �ه‌و كۆمپانیان ‌ه ده‌ك��ات‬ ‫كه‌گه‌نده‌ڵن”‪.‬‬ ‫ه�ه‌رچ�ه‌ن��د‌ه جێگری پارێزگاری‬ ‫ك��ه‌رك��وك ئ���ه‌وه‌ی ره‌ت���ك���رده‌و‌ه ك ‌ه‬ ‫ل�ه‌ك�ه‌رك��وك پ���ڕۆژه‌ی خزمه‌تگوزاری‬ ‫ب���ه‌ه���ۆی س��ه‌ق��ه‌ت��ی پ����ڕۆژه‌ك����ه‌و‌ه‬ ‫دووباره‌كرابێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم وتی له‌كه‌ركوك‬ ‫گه‌نده‌ڵی هه‌ی ‌ه‌و تائێستا به‌مه‌به‌ستی‬ ‫گه‌نده‌ڵی له‌فه‌رمانگا حكومییه‌كان‬ ‫چ �ه‌ن��دی��ن ب���ه‌رپ���رس‌و ف �ه‌رم��ان��ب �ه‌ر‪،‬‬ ‫ناوه‌كانیان له‌الیه‌ن ده‌سته‌ی نه‌زاهه‌و‌ه‬ ‫ره‌وانه‌ی دادگا كراون‪ ،‬وتیشی “زانیاریم‬ ‫له‌سه‌ر رێژه‌ی كه‌سه‌كان نییه‌”‪.‬‬ ‫راك��ان جبوری باسی له‌وه‌شكرد‬ ‫كه‌گه‌نده‌ڵییه‌ك ‌ه له‌كه‌ركوك به‌شێوه‌یه‌ك ‌ه‬ ‫كه‌هه‌ر ناوچه‌یه‌ك به‌رپرسی حكومی‬ ‫یان حیزبی هه‌بێت‪ ،‬ئه‌وا ئه‌و ناوچه‌ی ‌ه‬ ‫هه‌موو جۆر‌ه پڕۆژه‌یه‌كی خزمه‌تگوزاری‬ ‫بۆ كراوه‌‪ ،‬وتی “به‌پێچه‌وانه‌شه‌و‌ه هه‌ر‬ ‫ناوچه‌یه‌ك به‌رپرسی نه‌بێت‪ ،‬له‌پڕۆژه‌ی‬ ‫خزمه‌تگوزاری بێبه‌ش ‌ه‌و پشتگوێخراوه‌“‪.‬‬

‫ئه‌و به‌رپرس ‌ه عه‌ره‌ب ‌ه پێیوای ‌ه ئه‌و‬ ‫یارمه‌تییه‌ی كه‌حكومه‌تی هه‌رێم بۆ‬ ‫پارێزگای كه‌ركوك ته‌رخانیده‌كات‪،‬‬ ‫ب�ه‌رپ��رس� ‌ه ك��ورده‌ك��ان��ی ش��اره‌ك � ‌ه بۆ‬ ‫ئ���ه‌و ن��اوچ��ان �ه‌ی ده‌ب����ه‌ن كه‌خۆیان‬ ‫مه‌به‌ستیانه‌‪ ،‬وتی “حكومه‌تی هه‌رێمی‬ ‫كوردستان پ��ڕۆژه‌ی خزمه‌تگوزاری بۆ‬ ‫كه‌ركوك ته‌رخانده‌كات‪ ،‬به‌اڵم به‌رپرس ‌ه‬ ‫حیزبییه‌كانی ش��اره‌ك� ‌ه به‌مه‌به‌ستی‬ ‫خۆیان‌و حیزبه‌كانیان له‌ناوچه‌كانی‬ ‫خۆیان ئه‌نجامیده‌ده‌ن‪ ،‬تائیستا پرۆژه‌ی‬ ‫خ��زم �ه‌ت��گ��وزاری ل �ه‌الی �ه‌ن حكومه‌تی‬ ‫هه‌رێمه‌و‌ه بۆ كه‌ركوك‪ ،‬ناوچ ‌ه عه‌ره‌بی‌و‬ ‫توركمانه‌كانی نه‌گرتووه‌ته‌وه‌“‪.‬‬ ‫ج��ب��وری وت���ی “زۆر ل �ه‌ن��اوچ � ‌ه‬ ‫عه‌ره‌بنشینه‌كانی داقوق‌و تازه‌و ناوشاری‬ ‫ك��ه‌رك��وك‪ ،‬پ���ڕۆژه‌ی خ��زم�ه‌ت��گ��وزاری‬ ‫نایانگرێته‌وه‌‪ ،‬چونك ‌ه ده‌سه‌اڵتدارانی‬ ‫ئه‌نجومه‌نه‌كانی داقوق‌و تاز‌ه له‌كوردو‬ ‫ت��ورك��م��ان پ��ێ��ك��ه��ات��وون‪ ،‬ئ�ه‌وان��ی��ش‬ ‫عه‌ره‌به‌كانیان پشتگوێخستووه‌”‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها وتی “ئه‌و ناوچان ‌ه له‌‪%90‬‬ ‫له‌پڕۆژه‌ی خزمه‌تگوزاری بێبه‌شكراون”‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪6‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫لۆکاڵ‬

‫سایلۆكان به‌رگه‌ی دانه‌وێڵه‌ی ئه‌مساڵ ناگرن‬ ‫جوتیاران شه‌و و رۆژ له‌به‌رده‌م سایلۆكاندا ده‌كه‌نه‌وه‌و پاره‌یه‌كی زۆر له‌كرێی مانه‌وه‌یاندا خه‌رج ده‌كه‌ن‬ ‫مه‌عاز فه‌رحان له‌سلێمانی‬

‫عه‌لی مه‌حمود م��اوه‌ی شه‌ش رۆژ‌ه‬ ‫له‌شاره‌زووره‌و‌ه گه‌نمی هێناو‌ه بۆ سایلۆی‬ ‫سلێمانی‪ ،‬تائێستا ن��ۆره‌ی نه‌هاتووه‌‬ ‫بۆئه‌وه‌ی "ره‌نجی ئه‌مساڵ"ی قه‌پان بكات‌و‬ ‫ب ‌ه "گیرفانی پڕه‌"و‌ه بۆ الی ماڵ‌و منداڵی‬ ‫بگه‌ڕێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ع �ه‌ل��ی ب�ه‌ن��ی��گ�ه‌ران��ی�ه‌ك�ه‌و‌ه باسی‬ ‫له‌كاره‌كانی سایلۆ كرد‪ ،‬وتی"پشكنینه‌كه‌‬ ‫زۆر خاوه‌‪ ،‬یه‌ك پشكنین هه‌ی ‌ه كه‌ده‌بوو‬ ‫زۆر ب��وون��ای�ه‌‪ ،‬كارمه‌نده‌كانیش وه‌ك‬ ‫پێویست كارناك ‌هن‌و زوو ده‌ست له‌كاركردن‬ ‫هه‌ڵده‌گرێن"‪.‬‬ ‫ب���ه‌ه���ۆی ئ���ه‌و ل��ێ��ش��او‌ه زۆره‌ی‬ ‫ج��وت��ی��اران�ه‌و‌ه به‌مه‌به‌ستی فرۆشتنی‬ ‫به‌رهه‌می دانه‌وێڵ ‌ه رووی��ان له‌سایلۆكان‬ ‫ك��ردووه‌‪ ،‬جوتیاران ناڕه‌زایی ده‌رده‌ب��ڕن‬ ‫له‌سستی پشكنین‌و چه‌ندین رۆژو شه‌و‬ ‫له‌به‌رده‌م سایلۆكان ده‌مێننه‌و‌ه پاره‌یه‌كی‬ ‫زۆر له‌كرێی ئوتومبێلدا خه‌رج ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری سایلۆی سلێمانیش ده‌ڵێت‬ ‫پێویستیان به‌كردنه‌وه‌ی سایلۆی تره‌‪.‬‬ ‫عه‌لی به‌ده‌ستووری وت "كرێیه‌كی‬ ‫زۆر ده‌ده‌ین به‌ئۆتۆمبێله‌كان‪ ،‬هیوادارم‬ ‫پارێزگاری سلێمانی خۆی سه‌ردانی ئه‌م‬ ‫سایلۆی ‌ه بكات‌و گوزه‌رانی ئه‌و جوتیارانه‌‬ ‫ببینێت"‪.‬‬ ‫به‌پێی بڕیارێكی حكومه‌تی به‌غدا‪،‬‬ ‫ئ�ه‌م��س��اڵ ح��ك��وم�ه‌ت خ��ۆی له‌ڕێگه‌ی‬ ‫س��ای��ل��ۆك��ان�ه‌و‌ه ب �ه‌ره �ه‌م��ی گ �ه‌ن �م‌و جۆ‬ ‫له‌جوتیاران وه‌رده‌گرێت‪ ،‬وه‌رگرتنی گه‌نم‬

‫به‌پێی تایبه‌تمه‌ندی گه‌نمه‌ك ‌ه ده‌بێت‌و‬ ‫نرخه‌كه‌شی دیاریده‌كرێت‪.‬‬ ‫یه‌ك كیلۆ گه‌نمی نمر‌ه یه‌ك به‌‪650‬‬ ‫دینارو نمر‌ه دوو‪ 550‬دینارو جۆ ب ‌ه ‪450‬‬ ‫دینار له‌جوتیاران وه‌رده‌گیرێت‪.‬‬ ‫له‌بازاڕدا فرۆشتنی گه‌نم به‌نرخێكی‬ ‫كه‌متره‌‪ ،‬به‌اڵم قه‌ره‌باڵغی به‌رده‌م سایلۆو‬ ‫م��ان �ه‌وه‌ی جوتیاران بۆ م��اوه‌ی چه‌ند‬ ‫رۆژێ �ك‌و گرانی كرێی نرخی ئۆتۆمبێله‌‬ ‫بارهه‌ڵگره‌كان‪ ،‬جوتیارانی ناچاركردووه‌‬ ‫كه‌خۆزگ ‌ه ب �ه‌وه‌ب��خ��وازن گه‌نمه‌كه‌یان‬ ‫له‌بازاڕدا بفرۆشن‪.‬‬ ‫كرێی ئۆتۆمبێله‌كان بۆ یه‌ك شه‌و‬ ‫كه‌جوتیاران ده‌ی���ده‌ن به‌شۆفێران بۆ‬ ‫تراكتۆر ‪ 30‬ه��ه‌زار دی��ن��ار‪ ،‬گه‌اڵب ‌ه ‪50‬‬ ‫هه‌زار‪ ،‬گه‌اڵبه‌ی سكانیا ‪ 750‬هه‌زار‪ ،‬ترێله‌‬ ‫‪100‬هه‌زار دیناره‌‪.‬‬ ‫م��ام ره‌ح��ی��م ل�ه‌ب��ازی��ان�ه‌و‌ه هاتبوو‬ ‫ئ��ۆت��ۆم��ب��ێ��ل��ێ��ك ب��گ��رێ��ت ب���ۆ ئ���ه‌وه‌ی‬ ‫گه‌نمی پێبهێنێت‪ ،‬وت��ی "هه‌رچۆنێك‬ ‫ل��ێ��ك��ی��ده‌ده‌م�ه‌وه‌‪ ،‬گه‌نمه‌كه‌م هێنده‌ی‬ ‫كرێی ئۆتۆمبێله‌كان نابێت‌و هیچم بۆ‬ ‫نامێنێته‌وه‌‪ ،‬چونك ‌ه ‪10‬تا‪ 15‬رۆژی ده‌وێت‬ ‫تانۆره‌م دێت"‪.‬‬ ‫هه‌ند ‌ێ له‌جوتیاران پێیانباش ‌ه نمونه‌ی‬ ‫گه‌نمه‌كان بهێنرێت‌و پشكنینی بۆ بكرێت‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر وه‌رگیرا ئینجا هه‌موو گه‌نمه‌كه‌‬ ‫بهێنرێت‪ ،‬چونك ‌ه هه‌ندێك جوتیار دوای‬ ‫ئه‌وه‌ی كه‌چه‌ندین رۆژ له‌به‌رده‌م سایلۆ‬ ‫ماونه‌ته‌وه‌‪ ،‬كه‌چی گه‌نمه‌كه‌یان له‌ژێر‬ ‫پشكنیندا ده‌رنه‌چووه‌‪.‬‬ ‫ك��ام �ه‌ران سابیر له‌سه‌یدسادقه‌وه‌‬

‫گه‌نمی ه��ێ��ن��اوه‌و ن��ۆ رۆژ‌ه ل �ه‌ب �ه‌رده‌م‬ ‫سایلۆی سلێمانیدایه‌‪ ،‬بێزارییه‌كانی‬ ‫خۆی نه‌شارده‌وه‌‪ .‬وتی "قه‌پانه‌ك ‌ه زوو‬ ‫دایده‌خات جاری واهه‌ی ‌ه به‌ئۆتۆمبێله‌كه‌وه‌‬ ‫قه‌پان ده‌كرێت‪ ،‬به‌اڵم تاگه‌نمه‌ك ‌ه ده‌ڕێژین‬ ‫بۆئه‌وه‌ی به‌جیا قه‌پان بكرێت كارمه‌نده‌كان‬ ‫قه‌پانه‌ك ‌ه داده‌خه‌ن‪ ،‬كێشه‌یه‌كی تر ئه‌وه‌یه‌‬ ‫هه‌ندێ گه‌نم وه‌رناگیرێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‬ ‫له‌پشكنیندا ده‌رناچێت"‪.‬‬ ‫كامه‌ران پێشنیار ده‌ك��ات یارمه‌تی‬ ‫جوتیاران ب��درێ��ت‪ ،‬ب��ۆئ �ه‌وه‌ی نمونه‌ی‬ ‫گه‌نمه‌كه‌یان بهێنن‪ ،‬نه‌ك هه‌موو گه‌نمه‌كه‌‪،‬‬ ‫كریێه‌كی زۆری��ش بده‌ن له‌پشكنینیشدا‬ ‫ده‌رنه‌چێت‪.‬‬ ‫جوتیاران ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌ده‌ن كه‌ساڵی‬ ‫پار نرخی گه‌نم به‌رزتر بوو‌ه له‌ئه‌مساڵ‪،‬‬ ‫محه‌مه‌د تۆفیق له‌بازیانه‌و‌ه دوو ته‌ن‬ ‫گه‌نمی هێنابوو‪ ،‬وتی "ساڵی پار نرخی‬

‫فرۆشتنی گه‌نم زۆر به‌رزتر بوو له‌ئه‌مساڵ‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها پار گه‌نمی ده‌ره‌ج ‌ه سێش هه‌بوو‬ ‫ئه‌مساڵ ئه‌ویشیان نه‌هێشت"‪.‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری سایلۆی سلێمانی ئاماژه‌‬ ‫به‌وه‌ده‌دات ئه‌و قه‌ره‌باڵغیه‌ی كه‌دروستبووه‌‬ ‫كه‌مته‌رخه‌می ئه‌وان نییه‌و ئه‌وه‌ی له‌توانای‬ ‫ئه‌واندای ‌ه كردوویانه‌‪.‬‬ ‫خالید حه‌مید مه‌حمود به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫سایلۆی سلێمانی له‌لێدوانێكدا بۆ ده‌ستوور‬ ‫وتی "له‌‪ 5/29‬و‌ه مه‌ركه‌زمان كردوه‌ته‌وه‌‬ ‫رۆژان ‌ه ‪110‬تا ‪ 120‬ئۆتۆمبێل وه‌رده‌گرین‪،‬‬ ‫كه‌ڕۆژان ‌ه ده‌كات ‌ه ‪ 1357‬ته‌ن هه‌رئه‌وه‌‬ ‫له‌توانای ئێمه‌دایه‌‪ ،‬ئه‌م قه‌ره‌باڵغی ‌ه هۆكه‌ی‬ ‫ئه‌وه‌ی ‌ه كه‌ئه‌مساڵ به‌روبومی گه‌نم زۆره‌"‪.‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری سایلۆی سلێمانی وتی‬ ‫"ئێم ‌ه كه‌مته‌رخه‌میمان نه‌كردووه‌"‪.‬‬ ‫خالید حه‌مید ئاماژ‌ه ب���ه‌وه‌ده‌دات‬ ‫كه‌گه‌نم ‌ه وه‌رگیراوه‌كان له‌كوردستاندا‬ ‫ده‌مێننه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و وتی "سااڵن گه‌نمه‌كه‌مان‬ ‫ده‌ن��ارد بۆ سایلۆكانی تر بۆیان پاك‬ ‫ده‌كردین‪ ،‬ئه‌مساڵ خۆمان مه‌خزه‌نمان‬

‫وه‌رگرتووه‌‪ ،‬الی خۆمان خه‌زنی ده‌كه‌ین‪،‬‬ ‫گه‌نم ‌ه نمر‌ه یه‌كه‌ك ‌ه له‌گه‌ڵ رێژه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ‬ ‫گه‌نم ‌ه نمر‌ه دووه‌ك� ‌ه ده‌نێرین بۆ ئاش‪،‬‬ ‫به‌گشتی له‌‪ %15‬گه‌نم ده‌نێرین بۆ ئاش‪،‬‬ ‫وات ‌ه له‌سه‌د ته‌ن پ��ازد‌ه ته‌ن ده‌نێرین‌و‬ ‫له‌گه‌ڵ ئ��اردی ه��اورده‌‪ ،‬ئ��اردی خه‌ڵكی‬ ‫لێدروستده‌كرێت‪ .‬ئه‌وه‌شی كه‌ده‌مێنێته‌وه‌‬ ‫له‌مه‌خزه‌نه‌كانی خۆماندا خه‌زنی ده‌كه‌ین‪.‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری سایلۆی سلێمانی بۆ‬ ‫چاره‌سه‌ركردنی ئه‌و قه‌ره‌باڵغیه‌‪ ،‬كردنه‌وه‌ی‬ ‫چه‌ندین سایلۆی تر به‌پێویست ده‌زانێت‪،‬‬ ‫ده‌ڵێت "زۆر داواك���راو‌ه كه‌سایلۆی تر‬ ‫دروستبكرێت‪ ،‬به‌دڵنیاییه‌و‌ه پێویستمانه‌‪،‬‬ ‫بڕیار‌ه س ‌ێ سایلۆی تر ل �ه‌ش��اره‌زوورو‬ ‫سلێمانی‌و رانی ‌ه بكرێنه‌وه‌"‪.‬‬

‫جوتیار ‌ه به‌ته‌مه‌نه‌كان به‌ته‌نها له‌مه‌یدانی كاردا ماونه‌ته‌وه‌‬ ‫رۆحییه‌تی كاری به‌كۆمه‌ڵ‌و هه‌ره‌وه‌زی الی گوندنشینان به‌ره‌و نه‌مان ده‌چێت‬ ‫فه‌رمان حه‌سه‌ن له‌شاره‌زوور‬

‫حاجی جه‌میلی ت�ه‌م�ه‌ن ‪ 65‬ساڵ‬ ‫له‌گوندی به‌رده‌به‌لی بناری سورێن به‌ته‌نیا‬ ‫خه‌ریكی دروێنه‌ی گیا بوو‪ ،‬تاوه‌كو بتوانێت‬ ‫گیا بۆ مه‌ڕو و مااڵته‌كه‌ی دابینبكات‪.‬‬ ‫ته‌نانه‌ت هێزو توانای خێزانه‌كه‌ی‬ ‫حاجی جه‌میل نه‌یده‌توانی ماندوبوونی ئه‌و‬ ‫كه‌مبكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫ب �ه‌ده‌م كاركردنه‌و‌ه حاجی جه‌میل‬ ‫وتی "به‌داخه‌و‌ه ئێستا كه‌س هه‌قی به‌سه‌ر‬ ‫كه‌سه‌و‌ه نییه‌‪ ،‬جاران هه‌موو خه‌ڵكی گوند‬ ‫به‌كۆم ‌هڵ‌و هه‌ره‌وه‌زی كاریان ده‌كرد"‪.‬‬ ‫به‌هۆی گه‌شه‌كردنی هۆكاره‌كانی‬ ‫به‌رهه‌مهێنان‌و گۆڕانكاری له‌په‌یوه‌ندییه‌‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كان‪ ،‬رۆحییه‌تی ك��اری‬ ‫به‌كۆم ‌هڵ‌و ه��ه‌ره‌وه‌زی الی گوندنشینان‬

‫به‌ره‌و نه‌مان ده‌چێت‪.‬‬ ‫وێرانبوونی گونده‌كان‌و چۆڵبوونه‌وه‌ی‬ ‫دووب����اره‌و س��اغ��ن�ه‌ب��وون�ه‌وه‌ی ب�ه‌ره�ه‌م‪،‬‬ ‫جوتیار‌ه به‌ته‌مه‌نه‌كانی به‌ته‌نیا له‌مه‌یدانی‬ ‫كاردا هێشتووه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫حاجی جه‌میل ده‌ڵێت له‌كۆندا هه‌موو‬ ‫خه‌له‌كانیان ده‌دوری‌و به‌رهه‌مه‌كانیان‬ ‫كۆده‌كرده‌وه‌‪ ،‬وتی "به‌اڵم ئێستا نه‌ك هه‌ر‬ ‫ئه‌و كار‌ه نه‌ماوه‌‪ ،‬به‌ڵكو بووه‌ت ‌ه عه‌یب ‌ه كار‬ ‫به‌ئافره‌ت بكه‌یت‌و گه‌نجه‌كانیش هه‌قییان‬ ‫به‌سه‌ركاره‌و‌ه نییه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ی خه‌ریكی كاری‬ ‫دروێنه‌و كاره‌كانی تری گوندبێت‪ ،‬ته‌نها‬ ‫پیاوانی به‌ته‌مه‌نن"‪.‬له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنی‬ ‫وه‌رزی دروێنه‌‪ ،‬هه‌ند ‌ێ پیاوی به‌ته‌مه‌ن‬ ‫به‌ته‌نها خه‌ریكی كاری دروێنه‌و‌ه‌و كاره‌كانی‬ ‫خۆیانن‪ ،‬به‌هۆی نه‌مانی هه‌ره‌وه‌زی‪ ،‬ئێستا‬ ‫هه‌ند ‌ێ گوندنشیان بۆ ئیشوكاره‌كانیان‬ ‫كرێكار به‌كر ‌ێ ده‌گرن‪.‬‬

‫ل��ه‌س��ه‌رده‌م��ی ك���اری ه���ه‌ره‌وه‌زی���دا‬ ‫گوندنشینان له‌جیاتی ئ��ه‌وه‌ی كرێكار‬ ‫بگرن بۆ زوو راپ�ه‌ڕان��دن��ی كاره‌كانیان‬ ‫"ده‌ستیاویان" له‌گه‌ڵ یه‌كدا ده‌كرد‪.‬‬ ‫"ده‌ستیاو" هێمایه‌ك بوو به‌كارده‌هێنرا‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر كاركردنی كه‌سێك بۆ كه‌سێكی‬ ‫تر‪ ،‬كه‌ده‌بوو له‌كارێكی ت��ردا هاوكاری‬ ‫بكاته‌وه‌‪ ،‬وات ‌ه له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و كاركردنه‌دا‬ ‫پار‌ه وه‌رنه‌ده‌گیرا‪ ،‬به‌ڵكو ده‌چوونه‌و‌ه بۆ‬ ‫كاركردن بۆ یه‌كتری‪.‬‬ ‫ره‌شید كه‌ریم له‌مه‌یدانی وه‌ستانی‬ ‫كرێكاراندا وه‌ستابوو تاكارێكی ده‌ست‬ ‫بكه‌وێت‪ ،‬باسیله‌وه‌كرد رۆژان ‌ه بۆ كاركردن‬ ‫ده‌چ��ن � ‌ه گ��ون��ده‌ك��ان‌و ئێستا زۆرب���ه‌ی‬ ‫گوندنشینان كرێكار ده‌گرن بۆ كاره‌كانیان‪.‬‬ ‫ره‌ش��ی��د وت��ی "ب���اوی ئ��ه‌و‌ه نه‌ماوه‌‬ ‫كه‌گوندنشینان پێكه‌و‌ه ب �ه‌ه �ه‌ره‌وه‌زی‬ ‫كاره‌كانی خۆیان بكه‌ن"‪.‬‬

‫گ��ون��دن��ش��ی��ن��ان ب��اس��ل �ه‌و‌ه ده‌ك���ه‌ن‬ ‫س�ه‌رده‌م��ی ك��ۆن ئافره‌تان‌و گه‌نجانیش‬ ‫شانبه‌شانی یه‌كتر كاریان ده‌كرد‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئێستا به‌ته‌نها پیاوانی به‌ته‌مه‌ن له‌مه‌یدانی‬ ‫كاردا ماونه‌ته‌وه‌و گه‌نجان ناچن به‌الی كاردا‪.‬‬ ‫حاجی ره‌شید ئه‌وه‌ش ده‌ڵێت "سه‌رده‌می‬ ‫كۆن هه‌ركه‌سێك له‌گونده‌كه‌دا كاری بوایه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وا گه‌نجانی گوندی ئاگادارده‌كرده‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وانیش هه‌ربه‌ده‌م گۆرانیووتن‌و قسه‌ی‬ ‫خۆشه‌و‌ه كاری خۆیان ته‌واو ده‌كرد"‪.‬‬ ‫دای ‌ه خانم وه‌ك خۆی ده‌ڵێت كاتی‬ ‫خۆی له‌الدێ هاوكاری هاوسه‌رو خێزانه‌كه‌ی‬ ‫كردوو‌ه له‌كاری كشتوكاڵدا‪ ،‬به‌اڵم ئێستا‬ ‫ك��ارگ��وزاری خوێندنگایه‌‪ ،‬به‌ده‌ستووری‬ ‫وت "كاتی خۆی كار به‌كۆمه‌ڵ ده‌ك��را‪،‬‬ ‫ئافره‌تانیش شانبه‌شانی پیاوان خه‌ریكی‬ ‫ك���ارك���ردن ب����وون‪ ،‬ب���ه‌اڵم ئێستا ب�ه‌و‬ ‫شێوه‌ی ‌ه نه‌ماوه‌‪ ،‬ج��اران هه‌مووان وه‌ك‬

‫ل�ه‌ج��ی��ت��ات��ی ده‌س��ت��ی��او‪،‬‬ ‫گ��ون��دن��ش��ی��ن��ی��ان ب��ۆ‬ ‫ڕاپ�ه‌ڕان��دن��ی کاره‌کانیان‬ ‫ئێستا کرێکار ده‌گرن‬

‫خێزانێك خه‌ریكی كاركردنی یه‌كتربووین‪،‬‬ ‫كاره‌كانیشمان به‌سه‌ر‌ه ئه‌نجام ده‌دا‪،‬‬ ‫به‌هه‌ره‌وه‌زی ته‌واومان ده‌كرد"‪.‬‬ ‫به‌هۆی پێشكه‌وتنی ته‌كنه‌لۆژیاو‬ ‫ئامێره‌كانی كشتوكاڵه‌و‌ه ئێستا زۆرێك‬ ‫ل�ه‌ج��وت��ی��اران ب��ۆ ك��اری دروێ��ن �ه‌ك��ردن‌و‬ ‫كاره‌كانیتر ئامێری تایبه‌تی خۆیان‬ ‫هه‌یه‌و به‌كاریده‌هێنن یان به‌كرێی ده‌گرن‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش به‌هۆكارێكی كه‌مبوونه‌وه‌ی رۆحی‬ ‫ه��اوك��اری‌و ه���ه‌ره‌وه‌زی داده‌ن��رێ��ت له‌الی‬ ‫گوندنشینان‪.‬‬ ‫توانا خه‌سره‌و توێژه‌ری كۆمه‌اڵیه‌تیی ‌ه‬ ‫ب �ه‌ده‌س��ت��ووری وت "له‌ئێستادا گیانی‬ ‫ه�ه‌ره‌وه‌زی له‌نێوان تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگادا‬ ‫زۆر كه‌مبووه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئه‌ویش به‌هۆی ئه‌و‬ ‫گ��ۆڕان��ك��اری‌و پێشكه‌وتنانه‌ی كه‌ئه‌مڕۆ‬ ‫ده‌بینرێت"‪.‬‬ ‫توانا خه‌سره‌و ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات‬ ‫گیانی ه���ه‌ره‌وه‌زی زیاتر له‌گونده‌كاندا‬ ‫هه‌بووه‌‪ ��‬ئه‌ویش به‌هۆی به‌ستنه‌وه‌ی تاك‬ ‫به‌عه‌شیره‌تگه‌رییه‌وه‌‪ ،‬چونك ‌ه له‌ڕێگه‌ی‬ ‫خێڵ‌و ناوچه‌گه‌ریه‌و‌ه ئیشه‌كان زیاتر‬ ‫به‌ڕێوه‌ده‌چوو‪.‬‬ ‫پ��س��پ��ۆڕان��ی ب����واری ك��ۆم�ه‌اڵی�ه‌ت��ی‬ ‫ئاماژ‌ه بۆ ئه‌و‌ه ده‌ك �ه‌ن‪ ،‬هاتنی ئامێر‌ه‬ ‫ته‌كنه‌لۆژییه‌كان كاریگه‌ری هه‌ی ‌ه له‌سه‌ر‬ ‫الوازبوونی كاری هه‌ره‌وه‌زی له‌گونده‌كاندا‪.‬‬ ‫ت��وان��ا ب �ه‌ده‌س��ت��ووری وت "هاتنی‬ ‫ته‌كنه‌لۆژیا بۆ خۆی كاریگه‌ری گه‌وره‌ی‬ ‫ه��ه‌ی��ه‌‌و ئ��ه‌وی��ش ه��ۆك��ارێ��ك��ی ت���ر‌ه بۆ‬ ‫ساردبوونه‌وه‌ی گیانی هه‌ره‌وه‌زی له‌نێوان‬ ‫ت��اك�ه‌ك��ان��دا‪ ،‬چونك ‌ه ته‌كنه‌لۆژیا وای‬ ‫له‌مرۆڤه‌كان كرد هه‌ر یه‌كه‌‌و رێكخه‌ری‬ ‫كاره‌كانی خۆی بێت"‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫تاراوگه‌‬

‫‪9‬‬

‫ره‌وه‌ندی كوردی؛ پێگه‌یه‌ك له‌جه‌رگه‌ی ئه‌وروپادا‬ ‫ئارام ڕه‌فعه‌ت‬ ‫‪aramrafaat07@yahoo.com‬‬

‫ره‌وه‌ندێكی زیاتر له‌یه‌ك ملیۆنی‬ ‫له‌ناو ج�ه‌رگ�ه‌ی ئ��ه‌وروپ��ادا‪ ،‬بووه‌ت ‌ه‬ ‫ده‌ن��گ��ێ��ك��ی ك�����وردی ب��ی��س��راو ل �ه‌و‬ ‫كیشوه‌ره‌دا‪ .‬ره‌وه‌ندی كوردی خه‌ریك ‌ه‬ ‫به‌شێك ل��ه‌و ده‌رگ���او په‌نجه‌رانه‌ی‬ ‫ئ �ه‌وروپ��ا ده‌ك��ات �ه‌وه‌ ك �ه‌ده‌ی��ان ساڵ ‌ه‬ ‫ب �ه‌ڕووی گه‌لی كوردستاندا داخ��راون‪.‬‬ ‫بۆ نمونه‌‪ ،‬ئه‌و‌ه كاریگه‌ریی ره‌وه‌ندی‬ ‫ك��وردی��ی�� ‌ه ك���ه‌ژم���اره‌ی���ه‌ك ل�ه‌پ��ارت� ‌ه‬ ‫ج��ۆراوج��ۆره‌ ئه‌وروپیه‌كان خه‌ریكن‬ ‫ده‌ست بۆ شرۆڤه‌كردنی جینۆسایدی دژ‬ ‫به‌گه‌لی كورد ده‌ب ‌هن‌و هه‌ندێكیش وه‌ك‬ ‫جینۆساید ده‌یناسێنن‪ .‬ئه‌و‌ه كاراكته‌رو‬ ‫هه‌ژموونی ره‌وه‌ن���دی كوردستانیی ‌ه‬ ‫كه‌توانیوویه‌تی له‌په‌رله‌مانه‌كانی سوێدو‬ ‫به‌ریتانیا‪ ،‬ل�ه‌وه‌ش گرنگتر له‌یه‌كێتی‬ ‫ئه‌وروپادا‪ ،‬كورد ئه‌ندامی هه‌بێت‪.‬‬ ‫ئ���ه‌م ب��اب �ه‌ت � ‌ه ه �ه‌وڵ��ێ��ك �ه‌ بۆ‬ ‫روون��ك��ردن��ه‌وه‌و تیشك خستنه‌سه‌ر‬ ‫بوارێك كه‌بۆ گه‌یشتنی ده‌نگ‌و ره‌نگی‬ ‫كورد به‌په‌رله‌مانی واڵت ‌ه ئه‌وروپییه‌كان‬ ‫ره‌خساوه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر كوردستانییه‌كانی‬ ‫ه��ه‌ن��ده‌ران ل����ه‌ده‌وری ستراتیژێكی‬ ‫ن��ه‌ت��ه‌وه‌ی��ی ب �ه‌رن��ام � ‌ه ب��ۆ داڕێ����ژراو‬ ‫كۆبكرێنه‌وه‌و رێكخراو بكرێن‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫له‌زۆربه‌ی په‌رله‌مانه‌ لۆكاڵی‌و هه‌رێمی‌و‬ ‫نیشتمانییه‌كانی ئه‌وروپادا ژماره‌یه‌كی‬ ‫ب�ه‌رچ��او ئ�ه‌ن��دام په‌رله‌مان ده‌توانن‬ ‫نوێنه‌رایه‌تی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی گه‌لی‬ ‫كوردستان بكه‌ن‪ .‬له‌م سۆنگه‌یه‌وه‌‪،‬‬ ‫زیاتر ته‌ركیز ده‌خ�ه‌م� ‌ه س �ه‌ر شه‌ش‬ ‫واڵتی ئه‌وروپی كه‌زۆرترین قورساییان‬ ‫له‌ئه‌وروپادا هه‌یه‌و زۆرترین ژماره‌ی‬ ‫كوردستانییه‌كانی ئ�ه‌وروپ��اش��ی لێ‬ ‫نیشته‌جێیه‌‪.‬‬ ‫ئه‌ڵمانیا‪ ،‬ل����ه‌ڕووی ئ��اب��ووری‌و‬ ‫سیاسی‌و قورسایی دانیشتوانه‌وه‌‪،‬‬ ‫یه‌كێك ‌ه ل �ه‌واڵت � ‌ه ه��ه‌ر‌ه گرنگه‌كانی‬ ‫ئه‌وروپا‌و زۆرترین كوردانی هه‌نده‌رانی‬ ‫ل �ه‌خ��ۆگ��رت��ووه‌‪ .‬به‌پێی راپۆرتێكی‬ ‫په‌رله‌مانی ئه‌وروپا‪ ،‬كوردستانییه‌كانی‬ ‫ئه‌ڵمانیا ‪ ٧٠٠‬بۆ ‪ ٨٠٠‬ه��ه‌زار كه‌س‬ ‫ده‌بن‪ .‬له‌م واڵته‌دا نزیك ب ‌ه ‪ ٨٢‬ملیۆن‬ ‫كه‌س ده‌ژین‌و په‌رله‌مانه‌كه‌ی ب ‌ه ‪٦٢٢‬‬ ‫كورسی نوێنه‌رایه‌تی هاوواڵتیه‌كانی‬ ‫ده‌كات‪ ،‬واته‌ بۆ هه‌ر ‪ ١٣٠‬هه‌زار كه‌س‬ ‫كورسیه‌ك ته‌رخانكراوه‌‪ .‬به‌م پێیه‌ش‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر كورده‌كانی ئه‌ڵمانیا ب ‌ه به‌رنام ‌ه‬ ‫كاربكه‌ن ده‌توانن پێنج تا شه‌ش ئه‌ندام‬ ‫بنێرن ‌ه په‌رله‌مانی نیشتمانی ئه‌و واڵته‌‪.‬‬ ‫جێگای سه‌رنجه‌ كه‌پشكی ئه‌ڵمانیا‬ ‫له‌په‌رله‌مانی ئه‌وروپا ‪ ٩٩‬كورسییه‌و هه‌ر‬ ‫په‌رله‌مانتارێكی ئه‌ڵمانی نوێنه‌رایه‌تی‬ ‫نزیكه‌ی ‪ ٩٠٠‬هه‌زار كه‌س ده‌كات‪ .‬هه‌ر‬ ‫وه‌ك ل �ه‌ڕاب��ردوودا خاتوو فه‌له‌كناس‬ ‫ئۆج ‌ه ده‌نگێكی سه‌ركه‌وتووی كورد بوو‬ ‫له‌و ده‌زگا هه‌ستیاره‌ی ئه‌وروپادا‪ ،‬ئه‌و‬ ‫ژمار‌ه به‌رچاوه‌ی كورده‌كانی ئه‌ڵـمانیا‪،‬‬ ‫هه‌لێكی زێڕین‌و گه‌ره‌نتییه‌كه‌ بۆئه‌وه‌ی‬ ‫به‌ به‌رده‌وامی كوردێك ببێت ‌ه ئه‌ندامی‬ ‫په‌رله‌مانی ئه‌وروپا‪.‬‬ ‫ف �ه‌ڕه‌ن��س��ا ‪ ١٢٠‬ب��ۆ ‪ ١٥٠‬ه��ه‌زار‬ ‫كوردستانی تیایدا ده‌ژی‪ ،‬به‌دووه‌م واڵتی‬ ‫ئه‌وروپی له‌ڕووی ژماره‌ی كورده‌وه‌ دێت‪.‬‬ ‫فه‌ڕه‌نسا یه‌كێك ‌ه له‌واڵت ‌ه زلهێزه‌كانی‬ ‫ئه‌وروپاو جیهان‌و ئه‌ندامی هه‌میشه‌یی‌و‬ ‫خاوه‌نی مافی ڤیتۆی ‌ه له‌ئه‌نجومه‌نی‬ ‫ئاسایشی ن �ه‌ت �ه‌و‌ه یه‌كگرتووه‌كان‪.‬‬ ‫ژماره‌ی دانیشتوانی فه‌ڕه‌نسا زیاتر ل ‌ه‬ ‫‪ ٦٥‬ملیۆن كه‌سه‌و ‪ ٥٧٧‬په‌رله‌مانتار‬ ‫نوێنه‌رایه‌تی هاوواڵتییه‌كانیان ده‌كه‌ن‪،‬‬

‫وات����ه‌ ب���ۆ ه���ه‌ر ‪١١٢‬‬ ‫هه‌زار كه‌س كورسیه‌ك‬ ‫ته‌رخانكراوه‌‪ .‬هه‌رچه‌ند‬ ‫تائێستا ك��ورده‌ك��ان��ی‬ ‫فه‌ڕه‌نسا‪ ،‬هه‌نگاوێكی‬ ‫ل�������ه‌م ج�����ۆره‌ی�����ان‬ ‫هه‌ڵنه‌هێناوه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫ده‌توانن به‌ئاسانی له‌هه‌ر‬ ‫خ��ول��ێ��ك��دا ك��ورس��ی�ه‌ك‬ ‫له‌په‌رله‌مانی ئه‌و واڵته‌دا‬ ‫مسۆگه‌ربكه‌ن‪.‬‬ ‫س��وی��د واڵت��ێ��ك��ی‬ ‫كه‌گرنگییه‌كی‬ ‫ت���ره‌‬ ‫ب���ه‌رچ���اوی ب��ۆ گه‌لی‬ ‫كوردستان هه‌یه‌‪ .‬بێجگ ‌ه‬ ‫ل�ه‌وه‌ی زۆرج��ار به‌هۆی‬ ‫بایه‌خدانی به‌مافه‌كانی‬ ‫م��رۆڤ‪ ،‬به‌رژه‌وه‌ندیی ‌ه‬ ‫ن��ی��ش��ت��م��ان��ی��ی �ه‌ك��ان��ی‬ ‫خ����ۆی خ��س��ت��ووه‌ت�� ‌ه‬

‫كوردستانییه‌كانی‬ ‫ئه‌ڵمانیا ‪ ٧٠٠‬بۆ ‪٨٠٠‬‬ ‫هه‌زار كه‌س ده‌بن‪ .‬له‌م‬ ‫واڵته‌دا نزیك ب ‌ه ‪٨٢‬‬ ‫ملیۆن كه‌س ده‌ژین‌و‬ ‫په‌رله‌مانه‌كه‌ی ب ‌ه ‪٦٢٢‬‬ ‫كورسی نوێنه‌رایه‌تی‬ ‫هاوواڵتیه‌كانی ده‌كات‪،‬‬ ‫وات ‌ه بۆ هه‌ر ‪١٣٠‬‬ ‫هه‌زار كه‌س كورسیه‌ك‬ ‫ته‌رخانكراوه‌‪ .‬به‌م‬ ‫پێیه‌ش‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫كورده‌كانی ئه‌ڵمانیا‬ ‫ب ‌ه به‌رنام ‌ه كاربكه‌ن‬ ‫ده‌توانن پێنج تا‬ ‫شه‌ش ئه‌ندام بنێرن ‌ه‬ ‫په‌رله‌مانی نیشتمانی‬ ‫ئه‌و واڵته‌‪.‬‬ ‫مه‌ترسییه‌وه‌‪ ،‬هه‌ندێك‬ ‫ج����اری����ش ل����ه‌ب����واری‬ ‫به‌رگریكردن له‌مافه‌كانی‬ ‫گ���ه‌ل���ی ك���وردس���ت���ان‬ ‫پ��ێ��ش��ڕه‌وی زۆرب����ه‌ی‬ ‫واڵته‌كانی جیهان بووه‌‪،‬‬ ‫له‌وه‌ش گرنگتر‪ ،‬سوید‬ ‫واڵتی دووه‌می ‪ 80‬تا ‪100‬‬ ‫ه��ه‌زار كوردستانیشه‌‪.‬‬ ‫ق��ورس��ای��ی ره‌وه‌ن����دی‬ ‫ك������وردی ل��ه‌س��وی��د‪،‬‬ ‫ب������ه‌ه������ۆی ك���ه‌م���ی‬ ‫دانیشتوانی ئه‌و واڵته‌و‬ ‫كورسییه‌كانی‬ ‫زۆری‬ ‫په‌رله‌مانه‌كه‌ی‪ ،‬جێگای‬ ‫ب��ای�ه‌خ�ه‌‪ .‬ل �ه‌و واڵت��ه‌دا‬ ‫‪ ٣٤٩‬پ��ه‌رل��ه‌م��ان��ت��ار‬

‫ن��وێ��ن�ه‌رای�ه‌ت��ی ن��زی��ك ب �ه‌ن��ۆ ملیۆن‬ ‫سویدی ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬وات��ا بۆ ه �ه‌ر ‪٢٨‬‬ ‫هه‌زار كه‌س نوێنه‌رێك ته‌رخانكراوه‌‪،‬‬ ‫ب��ه‌م ج���ۆره‌ ه�ه‌ل��ی ئ���ه‌وه‌ ه�ه‌ی�ه‌ ك ‌ه‬ ‫‪ ٣-٢‬كوردستانی ببنه‌ په‌رله‌مانتاری‬ ‫سویدی‪ .‬كورد له‌م رووه‌وه‌‪ ،‬به‌تایبه‌ت‬ ‫له‌دوا خولی هه‌ڵبژاردندا‪ ،‬ئه‌زموونێكی‬ ‫س��ه‌رك��ه‌وت��ووی ه �ه‌ی �ه‌و دوو كه‌س‬ ‫توانییان بگه‌نه‌ په‌رله‌مانی ئه‌و واڵته‌‪.‬‬ ‫به‌ریتانیاش‪ ،‬هاوتای سوید‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫‪ ١٠٠-٨٠‬هه‌زار كورد به‌سێیه‌م واڵتی‬ ‫ئه‌وروپی ل �ه‌ڕووی ژم��اره‌ی ره‌وه‌ن��دی‬ ‫ك���وردی داده‌ن��رێ��ت‪ .‬بێجگه‌ ل �ه‌وه‌ی‬ ‫كه‌یه‌كێكه‌ له‌زلهێزه‌كانی جیهان‌و‬ ‫ئ �ه‌ن��دام��ی ئ�ه‌ن��ج��وم�ه‌ن��ی ئاسایشی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی‌و خاوه‌نی مافی ڤیتۆیه‌‪،‬‬ ‫گرنگی به‌ریتانیا له‌رابه‌رایه‌تییكردنی‬ ‫رێ��ك��خ��راوی كۆمۆنوێلس‌و میراتی‬ ‫م��ێ��ژووی��ی��ش��ی دای�����ه‌‪ ،‬ل���ه‌وان���ه‌ش‬ ‫داگیركردن‌و دابه‌شكردنی كوردستان‬ ‫له‌دوای جه‌نگی جیهانی یه‌كه‌م‪ .‬هه‌موو‬ ‫ئه‌وانه‌ به‌سه‌ریه‌كه‌وه‌ واده‌كات كه‌ئه‌گه‌ر‬ ‫كوردستانیه‌كانی به‌ریتانیا به‌كارامه‌یی‬ ‫سازبدرێن‪ ،‬ره‌نگه‌ ده‌نگێکی دڵنه‌وایی‬ ‫كاریگه‌ر بن‪ .‬له‌واڵتی شاژندا‪٦٥٠ ،‬‬ ‫په‌رله‌مانتار نوێنه‌رایه‌تی ‪ ٦١‬ملیۆن‬ ‫كه‌س ده‌كه‌ن‌و هه‌ر ‪ ٩٣‬هه‌زار به‌ریتانی‬ ‫په‌رله‌مانتارێك نوێنه‌رایه‌تی ده‌كات‪،‬‬ ‫ب���ه‌م ج����ۆره‌ش ك��وردس��ت��ان��ی��ی�ه‌ك��ان‬ ‫ده‌ت���وان���ن ن��وێ��ن�ه‌رێ��ك��ی��ان هه‌بێت‪.‬‬ ‫جێگای باسه‌‪ ،‬ئه‌م ساڵ بۆ یه‌كه‌مجار‬ ‫كوردێك چووه‌ په‌رله‌مانی ئه‌و واڵته‌‪.‬‬ ‫له‌هۆڵه‌نداشدا‪ ،‬كه‌بووه‌ته‌ نیشتمانی‬ ‫دووه‌م��ی ‪ ٨٠-٧٠‬ه�ه‌زار كوردستانی‪،‬‬ ‫بواری به‌ده‌ستهێنانی كورسییه‌ك بۆ‬ ‫كورد ره‌خساوه‌‪ .‬سویسرا واڵتێكی تر ‌ه‬ ‫كه‌‪ ٦٠‬هه‌زار كوردی ئه‌و واڵته‌ ده‌توانن‬ ‫كورسیه‌ك بۆ خۆیان مسۆگه‌ر بكه‌ن‪،‬‬ ‫چونكه‌ له‌وێ ‪ ٢٠٠‬كورسی نوێنه‌رایه‌تی‬ ‫نزیك به‌ ‪ ٨‬ملیۆن كه‌س ده‌كه‌ن‌و بۆ‬ ‫ه �ه‌ر ‪ ٤٠‬ه��ه‌زار كه‌سێك كورسیه‌ك‬ ‫ته‌رخانكراوه‌‪ .‬نه‌مسا دوا نمونه‌یه‌‪،‬‬ ‫بۆ ‪ ٨،٣‬ملیۆن كه‌س ‪ ١٨٣‬كورسی‬ ‫په‌رله‌مانی هه‌یه‌‪ ،‬بۆ هه‌ر ‪ ٤٥‬هه‌زار‬ ‫كه‌س كورسیه‌ك‌و كورد ره‌وه‌ندێكی ‪٥٠‬‬ ‫هه‌زاری له‌و واڵته‌دا هه‌یه‌و ده‌توانێت‬ ‫ئه‌ندام په‌رله‌مانێكی هه‌بێت‪.‬‬ ‫ره‌نگه‌ كۆمه‌ڵێك سه‌رنج‌و تێبینی‬ ‫وا بكات ك�ه‌ج��ۆرێ��ك له‌گه‌شبینی‌و‬ ‫زێ���ده‌ڕۆی���ی ل���ه‌م ئ��ه‌ژم��ارك��ردن��ه‌ی‬ ‫س���ه‌ره‌وه‌دا به‌دیبكرێت‪ .‬بۆ نمونه‌‪،‬‬ ‫به‌شێكی به‌رچاو له‌كوردستانییه‌كانی‬ ‫هه‌نده‌ران خاوه‌نی ره‌گه‌زنامه‌ی ئه‌و‬ ‫واڵتانه‌ نین‌و مافی ده‌نگدانیان نییه‌‪.‬‬ ‫بێجگه‌ له‌وه‌‪ ،‬له‌زۆربه‌ی ئه‌و واڵتانه‌دا‬ ‫هه‌ڵبژاردن رێژه‌یی نییه‌و باز��ه‌یی‪-‬‬ ‫ك��راوه‌ی��ه‌‪ ،‬ئ �ه‌م �ه‌ش دابه‌شبوونێك‬ ‫ل �ه‌ن��او ده‌ن��گ��ده‌ران��ی كوردستانیدا‬ ‫دروس���ت���ده‌ك���ات‪ .‬ل���ه‌زۆرب���ه‌ی واڵت�� ‌ه‬ ‫كوردستانییه‌كان‬ ‫ئه‌وروپییه‌كاندا‪،‬‬ ‫ب �ه‌س �ه‌ر چ��ه‌ن��دان ه��ه‌رێ��م‌و ب��ازن �ه‌ی‬ ‫هه‌ڵبژاردندا دابه‌شبوون‪ ،‬كه‌ره‌نگ ‌ه‬ ‫له‌زۆربه‌ی هه‌رێمه‌كاندا ژماره‌ی كورد‬ ‫(ئه‌گه‌ر هه‌مووشیان ده‌نگ بۆ یه‌ك‬ ‫كاندید ب���ده‌ن) ب�ه‌ش��ی ده‌رچ��وون��ی‬ ‫كاندیدێك نه‌كات‪ .‬رێگرییه‌كی تر‪،‬‬ ‫ئه‌سته‌مبوونی كۆكردنه‌وه‌ی هه‌موو‬ ‫ده‌نگه‌كانی یه‌ك بازنه‌یه‌ بۆ كاندیدێكی‬ ‫دیاریكراو‪ ،‬به‌تایبه‌ت كه‌هاوشیوه‌ی‬ ‫ه �ه‌ره‌ ره‌وه‌ندێكی تر له‌هه‌نده‌ران‪،‬‬ ‫ك��ورده‌ك��ان��ی��ش داب �ه‌ش��ب��وون به‌سه‌ر‬ ‫پ��ارت‌و رێكخراوه‌ ج��ۆراو جۆره‌كانی‬ ‫ئ��ه‌و واڵت��ان��ه‌دا‪ .‬به‌ربه‌ستێكی تر‪،‬‬ ‫ئ��اس��ت��ی وش���ی���اری ت��اك��ی ك���وردو‬ ‫پ��ارچ �ه‌پ��ارچ �ه‌ب��وون��ی ده‌ن��گ�ه‌ك��ان��ی‬ ‫هه‌نده‌رانه‌ له‌سه‌ر بنه‌ما ئایدیۆلۆژی‌و‬ ‫ناوچه‌گه‌رێتی‪..‬هتد‪،‬‬ ‫رێكخراوه‌یی‌و‬ ‫ك �ه‌م‌و زۆر ره‌نگدانه‌وه‌ی بارودۆخی‬ ‫نه‌رێنی ناوخۆی كوردستان له‌سه‌ر‬

