Page 1

TOP. M agazine • 2 017

Familiebedrijven De kunst van succesvol overdragen Green Specialties Holland Bunnik Plants Jub Holland


Tuinbouw Ondernemersprijs Nico Koomen, voorzitter Tuinbouw Ondernemersprijs

Continuïteit familiebedrijven Familiebedrijven vormen een stabiele factor in het brede landschap van ondernemend Nederland. De drie genomineerde bedrijven voor de Tuinbouw Ondernemersprijs 2017 zetten een familietraditie voort. Kwesties rond opvolging en continuïteit zijn meer dan ooit actueel door de omvang en complexiteit van de nieuwe generatie tuinbouwbedrijven.

De uitreiking van de Tuinbouw Ondernemersprijs in ons kroonjaar 2016 was er een om met voldoening op terug te kijken. Dat Hare Majesteit Koningin Máxima ons dertig jarig jubileum met haar aanwezigheid opluisterde heeft iedereen goed gedaan. Een koningin, die zelf ook zoveel van bloemen houdt, die sluiten we allen in ons hart.

Nieuwe ambassadeur Voor de nieuwe editie van de Tuinbouw Ondernemersprijs zijn drie schitterende bedrijven genomineerd. Op 11 januari 2017 zullen we met veel plezier een nieuwe ambassadeur voor onze tuinbouwsector benoemen. Want ambassadeur ben je een heel jaar lang en nog vele jaren daarna. Vraag het maar aan eerdere winnaars, die hierdoor de kans hebben gekregen om een breder publiek te bereiken. Als bestuur zien we dat de variatie in deelnemende bedrijven toeneemt. Vanuit alle sectoren melden zich kandidaten. Dat juichen wij als bestuur natuurlijk toe. Graag benadrukken wij dat het er niet om gaat welke sector je vertegenwoordigt, het gaat om excellerend ondernemerschap. Tot ons genoegen zien we dat steeds meer mensen geïnspireerd raken en zich realiseren dat hun onderneming ook mee kan doen: “Misschien is het iets voor mij, ik ben er aan toe.” Vooral dat laatste, er aan toe zijn, dat is belangrijk. Bedrijven moeten zo zijn geëvolueerd en georganiseerd dat ze voldoen aan de criteria die jury en bestuur hebben vastgesteld.

Complexe bedrijven Eén criterium waarop de jury bedrijven beoordeelt is continuïteit. Tuinbouwbedrijven zijn bijna altijd familiebedrijven. Als de crisis in de land- en tuinbouw iets duidelijk heeft gemaakt, is dat de bedrijven met een strakke organisatie en een krachtige toegevoegde waarde in staat zijn om te overleven. We zien dat de familiebedrijven van nu groter en complexer van structuur worden. Specialisten van buitenaf komen het bedrijf, soms ook het management, versterken. Deze ontwikkeling zorgt ervoor dat ondernemers de continuïteit moeten bewaken. Dus moeten zij al vele jaren voor de daadwerkelijke overdracht gaan nadenken over de manier waarop dat moet gebeuren. In dit magazine en tijdens de bijeenkomst op 11 januari 2017 zullen we daar uitgebreid bij stilstaan. Denk en discussieer met ons mee en laat ons vooral weten hoe u hier tegenaan kijkt.

Tijd om het stokje over te dragen! Het was een TOP jaar! Genomineerden Bunnik Plants, Green Specialties Holland en Jac. Uittenbogaard & Zonen (JUB) van harte! En veel succes met de verkiezing natuurlijk.

31e editie van de Tuinbouw Ondernemersprijs Genomineerde bedrijven zetten lange familietraditie voort

Boomkwekerij Ebben | Beerseweg 45 | 5431 LB Cuijk | T +31 485 312021 info@ebben.nl | www.ebben.nl | www.treeebb.nl

3


Inhoud

6 8

Martijn van Dam, staatssecretaris Ministerie Economische Zaken 'Innovatie essentieel voor toekomst tuinbouw.'

Genomineerde Green Specialties Holland zet kwaliteit op de eerste plaats. ‘We kiezen voor onze klanten en zijn loyaal aan goede samenwerkingsverbanden.’

12

Genomineerde JUB Holland vindt dat bollen de biodiversiteit ondersteunen.

16

Genomineerde Bunnik Plants zet een nieuwe organisatiestructuur neer.

20

’We zien graag dat alle bollentelers duurzaam ondernemen.’

‘Als mensen vertrouwen krijgen worden ze scherper en creatiever.’

Pursey Heugens van RSM Erasmus University over wisseling van de wacht bij familiebedrijven. ‘Laat het los. Snoeien doet groeien.’

Wij feliciteren Bunnik Plants,

En verder Frank Hollaar, Flynth 22 • Jeroen van Buren, Delphy 26 • Boomkwekerij Ebben, winnaar 2016 28 www.tuijtel.com

Green Specialties Holland en Jac. Uittenbogaard & Zonen (JUB Holland) met de nominatie voor de Tuinbouw Ondernemersprijs

Colofon

FSC TOP logogebruik per 1-7-2014 magazine is een uitgave van Stichting Tuinbouw Ondernemersprijs Eisen aanABC plaatsing van 129, het FSC Westland 2685logo: DB Poeldijk www.tuinbouwondernemersprijs.nl info@tuinbouwondernemersprijs.nl 1. Registratienummer Tuijtel: FSC® C007225 Oplage 15.000

2. Formaat: Portrait (staand) min.17 mm breed Productiecoördinatie Landscape (liggend) min.12 mm hoog Marian Kester, DENK Communicatie Diana Duijvestijn, DENK Communicatie

3. Kleur logo: zwart/wit of groen Pantone 626C Redactie (100C, 60M, 100Y, 20B) Pieternel van Velden, Uitzondering: met uitsluitend pms, dan de Krabbelsproductie Tekst en Beeld kleur met het meeste contrast gebruiken

Fotografie Fotostudio Gerard-Jan Vlekke

Drukwerk Tuijtel, Hardinxveld-Giessendam

Advertenties Koninklijke BDU Grafi sch Bedrijf, Barneveld

Copyright Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze Minimaal 17 mm. breed uitgave mag zonder toestemming vooraf worden overgenomen

Ontwerp en vormgeving Bianca Dijkzeul 4. Wanneer er geen onbedrukte ruimte beschikbaar is mag de achtergrondkleur onder het logo doorlopen, mits voldoende contrast!

5. Verhoudingen (lengte, breedte) mogen niet veranderd worden

5

Minimaal 12 mm. hoog


Staatssecretaris Martijn van Dam

Innovatie essentieel voor toe komst tuinbouw Staatssecretaris van Economische Zaken Martijn van Dam juicht

vakmanschap, je ziet dat de tuinbouw

agrarische producten en agrokennis

innovatief ondernemerschap in de tuinbouw toe. In zijn korte tijd

internationaal behoort tot de wereld-

en innovatie kan Nederland ook in de

top. De ondernemers, voor een groot

toekomst toonaangevend blijven.”

als bewindsman heeft hij de daadkracht van deze sector van dichtbij kunnen ervaren. Hij ziet veel kansen, en verwacht een actieve houding van ondernemers.

deel familiebedrijven, leveren een onmisbare bijdrage aan de economie,

Hoe kijkt u aan tegen verduurzaming

zowel in productiewaarde als export-

van de tuinbouw?

waarde en werkgelegenheid.”

“Ik vind dat glastuinbouw op het gebied van energiebesparing en duurzame

Vanaf het begin is het Ministerie van

Hoe vindt u de dialoog tussen

Het is slecht gesteld met

energie via geothermie al veel heeft

Economische Zaken partner van de

tuinbouwsector en samenleving nu?

bedrijfopvolging in de tuinbouw.

bereikt. Dat geldt ook voor de bijzondere

Tuinbouw Ondernemersprijs.

“De sector is heel klantgericht. Ook

Wat vindt u daarvan?

wereld van natuurlijke gewasbescher-

Wat wilt u de genomineerden en

voor de toekomst bieden de wensen

“Dat opvolging in de familie terugloopt

ming, zoals ik onlangs zelf mocht zien bij

de winnaar meegeven?

van consumenten mooie kansen voor

heeft een zakelijke, maar vaak ook een

een paprikateler die met een innovatieve

“Als je voor deze prijs wordt

de Nederlandse tuinbouw. Er is steeds

emotionele kant. Het is een zorgelijke

schimmel zijn oogst tegen ongedierte

genomineerd dan ben je in mijn ogen

meer vraag naar gezond en duurzaam

ontwikkeling. Het is voor elke

beschermt. De komende periode zullen

al een winnaar. Maar goed, er kan er

eten en een prettige leefomgeving.

economische sector van belang dat

er meer van dergelijke middelen voor

natuurlijk uiteindelijk maar één de prijs

Juist tuinbouwproducten als

nieuwe en jonge ondernemers

tuinders beschikbaar komen. Het

winnen. Deze heeft de speciale

groenten, fruit, bloemen en planten

instappen als ze kansen zien. Maar het

terugdringen van emissies en gewas-

opdracht om ‘ambassadeur’ te zijn voor

sluiten daarbij aan. Jullie hebben als

is in deze geen automatisme meer dat

beschermingsmiddelen gaat ook de

zijn sector en daarmee ook een rol om

sector de sleutel in handen. Laat

de kinderen het bedrijf van hun

goede kant op. Heel positief allemaal.

het gesprek met de samenleving op

consumenten zien en ervaren wat je

ouders overnemen. Soms is de

Maar we zijn er nog niet.

gang te brengen. Daarnaast geldt voor

doet op je bedrijf. Een initiatief als

drempel hoog, wanneer opvolgers

Ook de komende jaren moeten er

alle genomineerden dat zij uitblinken

‘Kom in de kas’ geeft daar een mooie

voor grote investeringen komen te

nog belangrijke stappen worden gezet.

en een voorbeeld zijn voor andere

invulling aan maar zoek ook andere

staan. Hier is zeker aandacht voor, via

Sommige onderdelen in de tuinbouw

Waar ziet u internationaal nog kansen?

tuinders die willen verduurzamen en

manieren om ‘de samenleving’ binnen

het Groen Onderwijs, door financiële

moeten bijvoorbeeld nog extra aandacht

“Als ik voor een economische missie

innoveren. Ik vraag jullie om die

te halen.

steun voor jonge boeren en tuinders

besteden aan het milieu.”

in het buitenland ben valt mij op

kwaliteiten te tonen aan je collega’s, maar zeker ook buiten de tuinbouw.

Wat is u het meest opgevallen

Timmer aan de weg en inspireer

bij uw eerste kennismaking met

anderen.”

de tuinbouwsector? “Naar mijn mening mag deze sector

Welke rol ziet u voor Nederland in

innovatiekracht staat aangeschreven.

het wereldwijde voedselvraagstuk?

Er is veel interesse voor de gespeciali-

Innovatie is het sleutelwoord.

“Voldoende gezond en duurzaam

seerde bedrijven. Dat blijkt bijvoor-

de consumptie van groenten en fruit

Waarom is het belangrijk om

gemaakt eten wordt steeds belang-

beeld ook uit de interesse van de vele

eerder af dan toe. Dit vind ik zorgelijk.

zich met recht Topsector noemen. Of

innovatie te versnellen?

rijker. Als koploper op gebied van

handelsmissies die wij vanuit andere

Daarom stel ik twintig miljoen euro

het nu gaat om ondernemen, kracht

“Innovatie is essentieel voor de

tuinbouw en uitgangsmaterialen

landen hier ontvangen. Zij komen

extra beschikbaar voor de voedsel-

om te vernieuwen, kennisniveau of

toekomst van de tuinbouw.

kunnen en moeten we daaraan

veelal speciaal naar Nederland om te

agenda. Dit geld is bedoeld om voor

De koppositie die Nederland nu heeft

bijdragen en dat gebeurt nu ook al.

kijken naar de techniek en innovaties

iedereen in Nederland veilig, gezond

is niet vanzelfsprekend. Andere landen

Bijvoorbeeld met uitgangsmateriaal

op land- en tuinbouwbedrijven.”

en duurzaam eten binnen handbereik

met meer ruimte, minder strenge

en innovatieve kassen, die speciaal

milieueisen en lagere lonen zitten niet

voor lokale omstandigheden zijn

Is alleen de internationale positie

daarbij extra aandacht krijgen, net als

stil. Met concurrentie op prijs en

ontwikkeld. Er zijn kansen voor de

van de tuinbouw belangrijk?

transparantie in de voedselketen en

volume kan Nederland op de lange

Nederlandse tuinbouw, als het accent

“Nee. In Nederland liggen ook

nieuwe ontwikkelingen.”

termijn de koppositie niet behouden.

komt te liggen op hoogwaardige,

mooie kansen. Onlangs heb ik de

De grote wereldwijde uitdagingen om

onderscheidende producten.

voedselagenda gepubliceerd en op

genoeg eten te produceren op een

Als ondernemers die focus verleggen,

26 januari organiseren wij een

duurzame manier bieden kansen voor

dan zullen zij ook in de toekomst

voedseltop. Aan de ene kant is er

Nederland. Door sterker in te zetten

een belangrijke rol blijven spelen

vraag naar duurzaam en gezond

op de export van hoogwaardige

in wereldvoedselvoorziening.”

voedsel, aan de andere kant neemt

De maatschappelijke aandacht voor duurzaam en gezond voedsel groeit: jullie hebben de sleutel in handen 6

hoe hoog de Nederlandse kennis en

(JOLA-regeling) en door innovatieve

Jullie zijn een voorbeeld voor andere ondernemers

starters extra te ondersteunen.”

te brengen. Jonge kinderen moeten

www.rijksoverheid.nl 7


Genomineerd Green Specialties Holland, Lierop

Gezond en vertrouwen, daar gaan wij voor Uit de negatieve kostprijsspiraal blijven is de missie van Hennie en Adrie van den

de zestig klanten. Dit zijn leveranciers

Einden. Door jezelf onmisbaar te maken in een keten lukt het om naar vaste product-

van panklaar producten, retailers en

prijzen te groeien. Dan moet je niet altijd het onderste uit de kan willen halen, maar

groothandel voor de gastronomie in

loyaal zijn aan je klanten. Green Specialties Holland heeft een eigen plaats verworven in de wereld van verwerken en verpakken.

binnen- en buitenland. In totaal is de eigen kwekerij in Nederland 150 hectare groot en hierop wordt ongeveer 450 hectare producten

Ergens halverwege de jaren negentig

Daarna ook in de verwerking en afzet

geteeld. Op momenten dat het

van de vorige eeuw was Adrie van den

van spinazie, rucola, veldsla, babyleaf en

Hollandse product er niet is vult het

Einden uit Lierop er helemaal klaar mee.

wortelen van hoge kwaliteit.

bedrijf het assortiment aan met

Als vollegrondsgroenteteler kon hij geen

producten uit Zuid-Europa. Deze

enthousiasme meer opbrengen voor

Perspectief

komen van kwekerijen die, net als

zijn vak en hij studeerde in de avond-

Het is maandagmorgen. Drukte alom.

Green Specialties Holland, onder

losse blaadjes in zakjes nog niet goed

met andere bedrijven. Op het moment

uren voor makelaar. Het had te maken

Hennie en Adrie hebben al een groot

Milieukeur produceren en dezelfde

onder controle. Daar lag dus een kans.

dat de teler afscheid nam van de

met een onderbuik gevoel. Altijd maar

deel van de orders voor de dag

kwaliteit grondstoffen kunnen leveren.