‫ره‌وه‌ن���دی ك��وردی��دا ب �ه‌دی ده‌كرێت‪،‬‬ ‫ك���ه‌وای ك���ردووه‌ ره‌وه‌ن����دی ك��وردی‬ ‫ببێته‌ یه‌كێك ل �ه‌پ �ه‌رت �ه‌وازه‌ت��ری �ن‌و‬ ‫كۆمونیتییه‌كانی‬ ‫ناڕێكخراوترین‬ ‫هه‌نده‌ران‪.‬‬ ‫ه����ه‌رچ����ه‌ن����ده‌ ه����ه‌م����وو ئ���ه‌م‬ ‫حاڵه‌تانه‌ی سه‌ره‌وه‌ هه‌لی گه‌یشتنی‬ ‫ك��وردس��ت��ان��ی��ی�ه‌ك��ان ب�ه‌پ�ه‌رل�ه‌م��ان��ی‬ ‫ئ��ه‌و واڵت��ان �ه‌ ب�ه‌رت�ه‌س��ك��ده‌ك��ات�ه‌وه‌‪،‬‬ ‫ب�ه‌اڵم كۆمه‌ڵێك ب��واری تریش هه‌ی ‌ه‬ ‫كه‌ره‌نگه‌ ببێته‌ ه��ۆی دروستبوونی‬ ‫هاوسه‌نگییه‌ك له‌به‌رژه‌وه‌ندی ره‌وه‌ندی‬ ‫كوردیدا‪ .‬یه‌كێك له‌و حاڵه‌تانه‌‪ ،‬رێژه‌ی‬ ‫نزمی به‌شداریكردنی ئه‌وروپیه‌كان ‌ه‬ ‫له‌پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردندا‪ ،‬به‌تایبه‌ت‬ ‫كه‌ له‌زۆربه‌ی ئه‌و واڵتانه‌دا ده‌نگدان‬ ‫پرۆسه‌یه‌كی ئاره‌زوومه‌ندانه‌یه‌و به‌زۆر‬ ‫نییه‌‪ .‬به‌پێچه‌وانه‌ی زۆربه‌ی كۆمه‌ڵگا‬ ‫ئه‌وروپیه‌كان‪ ،‬تاكی كورد به‌حوكمی‬ ‫باكگراوندو ب��ارودۆخ��ی كوردستان‪،‬‬ ‫جۆرێك ل�ه‌ب�ه‌دواداچ��وون‌و بایه‌خدان‬ ‫به‌سیاسه‌تی هه‌یه‌‪ ،‬هه‌رچه‌نده‌ مه‌رج‬ ‫نییه‌ ئه‌وه‌ به‌ماناو هاوتای وشیاری‬ ‫سیاسی بێت‪ ،‬به‌اڵم كاریگه‌ری هه‌ی ‌ه‬ ‫له‌سه‌ر به‌شداریكردنی تاكی كورد‬ ‫له‌هه‌ڵبژاردنه‌كاندا‪ .‬خه‌سڵه‌تێكی تری‬ ‫ره‌وه‌ندی كوردی‪ ،‬كامڵی تاكه‌كانیه‌تی‬ ‫ل����ه‌ڕووی ت��ه‌م��ه‌ن��ه‌وه‌‪ .‬به‌مانایه‌كی‬ ‫تر‪ ،‬به‌شێكی به‌رچاوی كورده‌كانی‬ ‫هه‌نده‌ران‪ ،‬ئه‌و گه‌نجانه‌ن كه‌نه‌چوونه‌ت ‌ه‬ ‫پرۆسه‌ی هاوسه‌رگیری‪ .‬بۆیه‌ ژماره‌ی‬ ‫ئه‌وانه‌ی كه‌مافی ده‌نگدانیان هه‌ی ‌ه‬ ‫له‌سه‌ر بنه‌مای ته‌مه‌ن له‌ ناو ره‌وه‌ندی‬ ‫ك��وردی��دا ل�ه‌چ��او س �ه‌رج �ه‌م ژم��اره‌ی‬ ‫ره‌وه‌ن���ده‌ك���ه‌دا ره‌ن��گ �ه‌ ب���ه‌رز بێت‪.‬‬ ‫مه‌سه‌له‌یه‌كی گرنگتر كه‌پێویست ‌ه‬ ‫بخرێته‌ به‌رچاو‪ ،‬ئه‌وه‌یه‌ كه‌وه‌ك هه‌ر‬ ‫كاندیدێكی تر‪ ،‬كاندیده‌ كورده‌كانیش‬ ‫له‌سه‌ر لیستی پارتێكی دیاریكراو‬ ‫ده‌چنه‌ پێشبڕكێكانه‌وه‌‪ ،‬كه‌ئه‌مه‌ش وا‬ ‫ده‌كات بێجگه‌ له‌ده‌نگه‌كانی ره‌وه‌ندی‬ ‫كوردی‪ ،‬ده‌نگی هه‌وادارانی پارته‌كه‌ش‬ ‫مسۆگه‌ربكه‌ن‪ .‬بێجگه‌ له‌وه‌ش له‌سه‌ر‬ ‫ئاستی هه‌رێمه‌كاندا‪ ،‬كوردستانیه‌كان‬ ‫ده‌توانن ئومێدو ئامانجی گه‌وره‌تریان‬ ‫هه‌بێت‌و چه‌ندان كورسی‌و پۆستی‬ ‫ج��ۆراوج��ۆر ل�ه‌ه�ه‌ر هه‌رێمێكی ئه‌و‬ ‫واڵت��ان �ه‌دا به‌ده‌ستبێنن‪ ،‬كه‌ئه‌مه‌ش‬ ‫ب���وار ب��ۆ رێ��ك��ک�ه‌وت�ن‌و س��ازش��ك��ردن‬ ‫له‌نێوان نوێنه‌رانی ره‌وه‌ندی كوردی‌و‬ ‫پارته‌ جۆراوجۆره‌كاندا ده‌ڕه‌خسێنێت‬ ‫كه‌ڕه‌نگه‌ قورسایی زیاتر بداته‌ پێگه‌ی‬ ‫كوردستانیه‌كان ‪.‬‬ ‫داب �ه‌ش��ب��وون��ی ده‌ن��گ �ه‌ك��ان بۆ‬ ‫دوو ب�ه‌ره‌و مۆنۆپۆلكردنی په‌رله‌مان‬ ‫له‌زۆربه‌ی واڵته‌كاندا له‌الیه‌ن دوو پارتی‬ ‫یان هاوپه‌یمانی سه‌ره‌كی‪ ،‬خاڵێكی‬ ‫زۆر گرنگه‌ ل �ه‌ب �ه‌رژه‌وه‌ن��دی كاندید‌ه‬ ‫كورده‌كاندا‪ .‬له‌الیه‌كه‌وه‌‪ ،‬هاوشێوه‌ی‬ ‫دانیشتوانی واڵتی خانه‌خوێ‪ ،‬ره‌نگ ‌ه‬ ‫ده‌ن��گ��ی زۆرب���ه‌ی ك��ورده‌ك��ان به‌سه‌ر‬ ‫یه‌كێك ل��ه‌و دوو ب���ه‌ر‌ه رك��اب��ه‌ره‌دا‬ ‫دابه‌شبێت‪ ،‬ئه‌مه‌ش بواری په‌رته‌واز‌ه‬ ‫بوونی ده‌نگه‌كان به‌رته‌سكده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌الیه‌كی تره‌وه‌‪ ،‬له‌زۆربه‌ی واڵته‌كاندا‬ ‫دوو به‌ره‌ی سه‌ره‌كی ژم��اره‌ی ده‌نگی‬ ‫ن��زی��ك له‌یه‌كتر ده‌ه��ێ��ن��ن‪ ،‬ئ��ه‌وه‌ش‬ ‫بایه‌خپێدانی پ��ارت �ه‌ك��ان به‌ده‌نگی‬ ‫ره‌وه‌ن���دی ك���وردی‌و كاندیده‌كانیان‬ ‫زی��ات��رده‌ك��ات‪ ،‬سه‌ره‌نجام ره‌نگ ‌ه بۆ‬ ‫كاندیده‌ كورده‌كان‪ ،‬ژینگه‌یه‌كی باشتر‬ ‫بۆ گه‌یشتن به‌په‌رله‌مان بڕه‌خسێت‪.‬‬ ‫بۆ نمونه‌‪ ،‬له‌هه‌ڵبژاردنه‌كانی ‪٢٠٠٩‬ی‬ ‫ئ �ه‌ڵ��م��ان��ی��ادا‪ ،‬پ��ارت��ی دی��م��وك��رات��ی‬ ‫كریستیانه‌كان ب ‌ه ‪ ١٣،٨٥٢،٧٤٣‬ده‌نگ‬ ‫یه‌كه‌م‌و پارتی سۆسیال دیموكراتیش‬ ‫ب ‌ه ‪ ١٢،٤٣٧،٠٧٧‬ده‌نگ دووه‌م بوو‪.‬‬ ‫كریستیان دیموكراتی هۆڵه‌نداش‬ ‫ته‌نها ب� ‌ه ‪ ١٣٢‬ه���ه‌زار ده‌ن��گ پێش‬

‫پارتی كرێكاران كه‌وته‌وه‌‪ ،‬یه‌كه‌میان‬ ‫‪ ٢،٧٦٣،٤٨٠‬ده‌ن����گ‌و دووه‌م��ی��ان‬ ‫‪ ٢،٦٣١،٣٦٣‬ده‌نگ‪ .‬به‌هه‌مان شێوه‌‪،‬‬ ‫سۆشیال دیموكراتی نه‌مسا ‪١،٤٣٠،٢٠٦‬‬ ‫ده‌نگی به‌ده‌ستهێنا‪ ،‬له‌به‌رامبه‌ردا پارتی‬ ‫گه‌ل ‪ ١،٢٦٩،٦٥٦‬ده‌نگ‪.‬‬ ‫ف �ه‌ڕه‌ن��س��ا‪ ،‬نمونه‌یه‌كی تری‬ ‫سه‌رنجڕاكێشه‌‪ .‬له‌حوزه‌یرانی ‪٢٠٠٧‬‬ ‫دا ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی ئه‌و واڵت ‌ه‬ ‫له‌دوو خولی په‌رله‌مانیدا هه‌ڵبژێردرا‪،‬‬ ‫یه‌كه‌میان ل ‌ه ‪ ١٠‬و دووه‌میان ل ‌ه ‪١٧‬ی‬ ‫ئ �ه‌و مانگه‌دا ب�ه‌ڕێ��وه‌چ��وو‪ .‬له‌خولی‬ ‫یه‌كه‌مدا راسته‌كان ‪ ١١،٨٦٠،٦٠٠‬ده‌نگ‌و‬ ‫چه‌په‌كانیش ‪ ٩،٢٥٥،١٣٢‬ده‌نگیان‬ ‫كۆكرده‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌خولی دووه‌م دا‪،‬‬ ‫راسته‌كان دابه‌زین بۆ ‪١٠،١٣٢،٣٥٥‬‬ ‫ده‌نگ‪ ،‬وات ‌ه رێژه‌ی ل ‌ه ‪ % ٤٩،٦٥‬و‬ ‫ته‌نها به‌جیاوازی ‪ ١١٥‬ه �ه‌زار ده‌نگ‬ ‫گه‌یشتن ‌ه ده‌س���ه‌اڵت‌و چه‌په‌كانیش‬ ‫ب ‌ه ‪ ١٠،٠١٧،٣٢٥‬ده‌ن��گ و رێ��ژه‌ی ل ‌ه‬ ‫‪ %٤٩،١٠‬ته‌نگیان به‌ڕاسته‌كان هه‌ڵچنی‬ ‫بوو‪ .‬قورسایی ره‌وه‌ندی كوردی‪ ،‬له‌و‬ ‫هاوكێشانه‌دا به‌رجه‌ست ‌ه ده‌بێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ره‌وه‌نده‌كه‌ یه‌كگرتوو و رێكخراو بێت‪،‬‬ ‫ده‌كرێت له‌بری ‪ ٣‬په‌رله‌مانتار (سوید‬ ‫‪ ،٢‬به‌ریتانیا ‪ ١٠ ، )١‬بۆ ‪ ١٥‬كورسی‬ ‫ل �ه‌ش �ه‌ش واڵت���ی گرنگی ئ�ه‌وروپ��ی��دا‬ ‫مسۆگه‌ربكات‪.‬‬ ‫ب �ه‌ك��ورت��ی‪ ،‬ل �ه‌چ��وارچ��ێ��وه‌ی‬ ‫سیستمی ح��وك��م��ڕان��ی رۆژئ�����اوادا‪،‬‬ ‫ب��وارێ��ك��ی وا ب��ۆ ره‌وه‌ن����دی ك��وردی‬ ‫ره‌خساوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌ده‌وری ستراتیژێكی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی كوردستانیدا رێك بخرێت‌و‬ ‫ئاڕاسته‌بكرێت‪ ،‬نه‌ك هه‌ر ده‌توانێت‬ ‫ب �ه‌ق �ه‌ده‌ر ق���ه‌واره‌ی خ��ۆی نوێنه‌ری‬ ‫له‌هه‌ر واڵتێكدا هه‌بێت‪ ،‬به‌ڵكو ده‌شێت‬ ‫هاوشێوه‌ی ئه‌رمه‌نه‌كانی فه‌ڕه‌نساو‬ ‫جوله‌كه‌كانی ئه‌مریكا‪ ،‬له‌سه‌ر سیاسه‌تی‬ ‫گشتی ئه‌و واڵتانه‌ كاریگه‌ری هه‌بێت‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌نده‌ كه‌متر ك��ار به‌ئاراسته‌ی‬ ‫رێكخراوكردن‌و به‌لۆبیكردنی ره‌وه‌ندی‬ ‫كوردستانی كراوه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی جێگای‬ ‫ئومێد‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه كه‌بۆ یه‌كه‌مجار له‌سایه‌ی‬ ‫ره‌وه‌ندێكی ملیۆنیدا گه‌لی كوردستان‬ ‫پێگه‌یه‌كی ل �ه‌ج �ه‌رگ �ه‌ی ئ��ه‌وروپ��ادا‬ ‫هه‌یه‌‪ .‬پێگه‌یه‌ك كه‌شایسته‌ی ئه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫وه‌ك به‌شیك له‌ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫بپارێزرێت‌و به‌هێز بكرێت‪.‬‬

‫ده‌شێت ڕه‌وه‌ندی‬ ‫کوردی هاوشێوه‌ی‬ ‫ئه‌رمه‌کانی فه‌ڕه‌نساو‬ ‫جوله‌که‌کانی ئه‌مریکا‪،‬‬ ‫له‌سه‌ر سیاسه‌تی‬ ‫گشتی ئه‌و واڵتان ‌ه‬ ‫کاریگه‌ری هه‌بێت‬ ‫تێبینی‪:‬‬ ‫دات��اك��ان��ی ئ���ه‌م ب��اب �ه‌ت �ه‌ ل�ه‌م‬ ‫س �ه‌رچ��اوان �ه‌ وه‌رگ���ی���راون‪ :‬ژم���اره‌ی‬ ‫دان��ی��ش��ت��وان��ی واڵت��ه‌ك��ان له‌سایتی‬ ‫(كه‌نتری فاكتس)ی ئه‌مریكی‌و ژماره‌ی‬ ‫ئه‌ندامانی په‌رله‌مانی هه‌ر واڵتێكیش‬ ‫له‌سایتی په‌رله‌مانی ئ �ه‌و واڵتانه‌و‬ ‫رێژه‌ی كوردیش له‌واڵته‌ ئه‌وروپیه‌كاندا‬ ‫له‌ڕاپۆرتێكی ساڵی ‪ ٢٠٠٦‬ی په‌رله‌مانی‬ ‫ئه‌وروپا‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪8‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫سیاسه‌ت‬

‫״كورد ئامانجێكی دیاریكراوی له‌عێراقدا نییه‌״‬ ‫محه‌مه‌دی حاجی مه‌حمود سكرتێری حیزبی سۆسیالیست بۆ ده‌ستوور‬ ‫سازدانی‪ :‬گۆران وه‌هاب‬

‫محه‌مه‌دی حاجی مه‌حمود سكرتێری‬ ‫حیزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان‪،‬‬ ‫ره‌خن ‌ه له‌نوێنه‌ران‌و سه‌ركردایه‌تی كورد‬ ‫ده‌گرێت‪ ،‬ده‌ڵێت تائێستا كورد نه‌خاوه‌نی‬ ‫بڕیارێكی كۆتایی‌و نه‌ئامانجێكی دیاریكراوی‬ ‫هه‌ی ‌ه ك ‌ه له‌به‌غداد داوایبكات‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د ‌ی حاجی مه‌حمود ده‌ڵێت كه‌‬ ‫تائێستا بۆچوونه‌كان سه‌باره‌ت به‌پێكهێنانی‬ ‫ح��ك��وم �ه‌ت��ی ن��وێ��ی ع���ێ���راق‪ ،‬ل��ه‌الی��ه‌ن‬ ‫سه‌ركردایه‌تی كورده‌و‌ه جیاوازی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬گفتوگۆكان بۆ پێكهێنانی‌‬ ‫حكومه‌ت ‌ی عێراق چڕترده‌بنه‌وه‌‪ ،‬وه‌فدی‌‬ ‫ئیئتیالف ‌ی فراكسیۆن ‌ه كوردستانییه‌كان‬ ‫ل �ه‌ب �ه‌غ��دادن ب��ۆ گفتوگۆكردن‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫گرنگترین شت كه‌ئه‌وان جه‌خت ‌ی له‌سه‌ر‬ ‫بكه‌نه‌و‌ه چی بێت؟‬ ‫محه‌مه‌د حاج ‌ی مه‌حمود‪ :‬ره‌نگه‌‬ ‫چوون ‌ی فراكسیۆن ‌ه كوردستانییه‌كان بۆ‬ ‫به‌غداد تۆز ‌ێ په‌له‌بووبێت‪ ،‬چونك ‌ه هێشتا‬ ‫لیسته‌كان ‌ی تر رێكنه‌كه‌وتوون‌و مه‌سه‌ل ‌هی‌‬ ‫سه‌رۆك وه‌زیران یه‌كالنه‌بووه‌ته‌وه‌‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫ئه‌مان چاوه‌ڕێبن تالیسته‌كان ‌ی تر ‌ی عێراق‬ ‫له‌نێوان خۆیاندا رێكده‌كه‌ون‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌هی‌‬ ‫كورد ئه‌و هێزه‌ی جاران ‌ی نیی ‌ه بچێت له‌وێ‌‬ ‫دابنیشێت‌و ده‌سه‌اڵت دابه‌شبکات‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫چاوه‌ڕێبێت تالیست ‌ی ده‌وڵه‌ت ‌ی قانون‌و‬ ‫ئیئتیالف ‌ی نیشتمان ‌ی یان ده‌وڵه‌ت ‌ی قانون‌و‬ ‫عێراقیی ‌ه رێكبكه‌ون‪ ،‬ئه‌وكات ‌ه به‌كورد بڵێن‬ ‫فه‌رموو به‌شداریتان پێده‌كه‌ین‪ ،‬ره‌نگ ‌ه له‌وێ‌‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ هه‌ندێك الیه‌ندا دانیشتن بكه‌ن‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌ت ئه‌و الیه‌نان ‌ه ‌ی فشاریان له‌سه‌ره‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ند‌ه ‌ی زانیاریم هه‌بێت ته‌نها له‌گ ‌هڵ‌‬ ‫عێراقییه‌دا دانیشتوون‪ ،‬ره‌نگ ‌ه كێش ‌هی‌‬ ‫كوردیش زیاتر له‌گ ‌ه ‌ڵ عێراقییه‌دا بێـت‪،‬‬ ‫چونك ‌ه ئه‌و‌ه ‌ی له‌خه‌ت ‌ی ته‌ماس رووبه‌روو‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ كوردای ‌ه لیست ‌ی عێراقیه‌یه‌‪ ،‬عێراقییه‌‬ ‫له‌موس ‌ڵ كورسییه‌كان ‌ی كورد ‌ی برده‌وه‌‪،‬‬ ‫خۆ ده‌وڵه‌ت ‌ی قانون‌و ئیئتیالف نه‌یبردووه‌‪،‬‬ ‫عێراقیی ‌ه ل�ه‌ك�ه‌رك��وك‌و دی��ال � ‌ه‌و تكریت‬ ‫كورس ‌ی بردووه‌‪ ،‬پێموای ‌ه كورد به‌پێ ‌ی مافی‌‬ ‫هه‌ڵبژاردن له‌عێراقدا ناتوانێت شه‌ریك‬ ‫بێت‪ ،‬ده‌بێت چاوه‌ڕێ ‌ی س ‌ێ لیسته‌ك ‌ه ‌ی تر‬ ‫بكات‪ ،‬بزانێت ئه‌وان ده‌گه‌ن ‌ه ئه‌نجام‪ ،‬ئه‌وان‬ ‫داوا له‌كورد بكه‌ن تابه‌ش ‌ی كورد بده‌ن‪،‬‬ ‫چونك ‌ه ئێستا كورد له‌‪ 325‬كورس ‌ی ‪57‬‬ ‫كورس ‌ی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ده‌س���ت���وور‪ :‬ئ��ای��ا پ��ێ��گ� ‌ه ‌ی لیسته‌‬ ‫كوردییه‌كان ئه‌و هێزه‌یان ده‌داتێ‪ ،‬پێداگری‌‬ ‫له‌سه‌ر جێبه‌جێكردن ‌ی داواكاریی ‌ه سه‌ره‌كییه‌‬ ‫جێبه‌جێنه‌كراوه‌كان ‌ی كوردستان بكه‌ن؟‬ ‫محه‌مه‌د حاج ‌ی محمود‪ :‬له‌ساڵی‌‬ ‫‪2003‬ه‌و‌ه كه‌س ‌ێ خولی كات ‌ی‌و گواستنه‌و‌ه‌و‬ ‫هه‌ڵبژاردن ‌ی ‪2005‬ه‌و‌ه س ‌ێ خولی په‌رله‌مانی‌‬ ‫به‌ڕێكراوه‌‪ ،‬له‌و س ‌ێ خوله‌دا كورد هێزی‬ ‫ه �ه‌ب��وو‪ ،‬ب��ه‌اڵم ئێستا هێزی ئ �ه‌و سێ‌‬ ‫خوله‌ی پێشوو ‌ی نییه‌‪ ،‬ئه‌مجار‌ه هه‌موو‬ ‫ئه‌ندام په‌رله‌مانه‌كان شاره‌زاو فه‌یله‌سوف‌و‬ ‫به‌تواناترین كه‌س ‌ی كورد بن‪ ،‬به‌هێند‌هی‌‬ ‫ئه‌و‌ه ‌ی پێشوویان پێناكرێت‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬لیست ‌ه كوردستانییه‌كان‬ ‫له‌گه‌ڵ كام لیست به‌شدار ‌ی پێكهێنانی‌‬ ‫حكومه‌ت بكه‌ن باشتره‌؟ بۆچی‌؟‬ ‫محه‌مه‌د حاج ‌ی محمود‪ :‬نازانم ئه‌وان‬ ‫ئێستا چیده‌كه‌ن؟ كورد كه‌ئه‌مریكاو عه‌الوی‌‬ ‫ده‌بینێت عه‌الو ‌ی پێباشتره‌‪ ،‬كاتێك ئێران‌و‬ ‫مالك ‌ی‌و ئه‌نجومه‌ن ‌ی بااڵ ده‌بینێت ئه‌وانی‌‬ ‫پێباشه‌‪ ،‬كورد تائێستا بڕیارێك ‌ی نییه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫وه‌فد‌ه ‌ی كورد كه‌چه‌ند رۆژێك ‌ه رۆیشتووه‌‬ ‫له‌و ‌ێ الیه‌ن ‌ه سوننه‌كانیان بینیوه‌‪ ،‬ره‌نگه‌‬ ‫له‌گه‌ڵیاندا نه‌گه‌یشتبن ‌ه ئه‌نجام‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫بۆچوون ‌ی الیه‌نه‌كان ‌ی تر جیاوازبووه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫پێویست ‌ه كورد بگه‌ڕێت بزانێت كام لیست‬

‫خاڵ ‌ی هاوبه‌ش ‌ی زیاتر له‌گه‌ڵدایه‌‪ ،‬له‌وانه‌ی ‌ه‬ ‫خاڵ ‌ی هاوبه‌ش ‌ی له‌گ ‌ه ‌ڵ الیه‌نه‌كان ‌ی شیعه‌دا‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬چونك ‌ه ئێم ‌ه داوا ‌ی فیدراڵی‌‬ ‫ده‌كه‌ین ئه‌وانیش داوایده‌كه‌ن‪ ،‬ئێم ‌ه داوای‌‬ ‫دابه‌شكردن ‌ی ده‌سه‌اڵت ده‌كه‌ین ئه‌وانیش‬ ‫داوای��ده‌ك �ه‌ن‪ ،‬كۆمه‌ڵێك خاڵ ‌ی هاوبه‌ش‬ ‫له‌نێوان ئێمه‌و ئه‌واندا هه‌یه‌‪ ،‬جگ ‌ه له‌وه‌‬ ‫ئێم ‌ه كێش ‌ه ‌ی رۆژانه‌مان له‌گ ‌ه ‌ڵ شیعه‌دا‬ ‫نییه‌‪ ،‬به‌اڵم سونن ‌ه رووب��ه‌روو ده‌بێته‌وه‌‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ كورددا‌و داوا ‌ی كه‌ركوك‌و موس ‌ڵ‌و‬ ‫مه‌خمورو قه‌ره‌هه‌نجیر‌و خانه‌قین ده‌كه‌ن‬ ‫كه‌بیخه‌ن ‌ه سه‌ر عێراق‪ ،‬هه‌رچۆنێك بێت‬ ‫ده‌بێت له‌گ ‌ه ‌ڵ لیسته‌كان ‌ی ده‌وڵه‌ت ‌ی قانون‌و‬ ‫ئیئتالفدا حكومه‌ت پێكبهێنێـت‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬كورد چوار سا ‌ڵ ئه‌زموونی‌‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ مالكیدا هه‌یه‌‪ ،‬كه‌ئه‌و وه‌كو سه‌رۆك‬ ‫وه‌زی��ران كه‌شیع ‌ه بوو‪ ،‬داواكان ‌ی كوردی‬ ‫جێبه‌جێ نه‌كرد؟‬ ‫محه‌مه‌د حاج ‌ی محمود‪ :‬ناڵێم كورد‬ ‫ئه‌زموون ‌ی تاڵ ‌ی هه‌یه‌‪ ،‬ده‌ڵێم پێشتر‬ ‫جه‌عفه‌ر ‌ی هه‌بوو هیچ ‌ی بۆ كورد نه‌كرد‪،‬‬ ‫دوات��ری��ش ع��ه‌الو ‌ی ه��ات ئه‌ویش هیچی‌‬ ‫نه‌كرد‪ ،‬به‌پێچه‌وانه‌و‌ه مالیك ‌ی نزیك ‌هی‌‬ ‫ملیارێك دۆالر ‌ی بۆ كه‌ركوك خه‌رجكردووه‌‪،‬‬ ‫پ��ار‌ه ‌ی خ�ه‌رج��ك��ردوو‌ه لیژن ‌ه ‌ی دان��اوه‌‪،‬‬ ‫كۆمه‌ڵێك شتی ك���ردوو‌ه بۆ كه‌ركوك‪،‬‬ ‫له‌وان ‌ی تر باشتریكردووه‌‪ ،‬ده‌بێت سه‌یری‌‬ ‫ئه‌وه‌بكه‌ین بزانین كامه‌یان سوود ‌ی زیاتره‌‬ ‫بۆ كورد‪ ،‬ئێستا لیست ‌ی عێراقییه‌‪ ،‬واته‌‬ ‫عه‌الو ‌ی هه‌موو عه‌ره‌ب پشتیوان ‌ی لێده‌كات‬ ‫به‌ئه‌مریكاشه‌وه‌‪ ،‬مالك ‌ی هه‌موو عه‌ره‌ب‬ ‫دژێتی‌‪ ،‬باش ‌ه سه‌رۆك وه‌زیرانێك بۆ ئێمه‌‬ ‫باش ‌ه كه‌هه‌موو عه‌ره‌ب دژ ‌ی بێت یان هه‌موو‬ ‫عه‌ره‌ب پشتیوان ‌ی لێكبات؟ ئه‌گه‌ر سبه‌ینێ‌‬ ‫قسه‌یه‌ك بكه‌ین ده‌بێت هه‌موو عه‌ره‌ب‬ ‫دژمانبێت‪ ،‬ده‌بێت سه‌یر ‌ی واقیعه‌ك ‌ه بكه‌ین‬ ‫كه‌بزانین چیمان پێده‌كرێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌‬ ‫ده‌بێت كورد خۆ ‌ی ئه‌و‌ه بزانێ‌و واقعیانه‌‬ ‫بیربكاته‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬جگ ‌ه له‌به‌رنام ‌ه ‌ی حكوم ‌هت‌و‬ ‫داواكار ‌ی ستراتیژی‌‪ ،‬ده‌بێت كورد پێداگری‌‬ ‫له‌وه‌رگرتن ‌ی كام پۆستان ‌ه بكات‪ ،‬بۆچی‌؟‬ ‫محه‌مه‌د حاج ‌ی محمود‪ :‬پێداگری‌‬ ‫له‌ماد‌ه ‌ی ‪‌140‬و ناوچ ‌ه دابڕاوه‌كان بكات‪،‬‬ ‫ئ���ه‌و‌ه ب��ۆ ك���ورد گرنگ ‌ه ئ �ه‌گ �ه‌ر بگه‌نه‌‬ ‫ئه‌نجام‪ ،‬هه‌روه‌ها مه‌سه‌ل ‌ه ‌ی نه‌وت‌و غاز‬ ‫بۆ ك��ورد گرنگ ‌ه كه‌كورد خۆ ‌ی بتوانێت‬ ‫له‌كوردستان ده‌ری��ب��ك��ات‌و بیفرۆشێت‪،‬‬ ‫مه‌سه‌ل ‌ه ‌ی پێشمه‌رگه‌ش گرنگه‌‪ ،‬مه‌به‌ستم‬ ‫له‌پێشمه‌رگ ‌ه ئه‌وه‌ی ‌ه هه‌رێمێكت هه‌یه‌‬ ‫پێویست ‌ی ب�ه‌پ��اس�ه‌وان� ‌ی خ��ۆ ‌ی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫مه‌سه‌ل ‌ه ‌ی داهاتیش گرنگه‌‪ ،‬خاڵێكی‌‬ ‫تر ‌ی گرنگیش ئه‌وه‌ی ‌ه ده‌سه‌اڵت ‌ی سیاسی‌‬ ‫له‌ده‌ستووردا جێگیربكرێت‪ ،‬ئه‌گ ‌ه‌ر به‌پێی‌‬ ‫زۆری��ن � ‌ه‌و كه‌مین ‌ه بێت له‌عێراقدا هیچ‬

‫پۆستێكمان ده‌ستناكه‌وێت‪ ،‬ده‌ستوور ‌ی‬ ‫عێراق ‌ی ده‌ڵێت په‌رله‌مان كۆده‌بێته‌و‌ه نه‌ك‬ ‫وه‌ك ئه‌م په‌رله‌مان ‌ه ‌ی كوردستان ‌ی خۆمان‪،‬‬ ‫ئ �ه‌وان ده‌ستووریان هه‌ی ‌ه ك ‌ه له‌یه‌كه‌م‬ ‫دانیشتن ‌ی په‌رله‌ماندا سه‌رۆك ‌ی په‌رله‌مان‌و‬ ‫جێگره‌كان ‌ی دیاریده‌كرێن‪ ،‬ب �ه‌اڵم لێره‌‬ ‫سه‌یر ‌ی ئه‌و بارودۆخ ‌ه بكه‌‪ ،‬په‌رله‌مانێك‬ ‫كۆده‌بێته‌و‌ه كه‌ئیراد‌ه ‌ی خه‌ڵك ‌ه‌و خه‌ڵك‬ ‫ده‌نگ ‌ی بۆ داوه‌‪ ،‬ده‌ڵێت هێشتا حیزبه‌‬ ‫سیاسییه‌كان ‌ی عێراق له‌سه‌ر دابه‌شكردنی‌‬

‫كورد كه‌ئه‌مریكاو‬ ‫عه‌الوی ده‌بینێت‪،‬‬ ‫عه‌الوی پێباشتره‌‪،‬‬ ‫كاتێك ئێران‌و مالكی‌و‬ ‫ئه‌نجومه‌نی بااڵ‬ ‫ده‌بینێت‪ ،‬ئه‌وانی‬ ‫پێباشه‌‬ ‫ده‌سه‌اڵت له‌عێراقدا پێكنه‌هاتوون‪ ،‬مانای‌‬ ‫وای � ‌ه حیزب ‌ه سیاسییه‌كان یاساكانیان‬ ‫خستووه‌ت ‌ه ژێر پێ ‌ی خۆیان له‌عێراقدا‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫وانیی ‌ه بۆ به‌پێ ‌ی یاسا نایكه‌ن‪ ،‬پێموایه‌‬ ‫پێویست ‌ه ك��ورد پێداگر ‌ی له‌سه‌ر پاره‌و‬ ‫باڵیۆزێك نه‌كات‪ ،‬پێداگر ‌ی له‌سه‌ر سنووری‌‬ ‫كوردستان بكات ئه‌گه‌ر پێیانبكرێت‪ ،‬بۆ‬ ‫پۆست ‌ی سیادیش چیده‌كه‌یت‪ ،‬ئێم ‌ه وه‌زیری‌‬ ‫ده‌ره‌و‌ه ‌ی عێراقمان هه‌بوو‪ ،‬له‌چوار ساڵی‌‬ ‫راب���ردوودا چه‌ند فه‌رمانبه‌ر ‌ی وه‌زاره‌ت �ی‌‬ ‫ده‌ره‌و‌ه‌و چه‌ند باڵیۆز ‌ی ده‌ره‌و‌ه به‌ته‌نها‬ ‫وه‌زیر ‌ی ده‌ره‌و‌ه داینا؟ له‌به‌رئه‌و‌ه كه‌باڵیۆز‬ ‫داده‌ن��رێ��ت به‌پێ ‌ی ب �ه‌ش داده‌ن��رێ��ت بۆ‬ ‫الیه‌ن ‌ه سیاسییه‌كان‪ ،‬وه‌زی��ر ‌ی ده‌ره‌وه‌‬ ‫ناتوانێت باڵیۆز دانێت‪ ،‬ده‌بێت گوێبگرێت‬ ‫له‌حیزبه‌كان‪ ،‬ئینجا باڵیۆزه‌كان ره‌وانه‌ی‬ ‫واڵته‌كان بكات‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه هه‌ر پۆستێكت‬ ‫له‌عێراقدا هه‌بێت‪ ،‬ده‌سه‌اڵت ‌ی ته‌واوت نییه‌‪،‬‬ ‫جگ ‌ه ل �ه‌و‌ه له‌عێراقدا ك�ه‌س ده‌سه‌اڵتی‌‬ ‫ت �ه‌واو ‌ی نییه‌‪ ،‬مالك ‌ی س�ه‌رۆك وه‌زیرانه‌‪،‬‬ ‫وه‌زیرێك سه‌ر به‌حیزب ‌ی ده‌عوه‌ك ‌ه ‌ی تره‌‪،‬‬ ‫ده‌بێت ته‌له‌فون بكات بۆ سه‌رۆكه‌ك ‌هی‌‬ ‫ئ�ه‌وك��ات� ‌ه ب��ڕی��ار وه‌رب��گ��رێ��ت‪ ،‬وه‌زی��رێ��ك‬ ‫پارتیی ‌ه یان یه‌كێتیی ‌ه به‌هه‌ركامیان بڵێت‬ ‫ده‌بێت له‌پێشدا ته‌له‌فون بۆ سه‌رۆكه‌ك ‌هی‌‬ ‫خۆ ‌ی بكات ئینجا ده‌چێت بۆ سه‌فه‌ره‌كه‌‪،‬‬ ‫كه‌س له‌عێراقدا ده‌سه‌اڵت ‌ی ره‌های نییه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌و‌ه هه‌ر پۆستێك ‌ی سیادیت هه‌بێ‌‪،‬‬

‫‪ 140‬یه‌كێك ‌ه له‌خاڵه‌كان كه‌چاره‌سه‌ره‌‪،‬‬ ‫دوا ‌ی ئه‌و‌ه خه‌ڵك ده‌توانێت بگه‌ڕێته‌و‌ه بۆ‬ ‫كه‌ركوك‪ ،‬به‌اڵم كه‌ركوك ناگه‌ڕێته‌و‌ه سه‌ر‬ ‫هه‌رێم ‌ی كوردستان‪ ،‬خه‌ڵكیش بگه‌ڕێته‌وه‌‬ ‫بۆ به‌سره‌‪ ،‬كه‌ركوك هه‌ر ناگه‌ڕێته‌و‌ه سه‌ر‬ ‫هه‌رێم ‌ی كوردستان‪.‬‬ ‫دوا ‌ی ئه‌مان ‌ه بیر له‌وه‌بكرێته‌و‌ه ئایا‬ ‫كه‌ركوك ده‌كرێت ‌ه هه‌رێمێك ‌ی سه‌ربه‌خۆ یان‬ ‫ده‌گه‌ڕێنرێته‌و‌ه سه‌ر هه‌رێم ‌ی كوردستان‪،‬‬ ‫ئ �ه‌م �ه‌ش به‌ئاسان ‌ی ناكرێت ه�ه‌م��ووی‌‬ ‫پێكه‌وه‌و‌ه به‌نده‌‪ ،‬سونن ‌ه رازینیی ‌ه ماد‌هی‌‬ ‫‪ 140‬جێبه‌جێبكرێت‪ ،‬چونك ‌ه لێر‌ه ده‌بێت‬ ‫ك �ه‌رك��وك ب��خ��ات�ه‌و‌ه س��ه‌ر ك��وردس��ت��ان‪،‬‬ ‫له‌وێش كۆمه‌ڵێك ناوچ ‌ه ‌ی ئه‌نبار بداته‌وه‌‬ ‫به‌نه‌ج ‌هف‌و كه‌رب ‌هال‌و هه‌رگیز رازینابێت‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ئه‌مجار‌ه سه‌رۆك كۆمار كوردبێت‌و‬ ‫سه‌رۆك وه‌زیران شیع ‌ه بێت له‌وانه‌ی ‌ه بتوانن‬ ‫محه‌مه‌د حاجی محمود فۆتۆگراف‪ :‬گۆران ئه‌مان ‌ه رێكبكه‌ون‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ئه‌گه‌ر ��یسانه‌و‌ه داواكانی‌‬ ‫ده‌بێت به‌رێككه‌وتن ب��ڕی��ارب��ده‌ن‪ ،‬به‌اڵم خه‌ڵك ‌ی كوردستان به‌هه‌مان ده‌ردب��ران‪،‬‬ ‫له‌س ‌ێ پۆسته‌ك ‌ه ‌ی سه‌رۆك كۆمار‌و سه‌رۆك كشانه‌و‌ه له‌حكومه‌ت یان له‌هه‌موو پرۆس ‌هی‌‬ ‫وه‌زیران سه‌رۆك په‌رله‌مان گرنگ ‌ه یه‌كێكیان سیاس ‌ی عێراق‪ ،‬بژارێك ‌ی راسته‌؟‬ ‫محه‌مه‌د حاج ‌ی محمود‪ :‬باوه‌ڕناكه‌م‬ ‫كورد بێت‪ ،‬به‌تایبه‌ت س�ه‌رۆك كۆمار بۆ‬ ‫كورد ئه‌و هێزه‌ی هه‌بێت بتوانێت بكشێته‌وه‌‬ ‫كورد گرنگه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬هه‌میش ‌ه یه‌كێك له‌داواكانی‌ له‌عێراق‪ ،‬چونك ‌ه كاتێك ده‌كشێیته‌وه‌‬ ‫كورد جێبه‌جێكردن ‌ی ماد‌ه ‌ی ‪ 140‬بووه‌‪ ،‬هیچ چیده‌كه‌یت؟ ب ‌ه چ هێزێك ده‌كشێیته‌وه‌‪،‬‬ ‫لیست‌و س�ه‌رۆك وه‌زیرانێكیش نه‌یووتوه‌ چیده‌كه‌یت؟ ده‌كشێیته‌و‌ه‌و ده‌ڵێ ‌ی نه‌وت‬ ‫جێبه‌جێ ‌ی ناكه‌م‪ ،‬به‌اڵم پشتگوێشخراوه‌‪ ،‬ده‌نێرم ‌ه ده‌ره‌وه‌‪ ،‬عێراق به‌توركیا ده‌ڵێ‬ ‫ده‌ب��ێ��ت وه‌ف���د ‌ی ك���ورد ‌ی چ��ی بكات تا رایبگره‌‪ ،‬یان كاتێك بكشێیته‌و‌ه سه‌ری‬ ‫لیسته‌كان ناچار بن ماده‌ك ‌ه جێبه‌جێ مانگ بودجه‌كه‌ت ناداتێ ك ‌ه له‌حكومه‌تی‌‬ ‫عیراقه‌و‌ه بۆت دێت‪ ،‬ئێستا جاران نییه‌‪،‬‬ ‫بكه‌ن؟‬ ‫محه‌مه‌د حاج ‌ی محمود‪ :‬كه‌ده‌ڵێیت توركیا پشتیوان ‌ی ل�ه‌ب�ه‌غ��داد ده‌ك��ات‪،‬‬ ‫ماد‌ه ‌ی ‪ 140‬واده‌زانرێت كه‌ركوك ده‌خرێته‌وه‌ ئه‌مه‌ریكا‌و ئێران پشتیوان ‌ی لێده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫س �ه‌ر سلێمان ‌ی‌و هه‌ولێر‪ ،‬م���اد‌ه ‌ی ‪ 140‬هه‌موویان پشتیوان ‌ی له‌به‌غداد ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ده‌س����ت����وور‪ :‬ئ���ه‌گ���ه‌ر ئ���ه‌م چ���وار‬ ‫ئه‌وه‌نییه‌‪ ،‬ماده‌یه‌ك ‌ه بۆ گه‌ڕانه‌و‌ه ‌ی ئه‌و‬ ‫شوێنان ‌ه ‌ی حكومه‌ت ‌ی به‌عس له‌ناوچه‌كانی‌ ساڵه‌ش داواك��ان � ‌ی لیست ‌ه كوردییه‌كان‬ ‫ت��ر ‌ی داب��ڕی��وه‌‪ ،‬كۆمه‌ڵێك خاڵ ‌ی تێدایه‌ جێبه‌جێنه‌كران‌و كوردیش نه‌كشایه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و خه‌ڵكان ‌ه ‌ی له‌باشوره‌و‌ه به‌مه‌رسومی‌ س���وود ‌ی ب��ه‌ش��دار ‌ی پ��رۆس � ‌ه ‌ی سیاسی‌‬ ‫كۆمار ‌ی هاتوون بۆ كه‌ركوك‪ ،‬ئه‌وان ‌هی‌ له‌عێراق له‌كوێدایه‌؟‬ ‫محه‌مه‌د حاج ‌ی محمود‪ :‬له‌ڕاستیدا‬ ‫له‌كه‌ركوك به‌مه‌رسوم ‌ی كۆمار ‌ی ده‌ركراون‌‪،‬‬ ‫ئه‌و زه‌وی ‌ه ‌ی مه‌رسوم كراو‌ه به‌زه‌و ‌ی عه‌ره‌ب‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئێم ‌ه چاوه‌ڕێبین ئ �ه‌و‌ه ‌ی له‌چوار‬ ‫عه‌شیره‌ت هه‌ی ‌ه كه‌سه‌رۆك عه‌شیره‌ته‌که‌ ساڵ ‌ی راب��ردوودا جێبه‌جێكراوه‌‪ ،‬له‌چوار‬ ‫ع��ه‌ری��زه‌ی��داو‌ه به‌حكومه‌ت ‌ی عێراق ‌ی‌و ساڵ ‌ی داهاتووشدا ده‌كرێت؟ باوه‌ڕناكه‌م‬ ‫خۆیكردوو‌ه به‌عه‌ره‌ب‪ ،‬وات� ‌ه عه‌شیره‌ته‌ بكرێت‪ ،‬چونك ‌ه له‌چوار ساڵ ‌ی داهاتوودا‬ ‫ك��ورده‌ك � ‌ه ‌ی ك���ردوو‌ه ب �ه‌ع �ه‌ره‌ب‪ ،‬ده‌بێت ك��ورد ئ�ه‌و هێزه‌ی نیی ‌ه‌و ئ��ه‌و‌ه ‌ی چوار‬ ‫مه‌رسوم ‌ی كۆمار ‌ی بۆ ده‌ربكه‌یت تا ئه‌م ساڵ ‌ی راب���ردوو ‌ی پێناكرێت‪ ،‬ك��ورد له‌و‬ ‫عه‌شیره‌ت ‌ه بكه‌یته‌و‌ه به‌كورد‪ ،‬یان ئه‌وان ‌هی‌ بارودۆخانه‌دا چیبكات؟ پێویست ‌ه كورد‬ ‫له‌هه‌ولێرو سلێمانییه‌و‌ه ده‌گه‌ڕێنرێنه‌و‌ه بۆ هه‌وڵبدات ته‌ركیز له‌سه‌ر ده‌ستوور ‌ی عێراق‬ ‫كه‌ركوك‪ ،‬ده‌بێت مه‌رسوم ‌ی كۆماریان بۆ بكات‪ ،‬ده‌ستوور ‌ی عێراق ‌ی به‌و شێو‌هی‌‬ ‫ده‌ربچێت‪ ،‬ئه‌مان ‌ه پێویست ‌ی به‌و‌ه هه‌یه‌ هه‌ی ‌ه كه‌لێیش ‌ی ناڕازین بمێنێته‌و‌ه سوودی‌‬ ‫پار‌ه ‌ی بۆ خه‌رجبكه‌ت كه‌خه‌ڵكه‌ك ‌ه بڕواته‌وه‌ كورد ‌ی تێدایه‌‪ ،‬كورد ته‌نها ده‌ستوور ‌ی وه‌ك‬ ‫شوێنه‌ك ‌ه ‌ی خۆی‌‪ ،‬گوێم لێیبوو‌ه ده‌وترێت كارتێك ‌ه به‌ده‌ستییه‌وه‌‪ ،‬ئێستا داواده‌كه‌ن‬ ‫فاڵن كه‌س چه‌ك ‌ی قه‌ره‌بوو ‌ی وه‌رگرت ئه‌وه‌ ل��ه‌م خ��ول � ‌ه ‌ی داه���ات���وودا ‪ 51‬به‌ندی‌‬ ‫ماد‌ه ‌ی ‪ 140‬جێبه‌جێده‌كرێت‪ ،‬شت ‌ی وانییه‌‪ ،‬ده‌ستوور گۆڕانكار ‌ی تێدا بكرێت‪ ،‬بێگومان‬ ‫خه‌ڵك له‌الیه‌ن به‌عسه‌و‌ه ده‌ركراو‌ه پێویسته‌ هه‌وڵده‌ده‌ن ئه‌وان ‌ه ‌ی دژ ‌ی كوردن‪ ،‬جێگیری‌‬ ‫پار‌ه ‌ی بدرێتێ‌و بچێته‌و‌ه شوێنه‌ك ‌ه ‌ی خۆی‌‪ ،‬بكه‌ن‪ ،‬ئ��ه‌و‌ه ‌ی په‌یوه‌ند ‌ی به‌فیدراڵ ‌ی‌و‬ ‫ئه‌م ‌ه واجبێك ‌ه هیچ په‌یوه‌ند ‌ی به‌ماد‌هی‌ داه���ات‌و پێشمه‌رگ ‌ه‌وه‌ی ‌ه ئ�ه‌وان� ‌ه له‌ناو‬ ‫‪140‬ه‌و‌ه نییه‌‪ ،‬دوا ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی كه‌الر‌و چه‌مچه‌ماڵ‌ ده‌ستووره‌كه‌دا البده‌ن‪ ،‬ئێستا سونن ‌ه كار‬ ‫له‌سلێمان ‌ی دابڕا‌و خستیانه‌و‌ه سه‌ر كه‌ركوك‪ ،‬بۆ ئه‌و‌ه ده‌كات‪ ،‬باعه‌الو ‌ی ببێت ‌ه سه‌رۆك‬ ‫ئه‌وكات ‌ه ده‌وترێت ئه‌ر ‌ێ كه‌ركوك بخرێته‌وه‌ وه‌زیران بزان ‌ه هه‌موو ئه‌وان ‌ه ناكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫سه‌ر هه‌رێم ‌ی كوردستان یان نا‪ ،‬ده‌بێت كورد وه‌ك پێكهاته‌یه‌ك له‌كوردستان هێز‌و‬ ‫ریفراندۆم ‌ی بۆ بكه‌یت بزانێت خه‌ڵكه‌كه‌ پێگ ‌ه ‌ی هه‌یه‌‪ ،‬ده‌توانێت وه‌كو پێكهاته‌كه‌‬ ‫رازییه‌‪ ،‬عه‌ره‌ب رازییه‌‪ ،‬واڵتان ‌ی عه‌ره‌بی‌ پێ له‌سه‌ر مه‌سه‌ل ‌ه گرنگه‌كان داگ��رێ‪،‬‬ ‫رازی��ن‪ ،‬ئه‌مریكاو نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان ده‌بێت ك��ورد یاریچییه‌ك ‌ی باشبێت له‌و‬ ‫رازی��ن كه‌ركوك بخرێته‌و‌ه س�ه‌ر هه‌رێم‪ ،‬بارودۆخه‌ی ئێستا له‌عێراقدا هه‌یه‌‪ ،‬كورد‬ ‫نه‌خێر كه‌سیان رازینابن‪ ،‬خه‌ڵك ‌ی كه‌ركوك تائێستا ئامانج ‌ی خۆ ‌ی دیارینه‌كردووه‌‪،‬‬ ‫رازیی ‌ه باوه‌ڕناكه‌م‪ ،‬كاتێك باس ‌ی گه‌ڕانه‌و‌هی‌ كاتێك مالیك ‌ی‌و ئێران ده‌بینێت‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫كه‌ركوك بۆ سه‌ر هه‌رێم ده‌كه‌یت‪ ،‬كه‌ركوك مالیك ‌ی‌و شیعه‌مان پێباشه‌‪ ،‬كاتێك عه‌الو ‌ی‌و‬ ‫نزیك ‌ه ‌ی نیوملیۆن عه‌ر‌هب‌و توركمان ‌ی لێیه‌ ئه‌مه‌ریكا ده‌بینێت‪ ،‬ده‌ڵ��ێ��ت سونن ‌ه‌و‬ ‫رازینین‪ ،‬ده‌ڵێ ‌ی ده‌یخه‌مه‌و‌ه سه‌ر به‌غداد عه‌الویمان پێباشه‌‪ ،‬كورد ئامانجێك ‌ی نییه‌‬ ‫نیو ملیۆن كورد ‌ی لێی ‌ه رازینییه‌‪ ،‬ده‌بێت بڕیار ‌ی له‌سه‌ربدات له‌عێراقدا‪ ،‬چیده‌كات‌و‬ ‫چاره‌سه‌رێك ‌ی تر ‌ی بۆ بدۆزرێته‌وه‌‪ ،‬ده‌بێت چیده‌وێت له‌عێراقدا؟ له‌كوردستانیش دوو‬ ‫خه‌ڵك له‌وه‌تێبگات ماد‌ه ‌ی ‪ 140‬كه‌ركوك بۆچوون ‌ی جیاواز هه‌یه‌‪ ،‬بۆچوونێك عه‌الوی‌‬ ‫ناخاته‌و‌ه سه‌ر هه‌رێم ‌ی كوردستان‪ ،‬ماد‌هی‌ پێباش ‌ه بۆچوونێكیش مالیك ‌ی پێباشه‌‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫پشو و ‪11‬‬