Bewust zocht hij contact met

veiling en voet aan de grond kreeg bij

tegen de laagste kostprijs telen en bij te

verwerkt. “Vandaag moeten we wat

leveranciers van panklare producten,

nieuwe afnemers is ook het assortiment

hoge productie je eigen concurrent op

extra spinazie oogsten”, vertelt Adrie,

Maximum bereikt

omdat hij niet met hen wilde

uitgebreid. Vandaag de dag levert het

de veiling zijn. Dat moest anders, vond

‘’omdat we komende nacht wat

Tot 1999 hadden Hennie en Adrie

concurreren maar juist samen complete

bedrijf meer dan dertig verschillen-

nachtvorst verwachten. Dat is niet erg,

samen een traditionele vollegronds-

productlijnen wilde aanbieden. Dat

de producten, kant en klaar en naar

maar morgenvroeg kunnen we het

groentekwekerij. Daar teelden zij

bleek een gouden greep.

recept van de klant verpakt. Van

land nog niet op.” Terwijl buiten de

breekpeen, bospeen, spinazie,

spinazie tot rucola, van koolsoorten tot babyleaf en zelfs mixen met eetbare

hij. Maar toen hij eenmaal zijn diploma op zak had, ja, zelfs een baan kreeg aangeboden, bedacht hij zich. Wilde hij echt wel stoppen?

oogstmachines gestaag over de

ijsbergsla en kropsla. De afzet verliep

Het is maar goed dat hij op zijn

bedden schuiven is het binnen in de

via veiling ZON. Door het brede

besluit terug kwam. Samen

hal spitsuur. Via zeven verwerkings-

assortiment en continue zaaien en

lijnen worden de geoogste spinazie en

planten liep dat eigenlijk best goed.

babyleaf gewassen, gecentrifugeerd,

Spinazie groeide uit tot hoofdteelt. Van

en Hennie een service verlenende rol

gewogen en in zakjes verpakt.

den Einden kon meer produceren dan

naar zich toe getrokken en durven

Dat gebeurt uitsluitend nadat er een

de markt aan kon. Nog meer telen

Gezonde bodem

daarmee ook positie in te nemen. “We

order binnen is gekomen van één van

leverde minder op. Dat was ook het

“We hebben aan de productiekant ook

leveren niet aan iedereen. We kiezen

moment dat hij begon te twijfelen of hij

slagen gemaakt en het kostprijs

voor klanten die voor kwaliteit gaan en

zo verder wilde. Of hij nu via de veiling

denken losgelaten. Teelden we voor-

zijn loyaal aan goede samenwerkings-

zou afzetten of via contracten, een

heen nog 25.000 kilo spinazie per

verbanden”, vertelt Hennie.

betere prijs zat er niet in voor het

hectare, we besloten om dat terug te

leveren van bulkproducten en grond-

brengen naar 10.000 kilo. Extensiever

Opnieuw geboren

stoffen voor verschillende verwerkers.

telen met minder meststoffen, waar-

De nieuwe richting die het bedrijf

Tegelijkertijd zag Adrie dat losse

door het blad steviger, smakelijker en

alweer zeventien jaar geleden is

spinazie steeds minder interessant werd

houdbaarder werd”, vervolgt hij.

ingeslagen heeft hen geen windeieren

voor de retail, tenzij het kant-en-klaar

Tussen de seizoenen door zaait het

gelegd. Maar behalve dat voelen zij

verpakt zou zijn. “Ik was geïnspireerd en

bedrijf groenbemesters om mineralen

vooral voldoening. “Het is alsof we

wilde innoveren”, vertelt hij. “Wassen en

vast te leggen en verrijkt het de grond

opnieuw geboren zijn”, vindt Adrie.

in zakjes verpakken, dat wilde ik gaan

met compost. Een gezonde bodem is

Dat de organisatie op orde is bleek nog

doen.” Zo kwam de eerste verwerkings-

het begin van alles. Daarom heeft Van

in juni, toen de regio door hagel werd

lijn op het bedrijf. Natuurlijk waren er op

den Einden voorkeur voor telen op

getroffen. Ook Green Specialties

dat moment veel groenteverwerkende

eigen grond ten opzichte van huren of

Holland liep grote schade op aan

bedrijven en snijderijen, maar die

pachten. Met deze maatregelen maakt

gewassen die op het land stonden.

hadden kwaliteit en houdbaarheid van

Green Specialties Holland het verschil

Het bedrijf was echter maar één dag

met zijn vrouw Hennie en een team professionals is hij met Green Specialties Holland eerst groot geworden in de teelt.

We kiezen onze klanten en zijn loyaal

bloemen. Green Specialties Holland beheerst drie disciplines; teelt, verwerking en verkoop. Zo hebben Adrie

9


Genomineerd

Genomineerden voor de Tuinbouw Ondernemersprijs 2017: gefeliciteerd!

Wij feliciteren Bunnik Plants, Green Specialties Holland en Jac. Uittenbogaard & Zonen (JUB Holland) met hun nominatie.

Altijd tegen de laagste kostprijs produceren, dat moest anders uit productie en pakte direct de draad

Deze behandelingsmethode heeft ook

met afnemers naar vernieuwing te

weer op. Zo kocht het onmiddellijk

een gunstig effect op de houdbaarheid

zoeken. Zo zijn er recent twee teelten

producten aan bij een netwerk van

van producten. Afvalwater dat niet

bijgekomen, namelijk de eiwitrijke

collega’s in Duitsland, Verenigd

meer geschikt is voor wassen gaat door

gewassen haver en lupine. Het meel

Koninkrijk en Scandinavië. Na veertien

een zuiveringsinstallatie. Daarna is het

van deze plantaardige eiwitten is

dagen kon het weer overstappen op

weer geschikt om tractoren, zaai- en

bijvoorbeeld geschikt om te verwerken

eigen product. Zo’n stap is makkelijker

oogstmachines te reinigen. Overtollig

in smoothies. Het bedrijf heeft in-

als het proces lang daarvoor al

water wordt weer geïnfiltreerd in de

middels twee mixen ontwikkeld; een

geborgd is.

bodem. Zo kan het bedrijf 70%

combinatie van spinazie, babyleaf kale

besparen op waterverbruik.

en mizuna met een zakje lupine- of

Water belangrijk

Energietechnisch heeft het bedrijf

havermeel daarbij. Je kunt ze mixen in

Niet alleen het productie- en

ook grote stappen gemaakt. Op de

de blender, met wat fruit erbij. “Gezond

verwerkingsproces is op orde, ook over

gebouwen liggen zonnepanelen die

eten is een trend voor de toekomst.

de reststromen is nagedacht. Bij de

voldoende energie opwekken voor de

Daar willen we graag op inspelen.

oogst is het al een kunst het gewas zo

helft van het totale bedrijfsproces. Op

Het is toch vreemd als een sporter zijn

af te snijden dat er niet teveel vuil en

zondag, als er minder activiteiten zijn,

gezonde voeding aanvult met kunst-

zand mee komt. Zo blijft het spoel-

kan Adrie zelfs stroom terugleveren.

matige eiwitpoeder, terwijl er een

water zo schoon mogelijk. De water-

natuurlijk alternatief is”, besluit Adrie.

stroom binnen het bedrijf is een

Plantaardige eiwitten

gesloten systeem. Het water ondergaat

De familie Van den Einden heeft een

een microbiologische behandeling

bijzonder bedrijf neergezet, maar blijft

waardoor het langer bruikbaar is.

zich steeds verbeteren door samen

www.greenspecialtiesholland.nl

Oordeel van de jury De jury vindt Green Specialties Holland een toponderneming. Het van oorsprong vollegrondsgroentebedrijf is ruim op tijd doorontwikkeld van grondstoffenproducent naar leverancier van panklare producten. De gegarandeerde versheid voorkomt verspilling in de keten. Het marktgerichte bedrijf ontzorgt de klanten door jaarrond op hen afgestemde concepten te leveren. Bovendien investeert het in langjarige samenwerkingsverbanden met leveranciers en afnemers in binnen- en buitenland, waardoor de continuïteit van de onderneming verzekerd is. Veel aandacht gaat naar duurzaamheid. Dit komt tot uitdrukking in een productieproces, waarbij het zuiveren van water, het opwekken van

Internationaal Duurzaam planet Marktgericht Innovatief

energie en het verbeteren van de grond vanzelfsprekend zijn.

Samenwerken

Green Specialties Holland is voorgedragen door adviseur Ron Mulders.

X 11


Genomineerd JUB Holland, Noordwijkerhout

Wij willen zorgzaam omgaan met milieu en kwaliteit Hoe maak je het onderscheid in de bollensector waar de concurrentie groot is?

Frank voor broeierij, kwekerij en

Dat kan alleen door het heel erg goed te doen, betrouwbaar te zijn en door zorg te

veredeling. Het bedrijf heeft een lange

dragen voor de leefomgeving. JUB Holland is al meer dan honderd jaar actief en heeft

geschiedenis in de bollenwereld,

een goede naam in de sector. Jaap-Jan Uittenbogaard geeft een impressie van het familiebedrijf, maar is vooral bescheiden over de positie die het inneemt.

waarbij al in de tweede generatie een splitsing heeft plaatsgevonden tussen kwekerij, broeierij en handel. Het is uniek dat deze drie takken nog steeds

In de tuinen van Paleis Het Loo, Villa

inrichting van de tuin. We vinden het

vertegenwoordigd zijn. De familie is

Eikenhorst en Paleis Huis ten Bosch

geweldig dat Koningin Máxima ook

altijd samen blijven optrekken onder

bloeien ieder jaar bolbloemen van

zoveel interesse toont.”

één vlag. De lange familiestamboom

JUB Holland (Jac. Uittenbogaard &

en het werkterrein zijn zeer breed.

Zonen). Al ruim veertig jaar levert

Lange geschiedenis

Zo exporteert het handelsbedrijf

het bloembollenbedrijf uit

Jaap-Jan is alweer de vierde generatie

bollen naar meer dan 35 landen in het

bedient een breed spectrum klanten”,

Noordwijkerhout tulpen, narcissen en

die in het familiebedrijf werkzaam is.

midden- en hogere marktsegment in

legt hij uit. We leveren producten voor

andere bloembollen aan de Koninklijke

Bollen zijn altijd in zijn leven geweest.

heel Europa. De kwekerij is gespeciali-

postorderbedrijven en retail, maar ook

Familie. “Sinds ons honderdjarige

Als jonge knul hielp hij al op de

seerd in een groot assortiment tulpen

bollen voor de professionele broeierij.”

bestaan, zes jaar geleden, mogen we

kwekerij en in de handel bij zijn vader

en narcissen en heeft een omvang van

Bijzonder is de handel in bollen voor

ons als enige bloembollenbedrijf

Jaap. Ziekzoeken, bollen pellen, hij

31 ha, verdeeld over meerdere plaatsen

landscape. Dit zijn bijvoorbeeld

Hofleverancier noemen”, vertelt

heeft het allemaal gedaan, zoals alle

in Nederland. De broeierij produceert

samengestelde bloembollenmengsels

broeierij. “De kwekerij staat dus in

Jaap-Jan Uittenbogaard die het woord

kinderen in de bollenstreek. Na zijn

vier miljoen tulpen per jaar.

of losse bollen. Om daarbij een extra

dienst van de andere bedrijfstakken.

voert namens zijn familie. Hij is trots op

studie logistiek ging hij aan de slag in

dienst te verlenen ontwikkelde JUB

De bollen gaan ook naar de handel,

dit predicaat. “Je hoeft hiervoor niet

het bedrijf. Vandaag de dag is hij

Eigen concepten

Holland in de jaren negentig van de

maar voorzien vooral in een hoog-

noodzakelijkerwijs aan het Koninklijk

verantwoordelijk voor retail.

In de presentatieruimte van het bedrijf

vorige eeuw een speciale plant-

waardig assortiment voor onze eigen

Huis te leveren, maar we zijn zeer

De driekoppige directie bestaat uit

hangt een kleurrijke verzameling

machine voor het planten onder gras.

broeierij.” Ook hier geldt dat het bedrijf

vereerd dat wij dit wel mogen doen.

Jaap-Jan, zijn broer Robbert en

producten en er staan displays met

Die plantmethode heeft ervoor

hoge kwaliteit en toegevoegde waarde

Het wil toch zeggen dat onze naam

achterneef Frank. Achterneef Dolph

kleinverpakkingen. JUB Holland was

gezorgd dat het bedrijf nu een

wil leveren, om daarmee weg te blijven

bekend is bij de Koninklijke Familie.

zal daar binnenkort nog bij komen

destijds het eerste handelsbedrijf dat

belangrijke speler is in de markt voor

uit de concurrentieslag om de laag-

Koningin Juliana maakte destijds

als financiële man. Robbert is

bollen op kleur aanbood. Die trend is

landscape.

ste prijs. In 2011 is de broeierij lid

lijstjes en was erg betrokken bij de

verantwoordelijk voor landscape en

doorgezet, want in ieder tuincentrum

We zien graag dat alle bollentelers duurzaam ondernemen

geworden van PolderPride, een

vind je tegenwoordig bollen die netjes

Nieuwe rassen

samenwerkingsverband van vijf

op kleur zijn gerangschikt. Daarnaast

Ook het verhaal van de kwekerij en

ervaren tulpenbroeiers uit de

ontwikkelt het bedrijf samen met een

de broeierij is bijzonder. JUB Holland

Beemster die uitsluitend A1 kwaliteit

trendwatcher eigen concepten voor

veredelde al twintig jaar lang hobby-

tulpen op de markt brengen. De afzet

de retailmarkt. Een nieuw concept dat

matig tulpen. In 1996 besloot het

van deze bloemen vindt voornamelijk

daarbij opvalt is ‘Natural Bulbs’, een

om dat professioneel aan te pakken

plaats via veiling Royal FloraHolland.

verpakte serie biologische bollen die

en richtte samen met zeven collega

Skal gecertificeerd is. “Dat is nu nog

bloembollenkwekers, exporteurs

Milieukeur bollen

een klein segment”, weet Jaap-Jan,

en Hobaho veredelingsbedrijf

Milieu is een belangrijk thema in de

“maar er is zeker belangstelling voor

Remarkable op. Jaap-Jan: “Veredelen is

bloembollensector. JUB Holland is

dit type bollen. ”Ons handelsbedrijf

een langdurig proces. We zien nu dat

nauw betrokken geraakt bij de

de eerste commerciële rassen uit het

ontwikkeling van Milieukeur voor

veredelingsprogramma beschikbaar

bloembollen, omdat het zoekt naar

komen. We moeten nog stappen

manieren om duurzaam te

maken in resistenties tegen ziekten en

produceren. Rudolph Uittenbogaard

plagen.” Deze nieuwe rassen vinden

(derde generatie) heeft daarin een

hun weg via de kwekerij naar de eigen

voortrekkersrol vervuld en actief

We zijn trots op het predicaat Hofleverancier

13


Genomineerd

Het is belangrijk om aandacht te besteden aan onze omgeving

h t n y l f s n e “nam ” ! d r e e t i c i l e f e g e t r a h n va

Flynth feliciteert drie excellente ondernemers, met hun nominatie voor de Tuinbouw Ondernemersprijs 2017!