‫ده‌گه‌ڕێته‌و ‌ه بۆ شانۆ‬ ‫بورهان محه‌مه‌د به‌پێشمه‌رگ ‌ه وه‌رنه‌گیراوه‌و‬

‫نازانێت چه‌ند گۆرانی هه‌یه‌‬ ‫سازدانی‪ :‬موحسین یاسین‬

‫هونه‌رمه‌ندی گۆرانیبێژ بورهان‬ ‫محه‌مه‌د س��اڵ��ی ‪ 1962‬له‌گه‌ڕه‌كی‬ ‫مه‌ڵكه‌ندی شاری سلێمانی له‌دایكبووه‌‪،‬‬ ‫تاوه‌كو قۆناغی ناوه‌ندی خوێندوه‌و‬ ‫ه�ه‌ر له‌ته‌مه‌نی منداڵیه‌وه‌ چووه‌ته‌‬ ‫چ��االك��ی ق��وت��اب��خ��ان�ه‌ك��ان‌و ل �ه‌ب��واری‬ ‫گۆرانی‌و شانۆدا كاریكردووه‌‪ ،‬خاوه‌نی‬ ‫ده‌نگێكی ره‌سه‌ن‌و ستایلێكی تایبه‌ته‌و‬ ‫تاكو ئێستا چه‌ندین كاسێت‌و گۆرانی‬ ‫باڵوكردووه‌ته‌وه‌و چه‌ندین كۆنسێرتی‬ ‫له‌ناوخۆ‌و ده‌ره‌وه‌ی كوردستان كردووه‌‪.‬‬ ‫ج��گ��ه‌ل��ه‌وه‌ش وه‌ك���و ئ �ه‌ك��ت �ه‌رو‬ ‫گۆرانیبێژ به‌شداری له‌چه‌ندین به‌رهه‌می‬ ‫شانۆییدا ك���ردووه‌‪ ،‬له‌ساڵی ‪1996‬‬ ‫روویكردووه‌ته‌ واڵتی هۆڵه‌نداو پاشان‬ ‫له‌ساڵی ‪ 2007‬به‌یه‌كجاری گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫ل�ه‌دی��م��ان�ه‌ی�ه‌ك��دا ل �ه‌گ �ه‌ڵ رۆژن��ام �ه‌ی‬ ‫ده‌ستوور باسی به‌شێك له‌ژیانی‌و كاره‌‬ ‫هونه‌رییه‌كانی ده‌كات‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬له‌ته‌مه‌نی منداڵیدا جگ ‌ه‬ ‫له‌هونه‌ر حه‌زو خۆزگه‌كانت چی بوون؟‬

‫ب����وره����ان م���ح���ه‌م���ه‌د‪ :‬ه��ی��واو‬ ‫ئ��اوات��م ئ���ه‌وه‌ ب���وو‪ ،‬پ��ێ��ش ئ���ه‌وه‌ی‬ ‫ب��ب��م ب�ه‌پ��ێ��ش��م�ه‌رگ�ه‌ ب��چ��ووم��ای�ه‌ت�ه‌‬ ‫په‌یمانگای هونه‌ره‌جوانه‌كان‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫زۆرب���ه‌داخ���ه‌وه‌ نه‌متوانی بخوێنم‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی ناچاربووم بچمه‌ شاخ‌و‬ ‫ببم به‌پێشمه‌رگه‌‪ .‬له‌شاخیش‪ ،‬بووم‬ ‫به‌یه‌كێك ل �ه‌دام �ه‌زرێ��ن �ه‌ران��ی تیپی‬ ‫مۆسیقای شه‌هید كارزان‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬ژیانی هاوسه‌ریت چۆن‬ ‫پێكهێنا؟‬ ‫بورهان خۆشناو‪ :‬به‌رێكه‌وت بوو‪،‬‬ ‫ماوه‌ی ‪ 10‬ساڵیشه‌ له‌یه‌كجابووینه‌ته‌وه‌و‬ ‫م��ن��داڵ��ێ��ك��م ه �ه‌ی �ه‌ ب���ه‌ن���اوی دی��ی �ه‌‪،‬‬ ‫ئێستاش دووب���اره‌ ژیانی هاوسه‌ریم‬ ‫پێكهێناوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬خاوه‌نی چه‌ند گۆرانیت‪،‬‬ ‫چه‌ند كاسێتی گۆرانیت هه‌یه‌؟‬ ‫ب��وره��ان خ��ۆش��ن��او‪ :‬ب��اوه‌ڕب��ك �ه‌‬ ‫ئێستاش گۆرانییه‌كانی خۆم نازانم‬ ‫چه‌نده‌‪ ،‬به‌اڵم گۆرانیم زۆره‌و ئاوازیشم‬ ‫زۆره‌و تاكو ئێستاش چه‌ند شیعرێكم‬ ‫وه‌كو كۆپله‌ داناوه‌و كردوومه‌ به‌گۆرانی‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬له‌حه‌فتاكاندا تیپی‬

‫نهێنی چاوه‌كانی دانیا‬ ‫گه‌یشت ‌ه سڕبیا‬

‫مۆسیقای سلێمانی تۆیان به‌ئه‌ندام‬ ‫وه‌رنه‌گرت هۆكاری ئه‌وه‌ چیبوو؟‬ ‫بورهان محه‌مه‌د‪ :‬بۆ ماوه‌ی ساڵێك‬ ‫له‌تیپی مۆسیقای سلێمانی ب��ووم‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌ئه‌ندام وه‌ریاننه‌گرتم‪ ،‬وتیان‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی تۆ له‌تیپی شانۆی ساالر‬ ‫ئه‌ندامیت ناتوانیت الی ئێمه‌ش ببیت‬ ‫به‌ئه‌ندام‪ ،‬چونكه‌ ئه‌وه‌ یاسایه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫وه‌كو ئه‌ندامێك هه‌ڵسوكه‌وتیان له‌گه‌ڵدا‬ ‫ده‌كردم‪.‬‬ ‫ده‌س���ت���وور‪ :‬م��اوه‌ی �ه‌ك �ه‌ هاتنی‬ ‫گۆرانیبێژانی بیانی بووه‌ته‌ مۆدێل‪،‬‬ ‫تاچه‌ند گرنگه‌ ئه‌و هه‌ماهه‌نگیه‌ له‌نێوان‬ ‫هونه‌رمه‌ندانی بیانی‌و كورددا هه‌بێت؟‬ ‫ب���وره���ان م��ح��ه‌م��ه‌د‪ :‬م��ن خ��ۆم‬ ‫له‌ئه‌وروپا ب��ووم‪ ،‬منیش كۆنسێرتم‬ ‫له‌هۆڵه‌ندا ك��ردووه‌و بێگانه‌بووم له‌و‬ ‫واڵته‌‪ ،‬هه‌نگاوێكی گه‌وره‌یه‌ هیوادارم‬ ‫ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ به‌رده‌وامبێت‌و ئه‌وان‬ ‫بێنه‌ ئێره‌‪ ،‬بیاناسین‌و ئێمه‌ش بچین بۆ‬ ‫ئه‌و واڵتانه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬تۆ ساڵی هه‌شتا بوویت‬ ‫به‌پێشمه‌رگه‌‪ ،‬منداڵ بوویت‪ ،‬چۆن‬ ‫له‌پێشمه‌رگایه‌تی وه‌ریانگرتیت؟‬

‫بورهان محه‌مه‌د‪ :‬به‌پێكه‌نینه‌وه‌ ‪..‬‬ ‫جاری یه‌كه‌م ده‌ریانكردم‌و وه‌ریاننه‌گرتم‪،‬‬ ‫له‌دوای ئه‌وه‌ش كه‌سوكارم پێیانزانی‬ ‫ئه‌وانیش نه‌یانهێشت‪ ،‬ب �ه‌اڵم جاری‬ ‫دووه‌م وه‌ریانگرتم‪.‬‬ ‫ده‌س�����ت�����وور‪ :‬ك���اری���گ���ه‌ری چ‬ ‫هونه‌رمه‌ندێكت به‌سه‌ره‌وه‌یه‌؟‬ ‫ب���وره���ان م���ح���ه‌م���ه‌د‪ :‬ه��ه‌م��وو‬ ‫ه��ون �ه‌رم �ه‌ن��ده‌ك��ان گ����ه‌وره‌ن ل��ه‌الم‌و‬ ‫ق��وت��اب��خ��ان��ه‌ن ب���ۆ م����ن‌و س����وودم‬ ‫لێوه‌رگرتوون‪ ،‬به‌اڵم كاریگه‌ری هیچ‬ ‫هونه‌رمه‌ندێكم به‌سه‌ره‌وه‌ نییه‌و گۆرانی‬ ‫كه‌س ناڵێمه‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬چ��ۆن چویته‌ تپیی‬ ‫شانۆی ساالر؟‬ ‫بورهان محه‌مه‌د‪ :‬به‌هۆی هاوڕێی‬ ‫ئ��ازی��زو خۆشه‌ویستم ك��اك نه‌هرۆی‬ ‫ساڵح ده‌لۆیی بوو چوومه‌ ئه‌و تیپه‌‪،‬‬ ‫ئێستا له‌شانۆگه‌رییه‌كدا به‌شدارم‪،‬‬ ‫ك���ه‌ی م��ام��ۆس��ت��ا ئ �ه‌ح��م �ه‌د س��االر‬ ‫گ�ه‌ڕای�ه‌وه‌ له‌ئه‌وروپا شانۆگه‌رییه‌كه‌‬ ‫پێشكه‌شده‌كه‌ین‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬كه‌ی گوێمان له‌به‌رهه‌می‬ ‫نوێت ده‌بێت؟‬

‫فرمێسكه‌كانی به‌كر مه‌عروف‬ ‫بۆ مانگی ره‌مه‌زانه‌‬ ‫ژه‌نیار له‌ هه‌ولێر‬

‫ده‌ستوور‬

‫دوای چل رۆژ وێنه‌گرتنی زنجیر‌ه‬ ‫درام����ای ت�ه‌ل�ه‌ف��زی��ون��ی “فرمێسك”‬ ‫له‌ده‌رهێنانی به‌كر مه‌عوف‪ ،‬ئێستا‬ ‫له‌قۆناغی مۆنتاژدایه‌و بڕی ‪ 95‬ملیۆن‬ ‫دیناری بۆ خه‌رجكراوه‌‪.‬‬ ‫به‌كر مه‌عروف ل ‌ه لێدوانێكیدا بۆ‬ ‫“ده‌س��ت��وور” وت��ی “زنجیر‌ه درام��ای‬ ‫ته‌له‌فزیونی “فرمێسك” له‌نووسینی‬ ‫ن���ازم دڵ��ب �ه‌ن��دو س��ی��ن��اری��ۆی س �ه‌اڵح‬ ‫ح �ه‌س �ه‌ن‌و له‌ده‌رهێنانی خ��ۆم‪ ،‬به‌ر‬ ‫له‌چه‌ند رۆژێ���ك ك��اری وێنه‌گرتنی‬ ‫له‌هه‌ولێر كۆتایی پێهات‌و ئێستا كاری‬ ‫مۆنتاژی بۆ ده‌كرێت”‪.‬‬ ‫وتیشی “ئ��ه‌م به‌رهه‌مه‌ ك� ‌ه ‪95‬‬ ‫ملیۆن دیناری بۆ خه‌رجكراوه‌‪ ،‬باس‬ ‫له‌چه‌ند كێشه‌یه‌كی كۆمه‌اڵیه‌تی نێو‬ ‫كۆمه‌ڵگای كوردی ده‌كات”‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ی به‌وه‌شكرد ئه‌م به‌رهه‌م ‌ه‬ ‫“ل ‌ه ‪ 15‬ئه‌لقه‌ پێكهاتووه‌‪ ،‬نزیكه‌ی ‪70‬‬ ‫ئه‌كته‌ری شاری هه‌ولێر تیایدا به‌شدارن‪،‬‬ ‫له‌مانگی ره‌مه‌زاندا پێشكه‌شده‌كرێت”‪.‬‬

‫خانمه‌ گۆرانیبێژی‬ ‫دووره‌ واڵت دانیا كه‌ئێستا‬ ‫له‌واڵتی هۆڵه‌ندا ده‌ژی‪،‬‬ ‫سه‌رقاڵی كلیپكردنی‬ ‫گۆرانییه‌كی نوێیه‌ به‌ناوی‬ ‫(چرا)‪ ،‬گروپی مۆزیكی‬ ‫كورد كاری ئاماده‌كردنی‬ ‫موزیكی له‌شاری سلێمانی‬ ‫بۆ ئه‌نجامداوه‌‪ ،‬له‌واڵتی‬ ‫هۆڵه‌نداش كاری میكس‌و‬ ‫ده‌نگی بۆ كراوه‌‪.‬‬ ‫جگه‌ له‌و گۆرانیه‌ش‪،‬‬ ‫گۆرانییه‌كی دیكه‌ی‬ ‫به‌ناوی (نهێنی‬ ‫چاو) له‌ستۆدیۆی‬ ‫به‌ڵكان له‌واڵتی سڕبیا‬ ‫تۆماركردووه‌و له‌الیه‌ن‬ ‫مۆزیسیان (هاریس لیۆ)‬ ‫وه‌ كاری ده‌نگی بۆ كراو ‌ه‬ ‫‪.‬‬

‫ته‌رازوو‬

‫(‪ 22‬ئه‌یلول ‪ 22 -‬ت‪ .‬یه‌که‌م)‬

‫ئ��اگ��ات له‌خه‌رجیه‌كانت بێت‪،‬‬ ‫ل���ه‌ب���ه‌رئ���ه‌وه‌ی ح��ه‌زده‌ك��ه‌ی��ت‬ ‫ل����ه‌و‌ه زی��ات��ر خ����ه‌رج بكه‌یت‬ ‫كه‌ده‌ستتده‌كه‌وێت‪ .‬ده‌ستباڵویت‬ ‫كێشه‌ی زۆرت بۆ دروستده‌كات‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌گه‌ر به‌رنامه‌ت هه‌بێ ژیانت‬ ‫باشتر ده‌ڕوات‪.‬‬

‫دوپشک‌‬

‫(‪ 23‬ت‪ .‬یه‌که‌م ‪ 21 -‬ت‪ .‬دووه‌م)‬

‫هه‌ستی ق��وڵ‌و به‌هێز خۆیان‬ ‫به‌سه‌ر ژیانتدا سه‌پاندووه‌‌و‬ ‫س���ۆزه‌ك���ان���ت ره‌ق�����ی زۆر‬ ‫ب���ه‌خ���ۆی���ان���ه‌وه‌ ده‌ب��ی��ن��ن‪.‬‬ ‫پێویستده‌كات بیر له‌و شتان ‌ه‬ ‫نه‌كه‌یته‌وه‌‌و خۆت به‌هه‌ندێك‬ ‫شتی دیكه‌وه‌ سه‌رقاڵ بكه‌یت‪.‬‬

‫که‌وان‬

‫بورهان محه‌مه‌د‪ :‬كۆمه‌ڵێك ئاوازی‬ ‫نوێم هه‌یه‌‪ ،‬گۆرانییه‌كم تۆماركردوو‌ه‬ ‫به‌نیازم كلیپی بكه‌م به‌ناوی (تاسه‌بار)‬ ‫ه‌‪ ،‬دوو گۆرانیشم الی مامۆستا (گۆران‬ ‫كامیل)ه‌و ئێستا كاری تێدا ده‌كات‪،‬‬ ‫كه‌یه‌كێكیان تێكستی (محه‌مه‌د عه‌زیز)‬ ‫ه‌و ئ��اوازی خۆمه‌و ئ��ه‌وه‌ی كه‌شیان‬ ‫ه��ۆن��راوه‌و ئ��اوازی خۆمه‌‪ ،‬شیعرێكی‬ ‫(ئه‌حمه‌د محه‌مه‌دو حه‌سه‌ن هه‌ڵه‌بجه‌)‬ ‫یم الیه‌و ئ��اوازم بۆ دان��اوه‌‪ ،‬به‌اڵم من‬ ‫نامه‌وێت سیدی بكه‌م‪ ،‬چونكه‌ ئه‌و‬ ‫پاره‌یه‌ی كه‌تیای خه‌رجده‌كه‌م نایه‌ته‌وه‌‬ ‫ده‌س��ت��م‪ ،‬ل��ه‌ب��ه‌رئ��ه‌وه‌ ه��ه‌وڵ��ده‌ده‌م‬ ‫ساڵی چه‌ند گۆرانییه‌ك تۆماربكه‌م‌و‬ ‫باڵویبكه‌مه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌به‌رنامه‌مدا‬ ‫بوو به‌رنامه‌یه‌ك پێشكه‌ش بكه‌م‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ماوه‌كه‌یه‌ سه‌رقاڵم به‌شانۆگه‌رییه‌كه‌وه‌‬ ‫ب��ه‌ن��اوی”ب��رای��م��ۆك”‪ ،‬م��ن میوانم‌و‬ ‫به‌رهه‌می كۆمه‌ڵه‌ی هونه‌ره‌ جوانه‌كانه‌و‬ ‫به‌نیازین بیبه‌ینه‌ ده‌ره‌وه‌ له‌پرۆڤه‌ش‬ ‫بووینه‌ته‌وه‌و چاوه‌ڕێده‌كه‌ین كه‌له‌واڵتی‬ ‫ئه‌ڵمانیا ل �ه‌ش��اری ب�ه‌رل��ی�ن‌و چه‌ند‬ ‫شارێكی تر نمایشی بكه‌ین‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫نه‌متوانیوه‌و كاتم زۆركه‌مه‌‪.‬‬

‫(‪ 22‬ت‪ .‬یه‌که‌م ‪ 20 -‬ک‪ .‬یه‌که‌م)‬

‫ه���ه‌ن���دێ���ك ش���ت رووده‌ده‌ن‬ ‫ك�ه‌ده‌ب��ن� ‌ه ه��ۆی ئ���ه‌وه‌ی هه‌ست‬ ‫به‌ناڕه‌زایه‌تی بكه‌یت‪ .‬پێویسته‌‬ ‫ئه‌و پرسیار‌ه له‌خۆت بكه‌یت كه‌ئایا‬ ‫یه‌كالییبوویته‌ته‌و‌ه له‌سه‌ر شتێكی‬ ‫دیاریكراو‪ ،‬بیرت له‌ئامانجێكی روون‬ ‫كردووه‌ته‌وه‌‪.‬‬

‫گیسک‬

‫سه‌تڵ ‬

‫(‪ 21‬ک‪ .‬یه‌که‌م ‪ 19 -‬ک‪ .‬دووه‌م)‬

‫(‪ 20‬ک‪ .‬دووه‌م ‪ 18 -‬شوبات)‬

‫پالن بۆ كاره‌كانت دابنێ‌ پێش‬ ‫ئ��ه‌وه‌ی ده‌ستیان پێ بكه‌ی‪.‬‬ ‫سه‌رگرتنی هه‌ركارێكت پێویستی‬ ‫به‌كاتێك ه �ه‌ی �ه‌‪ ،‬ل�ه‌ب�ه‌رئ�ه‌و ‌ه‬ ‫نابێت په‌له‌بكه‌یت‪ .‬له‌سه‌ره‌تای‬ ‫هه‌فته‌وه‌ هێمنی‌و كۆتاییه‌كه‌ی‬ ‫پڕچاالكی ده‌بێت‪.‬‬

‫ئ���ه‌م ه �ه‌ف��ت �ه‌ی �ه‌ زۆر دڵ��ت‬ ‫خۆشده‌بێـت‪ ،‬ب �ه‌ت �ه‌واوه‌ت��ی‬ ‫ل���ه‌وه‌ تێده‌گه‌یت كه‌ده‌بێت‬ ‫چی بكرێت‌و به‌چ شێوازێكیش‬ ‫ئه‌نجامبدرێت‪ .‬ئه‌و كارانه‌ی‬ ‫به‌نیوه‌ناچڵی به‌جێـتهێشتوون‬ ‫كاتی ته‌واوكردنیان هاتووه‌‪.‬‬

‫نه‌هه‌نگ‬

‫(‪ 19‬شوبات ‪ 20 -‬ئازار)‬

‫ه��ه‌س��ت��ده‌ك��ه‌ی��ت ك �ه‌ده‌ب��ێ��ت‬ ‫كه‌سێكی سه‌ربه‌خۆ‌و ئازادبیت‬ ‫ن����ه‌ك ك��ه‌س��ێ��ك��ی گ��ش��ت �ی‌و‬ ‫ك��ۆم �ه‌اڵی �ه‌ت��ی‪ .‬ب����ه‌ره‌و رووی‬ ‫كێشه‌یه‌ك ده‌بیته‌وه‌ كه‌پێویسته‌‬ ‫به‌باشی بیر له‌چاره‌سه‌ره‌كه‌ی‬ ‫بكه‌یته‌وه‌‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫‪ 10‬پشوو‬

‫كامكاران به‌كۆمه‌ڵێك‬ ‫چاالكییه‌و ‌ه ده‌چن ‌ه ئه‌وروپا‬

‫مه‌له‌ك رۆژهات‪ ،‬ده‌ریایه‌ك‬ ‫له‌عشق‌و خۆشه‌ویستی‬ ‫ده‌ستوور‬

‫خانمه‌ گ��ۆران��ی��ب��ێ��ژی ب��اك��ووری‬ ‫كوردستان مه‌له‌ك رۆژه��ات كه‌ئێستا‬ ‫له‌شاری هه‌ولێر ده‌ژی‪ ،‬له‌ئاینده‌یه‌كی‬ ‫نزیكدا ئه‌لبومێكی خۆی به‌ناوی (ده‌ریا‬ ‫ئه‌ڤینێ) باڵوده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌لێدوانێكیدا بۆ رۆژنامه‌ی ده‌ستوور‬ ‫ناوبراو ئاشكرایكرد كه‌ئه‌لبومه‌كه‌ی ‪12‬‬ ‫گۆرانی له‌خۆگرتووه‌و ئێستا كاره‌كانی‬ ‫له‌قۆناغی كۆتاییدایه‌‪.‬‬ ‫م �ه‌ل �ه‌ك ئ��ام��اژه‌ی بۆئه‌وه‌شكرد‬ ‫كه‌ئه‌لبومه‌كه‌ی له‌الیه‌ن كه‌ناڵی ڤین‬ ‫تیڤی باڵوده‌كرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫رۆژه��ات وتی “گۆرانیه‌كانم باسی‬ ‫دڵداری‌و عه‌شق‌و خۆشه‌ویستی ده‌كات‪،‬‬ ‫داواكارم له‌گوێگرانم‪ ،‬ئه‌لبومه‌كه‌م كۆپی‬ ‫نه‌كه‌ن‌و رێز له‌ماندووبونی هونه‌رمه‌ندان‬ ‫بگرن”‪.‬‬

‫ژه‌نیار له‌هه‌ولێر‬

‫كامكاره‌كان دوو كۆنسێرت له‌شاری‬ ‫ئۆسلۆو له‌نده‌ن سازده‌كه‌ن‌و به‌شداری‬ ‫له‌دوو فێستیڤاڵی جیهانیدا ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ه��ون �ه‌رم �ه‌ن��د ه��ۆش �ه‌ن��گ كامكار‬

‫له‌لێدوانێكیدا بۆ رۆژنامه‌ی ده‌ستوور‬ ‫رایگه‌یاند “ئ�ه‌گ�ه‌ر گرفتی ڤیزه‌مان‬ ‫نه‌یه‌ته‌ پێش‪ ،‬ئ�ه‌وا به‌نیازین له‌ ‪7‬ی‬ ‫مانگی ته‌مموزدا به‌شداری له‌فێستیڤاڵی‬ ‫جیهانی (ف���ۆرد) ل �ه‌ش��اری ئۆسلۆدا‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬هه‌روه‌ها ناوبراو ئاماژه‌ی بۆ‬

‫ئه‌وه‌شكرد له‌هه‌مان مانگدا ل �ه‌رۆژی‬ ‫‪24‬ی ته‌مموز له‌شاری له‌نده‌ن به‌شداری‬ ‫له‌فێستیڤاڵی م��ۆزی��ك��ی‪womad‬‬ ‫ده‌ك �ه‌ن‪ ،‬دواتریش رۆژی ‪25‬ی هه‌مان‬ ‫مانگ له‌شاری مانچسته‌ر كۆنسێرتێكی‬ ‫گۆرانی‌و مۆزیكی كوردی سازده‌كه‌ن‪.‬‬

‫چۆپی به‌ره‌و ‪ 2011‬هه‌نگاو ده‌نێت‬ ‫ده‌ستوور‬

‫چ��ۆپ��ی ف���ه‌ت���اح س��ه‌رق��اڵ��ی‬ ‫خ��ۆئ��ام��اده‌ك��ردن��ه‌ ب��ۆ ئه‌لبوم ‌ه‬ ‫ن��وێ��ی �ه‌ك �ه‌ی‪ ،‬ك �ه‌ل � ‌ه ‪ 12‬گ��ۆران��ی‬ ‫پێكهاتووه‌و تاوه‌كو ئێستا بێناوه‌و‬ ‫بڕیاره‌ له‌سه‌ره‌تای ساڵی ‪2011‬دا‬ ‫باڵویبكاته‌وه‌‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌كی نزیك له‌خانم ‌ه‬ ‫هونه‌رمه‌ندی گۆرانیبێژ چۆپی فه‌تاح‪،‬‬ ‫به‌رۆژنامه‌ی ده‌ستووری راگه‌یاند‬ ‫كه‌ناوبراو یه‌كێك له‌گۆرانییه‌كانی‬ ‫ئه‌لبومه‌ ئینگلیزیه‌كه‌ی به‌ناوی‬

‫(بیر له‌من بكه‌ره‌وه‌) كه‌تێكست‌و‬ ‫میلۆدی گ���ۆران ب��وره��ان موفتی‬ ‫زاده‌ی���ه‌ ل�ه‌واڵت��ی لوبنان له‌الیه‌ن‬ ‫ستافێكی هونه‌ری پڕۆفیشناڵ كاری‬ ‫كلیپی بۆكراوه‌و دوای ته‌واوكردنی‬ ‫كاره‌كانی له‌ئاینده‌یه‌كی نزیكدا‬ ‫باڵویده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و سه‌رچاوه‌یه‌ ئاشكراشیكرد‬ ‫جگه‌ له‌و گۆرانیه‌‪ ،‬چۆپی له‌ئێستادا‬ ‫سه‌رقاڵی گفتوگۆكردن ‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫كۆمپانیایه‌كدا ب��ۆ س��ازك��ردن��ی‬ ‫كۆنسێرتێك له‌شاری قامیشلۆ‪.‬‬ ‫ئه‌و سه‌رچاوه‌ی ‌ه وتی “چۆپی‬ ‫س �ه‌رق��اڵ��ی خ��ۆئ��ام��اده‌ك��ردن �ه‌ بۆ‬

‫ك���ارك���ردن له‌ئه‌لبومێكی ن��وێ��دا‬ ‫كه‌نزیكه‌ی ‪ 12‬گۆرانی له‌خۆده‌گرێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم تاكو ئێستا هیچ ناوێكی دیاری‬ ‫نه‌كردوه‌ بۆ ئه‌لبومه‌كه‌ی‪ ،‬میلۆدی‬ ‫گۆرانییه‌كانی ئه‌و ئه‌لبومه‌ش له‌الیه‌ن‬ ‫هه‌ریه‌ك له‌(بورهان موفتی زاده‌‪،‬‬ ‫رۆزب��ێ‪ ،‬مه‌مۆ‪ ،‬زانا ئه‌نوه‌ر‪ ،‬نیگار‬ ‫كامیل‪ ،‬هێمن حسێن) دانراوه‌و سودی‬ ‫له‌تێكستی ژماره‌یه‌ك شاعیری كۆن‌و‬ ‫نوێ وه‌رگرتوه‌‪ ،‬كاری دابه‌شكردنی‬ ‫ئه‌م ئه‌لبومه‌ش هونه‌رمه‌ند “هێمن‬ ‫حسێن” ئه‌نجامی ده‌دات‪ ،‬واش‬ ‫بڕیاره‌ ئ�ه‌م ئه‌لبوم ‌ه له‌سه‌ره‌تای‬ ‫ساڵی ‪ 2011‬باڵوبكرێته‌وه‌‪.‬‬

‫بارانی مـه‌ریــوان لــه‌سلێمانی ده‌بارێت‬ ‫ده‌شتی ئه‌نوه‌ر‬

‫دوای هه‌اڵتنیان له‌مه‌ریوان‪ ،‬گروپی‬ ‫ش��ان��ۆی��ی ب���اران ب �ه‌ن��ی��ازن له‌سلێمانی‬ ‫گ��روپ�ه‌ك�ه‌ی��ان زی��ن��دووب��ك �ه‌ن �ه‌وه‌و درێ��ژه‌‬ ‫به‌كاره‌كانیان بده‌ن‪.‬‬ ‫گروپی باران كه‌دواتر بوو به‌گروپی‬ ‫ش��ان��ۆی س �ه‌رش �ه‌ق��ام‪ ،‬ئێستا ل�ه‌ش��اری‬ ‫سلێمانین‌و به‌نیازن چاالكیه‌ هونه‌رییه‌كانیان‬ ‫ده‌ستپێبكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫جه‌مشیدی به‌هرامی له‌باره‌ی هاتنی‬ ‫ب��ۆ ك��وردس��ت��ان‌و هه‌ڵهاتنیان له‌ئیران‬

‫كاوڕ‬

‫(‪ 21‬مارس ‪ 20 -‬نیسان)‬

‫به‌باشی بیر ل��ه‌و ئامانجان ‌ه‬ ‫ب��ك �ه‌ره‌و‌ه ك ‌ه ل��ه‌راب��ردوودا بۆ‬ ‫ژیانی تایبه‌تیت دانابوو‪ ،‬چونكه‌‬ ‫له‌وانه‌ی ‌ه ئامانجه‌كانی ئێستا‌و‬ ‫راب��ردووت جیاوازییان هه‌بێت‪.‬‬ ‫ئ��ه‌م هه‌فته‌ی ‌ه چاالكیت زۆر‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬

‫گا‬

‫ب �ه‌ده‌س��ت��ووری وت “كاتێك له‌ماسته‌ر‬ ‫وه‌رگیرام‪ ،‬كێشه‌یان بۆ دروستكردم به‌هۆی‬ ‫م�ه‌س�ه‌ل�ه‌ی ن��اوچ�ه‌گ�ه‌ری��ت�ی‌و ن�ه‌ت�ه‌وه‌ی�ی‌و‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی خویندكاری‪ ،‬رێگه‌ی وتنه‌وه‌ی‬ ‫وانه‌م پێنه‌دراو نه‌یانهێشت كه‌ماسته‌ره‌كه‌م‬ ‫ته‌واوبكه‌م‪ ،‬بڕیارمدا له‌گه‌ڵ چه‌ند كه‌سێكی‬ ‫گروپه‌كه‌ی خۆماندا له‌كوردستانی باشوور‬ ‫درێژه‌ به‌كاره‌كانمان بده‌ین”‪.‬‬ ‫به‌هرامی وتی “به‌رنامه‌مان هه‌یه‌ بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ی ئیش بكه‌ین‪ ،‬به‌اڵم هێشتا چاو و‬ ‫ده‌ممان نه‌كراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬كۆمه‌ڵێك فیلم‌و كاری‬ ‫خۆمان پێیه‌ وه‌ك ئه‌رشیف‌و له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك‬

‫(‪ 21‬نیسان ‪ 20 -‬ئایار)‬

‫پێویست ‌ه گفتوگۆ بكه‌یت له‌باره‌ی‬ ‫ئ��ه‌و ب��اب �ه‌ت��ان �ه‌ی كاریگه‌ریی‬ ‫له‌سه‌ر ژیانت جێده‌هێڵن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫پێویست ‌ه په‌له‌نه‌كه‌یت تێیاندا‪.‬‬ ‫ره‌وتی هه‌ساره‌كان ئامۆژگاریت‬ ‫ده‌كه‌ن پێش بڕیاردان به‌باشی‬ ‫بیربكه‌یته‌وه‌‪.‬‬

‫دووانه‌‬

‫كه‌س قسه‌مانكردووه‌ بۆ زیندووكردنه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌و گروپه‌‪ ،‬چه‌ند شتێكمان به‌ده‌سته‌وه‌ی ‌ه‬ ‫وه‌ك ۆركشۆپ‌و ك��اری هونه‌ری بۆ شانۆ‬ ‫له‌كوردستان‪ ،‬به‌اڵم شانۆ الی ئێمه‌ نامۆیه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ هه‌ر ئه‌وه‌ وایكردووه‌ جۆره‌كانی شانۆ‬ ‫به‌باشی نه‌ناسرێت”‪.‬‬ ‫به‌هرامی ئاماژه‌ی به‌وه‌دا له‌ساڵی ‪2005‬‬ ‫یه‌كه‌مین فێستیڤاڵی شانۆی سه‌ر شه‌قام‬ ‫له‌مه‌ریوان ده‌ستیپێكرد‪ ،‬له‌ته‌واوی ئیرانه‌وه‌‬ ‫ب�ه‌ش��داری تێداكرا‪ ،‬چه‌ند خه‌اڵتێكیشان‬ ‫به‌ده‌ستهێناوه‌و له‌چه‌ند فێستڤاڵێكدا‬ ‫به‌شدارییانكردووه‌‪.‬‬

‫(‪ 21‬ئایار ‪ 20 -‬حوزه‌یران)‬

‫ئه‌م هه‌فته‌یه‌ تووشی هه‌ندێك‬ ‫له‌بیرچوونه‌وه‌ ده‌بیت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ه��ۆك��اری س��ه‌ره‌ك��ی هه‌موو‬ ‫ئ �ه‌وان �ه‌ نه‌بوونی ته‌ركیزه‌‪.‬‬ ‫ه����ه‌روه‌ك پێویسته‌ ئاگات‬ ‫له‌ده‌وروبه‌ره‌كه‌ت بێت‌و نه‌بیته‌‬ ‫هۆی بێزارییان له‌و رێگه‌یه‌وه‌‪.‬‬

‫قرژاڵ‬

‫(‪ 21‬حوزه‌یران ‪ 22 -‬ته‌موز)‬

‫ل����ه‌م م����اوه‌ی����ه‌دا ه��ه‌واڵ��ێ��ك‬ ‫له‌باره‌ی ته‌ندروستی كه‌سێك‬ ‫له‌هاوڕێكانت دڵته‌نگت ده‌كات‪.‬‬ ‫ل �ه‌پ��ش��ووه‌ك��ان��ت��دا س��ه‌ردان��ی‬ ‫س�ه‌ی��ران��گ��اك��ان ب��ك �ه‌‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫گه‌شتكردن سوودێكی زۆری بۆ‬ ‫ته‌ندروستی‌و ده‌روونت ده‌بێت‪.‬‬

‫شێر‬

‫(‪ 22‬ته‌موز ‪ 22 -‬ئاب)‬

‫ل����ه‌م ه���ه‌ف���ت���ه‌ی���ه‌دا ی �ه‌ك��ێ��ك‬ ‫ل�ه‌ه��اوڕێ��ك��ان��ت ده‌ب��ی��ن��ی ك��ه‌زۆر‬ ‫ده‌مێكه‌ هه‌واڵی یه‌كتر نازانن‪.‬‬ ‫هه‌ساره‌كان پێت ده‌ڵێن كه‌جارجار‬ ‫كه‌سه‌ نزیكه‌كانت به‌سه‌ربكه‌یته‌وه‌‪،‬‬ ‫چونكه‌ هاوڕێ‌ راستگۆكانت رۆڵیان‬ ‫ده‌بێت له‌ژیانتدا‪.‬‬

‫فه‌ریک‬

‫(‪ 22‬ئاب ‪ 22 -‬ئه‌یلول)‬

‫ئ���ه‌م ه �ه‌ف��ت �ه‌ی �ه‌ پێویستت‬ ‫ب �ه‌پ��ش��ووه‌‪ ،‬ه����ه‌روه‌ك نابێت‬ ‫كاره‌كان له‌خۆت قورس بكه‌یت‪.‬‬ ‫هه‌موو كاتێك پێویست ده‌كات‬ ‫كه‌ئه‌و كارانه‌ كه‌ به‌ئه‌نجامیان‬ ‫ده‌گه‌یه‌نیت پێیاندا بچیته‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌واڵێكی خۆشت پێده‌گات‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫په‌روه‌رده‌ ‪13‬‬

‫ی شكاوه‌!‬ ‫ی كورد ‌‬ ‫له‌خانه‌قین زمان ‌‬ ‫ی ئادابی خانه‌قین‪،‬‬ ‫ی كۆلێژ ‌‬ ‫خوێندكاران‌و راگرایه‌ت ‌‬ ‫داواده‌كه‌ن خوێندنیان بكرێت ‌ه عه‌ره‌بی‌‬ ‫فه‌رمان خێاڵنی‌ له‌خانه‌قین‬

‫خوێندكاران‌و مامۆستایان‌و راگرایه‌ت ‌ی‬ ‫كۆلێژ ‌ی ئاداب ‌ی خانه‌قین‪ ،‬داواده‌ك���ه‌ن یان‬ ‫مامۆستایه‌كیان بۆ دابنێن‪ ،‬كه‌زمان ‌ی كوردی‌‬ ‫به‌باش ‌ی بزانێت یان خوێندنیان بكرێت‌ه عه‌ره‌بی‌‪،‬‬ ‫بۆئه‌و‌ه ‌ی له‌كێش‌ه ‌ی زمان رزگاریان بێت‪.‬‬ ‫مامۆستایان ‌ی چه‌ند به‌شێك ‌ی كۆلێژی‌‬ ‫ئاداب ‌ی خانه‌قین له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی خوێندنیان به‌زمانی‌‬ ‫عه‌ره‌ب ‌ی ب��ووه‌‪ ،‬ناتوانن به‌باش ‌ی وانه‌كانیان‬ ‫بڵێنه‌وه‌و پرسیاره‌كان ‌ی تاقیكردنه‌وه‌كان‬ ‫بنووسن‪ ،‬له‌كاتێكدا له‌الیه‌ن زانكۆ ‌ی سلێمانیه‌وه‌‬ ‫ناچاركراون خوێندن له‌و كۆلێژ‌ه به‌زمان ‌ی كوردی‌‬ ‫بێت‪.‬‬ ‫هه‌نار خالید كچ‌ه خوێندكارێك ‌ی به‌شی‌‬ ‫جوگرافیای‌ه له‌قۆناغ ‌ی یه‌كه‌م‪ ،‬ده‌ڵێت له‌هه‌موو‬ ‫گه‌رمیاندا یه‌ك پڕۆفیسۆر هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫له‌به‌شه‌ك‌ه ‌ی ئێمه‌ی‌ه‌و ‪ 4‬مادد‌ه ده‌ڵێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ن‌ه له‌موحازه‌ره‌كان ‌ی به‌باش ‌ی تێده‌گه‌ین‪ ،‬نه‌‬ ‫پرسیاره‌كانیش ‌ی ده‌خوێنرێته‌و‌ه‌‪.‬‬ ‫هه‌نار ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات به‌هۆ ‌ی كێش‌هی‌‬ ‫زمانه‌وه‌‪ ،‬كه‌مامۆستاكانیان هه‌یان‌ه ئه‌وان‬ ‫باجه‌ك‌ه ‌ی ده‌ده‌ن‪ ،‬وت� ‌ی “هه‌موو ساڵێك‬ ‫زۆرین‌ه ‌ی خوێندكاران ‌ی ئه‌م به‌ش‌ه ده‌كه‌ونه‌‬ ‫خول ‌ی دووه‌م”‪.‬‬ ‫كوێستان ره‌فیق خوێندكار ‌ی به‌شی‌‬ ‫ده‌روونناس ‌ی له‌هه‌مان كۆلێژ‌ه له‌قۆناغ ‌ی سێیه‌م‪،‬‬ ‫ده‌ڵێت نازانێت بۆچ ‌ی سه‌رۆكایه‌ت ‌ی زانكۆی‌‬ ‫سلێمان ‌ی ئه‌و بڕیاره‌یان ده‌ركردووه‌‪ ،‬كه‌به‌زمانی‌‬ ‫كورد ‌ی له‌كۆلێژه‌ك‌ه ‌ی وان‌ه بخوێنرێت‪ ،‬له‌كاتێكدا‬ ‫جگ‌ه له‌مامۆستا ‌ی كوردۆلۆج ‌ی یه‌ك مامۆستا‬

‫هه‌ڵه‌ی رێنووسی تاقیكردنه‌وه‌کان‪،‬‬ ‫خوێندكارانی كۆلێژی ئادابی خانه‌قینی نیگه‌رانكردووه‌‪.‬‬

‫نیی‌ه له‌م كۆلێژ‌ه بزانێت به‌كورد ‌ی بنووسێت‌و‬ ‫بخوێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫كوێستان وت ‌ی “ به‌زمان ‌ی عه‌ره‌ب ‌ی بخوێنین‬ ‫باشتر‌ه له‌و‌ه ‌ی به‌م كوردیی‌ه ناته‌واو‌ه بخوێنین”‪.‬‬ ‫به‌رپرسان ‌ی كۆلێژه‌ك‌ه ه��اوڕان له‌گه‌ڵ‬ ‫خوێندكاره‌كانیانداو خوازیارن سه‌رۆكایه‌تی‌‬ ‫زانكۆ ‌ی سلێمان ‌ی وه‌اڵمیان بداته‌وه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬عیزه‌دین پااڵن ‌ی سه‌رۆك ‌ی به‌شی‌‬ ‫جوگرافیا له‌لێدوانێكدا بۆ ده‌ستوور ده‌ڵێت‬ ‫مامۆستاكان ‌ی كۆلێژه‌ك‌ه زۆرب‌ه ‌ی به‌هه‌وڵی‌‬ ‫هاوڕێیه‌ت ‌ی هێنراون له‌به‌عقوبه‌و خانه‌قینه‌وه‌‬ ‫كه‌خوێندنیان هه‌ر به‌عه‌ره‌ب ‌ی بووه‌‪ ،‬هیچ‬ ‫ئاشنایه‌تییه‌كیان له‌گه‌ڵ زمان ‌ی كوردیدا نییه‌‪،‬‬ ‫“بۆی‌ه پرسیارو مه‌لزه‌مه‌كانیان‪ ،‬كوردییه‌كی‌‬ ‫شكاوه‌و ته‌واو نییه‌“‪.‬‬ ‫كۆلێژ ‌ی ئاداب ‌ی خانه‌قین‪ ،‬سه‌ر به‌زانكۆی‌‬ ‫سلێمانیه‌و له‌ساڵ ‌ی ‪ 2004‬ك��راوه‌ت �ه‌وه‌و‬ ‫له‌به‌شه‌كان ‌ی كورد ‌ی‌و عه‌ره‌ب ‌ی‌و ئینگلیز ‌ی‌و‬

‫مێژوو و جوگرافیاو ده‌روونناس ‌ی پێكدێت‪.‬‬ ‫ی‬ ‫د‪ .‬فواد حسێن یاریده‌ده‌ر ‌ی راگر ‌‬ ‫كۆلێژ ‌ی ئاداب ‌ی خانه‌قین له‌لێدوانێكدا‬ ‫ی‬ ‫ب��ۆ ده‌س��ت��وور ده‌ڵ��ێ��ت‪ ،‬ته‌نها به‌ش ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌روونناس ‌ی‌و جوگرافیایان كێش‌ه ‌ی زمان ‌‬ ‫كوردییان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫د‪ .‬ف���واد حسێن وت��� ‌ی “ل��ه‌الی��ه‌ن‬ ‫سه‌رۆكایه‌ت ‌یزانكۆ ‌یسلێمانیه‌و‌هناچاركراوین‬ ‫به‌زمان ‌ی كورد ‌ی بخوێنین‪ ،‬مامۆستایانیش‬ ‫زمان ‌ی كوردیان ته‌واو نییه‌‪ ،‬به‌مه‌ش كێش‌ه بۆ‬ ‫خوێندكاران‌و ئێمه‌ش دروستده‌بێت”‪.‬‬ ‫م‪ .‬مه‌حمود شه‌فیق سه‌رۆك ‌ی به‌شی‌‬ ‫ده‌روونناس ‌ی كۆلێژ ‌ی ئاداب ‌ی خانه‌قین‬ ‫له‌لێدوانێكدا بۆ ده‌ستوور‪ ،‬وت ‌ی “ئێمه‌ش‬ ‫پێمان باش‌ه سه‌رۆكایه‌ت ‌ی زانكۆ ‌ی سلێمانی‌‬ ‫ی��ان كۆمه‌ڵێك مامۆستامان بۆ بنێرن‪،‬‬ ‫یان بڕیارێك ده‌ربكه‌ن بۆئه‌و‌ه ‌ی بتوانین‬ ‫خوێندنمان بكه‌ین به‌زمان ‌ی عه‌ره‌بی‌“‪.‬‬

‫ی‬ ‫ی هونه‌ره‌جوانه‌كان ‌‬ ‫په‌یمانگا ‌‬ ‫كه‌ركوك له‌سه‌ربازگه‌دایه‌‬ ‫ه‬ ‫ی له‌په‌یمانگاك ‌‬ ‫ی عێراق مۆڵه‌ت ‌‬ ‫ی په‌روه‌رد‌ه ‌‬ ‫وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫سه‌ندووه‌ته‌وه‌و هاوكارییان ناكات‌‬ ‫زانیار داقوقی‌ له‌كه‌ركوك‬

‫ی عێراق ‌‬ ‫ی‬ ‫وه‌زاره‌ت���� ‌ی پ�����ه‌روه‌رد‌ه ‌‬ ‫ی هونه‌ره‌جوانه‌كانی‌‬ ‫مۆڵه‌ت ‌ی له‌په‌یمانگا ‌‬ ‫ك���ه‌رك���وك س����ه‌ن����دووه‌ت����ه‌وه‌و هیچ‬ ‫هاوكارییه‌كیان ن��اك��ات‪ ،‬به‌رپرسان‌و‬ ‫خوێندكاران ‌ی په‌یمانگاك ‌ه ئاماژ‌ه به‌وه‌‬ ‫ده‌ده‌ن په‌یمانگاكه‌یان به‌ده‌ست كۆمه‌ڵێك‬ ‫كێشه‌و‌ه گیرۆد‌ه بووه‌‪ .‬‬ ‫ی ‪5‬س��اڵ�� ‌ه خ��وێ��ن��دك��اران�ی‌‬ ‫م����او‌ه ‌‬ ‫ی هونه‌ره‌جوانه‌كان ‌ی كه‌ركوك‬ ‫په‌یمانگ ‌ه ‌‬ ‫ی رژێ��م�ی‌‬ ‫ی س��ه‌رب��ازگ�� ‌ه ‌‬ ‫ل��ه‌ن��او ب��ی��ن��ا ‌‬ ‫پێشوودا ده‌وام ده‌ك���ه‌ن‪ ،‬حكومه‌تی‌‬ ‫عێراقیش موڵه‌ت ‌ی لێسه‌ندونه‌ته‌وه‌و‬ ‫هیچ هاوكارییه‌كیان ناكات‌و ره‌خنه‌ی‬ ‫ی كه‌ركوك هه‌یه‌‪.‬‬ ‫له‌په‌روه‌رد���ه ‌‬ ‫چاالك سدیق حه‌سه‌ن به‌ڕێوه‌به‌ری‌‬ ‫ی ه��ون��ه‌ره‌ج��وان��ه‌ك��ان��ی‌‬ ‫پ �ه‌ی��م��ان��گ��ا ‌‬ ‫ی ب �ه‌وه‌دا په‌یمانگای‌‬ ‫كه‌ركوك‪ ،‬ئاماژ‌ه ‌‬ ‫ه��ون �ه‌ره‌ج��وان �ه‌ك��ان � ‌ی ك��ه‌رك��وك سه‌ر‬ ‫ی حكومه‌ت ‌ی هه‌رێمی‌‬ ‫به‌وه‌زارت ‌ی په‌روه‌رد‌ه ‌‬ ‫كوردستانه‌‪ ،‬تائێستا حكومه‌ت ‌ی ناوه‌ند‬ ‫ی به‌خاوه‌ن ‌ی نه‌زانیوه‌‪.‬‬ ‫خۆ ‌‬ ‫ی پ��ه‌ی��م��ان��گ��ای‌‬ ‫ب����ه‌ڕێ����وه‌ب����ه‌ر ‌‬ ‫ه��ون �ه‌ره‌ج��وان �ه‌ك��ان � ‌ی ك��ه‌رك��وك وت�ی‌‬

‫“وه‌زاره‌ت������� ‌ی پ�������ه‌روه‌رد‌ه ‌ی ع��ێ��راق‌و‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌ت ‌ی پ��ه‌روه‌رد‌ه ‌ی كه‌ركوك‪،‬‬ ‫نه‌ك خۆیان به‌خاوه‌ن ‌ی په‌یمانگاكه‌مان‬ ‫نازانن‪ ،‬به‌ڵكو دژایه‌تیشمان ده‌كه‌ن”‪.‬‬ ‫ب����ه‌ڕێ����وه‌ب����ه‌ر ‌ی پ��ه‌ی��م��ان��گ��ای‌‬ ‫هونه‌ره‌جوانه‌كان ‌ی كه‌ركوك باس له‌كێشه‌و‬ ‫گرفته‌كان ده‌ك��ات‌و ده‌ڵێت “بینا ‌ی ئه‌و‬ ‫په‌یمانگای ‌ه پاشماو‌ه ‌ی سه‌ربازگ ‌ه ‌ی به‌عسی‌‬ ‫له‌ناوچووه‌‪ ،‬تائیستا بینا ‌ی تایبه‌تمان بۆ‬ ‫نه‌كراوه‌“‪.‬‬ ‫چاالك روونیكرده‌و‌ه به‌هۆ ‌ی كۆنی‌‬ ‫بیناك ‌ه سااڵن ‌ه نۆژه‌ن ‌ی ده‌كه‌ینه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌و‌ه سود ‌ی نییه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها شوێنه‌ك ‌هی‌‬ ‫بچوكه‌و جێگا ‌ی خوێندكاره‌کان ‌ی تێدا‬ ‫نابیته‌وه‌‪.‬‬ ‫په‌یمانگا ‌ی هونه‌ره‌جوانه‌كان ‌ی كه‌ركوك‬ ‫نزیك ‌ه ‌ی ‪ 450‬خوێندكار له‌سه‌رجه‌م‬ ‫به‌شه‌كان له‌هه‌ر چوار نه‌ته‌و‌ه ‌ی شاره‌كه‌‬ ‫له‌كوردو عه‌ر‌هب‌و توركمان كلدو ئاشوور‬ ‫تێیدا ده‌خوێنن‪.‬‬ ‫ئ���ه‌رك���ان ف���ه‌ره���اد خ��وێ��ن��دك��اری‌‬ ‫هونه‌ره‌جوانه‌كان ‌ی كه‌ركوك له‌به‌ش ‌ی شانۆ‬ ‫به‌ده‌ستوور ‌ی وت “ئێم ‌ه له‌م په‌یمانگایه‌دا‬ ‫وه‌ك سه‌ربازێك ده‌وام ده‌كه‌ین‪ ،‬نه‌ك وه‌ك‬ ‫خوێندكار”‪.‬‬ ‫خوێندكاران ره‌خن ‌ه ‌ی ئه‌و‌ه ده‌گرن‬

‫كه‌حكومه‌ت ‌ی ه �ه‌رێ��م ته‌نها گرنگ ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌كردنه‌و‌هی‌ په‌یمانگاك ‌ه داوه‌‪ ،‬هیچ‬ ‫ی‌و پێداویستیه‌كانیه‌وه‌‬ ‫به‌ته‌نگ كه‌موكوڕ ‌‬ ‫نییه‌‪.‬‬ ‫فاتم ‌ه ناهز موتعب خوێندكاری‌‬ ‫قۆناغ ‌ی پێنجی به‌ش ‌ی شانۆی ‌ه ئاماژ‌هی‌‬ ‫ب���ه‌وه‌دا حكومه‌ت ‌ی عێراق ‌ی ده‌ستی‌‬ ‫ی هونه‌ره‌جوانه‌كان ‌ی كه‌ركوك‬ ‫له‌په‌یمانگا ‌‬ ‫هه‌ڵگرتووه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر حكومه‌ت ‌ی هه‌رێمیش‬ ‫ی هونه‌ره‌جوانه‌كانی‌‬ ‫ده‌ست ‌ی له‌په‌یمانگا ‌‬ ‫ك���ه‌رك���وك ه �ه‌ڵ��گ��رێ��ت ش��اره‌ك��ه‌م��ان‬ ‫له‌هونه‌رمه‌ند بێبه‌ش ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ی كێشه‌و گرفته‌كانی‌‬ ‫ده‌رب�����ار‌ه ‌‬ ‫په‌یمانگاكه‌یان‪ ،‬فاتم ‌ه وت ‌ی “زۆرج��ار‬ ‫ی بچوک پ��ۆل�ه‌ك��ان له‌باخچ ‌هی‌‬ ‫ب�ه‌ه��ۆ ‌‬ ‫په‌یمانگاكه‌دا وان ‌ه ده‌خوێنین”‪.‬‬ ‫ی پ��ه‌ی��م��ان��گ��ای‌‬ ‫ب����ه‌ڕێ����وه‌ب����ه‌ر ‌‬ ‫هونه‌ره‌جوانه‌كان ‌ی كه‌ركوك ئاماژ‌هی‌‬ ‫ی رووخان ‌ی رژێم ‌ی پێشوو‪،‬‬ ‫به‌وه‌دا له‌دوا ‌‬ ‫حكومه‌ت ‌ی ناوه‌ند مۆڵه‌ت ‌ی لێسه‌ندونه‌ته‌وه‌و‬ ‫وه‌زاره‌ت��� ‌ی پ���ه‌روه‌رد‌ه خۆی كشانه‌وه‌و‬ ‫ی به‌خاوه‌ن ‌ی ئه‌و‬ ‫به‌هیچ جۆرێك خ��ۆ ‌‬ ‫په‌یمانگای ‌ه نازانێت‪ ،‬وت ‌ی “حكومه‌تی‌‬ ‫ناوه‌ند تائێستا ته‌نها پێنوسێك ‌ی بۆ ئه‌و‬ ‫په‌یمانگای ‌ه ته‌رخان نه‌كردووه‌‪ ،‬نیازی‌‬ ‫هاوكاریكردنیش ‌ی نییه‌“‪.‬‬

‫فایه‌ق سه‌عید‬

‫جيهانبينی په‌روه‌رده‌‬

‫‪faiekk@hotmail.com‬‬

‫به‌ڕێوه‌به‌ره‌ ده‌ركراوه‌كان‬ ‫ئه‌گه‌ر دادپه‌روه‌ری كۆمه‌اڵیه‌تی‌و راستگۆیی‌و به‌ئه‌مه‌كبوون بۆ‬ ‫هیچ بوارێكی دیكه‌ گرنگ نه‌بێت‪ ،‬ئه‌وه‌ بۆ بواری په‌روه‌رده‌ یه‌كێكه‌‬ ‫له‌و بنه‌مایانه‌ی به‌بێ ئه‌وانه‌ نه‌وه‌یه‌كی زۆر بێ ئابڕوو بێكه‌ڵك‬ ‫په‌روه‌ده‌ ده‌بێت‪.‬‬ ‫پرسی ده‌ركردن‌و گه‌ڕانه‌وه‌و دووباره‌ ده‌ركردن‌و سێ باره‌‬ ‫گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌رانه‌ی به‌شێوه‌یه‌كی جیاواز له‌ده‌سه‌اڵتی‬ ‫سیاسی بیرده‌كه‌نه‌وه‌‪ ،‬بووه‌ته‌ حیكایه‌تی رۆژو خه‌ریكه‌ ئابڕوی‬ ‫نه‌وه‌یه‌ك ده‌بات‪ .‬ده‌سه‌اڵتێك نه‌توانێت بیروڕای جیاوازی چه‌ند‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رێك‌و هاونیشتمانییه‌كی خۆی قبوڵ بكات‪ ،‬ده‌بێ چۆن‬ ‫واڵتێك به‌ڕێوه‌ببات‪ .‬بێگومان ئێستا ئێمه‌ باس له‌و به‌ڕێوه‌به‌رانه‌‬ ‫ده‌كه‌ین كه‌به‌هۆی ئینتیمابوون یا پشتیوانیكردنی بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫گۆڕانه‌وه‌ به‌ر غه‌زه‌بی یه‌كێتی نیشتمانی كه‌وتوون‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و‬ ‫كارمه‌ندو به‌ڕێوه‌به‌رو دادوه‌ررو رۆژنامه‌نووسانه‌ی دیكه‌ش كه‌م نین‬ ‫كه‌به‌هۆی ره‌خنه‌گرتنیان له‌هه‌ردوو حیزبی ده‌سه‌اڵت له‌كاره‌كانیان‬ ‫دوورخراونه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌بێ ئه‌وه‌ی كاربه‌ده‌سته‌ حیزبییه‌كان جورئه‌تی‬ ‫ئه‌وه‌ بكه‌ن به‌ڕوونی هۆكاری ئه‌و ده‌ركردنانه‌یان بۆ خه‌ڵك‬ ‫روونبكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫ترسنۆكی ده‌سه‌اڵتی سیاسی له‌واڵتی ئێمه‌دا تا ئه‌ندازه‌یه‌كه‌‬ ‫كه‌ئاماده‌یه‌ نكوڵی له‌هه‌موو كارێكی نه‌شیاوی خۆی بكات‪ .‬ئه‌گه‌ر ئه‌و‬ ‫كارمه‌ندو به‌ڕێوه‌به‌رانه‌ له‌دادگایه‌كی نێوده‌وڵه‌تی یا له‌الی رێكخراوه‌‬ ‫جیهانیه‌كانی مافی مرۆڤ‌و لێبوردنی نێوده‌وڵه‌تی سكااڵ له‌ده‌ست‬ ‫ده‌سه‌اڵتی كوردستان تۆمار بكه‌ن‪ ،‬ئه‌وه‌ دوای دوو رۆژ هه‌مان ئه‌و‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌ به‌وه‌ ناشیرینیان ده‌كات كه‌ئه‌وان هه‌وڵی ناشیرینكردنی‬ ‫ده‌سه‌اڵتی كوردی ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر دواكه‌وتوویی په‌روه‌رده‌و فۆڕم‌و شێوازه‌كانی وانه‌ووتنه‌وه‌‬ ‫كاریگه‌ری نێگه‌تیڤانه‌ی به‌سه‌ر یه‌ك به‌یه‌كی مندااڵن‌و خوێندكارانی‬ ‫ئه‌م واڵته‌وه‌ هه‌بێت‪ ،‬ئه‌وه‌ له‌الیه‌كی دیكه‌وه‌ ره‌فتاره‌ ناشیرینه‌كانی‬ ‫پیاوه‌ ناعاقله‌كانی ده‌سه‌اڵت ئه‌وه‌نده‌ی دیكه‌ جیهانێكی‬ ‫پارادۆكساڵیان بۆ وێنا ده‌كات‪.‬‬ ‫كاتێك خوێندكاره‌كان ئه‌وه‌ ده‌بینن مامۆستاو به‌ڕێوه‌به‌رو‬ ‫باوكه‌كانیان ته‌نها له‌به‌رئه‌وه‌ی دونیا به‌شێوه‌یه‌كی دیكه‌ ده‌بینن‪،‬‬ ‫پێیانوایه‌ ره‌نگی سور له‌شین یا قاوه‌یی جوانتره‌‪ ،‬پێیانوایه‌ حیزب‬ ‫ده‌بێ دادپه‌روه‌رتر بێت‪ ،‬پیانوایه‌ باخچه‌كان ده‌بێ به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫دیكه‌ بڕازێندرێنه‌وه‌‪ ،‬پێیانوایه‌ مرۆڤ ده‌توانێت به‌چه‌ندین شێوه‌ی‬ ‫جیاواز بیربكاته‌وه‌ ‪ ...‬هتد‪ .‬كاتێك ئه‌و خوێندكارو مندااڵنه‌‬ ‫ئه‌وه‌ ده‌بینن ته‌نها له‌به‌ر ئه‌و شته‌ سادانه‌ به‌ڕێوه‌به‌ره‌كانیان‬ ‫له‌قوتابخانه‌كانیان ده‌رده‌كرێن‌و ناگه‌ڕێنه‌وه‌‪ ،‬ته‌نها له‌به‌ر ئه‌و شتانه‌‬ ‫مامۆستاكانیان ناتوانن جارێكی دیكه‌ له‌هه‌مان پۆلدا وانه‌یان پێ‬ ‫بڵێنه‌وه‌و گاڵته‌یان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن به‌بێ ئه‌وه‌ بتوانن خواحافیزییه‌كی‬ ‫ئاساییان لێبكه‌ن‪ .‬كاتێك ئه‌وان ئه‌م نادادپه‌روه‌ری‌و جوداكاری‌و‬ ‫هه‌ڵوێسته‌ ناشیرینانه‌ له‌ده‌سه‌اڵتێكی خۆماڵییه‌وه‌ ده‌بینن‪ ،‬كه‌خۆی‬ ‫به‌داهێنه‌ری هه‌موو شته‌ جوانه‌كانی ئه‌و واڵته‌ داده‌نێت‪ ،‬ئه‌وكاته‌ ‬ ‫هه‌موو شته‌كانی ده‌وروپشتیان وه‌كو دوو جیهانی پارادۆكسال‬ ‫ده‌بینن‪ .‬ئه‌وه‌ش فێرده‌بن نه‌ ئه‌و ده‌سه‌اڵته‌ خۆماڵی‌و دڵسۆزه‌و‬ ‫نه‌دڵیشیان به‌وانه‌ خۆش ده‌بێت كه‌وانه‌یان پێده‌ڵێنه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫فێری درۆیان كردوون‪ .‬ئه‌م شێوه‌ مامه‌ڵه‌كردنه‌ی ده‌سه‌اڵت یاریكردنه‌‬ ‫به‌ئاگرێك كه‌هه‌مووان له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌سوتێنێت‪ .‬ئه‌و مندااڵنه‌‬ ‫ئه‌وه‌ له‌به‌ڕێوه‌به‌رو مامۆستاكانیانه‌وه‌ فێربوون كه‌مرۆڤ ده‌بێ‬ ‫به‌شێوه‌ی جیاواز بیربكاته‌وه‌و تاده‌توانێت دادپه‌روه‌رو راستگۆ‬ ‫بێت‪ .‬ئه‌وه‌ش فێربوون كه‌ده‌بێ هه‌موو كه‌س له‌به‌رامبه‌ر یاسادا‬ ‫وه‌كو یه‌كبن‌و هیچ كه‌سێكیش بۆی نییه‌ به‌هۆی بیروبۆچوونی‬ ‫جیاوازه‌وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی لێبكرێت‪ .‬هاوكات ئه‌و مندااڵنه‌ ئه‌وه‌ش ده‌بینن‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی دادوه‌رێك ره‌خنه‌یه‌كی دڵسۆزانه‌ ده‌گرێت له‌كاره‌كه‌ی‬ ‫دوورده‌خرێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش ده‌بینن كاتێك رۆژنامه‌نووسێك موناجات‬ ‫له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌كات‪ ،‬خه‌ڵتانی خوێن ده‌كرێت‪ .‬ئه‌وه‌ش ده‌بینن‬ ‫كاتێك سه‌رۆك به‌هه‌موو ئه‌و ده‌سه‌اڵته‌ زه‌به‌الحه‌ی كه‌هه‌یه‌تی‬ ‫له‌الیه‌ك هه‌ڕه‌شه‌ له‌هاونیشتمانه‌كانی خۆی ده‌كات‌و له‌الیه‌كی‬ ‫دیكه‌شه‌وه‌ ئه‌وه‌ دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌نابێت هیچ كه‌سێك له‌به‌ر‬ ‫بیروبۆچوونی جیاواز هه‌ڕه‌شه‌ی لێبكرێت‪ .‬ئه‌و خوێندكارو مندااڵنه‌‬ ‫ئه‌وه‌ش ده‌بینن كاتێك ده‌سه‌اڵت هه‌ر شتێك له‌ده‌ستی خۆیدا نه‌بێت‌و‬ ‫وه‌كو خۆی بیرنه‌كاته‌وه‌ به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك به‌فه‌وزا وێنای ده‌كات‌و‬ ‫ناشیرینیان ده‌كات ‪...‬هتد كاتێك ئه‌وان ئه‌و هه‌موو نادادپه‌روه‌ریی‌و‬ ‫درۆیه‌ ده‌بینن كه‌ته‌نانه‌ت گه‌یشتووه‌ته‌ ناو پۆله‌كانیشیان ئیدی به‌چ‬ ‫شێوه‌یه‌ك بڕوایان به‌و ده‌سه‌اڵته‌ هه‌بێت‪ .‬به‌چ شێوه‌یه‌ك بڕوایان‬ ‫به‌مامۆستاو به‌ڕێوه‌به‌ره‌كانی خۆیان بمێنێت‌و متمانه‌یان پێبكه‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ دادكۆكیكردن نییه‌ له‌و به‌ڕێوه‌به‌ره‌ ده‌ركراوانه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی‬ ‫پشتیوانی له‌گۆڕان ده‌كه‌ن‪ .‬ئێمه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ داكۆكی له‌هه‌موو‬ ‫مامۆستاو به‌ڕێوه‌به‌رو رۆژنامه‌نووس‌و دادوه‌رێك ده‌كه‌ین كه‌خۆی‬ ‫له‌بارودۆخێكی له‌م شێوه‌یه‌دا ببینێته‌وه‌‪ ،‬ئیدی سه‌ر به‌ده‌سه‌اڵت‬ ‫بێت یا كه‌سێكی ئاسایی ئه‌م نیشتیمانه‌‪ .‬ده‌بێ ئه‌م هێرش‌و ره‌وته‌‬ ‫ناشیرینه‌ی ده‌سه‌اڵتی كوردی گرتوویه‌تیه‌به‌ر كۆتایی پێ بێت‪.‬‬ ‫ئه‌م هه‌نگاوه‌ی ده‌سه‌اڵت ده‌بێ به‌هه‌ر شێوه‌یه‌ك بووبێت له‌رێگه‌ی‬ ‫عه‌قڵ‌و مه‌نتیقه‌وه‌ چاره‌سه‌ر بكرێت‌و بڕیار بدرێته‌ ده‌ست كه‌سانێكی‬ ‫به‌ویژدان‌و عاقڵ‪ .‬ده‌سه‌اڵت ده‌بێ هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌‬ ‫سه‌ر كاره‌كانیان‌و چیتر جیهانبینی خوێندكارو منداڵه‌كانمان‬ ‫نه‌شێوێنێت‪ ،‬ئه‌گه‌رنا هیچ مانایه‌ك بۆ دادپه‌روه‌ری كۆمه‌اڵیه‌تی له‌م‬ ‫واڵت��‌دا نامێنێته‌وه‌‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫‪ 12‬ته‌ندروستی‬

‫له‌هاویندا‪ ،‬گۆشتی بازاڕه‌كانی هه‌رێم زیانی زۆرتر ‌ه له‌سووده‌كانی‬ ‫بێستون فه‌تاح‬

‫به‌پێی س��ت��ان��دارده‌ جیهانییه‌كانی‬ ‫شوێنی هه‌ڵگرتن‌و فرۆشتنی گۆشت‪،‬‬ ‫ئ �ه‌و گۆشته‌ی ل�ه‌ب��ازاڕه‌ك��ان��ی هه‌رێمدا‬ ‫ده‌ف��رۆش��ێ��ت‪ ،‬م �ه‌رج��ی ت�ه‌ن��دروس��ت�ی‌و‬ ‫ستانداردی جیهانی تێدانییه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی ئه‌و ستاندارد‌ه جیهانیانه‌‪،‬‬ ‫نابێت گۆشت بۆ چه‌ند خوله‌كێكیش‬ ‫ب��ێ��ت ل������ه‌ده‌ره‌وه‌ی س����اردك����ه‌روه‌وه‌دا‬ ‫ب �ه‌دان �ه‌پ��ۆش��راوی داب��ن��رێ��ت‪ ،‬ه�ه‌روه‌ه��ا‬ ‫رێ��ن��م��ای��ی �ه‌ك��ان��ی ب��ه‌ش��ی چ���اودێ���ری‬ ‫ته‌ندروستی‌و رێنماییه‌كانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‬ ‫ڤێتنه‌ری هه‌رێم‪ ،‬جێبه‌ج ‌ێ نه‌كراو‌ه له‌و‬ ‫فرۆشگایانه‌دا‪.‬‬ ‫رێنماییه‌كانه‌و‌ه‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌وه‌ی‬ ‫له‌هه‌موو شاره‌كانی هه‌رێمدا‪ ،‬له‌م پل ‌ه‬ ‫گه‌رمایه‌ی هاویندا گۆشت بۆ م��اوه‌ی‬ ‫چه‌نده‌ها كاتژمێر ب �ه‌دان �ه‌پ��ۆش��راوی‌و‬ ‫ب�� ‌ێ س����اردك����ه‌ره‌و‌ه ه��ه‌ڵ��ده‌واس��رێ��ت‪،‬‬ ‫گ��ه‌ر پ��اراس��ت��ن��ی گ��ۆش �ت‌و فرۆشتنی‬ ‫له‌ناو بازاڕه‌كانی هه‌رێمدا به‌سیستم ‌ه‬ ‫جیهانییه‌كان ب����ه‌راورد بكرێت‪ ،‬ئه‌و‬ ‫گۆشته‌ی هاوواڵتیان به‌كاریده‌هێنن زیانی‬ ‫زۆرتر‌ه له‌سووده‌كانی‪.‬‬ ‫شوێنی فرۆشتنی گۆشت له‌واڵتانی‬ ‫پێشكه‌وتوودا‪ ،‬وا رێكخراو‌ه ل �ه‌رووی‬ ‫ج��وان��ی��ی �ه‌و‌ه زۆرج����ار ده‌شوبهێنرێن‬ ‫ب���ه‌ده‌رم���ان���خ���ان���ه‌ك���ان‪ ،‬گ��ۆش��ت �ه‌ك��ان‬ ‫جیاكراونه‌ته‌وه‌و له‌ناو س��اردك �ه‌ره‌وه‌ی‬ ‫شووشه‌یدان‪ ،‬الكه‌كان له‌ناو ساردكه‌ره‌وه‌و‬ ‫ب���ه‌س���ت���ه‌ردان‪ ،‬ب �ه‌پ��ێ��ی پێداویستی‬ ‫ده‌رده‌ه��ێ��ن��رێ��ن‪ ،‬پ��ارچ��ه‌ی گۆشته‌ك ‌ه‬ ‫ج��ی��اك��راوه‌ت �ه‌وه‌و به‌نایلۆنی سلبۆفان‬ ‫داپ��ۆش��راوه‌و له‌به‌رده‌میدا جۆره‌كه‌ی‬ ‫نووسراوه‌‪ ،‬ئه‌و كه‌سه‌ی ده‌یكڕێت ته‌نها‬ ‫لێنانی له‌سه‌ره‌‪.‬‬ ‫م �ه‌رج �ه‌ك��ان��ی ف��رۆش��ت��ن��ی گۆشت‬ ‫له‌هه‌رێمدا‬ ‫گه‌ر ئه‌م مه‌رجان ‌ه جێبه‌ج ‌ێ بكرێت‪،‬‬ ‫ده‌بێت دوكانی گۆشتفرۆشه‌كانی ئه‌م‬ ‫هه‌رێم ‌ه دابخرێن‪ ،‬وه‌ك ئه‌وه‌ی زۆرینه‌ی‬ ‫ئ���ه‌و ف��رۆش��گ��ای��ان � ‌ه گ��ۆش��ت��ی��ان به‌ب ‌ێ‬ ‫ساردكه‌ره‌و‌ه هه‌ڵواسیوه‌‪.‬‬ ‫ب�ه‌پ��ێ��ی رێنماییه‌كانی رێ��ب �ه‌ری‬ ‫سه‌ربڕینخانه‌كانی هه‌رێم (چاپی ‪،)1999‬‬ ‫پێویست ‌ه "گ��ۆش��ت له‌شوێنی تایبه‌ت‬ ‫به‌خۆی بفرۆشرێت‪ ،‬ناكرێت فرۆشتنی‬ ‫جۆرێك زیاتر له‌گۆشت له‌هه‌مان شوێندا‬

‫له‌کوردستاندا گۆشت داواکاری زۆری له‌سه‌ره‌‬ ‫بێت‪ ،‬پێویست ‌ه ریكالم ده‌رباره‌ی جۆری‬ ‫گۆشته‌ك ‌هی‌و نرخه‌كه‌ی هه‌ڵبواسرێت‪.‬‬ ‫مه‌رج ‌ه ته‌ندروستییه‌كانی فرۆشتنی‬ ‫گۆشت‬ ‫به‌پێی هه‌مان رێنمایی كه‌گرنگترین‬ ‫خاڵه‌كانی جێبه‌جی نه‌كراوه‌‪" ،‬پێویست ‌ه‬ ‫گۆشته‌ك ‌ه سه‌المه‌ت بێت‪ ،‬بۆ خواردنی‬ ‫م��رۆی��ی بشێت‪ ،‬م��ۆری ته‌ندروستی‬ ‫پێوه‌بێت‪ ،‬له‌الیه‌ن سه‌رپه‌رشتیاری‬ ‫تایبه‌ته‌و‌ه پشكنینی ب��ۆ كرابێت‪،‬‬ ‫پێویست ‌ه له‌ناو ساردكه‌ره‌و‌ه دابنرێت‪،‬‬ ‫داپ��ۆش��راب��ێ��ت ب �ه‌پ��ارچ �ه‌ی �ه‌ك شاش‬ ‫ی��ان ج��ۆر‌ه نایلۆنێك بۆ پاراستنی‬ ‫له‌كاریگه‌رییه‌كانی ژینگه‌و ته‌پوتۆزو‬ ‫مێرووه‌كان"‪.‬‬ ‫ئ����ه‌و م���ه‌رج���ان���ه‌ی پ��اب��ه‌ن��دن‬ ‫به‌گۆشتفرۆشه‌كانه‌وه‌‬ ‫"نابێت فرۆشیاره‌كان تووشبووبن‬ ‫یان هه‌ڵگری نه‌خۆشیی ‌ه گواستراوه‌كان‬ ‫بن‪ ،‬خاوه‌نی بڕوانامه‌ی ته‌ندروستی‬ ‫له‌شساغی بن‪ ،‬ده‌ستیان‌و روویان پاك‬ ‫بێت‪ ،‬به‌رگی سپی تایبه‌تی بپۆشن‪،‬‬ ‫رێنمایی ‌ه ته‌ندروستیی ‌ه گشتییه‌كان‌و‬ ‫ێ بكه‌ن"‪.‬‬ ‫كه‌سایه‌تییه‌كان جێبه‌ج ‌‬ ‫ئه‌و مه‌رجانه‌ی پابه‌ند‌ه به‌شوێنی‬ ‫فرۆشتنه‌وه‌‬ ‫دوك��ان��ێ��ك��ی گ��ۆش��ت��ف��رۆش��ێ��ك‬

‫ده‌ستناكه‌وێت هه‌موو مه‌رجه‌كان‌و‬ ‫ێ كردبێت‪،‬‬ ‫رێنمایی حكومه‌تی جێبه‌ج ‌‬ ‫له‌هه‌موو هه‌رێمدا گۆشتفرۆشێك نابینیت‬ ‫به‌رگی سپی پۆشی بێت‪ ،‬له‌دووسه‌د‌ه‬ ‫له‌مه‌وپێش‌و زیاتریش ك��ۆت�ه‌ی دار‬ ‫به‌كارده‌هێنن‪ ،‬هیچ گۆشتفرۆشێك نیی ‌ه‬ ‫چه‌قۆی كاره‌بایی به‌كاربهێنێت‪ ،‬گه‌لێك‬ ‫كه‌موكوڕی تر‪.‬‬ ‫گرنگی گۆشت‬ ‫گۆشت داده‌نرێت به‌سه‌رچاوه‌یه‌كی‬ ‫بنه‌ڕه‌تی پرۆتینی ئاژه‌ڵیی‪ ،‬سه‌ره‌رای‬ ‫كۆمه‌ڵێك سوودیتر‪ ،‬كه‌ده‌بێت ‌ه هۆكاری‬ ‫چ��االك��ك��ردن��ی ده‌ردان����ی رژێنه‌كانی‬ ‫ج �ه‌س��ت �ه‌ی م���رۆڤ وه‌ك ده‌ردان����ی‬ ‫ده‌رهاویشته‌كانی گه‌ده‌‪ ،‬له‌هه‌مانكاتدا‬ ‫ب���ۆ م���اوه‌ی���ه‌ك���ی زۆر ل���ه‌گ���ه‌ده‌دا‬ ‫ده‌مێنێته‌وه‌‪ ،‬هه‌ر بۆی ‌ه كه‌سه‌ك ‌ه هه‌ست‬ ‫به‌برسێتی ناكات‪ ،‬پێشكه‌وتنی گه‌الن‌و‬ ‫دواكه‌وتنیان به‌ئاستی چه‌ند پێوانه‌یه‌ك‬ ‫به‌ستراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬یه‌كێك له‌و پێوانان ‌ه‬ ‫بریتی ‌ه ل��ه‌وه‌ی تاكێك رۆژان�� ‌ه چه‌ند‬ ‫پرۆتینی ئاژه‌ڵی ده‌ستده‌كه‌ێت‪ ،‬بۆ‬ ‫نمون ‌ه له‌ئه‌وروپاو ئه‌مه‌ریكاو واڵتانی‬ ‫كه‌نداو هه‌رتاكێك رۆژان ‌ه ‪50‬ـ‪ 70‬گرام‬ ‫ده‌خۆن‪ ،‬به‌اڵم به‌پێی رێنمایی رێكخراو‌ه‬ ‫ته‌ندروستیی ‌ه جیهانییه‌كان‪ ،‬نزمترین‬ ‫ئاستی ده‌سكه‌وتنی رۆژانه‌ی گۆشت بۆ‬ ‫تاكێك ‪ 35‬گرامه‌‪.‬‬ ‫ئاكاره‌كانی گۆشتێكی ته‌ندروست‌و‬

‫شیاو بۆ خواردن‬ ‫گۆشت داده‌نرێت به‌ناوه‌ندێكی باش‬ ‫بۆ گه‌شه‌كردن‌و زۆربوونی به‌كتریاكان‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌و‌ه زوو خراپ ده‌بێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫كه‌وت ‌ه به‌ر بارودۆخێكی گونجاو بۆ‬ ‫گه‌شه‌كردنی به‌كتریایی‌و یان كارلێك ‌ه‬ ‫كیمیاوییه‌كان‌و ئه‌نزیمییه‌كان‪.‬‬ ‫پ���ێ���وی���س���ت��� ‌ه پ����ارێ����زگ����اری‬ ‫له‌به‌رهه‌مهێنانی گۆشتێكی خاوێن‬ ‫بكرێت‪ ،‬به‌كه‌مكردنه‌وه‌ی هۆكاره‌كانی‬ ‫پیسبوونی به‌و په‌ڕی تواناو كاركردن‬ ‫له‌سه‌ر گه‌شه‌نه‌كردنی ئه‌و هۆكارانه‌و‬ ‫زۆرنه‌بوونیان‪.‬‬ ‫ده‌ب��ێ��ت ئ���ه‌م خ��ااڵن�� ‌ه ب�ه‌ه�ه‌ن��د‬ ‫وه‌ربگیرێت له‌هه‌ڵگرتنی گۆشتدا‪:‬‬ ‫‪.1‬بڕی كاریگه‌ری رێگای هه‌ڵگرتن‬ ‫له‌سه‌ر به‌رهه‌مهێنه‌ر‪.‬‬ ‫‪ .2‬زه‌ره‌رم��ه‌ن��دی ته‌ندروستی‬ ‫له‌سه‌ر به‌كارهێنه‌ر‪.‬‬ ‫‪.3‬پله‌ی دابه‌شكردن‌و خستن ‌ه بازاڕو‬ ‫گیروگرفته‌كانی‪.‬‬ ‫‪.4‬م���اوه‌ی گونجاو بۆ هه‌ڵگرتنی‬ ‫گۆشته‌كه‌‪.‬‬ ‫‪.5‬بڕی تێچوونی سه‌رو ئه‌وانه‌‪.‬‬ ‫ساردكردنه‌وه‌ی گۆشت‬ ‫دوای ك����رداری ئ��ام��اده‌ك��ردن‌و‬ ‫پ��اك��ك��ردن �ه‌وه‌ی ك �ه‌الك��ی گۆشته‌كه‌‪،‬‬ ‫پێویست ‌ه راسته‌وخۆ پله‌ی گه‌رمیه‌كه‌ی‬

‫له‌هه‌موو شاره‌كانی‬ ‫هه‌رێمدا له‌م‬ ‫پله‌گه‌رمایه‌ی هاویندا‪،‬‬ ‫گۆشت بۆماوه‌ی‬ ‫چه‌نده‌ها كاتژمێر‬ ‫ب ‌ه دانه‌پۆشرا‌وی‌و‬ ‫ێ ساردكه‌ره‌و ‌ه‬ ‫ب‌‬ ‫هه‌ڵده‌واسرێت‬ ‫دابه‌زێنرێت به‌خێرایی‪ ،‬تاڕێگا نه‌درێت‬ ‫ژم��اره‌ی ئه‌و به‌كتریان ‌ه زیادبكات ك ‌ه‬ ‫له‌سه‌ر رووی كه‌الكه‌كه‌ن‪ ،‬مه‌به‌ست‬ ‫ل��ه‌س��ارك��ردن��ه‌وه‌‪ ،‬گ�ه‌ی��ان��دن��ی پله‌ی‬ ‫گ �ه‌رم��ی ماسولكه‌كان ‌ه ب��ۆ پله‌یه‌ك‬ ‫نزیك بێت له‌پله‌ی سفری سه‌دیه‌و‌ه‬ ‫نه‌ك پله‌ی به‌ستن‪ ،‬ئه‌م گۆڕانكاریه‌‬ ‫پ��ش��ت ده‌ب��ه‌س��ت��ێ��ت ب��ه‌ق��ه‌ب��اره‌ی‬ ‫كه‌الكه‌كه‌‪ ،‬بڕی چ �ه‌وری كه‌الكه‌كه‌‪،‬‬ ‫سیستمی ساردكه‌ره‌وه‌كه‌ له‌پێناوی‬ ‫له‌خراپییه‌كانی‬ ‫دوورك���ه‌وت���ن���ه‌وه‌‬ ‫ساردكردنه‌وه‌ی هێواش‪ ،‬كه‌ده‌بێته‌‬ ‫هۆی خاوبوونه‌وه‌ی گۆشته‌كه‌‪ ،‬به‌كورتی‬ ‫توانای هه‌ڵگرتنی‪ ،‬بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌‬ ‫ل�ه‌م��ان�ه‌ ب��ۆ ك �ه‌م��ك��ردن �ه‌وه‌ی ك��ات‌و‬ ‫زیادكردنی رووب�ه‌ری ساردكردنه‌وه‌ی‬ ‫ه �ه‌وای س��اردی پاڵێنراو به‌كاردێت‬ ‫به‌هۆی پانكه‌ی گ �ه‌وره‌ی تایبه‌ته‌وه‌‬ ‫بۆ ساردكردنه‌وه‌ی كه‌الكه‌كانی ناو‬ ‫ژوری سه‌ربڕینخانه‌كه‌‪ ،‬به‌كارهێنانی‬ ‫ئ �ه‌م پانكه‌ گ �ه‌وران �ه‌ بۆ پاراستنی‬ ‫ئه‌و به‌شانه‌یه‌ كه‌به‌یه‌كه‌وه‌ نووساوه‪‌،‬‬ ‫له‌ماوه‌یه‌كی كه‌مدا كه‌ له‌ماوه‌ی ‪12‬‬ ‫بۆ ‪ 24‬كاتژمێردا ده‌گاته‌ ئه‌و پله‌یه‌ی‬ ‫له‌ ‪0‬ب��ۆ‪ 3‬پله‌ی س �ه‌دی به‌مه‌رجێك‬ ‫پارێزگاری ل�ه‌رێ��ژه‌ی شێی ژوره‌ك �ه‌‬ ‫بكرێت ل���ه‌‪ %90‬دان �ه‌ب �ه‌زێ��ت‪ ،‬ب�ه‌اڵم‬ ‫كه‌الكی گیانداره‌ گه‌وره‌كان پێویستیان‬ ‫به‌ ‪ 48‬كاتژمێر ده‌بێت‪.‬‬

‫چه‌ند تۆپێك‪ ،‬سه‌رچاوه‌ی ئاوی ئاواره‌كان پیسده‌كات‬ ‫سكچوون‌و ته‌نگه‌نه‌فه‌سی‌و حه‌ساسییه‌تی پێست له‌نێو ئاواره‌كاندا باڵوبووه‌ته‌وه‌‬ ‫فه‌رمان چۆمانی‌ له‌رانیه‌‬

‫چه‌ندین خێزانی گونده‌كانی سه‌ر‬ ‫سنوور له‌ترسی تۆپباران‪ ،‬رووی��ان‬ ‫له‌ناوچه‌ ئارامه‌كان ك��ردووه‌و له‌ژێر‬ ‫خ��ێ��وه‌ت��دا ده‌ژی���ن‪ ،‬ب �ه‌ه��ۆی خراپی‬ ‫شوێنی نیشته‌جێبوونیان‌و پیسی‬ ‫ئاوه‌كه‌یان چه‌ند نه‌خۆشیه‌كیان له‌ناودا‬ ‫باڵوبووه‌ته‌وه‌‪ ،‬هه‌ندێ‌ له‌و كه‌مپانه‌ش‬ ‫تائێستا بنكه‌ی ته‌ندروستی نییه‌‪.‬‬ ‫الیه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانیش ئاماژه‌‬ ‫ب�ه‌وه‌ ده‌ده‌ن‪ ،‬بارودۆخی ئاواره‌كان‬ ‫له‌ناو خێوه‌تداو پیسبوونی سه‌رچاوه‌ی‬ ‫ئاویان به‌تۆپباران‪ ،‬چه‌ند نه‌خۆشییه‌كی‬ ‫له‌ناویاندا به‌ره‌و زیادبوون بردووه‌‪.‬‬ ‫ساڵح خ��در س��وره‌ ی��اری��ده‌ده‌ری‬ ‫پزیشكی له‌بنكه‌ی ته‌ندروستی گوندی‬ ‫ده‌شتێوان‪ ،‬وتی "له‌نزیكه‌وه‌ سه‌ردانی‬

‫ئه‌و ئاوارانه‌ ده‌كه‌م‪ ،‬بۆم ده‌ركه‌وتوو‌ه‬ ‫كه‌چه‌ند نه‌خۆشییه‌ك له‌ناویاندا‬ ‫باڵوبووه‌ته‌وه‌"‪.‬‬ ‫ساڵح خدر ده‌ڵێت چه‌ند تۆپێك‬ ‫ل�ه‌ن��او ئ��اوی رووب����اری قه‌��ڵتوكانی‬ ‫دایه‌‪ ،‬ئه‌و رووب��اره‌ سه‌رچاوه‌ی ئاوی‬ ‫خ��واردن��ه‌وه‌ی ئ �ه‌و هاوواڵتیانه‌یه‌و‬ ‫به‌هۆیه‌وه‌ تووشی سكچوون بوون‪،‬‬ ‫ئ��ام��اژه‌ ب��ه‌وه‌ش��ده‌دات جگه‌له‌وه‌ش‬ ‫ب�ه‌ه��ۆی ئ �ه‌و دوك �ه‌ڵ �ه‌ی له‌ئه‌نجامی‬ ‫ت��ۆپ��ب��اران درووس��ت��ب��ووه‌‪ ،‬هه‌ندێك‬ ‫توشی ته‌نگه‌نه‌فه‌سی بوون‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫نه‌خۆشی حه‌ساسییه‌تی پێستیش‬ ‫له‌ناویاندا ده‌ركه‌وتووه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی ئ��ام��ارێ��ك ك�ه‌ له‌بنكه‌ی‬ ‫ته‌ندروستی ده‌شتێوان كه‌نزیكه‌ی‬ ‫پێنج سه‌د مه‌تر دووره‌ له‌كامپه‌كه‌وه‌‬ ‫ده‌سكه‌وتووه‌‪ ،‬تائێستا ‪ 150‬حاڵه‌تی‬

‫جۆراو جۆری نه‌خۆشی تۆماركراوه‌‪ ،‬ك ‌ه‬ ‫له‌ناویاندا ‪ 10‬نه‌خۆشی سكچوون‌و ‪39‬‬ ‫حاڵه‌تی ته‌نگه‌نه‌فه‌سی‌و ‪ 15‬حاڵه‌تی‬ ‫حه‌ساسییه‌تی پێست‌و دوو حاڵه‌تی‬ ‫پێوه‌دانی دووپشك هه‌بووه‌‪.‬‬ ‫ساڵح وتی "له‌بنكه‌ی ته‌ندروستی‬ ‫ده‌شتێوان رێژه‌ی نه‌خۆشه‌كان له‌چاو‬ ‫جاران بووه‌ته‌ دوو به‌رانبه‌ر"‪.‬‬ ‫ساالر عه‌لی یاریده‌ده‌ری پزیشكی‬ ‫ل �ه‌ن �ه‌خ��ۆش��خ��ان �ه‌ی س �ه‌ن��گ �ه‌س �ه‌ر‪،‬‬ ‫رێ��پ��ێ��دراوه‌ ل �ه‌الی �ه‌ن نه‌خۆشخانه‌ی‬ ‫سه‌نگه‌سه‌ره‌وه‌ بۆ قسه‌كردن له‌سه‌ر‬ ‫ت �ه‌ن��دروس��ت��ی ئ��اواره‌ك��ان��ی كامپی‬ ‫شه‌هیدان‪ ،‬به‌ده‌ستوری وت " سه‌ردانی‬ ‫ئ��اواره‌ك��ان��ی كامپی شه‌هیدانمان‬ ‫ك��ردووه‌‪ ،‬نه‌خۆشییه‌كی زۆری تێدا‬ ‫ب�ڵاون �ه‌ب��ووه‌ت �ه‌وه‌‪ ،‬ته‌نها سكچوون‬ ‫نه‌بێت كه‌په‌یوه‌ندی به‌و ئاوه‌ پیسه‌وه‌‬

‫هه‌یه‌ كه‌ده‌یخۆنه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها هه‌ند ‌‬ ‫ێ‬ ‫منداڵیش تووشی چاوئێشه‌و سووتان‌و‬ ‫سووربوونه‌وه‌ی پێست بوون"‪.‬‬ ‫كامپی شه‌هیدان تائێستا بنكه‌ی‬ ‫ته‌ندروستی نییه‌و چه‌ندین گوندی‬ ‫تریش له‌سنووری ژاراوه‌دا ئاواره‌بوون‌و‬ ‫بنكه‌ی ته‌ندروستییان نییه‌‪ ،‬به‌رپرسانی‬ ‫ته‌ندروستیش ئاماژه‌ ب�ه‌وه‌ ده‌ده‌ن‪،‬‬ ‫به‌هۆی كه‌می كارمه‌نده‌وه‌ نه‌یانتوانیوه‌‬ ‫سه‌ردانی ئاواره‌كان بكه‌ن‪.‬‬ ‫بابه‌كر عه‌بدوڵاڵ حه‌سه‌ن كارگێری‬ ‫م�ه‌ڵ��ب�ه‌ن��دی ت �ه‌ن��دروس��ت��ی ژاراوه‌‪،‬‬ ‫له‌لێدوانێكدا بۆ ده‌ستوور رایگه‌یاند‬ ‫تائێستا به‌هۆی زۆری كاره‌كانیان‌و‬ ‫ك�ه‌م��ی ك��ارم��ه‌ن��دان‪ ،‬نه‌یانتوانیوه‌‬ ‫سه‌ردانی ئه‌و ئاواره‌ تازانه‌ بكه‌ن كه‌‬ ‫له‌نزیك گونده‌كانی خۆیان له‌خێوه‌تدا‬ ‫ژی��ان ده‌گ��وزه‌رێ��ن��ن‪ ،‬ب �ه‌اڵم به‌نیازن‬

‫لیژنه‌یه‌ك درووستبكه‌ن‌و سه‌ردانیان‬ ‫بكه‌ن‪.‬‬ ‫موسا ح�ه‌م�ه‌د ن��وێ��ن�ه‌ری ب��ااڵی‬ ‫ئ��اواره‌ك��ان �ه‌ له‌كامپی ده‌ش��ت��ێ��وان‪،‬‬ ‫ل�ه‌ل��ێ��دوان��ێ��ك��دا ب��ۆ ده‌س��ت��وور وتی‬ ‫"كه‌هه‌ندێ‌ نه‌خۆشیی وه‌كو سكچوون‌و‬ ‫حه‌ساسیه‌ت‌و ته‌نگه‌نه‌فه‌سی له‌ناویاندا‬ ‫باڵوبووه‌ته‌وه‌"‪.‬‬ ‫موسا حه‌مه‌د له‌كامپی ده‌شتێوان‬ ‫ئاماژه‌ی به‌وه‌دا شوێنه‌كه‌یان گه‌رمه‌و‬ ‫مێشوله‌ی زۆر هه‌یه‌‪ ،‬به‌تایبه‌ت شه‌وانه‌‬ ‫كه‌ئه‌وه‌ش خه‌ڵكی هه‌راسانكردووه‌‪،‬‬ ‫ده‌ڵێت دووپشك‌و ماریش هه‌یه‌‪ ،‬دوو‬ ‫حاڵه‌تی پێوه‌دانی دووپشك هه‌بووه‌‪.‬‬ ‫م���وس���ا داواك��������اره‌ ل��ه‌الی��ه‌ن��ه‌‬ ‫پ��ه‌ی��وه‌ن��دی��داره‌ك��ان‪ ،‬ده‌وروب�����ه‌ری‬ ‫كامپه‌كه‌یان به‌ده‌رمانی دژه‌ مێروو بۆ‬ ‫بڕشێنن‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫ته‌وه‌رێكی رۆژنامه‌ی ده‌ستووره‌‪ ،‬تایبه‌ت به‌رۆڵ‌و ئه‌دای ئۆپۆزیسیۆن ل ‌ه هه‌رێمی كوردستاندا‬

‫ئۆپۆزیسیۆن ‪15‬‬

‫״مه‌سه‌له‌ی كۆبوونه‌وه‌‌و كۆنفرانس‬ ‫له‌ناو‌بزووتنه‌وه‌ی گۆڕاندا له‌ئارادا نییه‌״‬ ‫سه‌فینی مه‌القه‌ر ‌ه هه‌ڵسوڕاوی بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان بۆ ده‌ستوور‬ ‫گۆران وه‌هاب‬

‫سه‌فینی م �ه‌ال ق��ه‌ر‌ه ه�ه‌ڵ��س��وڕاوی‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی گ��ۆڕان له‌هه‌ولێر‪ ،‬ده‌ڵێت‬ ‫تائێستا بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان باسی به‌ستنی‬ ‫كۆنفرانس‌و ك��ۆب��وون �ه‌وه‌ی ن �ه‌ك��ردووه‌و‬ ‫رایده‌گه‌یه‌نێت كه‌مه‌سه‌له‌ی له‌و شێوه‌یه‌‬ ‫ل��ه‌ئ��ارادا نییه‌‪ .‬ئ��ام��اژ‌ه ب��ه‌وه‌ش��ده‌دات‬ ‫كه‌بزووتنه‌وه‌ی گ��ۆڕان تووشی كێشه‌ی‬ ‫دارای��ی ب��ووه‌‌و به‌و هۆیه‌و‌ه ته‌له‌فزیۆنی‬ ‫‪ KNN‬له‌سه‌ر مانگی ده‌ستكردی ئه‌وروپا‬ ‫نه‌ماوه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬پێشتر سه‌ركرده‌كانی گۆڕان‬ ‫ده‌یانووت هه‌ركاتێك مۆڵه‌تمان وه‌رگرت‪،‬‬ ‫ئه‌وكات ‌ه خۆمان رێكده‌خه‌ینه‌وه‌‌و سیاسه‌تی‬ ‫داهاتوومان ئاشكراده‌كه‌ین‪ ،‬به‌اڵم تائێستا‬ ‫سیاس ‌هت‌و ئامانجی ئه‌و بزووتنه‌وه‌ی ‌ه روون‬ ‫نییه‌؟‬ ‫سه‌فینی م��ه‌الق��ه‌ره‌‪ :‬ل�ه‌س�ه‌ره‌ت��ای‬ ‫راگه‌یاندنی لیستی گۆڕانه‌و‌ه ئێم ‌ه به‌رنامه‌‌و‬ ‫ئامانجه‌كانمان ئاشكراكردووه‌‪ ،‬راشمانگه‌یاند‬ ‫که‌ده‌مانه‌وێت سیستمی حیزبی بكه‌ینه‌‬ ‫سیستمی حكومی‌و كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی‌و‬ ‫سه‌روه‌ریی یاسا بچه‌سپێنین‪ ،‬ئامانجی‬ ‫بنه‌ڕه‌تی ئێم ‌ه به‌و شێوه‌یه‌‪ ،‬ده‌مانه‌وێت‬ ‫ده‌س����ه‌اڵت ل��ه‌ده‌س��ت حیزبێك نه‌بێت‬ ‫كه‌هه‌موو شتێكی قۆرغكردبێت‪ ،‬په‌رله‌مان‌و‬ ‫حكومه‌ت شكڵێكی كارتۆنی نه‌بێت‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫حه‌قیقی بێت‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬به‌نیازن ك�ه‌ی كۆنگره‌‪،‬‬ ‫كۆنفرانس یان كۆبوونه‌وه‌یه‌كی جه‌ماوه‌ری‬ ‫س���ازب���د‌هن‌و س �ه‌رك��ردای �ه‌ت��ی��ی �ه‌ك ی��ان‬ ‫ده‌سته‌یه‌كی ب �ه‌ڕێ��وه‌ب��ردن ب��ۆ خۆتان‬ ‫دیاریبكه‌ن؟ ئه‌م ‌ه پێویست نییه‌؟ كاتی‬ ‫ئه‌و‌ه نه‌هاتووه‌؟‬ ‫س�ه‌ف��ی��ن��ی م���ه‌الق���ه‌ره‌‪ :‬ئ��ه‌وه‌م��ان‬ ‫باسنه‌كردووه‌‪ ،‬ئێم ‌ه له‌دوای ‪ 7/25‬خۆمان‬ ‫رێكخسته‌وه‌‌و ل �ه‌دوای ‪ 3/7‬هه‌ر خۆمان‬ ‫رێكخسته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم مه‌سه‌له‌ی كۆبوونه‌وه‌‌و‬ ‫كۆنفرانس‌و شتی له‌و شێوه‌ی ‌ه له‌ئارادانییه‌‪،‬‬ ‫كه‌ی كاتی هات ئاشكرایده‌كه‌ین‪ ،‬ئێستا‬ ‫له‌هه‌موو شارێك لیژنه‌‌و رایه‌ڵه‌مان هه‌یه‌‪،‬‬

‫ئ �ه‌وه‌ی پێویستی خه‌ڵك بێت هه‌مووی‬ ‫ده‌یزانێت‌و به‌رچاوروونه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬له‌دوای وه‌گرتنی مۆڵ ‌هت‌و‬ ‫بوون به‌حیزب‪ ،‬ئێستا له‌ناو سه‌ركرده‌كانی‬ ‫گۆڕاندا بۆچوونی جیاواز هه‌یه‌‪ ،‬به‌وه‌ی‬ ‫گۆڕانیش به‌هه‌مان سیاسه‌تی یه‌كێتی‌و‬ ‫پارتی كاربكات‪ ،‬وات � ‌ه كه‌بوو به‌حیزب‬ ‫متمانه‌ی جه‌ماوه‌ر له‌ده‌ستده‌دات؟‬ ‫سه‌فینی مه‌القه‌ره‌‪ :‬ئه‌و‌ه شیكردنه‌وه‌ی‬ ‫هه‌ندێك رۆژنامه‌نووسه‌‪ ،‬هیچ بنه‌مایه‌كی‬ ‫واقیعی نییه‌‪ ،‬كه‌سیش بۆچوونی وانیی ‌ه الی‬ ‫ئێم ‌ه وه‌كو پارتی‌و یه‌كێتی كاربكات‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫نه‌بووین به‌حیزب‪ ،‬مۆڵه‌تی یاسایی شتێكی‬ ‫ئاساییه‌‪ ،‬ئێم ‌ه هیچ شتێكمان له‌سه‌ر‬ ‫وه‌رگرتنی مۆڵه‌تی یاسایی رانه‌گرتووه‌‪،‬‬ ‫له‌دوای ‪7/25‬ه‌و‌ه داوای مۆڵه‌تمان كردووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم حكومه‌ت ته‌گه‌ره‌ی ده‌خسته‌به‌رده‌می‌و‬ ‫هیچ كاریگه‌ری له‌سه‌ر ئیشوكاره‌كانمان‬ ‫نه‌بووه‌‪ ،‬ئێم ‌ه له‌ڕێی فراكسیۆنه‌كه‌شمانه‌وه‌‬ ‫ئ��ه‌و داوای���ه‌م���ان پێشكه‌شكردبوو بۆ‬ ‫وه‌رگ��رت��ن��ی م���ۆڵ���ه‌ت‪ ،‬ئێم ‌ه خ��ۆم��ان‬ ‫به‌یاسایی‌و شه‌رعی ده‌زانین‪ ،‬دوای ئه‌وه‌ی‬ ‫لیسته‌كه‌مان ده‌نگی هێناو چووین ‌ه ناو‬ ‫په‌رله‌مانه‌وه‌‪ ،‬به‌پێی یاسای بریمه‌ریش هه‌ر‬ ‫حیزبێك ده‌نگی هێنا‌و كورسی هێنا‪ ،‬ئه‌وه‌‬ ‫حیزبێكی شه‌رعی‌و یاساییه‌‪ ،‬به‌اڵم لێره‌‬ ‫كێشه‌یان بۆ دروستكردین له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی‬ ‫مۆڵه‌ت‪ ،‬ئه‌و مه‌سه‌له‌ی ‌ه چاره‌سه‌ربووه‌‪،‬‬ ‫ئ �ه‌وه‌ن��ده‌ش گرنگ نیی ‌ه ب �ه‌الی ئێمه‌وه‌‬ ‫تابڵێیت قۆناغی پیش مۆڵ ‌هت‌و قۆناغی‬ ‫دوای مۆڵه‌ت‪ ،‬پێش مۆڵه‌ته‌كه‌‌و دوای‬ ‫م��ۆڵ �ه‌ت �ه‌ك �ه‌ش ل�ه‌ئ��ی��ش��وك��اری خ��ۆم��ان‬ ‫به‌رده‌وامین‪ ،‬مه‌سه‌له‌ی خۆڕێكخستنه‌وه‌‬ ‫هیچ په‌یوه‌ندی به‌مۆڵه‌ته‌كه‌و‌ه نییه‌‪،‬‬ ‫ئێم ‌ه نه‌بووین به‌حیزب‌و ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ش‬ ‫له‌ئارادانیی ‌ه كه‌ده‌بین ‌ه حیزب ی��ان نا‪،‬‬ ‫راست ‌ه گۆڕانیش وه‌كو هه‌ر الیه‌نێكی تر‬ ‫خاوه‌نی ئیراده‌یه‌‌و كه‌سه‌كانی ئ��ازادن‬ ‫له‌ده‌ربڕینی بیروبۆچوونه‌كانیان‪ ،‬هه‌ركه‌سه‌‌و‬ ‫بیروبۆچوونێكی ه�ه‌ی�ه‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم له‌سه‌ر‬ ‫كۆمه‌ڵێك ئامانجی سه‌ره‌كی پێكهاتووین‪،‬‬ ‫هیچ كێشه‌شمان نیی ‌ه ك ‌ێ به‌چ شێوه‌یه‌ك‬