De Nederlandse tuinbouw acteert op het hoogste niveau in watermanagement, energievoorziening en duurzame productiemethoden. Alleen met intensieve samenwerking en kennisuitwisseling kunnen innovaties en oplossingen tot stand blijven komen. Met groot plezier gaan wij de uitdaging aan om hier met onze expertise aan bij te dragen. De sector verder helpen met een positieve en professionele aanpak, daar staan wij voor.

deelgenomen aan de begeleidings-

Schoon en veilig werken

Aandacht voor omgeving

commissie van overheid, bedrijfs-

Op bedrijfsniveau spant JUB Holland

Ondanks de indrukwekkende lijst

leven, onderzoek en maatschappe-

zich in om zo min mogelijk milieu-

activiteiten die JUB Holland heeft

lijke organisaties. Milieukeur staat

belasting te veroorzaken. Dat komt

ondernomen om het bollenvak een

voor gegarandeerde duurzame

terug in alle bedrijfsprocessen, niet in

beter imago te bezorgen, lijkt dit niet de

kwaliteit met respect voor mens,

de laatste plaats om een veilige,

drijfveer. Het zit in hun aard om aan-

natuur en milieu. Het gebruik van

gezonde omgeving te bieden aan alle

dacht te besteden aan hun omgeving.

gewasbeschermingsmiddelen is

medewerkers. Het bedrijf zet de 100%

Jaap-Jan: ”Binnen onze sector is de

daarbij nog strenger aan banden

groene energie zo efficiënt mogelijk in.

concurrentie groot en we willen ons

gelegd dan de wettelijk toegestane

De warmte die vrijkomt bij het koel-

daarin onderscheiden. Het proces van

normen. Dat het de familie

proces in de cellen wordt weer

duurzaam ondernemen is in gang gezet

Uittenbogaard in de genen zit om

gebruikt voor de bewaarcellen en

en het zou mooi zijn als alle bollentelers

zorg te dragen voor het milieu mag

bedrijfsruimte. Isolatie van de

daarin meegaan.” Aanmelden voor de

inmiddels wel duidelijk zijn. Als eerste

gebouwen en schermdoek in de

Tuinbouw Ondernemersprijs zou nooit

bedrijf in de bollensector maakte het

kassen moeten deze warmte ook

in hem opgekomen zijn. Het is dat

een speciale bijen- en vlinder-

binnen houden. Het scheiden van afval,

anderen hem daarop attent maakten

mengsel. Dit heeft JUB Holland

het composteren van restmaterialen,

dat het toch eens tijd is om trots te zijn.

ontwikkeld in samenwerking met de

over alle processen is goed nagedacht.

Dat siert hem.

Nederlandse Bijenhouders Vereniging

Rondom het bedrijf is groen aan-

(NVB). Het bedrijf doneert een deel

geplant, zijn een natuurvriendelijke

van de opbrengst om onder andere

slootkant en een aarden wal

nieuwe bijenkasten te plaatsen.

aangelegd.

Oordeel van de jury De jury vindt JUB Holland een voorbeeld voor de bloembollensector. Het bedrijf maakt een stabiele indruk, vanwege de lange familietraditie, maar ook door het brede scala aan activiteiten in de keten. Door volharding van vele generaties heeft het een eigen positie verworven op de internationale markt. JUB Holland valt op vanwege de sterke visie en maatschappelijke

De genomineerden voor de Tuinbouw Ondernemersprijs 2017 werken ook aan een toekomstbestendige tuinbouwsector. We willen Bunnik Plants uit Bleiswijk, Green Specialties Holland uit Lierop en Jac. Uittenbogaart & Zonen (JUB Holland) uit Noordwijkerhout feliciteren met hun nominatie.

betrokkenheid door bloembollen een plaats te geven in de

Kijk voor meer informatie op www.flynth.nl/tuinbouw

belangrijk speerpunt.

samenleving. De ondernemers zoeken daarbij op een innovatieve manier de samenwerking met gemeentes en organisaties. Bollen als ondersteuning van de biodiversiteit is daarbij een Het bedrijf neemt een voortrekkersrol op zich om de

I

Ondernemen inspireert

I

www.jubholland.nl

bloembollensector een stap verder te brengen

Duurzaam planet Internationaal Samenwerken Marktgericht Rol in de sector Innovatief 15


Genomineerd Winnaar Bunnik Plants, Bleiswijk

In ons bedrijf zijn alle mensen gelijk Je energiek en enthousiast opstellen. Iedereen gelijk behandelen. Je verantwoordelijkheid

gaat een potplantenkwekerij zo

nemen. Jezelf graag willen verbeteren. Mens en machines respecteren. Afspraken nakomen

intensief investeren in toegevoegde

en netjes werken. Dat zijn met recht bijzondere kernwaarden die Dennis en Thomas Bunnik

waarde? Dat is toch een hele andere

samen met hun medewerkers hebben opgesteld. Zo eenvoudig kan het zijn.

tak van sport? Dennis glimlacht, want dit is duidelijk zijn inbreng in het bedrijf. “Dat is heel organisch

Op zoek naar de directie van Bunnik

beroemd’ zijn” vertelt Thomas. Vanaf de

ontstaan”, vertelt hij. “Eén van onze

Plants en Bunnik Creations? Dan moet

jaren tachtig van de vorige eeuw groeide

medewerkers, afkomstig uit China,

je lang zoeken. Thomas en Dennis

het potplantenbedrijf gestaag door met

heeft letterlijk onze vaders de oren van

Bunnik zijn allergisch voor dat woord.

meerdere locaties die zich als een

het hoofd gezeurd om met hem een

“In ons bedrijf is iedereen gelijk”,

olievlek verspreidden in het Bleiswijkse

Aziatische beurs te bezoeken. Tot het

maakt Thomas direct duidelijk. “Of je

glastuinbouwgebied. Samen met drie

moment dat we er echt niet meer

aangestuurd. Het werkt, zolang de

beheer. De facturen, de kostprijs,

nu in het verkoopteam zit, of dat je de

partners richtte het bedrijf in 2008 het

omheen konden. Dus wij met z’n allen

ondernemer of ondernemers zelf

de opbrengst en de winst. Iedereen

toiletten schoon maakt. We hebben

Green Event Centre op. In deze

met het vliegtuig naar China. En hij

aanwezig zijn. Wordt een bedrijf te

mag de cijfers inzien.

elkaar nodig en vullen elkaar aan voor

permanente beursruimte staat het

had gelijk. Daar was zoveel en er is

groot, dan gaat de grip verloren.” Om

de optimalisatie van het bedrijfs-

complete assortiment te prijken, samen

daar zo’n divers aanbod van aarde -

dat dilemma te doorbreken bestudeer-

Zelfsturend

proces.” Daarmee is de toon van dit

met het aardewerk, de potten en

werk dat wij daar perspectief in zagen.

de hij een zelfsturend model, waarbij

De organisatiestructuur van het bedrijf

gesprek gezet. De twee ondernemers

verpakkingen van dochteronderneming

Ook zijn we gestart met de import van

iedereen door de hele organisatie

is uniek voor de tuinbouw en daar-

vormen samen de nieuwe generatie

Bunnik Creations. Klanten, dus bijvoor-

planten uit die regio, met name

verantwoordelijk en gelijk is; een super

buiten. Dennis en Thomas hebben voor

binnen het potplantenbedrijf dat

beeld inkopers van supermarkten,

Bonsai.” In 2005 pakt de familie dit

poldermodel. Thomas: “Dat werkt,

ieder bedrijfsonderdeel zelfsturende

gespecialiseerd is in groene planten.

kunnen daar inspiratie opdoen voor hun

initiatief verder op en richten een

mits je het all-the-way doet.”

teams aangesteld, die zelf beslissingen nemen en daar verantwoordelijkheid

assortiment. Van een klassiek assorti-

nieuwe afdeling in. Dennis, die op dat

Permanente beurs

ment potplanten in mooi aardewerk, tot

moment nog volop studeert, stort zich

Transparant

voor dragen. Leeft er een idee of plan,

Wie kent ze niet, Fred, Frans en Hans?

een winkelpresentatie in op de afnemer

op deze tak van sport. Achter het

Het is bijzonder dat Thomas en Dennis

dan wordt er een commissie aan-

”Wij denken daarbij gewoon aan onze

aangepaste trays.

Green Event Centre verrijst een

het vertrouwen kregen van de familie

gesteld die onderzoek doet.

logistiek verdeelcentrum.

om de organisatie volledig om te

Die commissie is dan verplicht om

gooien. Ze hebben in een kort

ideeën te toetsen bij een deskundige.

vaders en ooms, de mannen die Bunnik Plants groot hebben gemaakt, maar we

Creations

hebben ondervonden dat ze met hun

Hoe Bunnik Creations is ontstaan is

Eigen missie

tijdsbestek veel veranderingen

Dus de aanschaf van bedrijfsmiddelen,

internationale activiteiten ‘wereld-

een bijzonder verhaal, want waarom

Thomas gaf niet meteen zijn

doorgevoerd. Hun vaders hebben de

verbeteren van de logistiek tot het

commitment aan het familiebedrijf.

dagelijkse leiding overgedragen aan

organiseren van een bedrijfsfeest is

Hij studeerde in Nederland en

de kinderen. Van de winst gaat nu een

steeds in handen van een andere groep

Amerika om daarna een paar jaar mee

kwart naar de belastingdienst, een

medewerkers. Het is een bijzonder

te draaien bij McKinsey. In 2014 kon hij

kwart naar investeringen, een kwart

experiment dat tot verrassende

niet meer om zijn tuinbouwroots

naar de aandeelhouders én een kwart

resultaten leidt. “Soms wordt er iets

heen. Maar niet voordat duidelijk was

naar de medewerkers. Winstdeling

besloten dat wij zelf niet zouden doen.

dat hij zijn eigen missie kon uitvoeren;

met alle medewerkers zorgt er voor

Ook dat hoort erbij”, legt Thomas uit.

het opzetten van een zeer idealistische,

dat iedereen betrokken is bij het

maar goed doordachte organisatie -

floreren van de onderneming. Alle

Vertrouwen onderling

vorm voor het tuinbouwbedrijf.

handelingen binnen het bedrijf zijn

Werkt zo’n aanpak en voelt iedereen

Op dat moment werkten daar ruim

transparant. Ook het financieel

zich daar goed bij? Volgens Thomas begint dat te beklijven. “We hebben

150 mensen. “Ik vond het opmerkelijk dat er in de sierteelt geen bedrijven doorgroeien tot echt grote ondernemingen. Natuurlijk, de bedrijven zijn complex, maar ze zijn grotendeels ook zeer traditioneel van bovenaf

Positieve waardering maakt mensen scherp en creatief

een speciale tool op de computer, waarbij medewerkers elkaar drie keer per jaar een score geven op onze kernwaarden. Alleen positieve scores worden zichtbaar.” Het lijkt te werken.

17


Genomineerd

horti contact

Productfoto? Internet?

Alle handelingen binnen het bedrijf zijn transparant

17.000 bezoekers 500 exposanten

De trots van de Nederlandse tuinbouw !

14 | 15 | 16 februari 2017 EVENEMENTENHAL GORINCHEM

mule! nieuwe naam, vertrouwde for em)

(voorheen Tuinbouw Relatiedagen Gorinch

bezoek alvast: www.horticontact.com

De neven zien dat mensen er blij van

Duurzaam doorgaan

AquaReUse, een samenwerkings-

worden en het naar hun zin hebben.

Vorig jaar heeft Bunnik Plants

verband van gemeenten, bedrijven en

Dennis: “Als mensen vertrouwen krijgen

7.650 zonnecollectoren op het dak van

onderzoeksinstellingen in Bleiswijk.

worden ze scherper en creatiever.”

de bedrijfshal geplaatst die 1,8 MW

Afvalwater van in totaal 100 ha kassen

Natuurlijk heeft dit systeem een keer-

elektriciteit kunnen opwekken.

dat voorheen naar het riool ging, wordt

zijde. Niet iedereen vindt het prettig

Daarmee werd het bedrijf in één klap

nu op een centrale locatie biologisch

om de bijbehorende verantwoordelijk-

de grootste zonne-energiecentrale van

gezuiverd. “Op gebied van duurzaam

heid te nemen. Daarom zijn de meest

Zuid-Holland. Deze investering was een

ondernemen willen we graag een

empatische medewerkers benoemd

vervolg op eerdere stappen op weg

ambassadeursrol vervullen in de

tot vertrouwenspersoon, zodat ieder-

naar duurzame bedrijfsvoering.

tuinbouw”, besluiten zij. Een weg die

een ook zijn ei kwijt kan als het even

Vijftien jaar geleden startte het bedrijf

door hun ouders al is ingezet.

niet loopt. Langzaamaan vindt er een

al met de afname van restwarmte van

cultuuromslag plaats binnen Bunnik

de elektriciteitscentrale in Capelle aan

Plants. Ook het talentenprogramma

den IJssel, goed voor 98% van de

draagt daaraan bij. “We zijn er nog

warmtebehoefte. Tien jaar geleden

niet”, vinden de neven. “We werken

kreeg het de eerste OCAP aansluiting,

vanuit ons onderbuik gevoel naar de

waardoor ook CO² werd afgenomen

‘finishing touch’, de optimalisering van

van derden. “We omarmen het onder-

het proces. Zelf staan we tussen onze

zoek van Wageningen University &

medewerkers en doen dit werk alleen

Research”, leggen de ondernemers uit.

maar met meer plezier. We worden er

Zo draait Bunnik Plants ook alweer

heel veel creatiever van.”

enkele jaren mee in het project

We vervullen graag een ambassadeursrol voor duurzaamheid www.bunnikplants.nl

Oordeel van de jury De jury looft het elan van de jonge generatie en de manier waarop zij de verantwoordelijkheid op zich neemt om dit innovatieve bedrijf verder te brengen. De ondernemers tonen lef door ‘out of de box’ te denken, zoals bij het aanstellen van zelfsturende teams met eigen verantwoordelijkheid. Deze organisatievorm is absoluut vernieuwend in de tuinbouwsector. Alles binnen dit bedrijf straalt maatschappelijke betrokkenheid uit. Het personeelsbeleid en de voortrekkersrol in duurzaam ondernemen voor sector en regio zijn daar voorbeelden van. Bunnik Plants richt zich sterk op internationale activiteiten. Met veel creativiteit zetten de ondernemers een visie uit voor te

Internationaal Duurzaam planet en personeel Samenwerken

toekomst, waarbij de mens in het bedrijf centraal staat.

Marktgericht

Bunnik Plants is voorgedragen door Royal FloraHolland

Innovatief 19


Prof.dr. Pursey Heugens, Rotterdam School of Management Erasmus University

Conclusies: Nieuw bloed, nieuwe koers

Snoeien doet groeien, bij fam iliebedrijven Noem het een zaagtandeffect. Bij familiebedrijven gebeurt de

Een taboe om over dit soort zaken te

externen aantrekken die een leiding-

houders zo snel mogelijk uitkopen.

overdracht van de ene op de andere leidinggevende veel minder

spreken ziet hij niet. “Die fase is de

gevende rol kunnen vervullen.

Kies eenmalig voor de pijn, in plaats

frequent en meer schoksgewijs dan in andere takken van het

algemene economie allang voorbij.

Er zijn vele vormen om door te gaan,

van chronische bloedarmoede.”