‫بیرده‌كاته‌وه‌‪ ،‬مه‌سه‌له‌ی وه‌حده‌ی فیكری‌و‬ ‫وه‌ح��ده‌ی ئاینی‪ ،‬ئه‌و‌ه هی کاتی حیزبه‌‬ ‫ستالینیه‌كانی رۆژهه‌اڵتییه‌كان‌و حیزبه‌‬ ‫كۆنه‌كانه‌‪ ،‬ئێم ‌ه له‌سه‌ر كۆمه‌ڵێك ئامانجی‬ ‫هاوبه‌ش كۆبووینه‌ته‌و‌ه كه‌ئامانجی خه‌ڵك‌و‬ ‫جه‌ماوه‌ری كورده‌‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬ب��زووت��ن �ه‌وه‌ی گ��ۆڕان‬ ‫له‌‌سه‌‌ره‌‌تادا توانی ده‌‌نگێكی ناڕه‌‌زایی‬ ‫زۆری هاوواڵتیان له‌‌خۆی كۆبكاته‌‌وه‌‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ده‌وترێت له‌به‌رئه‌وه‌ی نه‌‌یتوانی پڕۆگرامێكی‬ ‫بۆیه زۆر‬ ‫هه‌‌مه‌‌الیه‌‌نه‌‌ی نوێ پێشكه‌‌شبكات‪‌‌ ،‬‬ ‫‌‌یه كشانه‌‌وه‌؟‬ ‫له‌‌الیه‌‌نگرانی له‌‌و بزووتنه‌‌وه ‌‌‬ ‫سه‌فینی مه‌القه‌ره‌‪ :‬وه‌اڵمی ئه‌وه‌مان‬ ‫داوه‌ت��ه‌وه‌‪ ،‬چونك ‌ه ئه‌و‌ه هیچ په‌یوه‌ندی‬ ‫ب��ه‌وه‌و‌ه نه‌بوو ك ‌ه ئایا ئێم ‌ه ل��ه‌‪7/25‬دا‬ ‫پڕۆگرامێكی رێكترمان هه‌بوو یان ده‌نگی‬ ‫ناڕه‌زایی زیاتر هه‌بوو‪ ،‬كۆمه‌ڵێك هۆكار‬ ‫ك��اری��گ�ه‌ری ه �ه‌ب��ووه‌‪ ،‬ده‌نگه‌كانیشمان‬ ‫كه‌مینه‌كردوو‌ه ب ‌ه به‌راورد ب ‌ه ‪.7/25‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬هه‌ندێك كه‌س بۆچوونیان‬ ‫وایه‌‪ ،‬بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان بزووتنه‌‌وه‌‌یه‌‌كی‬ ‫تایبه‌‌تی كاك نه‌‌وشیروانه‌و ‌ پرۆگرامێكی‬ ‫سیاسی جیای نییه‌‪ ،‬چونك ‌ه تائێستا‬ ‫گۆڕان چوارچێوه‌‌یه‌كی رێكخراوی سیاسی‬ ‫نییه‌‌‌و سه‌‌ركردایه‌‌تییه‌‌كی هه‌ڕه‌مه‌كی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ه �ه‌روه‌ه��ا فه‌‌لسه‌‌فه‌‌و ئایدۆلۆجیایه‌‌كی‬ ‫جیاوازی له‌‌یه‌‌كێتی‌و پارتی نییه‌؟‬ ‫سه‌فینی مه‌القه‌ره‌‪ :‬هه‌ر رێكخستنێكی‬ ‫سیاسی‪ ،‬ده‌بێت هه‌یكه‌له‌ی رێكخستنی‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬جا رێكخستنێكی پێشكه‌وتنخوازه‌‬ ‫یان ماركسیی ‌ه یان ئیسالمییه‌‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫هه‌یكه‌لی رێكخستنی هه‌بێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ل �ه‌وه‌دا وه‌كو پارتی‌و یه‌كێتی یان وه‌كو‬ ‫هه‌ر حیزبێكیتر بێت‪ ،‬هه‌موو رێكخستنێك‬ ‫هه‌یكه‌لی رێكخستنی هه‌یه‌‪ ،‬خۆ بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫جه‌ماوه‌ریش ده‌بێت هه‌یكه‌لی رێكخستنی‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌وه‌دا وه‌كو یه‌كبین‪ ،‬ئه‌گینا‬ ‫گوناه ‌ه بوترێت شێوه‌ی كاركرنمان وه‌كو‬ ‫پارتی‌و یه‌كێتییه‌‪ ،‬ئه‌وان ده‌یانه‌وێت هه‌موو‬ ‫ده‌سه‌اڵتێك له‌په‌رله‌مانه‌وه‌‪ ،‬له‌حكومه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫ل��ه‌ب��ازاڕه‌وه‌‪ ،‬له‌راگه‌یاندنه‌و‌ه هه‌مووی‬ ‫قۆرغبكه‌ن‪ ،‬ئێم ‌ه ده‌مانه‌وێت ئازادی بكه‌ین‬

‫یان بیانكه‌ین ‌ه مواسه‌فاتی خه‌ڵك نه‌ك‬ ‫مواسه‌فاتی حیزبی‪ ،‬ئه‌گه‌ر پێشتر بۆ‬ ‫خه‌ڵك روننه‌بووبێته‌و‌ه دوای ساڵێك ئه‌وه‌‬ ‫روونبووه‌ته‌وه‌‪ ،‬سیاسه‌تمان له‌په‌رله‌مان‌و‬ ‫له‌شێوه‌ی ئۆپۆزیسیۆن‌و هه‌ڵوێستمان‬ ‫ل �ه‌زۆرب �ه‌ی دی��ارده‌ك��ان��ی ك����ه‌ڕووده‌دات‌و‬ ‫پشتگیریكردنمان بۆ هه‌موو مافێكی‬ ‫خه‌ڵك‪ ،‬هه‌ڵوێستێكی روون‌و ئاشكرایه‌‪.‬‬ ‫ده‌ستوور‪ :‬خه‌ڵك ده‌ڵێن له‌وكاتانه‌ی‬ ‫پ��ارت��ی ل �ه‌س �ه‌ر ب��زووت��ن��ه‌وه‌ی گ���ۆڕان‌و‬ ‫سه‌ركرده‌كانی به‌ده‌نگ هاتووه‌‪ ،‬گۆڕان‬ ‫بێده‌نگی هه‌ڵبژاردووه‌؟‬ ‫سه‌فینی مه‌القه‌ره‌‪ :‬له‌ڕاستیدا شه‌ڕه‌كه‌‬ ‫له‌گه‌اڵ شه‌قامی كوردی‌و رۆژنامه‌ی ئازاددا‬ ‫بوو‪ ،‬هیچ په‌یوه‌ندی به‌گۆڕانه‌و‌ه نه‌بوو‪،‬‬ ‫كۆمه‌ڵێك رۆژنامه‌نووس دوای تیرۆركردنی‬ ‫سه‌رده‌شت عوسمان ده‌نگی ناڕه‌زاییان‬ ‫ب����ه‌رزك����رده‌وه‌‌و گ��ۆڕان��ی��ش پشتگیری‬ ‫لێكردن‪ ،‬شه‌ڕه‌ك ‌ه شه‌ڕی پارتی‌و گۆڕان‬ ‫نه‌بووه‌‪ ،‬ئه‌وان ده‌یانویست به‌زۆر بیخه‌نه‌‬ ‫ملی گ���ۆڕان‪ ،‬ش �ه‌ڕی شه‌قامی ك��وردی‌و‬ ‫رۆژنامه‌ی ئ��ازاد بوو‌ه له‌گه‌ڵ ده‌س�ه‌اڵت‪،‬‬ ‫شه‌ڕی گۆڕان‌و پارتی نه‌بوو‌ه تا وه‌اڵمیان‬ ‫بده‌ینه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر وه‌اڵممان بدانایه‌تنه‌وه‌‬ ‫ده‌چوو‌ه ئه‌و قاڵبه‌وه‌‪ .‬ئه‌و شته‌م پێهه‌ڵه‌یه‌‬ ‫كه‌هه‌ندێك شت خۆمانی تێوه‌بگلێنن‬ ‫كه‌هی ئێم ‌ه نه‌بێت‪ ،‬سه‌رده‌شت عوسمان‬ ‫رۆژنامه‌نووسێكی ئازادبووه‌‪ ،‬تیرۆركراوه‌‬ ‫ئه‌وه‌ش لێپرسراویه‌تی حكوم ‌هت‌و ده‌سه‌اڵته‌‬ ‫بكوژانی ئاشكرابكه‌ن‪ ،‬فراكسیۆنی گۆڕانیش‬ ‫ل�ه‌پ�ه‌رل�ه‌م��ان پشتیگری ل��ه‌وه‌ك��ردووه‌‪،‬‬ ‫كه‌ده‌بێت بكوژان بدرێن ‌ه ده‌س��ت یاسا‌و‬ ‫حكومه‌ت روونكردنه‌و‌ه بدات‌و لێكۆڵینه‌وه‌‬ ‫بكات‪ ،‬نه‌ك ئ �ه‌وه‌ی شه‌ڕ بێت له‌نێوان‬ ‫پارتی‌و گۆڕاندا‪ ،‬گۆڕان الیه‌ن نه‌بوو‌ه تا‬ ‫بێده‌نگ بێت‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬ب��ۆ له‌به‌رامبه‌ر پارتی‬ ‫بێده‌نگن؟ له‌كاتێكدا بۆ هه‌ر وته‌یه‌كی‬ ‫سه‌ركرده‌یه‌كی یه‌كێتی قسه‌تان هه‌بووه‌‌و‬ ‫به‌یاننامه‌تان ده‌رده‌كرد؟‬ ‫سه‌فینی م �ه‌الق �ه‌ره‌‪ :‬ئه‌گه‌ر ئ �ه‌وان‬ ‫تۆمه‌تیان بۆ ئێم ‌ه دروستنه‌كردبێت‪،‬‬

‫به‌هیچ شێوه‌یه‌ك وه‌اڵممان نه‌داونه‌ته‌وه‌‌و‬ ‫پشتگوێمانخستوون‪ ،‬ئ��ه‌وان بیانه‌وێت‬ ‫به‌شه‌ڕی البه‌الو‌ه خه‌ریكمان بكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئێم ‌ه هه‌رگیز ناكه‌وین ‌ه ئه‌و داوه‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌س��ت��وور‪ :‬تائێستا داه��ات��ی ئه‌و‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی ‌ه روون نییه‌‌و ناشه‌فافه‌‪،‬‬ ‫له‌كاتێكدا ده‌زگا راگه‌یاندنه‌كانی سه‌دان‬ ‫كارمه‌ندی هه‌یه‌‌و پاره‌یه‌كی زۆری ده‌وێت‪،‬‬ ‫مه‌به‌ستم ئه‌وه‌ی ‌ه ده‌وترێت ئێو‌ه باسی‬ ‫شه‌فافی ده‌كه‌ن‪ ،‬به‌اڵم تائێستا به‌روونی‬ ‫داهاتی خۆتان رووننه‌كردووه‌ته‌وه‌؟‬ ‫سه‌فینی مه‌القه‌ره‌‪ :‬پێشتر باسمان‬ ‫له‌سه‌رچاوه‌ی داهاتمان ك��ردووه‌‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫ل�ه‌س�ه‌ره‌ت��ای ب��زووت��ن �ه‌وه‌ك �ه‌و‌ه تائێستا‬ ‫كێشه‌ی دارای��م��ان هه‌یه‌‪ ،‬ب ‌ه به‌ڵگه‌ی‬ ‫ئه‌وه‌ی رۆژنامه‌ی رۆژنام ‌ه له‌رۆژانه‌و‌ه كرا‬ ‫به‌هه‌فتانه‌‪ ،‬م��اوه‌ی په‌خشی به‌رنامه‌ی‬ ‫ته‌له‌فزیۆنه‌كه‌مان ل ‌ه ‪ 24‬كاتژمێره‌وه‌‬ ‫كراوه‌ته‌و‌ه نیوه‌ی ئه‌و كاته‌‪ ،‬ئێستا ‪KNN‬‬ ‫له‌سه‌ر مانگی ده‌ستكردی ئه‌وروپا نه‌ماوه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و‌ه هه‌مووی كێشه‌ی داراییه‌‪ ،‬ئێم ‌ه به‌‬ ‫به‌خشیش‌و هاوكاری خه‌ڵك ده‌ژین‪.‬‬

‫ئه‌گه‌ر پارتی‬ ‫تۆمه‌تیان بۆ ئێم ‌ه‬ ‫دروستنه‌كردبێت‪،‬‬ ‫به‌هیچ شێوه‌یه‌ك‬ ‫وه‌اڵممان‬ ‫نه‌داونه‌ته‌وه‌‌و‬ ‫پشتگوێمانخستوون‬

‫له‌فه‌رمانده‌ییه‌كانی سه‌ر به‌پارتیش نانبڕاوه‌كان وه‌رناگیرێنه‌وه‌‬ ‫فه‌رمان خێاڵنی‬

‫چ�ه‌ن��دی��ن پێشمه‌رگه‌ی ن��ان��ب��ڕاوی‬ ‫ف���ه‌رم���ان���ده‌ی���ی پ���ارت���ی‪ ،‬تائێستا‬ ‫نه‌گه‌ڕێنراونه‌ته‌و‌ه سه‌ر كاره‌كانیان كه‌پێشتر‬ ‫به‌وته‌ی خۆیان له‌سه‌ر بیروڕای جیاواز‬ ‫ده‌رك��راب��وون‪ ،‬له‌فه‌رمانده‌ییه‌كانی سه‌ر‬ ‫به‌یه‌كێتیش قبوڵنه‌كراون بگه‌ڕێنرێنه‌وه‌‬ ‫سه‌ر كاره‌كانیان‪.‬‬ ‫عه‌بدوڵاڵ محه‌مه‌د یه‌كێك ‌ه له‌نانبڕاوانی‬ ‫هێزی سێی فه‌رمانده‌ی سه‌فینی پارتی‪،‬‬ ‫ب�ه‌ده‌س��ت��ووری وت «ئێم ‌ه زی��اد ل ‌ه ‪50‬‬ ‫پێشمه‌رگه‌ی فه‌رمانده‌یی پارتین‌و پێشتر‬ ‫به‌بیانووی ئینتیمامان بۆ بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫گۆڕان نانبڕاوكراوین‪ ،‬به‌اڵم له‌ئێستاشدا‬ ‫چ�ه‌ن��دی��ن��ج��ار پ �ه‌ی��وه‌ن��دی��م��ان ك���ردووه‌‬ ‫ب��ۆئ �ه‌وه‌ی‬ ‫به‌فه‌رمانده‌ییه‌كانمانه‌وه‌‪،‬‬ ‫وه‌رماتنگرنه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم وه‌رمانناگرنه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌و پێشمه‌رگه‌ی ‌ه وتی «هه‌موومان‬ ‫خ����اوه‌ن م���اڵ‌و م��ن��داڵ��ی��ن ب�� ‌ێ م��وچ�ه‌و‬ ‫ئیش‌وكارین‌و ب��ارودۆخ��ی ژیانمان زۆر‬

‫ناخۆشه»‪.‬‬ ‫له‌سه‌روبه‌ندی بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردنی‬ ‫په‌رله‌مانی كوردستان ل���ه‌‪2009/7/25‬دا‬ ‫به‌پێی ئامارێك كه‌لیژنه‌یه‌كی په‌رله‌مان‬ ‫به‌مه‌به‌ستی كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری له‌سه‌ر‬ ‫ن��ان��ب��ڕاوان ك��ۆك��راوه‌ت �ه‌وه‌‪ 2000 ،‬كه‌س‬ ‫نانبڕاوكراون‪ ،‬ك ‌ه ‪ 114‬كه‌سیان له‌الیه‌ن‬ ‫پارتی‌و ‪ 7‬كه‌سیان له‌الیه‌ن سۆشیالیست‌و‬ ‫‪ 9‬كه‌سی تریان له‌الیه‌ن زه‌حمه‌تكێشان‌و ‪2‬‬

‫كه‌سیان شیوعی‌و ئه‌وانی تریشی یه‌كێتی‬ ‫بوون‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌رچی سه‌رۆكی هه‌رێم بڕیاریدا‬ ‫كه‌ئه‌وان هیچ كه‌س نانبڕاوناك ‌هن‌و وتیشی‬ ‫«ده‌بێت هه‌موو ئه‌وان ‌ه بگه‌ڕێنرێنه‌وه‌‬ ‫بۆ سه‌ر كاره‌كانیان»‪ ،‬به‌اڵم جگه‌له‌وه‌ی‬ ‫له‌فه‌رمانده‌ییه‌كانی س��ه‌ر به‌یه‌كێتی‬ ‫وه‌رنه‌گیراونه‌ته‌وه‌‪ ،‬له‌فه‌رمانده‌ییه‌كانی‬ ‫سه‌ر به‌پارتیش به‌نانبڕاوه‌كان وتراو‌ه ئه‌م‬

‫فه‌رمانده‌ییه‌کان نانبڕاوه‌کان وه‌رناگرنه‌وه‌‬

‫فه‌رمانده‌یی ‌ه سه‌ر به‌پارتیه‌‌و كه‌سانی تر‬ ‫وه‌رناگرن‪.‬‬ ‫ل��ه‌رۆژی ‪ 2010/4/19‬به‌نووسراوی‬ ‫ژم���ار‌ه ‪ 3977‬س �ه‌رۆك��ی حكومه‌تیش‬ ‫بڕیارێكی ده‌رك��رد بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫ده‌ركراو ‌و نانبڕاوانه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ گه‌ڕانه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌وانه‌ی كه‌گواستراونه‌ته‌و‌ه له‌شوێنێكه‌وه‌‬ ‫بۆ شوێنێكی تر‪ ،‬به‌اڵم تائێستا له‌و ‪2000‬‬ ‫نانبڕاو‌ه ‪ 715‬كه‌سیان له‌فه‌رمانده‌ییه‌كانی‬ ‫سه‌ر به‌پارتی‌و یه‌كێتی بوون‌و چه‌ندینجار‬ ‫داوای ده‌ستبه‌كاربوونه‌وه‌یان كردووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌رپرسانی فه‌رمانده‌ییه‌كانی یه‌كێتی‌و‬ ‫پارتی وه‌ریانناگرنه‌وه‌‪.‬‬ ‫ع�ه‌ب��دوڵ�ڵا محه‌مه‌د له‌فه‌رمانده‌ی‬ ‫سێی سه‌فینی پ��ارت��ی وت��ی «پێمان‬ ‫ده‌ڵێن ئه‌م فه‌رمانده‌یی ‌ه هی پارتیی ‌هو‌‬ ‫وه‌رتانناگرینه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ل�ه‌الی��ك��ی ت���ره‌و‌ه پ �ه‌ی��ام ئه‌حمه‌د‬ ‫پ �ه‌رل �ه‌م��ان��ت��اری ب��زووت��ن��ه‌وه‌ی گ��ۆڕان‬ ‫كه‌به‌دواداچوونی بۆ كێشه‌ی نانبڕاوانی‬ ‫هه‌رێم كردووه‌‪ ،‬به‌ده‌ستووری وت «دوای‬ ‫ئ��ه‌وه‌ی ئ�ه‌و زانیاریانه‌مان ك��ۆك��رده‌وه‌و‬

‫پێشكه‌ش به‌هه‌ریه‌ك ‌ه له‌سه‌رۆكایه‌تی‬ ‫پ��ه‌رل��ه‌م��ان‌و س��ه‌رۆك��ای��ه‌ت��ی ه �ه‌رێ �م‌و‬ ‫سه‌رۆكایه‌تی حكومه‌ت كردو داوامانكرد‬ ‫ئ�ه‌و نانبڕاوان ‌ه بگه‌ڕێنرێنه‌و‌ه بۆ سه‌ر‬ ‫كاره‌كانیان‪ ،‬له‌دوای ده‌ركردنی بڕیارێكی‬ ‫سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران له‌كابینه‌ی‬ ‫شه‌شه‌م زۆربه‌یان گه‌ڕێنرانه‌وه‌‪ ،‬وه‌زاره‌تی‬ ‫پێشمه‌رگه‌ش هه‌موو ده‌ركراوه‌كانی سه‌ر‬ ‫به‌وه‌زاره‌ته‌كه‌ی گه‌ڕانده‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ‪715‬‬ ‫كه‌س له‌فه‌رمانده‌ییه‌كان وه‌رناگیرێنه‌وه‌»‪.‬‬ ‫پ��ه‌ی��ام وت���ی «دوێ���ن��� ‌ێ ل �ه‌ران��ی �ه‌‬ ‫به‌چه‌ند پێشمه‌رگه‌یه‌كیان وت��ووه‌‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫فه‌رمانده‌یی یه‌كێتییه‌و وه‌رتانناگرینه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌هه‌ولێریش چه‌ندین پێشمه‌رگه‌ی پارتی‬ ‫س �ه‌ر به‌فه‌رمانده‌یی وه‌رناگیرێنه‌وه‌و‬ ‫پێیانده‌ڵێن ئه‌م ‌ه فه‌رمانده‌یی پارتییه‌و‬ ‫وه‌رتانناگرینه‌وه‌‪ ،‬ئێمه‌ش بۆ چاره‌سه‌ری‬ ‫ئه‌م كێشه‌یه‌‪ ،‬دووب��ار‌ه سه‌ردانی دیوانی‬ ‫سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمان كردووه‌و چاوه‌ڕێی‬ ‫وه‌اڵمی سه‌رۆكایه‌تی دیوانی سه‌رۆكایه‌تی‬ ‫هه‌رێمین‌و به‌جددی هه‌وڵی چاره‌سه‌ری‬ ‫كێشه‌كانیان‌و گه‌ڕانه‌وه‌یان ده‌ده‌ین»‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫‪ 14‬تایبه‌ت‬

‫ئایا هه‌رێمی كوردستان فریای ئێران ده‌كه‌وێ‌؟‬ ‫به‌هۆی سزا ئابوورییه‌كانی ئه‌وروپاو ئه‌مریكاوه‌‪ ،‬ئێران هانا بۆ هه‌رێمی كوردستان ده‌هێنێت‬ ‫ج��ێ��گ��ری ف���ه‌رم���ان���ده‌ی ئ���ه‌م ه��ێ��زه‌و‌ه‬ ‫نیگه‌رانییه‌كان له‌داته‌پینی ئابووری ئێرانی‬ ‫نه‌شاردووه‌ته‌وه‌‪ ،‬رایگه‌یاند كه‌ڕێكخستنه‌وه‌ی‬ ‫ئ��اب��ووری‌و ئابڵوق ‌ه به‌شێك له‌سیاسه‌ته‌‬ ‫دوژمنكارانه‌كانی واڵت��نی زلهێز له‌دژی‬ ‫ئێرانه‌‪ ،‬به‌اڵم حكوومه‌تێك كه‌ئه‌ساسه‌كه‌ی‬ ‫له‌سه‌ر ئایین‌و مه‌عنه‌ویات بێ‪ ،‬هیچ كات‬ ‫به‌هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئ��اب��ووری تووشی‬ ‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی سیاسیی نابێ‪.‬‬

‫هیوای سه‌لیمی‬

‫بۆ ده‌رچوون له‌و قه‌یرانانه‌ی ك ‌ه به‌هۆی‬ ‫س��زا تونده‌كانی ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی‌و یه‌كێتی ئه‌وروپاو ئه‌مریكاو‬ ‫ئوسترالیا‪ ،‬به‌سه‌ریدا سه‌پێنراو‌ه‌‪ ،‬ئێران هانا‬ ‫بۆ هه‌رێمی كوردستان ده‌هێنێت‌و ده‌یه‌وێت‬ ‫بیكات به‌گه‌وره‌ترین ده‌روازه‌ی بازرگانی‬ ‫ناڕه‌سمی خۆی‪.‬‬ ‫چه‌ند هه‌فت ‌ه له‌مه‌وپێش ئه‌نجومه‌نی‬ ‫ئ��اس��ای��ش��ی ن��ه‌ت��ه‌وه‌ی��ه‌ك��گ��رت��ووه‌ك��ان‬ ‫ب��ڕی��ارن��ام �ه‌ی �ه‌ك��ی ن��وێ��ی دژی ئ��ێ��ران‬ ‫په‌سه‌ندكرد‪ ،‬خولی چواره‌م له‌سزاكانی دژی‬ ‫ئێران له‌الیه‌ن ئه‌نجومه‌نی ئاسایش‪ ،‬زۆرێك‬ ‫له‌كه‌رت ‌ه ئابوورییه‌كانی سه‌ر به‌سوپای‬ ‫پ��اس��داران وه‌ك ئامانجی سه‌ره‌كی ئه‌م‬ ‫سزایان ‌ه دیاریكراون‪.‬‬ ‫ی �ه‌ك هه‌فت ‌ه دوای په‌سه‌ندكردنی‬ ‫سزاكانی ئه‌نجومه‌نی ئاسایش‪ ،‬هه‌ریه‌ك‬ ‫ویالیه‌ته‌یه‌كگرتووه‌كانی‬ ‫له‌ئوسترالیا‪،‬‬ ‫ئه‌مریكا‌و واڵتانی ئه‌ندام له‌یه‌كێتی ئه‌وروپا‪،‬‬ ‫به‌شێوه‌ی یه‌كالیه‌ن ‌ه كۆمه‌ڵێك سزای‬ ‫توندتریان به‌سه‌ر ئێراندا سه‌پاند‪ ،‬ده‌نگۆی‬ ‫ئه‌وه‌ش هه‌ی ‌ه كه‌واڵتانی كۆریای باشوور‌و‬ ‫ژاپۆن هاوشێوه‌ی ئه‌مریكا‌و یه‌كێتی ئه‌وروپا‬ ‫به‌شێوه‌ی یه‌كالیه‌ن ‌ه ئابڵوقه‌ی ئابووری‬ ‫ئێران بده‌ن‪.‬‬ ‫حكومه‌تی ئێران ل�ه‌ك��اردان�ه‌و‌ه به‌م‬ ‫بارودۆخ ‌ه نوێیه‌‪ ،‬ئه‌م هه‌نگاوانه‌ی ب ‌ه نایاسایی‬ ‫وه‌سفكردوو‌ه‌و رایگه‌یاندو‌ه كه‌وه‌اڵمی شیاو‬ ‫به‌م ره‌فتاران ‌ه ده‌داته‌وه‌‪ .‬هاوكات چه‌ندین‬ ‫لیژن ‌ه له‌الیه‌ن یه‌كێتی ئه‌وروپا‌و حكومه‌تی‬ ‫ئه‌مریكا ب��ۆ ب �ه‌دواداچ��وون��ی رێگاكانی‬ ‫جێبه‌جێكردنی ئه‌م سزایان ‌ه راسپێردراوه‌‪،‬‬ ‫تاچه‌ند هه‌فته‌ی دیك ‌ه ئه‌م په‌سه‌ندكراوانه‌‬ ‫ده‌ك �ه‌ون � ‌ه پ��رۆس �ه‌ی جێبه‌جێكردنه‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌سه‌رجه‌می ئه‌و په‌سه‌ندكراوانه‌دا ئاماژه‌‬ ‫به‌وه‌كراو‌ه كه‌پێویست ‌ه ئێران بۆ سه‌رمێزی‬ ‫گفتوگۆكان بگه‌ڕێته‌وه‌‪ .‬هاوكات تاڕاگرتنی‬ ‫پیتاندنی یۆرانیۆم له‌الیه‌ن حكومه‌تی‬ ‫ئێرانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌م سزایان ‌ه ب��ه‌رده‌وام ده‌بێ‪،‬‬ ‫له‌ئه‌گه‌ری وه‌اڵم��ن �ه‌دان �ه‌وه‌ی ئێرانیش‪،‬‬ ‫رێوشوێنی گونجاوتر كه‌یه‌كێكیان لێدانی‬ ‫گورزی سه‌ربازییه‌‪ ،‬له‌داهاتوودا ده‌گیرێته‌‬ ‫به‌ر‪.‬‬ ‫گه‌مارۆكان چڕتر ده‌كرێنه‌وه‌‬ ‫س��زاك��ان��ی ئ �ه‌م��ج��اره‌ی س��ه‌ر ئێران‬ ‫توندتر‌و به‌رباڵوتر له‌جاره‌كانی پێشووترن‪.‬‬ ‫له‌په‌سه‌ندكراوی ئه‌مجاره‌ی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫ئ��اس��ای��ش ك�� ‌ه ب �ه‌ب��ڕی��ارن��ام �ه‌ی ‪1929‬‬ ‫ن��اودێ��رك��راوه‌‪ ،‬بواره‌كانی قه‌ده‌غه‌كردنی‬ ‫هه‌نارده‌كردنی چ ‌هك‌و ته‌قه‌مه‌نی بۆ ئێران‪،‬‬ ‫بانك‪ ،‬پشكنینی كه‌شتیی ‌ه بارهه‌ڵگره‌كان بۆ‬ ‫ئێران‌و چه‌ندین بواری دیك ‌ه له‌خۆده‌گرێ‪.‬‬ ‫باراك ئۆباما سه‌رۆك كۆماری ئه‌مریكا‬ ‫له‌یه‌كه‌مین لێدوان ده‌رباره‌ی سزاكانی ئه‌م‬ ‫خوله‌ی ئه‌نجومه‌نی ئاسایش‪ ،‬وتی " ئه‌م‬ ‫بڕیارنام ‌ه توندترین سزای ‌ه ك ‌ه تائێستا‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر ئێران گیراوه‌ته‌به‌ر‪".‬‬ ‫س���وزان رای��س نوێنه‌ری ئه‌مریكا‬ ‫ل�ه‌رێ��ك��خ��راوی ن�ه‌ت�ه‌وه‌ی�ه‌ك��گ��رت��ووه‌ك��ان‪،‬‬ ‫له‌مباره‌و‌ه وتی " هه‌نگاوگه‌لێكی جیدی له‌م‬ ‫بڕیارنامه‌دا هه‌ڵگیراوه‌‪ ،‬ئێم ‌ه له‌ناوه‌ڕۆكی‬ ‫بڕیارنامه‌ك ‌ه رازین‌و بێگومان ئه‌م بڕیارنامه‌‬ ‫به‌هێزه‌‪ ،‬فشارێكی جیدی له‌سه‌ر ئێران‬ ‫داده‌نێ‪".‬‬ ‫بابه‌تێكیتر كه‌سزاكانی ئه‌مجاره‌ی‬ ‫س��ه‌ر ئ��ێ��ران��ی ل �ه‌ج��اره‌ك��ان��ی پێشووتر‬ ‫ج��ی��اك��رده‌وه‌‪ ،‬ب��ڕی��اردان��ی یه‌كالیه‌نه‌ی‬ ‫ئه‌مریكا‌و یه‌كێتی ئ��ه‌وروپ��ا‌و ته‌نانه‌ت‬ ‫ئوسترالیا بۆ ئابڵوقه‌ی زیاتر له‌سه‌ر ئێرانه‌‪.‬‬ ‫دوابه‌دوای په‌سه‌ندكردنی سزاكان له‌الیه‌ن‬ ‫ئه‌نجومه‌نی ئاسایش‪ ،‬هه‌ریه‌ك له‌ویالیه‌ته‌‬ ‫یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا‪ ،‬ئوسترالیا‌و‬ ‫یه‌كێتی ئه‌وروپا به‌شێوه‌ی یه‌كالیه‌نانه‌‬

‫کوردستان بووه‌ت ‌ه هاوکارێکی باشی‬ ‫الیه‌نی ئابووری ئێران‬ ‫كۆمه‌ڵێك سزای توندتریان به‌سه‌ر ئێراندا‬ ‫سه‌پاندووه‌‪ .‬سزا یه‌كالیه‌نه‌كانی ویالیه‌ته‌‬ ‫یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا‌و یه‌كێتی ئه‌وروپا‪،‬‬ ‫ب��واره‌ك��ان��ی پیشه‌سازی گ���از‌و ن��ه‌وت‪،‬‬ ‫كۆمپانیاو الیه‌نه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌سوپای‬ ‫پ���اس���داران‪ ،‬كۆمپانیاكانی هاتوچۆی‬ ‫ئاسمانی‌و ئ��اوی��ی‪ ،‬ه �ه‌روه‌ه��ا ئاڵوگۆڕه‌‬ ‫مادییه‌كانی كردووه‌ت ‌ه ئامانج‪ .‬له‌بڕیاره‌كانی‬ ‫ئه‌مریكا‌و یه‌كێتی ئه‌وروپا ناوی به‌شێكی‬ ‫به‌رچاو له‌فه‌رمانده‌كانی سوپای پاسدارانی‬ ‫ئێران ده‌بیندرێ‪ ،‬كه‌سه‌فه‌ركردنی ئه‌وان بۆ‬ ‫واڵتانی ئه‌وروپایی یاساغ ده‌كرێ‌و هه‌روه‌ها‬ ‫رێگه‌ده‌گیرێ له‌وه‌ی ك ‌ه له‌بانكه‌كانی ئه‌وروپا‬ ‫حسابی بانكی بكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫ته‌ها حه‌سه‌نیانی رۆژن��ام �ه‌ن��ووس‌و‬ ‫چاودێری سیاسی دانیشتووی كه‌نه‌دا‪،‬‬ ‫له‌لێدوانێكدا بۆ ده‌س��ت��وور‪ ،‬بڕیارنامه‌ی‬ ‫ئه‌نجومه‌نی ئاسایش‌و هه‌روه‌ها پێشبینی‬ ‫سزاكانی یه‌كێتی ئه‌وروپا ب ‌ه به‌رفراوان‬ ‫وه‌سف ده‌كا‪ ،‬ده‌ڵێت " به‌بڕوای من ئابڵوقه‌ی‬ ‫ب��واره‌ك��ان��ی ب��ان�ك‌و دارای���ی گوشارێكی‬ ‫زۆر ده‌خ��ات � ‌ه س �ه‌ر ك��ۆم��اری ئیسالمی‪،‬‬ ‫ل �ه‌ب �ه‌رئ �ه‌وه‌ی كه‌سه‌رجه‌می پێوه‌ندییه‌‬ ‫ئابوورییه‌كانی ئێران پێویستی به‌ئاڵوگۆڕی‬ ‫پار‌ه‌و سه‌رمایه‌یه‌‪ ،‬ئه‌م هه‌نگاوه‌ی واڵتانی‬ ‫رۆژئاوایی ده‌توانێ له‌مپه‌رێكی گه‌وه‌ر بۆ‬ ‫ئێران دروستبكا‪".‬‬ ‫له‌نوێترین هه‌واڵدا‪ ،‬هه‌واڵنێری رۆیته‌رز‬ ‫رایگه‌یاندوو‌ه كه‌ئاڵوگۆڕ‌ه نه‌وتییه‌كانی ئێران‬ ‫به‌ره‌وڕووی قه‌یران بووه‌ته‌وه‌‪ ،‬له‌تازه‌ترین‬ ‫هه‌نگاو واڵتانی قرغیزستان‌و توركمه‌نستان‬ ‫ده‌ی��ان �ه‌وێ هێڵی هه‌نارده‌كردنی نه‌وت‬ ‫له‌رێگه‌ی ئێرانه‌و‌ه بگۆڕن‌و هه‌نارده‌كانی‬ ‫نه‌وتی خۆیان له‌رێگه‌ی ده‌ری��ای ره‌شی‬ ‫رووسیا بۆ كڕیاران بگوازنه‌وه‌‪.‬‬ ‫هه‌ڵوێست ‌ه ناكۆكه‌كانی تاران‬ ‫پێش په‌سه‌ندكردنی خولی نوێی‬ ‫سزاكانی ئه‌نجومه‌نی ئاسایش‪ ،‬ئه‌حمه‌دی‬ ‫نه‌ژاد سه‌رۆك كۆماری ئێران رایگه‌یاندبوو‬ ‫ك ‌ه له‌ئه‌گه‌ری په‌سه‌ندكردنی سزاكان‬ ‫له‌الیه‌ن ئه‌نجومه‌نی ئاسایشه‌وه‌‪ ،‬پێوه‌ندییه‌‬ ‫دیپلۆماسیه‌كانی خۆیان له‌گه‌ڵ ئاژانسی‬ ‫وزه‌ی ئه‌تۆمی ده‌وه‌س��ت��ێ��ن��ن‪ .‬ل���ه‌دوای‬

‫په‌سه‌ندكردنی سزاكان له‌الیه‌ن ئه‌نجومه‌نی‬ ‫ئاسایشه‌وه‌‪ ،‬حكومه‌تی ئێران له‌نووسراوێكی‬ ‫ره‌سمیدا هێرشیكرد‌ه سه‌ر ئه‌نجومه‌نی‬ ‫ئاسایش‌و ئه‌مریكا‪ ،‬رایگه‌یاند كه‌ئه‌نجومه‌نی‬ ‫ئاسایشی رێكخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان‪،‬‬ ‫مه‌رجه‌عێكی شیاو بۆ دابینكردنی ئاسایش‌و‬ ‫مافی نه‌ته‌وه‌كان نیی ‌ه‌و ئه‌مریكاش له‌گه‌ڵ‬ ‫قه‌یران به‌ره‌وڕووه‌‪.‬‬ ‫مه‌هدی به‌رزه‌گه‌ر چاودێری سیاسیی‬ ‫دانیشتووی ئه‌ڵمانیا‪ ،‬له‌لێدوانێكدا بۆ‬ ‫ده‌س��ت��وور ده‌ڵ��ێ��ت‪ ،‬ك��اردان��ه‌وه‌ی ئێران‬ ‫به‌بڕیارنامه‌كه‌ی ئه‌نجومه‌نی ئاسایش‪،‬‬ ‫چه‌شنێك ته‌حه‌فوزو نه‌رم‌و نیانی پێوه‌دیاره‌‪.‬‬ ‫وتی "كاردانه‌و‌ه ره‌سمییه‌كه‌ی ئێران‪ ،‬زۆرتر‬ ‫باس له‌بابه‌ت ‌ه الوه‌كی‌و په‌راوێزه‌كان كراو‌ه‌و‬ ‫هیچ ئاماژه‌یه‌كیش به‌درێژه‌دان به‌پیتاندنی‬ ‫یۆرانیۆمی ل���ه‌‪%20‬ی ن �ه‌ك��راوه‌‪ .‬من له‌و‬ ‫ب��ڕوای�ه‌دام كه‌حكومه‌تی ئێران نیگه‌رانی‬ ‫داهاتووی ئه‌م سزا تازانه‌ی ‌ه‌و هه‌ر بۆیه‌‬ ‫رێگه‌یه‌ك بۆ ئه‌گه‌ره‌كانی دانووستان‌و‬ ‫ده‌ربازبوون له‌م قه‌یرانه‌ی هێشتووه‌ته‌وه‌‪".‬‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر سزا یه‌كالیه‌نه‌كانی یه‌كێتی‬ ‫ئ�ه‌وروپ��ا‪ ،‬حكومه‌تی ئێران ك��اردان�ه‌وه‌ی‬ ‫توندی نیشانداو‌ه‌و هه‌ڕه‌شه‌ی وه‌اڵمدانه‌وه‌ی‬ ‫له‌واڵتانی ئه‌ندام له‌یه‌كێتی ئه‌وروپا كردووه‌‪.‬‬ ‫م��اڵ��پ�ه‌ڕی دویچیوێله‌ی ئه‌ڵمانی‬ ‫له‌راپۆرتێكی په‌یوه‌ندیدار ب�ه‌م بابه‌ته‌‬ ‫رایگه‌یاندوو‌ه كه‌جێگری كاروباری ئه‌وروپای‬ ‫وه‌زاره‌ت����ی ده‌ره‌وه‌ی ئ��ێ��ران‪ ،‬ره‌خنه‌ی‬ ‫توندی له‌واڵتانی ئ�ه‌وروپ��ای��ی گرتوو‌ه‌و‬ ‫ب��اس��ی ل���ه‌وه‌ك���ردو‌ه ك�ه‌ئ�ه‌گ�ه‌ر یه‌كێتی‬ ‫ئه‌وروپا ئه‌م بڕیاری سزادان ‌ه بخات ‌ه بواری‬ ‫جێبه‌جێكردنه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وا وه‌اڵمێكی ئاشكرا‌و‬ ‫شیاو به‌وان ده‌ده‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫ه��اوك��ات عه‌لی الریجانی سه‌رۆكی‬ ‫په‌رله‌مانی ئ��ێ��ران رایگه‌یاند "به‌هیچ‬ ‫شێوه‌یه‌ك رێگه‌ناده‌ین ك ‌ه كه‌شتییه‌كانی‬ ‫ئێران له‌ئاوه‌كانی ئازادی جیهانی له‌الیه‌ن‬ ‫واڵتانی دیكه‌و‌ه پشكنینیان بۆ بكرێ‪،‬‬ ‫ل �ه‌ئ �ه‌گ �ه‌ری ه��ات��ن�ه‌ئ��ارای ئ��ه‌م مه‌سه‌له‌‬ ‫پێكدادان له‌نێوان ئێران‌و واڵتانی ده‌ره‌كی‬ ‫دێت ‌ه ئاراوه‌‪".‬‬ ‫س��وپ��ای پ���اس���داران ك�ه‌ب�ه‌رده‌ن��گ��ی‬ ‫س�ه‌ره‌ك��ی ئ �ه‌م س��زا ت��ازان�ه‌ی�ه‌‪ ،‬له‌زمانی‬

‫كاریگه‌ری سزاكان له‌سه‌ر حكوم ‌هت‌و‬ ‫خه‌ڵك‬ ‫ب���ه‌رده‌وام پرسی كاریگه‌رییه‌كانی‬ ‫ئابڵوقه‌ی ئابووری ئێران له‌سه‌ر حكوم ‌هت‌و‬ ‫ژیانی خه‌ڵكی ئاسایی جێگه‌ی مشتومڕ‬ ‫بووه‌‪ .‬ئه‌گه‌رچی واڵتانی رۆژئاوایی باس‬ ‫له‌وه‌ده‌كه‌ن كه‌سزا ئابوورییه‌كانی ئێران‪،‬‬ ‫وشیاران ‌ه داڕێژراون‌و كه‌مترین زیان به‌خه‌ڵكی‬ ‫ئاسایی ده‌گه‌یه‌نێ‪ ،‬به‌اڵم خراپتربوونی باری‬ ‫گوزه‌رانی خه‌ڵك له‌ناوخۆی ئێران‌و پێوه‌ندی‬ ‫ئه‌م مه‌سه‌ل ‌ه به‌سزا ئابوورییه‌كانی سه‌ر‬ ‫ئێران‪ ،‬نیگه‌رانییه‌كی زۆری دروستكردووه‌‪.‬‬ ‫كۆرت لێشنێر نوێنه‌ری حزبی سۆسیال‬ ‫مه‌سیحی ئه‌ڵمانیا‪ ،‬س��زا ئابوورییه‌كان‬ ‫به‌شمشێرێكی دووالی��ه‌ن بۆسه‌ر خه‌ڵك‌و‬ ‫حكومه‌تی ئێران وه‌س��ف ده‌ك���ات‪ .‬وتی‬ ‫" راست ‌ه كه‌ئامانجی واڵتانی رۆژئاوایی‬ ‫له‌سزادانی ئابووری روو له‌حكومه‌تی ئێرانه‌‪،‬‬ ‫ب �ه‌اڵم پێده‌چێ ل �ه‌زۆر ب��واردا كاریگه‌ری‬ ‫له‌سه‌ر ژیانی خه‌ڵك دانێ‪ ،‬به‌اڵم چاره‌یه‌ك‬ ‫بۆ ئه‌م مه‌سه‌ل ‌ه له‌به‌رده‌ستدا نییه‌‪".‬‬ ‫به‌شێك له‌سزا ئابوورییه‌كانی ئه‌مجاره‌‬ ‫كه‌رته‌كانی نه‌وت‌و گازی گرتووه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئه‌م‬ ‫مه‌سه‌له‌ش گاریگه‌ری نێگه‌تیڤ داده‌نێ‪.‬‬ ‫گرنگیدان به‌كه‌رتی نه‌وتی عێراق‌و هه‌وڵدان‬ ‫ب��ۆ ب��وژان��دن �ه‌وه‌ی كێڵگ ‌ه نه‌وتییه‌كانی‬ ‫ئه‌و واڵته‌‪ ،‬ده‌توانێ سیاسه‌تێك له‌پێناو‬ ‫كه‌مكردنه‌وه‌ی ئاستی پێداویستی واڵتانی‬ ‫جیهان به‌نه‌وتی ئێران بێ‪ .‬بۆ ئێرانێكیش‬ ‫ك �ه‌زۆرب �ه‌ی ه��ه‌ر‌ه زۆری ئابوورییه‌كه‌ی‬ ‫به‌فرۆشتنی ن��ه‌وت‌و غ���ازه‌و‌ه گ��رێ��دراوه‌‪،‬‬ ‫مه‌سه‌له‌ی ئابڵوقه‌ی كڕینی نه‌وت له‌ئێران‌و‬ ‫گرنگیدانی زیاتر به‌پیشه‌سازی نه‌وتی عێراق‬ ‫كه‌كۆمه‌ڵێك تایبه‌تمه‌ندی وه‌ك سووكبوون‪،‬‬ ‫هه‌ڵكێشانی ئاسانتر‌و‪...‬هتدی هه‌یه‌‪ ،‬ده‌توانێ‬ ‫ئێران به‌ره‌و قه‌یرانێكی ترسناك ببات‪.‬‬ ‫ه �ه‌واڵ �ه‌ك��ان��ی ن��اوخ��ۆی ئ��ێ��ران باس‬ ‫له‌نیگه‌رانی ل���ه‌ڕاده‌ب���ه‌ده‌ری خه‌ڵك له‌م‬ ‫ب���ارودۆخ��� ‌ه ن��وێ��ی� ‌ه ده‌ك����ا‪ .‬گ��ران��ی روو‬ ‫له‌هه‌ڵكشانه‌‪ ،‬نیگه‌رانی حكومه‌تی ئێرانیش‬ ‫له‌گرانتربوونی كااڵ‌و كه‌لوپه‌له‌كان‪ ،‬بابه‌تێك‬ ‫به‌ناوی كۆكردنه‌و‌ه‌و ئه‌نباركردنی كااڵكانی‬ ‫لێكه‌وتووه‌ته‌وه‌‪ .‬وه‌زاره‌ت��ی بازرگانی ئێران‬ ‫بڕی دوو ملیارد دۆالری بۆ زه‌خیره‌كردن‌و‬ ‫ئه‌نباركردنی ‪ 13‬ك��ااڵی بنه‌ڕه‌تی‌و له‌وان ‌ه‬ ‫كر‌و ‪...‬‬ ‫مریشك‪ ،‬هێلكه‌‪ ،‬نیسك‪ ،‬ش��� ‌ه ‌‬ ‫ته‌رخانكردووه‌‪.‬‬ ‫گۆڤاری تایم له‌لێكدانه‌وه‌یه‌ك ده‌رباره‌ی‬ ‫كاریگه‌رییه‌كانی سزا ئابوورییه‌كان ده‌نووسێ‬ ‫"ئه‌گه‌رچی تائێستا س��زا ئابوورییه‌كان‬ ‫كاریگه‌ریه‌كی ب �ه‌رچ��اوی ن �ه‌ب��ووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫حكومه‌تی ئه‌مریكا ه���ی���وادار‌ه كه‌ئه‌م‬ ‫هه‌نگاو‌ه تازان ‌ه كه‌به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی توێژی‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت��داری ئزێرانی كردووه‌ت ‌ه ئامانج‪،‬‬ ‫ببێت ‌ه هۆكار بۆ كه‌لێنی قوڵتر له‌نێوان‬ ‫خه‌ڵك‌و ده‌سه‌اڵت‪ .‬سزا ئابوورییه‌كانی ئه‌م‬ ‫چه‌ند هه‌فته‌‪ ،‬كاریگه‌ری له‌سه‌ر به‌هێزبوونی‬ ‫نه‌یارانی حكومه‌تی ئێران داده‌نێ‌و ده‌توانێ‬ ‫ئه‌م قه‌یران ‌ه بۆ ده‌رفه‌ت بگۆڕدرێ‪".‬‬ ‫ت��ه‌ه��ا ح �ه‌س �ه‌ن��ی��ان��ی ده‌رب������اره‌ی‬ ‫كاریگه‌رییه‌كانی سزا ئابوورییه‌كان له‌سه‌ر‬ ‫ح��ك��وم � ‌هت‌و خ �ه‌ڵ��ك وت���ی "ی�ه‌ك��ێ��ك له‌و‬ ‫بوارانه‌ی كه‌سزاكانی ئه‌مجار‌ه ده‌یگرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫بواری نه‌وته‌‪" .‬به‌ڕای من حكومه‌تی ئێران‬ ‫به‌درێژایی ئه‌م سااڵن ‌ه هێزی سه‌ركوتی خۆی‬ ‫له‌سه‌رچاو‌ه مادییه‌كانی نه‌وته‌و‌ه وه‌رگرتووه‌‪،‬‬