Na de derde generatie-

Of dat ook geldt voor tuinbouw-

bijvoorbeeld in een samenwerkings-

Bijkomend probleem is dat de vorige

wisseling staat nog maar

bedrijven kan hij bevestigen noch

verband. Het bedrijf verkopen is

generatie door allerlei constructies

ontkennen.

eveneens een reële optie.

nog macht of zeggenschap wil

3% van de familiebedrijven

bedrijfsleven, waar CEO’s en bestuurders regelmatig wisselen. Tel daarbij op dat de aftredende generatie soms lastig de touwtjes uit handen geeft en zich ertoe moet zetten om de

houden en niet kan loslaten.

nieuwe generatie vrijheid te geven. Zo’n situatie ondermijnt de

Tien jaar

Loslaten

Dit gebrek aan vertrouwen in de

ontwikkeling van een gezond bedrijf en maakt het kwetsbaar.

“Voor een bedrijfsoverdracht moet je

Families breiden uit en worden

nieuwe generatie is niet gezond voor

zeker een periode van tien jaar in-

steeds groter. Door vererving krijgen

de onderneming. Heugens: “Als je

bouwen”, adviseert Heugens, die

steeds meer familieleden, die verder

geen vertrouwen kan geven aan je

overeind

Familiebedrijven lopen bij de

Zware last

aangeeft dat de werkelijke over-

niet of niet meer actief zijn, toch een

kinderen, kies dan voor een outsider

overdracht bovengemiddeld grote

Heugens schetst de activiteiten van

dracht in de praktijk meestal rond de

aandeel en daarmee zeggenschap in

en maak de nieuwe generatie niet

risico’s ten opzichte van bedrijven

familiebedrijven en hun voortgang in

leeftijd van 55 tot 65 jaar plaatsvindt.

een bedrijf. De volgende generatie

afhankelijk van jou. Laat het los.

waar familiebanden niet spelen.

de tijd. “De eerste generatie bouwt

Lang daarvoor moet je hierover al

moet dan dividend uitkeren. Dit trekt

‘Pruning the familytree’, ofwel

Slechts 30% van de familiebedrijven

vanuit het niets een onderneming op

gaan nadenken. “Het is een

financieel een zware wissel op een

snoeien doet groeien.”

overleeft de eerste generatie-

en is daar succesvol in. Het vraagt lef

menselijke karaktertrek dat het

gezond bedrijf. In plaats daarvan

bedrijfskapitaal

wisseling. Na de tweede wisseling is

en doorzettingsvermogen om daarin

moeilijk is om te aanvaarden dat er

moet een bedrijf voor een goede

dat nog maar 13% en na de derde

te slagen. De tweede generatie krijgt

een einde komt aan je actieve rol in

ontwikkeling investeren in R&D.

liever in veilige

nog maar 3%. Deze keiharde feiten

een zware last te dragen. Kinderen

het bedrijf en daarom gebeurt dit

De bedrijfsleiding kiest echter vaker

liegen er niet om.

schrikken daarvan en reageren

vaak veel te laat. Begin met een

voor de relatieve zekerheid van

Ze zijn aanleiding tot een gesprek

daarop met behoudzuchtig gedrag.

open gesprek in familieverband en

rendement ten koste van risico-

met Pursey Heugens, die met

Zij kiezen om allerlei redenen voor

definieer die fase breed.” Als de

dragende investeringen. Heugens is

helikopterblik het Nederlandse en

het rentmeesterschap, omdat ze die

kinderen nog geen interesse

daar zeer duidelijk over: “Bedrijven

internationale bedrijfsleven bekijkt.

druk aanvoelen.” Aangezien de

vertonen of eenvoudigweg nog te

moeten door ontwikkelen om

Zijn kantoor is maar een steenworp

kinderen vaak een goede opleiding

jong zijn om en leidinggevende

competitief te zijn. Hoewel het lastig

verwijderd van Westland en

hebben genoten, omdat er meer

functie te vervullen, dan kun je ook

is kun je het beste de aandeel-

Oostland. Hij kent de tuinbouw

financiële middelen waren, mag je

goed. “Hier komen veel eerste

veronderstellen dat ze nog beter

generatie studenten, afkomstig van

onderlegd zijn dan hun ouders.

tuinbouwbedrijven” vertelt hij.

Maar dat wil nog niet zeggen dat ze

Hij ziet echter niet veel verschillen in

dezelfde capaciteiten bezitten én lef

structuur tussen familiebedrijven in

en doorzettingsvermogen vertonen.

de tuinbouw en familiebedrijven in

Wel hebben ze vaak in tegenstelling

Pursey Heugens is hoogleraar aan de Rotterdam School of Management

Dividenduitkering

andere sectoren van het bedrijfs-

tot hun ouders van kinds af aan

Erasmus University. Hij is gastspreker tijdens de uitreiking van de

op termijn een

leven. Heugens deed onderzoek naar

meegedraaid in het bedrijf. Het blijft

Tuinbouw Ondernemersprijs 2017, waar het thema ‘familiebedrijven’

een gevoelig punt, legt Heugens uit.

centraal staat. Onder zijn leiding is de onafhankelijke studie ‘Nieuw bloed,

onderneming

strategieverandering na generatiewisseling in familiebedrijven.

De conclusies van dit onderzoek gelden volgens hem net zo goed voor de land- en tuinbouw.

20

activiteiten

Besparen op R&D is strategisch onverstandig voor familiebedrijven

Risico’s bij generatiewisseling

nieuwe koers’ uitgevoerd, in samenwerking met Rabobank en BDO

holt

van binnen uit

Het onderzoek naar strategieverandering na generatiewisseling op familie-

deels beursgenoteerde familiesectoren voor”, meent hij.

www.rsm.nl

opvolgers stoppen hun

Accountants & Adviseurs. De uitkomst daarvan is in april 2016 gepresenteerd

“We verzamelden data van grote, bedrijven, maar die komen in alle

Begin vroegtijdig met een open gesprek in familieverband

Veruit de meeste

Kies eenmalig voor de pijn, in plaats van chronische bloedarmoede

bedrijven is gebaseerd op twee internationale kwantitatieve studies van de ECFB (Erasmus Centre of Family Business).

Stel noodzakelijke

De eerste studie heeft betrekking op beursgenoteerde familiebedrijven in

investeringen niet uit.

de VS, de tweede op familiebedrijven in private handen in Australië, Canada, China, Finland, Italië, Noorwegen en de VS.

Het is beter het dak te repareren zolang het nog niet regent 21


Frank Hollaar van Flynth adviseurs en accountants

Zet op tijd een nieuwe koers uit Nadenken over de continuïteit van je bedrijf is een proces

bedrijven. En die schat aan kennis en

Familiebedrijf

familie-emotie. Het bestuur kan

noodsituaties, zoals overlijden of arbeids-

waar je op tijd aan moet beginnen. Tuinbouwbedrijven zijn zo

ervaring op het gebied van de teelt,

Wellicht is het ook verstandig om de

bijvoorbeeld in handen komen van een

ongeschiktheid van de ondernemer, is

blijft op die manier beschikbaar.”

definitie ‘familiebedrijf’ eens tegen het

‘stichting administratiekantoor’. Daarin

deze rationele insteek enorm belangrijk.

complex geworden dat ze niet zomaar overdraagbaar zijn aan de volgende generatie. Tenzij je op tijd begint met het uitzetten

licht te houden”, gaat hij verder. “Want

zitten buitenstaanders, vaak des-

Strategische visie

wat is dat precies? Bijna alle bedrijven

kundige vertrouwenspersonen van de

van een goede koers en ook doorpakt, vindt Frank Hollaar.