‫هه‌ر بۆی ‌ه چه‌ككردنی ئێران له‌م ئامڕاز‌ه‬ ‫ده‌توانێ له‌ئاڕاسته‌ی به‌هێزكردنی خه‌باتی‬ ‫خه‌ڵك‌و دابه‌زینی توانای كۆماری ئیسالمی‬ ‫بێ‪".‬‬ ‫ئایا هه‌رێمی كوردستان فریای ئێران‬ ‫ده‌كه‌وێ‌؟‬ ‫له‌ساڵه‌كانی راب���ردوو دوب��ه‌ی وه‌ك‬ ‫پایته‌خت‌و ناوه‌ندێكی به‌هێزی بازرگانی‌و‬ ‫هه‌روه‌ها شوێنێك بۆ گیرسانه‌وه‌ی بار‌و‬ ‫پێداویستییه‌كانی ئێران‪ ،‬رۆڵێكی كاریگ ‌هر‌و‬ ‫به‌رینی بینیوه‌‪ .‬گرنگی ئ��ه‌و بابه‌ته‌‬ ‫له‌وه‌دای ‌ه كه‌حكومه‌تی ئێران له‌ساڵه‌كانی‬ ‫رابردووش كۆمه‌ڵێك سزای ئابووریی له‌سه‌ر‬ ‫ب��ووه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌كه‌ڵكوه‌رگرتن له‌م شێوه‌‬ ‫ناڕاسته‌وخۆیه‌‪ ،‬بازی به‌سه‌ر سزاكاندا داو‌ه‌و‬ ‫توانیوویه‌تی تاڕاده‌یه‌كی پێداویستییه‌كانی‬ ‫ل �ه‌م رێ��گ �ه‌و‌ه ه���اورد‌ه بكا‪ .‬تێوه‌گالنی‬ ‫واڵتانی عه‌ره‌بی به‌مه‌سه‌له‌ی دژایه‌تیكردن‬ ‫له‌گه‌ڵ ئێران‌و ئه‌گه‌ره‌كانی دروستبوونی‬ ‫جه‌نگ له‌كه‌نداو‪ ،‬هاوكێشه‌كه‌ی پێچه‌وانه‌‬ ‫ك��ردووه‌ت��ه‌وه‌‪ .‬زۆرب��ه‌ی ه �ه‌ر‌ه زۆری ئه‌و‬ ‫كۆمپانیا‌و بازرگانانه‌ی ك ‌ه به‌درێژایی ئه‌م‬ ‫سااڵن ‌ه له‌دوبه‌ی بوون‪ ،‬روویان له‌باشووری‬ ‫كوردستان كردوو‌ه‌و له‌م مانگانه‌ی دوایی‬ ‫ئاستی پێوه‌ندیی ‌ه بازرگانییه‌كانی نێوان‬ ‫هه‌رێمی كوردستان‌و ئێران هه‌ڵكشانێكی‬ ‫به‌رچاوی به‌خۆیه‌و‌ه دیووه‌‪.‬‬ ‫س��ه‌رچ��اوه‌ك��ان ب��اس ل��ه‌وه‌ده‌ك��ه‌ن‬ ‫كه‌هه‌رێمی كوردستان رۆڵ��ی دوب �ه‌ی بۆ‬ ‫ئێران ده‌نوێنێ‪ ،‬ئه‌م مه‌سه‌له‌ش بۆ بابه‌تی‬ ‫سزا ئابوورییه‌كانی سه‌ر ئێران‌و ئابڵو‌قه‌كانی‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪ .‬س��ه‌ره‌ڕای مه‌سه‌له‌ی سزا‬ ‫ئابوورییه‌كان‪ ،‬ئه‌گه‌ره‌كانی دروستبوونی‬ ‫جه‌نگێكی نوێ له‌كه‌نداویش خۆی وه‌ك‬ ‫هانده‌رێك‌و هۆكارێك بۆ ئ�ه‌م مه‌سه‌له‌‬ ‫رۆڵ ده‌بینێ‪ .‬هه‌وڵدان بۆ دروستكردنی‬ ‫فرۆكه‌خانه‌ی تاز‌ه له‌هه‌رێمی كوردستان‌و‬ ‫چڕتربوونه‌وه‌ی پێوه‌ندیی ‌ه بازرگانییه‌كانی‬ ‫نێوان ئێران‌و هه‌رێمی كوردستان‌و هه‌روه‌ها‬ ‫ئومێده‌كانی توركیا بۆ دانیشتن له‌سه‌ر‬ ‫سفره‌یه‌كی ده‌یان ملیارد دۆالری له‌رێگه‌ی‬ ‫هاورد‌ه ناڕاسته‌وخۆكانی ئێران له‌واڵتانی‬ ‫ئه‌وروپایی له‌رێگه‌ی توركیاو‌ه بۆ هه‌رێمی‬ ‫كوردستان‌و دوات��ر بۆ ئێران‪ ،‬خێرایه‌كی‬ ‫زیاتری به‌م ره‌وت ‌ه داوه‌‪.‬‬ ‫م��اڵ��پ��ه‌ڕی پ��ه‌ی��ك ن��ێ��ت��ی ئ��ێ��ران��ی‬ ‫له‌نووسراوێكی په‌یوه‌ندیدار به‌م مه‌سه‌له‌وه‌‬ ‫ب��اس ل��ه‌و‌ه ده‌ك��ا كه‌ستراتیجی ئێران‬ ‫هه‌نگاونان به‌ره‌و حكومه‌تێكی له‌چه‌شنی‬ ‫ك��ۆری��ای ب���اك���ووره‌‪ ،‬ل �ه‌ئ��اڕاس��ت �ه‌ی ئه‌م‬ ‫ستراتیجیی ‌ه‌و دڵنیابوون له‌رێگه‌گرتنی‬ ‫واڵتانی رۆژئاوایی له‌چوونی سووته‌مه‌نی‬ ‫ب��ۆ ئ��ێ��ران‪ ،‬چه‌ندین مانگ ‌ه له‌ڕێگه‌ی‬ ‫سنووره‌كانی عێراق‌و ئێران به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫خێرا به‌نزین بۆ ئێران ده‌گوازرێته‌وه‌‪ .‬له‌م‬ ‫راپۆرته‌ی ماڵپه‌ڕی په‌یك نێت ئاماژ‌ه بۆ‬ ‫ئه‌و‌ه كراو‌ه كه‌تانكه‌ره‌كانی به‌نزین له‌رێگه‌ی‬ ‫بان ‌ه‌و سه‌قزی رۆژهه‌اڵتی كوردستانه‌وه‌‬ ‫داخڵی ئێران ده‌بن‪ ،‬ئه‌م تانكه‌ران ‌ه ژماره‌ی‬ ‫"ئه‌ربیل"‌و "نه‌ینه‌وا"یان پێوه‌یه‌‪ .‬‬ ‫دك��ت��ور م��ح�ه‌م�ه‌د سه‌عید ره‌ووف‬ ‫پڕۆفیسۆری ئابووری له‌زانكۆی سلێمانی‪،‬‬ ‫له‌لێدوانێكدا بۆ ده‌ستوور گرنگی هه‌رێمی‬ ‫كوردستان بۆ بارودۆخی ئێستای ئابووری‬ ‫ئێران پشتڕاست ده‌كاته‌وه‌‪ .‬وتی "ئێمه‌‬ ‫ئه‌گه‌ر واڵته‌كه‌مان بكه‌ینه‌وه‌‪ ،‬به‌بێ هیچ‬ ‫یاسایه‌كی گومرگی رێك‌و پێك ك ‌ه له‌زۆربه‌ی‬ ‫واڵت��ان��ی جیهان پ �ه‌ی��ڕه‌و ده‌ك���رێ‪ ،‬هیچ‬ ‫قازانجێك ناكه‌ین‌و ته‌نانه‌ت له‌به‌رامبه‌ریشدا‬ ‫واڵت��ان��ی دیك ‌ه به‌سیاسه‌تی داپۆشینی‬ ‫ئابووری‪ ،‬واڵته‌كه‌ی تۆ پڕده‌كه‌ن له‌كااڵ‪ ،‬تۆ‬ ‫له‌خێر‌و بێره‌كانی ئه‌م ئاڵوگۆڕ‌ه به‌رفراوانه‌‬ ‫بازرگانیی ‌ه بێبه‌ش ده‌كه‌ن‪ ،‬هه‌ر بۆی ‌ه ده‌بێ‬ ‫به‌وشیارییه‌و‌ه مامه‌ڵ ‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌م بابه‌ته‌دا‬ ‫بكه‌ین‌و هه‌وڵبده‌ین زۆرترین قازانج بكه‌ین‪".‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫کۆمێنت ‪17‬‬

‫ی‬ ‫ی ده‌سه‌اڵت‌و كلتوور ‌‬ ‫كلتوور ‌‬ ‫ئۆپۆزیسیۆن‬

‫ده‌سه‌اڵت‌و ئۆپۆزیسیۆن وه‌ک یه‌ک هاوواڵتییان ئاراسته‌ده‌که‌ن‬ ‫نه‌جمه‌دین حه‌مه‌عه‌لی‬

‫ل �ه‌پ��اش راپ��ه‌ڕی��ن��ه‌و‌ه به‌تایبه‌ت ‌ی دوا ‌ی‬ ‫هه‌ڵبژاردنه‌كان ‌ی ساڵ ‌ی ‪ 1992‬و‌ه تائێستا ئێم ‌ه‬ ‫له‌هه‌رێم ‌ی ك��وردس��ت��ان��دا ئ�ه‌زم��وون� ‌ی جۆرێك‬ ‫له‌ده‌سه‌اڵت‌و حوكمكردن ده‌كه‌ین‪ ،‬ك ‌ه له‌ڕاستیدا‬ ‫ئه‌م ده‌سه‌اڵت ‌ه ئه‌وه‌ند‌ه ‌ی ده‌سه‌اڵتێك ‌ی هه‌ڕه‌مه‌ك ‌ی‌و‬ ‫ب ‌ێ سه‌روبه‌ر بووه‌‪ ،‬هیچ ئه‌وه‌ند‌ه ده‌سه‌اڵتێك ‌ی‬ ‫دیسپلینكراو ته‌ندروست ن�ه‌ب��ووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ند‌ه ‌ی‬ ‫ب�ه‌رخ��ورد ‌ی له‌گ ‌ه ‌ڵ سته‌مكار ‌ی‌و ناعه‌داله‌ت ‌ی‌و‬ ‫ره‌زیله‌تدا هه‌بووه‌‪ ،‬هیچ ئه‌وه‌ند‌ه ده‌سه‌اڵتێك ‌ی‬ ‫دادپ��ه‌روه‌رو خاوه‌ن فه‌زیله‌ت نه‌بووه‌‪ .‬هۆكار ‌ی‬ ‫ئه‌مه‌ش گه‌لێك زۆرو زه‌وه‌ن��ده‌ن‪ ،‬به‌اڵم یه‌كێك‬ ‫له‌گرنگترین هۆكاره‌كان بریت ‌ی بوو‌ه له‌نه‌بوون ‌ی‬ ‫ئ�ه‌وی��ت��ر ب �ه‌رام��ب �ه‌ر ب��ه‌م ده‌س��ه‌اڵت��ه‌‪ ،‬ئه‌ویتر‬ ‫وات� ‌ه ده‌نگ ‌ی ئۆپۆزیسیۆنبوون‌و نه‌خێركردن‌و‬ ‫هه‌ڵوێستوه‌رگرتن له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و ناعه‌داله‌ت ‌ی‌و‬ ‫چه‌وساندنه‌وان ‌ه ‌ی ك��ه‌ب��ه‌رده‌وام رووب �ه‌ڕووی��ان‬ ‫ده‌ب��ووی��ن �ه‌وه‌‪ ،‬ئ �ه‌و ده‌س �ه‌اڵت � ‌ه ‌ی ك� ‌ه تائێستا‬ ‫ئێم ‌ه له‌م هه‌رێم ‌ه ئه‌زموون ‌ی ده‌كه‌ین‪ ،‬بریتیی ‌ه‬ ‫ل��ه‌ده‌س��ه‌اڵت�� ‌ی ب��ه‌ڕێ��ك��ردن‌و جێبه‌جێكردن ‌ی‬ ‫كاره‌كان ‌ی رۆژان ‌ه ‌ی هاوواڵتیان‪ ،‬به‌اڵم له‌راستیدا‬ ‫ئه‌م ده‌سه‌اڵت ‌ه ته‌نانه‌ت نه‌ش ‌ی توانیو‌ه ئه‌مه‌ش‬ ‫بكات‌و پێداویستی ‌ه سه‌ره‌تاییه‌كان ‌ی ژیان ‌ی رۆژان ‌ه ‌ی‬ ‫هاوواڵتیان تاڕاده‌یه‌ك جێبه‌ج ‌ێ بكات‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫دونیابین ‌ی ده‌سه‌اڵت دونیابینییه‌ك ‌ی زۆر خه‌فه‌كراو‬ ‫ته‌سكبووه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش له‌ده‌ره‌نجام ‌ی ئه‌قڵییه‌ت ‌ی‬ ‫هه‌ڕه‌مه‌ك ‌ی‌و بیرنه‌كردنه‌و‌ه ‌ی ئه‌م ده‌سه‌اڵته‌و‌ه‬ ‫سه‌رچاوه‌یگرتووه‌‪.‬‬ ‫پاش هه‌ڵبژاردنه‌كان ‌ی ‪‌ 7/25‬ی ساڵ ‌ی رابردوو‬ ‫دواتریش هه‌ڵبژاردنه‌كان ‌ی ‪‌ 3/7‬ی ئه‌م ساڵ‌‪ ،‬له‌ناخ ‌ی‬ ‫به‌شێك له‌م ده‌سه‌اڵته‌و‌ه گروپێك جیاده‌بنه‌وه‌و‬ ‫وه‌ك ئۆپۆزیسیۆن به‌شدار ‌ی له‌هه‌ڵبژاردنه‌كاندا‬ ‫ده‌ك ‌هن‌و دواتر زۆرێك له‌هاوواڵتیان ئه‌م ره‌وت ‌ه‬ ‫ده‌كه‌ن ‌ه نوێنه‌ر ‌ی خۆیان‌و ده‌نگ ‌ی خۆیان ‌ی پ ‌ێ‬ ‫ده‌ده‌ن‪ .‬وه‌ك ئاماژه‌مان پێدا گه‌ر ده‌سه‌اڵتێك ئه‌و‌ه‬ ‫بارودۆخ‌و بیركردنه‌وه‌و ئه‌زموون ‌ی حوكمڕان ‌ی بێت‪،‬‬ ‫ئایا ئه‌و گیان ‌ی ئۆپۆزیسیۆنبوون ‌ه ‌ی كه‌به‌شێك ‌ی‬ ‫زۆر ‌ی كه‌سان ‌ی خ��اوه‌ن بڕیارو ئاڕاسته‌كه‌ر ‌ی‬ ‫ئه‌م ره‌وت �ه‌‪ ،‬پێشتر خۆیان به‌شێك بوون له‌و‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌‪ ،‬ئایا ده‌كر ‌ێ بتوانن موماره‌س ‌ه ‌ی هێزێك ‌ی‬ ‫ئۆپۆزیسیۆن ‌ی ته‌ندروست بكه‌ن‪.‬؟ ئایا زه‌مین ‌ه ‌ی‬ ‫بیركردنه‌و‌ه ‌ی ده‌سه‌اڵت تا چ راده‌یه‌ك هاوكارو‬ ‫كۆمه‌ك ‌ی هه‌بوون ‌ی ئۆپۆزیسیۆنێك ‌ی به‌هێزده‌كات‪.‬؟‬ ‫پاش باڵبوونه‌و‌ه ‌ی ئه‌و راپ��ۆرت� ‌ه ‌ی كه‌له‌م‬ ‫چه‌ند رۆژ‌ه ‌ی راب����ردوودا ل�ه‌الی�ه‌ن رێكخراو ‌ی‬ ‫ئاسك(‪ )ASK‬ه‌و‌ه ئاماده‌كراو تیایدا ئاماژ‌ه‬ ‫به‌و‌ه ده‌كات كه‌ده‌سه‌اڵت مامه‌ڵه‌یه‌ك ‌ی دوژمنكاران ‌ه‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ ئۆپۆزیسیۆندا ده‌كات‪.‬‬ ‫به‌رمه‌بنا ‌ی ئه‌و دوو پرسیار‌ه ‌ی س�ه‌ره‌وه‌و‬ ‫ئه‌و ده‌ره‌نجام ‌ه ‌ی ئه‌و راپۆرت ‌ه پێ ‌ی گه‌یشتووه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها پاش نزیك ‌ه ‌ی تێپه‌ڕبوون ‌ی ساڵێك به‌سه‌ر‬ ‫دروستبوون ‌ی ئۆپۆزیسیۆندا‪ ،‬ده‌ك��ر ‌ێ‌و شوێن ‌ی‬ ‫خۆیه‌ت ‌ی چه‌ند سه‌رنجێك له‌م باره‌یه‌و‌ه بخه‌ینه‌ڕوو‪.‬‬ ‫وه‌ك ئ��ام��اژه‌م��ان پێدا ه �ه‌ر له‌سه‌ره‌تاو‌ه‬ ‫له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی به‌شێك ‌ی زۆر ‌ی سه‌ركرده‌كان ‌ی ئه‌م‬ ‫مۆدێل ‌ه "ئۆپۆزیسیۆن" سااڵنێك ‌ی زۆر له‌چه‌ق ‌ی‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت��دا ب��وون‌و له‌هه‌ند ‌ێ كاتدا خۆشیان‬

‫به‌شێك بوون له‌و ده‌سه‌اڵته‌‪ ،‬بۆی ‌ه ئه‌م ‌ه بۆ خۆ ‌ی‬ ‫گومان ‌ی ال ‌ی هاوواڵتیان دروستكرد له‌ئیمكانییه‌ت ‌ی‬ ‫موماره‌سه‌كردن ‌ی ئۆپۆزیسیۆنبوون له‌الیه‌ن ئه‌م‬ ‫هێزه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌الیه‌ن خۆشیانه‌و‌ه ئه‌م ‌ه بوو‬ ‫به‌یه‌كێك له‌و كێشان ‌ه ‌ی ك ‌ه له‌خود ‌ی خۆیاندا‬ ‫رووبه‌ڕوو ‌ی ئه‌م هێز‌ه بوویه‌وه‌و هه‌ر له‌سه‌ره‌تاو‌ه‬ ‫گوتار ‌ی ئه‌م هێز‌ه ‌ی به‌ره‌و گوتارێك ‌ی په‌رچه‌كردار‬ ‫ئاڕاسته‌كرد‪ .‬ئه‌م په‌رچه‌كرداربوونه‌ش هۆكارێك‬ ‫بوو بۆئه‌و‌ه ‌ی كه‌ئه‌م گوتار‌ه له‌الیه‌ن زیاترین ‌ی‬ ‫ئه‌و هاوواڵتیانه‌و‌ه پێشواز ‌ی لێبكرێت كه‌توڕه‌بوون‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌ده‌سه‌اڵت‌و زووربه‌شیان له‌ده‌ره‌و‌ه ‌ی‬ ‫بازن ‌ه ‌ی حیزبه‌كانه‌و‌ه بوون‪ .‬كاتێك ده‌سه‌اڵتیش‬ ‫له‌پڕێكدا رووبه‌ڕوو ‌ی هێزێك ‌ی له‌و جۆر‌ه ده‌بێته‌وه‌‪،‬‬ ‫بێگومان ل�ه‌ب�ه‌ر ئ���ه‌و‌ه ‌ی خ��ۆ ‌ی ده‌سه‌اڵتێك ‌ی‬ ‫نادادپه‌روه‌رو گه‌ند‌ه ‌ڵ بووه‌‪ ،‬هه‌موو رێگه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫ن��ام �ه‌ده‌ن � ‌ی ده‌گ��رێ��ت�ه‌ب�ه‌ر ب��ۆ سه‌ركوتكردن‌و‬ ‫پوكانه‌وه‌و سه‌رهه‌ڵنه‌دان‌و دروستبوون ‌ی ئه‌م‬ ‫هێزه‌‪ ،‬ئ�ه‌م حاڵه‌ته‌ش وا ‌ی ل ‌ێ ده‌ك��ات زیاتر‬ ‫له‌هێز ‌ی ئۆپۆزیسیۆن‪ ،‬ده‌سه‌اڵت ئه‌م هێز‌ه وه‌ك‬ ‫دژو دوژم��ن سه‌یربكات‪ .‬ده‌بوای ‌ه ئۆپۆزیسیۆن‬ ‫هه‌مان هه‌ڵ ‌ه ‌ی ده‌سه‌اڵت ‌ی نه‌كردایه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌به‌ر‬ ‫ئه‌و‌ه ‌ی كلتووره‌ك ‌ه ‌ی هه‌مان كلتوور ‌ی ده‌سه‌اڵته‌‪،‬‬ ‫نه‌یتوانیو‌ه له‌م روانگه‌و‌ه مۆدێلێك ‌ی ته‌واو جیاوازتر‬ ‫پێشكه‌شبكات ‪.‬‬ ‫به‌درێژای ‌ی چه‌ندین سا ‌ڵ ده‌سه‌اڵت خاوه‌ن ‌ی‬ ‫گوتارێك نه‌بووه‌و هه‌ڕه‌مه‌كیان ‌ه حوكم ‌ی كردووه‌و‬ ‫به‌رمه‌بنا ‌ی هه‌ست‌و سۆز ‌ی جه‌ماوه‌ر گوتار ‌ی خۆ ‌ی‬ ‫داڕشتوه‌‪ .‬وات ‌ه له‌بر ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی ئه‌و جه‌ماوه‌ر ئاڕاست ‌ه‬ ‫بكات‪ ،‬جه‌ماوه‌ر ئه‌و ‌ی ئاڕاسته‌كردووه‌‪ .‬لێره‌و‌ه‬ ‫نه‌پێویست ‌ی كردوو‌ه بیربكاته‌وه‌و نه‌خوێندنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫هه‌ب ‌ێ بۆ خۆی‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش وا ‌ی لێكردوو‌ه كه‌تووش ‌ی‬ ‫نه‌خۆشی ‌ی هیستریا ‌ی خۆشخه‌یاڵ ‌ی‌و شاندادان‬ ‫له‌سه‌ر رابردوو و خه‌ریك ‌ی لێخوڕین ‌ی جه‌ماوه‌ر بێت‌و‬ ‫جه‌ماوه‌ریش به‌پێچه‌وانه‌و‌ه خه‌ریك ‌ی لێخوڕین ‌ی‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت بێت و له‌كۆتایدا مه‌بده‌ئ ‌ی لێخوڕ‌ه‬ ‫ده‌شت ‌ه ده‌بێت ‌ه گرنگترین سه‌نته‌ر ‌ی بیركردنه‌وه‌و‬ ‫ئاڕاسته‌كردن ‌ی ده‌سه‌اڵت‌و ئه‌م مه‌بده‌ئه‌ش شوێن ‌ی‬ ‫بیریارو لێكۆڵه‌رو لێكۆڵینه‌و‌ه ‌ی بۆ ده‌گرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫پاش تێپه‌ڕبوون ‌ی نزیك ‌ه ‌ی ساڵێك به‌سه‌ر‬ ‫ئه‌زموون ‌ی ئۆپۆزیسیۆندا‪ ،‬به‌هه‌مان شێو‌ه ‌ی‬ ‫ده‌س����ه‌اڵت تائێستا ئۆپۆزیسیۆن خ��اوه‌ن� ‌ی‬ ‫گوتارێك ‌ی دیسپلینكراو نییه‌و له‌راستیدا خراپتر‬ ‫له‌مه‌ش خاوه‌ن ‌ی سه‌ركردایه‌تییه‌ك ‌ی دیسپلینكراو‬ ‫نیی ‌ه تاڕاده‌یه‌ك ‌ی زۆر هه‌ڕه‌مه‌كیان ‌ه گوتار ‌ی خۆ ‌ی‬ ‫ئاڕاست ‌ه ده‌كات‪ .‬ئه‌بوای ‌ه ئۆپۆزیسیۆن به‌پێچه‌وان ‌ه ‌ی‬ ‫ده‌سه‌اڵت پێش هه‌موو شت ‌ێ هه‌وڵ ‌ی دامه‌زراندن‌و‬ ‫دروستكردن ‌ی سه‌نته‌ره‌كان ‌ی لێكۆڵینه‌و‌ه ‌ی بدایه‌و‬ ‫كۆمه‌ڵێك لێكۆڵه‌رو پسپۆر ‌ی له‌م سه‌نته‌رانه‌دا ‬ ‫كۆبكردایه‌ته‌وه‌‪ ،‬ده‌بوای ‌ه پێش ئه‌و‌ه ‌ی ئۆپۆزیسیۆن‬ ‫دروستبێ‌‪ ،‬ئه‌م سه‌نته‌ر ‌ی لێكۆڵینه‌وان ‌ه هه‌بوونایه‌و‬ ‫خه‌ریك ‌ی كار ‌ی خۆیان بوونایه‌‪ ،‬تا خوێندنه‌وه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫گشتگیرو چڕوپڕیان له‌هه‌موو روانگه‌و ئاڕاسته‌و‬ ‫الیه‌نه‌كانه‌و‌ه بۆ بارودۆخ ‌ی هه‌رێم‌و به‌تایبه‌ت ‌ی بۆ‬ ‫ده‌سه‌اڵت بكردایه‌و به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی زانستیان ‌ه هه‌موو‬ ‫خاڵ ‌ه به‌هێزو الوازه‌كان ‌ی ئه‌م ده‌سه‌اڵته‌یان له‌دوو‬ ‫توێ ‌ی چه‌ندین لێكۆڵینه‌وه‌دا بخستایه‌ته‌ڕوو‪ .‬دواتر‬ ‫به‌رمه‌بنا ‌ی ده‌ره‌نجامه‌كان ‌ی ئه‌م لێكۆڵینه‌وان ‌ه‬ ‫به‌رنامه‌و ستراتیجێك ‌ی گشتگیرو زانستیانه‌یان‬

‫دابڕشتایه‌و ئاماده‌بكرای ‌ه بۆ پراكتیزه‌كردنی‌‪ .‬دواتریش‬ ‫له‌گ ‌ه ‌ڵ له‌دایكبوون‌و كاركردن ‌ی ئه‌م ئۆپۆزیسیۆنه‌دا‬ ‫ئه‌م لێكۆڵه‌رو سه‌نته‌ران ‌ه خه‌ریك ‌ی ك��ار ‌ی خۆیان‬ ‫بوونایه‌و چاودێر ‌ی هه‌موو هه‌نگاو و كارو گوته‌یه‌ك ‌ی‬ ‫ئۆپۆزیسیۆنیان بكردایه‌و ببونای ‌ه به‌ئه‌قڵ ‌ی بڕیارده‌ر ‌ی‬ ‫ئه‌م هێزه‌‪ ،‬چونك ‌ه هه‌موو سیاس ‌ی‌و ده‌سه‌اڵت‌و ده‌وڵه‌ت ‌ه‬ ‫سه‌ركه‌وتووه‌كان ‌ی دنیا له‌پشتیانه‌و‌ه كۆمه‌ڵێك ئه‌قڵ‌و‬ ‫بیریارو لێكۆڵه‌ر كارو حوكم‌و ئاڕاسته‌یان ده‌ك ‌هن‌و‬ ‫به‌ڕێوه‌یان ده‌به‌ن‪.‬‬ ‫به‌داخه‌و‌ه پاش تێپه‌ڕبوون ‌ی نزیك ‌ه ‌ی ساڵێك‬ ‫به‌سه‌ر ئۆپۆزیسیۆندا ئ�ه‌م هێز‌ه تائێستا بیر ‌ی‬ ‫له‌وه‌ها شتێك نه‌كردووه‌ته‌وه‌و له‌راستیشدا هه‌روه‌ك‬ ‫ده‌س �ه‌اڵت ئه‌میش پێویست ‌ی پێ ‌ی نییه‌و به‌هه‌مان‬ ‫شێو‌ه ‌ی ده‌سه‌اڵت له‌الیه‌ن گوتار ‌ی هه‌ڕه‌مه‌ك ‌ی خه‌ڵك‌و‬ ‫به‌رمه‌بنا ‌ی هه‌ست‌و سۆزیان ئاڕاست ‌ه ده‌كرێت‪ .‬ئه‌م‬ ‫هێزه‌ش كه‌بین ‌ی له‌پڕێكدا نیو ملیۆن هاوواڵت ‌ی‬ ‫ده‌نگیان پێدا له‌هه‌ڵبژاردنه‌كاندا هه‌روه‌ك ده‌سه‌اڵت‬ ‫تووش ‌ی هیستریاو خۆشخه‌یاڵ ‌ی‌و له‌خۆرازیبوون بووه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ك چۆن ده‌سه‌اڵت به‌ره‌ها ‌ی‌و به‌درێژای ‌ی‬ ‫چه‌ندین سا ‌ڵ حوكم ‌ی كردووه‌و خۆ ‌ی به‌خاوه‌ن ‌ی هه‌موو‬ ‫شت ‌ه باشه‌كان زانیوه‌و ئه‌ویتریش ‌ی به‌ئێستاشه‌و‌ه‬ ‫ب�ه‌الو‌ه قابیل ‌ی قبوڵكردن نییه‌و هه‌موو نه‌یارێك ‌ی‬ ‫گوتار ‌ی خۆ ‌ی به‌دوژمن وێناكردووه‌‪ ،‬بۆی ‌ه ته‌به‌نیكه‌ر ‌ی‬ ‫گوتارێك ‌ی دوژمنكاران ‌ه ب��ووه‌‪ ،‬به‌هه‌مان شێوه‌ش‬ ‫له‌ئێستادا ئۆپۆزیسیۆن به‌ره‌های ‌ی هه‌موو خراپییه‌ك‬ ‫به‌ده‌سه‌اڵتدا هه‌ڵده‌واسێت‌و هه‌موو چاكه‌كانیش ده‌دات ‌ه‬ ‫پا ‌ڵ خۆی‌؟ ئۆپۆزیسیۆنێك له‌ئێستادا ك ‌ه له‌ده‌سه‌اڵتدا‬ ‫نیی ‌ه به‌و ره‌هایی ‌ه ده‌دوێ‌‪ ،‬ئ ‌ه ‌ی ئه‌گه‌ر ده‌سه‌اڵت ‌ی‬ ‫گرته‌ده‌ست گه‌ره‌نت ‌ی چ ‌ی ده‌ب ‌ێ كه‌به‌م گوتاره‌و‌ه‬ ‫بگر‌ه به‌زیاتریشه‌و‌ه ئه‌زموون ‌ی ده‌س �ه‌اڵت نه‌كات‪،‬‬ ‫ئه‌و كات ‌ه هه‌روه‌ك ده‌سه‌اڵت هه‌موو شت ‌ه باشه‌كان‬ ‫به‌خۆیدا هه‌اڵواسێت‌و هه‌موو شت ‌ه خراپه‌كانیش به‌وان ‌ی‬ ‫كه‌دا‪ .‬ئایا ئۆپۆزیسیۆنێك ‌ی له‌م جۆر‌ه به‌م گوتار‌ه‬ ‫ره‌هایه‌و‌ه گه‌ر له‌كات ‌ی گرتنه‌ده‌ست ‌ی ده‌سه‌اڵتدا فاسدو‬ ‫گه‌نده‌ڵبوو‪ ،‬تۆ بڵێ ‌ی ته‌حه‌مول‌و قبوڵ ‌ی ئۆپۆزیسیۆن‌و‬ ‫گوتارێك ‌ی تر ‌ی له‌خۆ ‌ی جیاوازتر بكات؟ ئایا هه‌موو‬ ‫ئه‌و رێگا نامه‌ده‌ن ‌ی‌و نائه‌قاڵنیان ‌ه ناگرێته‌به‌ر بۆ‬ ‫مانه‌و‌ه ‌ی له‌ده‌سه‌اڵتداو هه‌وڵ ‌ی تێركردن‌و خه‌ساندن ‌ی‬ ‫ئه‌قڵ ‌ی خه‌ڵك نادات بۆئه‌و‌ه ‌ی له‌هه‌موو حاڵه‌تێكدا‬ ‫كاریان ته‌نها ده‌ست ماچكردن‌و به‌ڵ ‌ێ‌و ملته‌كاندن‬ ‫بێت‌و گروپ ‌ه ناڕازییه‌كان ‌ی تریش په‌راوێزبخات‌و گو ‌ێ‬ ‫بۆ ده‌نگیان نه‌گرێت‌و به‌خائین‌و دژ ‌ی ده‌سه‌اڵت ‌ی خۆ ‌ی‬ ‫ناویان ببات؟‬ ‫راست ‌ه له‌ئێستادا ده‌س �ه‌اڵت هه‌موو هه‌وڵێك‬ ‫ده‌دات بۆ خه‌فه‌كردن‌و سه‌ركوتكردن ‌ی ئۆپۆزیسیۆن‪،‬‬ ‫به‌اڵم ناب ‌ێ گوتار ‌ی ئۆپۆزیسیۆنیش هه‌مان گوتار‬ ‫بێت‌و ته‌به‌نیكه‌ر ‌ی گوتارێك ‌ی دوژمنكاران ‌ه بێت‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌ده‌سه‌اڵت‪ ،‬چونك ‌ه گه‌ر یه‌كێت ‌ی‌و پارت ‌ی‬ ‫ئامانجیان ب ‌ه به‌رده‌وام ‌ی مانه‌وه‌بێت له‌ده‌سه‌اڵتدا‪،‬‬ ‫ئه‌وا پێویست ‌ه ئۆپۆزیسیۆن ئامانج ‌ی خزمه‌تكردن ‌ی‬ ‫هاوواڵتیان بێت له‌رێگ ‌ه ‌ی چاككردن ‌ی ئه‌م ده‌سه‌اڵته‌‪،‬‬ ‫یان دواتر گۆڕین ‌ی به‌ده‌سه‌اڵتێك ‌ی تر ‌ی دادپه‌روه‌ر‪.‬‬ ‫به‌دڵنیاییه‌و‌ه گه‌ر ئۆپۆزیسیۆن فریا ‌ی گوتار ‌ی خۆ ‌ی‬ ‫نه‌كه‌وێت‌و چاك‌و دیسپلین ‌ی نه‌كات‪ ،‬ئه‌وا له‌داهاتوودا‬ ‫ب �ه‌ره‌و پوكانه‌و‌ه ده‌چێت‌و به‌مه‌ش زیانێك ‌ی زۆر‬ ‫گه‌ور‌ه له‌گیان ‌ی ئۆپۆزیسیۆنبوون ده‌دات‌و له‌والشه‌و‌ه‬ ‫خزمه‌تێك ‌ی ئێجگار گه‌وره‌ش به‌خۆسه‌پاندن‌و ئایدیا ‌ی‬ ‫سته‌مكار ‌ی ده‌سه‌اڵت ده‌دات‪.‬‬

‫بورجه‌كه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ سه‌رده‌شت‬ ‫ئارام شه‌مێرانی‬

‫ئه‌ستێره‌ناسه‌كه‌‪ :‬زۆرسه‌یره‌‪ ،‬هه‌موو بورجه‌كانی‌ ئه‌م مانگه‌ له‌یه‌كده‌چن‌و‬ ‫ده‌ڵێن‪ ،‬به‌هه‌زار داماویی‌ تاده‌بی‌ به‌شتێك دوای�ی‌ كۆتایت پێده‌هێنن‪،‬‬ ‫سه‌یرتریش ئه‌وه‌یه‌ له‌م هه‌رێمه‌دا ده‌ستكاری‌ قه‌ده‌ریش ده‌كرێت‪.‬‬ ‫تیرۆریسته‌كه‌‪ :‬داری‌ زڕ بۆ بڕین باشه‌‪ ،‬ئه‌وانه‌ی‌ تۆ باسیان ده‌كه‌یت زیان‬ ‫به‌ ب��‌رژه‌وه‌ندی‌ گشتی‌ ده‌گه‌یه‌نن‪ ،‬هێشتا فێری‌ ئه‌وه‌ نه‌بوویت كه‌لله‌پووت؟‬ ‫ئه‌ستێره‌ناسه‌كه‌‪ :‬له‌خه‌وما سه‌رده‌شت پێده‌كه‌نی‌‪ ،‬وه‌ك ئه‌و گوڵه‌ وابوو‬ ‫كه‌ له‌زانكۆ ده‌یگرت به‌ده‌ستیه‌وه‌‪ ،‬رووخساری‌ له‌مانگێ‌ ده‌چوو كه‌نازبكات‬ ‫به‌سه‌ر جوانیدا‪.‬‬ ‫تیرۆریسته‌كه‌‪ :‬راستده‌كه‌یت‪ ،‬هه‌ر ئه‌و زه‌رده‌خه‌نانه‌ بوو وایكرد فیشه‌ك‬ ‫ددانه‌كانی‌ ماچبكات‪ ،‬ئه‌وانه‌ی‌ كه‌واده‌ی‌ مردنیان دێت زۆر قه‌شه‌نگ ده‌بن‪،‬‬ ‫چونكه‌ دوادواییانه‌‪.‬‬ ‫ئه‌ستێره‌ناسه‌كه‌‪ :‬بورجه‌كه‌ی‌ سه‌رده‌شت ده‌یووت‪ :‬سه‌خته‌ له‌به‌رده‌م‬ ‫ناعه‌داله‌تییه‌كانی‌ ئه‌م كاوله‌یه‌دا خۆت رابگریت‪ ،‬سه‌خته‌ بده‌ی‌ به‌الی‌‬ ‫سۆزانی‌‌و سواڵكه‌رو رووت‌و برسی‌‌و ئه‌م هه‌موو ه�ه‌ژارو بێ‌ دڵسۆزه‌داو‬ ‫خۆتی‌ لێ‌ گێل بكه‌یت‪ ،‬ویژدانێ‌ هه‌الهه‌الت ده‌كات‪ ،‬له‌ناختدا كه‌وه‌ك رمێكی‌‬ ‫ژه‌هراوی‌ وایه‌ به‌سه‌ر دڵته‌وه‌ جێگیری‌ بكه‌ن‪ ،‬وه‌ك هه‌ڵكۆڵینی‌ چاوه‌كانت‬ ‫وایه‌ به‌چه‌قۆ‪.‬‬ ‫تیرۆریسته‌كه‌‪ :‬ئێ‌‪ ،‬ژیره‌ گیان ئێمه‌ش هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ بوو ئه‌و هه‌مووه‌‬ ‫مه‌ینه‌تییه‌ی‌ گه‌له‌كه‌یمان له‌كۆڵكرده‌وه‌‪ ،‬خۆ به‌و جوانكیله‌ییه‌وه‌ فه‌قیره‌‬ ‫سه‌ری‌ سپی‌ بووبوو‪.‬‬ ‫ئه‌ستێره‌ناسه‌كه‌‪ :‬بورجه‌كه‌ی‌ سه‌رده‌شت به‌منی‌ وت‪ :‬بۆ زه‌ماوه‌نده‌كه‌ی‌‬ ‫سه‌رده‌شت جه‌ماوه‌رێكی‌ زۆر به‌شداری‌ ده‌كات‪ ،‬به‌وانه‌شه‌وه‌ كه‌نایناسن‪،‬‬ ‫به‌وانه‌شه‌وه‌ كه‌سه‌ری‌ خۆیان هه‌ڵگرتووه‌‪،‬هه‌ر كه‌سه‌و بۆ خۆی‌ چۆپیگر‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬ ‫تیرۆریسته‌كه‌‪ :‬سه‌هووی‌‪ ،‬من ده‌مزانی‌ ئه‌وانه‌ بۆ خۆپیشاندان دێنه‌ سه‌ر‬ ‫شه‌قام‪ ،‬به‌ده‌سڕی‌ ئاوریشمه‌وه‌ نا‪ ،‬به‌الفیته‌و وێنه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌ستێره‌ناسه‌كه‌‪ :‬له‌بورجه‌كه‌ی‌ سه‌رده‌شتدا هاتووه‌‪ ،‬هاوڕێیانی‌‬ ‫سه‌رده‌شت خۆیان دانامه‌زرێنن تابكوژه‌كانی‌ نه‌هێننه‌ به‌رده‌م دادگا‪.‬‬ ‫تیرۆریسته‌كه‌‪ :‬مه‌جبورن خه‌ریكی‌ ئه‌وه‌بن‪ ،‬چونكه‌ دانامه‌زرێن‪ ،‬ئه‌ی‌‬ ‫له‌به‌تاڵیدا خۆ شێت ده‌بن‌و پاره‌ی‌ ئه‌وه‌شیان پێنییه‌ بچنه‌ الی‌ پزیشكێكی‌‬ ‫ده‌روونی‌‪.‬‬ ‫ئه‌ستێره‌ناسه‌كه‌‪ :‬با واز له‌وان بێنین‪ ،‬له‌پێچێكی‌ بورجه‌كه‌دا ئاماژه‌یه‌ك‬ ‫ك��راوه‌ ب �ه‌وه‌ی‌ رۆژنامه‌نووسان بڕیاریانداوه‌‪ ،‬ك�ه‌ب�ه‌رده‌وام بن تاخوێنی‌‬ ‫شه‌هیدان (سۆرانی‌ مامه‌حه‌مه‌و دكتۆر عبدالستار تاهیرو من‌و تۆ) یش به‌‬ ‫به‌رده‌م ماڵی‌ ئه‌وانه‌دا نه‌چێت كه‌لێی‌ نوستوون‌و خۆشیان به‌خاوه‌نی‌ ئه‌م‬ ‫نیشتمانه‌ ده‌زانن‪.‬‬ ‫تیرۆریسته‌كه‌‪ :‬وه‌ك قسه‌كه‌ی‌ فاڵنی‌ وایه‌ (ئه‌م یاپراخه‌‪ ،‬نه‌ به‌گه‌رمی‌‬ ‫سارد ده‌بێته‌وه‌‪ ،‬نه‌ به‌ساردی‌ گه‌رم ده‌بێته‌وه‌) ماوه‌یه‌كی‌ تر ئه‌م گاڵه‌ گاڵه‌ی‌‬ ‫سه‌ر شه‌قامه‌كانیش نامێنێت‪ ،‬كپ ده‌بنه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ گه‌رماو گه‌رم بوو‪ ،‬ئیتر‬ ‫سارداو سارد ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌ستێره‌ناسه‌كه‌‪ :‬جا چییه‌؟ بورجه‌كه‌ وا ده‌ڵ��ێ‪ :‬خۆ هیچ نه‌بێت‬ ‫ماوه‌یه‌كی‌ تر خه‌اڵتی‌ سه‌رده‌شت بۆ ئازادی‌ راده‌ربڕین‌و شه‌هیدی‌ قه‌ڵه‌م‬ ‫له‌هه‌ولێر یان سلێمانی‌ ده‌درێت‪ ،‬شتی‌ واش دێته‌ به‌رده‌م كامێرا بۆئه‌وه‌ی‌‬ ‫شه‌و خۆی‌ ببینێته‌وه‌ بایی‌ تروسكه‌یه‌ك ئیمانی‌ به‌كاری‌ رۆژنامه‌نووسی‌ نییه‌‪،‬‬ ‫كوره‌ هه‌ی‌ داد به‌جاسوس‌و شتی‌ تریشی‌ ده‌زانێت‪.‬‬ ‫تیرۆریسته‌كه‌‪ :‬به‌وانه‌ش ده‌به‌خشرێت‪ ،‬كه‌ الیه‌ك له‌په‌رتوكخانه‌كان‬ ‫نووسراوی‌ ئه‌وانه‌و جوكه‌یه‌كیشیان لێوه‌ نه‌هات‪ ،‬یان ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ به‌بیانووی‌‬ ‫پورمان نه‌شته‌رگه‌ری‌ هه‌یه‌و نه‌نكمان حه‌زی‌ له‌پیتزایه‌و ده‌ره‌وه‌ ته‌پوتۆزه‌و‬ ‫عه‌ینه‌كه‌كه‌مان بیرچووه‌و نایه‌ینه‌ به‌ر هه‌تاو خۆیان دزی �ه‌وه‌‪ ،‬نه‌ك له‌و‬ ‫قه‌ره‌باڵغیه‌دا ببینرێن‌و نانیان ببڕدرێت به‌ به‌الش‪ ،‬ئاخر له‌سه‌ر سه‌رده‌شتێك‬ ‫كه‌نایناسن بۆ ماڵوێران بن؟‬ ‫ئه‌ستێره‌ناسه‌كه‌‪ :‬ئه‌دی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم چی‌؟ باوای‌ میلله‌ت ده‌ڵێم‪،‬‬ ‫بورجه‌كه‌ی‌ ده‌ڵێت‪ :‬سه‌د له‌سه‌د پشتگوێی‌ ناخات‪.‬‬ ‫تیرۆریسته‌كه‌‪ :‬الژگ‪ ،‬ئه‌وه‌نده‌ گێرمه‌و كێشمه‌كێشم دێته‌پێشه‌وه‌ ئه‌و‬ ‫مه‌سه‌له‌ له‌بازاڕی‌ هیچ زه‌ڕه‌نگه‌رێكدا به‌نرخی‌ ته‌نه‌كه‌ش ناكێشرێت‪ ،‬تۆپبارانی‌‬ ‫توركیاو ئێران نابینی‌؟ ئه‌وه‌ نییه‌ ره‌وشی‌ منداڵ له‌توركیا چ خراپه‌‪ ،‬ئه‌وه‌‬ ‫نییه‌ كۆماری‌ ئیسالمی‌ منداڵی‌ ئێمه‌ی‌ كافر ده‌كاته‌ قوربانی‌؟ به‌ینی‌ خۆمان‬ ‫بێ‌ با باسی‌ ئه‌وانه‌ بوه‌ستێت له‌سێداره‌یان ده‌ده‌ن‪ ،‬ئه‌وان له‌مدیو ئه‌وه‌نده‌‬ ‫ئاسوده‌ن ده‌ڵێی‌ له‌ژووری‌ میوانه‌كه‌ی‌ خۆیاندا خه‌ریكی‌ دانسن‪.‬‬ ‫ئه‌ستێره‌ناسه‌كه‌‪ :‬بورجه‌كه‌ی‌ سه‌رده‌شت ده‌ڵێت‪ :‬هه‌ندێ‌ رۆژنامه‌نووس‬ ‫وا ده‌پژمن كه‌گوایا ئه‌م مه‌وزوعه‌ ئه‌وه‌نده‌ قه‌به‌ نه‌كرێت‪ ،‬خۆ عێراق ئه‌وه‌تا‬ ‫له‌په‌نا گوێمانداو رۆژانه‌ش رۆژنامه‌نووس ده‌كوژرێت‌و ده‌فڕێنرێت‌و له‌و گوێ‌‬ ‫چه‌م‌و كه‌نارده‌ریاو شتانه‌دا ته‌رمه‌كه‌ی‌ ده‌دۆزرێته‌وه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت كاتژمێره‌كه‌ی‌‬ ‫ده‌ستیشی‌ ده‌به‌ن بۆ به‌یتولمالی‌ گروپه‌كه‌یان‪.‬‬ ‫تیرۆریسته‌كه‌‪ :‬دروستیان فه‌رموو‪ ،‬سه‌یری‌ ئه‌و كه‌نااڵنه‌ بكه‌ كه‌‬ ‫له‌به‌رنامه‌كانیاندا باس هه‌ر باسی‌ سه‌رده‌شت بوو‪ ،‬مه‌خه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌ تۆمه‌‪،‬‬ ‫بزانه‌ ئیتر تاچله‌ی‌ ماته‌مینی‌‌و ساڵیادی‌ تیرۆركردنی‌ قسه‌ده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌وانیش‬ ‫ئیشیان پێی‌ هه‌بوو‪ ،‬خوا پێمنه‌گرێت بزانه‌ چ مه‌به‌ستێكیان هه‌بوو‪.‬‬ ‫ئه‌ستێره‌ناسه‌كه‌‪ :‬من بورجه‌كه‌م ورده‌ ورده‌ هیچی‌ پێنه‌ما‪ ،‬ده‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ زانیاری‌ مه‌ده‌ به‌و تیرۆریسته‌‪.‬‬ ‫تیرۆریسته‌كه‌‪ :‬منیش هه‌رچیم وت كامێرای‌ شاراوه‌بوو‪ ،‬گه‌وره‌م بانگم‬ ‫ده‌كات‪ ،‬چونكه‌ ئیشی‌ زه‌رورمان هه‌یه‌‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪16‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫‪ 6/26‬رۆژی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ماده‌هۆشبه‌ره‌کان‬

‫ئه‌نفالی سپی ره‌شماڵی ره‌ش له‌كوردستان هه‌ڵده‌دات‬ ‫ته‌نها له‌سلێمانی‌و ده‌ورووبه‌ری زیاتر له‌‪ 400‬كه‌س به‌تۆمه‌تی‬ ‫به‌كارهێنان‌و بازرگانیكردن به‌ماده‌ی هۆشبه‌ره‌و ‌ه ده‌ستگیركراون‬ ‫فه‌رمان خێاڵنی*‬

‫به‌پێی ئه‌و ئامارانه‌ی له‌پارێزگای‬ ‫سلێمانی‌و گه‌رمیان‌و خانه‌قینه‌و‌ه ده‌ست‬ ‫ده‌ستوور كه‌وتوون‪ ،‬زیاتر ل ‌ه ‪ 400‬كه‌س‬ ‫به‌تۆمه‌تی به‌كارهێنان‌و بازرگانیكردن‬ ‫به‌ماد‌ه هۆشبه‌ره‌كانه‌و‌ه ده‌ستگیركراون‪،‬‬ ‫ب �ه‌رپ��رس��ان��ی ئ��اس��ای��ش��ی هه‌رێمیش‬ ‫ئاماژ‌ه به‌زیادبوونی ئه‌و مادان ‌ه ده‌ده‌ن‬ ‫له‌كوردستان‪.‬‬ ‫هه‌ڕه‌شه‌كانی م��اد‌ه هۆشبه‌ره‌كان‬ ‫وه‌ك "ئه‌نفالێكی سپی" لێكده‌درێته‌وه‌‬ ‫ك�ه‌ده‌ب��ێ��ت� ‌ه ه���ۆی گیانله‌ده‌ستدانی‬ ‫به‌كارهێنه‌رانی‪.‬‬ ‫عێراق ‪ ..‬پاكترین ناوچ ‌ه له‌ماده‌ی‬ ‫هۆشبه‌ر سنووره‌كانی ده‌كاته‌وه‌‬ ‫به‌پێی رای پسپۆڕانی بواری ماده‌ی‬ ‫ه��ۆش��ب�ه‌رو ئ��ه‌و ل��ێ��دوان��ان�ه‌ی له‌الیه‌ن‬ ‫به‌رپرسانی ئاسایشه‌و‌ه راده‌گه‌یه‌نرێت‪،‬‬ ‫ب�ه‌ر له‌ساڵی ‪ 1990‬عێراق به‌هه‌رێمی‬ ‫كوردستانیشه‌و‌ه پاكترین ناوچ ‌ه بووه‌‬ ‫له‌به‌كارهێنانی ماده‌ی هۆشبه‌ر‪.‬‬ ‫عه‌مید جه‌الل به‌گ لێپرسراوی به‌شی‬ ‫نه‌هێشتنی ماد‌ه هۆشبه‌ره‌كان له‌ئاسایشی‬ ‫سلێمانی‪ ،‬ئ��ام��اژه‌ی ب���ه‌وه‌دا تاساڵی‬ ‫‪ 1990‬له‌عێراقدا ئه‌م مادان ‌ه نه‌بووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌كاتی كۆڕه‌وه‌كه‌ی گه‌لی كورد‪،‬‬ ‫سنووره‌كان به‌باشی كۆنترۆڵ نه‌كرابوون‌و‬ ‫خه‌ڵكی كوردستانی رۆژه�ه‌اڵت‌و كوردی‬ ‫باشووری خۆشمان تێكه‌ڵیه‌ك دروستبوو‬ ‫له‌نێوانیان‌و ئه‌و تێكه‌ڵیه‌ش بوو به‌هۆی‬ ‫ئه‌وه‌ی ئه‌م مادان ‌ه باڵوببنه‌وه‌‪.‬‬ ‫لێپرسراوی به‌شی نه‌هێشتنی ماده‌‬ ‫هۆشبه‌ره‌كان له‌ئاسایشی سلێمانی‬ ‫به‌ده‌ستووری راگه‌یاند "ل �ه‌دوای ساڵی‬ ‫‪ 2003‬ه‌و‌ه ئه‌م مادانه‌و به‌كارهێنانیان‬ ‫به‌ڕوونی به‌دیاركه‌وتووه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‬ ‫كۆچی خه‌ڵكی رۆژه����ه‌اڵت‌و خه‌ڵكی‬ ‫خۆشمان وایكرد ئه‌م مادانه‌و به‌كارهێنان‌و‬ ‫بازرگانیكردن پێوه‌ی روو له‌زیادبوون‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬جگ ‌ه له‌ڕۆژهه‌اڵت له‌واڵتانی تری‬ ‫دراوسێی وه‌كو (ئێران‌و سوریاو توركیاو‬ ‫عێراق)ه‌و‌ه ئه‌م مادان ‌ه دێن ‌ه كوردستان"‪.‬‬ ‫یاسای سزادانی عێراقی‌و ماده‌ی‬ ‫هۆشبه‌ر‬ ‫به‌پێی یاسای ‪14‬ی سزادانی عێراقی‬ ‫كه‌تایبه‌ت ‌ه ب ‌ه به‌كارهێنان‌و بازرگانیكردن‬ ‫ب �ه‌م��اد‌ه ه��ۆش��ب�ه‌ره‌ك��ان‪ ،‬هه‌ركه‌سێك‬ ‫به‌تاوانی بازرگانیكردن به‌ماده‌ی هۆشبه‌ر‬ ‫ده‌ستگیر بكرێت‪ ،‬حوكمی هه‌تاهه‌تایی‬ ‫ده‌درێت‪.‬‬ ‫به‌كارهێنان‌و بازرگانیكردن به‌ماده‌ی‬ ‫هۆشبه‌ر له‌كوردستان رووله‌زیادبوونه‌‬ ‫به‌رپرسانی ئاسایشی هه‌رێمی‬ ‫ك��وردس��ت��ان ئ��ام��اژه‌ ب �ه‌زی��ادب��وون��ی‬ ‫به‌كارهێنان‌و بازرگانیكردن به‌ماده‌‬ ‫هۆشبه‌ره‌كانه‌وه‌ ده‌ده‌ن‌و سه‌دان كه‌س‬ ‫به‌هۆیه‌وه‌ ده‌ستگیركراوه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی زانیارییه‌كانی ده‌ستوور‬ ‫ته‌نها له‌پارێزگای سلێمانی به‌گه‌رمیان‌و‬ ‫خانه‌قینه‌وه‌‪ ،‬له‌ماوه‌ی ‪5‬ساڵدا نزیكه‌ی‬ ‫‪ 500‬ك��ه‌س ب �ه‌ت��اوان��ی به‌كارهێنان‌و‬ ‫بازرگانیكردن به‌ماده‌ی هۆشبه‌ره‌وه‌‬ ‫ده‌ستگیركراون‪ ،‬ئه‌م رێژه‌یه‌ش ساڵ‬ ‫به‌ساڵ رووی له‌زیادبوون كردووه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی ئ��ه‌و ئ��ام��اره‌ی له‌به‌شی‬ ‫نه‌هێشتنی م����اده‌ ه��ۆش��ب �ه‌ره‌ك��ان‬ ‫له‌ئاسایشی سلێمانی ده‌ست ده‌ستوور‬ ‫كه‌وتووه‌‪ ،‬له‌ساڵی ‪2005‬ه‌وه‌ تا ئێستا‬

‫‪ 300‬ك �ه‌س به‌تۆمه‌تی به‌كارهێنان‌و‬ ‫بازرگانیكردن به‌ماده‌ هۆشبه‌ره‌‌كانه‌وه‌‬ ‫ده‌ستگیركراون‌‪ ،‬ل �ه‌و رێ��ژه‌ی �ه‌ش ‪30‬‬ ‫ك�ه‌س��ی��ان ب��ازرگ��ان��ی��ان ب �ه‌م��اده‌ك �ه‌وه‌‬ ‫كردووه‌و به‌پێی یاسای ‪14‬ی سزادانی‬ ‫عێراقی كه‌تایبه‌ته‌ به‌ به‌كارهێنان‌و‬ ‫بازرگانیكردن به‌ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان‬ ‫حوكمی هه‌تاهه‌تاییان به‌سه‌ردا دراوه‌‪،‬‬ ‫‪ 270‬كه‌سیشیان به‌كارهێنه‌ری ماده‌‬ ‫هۆشبه‌ره‌كانن‌و ئێستا له‌زیندانن‪،‬‬ ‫حوكمه‌كانیشیان له‌ ‪3‬ساڵ كه‌متر نییه‌‪،‬‬ ‫جگه‌له‌وه‌ش چه‌ندین كه‌سی تر كه‌به‌م‬ ‫مه‌سه‌له‌یه‌وه‌ تێوه‌گالون ی��ان بڕێكی‬ ‫كه‌میان به‌كارهێناوه‌ به‌لێبوردنی گشتی‬ ‫ئازادكراون‪.‬‬ ‫هه‌ر به‌پێی ئاماره‌كه‌ی ئاسایشی‬ ‫سلێمانی تائێستا ده‌ست به‌سه‌ر زیاتر‬ ‫ل ‌ه ‪ 50‬كیلۆ له‌ماده‌ هۆشبه‌ره‌كانی وه‌ك‬ ‫(تریاك‪ ،‬حه‌شیشه‌‪ ،‬هێرۆین‪ ،‬شیشه‌‪،‬‬ ‫كۆكاین‪ ،‬كڕاك)دا گیراوه‌‪.‬‬ ‫ل����ه‌م����اوه‌ی س���اڵ���ی ‪ 2009‬بۆ‬ ‫‪ 2010/6/20‬دا ‪67‬ك��ه‌س به‌تۆمه‌تی‬ ‫به‌كارهێنانی ماده‌ی هۆشبه‌ر له‌خانه‌قین‬ ‫ده‌ستگیركراون‪.‬‬ ‫م��والزم ئه‌سیر به‌رپرسی به‌شی‬ ‫ق �ه‌اڵچ��ۆك��ردن��ی م���اده‌ هۆشبه‌ره‌كان‬ ‫له‌به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی پۆلیسی خانه‌قین‬ ‫به‌ده‌ستووری راگه‌یاند "له‌ماوه‌ی ساڵی‬ ‫‪ 2009‬دا ‪ 45‬كه‌سمان ده‌ستگیركردووه‌‬ ‫ب �ه‌ت��ۆم �ه‌ت��ی ب�ه‌ك��اره��ێ��ن��ان��ی م���اده‌ی‬ ‫هۆشبه‌ر‪ ،‬له‌سه‌ره‌تای ئه‌مساڵیشه‌وه‌ تا‬ ‫‪ 26 ،2010/6/20‬كه‌سمان به‌تۆمه‌تی‬ ‫به‌كارهێنانی ماده‌كه‌وه‌ ده‌ستگیركردووه‌‪،‬‬ ‫چه‌ند كه‌سێكیان پاش چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك‬ ‫له‌ده‌ستگیركردنه‌كه‌یان ئ��ازادك��راون‌و‬ ‫ئه‌وه‌ی كه‌ له‌و ماوه‌یه‌ زیاتر ده‌مایه‌وه‌‬ ‫ره‌وان�ه‌ی پۆلیسی به‌عقوبه‌و ئاسایشی‬ ‫سلێمانیمان ده‌كردن"‪.‬‬ ‫به‌رپرسی به‌شی قه‌اڵچۆكردنی ماده‌‬ ‫هۆشبه‌ره‌كان له‌به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی پۆلیسی‬ ‫خانه‌قین وت��ی "س��اڵ به‌ساڵ رێ��ژه‌ی‬ ‫به‌كارهێنه‌رانی م��اده‌ی هۆشبه‌ر روو‬ ‫له‌زیادی ده‌كات"‪.‬‬ ‫به‌پێی ئه‌و زانیاریانه‌ی له‌به‌شی‬ ‫راگه‌یاندنی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئاسایشی‬ ‫گ�ه‌رم��ی��ان�ه‌وه‌ ب �ه‌ده‌س��ت��وور گه‌یشووه‌‬ ‫له‌قه‌زای كفری‌و ناحیه‌كانی‪ ،‬له‌ساڵی‬ ‫‪ 2004‬كه‌سێك ده‌ستگیركراوه‌ به‌بڕێك‬ ‫م��اده‌ی هۆشبه‌ره‌وه‌‪ ،‬به‌هۆی ئ�ه‌وه‌ی‬ ‫به‌شی نه‌هێشتنی ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان‬ ‫له‌به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئاسایشی گه‌رمیاندا‬ ‫نه‌بووه‌‪ ،‬ره‌وان �ه‌ی ئاسایشی سلێمانی‬ ‫كراوه‌‪.‬‬ ‫له‌قه‌زای ده‌ربه‌ندیخان‌و ناحیه‌كانی‪،‬‬ ‫تا ئێستا ‪ 5‬كه‌س ده‌ستگیركراوه‌‪2 ،‬‬ ‫كه‌سیان ساڵی ‪ ، 2007‬كه‌خه‌ڵكی‬ ‫سه‌رپێڵی رۆژه����ه‌اڵت ب���وون‌و بڕێك‬ ‫تریاكیان هێناوه‌ بۆ ده‌ربه‌ندیخان‌و ‪2‬‬ ‫كه‌سی تریان ساڵی ‪ 2008‬به‌ماده‌ی‬ ‫تریاكه‌وه‌ گیراون كه‌بڕه‌كه‌ی ‪ 2,3‬غم‬ ‫بووه‌‪ ،‬كه‌سێكی تریشیان ساڵی ‪2009‬‬ ‫ده‌ستگیركراوه‌و تائێستا له‌زینداندایه‌‪.‬‬ ‫له‌قه‌زای كه‌الرو ناحیه‌كانی‪ ،‬ساڵی‬ ‫‪ 2008‬ته‌نها ‪ 6‬كه‌س‌و ساڵی له‌ساڵی‬ ‫‪2009‬دا ‪ 19‬ك �ه‌س ده‌ستگیركراون‪،‬‬ ‫ئه‌و ماده‌ هۆشبه‌رانه‌ی كه‌به‌م كه‌سانه‌‬ ‫گیراون‪ ،‬تریاك‌و هه‌موو جۆره‌كانی حه‌پ‬ ‫بوون‪ ،‬ئه‌م ‪ 25‬ده‌ستگیركراوه‌ش حوكم‬ ‫دراون به‌ ‪ 6‬مانگ‌و ساڵ‌و ساڵ‌ونیوێك‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌ك له‌به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‬ ‫ئاسایشی گه‌رمیانه‌وه‌ كه‌نه‌یویست‬ ‫ناوی ئاشكرا بكرێت به‌ده‌ستووری وت‬ ‫"چه‌ند كه‌سێكیشمان له‌خانه‌قینه‌وه‌ بۆ‬

‫لوقمان سیوه‌یلی هه‌ڵگری بڕوانامه‌ی‬ ‫ماسته‌ر له‌ماده‌ هۆشبه‌ره‌كاندا له‌زانكۆی‬ ‫سلێمانی به‌ده‌ستووری وت "هه‌ندێك‬ ‫ل�ه‌س�ه‌رچ��اوه‌ك��ان ئ��ام��اژه‌ ب �ه‌وه‌ده‌ك �ه‌ن‬ ‫ك��ه‌ئ��ه‌م ن �ه‌خ��ۆش��ی �ه‌ س���اری���ه‌‪ ،‬وات��ه‌‬ ‫باڵوده‌بێته‌وه‌و هه‌ر نه‌خۆشێك ده‌توانێت‬ ‫پێنج كه‌س تووش بكات‪ ،‬ئه‌م پێنجه‌ش‬ ‫بۆ پێنجی تر‪ ،‬واته‌ مه‌ترسی كه‌سێك‬ ‫یه‌ك بۆ بیست‌و پێنجه‌‪ ،‬به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫گشتی ژی��ن��گ�ه‌ی زی��ن��دان‌و زاڵبونی‬ ‫كلتووری ده‌سته‌جه‌معی‌و ویژانی جه‌معی‬ ‫ناو زیندان‌و گروپی هاوڕێیان‌و بارودۆخی‬ ‫خه‌مۆكی ناو زیندان‪ ،‬بێگومان زه‌مینه‌‬ ‫سازییه‌كی له‌باره‌ بۆ باڵوبوونه‌وه‌ی‬ ‫ماده‌هۆشبه‌ره‌كان"‪.‬‬ ‫د‪ .‬دان��ی��ال پسپۆڕی نه‌خۆشیه‌‬ ‫ده‌روونیه‌كان له‌نه‌خۆشخانه‌ی فێركاری‬ ‫سلێمانی به‌ده‌ستووری وت "من خۆم‬ ‫سه‌رپه‌رشتی به‌ندیخانه‌یه‌ك ده‌ك�ه‌م‪،‬‬ ‫ح��اڵ�ه‌ت��ی وا ه �ه‌ی �ه‌ ل �ه‌ن��او زی��ن��دان��دا‬ ‫كه‌سانی تریش تووشی كێشانی ماده‌‬ ‫زیانبه‌خشه‌کان بوون"‪.‬‬

‫ماده‌هۆشبه‌ره‌کان‬ ‫کاریگه‌ری جه‌سته‌یی‌و‬ ‫ده‌روونی‌و کۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫له‌سه‌ر به‌کارهێنه‌رانی‬ ‫داده‌نیت‬

‫هاتووه‌‪ ،‬له‌ڕێگه‌ی ئاسایشی خۆمانه‌و‌ه‬ ‫له‌خانه‌قین كه‌ئیداره‌ی خانه‌قین پێی‬ ‫نه‌زانیوون‌و ره‌وانه‌ی ئێمه‌ كراون"‪.‬‬ ‫ئه‌و سه‌رچاوه‌ی ‌ه وتی "ساڵی ‪2007‬‬ ‫ته‌نها یه‌ك كه‌سیان به‌ده‌ستگیركراوی‬ ‫بۆ ناردووین‪ ،‬ساڵی ‪ 4 ، 2008‬كه‌سیان‬ ‫بۆ ناردووین‌و له‌ساڵی ‪2009‬ش��دا ‪15‬‬ ‫كه‌س‌و ئه‌مساڵیش تائێستا ‪ 1‬كه‌سیان‬ ‫بۆ ناردووین"‪.‬‬ ‫ب�����ه‌گ�����وێ�����ره‌ی ئ���ام���ارێ���ك���ی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئاسایشی ش��اره‌زوور‬ ‫له‌ماوه‌ی چوار ساڵی رابردوودا ‪18‬كه‌س‬ ‫به‌تۆمه‌تی به‌كارهێنان‌و بازرگانیكردن‬ ‫ب��ه‌م��اده‌ی ه��ۆش��ب �ه‌ره‌و‌ه له‌سنووری‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌كه‌یان ده‌ستگیر كراون‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌كی تایبه‌ت له‌ئاسایشی‬ ‫ش��اره‌زوور له‌لێدوانێكدا بۆ ده‌ستوور‬ ‫ئاشكرایكرد "له‌شه‌ش ساڵی رابردوودا‬ ‫ئاسایشی ش��اره‌زوور توانیویه‌تی ‪18‬‬ ‫كه‌س ده‌ستگیر بكات كه‌سه‌رجه‌میان‬ ‫بڕی ئه‌و ماد‌ه هۆشبه‌ره‌ی كه‌پێیانه‌و‌ه‬ ‫گ��ی��راو‌ه دوو كیلۆو ش��ه‌ش س��ه‌دوو‬ ‫ن���ه‌وه‌دوو دوو گ��رام م��اده‌ی هۆشبه‌ر‬ ‫بووه‌"‪.‬‬ ‫ئ �ه‌و س�ه‌رچ��اوه‌ی� ‌ه وتیشی له‌ناو‬ ‫ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌كاریان هێناوه‌و‬ ‫بازرگانییان پ��ێ��وه‌ك��ردوو‌ه كه‌سانی‬ ‫هه‌ڵگری ره‌گه‌زنامه‌ی ئێرانیشی تیادایه‌‪.‬‬ ‫م�لازم عه‌لی له‌ئاسایشی سۆران‬ ‫ده‌ڵێت ناتوانن زانیاری له‌سه‌ر ماده‌ی‬ ‫هۆشبه‌ر ب���ده‌ن ب�ه‌راگ�ه‌ی��ان��دن�ه‌ك��ان‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی زانیاریه‌كانیان ره‌وان�ه‌ی‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رێتی گشتی نه‌هێشتنی ماده‌ی‬ ‫هۆشبه‌ری هه‌رێم له‌هه‌ولێر كردووه‌‪.‬‬ ‫فرسه‌ت دۆڵ�ه‌م�ه‌ڕی به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫گشتی نه‌هێشتنی م��اده‌ی هۆشبه‌ر‬ ‫ێ ره‌زامه‌ندی‬ ‫له‌هه‌رێم ئاماده‌نه‌بوو به‌ب ‌‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری گشتی ئاسایشی هه‌رێم‬ ‫هیچ لێدوانێك بدات‪.‬‬ ‫ده‌ستوور چه‌ند جارێك په‌یوه‌ندی‬ ‫كرد به‌عیسمه‌ت ئه‌رگوشی به‌رێوه‌به‌ری‬ ‫گشتی ئاسایشی هه‌رێم‪ ،‬به‌اڵم وه‌اڵمی‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كه‌ی نه‌داینه‌وه‌‪.‬‬ ‫م����اده‌ی ه��ۆش��ب �ه‌ر ده‌چ��ێ��ت � ‌ه ن��او‬ ‫زیندانه‌كانه‌وه‌‬

‫زۆربه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی تۆمه‌تبارن‬ ‫به‌ به‌كارهێنان‌و بازرگانیكردن به‌ماده‌‬ ‫هۆشبه‌ره‌كانه‌وه‌ له‌ناو زیندانه‌كاندا‬ ‫زیندانی ده‌كرێن‪ ،‬به‌رپرسانی ئاسایش‌و‬ ‫پۆلیس‌و پسپۆڕانی ب��واری ده‌روون �ی‌و‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیش ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن‬ ‫به‌هۆی تێكه‌ڵبوونی زیندانیه‌کانه‌وه‌ ماده‌‬ ‫هۆشبه‌ره‌كان له‌ناو زیندانیه‌كانی تردا‬ ‫باڵوده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ش���وان ع �ه‌ب��دوڵ�ڵا ب��ه‌ڕێ��وه‌ب��ه‌ری‬ ‫زیندانی چاكسازی كۆمه‌اڵیه‌تی سلێمانی‬ ‫به‌ده‌ستووری وت "ماده‌ی هۆشبه‌ر وه‌كو‬ ‫تریاك نه‌هاتووه‌‪ ،‬به‌اڵم حه‌پ هاتووه‌ته‌‬ ‫ناوه‌وه‌ی زیندان‪ ،‬ئێمه‌ چاودێری وردمان‬ ‫هه‌یه‌و رۆژانه‌ حه‌پ ده‌گرین"‪.‬‬ ‫ش���وان ع �ه‌ب��دوڵ�ڵا وت���ی "س���زای‬ ‫ت��ون��دم��ان ه�ه‌ی�ه‌ ب��ۆ ئ��ه‌و كه‌سانه‌ی‬ ‫كه‌ئه‌و ج��ۆره‌ حه‌پانه‌ به‌كارده‌هێنن‪،‬‬ ‫له‌و كه‌سانه‌ی كه‌تریاك به‌كارده‌هێنن‪،‬‬ ‫ئێستا یه‌ك كه‌س كاریگه‌رییه‌كانی ئه‌و‬ ‫مادانه‌ی به‌سه‌ره‌وه‌ ماوه‌‪ ،‬كه‌نابێته‌ هۆی‬ ‫تووشكردنی زیندانیه‌كانیتر"‪.‬‬ ‫ب�ه‌ڕێ��وه‌ب�ه‌ری زیندانی چاكسازی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی سلێمانی وتی "زیندانییه‌كان‬ ‫تێكه‌اڵون‪ ،‬به‌پێی جۆری تاوان‌و ساڵی‬ ‫تاوانه‌كه‌ زیندانییه‌كان دابه‌شبوون‪ ،‬نه‌ك‬ ‫ئه‌وه‌ی كه‌ماده‌ی هۆشبه‌ر به‌كارده‌هێنێت‬ ‫زیندانییه‌كه‌ی جیابێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‬ ‫له‌ژێر چاودێرییه‌كه‌ی وردان‪ ،‬ناتوانن‬ ‫به‌ئاسانی ئ �ه‌و م��ادان�ه‌ به‌كاربهێنن‌و‬ ‫زیندانییه‌كانیتر تووش بكه‌ن"‪.‬‬ ‫عه‌مید ج���ه‌الل ده‌ڵ��ێ��ت "نابێت‬ ‫ئ �ه‌و زیندانیانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر م��اده‌ی‬ ‫هۆشبه‌ر ده‌ستگیرده‌كرێن‪ ،‬بخرێنه‌‬ ‫ن��او زیندانییه‌كانی ت����ره‌وه‌‪ ،‬ب �ه‌اڵم‬ ‫ئێستا هه‌موو زیندانییه‌كان پێكه‌وه‌ن‬ ‫له‌زیندانن‪ ،‬ئه‌مه‌ش كاریگه‌ریی خراپی‬ ‫ده‌بێت له‌سه‌ر زیندانییه‌كانی ترو ره‌نگه‌‬ ‫زیندانییه‌كانی تر تووشی به‌كارهێنانی‬ ‫ئه‌و مادانه‌ بكه‌ن"‪.‬‬ ‫لێپرسراوی به‌شی نه‌هێشتنی ماده‌‬ ‫هۆشبه‌ره‌كان له‌ئاسایشی سلێمانی وتی‬ ‫"چه‌ندینجار حه‌پی جۆری (ترامادۆڵ)‬ ‫مان به‌زیندانی گرتووه‌‪ ،‬كه‌ له‌ڕێگه‌ی‬ ‫هاوه‌ڵه‌كانیانه‌وه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ به‌ده‌ستیان‬ ‫گه‌یشتووه‌"‪.‬‬

‫هێنانی م��اده‌ی هۆشبه‌ر كۆنترۆڵ‬ ‫ناكرێت‬ ‫تائێستا له‌سنووره‌كانی هه‌رێمی‬ ‫كوردستان‌و عێراقه‌وه‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان‬ ‫دێته‌ ناو هه‌رێمی كوردستان‌و عێراقه‌وه‌‌و‬ ‫ناتوانرێت كۆنترۆڵ بكرێت‪.‬‬ ‫ع�ه‌م��ی��د ج���ه‌الل ب �ه‌رپ��رس��ی به‌شی‬ ‫نه‌هێشتنی ماد‌ه هۆشبه‌ره‌كان له‌ئاسایشی‬ ‫سلێمانی وتی "له‌ئێستادا سنووره‌كانمان‬ ‫كۆنترۆڵكردووه‌‪ ،‬به‌اڵم ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان‬ ‫هه‌ر دزه‌ ده‌كه‌نه‌ نێو هه‌رێمه‌وه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌وانه‌ی بازرگانی به‌و مادانه‌وه‌ ده‌كه‌ن‬ ‫چاوچنۆكن‌و تاكتیك‌و پالنی جۆراوجۆری‬ ‫ئه‌وتۆیان هه‌ی ‌ه كه‌بتوانن ماده‌كه‌ بهێنن ‌ه ناو‬ ‫هه‌رێمه‌وه‌"‪.‬‬ ‫م����والزم ئ�ه‌س��ی��ر ب �ه‌رپ��رس��ی به‌شی‬ ‫ق��ه‌اڵچ��ۆك��ردن��ی م���اده‌ ه��ۆش��ب �ه‌ره‌ك��ان � ‌ه‬ ‫له‌به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی پۆلیسی خانه‌قین‌ بۆ‬ ‫ده‌س��ت��وور وت��ی "ل���ه‌دوای ساڵی ‪2003‬و‌ه‬ ‫به‌هۆی گ��ه‌ڕان��ه‌وه‌ی ك��ورده‌ ئاواره‌كانی‬ ‫ئ��ێ��ران‌و س���ه‌ردان���ی شیعه‌كانی ئ��ێ��ران‬ ‫ل��ه‌م��ه‌رزی م��ون��زه‌ری �ه‌ی س��ه‌ر ب �ه‌ق �ه‌زای‬ ‫خانه‌قین بۆ نه‌جه‌ف‌و كه‌ربه‌ال‪ ،‬ئه‌م مادانه‌و‬ ‫به‌كارهێنه‌رانیان په‌یدا بوون‪ ،‬جگه‌له‌وه‌ش‬ ‫ب�ه‌ه��ۆی كۆنتڕۆڵ نه‌كردنی بازگه‌كانی‬ ‫عێراق كه‌ له‌سوریاوه‌ ئ�ه‌و مادان ‌ه دێت ‌ه‬ ‫به‌غداو له‌وێشه‌وه‌ بۆ شاره‌كانی تری عێراق‬ ‫ده‌ڕوات"‪.‬‬ ‫كاریگه‌رییه‌كانی ماده‌ی هۆشبه‌ر‬ ‫د‪ .‬دان���ی���اڵ پ��س��پ��ۆڕی نه‌خۆشی ‌ه‬ ‫ده‌رونییه‌كان له‌نه‌خۆشخانه‌ی فێركاری‬ ‫سلێمانی ده‌رب����اره‌ی كاریگه‌رییه‌كانی‬ ‫م����اده‌ ه��ۆش��ب��ه‌ره‌ك��ان‪ ،‬وت���ی "ك �ه‌س��ی‬ ‫ئالوده‌بوو به‌ماده‌ی هۆشبه‌ر په‌یوه‌ندیی ‌ه‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كانی الواز ده‌بێت‪ ،‬له‌رووی‬ ‫جه‌سته‌یشه‌وه‌ ك��اری��گ�ه‌ری ل�ه‌س�ه‌ر چاو‬ ‫و م��ێ��ش�ك‌و دڵ‌و گ���ه‌ده‌ ه��ه‌ی��ه‌‪ ،‬چه‌ند‬ ‫كه‌س به‌كارهێنه‌ری ب��ووه‌‪ ،‬بووه‌ت ‌ه هۆی‬ ‫له‌ده‌ستدانی چاوی‪ ،‬چه‌ند كه‌س هه‌ی ‌ه دڵی‬ ‫له‌ده‌ستداوه‌‌و جگه‌ر‌و گورچیله‌و الوازبوونی‬ ‫توانای سێكسی‪ ،‬ل �ه‌رووی ده‌روونیشه‌و‌ه‬ ‫تووشی بێهۆشی‌و له‌بیرچوونه‌وه‌و دڵه‌ڕاوك ‌ێ‬ ‫ده‌بن"‪.‬‬ ‫*ئه‌یوب كه‌ریم‪ ،‬زانا ئه‌حمه‌د‪ ،‬مه‌عاز‬ ‫فه‌رحان‪ ،‬به‌شدارییان له‌ئاماده‌كردنی ئه‌م‬ ‫راپۆرته‌دا كردووه‌‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫فه‌ر هه‌نگ ‪19‬‬

‫رێبازه‌كانی خوێندنه‌وه‌و راڤه‌كردنی ده‌ق‬

‫به‌شی دووه‌م‬ ‫پۆڵ ریکۆر‬

‫ئاری عوسمان خه‌یات‬

‫یه‌كه‌م‪ /‬رێبازی ده‌ره‌كی ده‌ق‬ ‫ئه‌م رێبازه‌‪ ،‬له‌ڕێگه‌ی مامه‌ڵه‌كردن‬ ‫له‌گه‌ڵ دال‌و مه‌دلوله‌كانی نێو ده‌قدا دێت‌و‬ ‫گرنگی‌ به‌نووسه‌ر (خاوه‌نی‌ ده‌ق) ده‌دات‌و‬ ‫كارده‌كات له‌سه‌ر راڤه‌كردنی ماهییه‌تی‬ ‫الی�ه‌ن�ه‌ جیاجیاكانی ژی��ان��ی ن��ووس�ه‌ر‪.‬‬ ‫دواجاریش هه‌ر به‌هه‌مان كه‌ره‌سته‌وه‌‪،‬‬ ‫بڕیار له‌سه‌ر ده‌قه‌كه‌ ده‌دات‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌رچی "ناتوانین پاش ناسینی‬ ‫روانگه‌ی‌ نووسه‌ر‪ ،‬خۆمان بخه‌ینه‌ جێگای‌‬ ‫ئ��ه‌وه‌وه‌‪ ،‬بۆیه‌ شیكار بۆ ئه‌نجامی‌ ئه‌م‬ ‫كاره‌ی‌ ده‌بێ توێژینه‌وه‌یه‌كی‌ راسته‌وخۆ‬ ‫له‌باره‌ی‌ نووسه‌ره‌وه‌ فه‌راهه‌م كات‪ .‬پاش‬ ‫ئ��ه‌وه‌ش نابێت متمانه‌یه‌كی‌ ئه‌وتۆمان‬ ‫له‌بواری زانستی‌‪ ،‬چۆنییه‌تی‌ بارودۆخی‬ ‫ژیانی‌ نووسه‌ره‌وه‌ ببێت‪ ،‬چونكه‌ ئه‌گه‌ر‬ ‫هه‌توانی‌ ئ�ه‌وه‌م��ان ب��ووای�ه‌‪ ،‬ك�ه‌دووب��اره‌‬ ‫روانگه‌ی‌ تایبه‌تی نووسه‌ر بخوڵقێنینه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئیتر پێشگۆیی نه‌ مانای‌ ده‌ب��وو و نه‌‬ ‫پێویستی‌‪ .‬جا به‌ناچاری هه‌ركات ئه‌م‬ ‫ره‌وشته‌ ده‌گرینه‌ به‌ر‪ ،‬به‌ته‌واوی‌ نابێت‬ ‫به‌ته‌مای‌ ناسینی‌ بیروبۆچوونی‌ نووسه‌ر‬ ‫(دانه‌ر)بین‌و هه‌روه‌ها ده‌ستمان بگاته‌‬ ‫ناسینی‌ پله‌ی‌ هه‌ره‌مه‌زنی‌ ئه‌و‪)1("..‬‬ ‫(د‪ .‬له‌میا باعیشن) له‌ (نظریات‬ ‫قرا‌وه‌ النص)دا‪ ،‬ئه‌و الیه‌نانه‌ ده‌خاته‌ڕوو‪،‬‬ ‫كه‌ڕێبازی ده‌ره‌كی گرنگیان پێده‌دات‪ ،‬بۆ‬ ‫راڤه‌كردن‌و خوێندنه‌وه‌ی ده‌ق‪ ،‬كه‌ئه‌ویش‬ ‫بریتین له‌م خااڵنه‌ی‌ الی‌ خواره‌وه‌‪ :‬‬ ‫‪ .1‬ژیانی‌ تایبه‌تی‌‌و رووداوه‌كانی‌‬ ‫ژیانی‌ نووسه‌ر‪.‬‬ ‫‪ .2‬كه‌سایه‌تی‌‌و سایكۆلۆژییه‌تی‌‬ ‫نووسه‌ر‪.‬‬ ‫‪ .3‬ئاستی‌ رۆشنبیری‌و راده‌ی‌‬ ‫موتااڵكردنی‌ نووسه‌ر‪.‬‬ ‫‪ .4‬كارو به‌رهه‌مه‌كانی‌ پێشووی‌‬ ‫نووسه‌ر‪.‬‬ ‫‪ .5‬چۆنێتی‌ دنیابینی‌‌و هه‌ڵوێسته‌‬ ‫سیاسی‌و كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كانی‌ نووسه‌ر‪.‬‬ ‫‪ .6‬ئ���ه‌و زه‌م��ی��ن��ه‌و ب���ارودۆخ���ه‌‬ ‫س��ی��اس �ی‌و رۆش��ن��ب��ی��ری‌‌و ه��ون�ه‌ری��ی�ه‌ی‌‬

‫له‌سه‌رده‌می‌ ئه‌ودا به‌رقه‌را بووه‌‪.‬‬ ‫‪ .7‬دابونه‌ریتی‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌ی‌‌و‬ ‫چ��ۆن��ێ��ت�ی‌‌و چ�ه‌ن��دێ��ت�ی‌ ره‌ن��گ��دان��ه‌وه‌و‬ ‫كاریگه‌ربوونی‌ له‌سه‌ر نووسه‌ر‪.‬‬ ‫‪ .8‬شێوازو ستایله‌كانی‌ نووسین‌و‬ ‫ئاخاوتن‌و ده‌ربڕین‪ ،‬له‌و سه‌رده‌مه‌ی‌ تیایدا‬ ‫ژیاوه‌‪)2(..‬‬ ‫ئه‌مانه‌و ده‌ی��ان شتی تریش هه‌ن‪،‬‬ ‫كه‌ڕۆڵیان هه‌یه‌ له‌چۆنێتی به‌رهه‌مهێنانی‬ ‫ده‌قدا‪ ،‬به‌وپێیه‌ی نووسه‌ری ده‌ق به‌جۆرێك‬ ‫له‌جۆره‌كان ده‌چێته‌ نێو هاوكۆڵكه‌یه‌كی‬ ‫ئ��اوێ��زان به‌كۆمه‌ڵێك الیه‌نی ژی��ان‪ ،‬كه‌‬ ‫ل��ه‌زه‌ی��ن‌و نه‌ستیدا ره‌گ داده‌ك��وت��ن‌و‬ ‫دواتریش له‌سیاقی ده‌قێكدا به‌ركه‌ڵك‬ ‫(ته‌وزیف)یان‪ ،‬ده‌ك��ات‪ .‬ئه‌مه‌ش مانای‬ ‫ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێ‪ ،‬ئه‌م رێبازه‌ زیاتر گرنگی‬ ‫به‌و لێكۆڵینه‌وانه‌ ده‌دات‪ ،‬كه‌په‌یوه‌ندییان‬ ‫به‌الیه‌نی رووخ��س��اره‌وه‌ هه‌یه‌‪ ،‬ه�ه‌روه‌ك‬ ‫(ریینی وێلك) له‌یه‌كێ له‌كتێبه‌كانیدا‪،‬‬ ‫ئاماژه‌ی پێكردووه‌‪.‬‬ ‫كه‌واته‌ پاساوی الیه‌نگرانی ئه‌م رێبازه‌و‬ ‫سووربوونیان له‌سه‌ری‪ ،‬ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و‬ ‫بۆچوونه‌ی كه‌ پێیانوایه‌ "ده‌ق دیارده‌یه‌كی‬ ‫شارستانییه‌و له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵگه‌دا ئاوێته‌ی‬ ‫یه‌كتربوون‪ ،‬بۆیه‌ لێكدابڕانیان ئاسته‌مه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر بۆنمونه‌ ئه‌وان ده‌ڵێن‪" :‬ئه‌ده‌ب‌و ژیان‬ ‫یان ئه‌ده‌ب‌و كۆمه‌ڵگا‪ ،‬به‌هیچ شێوه‌یه‌ك‬ ‫ناكرێ له‌یه‌كیان جیابكه‌ینه‌وه‌"(‪.)3‬‬ ‫كه‌واته‌ ئه‌م رێبازه‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌مان‬ ‫بۆ ده‌دات‪ ،‬ئ �ه‌و ب��ارودۆخ��ه‌ی نووسه‌ر‬ ‫پیاتێپه‌ڕیوه‌و كاریگه‌ریی له‌سه‌ر داناوه‌و‬ ‫له‌ به‌رهه‌مه‌كه‌یدا ره‌نگی داوه‌ته‌وه‌‪ ،‬بخاته‌‬ ‫روو و شرۆڤه‌ی بكات‪ .‬بۆنمونه‌ له‌وانه‌یه‌‬ ‫نووسه‌ریك به‌هۆی ئه‌وه‌ی‌ له‌بارودۆخێكی‬ ‫سه‌قه‌ت‌و ناهه‌موواری كۆمه‌اڵیه‌تی‌و خێزانی‬ ‫پڕ زه‌برو زه‌نگدا ژیاوه‌‪ ،‬ده‌قێكی تراژیدی‬ ‫به‌رهه‌م بهێنێت‪ ،‬كه‌ڕه‌نگدانه‌وه‌ی‌ ئه‌و‬ ‫دۆخه‌یه‌‪ .‬هه‌ڵبه‌ت ئه‌م حاڵه‌ته‌ش له‌مێژووی‬ ‫رێباز و قوتابخانه‌ ئه‌ده‌بییه‌كاندا‪ ،‬به‌دیار‬ ‫ده‌كه‌وێت‪ ،‬بۆ نمونه‌‪ :‬له‌ئه‌نجامی جه‌نگی‬ ‫جیهانی‌و ش�ه‌ڕه‌ ماڵوێرانكه‌ره‌كانی ئه‌و‬ ‫سه‌رده‌مه‌ی ئه‌وروپا‪ ،‬چه‌ندین به‌رهه‌می‬ ‫ت��راژی��دی له‌قاڵبی مه‌سخه‌ره‌پێكردن‌و‬

‫گ��اڵ��ت��ه‌ج��اڕی��دا ل���ه‌الی���ه‌ن دادای�����ی‌و‬ ‫سوریالییه‌كانه‌وه‌ نووسران‌و باڵوكرانه‌وه‌‪.‬‬ ‫سارته‌ر كه‌ به‌خاوه‌نی فه‌لسه‌فه‌ی‬ ‫بوونگه‌رایی ده‌ن��اس��رێ‪ ،‬یه‌كێك ب��ووه‌‬ ‫له‌وانه‌ی بڕوای به‌م رێبازه‌ی‌ ده‌ق هه‌بووه‌و‬ ‫قسه‌ی خۆی له‌سه‌ر كردووه‌‪.‬‬ ‫"سارته‌ر جگه‌ له‌زمان بڕوای به‌ژیانی‬ ‫نووسه‌ریش هه‌بووه‌ (بایۆگرافی)‪ ،‬كه‌ئه‌م‬ ‫بۆچوونه‌ش گرنگه‌‪ ،‬واته‌ سارته‌ر الی‌ وابووه‌‬ ‫چۆنیه‌تی ژیانی نووسه‌رو ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی‬ ‫نووسه‌ری تێدا ژیاوه‌‪ ،‬له‌سه‌ر پێكهاته‌ی‬ ‫ده‌ق‌و روونكردنه‌وه‌ی كاریگه‌رییه‌كانی نێو‬ ‫ده‌ق‪ ،‬بایه‌خ‌و گرنگی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌و‬ ‫پێویسته‌ سه‌رنجی بدرێتێ‪ ،‬چونكه‌ هێندێ‬ ‫ده‌ق لێڵی‌و پرسیارو‪..‬تێدایه‌‪ ،‬كه‌زۆرجار‬ ‫خوێنه‌ر تاك ره‌هه‌ندانه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا‬ ‫ده‌ك��او به‌م ئاكامه‌ ده‌گ��ات‪ ،‬كه‌ده‌قه‌كه‌‬ ‫ف��ره‌الی �ه‌ن نییه‌و حوكمی ی �ه‌ك الیه‌نی‬ ‫به‌سه‌ر ده‌ق��دا ده‌سه‌پێنێ‪ ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌هه‌ندێ ده‌قدا به‌م بۆچوونه‌ی سارته‌ره‌وه‌‬ ‫بچینه‌ ناو ده‌قه‌كه‌وه‌‪ ،‬نه‌ك هه‌ر بیری تاك‬ ‫ره‌هه‌ندانه‌و ره‌شبینی سه‌باره‌ت به‌ده‌ق‬ ‫ده‌گ���ۆڕدرێ‪ ،‬به‌ڵكو ده‌ق له‌باری زمان‌و‬ ‫هێماو ماناشه‌وه‌ چێژی تایبه‌ت به‌خۆی‬ ‫ده‌به‌خشێ‪)4(".‬‬ ‫ئ���ه‌وه‌ی‌ جێی سه‌رنجه‌ ب��ۆ ئێمه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ كه‌دوای وردبوونه‌وه‌ له‌م رێبازه‌‪،‬‬ ‫ب��ۆم��ان ده‌رده‌ك����ه‌وێ‪ ،‬ل���ه‌وه‌ی‌ نووسه‌ر‬ ‫وه‌ك كۆیله‌ی‌ ده‌ق ته‌ماشاكراوه‌و هه‌ربه‌و‬ ‫ش��ێ��وه‌ی �ه‌ش ل��ێ��ی��ده‌ڕوان��رێ‪ .‬ن��ووس �ه‌ر‬ ‫ده‌خرێته‌ ژێر كاریگه‌ریی بونیادی‌ ده‌قه‌وه‌‪،‬‬ ‫نه‌ك ده‌سه‌اڵتی‌ ره‌ه��او دادوه‌ری ده‌ق‪،‬‬ ‫به‌ومانایه‌ی ئ�ه‌م رێبازه‌ زیاتر جه‌خت‬ ‫له‌سه‌ر ناوه‌وه‌و نهێنییه‌كانی‌ ده‌ق ده‌كات‌و‬ ‫به‌ به‌شێكی‌ گرنگی‌ داده‌نێت‪.‬‬ ‫"مه‌به‌ستی‌ ئ�ه‌م رێ��ب��ازه‌‪ ،‬گه‌یشتنه‌‬ ‫ب�ه‌دی��وی ن���اوه‌وه‌ی‌ ده‌ق‌و په‌یامی ده‌ق‬ ‫له‌ڕێگه‌ی‌ هۆكاره‌ ده‌ره‌كییه‌كانه‌وه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫بۆچوونی الیه‌نگرانی ئه‌م رێبازه‌ ئه‌وه‌یه‌‪،‬‬ ‫ك��ه‌ده‌ق له‌كۆشی كۆمه‌ڵگه‌دایه‌‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫له‌ڕێگه‌ی ئه‌مجۆره‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌وه‌ گرنگی‬ ‫به‌ژیاننامه‌ی نووسه‌ر ده‌درێت‌و رینی ویلك‬ ‫ده‌ڵێت‪ :‬ئه‌مجۆره‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ تاڕاده‌یه‌ك‬

‫هۆ و گرنگی ئه‌ده‌ب روونده‌كاته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ناتوانێت ده‌قێكی ئه‌ده‌بی به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫ته‌واوه‌تی شی بكاته‌وه‌"(‪)5‬‬ ‫له‌باره‌ی‌ رۆڵ‌و ئه‌ركی خوێنه‌ر یان‬ ‫ره‌خنه‌گرو ئه‌وانه‌ی‌ به‌پێی ئه‌م رێبازه‌‬ ‫ده‌ق ده‌خوێننه‌وه‌و هه‌ڵیده‌سه‌نگێنن‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫بۆ ئ �ه‌وه‌ی وزه‌ بدرێته‌ ده‌قه‌كه‌‪ ،‬ده‌بێ‬ ‫رووبكرێته‌ الیه‌نه‌ جیاجیاكانی ده‌روونزانی‪،‬‬ ‫زمانناسی‪ ،‬مێژووناسی و‪..‬‬ ‫"راڤه‌كار له‌م بواره‌ جۆراوجۆرانه‌دا‪،‬‬ ‫ئه‌ركێكی‌ دژواری هه‌یه‌‪ .‬ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌‪،‬‬ ‫ك �ه‌ئ �ه‌و ده‌ب��ێ��ت تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی‌‬ ‫ده‌روون����ی‌‪ ،‬ب��ی��روڕاك��ان‪ ،‬زم��ان �ی‌ ده‌ق‌و‬ ‫به‌ستێنی‌ كۆمه‌اڵیه‌تی نووسه‌ر به‌��وانی‌‬ ‫پێناسه‌ بكات‪ ،‬به‌اڵم هیچ كات ئه‌م هه‌له‌‬ ‫ب �ه‌ت �ه‌واوی‌ ب��ۆی ناڕه‌خسێت‌و ناتوانێت‬ ‫به‌سه‌ر تایبه‌تمه‌ندییه‌كان‌و كه‌وشه‌نه‌كانی‌‬ ‫ن��اوب��راودا‪ ،‬زانستییه‌كی‌ ت�ه‌واو به‌ده‌ست‬ ‫بهێنێت‪ ،‬له‌ئاكامدا ك��اری راڤ��ه‌ی‌ ده‌ق‬ ‫ناته‌واو ده‌مێنێته‌وه‌و‪)6("..‬‬ ‫الیه‌نه‌ الوازه‌كانی رێبازی ده‌ره‌كی‬ ‫هیچ شتێك نییه‌ له‌جیهاندا ره‌ها‬ ‫بێت‌و بواری ره‌خنه‌لێگرتن‌و گومانی تێدا‬ ‫نه‌بێ‪ .‬به‌و پێیه‌ی رێژه‌ییبوونی دیارده‌و‬ ‫حاڵه‌كاته‌كان زیاتر به‌سه‌ر ئه‌و راستییه‌دا‬ ‫زاڵن‪ ،‬كه‌واته‌ رێبازی ده‌ره‌ك��ی ده‌قیش‪،‬‬ ‫به‌ده‌ر نییه‌ له‌و یاسایه‌‪ .‬بۆیه‌ پێمباشه‌‬ ‫لێره‌دا‪ ،‬ئه‌و تێبینی‌و سه‌رنجانه‌ی (د‪ .‬له‌میا‬ ‫باعیشن) بخه‌مه‌پێش چاو‪ ،‬كه‌ناوبراو وه‌ك‬ ‫الیه‌نی الوازی ئه‌م رێبازه‌ دیاریكردوون‪:‬‬ ‫‪ .1‬ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ پرۆسه‌ی‌‬ ‫نووسین‪ ،‬خاوه‌نی ده‌ق ناچاربكات به‌وه‌ی‌‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی خودئاگایی بنووسێ‪ ،‬واته‌‬ ‫كاره‌كه‌ی له‌جوغزی پالندانه‌وه‌ ده‌چێته‌وه‌‬ ‫سه‌ر جۆرێك له‌(عه‌فه‌وییه‌ت)‪ ،‬كه‌ له‌وانه‌یه‌‬ ‫خ��ودی نووسه‌ریش نه‌توانێ سه‌رجه‌م‬ ‫ره‌هه‌نده‌كانی بدۆزێته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬ئ��ه‌و دی���ارده‌ كۆمه‌اڵیه‌تییه‌‬ ‫هێماییانه‌‪ ،‬له‌ده‌قدا به‌رجه‌سته‌ ده‌بن‪،‬‬ ‫كه‌نووسه‌ر توانای روونكردنه‌وه‌یانی نییه‌‪،‬‬ ‫مه‌گه‌ر له‌سیاقێكی مێژوویی رۆشنبیری‬ ‫ئاینده‌گه‌ردا نه‌بێ‪ ،‬چونكه‌ ئه‌وجۆره‌‬ ‫دیاردانه‌ نهێنی‌و ئاڵۆزن‪.‬‬

‫‪ .3‬پێده‌چێ ه �ه‌ن��دێ بیرۆكه‌ی‬ ‫تایبه‌ت له‌ئه‌نجامی بێئاگایی (ع��دم‬ ‫الوعی) ن��ووس �ه‌ره‌وه‌‪ ،‬بچه‌سپن به‌سه‌ر‬ ‫ده‌ق��دا‪ ،‬بێئه‌وه‌ی مه‌به‌ست‌و سه‌رچاوه‌‬ ‫ده‌روونییه‌كانیان دیار بن‪.‬‬ ‫‪ .4‬دیاریكردنی ئ �ه‌و ب��ارودۆخ�ه‌‬ ‫م��ێ��ژووی��ی�ه‌ی‌ ن��ووس �ه‌ر ده‌ق��ه‌ك��ه‌ی‌ تێدا‬ ‫نووسیوه‌و به‌رهه‌میهێناوه‌‪ ،‬ده‌بێته‌ هۆی‬ ‫به‌ندكردنی بینین‌و روانینی خوێنه‌ر‬ ‫له‌مه‌ودایه‌كی كۆن‌و رابردوودا‪.‬‬ ‫‪ .5‬هه‌موو ده‌قێك تایبه‌تمه‌ندیی‬ ‫خۆی هه‌یه‌‪ ،‬بۆیه‌ زۆرجار بۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر‬ ‫رێ��ڕه‌وی دیاریكراو الب��دات‌و دۆخی كاتو‬ ‫شوێنی واقیعی خۆی تێپه‌ڕێنێ‌و توانای‬ ‫ئ��ه‌وه‌ی هه‌بێ دیالۆگ له‌گه‌ڵ كه‌سانی‬ ‫رۆشنبیری جیاوازدا دابمه‌زرێنێ‪)7( .‬‬ ‫سه‌رچاوه‌و په‌راوێزه‌كان‪:‬‬ ‫ـ ‬ ‫‪ .1‬عه‌لی ره‌زا قایمی‌ نیا‪ :‬دوو‬ ‫شێوه‌ بۆ شیته‌ڵكاری ده‌ق له‌گۆشه‌نیگای‬ ‫شالیر ماخێر‪ ،‬و‪.‬ع��ادل محه‌مه‌د پور ‪،‬‬ ‫چاپی یه‌كه‌م ‪1380‬ی‌ هه‌تاویی‪ ،‬تاران‪ ،‬ال‬ ‫‪14‬‬ ‫‪ .2‬د‪.‬لمیا‌و باعشن‪ :‬نظریات قرا‌وه‌‬ ‫النص‪ ،‬موقع (الجزیره‌ الثقافیه‌)‪ ،‬فجا‌وات‪،‬‬ ‫العدد (‪2008/1/7 ،)228‬‬ ‫‪ .3‬د‪ .‬ئیبراهیم عه‌بدولڕه‌حمان‪:‬‬ ‫موحازه‌ره‌كانی قۆناغی یه‌كه‌می به‌شی‬ ‫ك��وردی‪ ،‬كۆلێژی پ���ه‌روه‌رده‌ی بنه‌ڕه‌تی‬ ‫كه‌الر‪2009/2008 ،‬‬ ‫‪ .4‬ك���ه‌ری���م ح��ی��ك��م �ه‌ت��ی‪ :‬ده‌ق‬ ‫خوێنه‌ری چه‌ند ره‌هه‌ندی ده‌وێ‪ ،‬گۆڤاری‬ ‫رامان‪ ،‬ژماره‌ (‪ ،2009/11/5 )150‬ال ‪132‬‬ ‫‪ .5‬د‪ .‬ئیبراهیم عه‌بدولڕه‌حمان‪:‬‬ ‫موحازه‌ره‌كانی قۆناغی یه‌كه‌می به‌شی‬ ‫ك��وردی‪ ،‬كۆلێژی پ���ه‌روه‌رده‌ی بنه‌ڕه‌تی‬ ‫كه‌الر‪2009/2008 ،‬‬ ‫‪ .6‬چ����ارل����ز ب��ڕی��س��ل��ێ��ر‪ ،‬و‪:‬‬ ‫عه‌بدولخالق یه‌عقووبی‪ :‬ره‌خنه‌ی‌ ئه‌ده‌بی‌و‬ ‫قوتابخانه‌كانی‪،‬چاپی یه‌كه‌م‪ ،‬هه‌ولێر‬ ‫‪ ،2002‬ال ‪18‬‬ ‫‪ .7‬د‪ .‬لمیا‌و باعشن‪ :‬نظریات‬ ‫ق��را‌وه‌ النص‪ ،‬موقع (الجزیره‌ الثقافیه‌)‪،‬‬ ‫فجا‌وات‪ ،‬العدد (‪.2008/1/7 ،)228‬‬

‫دوو شیعری هاشم عه‌لی وه‌یسی‬ ‫به‌چییه‌وه‌ هه‌ڵواسراوی؟‬ ‫ده‌‌زانم‬ ‫رۆح�� � ��ت ب � � �ه‌‌و ش� �ی� �ع ��ران� �ه‌‌وه‌‬ ‫هه‌ڵواسراوه‌‬ ‫خه‌‌م مه‌‌خۆ‬ ‫ده‌‌مزانی هه‌تا ئه‌‌و رۆژه‌‌ی‬ ‫ئه‌‌ستێره‌‌ی گه‌‌وره‌‬ ‫له‌‌لوتكه‌‌كان به‌‌ئه‌‌سپایی‬ ‫دێته‌‌ده‌‌رێ‬ ‫تۆ به‌‌ته‌‌مای چیت‬ ‫خه‌‌م مه‌‌خۆ‬ ‫ئ � � � � � �ه‌‌و خ�� � � � � � � � � ��ۆره‌‌ی‪ ،‬ه� � ��ۆی‬ ‫دره‌‌وشانه‌‌وه‌‌یه‌‬ ‫هه‌تا ته‌‌ی بوونی رۆژو‬ ‫ئاوابوونی تۆ‬ ‫په‌‌نجه‌‌ر ‌ه له‌‌سه‌‌ر به‌‌سته‌‌زمانی‌و‬ ‫كزۆڵیمان‬ ‫ده‌‌كاته‌‌وه‌‬ ‫ئه‌‌ویش وه‌‌ك شه‌‌م‬ ‫ئاماژه‌‌یه‌‬ ‫پێمان ئه‌‌ڵیت‬ ‫وه‌‌ك په‌‌روانه‌ له‌‌غوربه‌‌تی شه‌‌ما‬

‫بمرن‬ ‫یان وه‌‌ك بولبول‬ ‫هاواربكه‌‌ن‬ ‫پڕ به‌‌دڵ‬ ‫بڵێین‬ ‫"بولبولم په‌‌روانه‌ نیم‬ ‫حه‌‌ز به‌‌سووتانم مه‌‌كه‌‌"‬ ‫هاوڕێم ئیسمائیل‬ ‫ژیان مۆسیقایه‌‬ ‫ژیان خه‌‌نده‌‌‪ ،‬بزه‌‌و روانینه‌‬ ‫ئه‌‌وه‌ بچوكی رۆحی ئێمه‌‌یه‌‬ ‫ئه‌‌وه‌ بێ خه‌‌یاڵی خه‌‌یاڵمانه‌‬ ‫ده‌‌نا ده‌‌با‬ ‫به‌‌رز به‌‌رز‬ ‫به‌‌ره‌‌و لووتكه‌‬ ‫بۆ ئاسمان‬ ‫بچووبایه‌‌ین‬ ‫له‌‌تۆ فیربووین‬ ‫هۆی بوونی خۆر له‌‌چیدایه‌‬ ‫له‌‌تۆ فیربووین‬ ‫ژیان كه‌‌شفه‌‬ ‫به‌اڵم ئێمه‌ به‌‌چاو به‌‌گوێ به‌‌تام‬ ‫به‌‌بۆن‬ ‫به‌‌دوای گه‌‌ڕاین‬

‫تۆ پێت گوتین به‌‌ته‌‌مای چین‬ ‫شوین چی كه‌‌وتوون؟‬ ‫گوێ راگرن‬ ‫من ده‌‌زانم‬ ‫كه‌‌شه‌‌و دادێ‬ ‫به‌‌هیوای خۆر‬ ‫غه‌‌رق ده‌‌بن‬ ‫تابه‌‌یانی خه‌‌یاڵ ده‌‌ده‌‌نه‌ ده‌‌س‬ ‫بێ خه‌‌یاڵی رۆژگاری خۆر‬ ‫گه‌‌ر ده‌‌تانه‌‌وێ به‌‌هیوابن‬

‫باش بزانن هه‌ر شتێك‌و خه‌‌نده‌‌و‬ ‫بزه‌‌و هه‌ناسه‌‌یه‌‌ك‬ ‫هێمایه‌‌كه‌‬ ‫پێمان ده‌‌ڵێ‪:‬‬ ‫ب�ه‌س�ه‌ ئ�ی��دی خ��ۆرگ�ی��ران�ی��ش بۆ‬ ‫ساتێكه‌‬ ‫خۆری ده‌‌روون ئازادبكه‌‌ن‬ ‫تاببینن‬ ‫تاببیستن‬ ‫تابزانن‌و تێبگه‌‌ن‬ ‫تاریكی رۆح به‌‌هۆی چییه‌‬ ‫له‌‌بۆ چییه‌‌‪.‬‬

‫چاوت شینه‌ ئاسمان شێوه‌ن‬ ‫ئه‌‌ی ژین‬ ‫بۆ به‌‌رده‌‌وامی‬ ‫له‌كام كه‌‌شتی مه‌‌ودا بگرم‬ ‫بۆ چه‌‌رمه‌‌سه‌‌ری‬ ‫كامه‌ شه‌پۆل‬ ‫دامركێنم‬ ‫له‌‌به‌‌ر تیشكی‬ ‫وشه‌‌یه‌‌كی مان گرتووما‬ ‫ئوقره‌ ناگرم‬

‫له‌‌كه‌‌نارێك‬ ‫له‌‌نگه‌‌ر بگره‌‬ ‫چاوت داخه‌‬ ‫ئاسمان ده‌رفه‌‌تێكه‌‬ ‫بۆفڕینی‬ ‫پێاڵو‬ ‫په‌‌یژه‌‌ی ژانی‬ ‫ژینی ژانگرتوومه‌‬ ‫هه‌نگاوه‌‌كان بڕ ناكه‌ن‌و‬ ‫له‌‌ناو گڤه‌‌ی‬ ‫فڕۆكه‌‌یه‌‌ك‬ ‫خه‌‌سار ده‌‌بن‬ ‫چاوت له‌‌مانگه‌‬ ‫تاحه‌‌قیقه‌‌تی‬ ‫رووبار ده‌‌رخه‌‌ی‬ ‫له‌‌رووبارا شتێك داهێنی‬ ‫پێشكه‌‌ش به‌‌رۆحی‬ ‫منداڵیت بكه‌‌ی‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫‪ 18‬فه‌رهه‌نگ‬

‫ی ساراماگۆ‬ ‫ژیان‌و به‌رهه‌مه‌كان ‌‬ ‫ئا‪ :‬مسته‌فا زاهیدی‌‬

‫خ��ۆزی �ه‌ دی س��ووس��ا س��ارام��اگ��ۆ‬ ‫‪José‬‬ ‫‪de‬‬ ‫(‪Sousa‬‬ ‫‪16 )Saramago‬ی‌ نۆڤه‌مبه‌ری‌‬ ‫‪ 1922‬له‌گوندێكی‌ بچوك " ئازینهاگا"‬ ‫(‪ )Azinhaga‬له‌ ‪ 100‬كیلۆمه‌تری‌‬ ‫باكووری‌ رۆژئاوای لشبۆنه‌‪ ،‬پایته‌ختی‌‬ ‫پرتوگال له‌دایكبوو‪ .‬ئازینهاگا له‌لێوار‬ ‫رووب��اری‌ "ئ��ال��م��ون��دا"(‪)Almonda‬‬ ‫دایه‌‪.‬‬ ‫ساراماگۆ ناوی‌ گیایه‌كی‌ كێوییه‌‪،‬‬ ‫كه‌ئه‌و كات خواردنی‌ خه‌ڵكی‌ هه‌ژار بوو‪.‬‬ ‫بنه‌ماڵه‌ی‌ خۆزیه‌ ساراماگۆ وه‌رزێری‌ بێ‬ ‫زه‌وی‌ بوون‪ .‬باوكی‌ خۆزیه‌ له‌جه‌نگی‌‬ ‫یه‌كه‌می‌ جیهانیدا له‌سوپای فه‌ڕه‌نسا‬ ‫سه‌رباز بوو‪ .‬باوكی‌ خۆزیه‌ ساڵی‌ ‪1924‬‬ ‫بڕیاریدا بۆ باشتربوونی‌ بژێوی‌ ژیانی‌‬ ‫ده‌س��ت��ب�ه‌رداری‌ وه‌رزێ���ری‌‌و كشتوكاڵ‬ ‫بێت‌و له‌گه‌ڵ بنه‌ماڵه‌كه‌ی‌ كۆچیانكرد‬ ‫ب��ۆ پایته‌ختی‌ پرتوگال(لشبۆنه‌)‪.‬‬ ‫باوكی‌ خۆزیه‌ له‌لشبۆنه‌ بوو به‌پۆلیس‪.‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ پۆلیسبوون ته‌نها پیشه‌یه‌ك‬ ‫بوو كه‌پێویستی‌ به‌خوێنده‌واری‌ به‌رز‬ ‫نه‌بوو و ئه‌گه‌ر ته‌نها بتزانیایه‌ بخوێنی‌‌و‬ ‫بنووسی‌و تۆزێكیش بیركاری‌ بزانی‌‬ ‫ده‌تتوانی‌ ببی‌ به‌پۆلیس‪.‬‬ ‫چ�ه‌ن��د م��ان��گ دوای‌ م��ان �ه‌وه‌ی��ان‬ ‫له‌لشبۆنه‌‪ ،‬برا چوار ساڵه‌كه‌ی‌ خۆزیه‌‬ ‫مرد‪ .‬باری‌ ژیانی‌ بنه‌ماڵه‌ی‌ باوكی‌ خۆزیه‌‬ ‫دوای‌ كۆچكردن تۆزێك باشتربوو‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هیچكات به‌ته‌واوه‌تی‌ باش نه‌بوو‪ .‬خۆزیه‌‬ ‫زۆربه‌ی‌ زۆری‌ كاتی‌ سه‌رده‌می‌ منداڵی‌‌و‬ ‫مێرمنداڵی‌ له‌گوند له‌گه‌ڵ ماڵی‌ دایكی‌‬ ‫برده‌ سه‌ر‪.‬‬ ‫ساراماگۆ له‌سه‌رده‌می‌ سه‌ره‌تاییدا‬ ‫قوتابییه‌كی‌ زۆر وریاو باش بوو‪ .‬كه‌ له‌‬ ‫‌پۆلی دووهه‌م بوو‪ ،‬بێ هیچ هه‌ڵه‌یه‌ك‬ ‫ده‌ینووسی‌و توانی‌ پۆلی سێ‌و چواری‌‬ ‫سه‌ره‌تایی پێكه‌وه‌ بخوێنێت‪ .‬دوای‌ ئه‌م‬ ‫ماوه‌ ساراماگۆ رۆیشته‌ قوتابخانه‌یه‌كی‌‬ ‫ناوه‌ندی‌ كه‌زمانی‌ تێدا ده‌وت��رای�ه‌وه‌‪.‬‬ ‫ساڵی‌ یه‌كه‌می‌ خوێندن خۆزیه‌ زۆر‬ ‫سه‌ركه‌وتوو ب��وو‪ .‬له‌ساڵی‌ دووهه‌مدا‬ ‫هه‌رچه‌ن نمره‌كانی‌ وه‌ك ساڵی‌ پێشتر‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬ب�ه‌اڵم له‌باری‌ كه‌سایه‌تییه‌وه‌‬ ‫مامۆستاكان زۆری��ان خۆشده‌ویست‌و‬ ‫له‌ته‌مه‌نی‌ ‪ 12‬ساڵیدا وه‌ك خه‌زێنه‌داری‌‬ ‫یه‌كێتی‌ قوتابییان هه‌ڵبژێردرا‪.‬‬ ‫هه‌ر ئه‌و ساڵه‌ دایك‌و باوكی‌ به‌و‬ ‫قه‌ناعه‌ته‌ گه‌یشتن كه‌ به‌هۆی‌ كێشه‌ی‌‬ ‫ئابووری‌‌و باری‌ ماڵیه‌وه‌ ناتوانن تێچووی‌‬ ‫خوێندنی‌ خۆزیه‌ دابین بكه‌ن‪ .‬هه‌ر بۆیه‌‬ ‫ناردیانه‌ خوێندنگه‌یه‌كی‌ ته‌كنیكی‌‪.‬‬ ‫خۆزیه‌ ‪ 5‬ساڵ له‌وێ‌ خوێندی‌ بۆئه‌وه‌ی‌‬ ‫ببێت به‌میكانیك‪ ،‬به‌اڵم له‌به‌ختی‌ ئه‌ودا‪،‬‬ ‫ئه‌و كات‪ ،‬هه‌رچه‌ن هه‌موو ئه‌و وانانه‌ی‌‬ ‫ده‌وترانه‌وه‌ هه‌موویان ته‌كنیكی‌ بوون‪،‬‬ ‫به‌اڵم زمانی‌ فه‌ره‌نسیش ده‌وترایه‌وه‌‪.‬‬ ‫خۆزیه‌ له‌ته‌مه‌نی‌ ‪ 13‬یان ‪ 14‬ساڵیدا‬ ‫بوو كه‌سه‌ره‌نجام بنه‌ماڵه‌ی‌ توانیان‬ ‫خانوویه‌كی بچوك بكڕن‌و بڕۆنه‌ ماڵی‌‬ ‫خۆیان‪ .‬ئه‌م خانووه‌ زۆر بچوك بوو و‬ ‫چه‌ن خێزانێكی‌ تریشی تێدا بوو‪ .‬له‌به‌ر‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ خۆزیه‌ له‌ماڵه‌وه‌ كتێبی نه‌بوو‬ ‫(خۆزیه‌ له‌ته‌مه‌نی‌ ‪ 19‬ساڵیدا بوو كه‌‬ ‫به‌پاره‌یه‌ك كه‌ له‌هاوڕێیه‌كی‌ قه‌رزك��دبوو‬ ‫كتێبێكی‌ كڕی‌‪ ).‬ته‌نها شتێك كه‌ده‌القه‌ی‌‬ ‫خوێندنی‌ ئ��ه‌ده‌ب��ی ب����ه‌رووی‌ ئ��ه‌ودا‬ ‫ده‌كرده‌وه‌‪ ،‬كتێبه‌كانی‌ زمانی‌ پرتوگالی‬ ‫ب��وو‪ ،‬به‌شیعره‌ هه‌ڵبژێردراوه‌كانیان‪.‬‬ ‫ته‌نانه‌ت چه‌ندین ساڵ دوای‌ مه‌رگیشی‬ ‫سه‌ره‌ڕای‌ تێپه‌ڕبوونی‌ كات‪ ،‬خۆزیه‌ ئه‌و‬ ‫شیعرانه‌ی‌ هه‌ر له‌به‌ربوو‪.‬‬ ‫دوای‌ ته‌واوكردنی‌ خوێندن‪ ،‬ماوه‌ی‌‬ ‫دوو س��اڵ وه‌ك میكانیك كاریكرد‪.‬‬ ‫ئه‌و كات‪ ،‬له‌كاتی‌ بێكارییداو ئێواران‬

‫ساراماگۆ‬ ‫دووجار‬ ‫له‌سه‌ركار‬ ‫ده‌ركراو‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌وه‌ ‌‬ ‫ئه‌گه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫كه‌پیشه‌یه‌ك ‌‬ ‫نوێ بدۆزێته‌و ‌ه‬ ‫زۆر كه‌مبوو‬

‫ساراماگۆ‬ ‫‪ ،‬سه‌ردانی‌ كتێبخانه‌ی‌ گشتی‌ شاری‌ تا ساڵی‌ ‪ 1981‬له‌م كاره‌ به‌رده‌وامبوو‪.‬‬ ‫لشبۆنه‌ی ده‌كردو خه‌ریكی‌ خوێندنه‌وه‌ ل��ه‌م م���اوه‌دا ب�ه‌ره�ه‌م�ی‌ ژم��اره‌ی�ه‌ك�ی‌‬ ‫ده‌بوو‪ .‬ساراماگۆ ساڵی‌ ‪ 1944‬بۆ جاری‌ زۆر له‌نووسه‌ران له‌وانه‌‪ ،‬تۆلستۆی‌‪،‬‬ ‫یه‌كه‌م له‌گه‌ڵ "ئیلدا ری���س"(‪ Ilda‬مۆپاسان‪ ،‬جین كاسۆ‪ ،‬بۆدلێر‪ ،‬نیكۆس‬ ‫‪ )Reis‬ك���ه‌دوات���ر ب���وو به‌یه‌كێك پۆالنتزاس‪ ،‬هێگل و‪ ...‬ی‌ وه‌رگێڕایه‌وه‌‬ ‫له‌هونه‌رمه‌نده‌ دی��اره‌ك��ان�ی‌ پرتوگال سه‌ر زمانی‌ پرتوگالی‌‪ .‬له‌مانگی‌ ئایار‬ ‫زه‌ماوه‌ندی‌ كرد‪ .‬ساڵی‌ ‪ 1947‬ته‌نها ‪1967‬ه‌وه‌ تاتشرینی‌ یه‌كه‌می‌ ‪1968‬‬ ‫منداڵه‌كه‌ی‌ "ڤیۆالنته‌" (‪ )Violante‬هاوكات له‌چه‌ن شوێن وتاری‌ ره‌خنه‌ی‌‬ ‫له‌دایكبوو‪ .‬هه‌ر ئه‌و ساڵه‌و له‌ته‌مه‌نی‌ ئه‌ده‌بی ب�ڵاوده‌ك��رده‌وه‌‪ .‬سالێ‌ ‪1966‬‬ ‫‪ 25‬ساڵیدا یه‌كه‌م رۆمانی‌ خۆی‌ به‌ناوی‌ خۆزیه‌ له‌ته‌مه‌نی‌ ‪ 44‬ساڵیدا كتێبی‬ ‫سه‌رزه‌مینی‌ ت��اوان (‪ The Land‬شیعری‌ (‪)Possible Poems‬‬ ‫‪)of Sin‬باڵوكرده‌وه‌‪ .‬هه‌رچه‌ن خۆی‌ ب�ڵاوك��رده‌وه‌و ئه‌مه‌ گ�ه‌ڕان�ه‌وه‌ بوو بۆ‬ ‫ن���اوی‌ رۆم��ان �ه‌ك �ه‌ی‌ ن��اب��وو په‌نجه‌ره‌ جیهانی‌ ئه‌ده‌بی پرتوگالی‌ ‪.‬‬ ‫(‪ ،)The Widow‬ب�ه‌اڵم له‌الیه‌ن‬ ‫ساڵی‌ ‪ 1970‬دیوانه‌ شیعرێكی‌ به‌ناو‬ ‫ن��اوه‌ن��دی‌ ب�ڵاوك��ه‌ره‌وه‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی‌ "ره‌نگه‌ خۆشحاڵی‌" (‪Probably‬‬ ‫فرۆشی زی��ات��رو راكێشانی‌ سه‌رنجی‌ ‪)Joy‬ب�ڵ�اوک���رده‌وه‌و م��اوه‌ی�ه‌ك دوات��ر‬ ‫زی��ات��ری‌ خ��وێ��ن�ه‌ران‪ ،‬ن��اوه‌ك �ه‌ی‌ گ��ۆڕا له‌ساڵه‌كانی‌ ‪ 1971‬و ‪ 1973‬له‌م دونیایه‌و‬ ‫به‌سه‌رزه‌مینیك له‌تاوان‪.‬‬ ‫ئه‌ویتر (‪From this World‬‬ ‫ه �ه‌ر ل �ه‌و س �ه‌رده‌م �ه‌دا رۆمانیكی‌ ‪ )and the Other‬و جانتای‌ رێبوار‬ ‫تری به‌ناو "ن��ووری‌ ئاسمان" (‪ )Traveller's Baggage( The‬ی‌‬ ‫‪ )Skylight‬نووسی كه‌ تائێستا ب�ڵاوك��رده‌وه‌‪ .‬ساڵی‌ ‪ 1970‬له‌ژنه‌كه‌ی‌‬ ‫ب�ڵ�اون���ه‌ب���ووه‌ت���ه‌وه‌‪ .‬ه���ه‌ر ئ���ه‌و ك��ات ئیلدا جیابوه‌وه‌و دواتر له‌گه‌ڵ ئیزابل‬ ‫ده‌ستیكرد به‌نووسینی‌ رۆمانێكی‌ تر دوو ن��ۆب��رگ��ا (‪Isabel da‬‬ ‫ب �ه‌ن��او (‪ )Nóbrega )Honey and Gall‬ژنه‌ نووسه‌ری‌ پرتوگالی‌‬ ‫كه‌هیچكات ته‌واو نه‌بوو و ته‌نها چه‌ند پێوه‌ندی‌ گرت هه‌ر چه‌ن ئه‌م پێوه‌ندییه‌‬ ‫الپه‌ڕه‌ی‌ نووسی‪ .‬ئه‌ویش له‌به‌ر ئه‌وه‌ زه‌ماوه‌ندكردنی‌ ئه‌م دوو نووسه‌ره‌ی‌ لێ‬ ‫بوو‪ ،‬ساراماگۆ خۆی‌ ئه‌و كات وازی‌ نه‌كه‌وته‌وه‌‪ .‬له‌ساڵی‌ ‪1971‬دا ناوه‌ندی‌‬ ‫له‌نووسین هێنا‪ .‬بۆ ماوه‌ی‌ ‪ 19‬ساڵ‪ ،‬باڵوكه‌ره‌وه‌ی‌ به‌جێهێشت‌و له‌رۆژنامه‌ی‌‬ ‫واته‌ ساڵی‌ ‪ 1966‬كه‌ (‪ Possible‬ئێوارانی‌ "دیاریۆ دی لیسبوا (‪Diário‬‬ ‫‪)Poems‬ب�ڵ�اوك���رده‌وه‌‪ ،‬ساراماگۆ ‪ )de Lisboa‬ده‌ستیكرد به‌كار‪.‬‬ ‫دوورب��وو له‌پانتای ئه‌ده‌بی پرتوگال‪ .‬ساراماگۆ ساڵی‌ ‪ 1974‬نووسراوه‌كانی‌‬ ‫به‌هۆكاری‌ سیاسی ساراماگۆ ساڵی‌ خ��ۆی‌ به‌ناوی‌ "ب��اوه‌ڕه‌ك��ان�ی‌ دی ئێل‬ ‫‪ 1949‬ل �ه‌س �ه‌ر ك��ار ده‌رك����را‪ ،‬ب �ه‌اڵم ه��اد" (‪The Opinions the‬‬ ‫ب �ه‌ه��ۆی‌ مامۆستایه‌كی‌ س �ه‌رده‌م �ی‌ ‪ )DL Had‬ب�ڵاوك��رده‌وه‌‪ .‬كه‌باس‬ ‫ن��اوه‌ن��دی��ی �ه‌وه‌ س��اڵ �ی‌ ‪ 1950‬توانی‌ ل �ه‌م��ێ��ژووی‌ راب�����ردووی‌ دیكتاتۆری‌‬ ‫له‌ناوه‌ندی‌ باڵوكراوه‌ی‌ "ستۆدیۆز كۆر" پ��رت��وگ��ال ده‌ك���ات‪ .‬ئ��ه‌و حكوومه‌ته‌‬ ‫(‪)Estúdios Cor‬دابمه‌زرێت‪ .‬به‌م دیكتاتۆرییه‌ی‌ كه‌ له‌مانگی‌ ئاپریلی‬ ‫شێوه‌یه‌ جارێكیتر ساراماگۆ گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ ‪1975‬دا به‌هۆی‌ ش��ۆڕش �ه‌وه‌ رووخ��ا‪.‬‬ ‫دونیای‌ وشه‌‪ ،‬به‌اڵم نه‌ك وه‌ك نووسه‌ر‪ .‬ساراماگۆ ساڵی‌ ‪ ،1975‬وه‌ك جێگری‌‬ ‫ئه‌مه‌ دونیایه‌ك بوو كه‌ له‌مێژوو بوو س�ه‌رن��ووس�ه‌ری‌ رۆژن��ام �ه‌ی‌ به‌یانیانی‌‬ ‫جێی هێشتبوو‪ .‬پیشه‌ تازه‌كه‌ی‌ ئه‌و "دیاریۆ دی نوتیسیا" (‪Diário de‬‬ ‫ده‌رفه‌ته‌ی‌ بۆ ده‌خولقاند ژماره‌یه‌كی‌ ‪ )Nóticias‬ده‌ستیكرد به‌كاركردن‪،‬‬ ‫زۆر له‌نووسه‌ره‌ دیاره‌كانی‌ ئه‌و كاتی‌ ب���ه‌اڵم له‌مانگی‌ تشرینی‌ یه‌كه‌می‌‬ ‫پرتوگال بناسێت‪ .‬له‌ساڵی‌ ‪1955‬ه‌وه‌ هه‌مان ئ �ه‌و س��اڵ�ه‌دا به‌هۆی‌ ب��اوه‌ڕه‌‬ ‫بۆئه‌وه‌ی‌ داهاتێكی‌ زیاتر به‌ده‌ستبێنیت سیاسییه‌كانییه‌وه‌و ئه‌نجامه‌كانی‌ پاش‬ ‫بۆ بژیوی‌ ژیانی‌ بنه‌ماڵه‌كه‌ی‌‪ ،‬هه‌روه‌ها شۆڕش‪ ،‬ئه‌م پیشه‌یه‌ی‌ له‌ده‌ستدا‪.‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ خۆشی كاری‌ وه‌رگێڕانی‌‬ ‫كتێبی "ساڵی‌ ‪The( "1993‬‬ ‫پێخۆش بوو‪ .‬ده‌ستیكرد به‌وه‌رگێڕان‌و ‪ )1993 Year of‬و كۆمه‌ڵه‌ وتاری‌‬

‫س��ی��اس��ی ل��ه‌ژێ��ر ن���اوی‌ "ن��ۆت �ه‌ك��ان" (‪The Gospel According‬‬ ‫(‪ )Notes‬دوو كتێبن كه‌ئاماژه‌ن ‪ )to Jesus Christ‬خه‌اڵتی‌ ‬ ‫به‌م سه‌رده‌مه‌‪ .‬كتێبی "ساڵی‌ ‪ "1993‬ئه‌ده‌بی ئه‌وروپا وه‌ربگرێت‪ .‬بیانووی‌‬ ‫ك�ه‌ شیعرێكی‌ درێ���ژه‌ ساڵی‌ ‪ 1975‬ده‌وڵه‌تی‌ پرتوگال ئ �ه‌وه‌ بوو كه‌ئه‌م‬ ‫باڵوبووه‌وه‌و ژماره‌یه‌ك له‌ره‌خنه‌گران رۆم��ان��ه‌ س��ووك��ای�ه‌ت��ی��ی�ه‌ ب��ه‌ب��اوه‌ڕی‌‬ ‫وه‌ك سه‌ره‌تایه‌كیان زانی‌ ئه‌و كارانه‌ی‌ كاسۆلیكه‌كان‪ .‬نووسینی‌ ئه‌م ڕۆمانه‌‬ ‫ك��ه‌دوو س��اڵ دوات��ر به‌چاپی رۆمانی‌ ن��اڕه‌زای�ه‌ت�ی‌ زۆری‌ لێكه‌وته‌وه‌و هه‌ر‬ ‫"كلتووری‌ شێوه‌كاری‌‌و خۆشنووسی بۆیه‌ ساراماگۆو ژن�ه‌ك�ه‌ی‌‪ ،‬كه‌ساڵی‌‬ ‫(‪ 1988 Manual of Painting and‬زه‌ماوه‌ندیان كردبوو‪ ،‬شوێنی‌‬ ‫‪ )Calligraphy‬ده‌ستیپێكرد‪ .‬ژیانی‌ خۆیان گواسته‌وه‌ بۆ دوورگه‌ی‌‬ ‫(‪)Lanzarote‬‬ ‫"نۆته‌كان" ئه‌و وتارانه‌ بوون كه‌ له‌و "الن����زاروت����ه‌"‬ ‫رۆژنامه‌یدا كه‌وه‌ك جێگری‌ سه‌رنووسه‌ری‌ له‌كۆمه‌ڵه‌ دوورگ �ه‌ی‌ كه‌ناریی‌ له‌واڵتی‌‬ ‫ئیسپانیا‪.‬‬ ‫ئیشی تێدا ده‌كرد باڵوبووه‌وه‌‪.‬‬ ‫س����ارام����اگ����ۆ س���اڵ���ی ‪1993‬‬ ‫س��ارام��اگ��ۆ دووج����ار ل�ه‌س�ه‌رك��ار‬ ‫ده‌ركراو ئه‌گه‌ری‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌پیشه‌یه‌كی‌ ده‌ستیكرد به‌رۆژمێرنووسێك به‌ناو‬ ‫ن��وێ ب��دۆزێ��ت�ه‌وه‌ زۆر كه‌مبوو‪ .‬ئه‌م (‪)Lanzarote Diaries‬كه‌ زیاتر‬ ‫دۆخ��ه‌و ب��اری‌ سیاسی پرتوگال بوو له‌ ‪ 5‬به‌رگی‌ لێ باڵوبووه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ساراماگۆ له‌ته‌مه‌نی‌ ‪ 73‬ساڵیدا‬ ‫به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ ساراماگۆ ژیانی‌ خۆی‌‬ ‫بۆ نووسین ته‌رخان بكات‪ .‬ئێستا كاتی‌ رۆم��ان�ی‌ ك��وێ��ڕی‌ (‪)Blindness‬‬ ‫ئه‌وه‌ بوو بزانێت وه‌ك نووسه‌رێك تا نووسی كه‌ئه‌م رۆمانه‌ خه‌اڵتی‌ نۆبلی‬ ‫چه‌ن سه‌ركه‌وتوو ده‌بێت‌و چی هه‌یه‌ بۆ ئه‌ده‌بیاتی‌ له‌ساڵی‌ ‪ 1998‬وه‌رگ��رت‪.‬‬ ‫ی "هه‌موو ناوه‌كان(‪All‬‬ ‫دوات��ر رۆمان ‌‬ ‫وتن؟‬ ‫ساڵی‌ ‪ 1978‬كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكێكی‌ ‪)the Names‬ی‌ له‌ساڵی‌ ‪1997‬‬ ‫ب���ه‌ن���او (‪ )Quasi object‬باڵوكرده‌وه‌‬ ‫س��ارام��اگ��ۆ س��اڵ �ی‌ ‪ 1995‬ب��وو‬ ‫باڵوكرده‌وه‌و ساڵی‌ ‪ 1979‬شانۆنامه‌یه‌كی‌‬ ‫به‌ ن��او "ش��ه‌و" ب�ڵاوك��رده‌وه‌‪ .‬ساڵی‌ ب �ه‌ب��راوه‌ی‌ خه‌اڵتی‌ "ك��ام��ۆ" و ساڵی‬ ‫‪ 1980‬ده‌س��ت��ك��ی��رد ب�ه‌ن��ووس��ی��ن�ی‌ ‪ 1998‬له‌ته‌مه‌نی‌ ‪ 76‬ساڵیدا خه‌اڵتی‌‬ ‫رۆمانی‌ "هه‌ستان ل �ه‌زه‌وی‌" (‪ risen‬نوبڵی ئه‌ده‌بیاتی‌ ب��رده‌وه‌‪ .‬ساراماگۆ‬ ‫‪ )from the ground‬كه‌دواتر له‌زاری‌ میوانداری‌ فڕۆكه‌یه‌ك هه‌واڵی‌‬ ‫شێوه‌ی‌ گێڕانه‌وه‌ی‌ ئه‌م رۆمانه‌ بوو ئ���ه‌وه‌ی‌ بیست ك��ه‌ب��ووه‌ ب��ه‌ب��راوه‌ی‌‬ ‫خه‌اڵتی‌ نوبڵ ئه‌و كاته‌ی‌ له‌پیشانگه‌ی‌‬ ‫به‌تایبه‌تمه‌ندی‌ گێڕانه‌وه‌ی‌ ساراماگۆ‪.‬‬ ‫جگه‌ له‌نووسینی‌ چه‌ن شانۆنامه‌‪ ،‬فرانكفۆرته‌وه‌ ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ مه‌درید بۆ‬ ‫به‌درێژایی ده‌ی �ه‌ی‌ ‪ ،1980‬سه‌رقاڵی الی‌ خێزانه‌ك ‌هی‌‪ .‬ئه‌مه‌ یه‌كه‌م جاربوو‬ ‫نووسین ب��وو‪ ،‬رۆمانه‌كانی‌ "بالتازارو ئه‌ده‌بی پرتوگال‪ ،‬خه‌اڵتی‌ نوبڵ بباته‌وه‌‪.‬‬ ‫س��ارام��اگ��ۆ ساڵی‌ ‪ 2000‬رۆمانی‌‬ ‫ب��ل��ی��م��ۆن��دا" (‪Baltazar and‬‬ ‫‪ )Blimunda‬ل�ه‌س��اڵ�ی‌ ‪ ،1982‬ئه‌شكه‌وت‌و سالال ‪ 2005‬شانۆنامه‌ی‌‬ ‫ساڵهاتی‌ م��ردن��ی‌ ری��ك��اردۆ ریش "دون جیوانی‌" ب�ڵاوك��رده‌وه‌‪ .‬ساڵی‌‬ ‫(‪ 2005 The Year of the Death‬رۆم��ان�ی‌ "م�ه‌رگ�ی‌ ب���ه‌رده‌وام"ی‌‬ ‫‪ )of Ricardo Reis‬له‌ ساڵی‌ ب�ڵ�اوك���رده‌وه‌‪ .‬ئ��ه‌م رۆم��ان �ه‌ ه��اوك��ات‬ ‫‪ )The Stone Raft( ،1984‬ل�ه‌واڵت�ه‌ك��ان�ی‌ پ��رت��وگ��ال‪ ،‬ئیسپانیا‪،‬‬ ‫له‌ ساڵی‌ ‪ 1986‬و "مێژووی‌ گه‌مارۆی‌ به‌ڕازیل‪ ،‬ئه‌رجه‌‌نتین‪ ،‬مه‌كسیك‌و ئیتاڵیا‬ ‫لشبۆنه‌" (‪ The History of the‬باڵوبووه‌وه‌‪ .‬هه‌روه‌ها ساراماگۆ خاوه‌نی‌‬ ‫‪ )Siege of Lisbon‬له‌ساڵی‌ كۆمه‌ڵێك به‌رهه‌می‌ تره‌ له‌وانه‌‪ ،‬بینایی‪،‬‬ ‫‪ 1989‬له‌به‌رهه‌مه‌ دیاره‌كانی‌ ساراماگۆن به‌ره‌و دوورگه‌ی‌ نه‌ناسراوه‌‪.‬‬ ‫ساراماگۆ تادواساته‌كانی‌ ژیانی‌ هه‌ر‬ ‫له‌م ده‌یه‌دا‪.‬‬ ‫ساڵی‌ ‪ 1993‬ده‌وڵه‌تی‌ پرتوگاڵ له‌نووسین به‌رده‌وامبوو و سه‌ره‌نجام‬ ‫ناڕه‌زایه‌تی‌ ده‌رب��ڕی ب��ه‌وه‌ی‌ رۆمانی‌ رۆژی‌ هه‌ینی‌ ‪18‬ی‌ حوزه‌یران له‌ته‌مه‌نی‌‬ ‫"ئینجیل به‌گێڕانه‌وه‌ی‌ عیسایی��� مه‌سیح" ‪ 87‬ساڵیدا ماڵئاوایی له‌ژیان كرد‪.‬‬


‫ده‌ستوور‪ ،‬ژمار‌ه (‪ ،)37‬چوارشه‌ممه‪2010/6/23 ،‬‬

‫ی پێنجه‌م ـ به‌رامبه‌ر به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی په‌روه‌رد‌ه ‌ ‪0533184771‬‬ ‫ی میران ـ نهۆم ‌‬ ‫ی سالم‪ ،‬ته‌الر ‌‬ ‫ی كوردستان‪ ،‬سلێمانی‌ ـ شاڕێ ‌‬ ‫هه‌رێم ‌‬

‫ی سول ‌ی تێلیگراف‬ ‫خاوه‌نی ئیمتیاز‪ :‬كۆمپانیا ‌‬

‫سه‌رۆکی ئه‌نجومه‌ن‪ :‬ئیدریس عومه‌ر‬ ‫‪info@destur.net - 0533187811‬‬

‫‪i n f o @ d e s t u r. n e t‬‬

‫جێگری سه‌رنووسه‌ر‪ :‬وریا حه‌مه‌تاهیر‬ ‫سکرتێری نووسین‪ :‬شۆڕش خالید‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری هونه‌ریی‪ :‬لوقمان عومه‌ر‬

‫به‌‌یان عه‌‌زیزی*‬

‫چه‌‌كه‌‌كان بۆ هه‌ڵه‌‌بجه‌‌یه‌‌كیتر ئاماده‌‌ن‬

‫باڵوکرایه‌وه‌‬

‫له‌‌سه‌‌ره‌‌تای ئه‌‌م هه‌‌فته‌‌یه‌‌دا‪ ،‬هه‌‌واڵێك باسی له‌‌وه‌‌كرد‪ ،‬كه‌‌كۆنسوڵی‬ ‫ئه‌ڵمانیا ئ��ام��اژه‌‌ی ب��ه‌‌وه‌‌داوه‌‌ل��ه‌‌ك��ات��ی ده‌‌س �ه‌اڵت��ی س��ه‌‌دام��دا‪ ،‬ئه‌‌و‬ ‫ئامێره‌‌ كیمیاییانه‌ی ‌كه‌ ‌به‌‌كاربران‌و كاره‌‌ساتی هه‌ڵه‌‌بجه‌‌و هه‌‌روه‌‌ها‬ ‫سه‌‌رده‌‌شتییان لێكه‌‌وته‌‌وه‌‌‪ ،‬له‌‌ئه‌وروپاوه‌‌ هه‌‌نارده‌‌ی عێراق كرابوون‌و له‌‌و‬ ‫باره‌‌وه‌‌نیگه‌رانیی خۆی راگه‌‌یاند‪ .‬جیا له‌‌وه‌‌ش نزیك به‌‌یه‌‌ك ملیۆن دۆالر‬ ‫ته‌‌رخانكراوه‌‌ بۆ چاره‌‌سه‌‌ركردنی نه‌‌خۆشییه‌‌كان‌و شوێنه‌واره‌كانی چه‌‌كی‬ ‫كیمیایی له‌‌سه‌‌ر جه‌‌سته‌‌و رۆحی قوربانییه‌‌كان‪.‬‬ ‫بۆچی واڵتانی ئه‌وروپی كه‌‌الیه‌‌نگرانی مافی مرۆڤن‪ ،‬بازرگانیی‬ ‫مه‌‌رگ ده‌‌كه‌‌ن؟‬ ‫ئه‌‌گه‌‌ر جیهان دابه‌‌شبكه‌‌ین به‌‌سه‌‌ر دوو به‌‌شدا كه‌ ‌له‌‌شه‌‌ڕ یان‬ ‫له‌‌ئاشتییدا ده‌‌ژی��ن‪ ،‬به‌‌داخه‌‌وه‌ ‌كه‌‌زۆرێك له‌‌ناوچه‌‌كان ده‌‌كه‌‌ونه‌‌ ناو‬ ‫ئ��اگ��ره‌‌وه‌‌‪ .‬ب���ه‌‌رده‌‌وام سێ خاڵی گرنگ له‌‌هه‌‌ر شه‌‌ڕێكدا ئاماده‌‌یه‌‪،‬‬ ‫‌كه‌‌بریتیین له‌‌شه‌‌ڕكاره‌‌كان‌و ئه‌‌وانه‌‌ی شه‌‌ڕده‌‌كه‌‌ن‪ ،‬ئامێره‌‌كانی شه‌‌ڕو‬ ‫شوێنی شه‌‌ڕه‌‌كان‪ .‬له‌‌سه‌‌ره‌‌تای مێژووی مرۆڤه‌‌وه‌‌ تائێستا‪ ،‬هه‌‌رگیز شه‌‌ڕ‬ ‫رانه‌‌وه‌‌ستاوه‌‌و به‌‌بچوكبوونه‌‌وه‌‌ی شوێنی شه‌‌ڕه‌‌كان‌و به‌‌رته‌‌سكبوونی‬ ‫جوگرافیاكه‌‌یانه‌‌وه‌‌‪ ،‬ئامێره‌‌كانی شه‌‌ڕ مۆدێرنتر بوون‌و كاریگه‌‌رییه‌‌كه‌‌یان‬ ‫كوشنده‌‌تر بووه‌‌‪ .‬باز‌رگانیی ئامێره‌‌كانی مه‌‌رگیش‪ ،‬دووه‌‌مین بازرگانی پڕ‬ ‫قازانجی دنیایه‌‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌‌میشه‌‌ سه‌‌ربازه‌‌كان له‌دوو سه‌‌نگه‌‌ری به‌‌رامبه‌‌ردا‬ ‫شه‌‌ڕناكه‌‌ن‌و هه‌‌ندێجار خه‌ڵكی مه‌‌ده‌‌نی‌و بێتاوان ده‌‌بنه‌ ‌قوربانی‌و‬ ‫ئامێره‌‌كانی شه‌‌ڕ شێوه‌و شێوازیان ده‌‌گۆڕێت‌و ده‌‌بنه‌ ‌چه‌‌كی كیمیایی‌و‬ ‫به‌‌مه‌‌به‌‌ستی جینۆسایید یان كۆمه‌ڵكوژی‌و سڕینه‌‌وه‌‌ی خه‌ڵكی ئاسایی‬ ‫به‌‌كار ده‌‌هێنرێن‪.‬‬ ‫مێژووی چه‌‌كه‌‌كیمیاییه‌‌كان‬ ‫له‌‌سه‌‌رده‌‌می كۆندا یه‌‌كه‌‌مین ئامێره‌ ‌كیمیاییه‌‌كان بریتیبوون له‌‌و‬ ‫تیرو شمشێرانه‌‌ی ژه‌‌هراویی ده‌‌كران‪ .‬مێژوونووسان باس له‌‌وه‌ ‌ده‌‌كه‌‌ن‬ ‫كه‌‌یه‌‌كه‌‌مین ئامێره‌‌ ژه‌‌هراوییه‌‌كان له‌‌شه‌‌ڕی پێلێرپۆنزی له‌‌یۆناندا‬ ‫كه‌‌هه‌‌تا‪ 431‬به‌‌كاربرا‪ .‬له‌‌وێدا دووكه‌ڵی ماده‌‌ی ئارسێنیك وه‌‌ك چه‌‌ك‬ ‫كه‌ڵكی لێوه‌‌رگیراو خه‌ڵكی مه‌‌ده‌‌نییان به‌‌وه‌‌ده‌‌خنكاند‪ .‬به‌‌هه‌‌رحاڵ هه‌‌تا‬ ‫شه‌‌ڕی یه‌‌كه‌‌می جیهانی كه‌ ‌له‌‌به‌لجیكا چه‌‌كی كیمیایی به‌‌كاربرا‪ ،‬ئه‌‌وانه‌‌‬ ‫وه‌‌ك رێگه‌‌كانی شه‌‌ڕ ئاماژه‌‌ی پێده‌‌درێت‪ .‬له‌‌به‌‌لجیكا ‪ 90‬هه‌‌زار كه‌‌س‬ ‫كوژران‌و نزیك به‌‌ملیۆنێك بریندارو نه‌‌خۆشی لێكه‌‌وته‌‌وه‌‌‪ .‬تاده‌‌ستپێكردنی‬ ‫شه‌‌ڕی دووه‌‌می جیهانی‪ ،‬ته‌‌كنه‌لۆجیای دروستكردنی پێشكه‌‌وتووترین‬ ‫چه‌‌كه‌‌كانی كیمیایی په‌‌ره‌‌یسه‌‌ند‪ ،‬به‌‌تایبه‌‌ت دووبه‌‌ره‌ی هێزی ئه‌‌وكات‪،‬‬ ‫واته‌ ‌یه‌‌كێتیی سۆڤیه‌‌ت‌و ئه‌مه‌ریكا ده‌‌یان هه‌‌زار تۆ‌ن ماده‌‌ی كیمیاییان‬ ‫به‌‌رهه‌‌مهێنا‪ .‬له‌‌كاتی ش��ه‌‌ڕی ‪ 8‬ساڵه‌‌ی ئێران‌و عێراقیشدا زۆرێك‬ ‫له‌واڵتان كه‌‌به‌‌جۆرێك له‌‌و ته‌‌كنه‌لۆجیا‌یه‌ خاوه‌‌ن قازانج بوون‪ ،‬له‌‌هه‌‌موو‬ ‫ئه‌‌و سااڵنه‌‌دا چه‌‌كی كیمیاییان به‌‌سه‌‌دام ده‌‌فرۆشت‪ ،‬كه‌‌له‌‌كاتی شه‌‌ڕدا‬ ‫دژ به‌‌سه‌‌ربازه‌ ‌ئێرانییه‌‌كان به‌‌كارهێنرا‪ ،‬هه‌‌روه‌‌ها به‌‌ترسناكترین شێوه‌‌‪،‬‬ ‫له‌‌هه‌ڵه‌‌بجه‌ ‌بووه‌‌هۆی مه‌‌رگی هه‌‌زاران كه‌‌س‪.‬‬ ‫كۆنوانسیۆنی سڕینه‌‌وه‌‌ی چه‌‌كه‌‌كیمیاییه‌‌كان‬ ‫له‌یاساكانی نێونه‌‌ته‌‌وه‌‌یدا‪ ،‬به‌‌ده‌‌ر له‌‌و یاسایانه‌‌ی تایبه‌‌ت به‌‌شه‌‌ڕه‌‬ ‫‌جیاوازه‌‌كان دانراون‌و پێیانده‌‌وترێت مافه‌‌كانی شه‌‌ڕ‪ ،‬به‌‌شێكی گرنگ‬ ‫تایبه‌‌ت به‌‌چه‌‌كه‌‌كیمیاییه‌‌كان داڕێژراوه‌‌‪ .‬یه‌‌كه‌‌مینجار رێككه‌‌وتننامه‌‌ی‬ ‫نێوان فه‌‌ڕه‌نساو ئه‌ڵمانیا ساڵی ‪1672‬باسی له‌‌وه‌‌كردووه‌‌‪ ،‬كه‌‌به‌‌كارهێنانی‬ ‫ئامێره‌‌ كیمیاییه‌‌كان ده‌‌بێ بنبڕبكرێت‪.‬‬ ‫پ��اش��ان كۆنوانسیۆنی برۆكسل ب��ۆ ی��اس��او رێساكانی شه‌‌ڕ‬ ‫له‌‌ساڵی‪1874‬دا كه‌ڵكوه‌‌رگرتن له‌‌ماده‌‌ی ژه‌‌ه��راوی به‌‌هه‌‌ر شێوه‌‌یه‌‌ك‬ ‫ره‌‌ف��زك��رده‌‌وه‌‌‪ ،‬ب��ه‌اڵم ئه‌‌مانه‌‌ نه‌‌بوونه‌ ه��ۆی به‌‌كارنه‌‌هێنانی ئه‌‌و‬ ‫چه‌‌كه‌‌كیمیاییانه‌ ‌له‌‌شه‌‌ڕه‌‌ جیهانییه‌‌كاندا‪ .‬بۆ سێیه‌‌مینجار پاش شه‌‌ڕی‬ ‫یه‌‌كه‌‌می جیهانی‪ ،‬له‌‌پرۆتۆكۆلی‪1925‬دا له‌‌جنێڤ دیسان جه‌‌ختكرایه‌‬ ‫‌سه‌‌ر به‌‌كارنه‌‌هێنانی چه‌‌كی كیمیایی‌و باكتێریۆلۆژیك ‪ ،‬به‌اڵم ئاماژه‌‌به‌‌وه‌‬ ‫‌ن��ه‌‌دراب��وو‪ ،‬كه‌‌دروستكردن‌و ته‌‌كنۆلۆجیای ئه‌‌و چه‌‌كانه‌‌ش تاوانه‌‌‪.‬‬ ‫له‌‌ساڵی‪1972‬دا كۆمیته‌‌ی بنبڕكردنی چه‌‌كی كیمیایی‪ ،‬كه‌‌پاشان بوو‬ ‫به‌‌كۆنفرانس‪ ،‬هه‌‌موو رێككه‌‌وتننامه‌‌و تاوتوێكردنه‌‌كانی په‌‌یوه‌‌ندیدار‬ ‫به‌‌و چه‌‌كانه‌‌ی باسكرد‪ ،‬به‌اڵم په‌‌سه‌ندكردنی كۆنوانسیۆن‌و واژۆكردنی‬ ‫له‌‌الیه‌‌ن واڵتانی جیهانه‌‌وه‌‌ساڵ درێژه‌‌ی كێشاو ئیتر كاره‌‌ساتی هه‌ڵه‌‌بجه‌‌‬ ‫روویدابوو‪ .‬له‌‌م كاته‌‌دا كارگه‌ ‌گه‌‌وره‌‌كانی وه‌‌به‌‌رهێنانی چه‌‌كی كیمیایی‪،‬‬ ‫یه‌‌ك به‌‌یه‌‌ك هاتنه‌‌ریزی كۆنوانسیۆنی شه‌‌رمه‌‌زاركردنی به‌‌كارهێنانی‬ ‫چه‌‌كه‌‌كیمیایی‌و بایۆلۆجیه‌‌كانه‌‌وه‌‌‪3 .‬ی سێپته‌مبه‌ری ‪ 1992‬له‌‌پاریس‬ ‫كۆنوانسیۆن (الزم االجرا) كرا‪ .‬ئه‌‌و ده‌‌قه‌‌پێشه‌‌كییه‌‌ك‪ 24 ،‬ماده‌‌و ‪3‬‬ ‫په‌‌راوێزی هه‌‌یه‌‌و مه‌‌به‌‌سته‌‌كه‌‌ی سڕینه‌‌وه‌‌ی ته‌واوی هه‌‌موو چه‌‌كه‌‌كیمیایی‌و‬ ‫بایۆلۆجیه‌‌كانه‌‌‪ ،‬له‌به‌‌رهه‌‌مهێنانیانه‌‌وه‌ ‌‌تا گواستنه‌‌وه‌‌و به‌‌كاربردنیان‬ ‫تاوانێكی گه‌‌وره‌‌یه‌‌و له‌‌دادگای نێونه‌‌ته‌‌وه‌‌یی الهایدا ده‌‌كرێ بخرێته‌‌به‌‌ر‬ ‫لێكۆڵینه‌‌وه‌‌و سزادانی قورس‪.‬‬ ‫‪OPCW‬‬ ‫ئه‌‌م رێكخراوه‌ ‌تایبه‌‌تكراوه‌ ‌بۆ به‌‌دواچوونی ئه‌‌و كۆنوانسیۆنه‌‌و‬ ‫سااڵنه‌ ‌به‌‌بودجه‌‌یه‌‌كی زۆره‌‌وه‌ ‌لیستێك له‌‌و ماده‌ ‌كیمیایی‌و كه‌‌ره‌‌ستانه‌‬ ‫‌ده‌‌خاته‌‌ڕوو‪ ،‬كه‌‌گومانی دروستكردنی چه‌‌كی كیمیایی له‌‌وانه‌ ‌له‌‌ئارادا‬ ‫بێت‪ 41 .‬واڵتی جیهان له‌‌وێدا ئه‌‌ندامیان هه‌‌یه‌‌‪.‬‬ ‫دیسان مه‌‌رگ‬ ‫به‌‌هه‌‌موو ئه‌‌و باسانه‌‌وه‌ ‌ده‌‌ب��ێ ئه‌‌م راستییه‌ ‌فه‌‌رامۆشنه‌‌كه‌‌ین‪،‬‬ ‫كه‌‌به‌‌هیچ شێوه‌‌یه‌‌ك دروستكردنی هه‌‌موو جۆره‌‌كانی چه‌‌ك له‌‌جیهاندا‬ ‫رانه‌‌وه‌‌ستاوه‌‌و به‌‌رده‌‌وام سااڵنه‌ ‌ئامێری ترسێنه‌‌رتر به‌‌نرخێكی زیاتره‌‌وه‌‌‬ ‫به‌‌رهه‌‌مده‌‌هێنرێن‪ .‬به‌‌پێی راپۆرتی رێكخراوی سێپریس له‌‌ئه‌مه‌ریكا‪،‬‬ ‫ئاماری فرۆشتن‌و كڕینی چه‌‌كی شه‌‌ڕ له‌‌هه‌‌موو جۆره‌‌كانیدا‪ ،‬له‌‌ماوه‌‌ی‬ ‫‪ ‌2002‬تا ‪2006‬دا گه‌‌شه‌‌یه‌‌كی له‌‪ %50‬كردووه‌‌و واڵتانی یه‌‌كێتیی ئه‌وروپا‬ ‫له‌‪ %30‬له‌‌قازانجی هه‌‌نارده‌‌ی چه‌‌كی جیهانیان به‌‌ده‌‌سته‌‌وه‌‌یه‌‌‪ .‬رۆژهه‌اڵتی‬ ‫ناوه‌‌ڕاستیش به‌‌واڵته‌‌كانیه‌‌وه‌ ‌سه‌‌نته‌‌ری شه‌‌ڕه‌ ‌به‌‌رده‌‌وامه‌‌كانه‌‌و دیاره‌‬ ‫‌شوێنی قازانجكردنی هه‌‌موو كارگه‌‌كانی به‌‌رهه‌‌مهێنانی مه‌‌رگه‌‌و شوێنی‬ ‫كڕین‌و پاشه‌‌كه‌‌وتكردنی ئه‌‌م چه‌‌كانه‌‌شه‌‌‪ .‬پاشه‌‌كه‌‌وتكردنی نوێترین‬ ‫ئامێره‌‌كانی م��ه‌‌رگ‪ ،‬واده‌‌ك��ات ئێمه‌ ‌له‌‌جیهانێكی بێمتمانه‌‌دا بژین‌و‬ ‫كابووسی هه‌ڵه‌‌بجه‌ ‌ببینین‪.‬‬ ‫* ماجستێری مافی نێونه‌‌ته‌‌وه‌‌یی‬


Destur Newspaper