De continuïteit van een moderne

beginnen als familiebedrijf, maar in de

ondernemer, die vanuit een ander en

onderneming moet je vooral vanuit

praktijk ligt de dagelijkse leiding van

vaak objectiever perspectief naar de

strategisch perspectief benaderen,

sommige bedrijven allang niet meer

onderneming en de zakelijke af-

Continuïteit is een belangrijk criterium

Hollaar. “Maar die toekomst zal ook

vindt Hollaar: “Vraag jezelf af wat je

binnen één familie.” Gebeurt dat wel,

wikkeling kijken. Daarbij is de

in de beoordeling van bedrijven die zijn

nieuwe bedrijfsvormen opleveren.”

morgen gaat doen en welke onder-

dan is het ook nodig eens nuchter naar

emotionele valkuil op een zijspoor

scheidende positie je in de markt wilt

beslissingen te kijken. Bij overdracht op

geplaatst en kun je met een nuchtere

aangemeld voor de Tuinbouw

Verstandig om een bedrijf te ontkoppelen van familie-emotie

Ondernemersprijs. Frank Hollaar,

Complexe bedrijven

innemen. Een bedrijf heeft dus een

een nieuwe generatie is het verstandig

blik kijken naar de continuïteit van een

manager tuinbouw bij Flynth adviseurs

De markt is vele malen complexer dan

visie nodig. Krijgt die visie eenmaal

om een bedrijf te ontkoppelen van de

onderneming. Zeker in het geval van

en accountants begeleidt tuinbouw-

vijfentwintig jaar geleden. Het ontstaan

vorm, dan ben je er nog niet. Vertaal

ondernemers om de toekomstbesten-

van verschillende telersverenigingen en

het in concrete strategische doel-

digheid van hun onderneming te

combinaties van bedrijven in de supply

stellingen, in een meerjarige

onderzoeken. Niet zelden gebeurt dat

chain zijn daar een reactie op.

investerings- en financiële planning,

rond bedrijfsovername. Gebeurde dat

Ondernemers bundelen hun krachten

werk diverse scenario’s uit op basis van

traditioneel van ouders op kinderen,

om samen de markt te bedienen of

een SWOT-analyse, schets het

vandaag de dag is die vanzelfsprekend-

andere ingewikkelde vraagstukken te

organisatorische plaatje. En pak door.”

heid voorbij. De oorzaak daarvan ligt bij

kunnen aanvliegen. Hollaar: “Dat lijkt

Dat is geen eenvoudig proces. In feite

de schaalgrootte en complexiteit van

complex, maar het is ook veel uit-

moeten ondernemers of aspirant

bedrijven. Ook de slepende crisis in de

dagender, zeker voor jongeren met

ondernemers loslaten wat zij gewend

land- en tuinbouw heeft een negatief

ambities. Het is een prettig speelveld

zijn en in de dagelijkse praktijk doen.

effect op de wil of de lust om de

voor toekomstige ondernemers. Ik

Zij moeten nadenken over de stappen

familietraditie voort te zetten.

denk dat je jezelf moet open stellen

die zij in de toekomst willen zetten en

“Tuinbouwbedrijven moeten ook

voor verregaande samenwerking met

welke positie zij daarbij in willen

investeren in veelzijdigheid om op de

andere bedrijven. Dat verbreedt je

nemen. Voor de ene ondernemer kan

Thomas en Dennis Bunnik,

Jaap-Jan Uittenbogaard,

Adrie en Hennie van den Einden,

toekomst voorbereid te zijn”, vindt

horizon en maakt je loopbaan als

dat betekenen dat hij deskundigen van

Bunnik Plants

JUB Holland

Green Specialties Holland

professional ook interessanter.”

buiten in het bedrijf haalt en niet

“Onze ouders zijn nog steeds

“De variatie van bedrijfsonder-

“De stap om naast de teelt van

De drijvende kracht van traditionele

uitsluitend alle benodigde competen-

op de achtergrond aanwezig.

delen, die ten dienste staan van

vollegrondsgroenten ook

tuinbouwbedrijven berust meestal op

ties binnen de familie zoekt. Voor de

Zij hebben eenderde van de

elkaar heeft er voor gezorgd dat

producten te verwerken is

de ‘groene vingers’ van de tuinder.

ander zal de aansluiting bij andere

aandelen in handen.

ons bedrijf al meer dan honderd

belangrijk geweest voor de

De technische ontwikkelingen zijn in-

bedrijven of samenwerkingsverbanden

De rest is verdeeld tussen ons

jaar bestaat. Familieleden

continuïteit van ons bedrijf.

middels zo ver gevorderd dat het

een optie zijn. “En uiteraard kan een

twee. Wij hebben geïnvesteerd

spelen daarin ieder hun eigen

Wij zijn inmiddels in de fase

proces om goede planten te telen al

ondernemer ook overwegen om zijn

in continuïteit door het duur-

rol. Wij hebben een familie-

dat we nadenken over de over-

voor een deel is geautomatiseerd en

bedrijf tijdig te verkopen”, vindt Hollaar.

zame bedrijfsproces, maar

statuut gemaakt, waarin de

dracht van ons bedrijf aan onze

binnen een bedrijf al grotendeels is

Kies in ieder geval en raamwerk, een

ook door een kwart van onze

belangrijkste af spraken en

kinderen. Dat is een idee dat

geborgd. Een ondernemer moet dus

richting waarin je gaat koersen en laat

winst te delen met de mede-

scenario’s ten behoeve van de

langzaam uitgroeit tot een

hele andere vaardigheden hebben, die

je daar niet te snel van afleiden.”

werkers. Die beloning zorgt

continuïteit zijn vastgelegd.

proces dat voor alle familie -

er voor dat iedereen binnen

Op alle markten aanwezig zijn

leden naar tevredenheid moet

het bedrijf zich actief inzet om

en actief concepten bedenken

verlopen, waarbij tegelijkertijd

een succesvolle onderneming

draagt daar in belangrijke mate

het managementteam op

te zijn.”

aan bij.”

sterkte moet blijven.”

veel meer gericht zijn op het runnen van bedrijfsprocessen, organisatie en afzet. Dat is een wezenlijke verandering. “De oudere generatie telers ontwikkelt zich daarbij tot adviseurs en coaches voor andere

22

Variatie bedrijven vormt prettig speelveld

www.flynth.nl

23


Uitnodiging 11 januari 2017 • Keukenhof • Lisse Drie excellente ondernemers maken dit jaar kans op de Tuinbouw Ondernemersprijs 2017:

De kunst van succesvol overdragen

Bunnik Plants uit Bleiswijk, Green Specialties Holland uit Lierop en Jac. Uittenbogaard & Zn.

Naar verwachting zal de komende jaren een record aantal

(JUB Holland) uit Noordwijkerhout. Op woensdag 11 januari 2017 wordt de winnaar bekend gemaakt tijdens een feestelijke en inspirerende bijeenkomst in Keukenhof, Lisse. Wij nodigen u uit voor de prijsuitreiking waar ondernemerschap centraal staat. Het thema van de bijeenkomst is: ‘Familiebedrijven:

familiebedrijven in de tuinbouw van eigenaar wisselen. Uit onderzoek van RSM Erasmus University blijkt dat het bij de eerste generatiewisselingen in slechts drie op de tien gevallen goed gaat. Oprichters houden vaak te veel

De kunst van succesvol overdragen’. Prof. Dr. Pursey Heugens van RSM Erasmus University deed

macht in handen waardoor de nieuwe generatie niet echt

onderzoek naar strategieverandering na generatiewisseling in familiebedrijven en spreekt over de

kan ondernemen. Professor Pursey Heugens van RSM

kansen en bedreigingen bij overdracht. Jonge ondernemers vertellen over hun ervaringen met

Erasmus University, met specialisatie familiebedrijven, zal

betrekking tot het overnemen van het familiebedrijf. Na deze inspirerende verhalen en de prijs-

het internationale onderzoek ‘Nieuw bloed, Nieuwe koers’

uitreiking van de Tuinbouw Ondernemersprijs 2017 is er voldoende tijd om bij te praten met collega’s. Schrijf u snel in via de website www.tuinbouwondernemersprijs.nl, want vol = vol.

Professor Pursey Heugens

toelichten en vertellen wat de aandachtspunten zijn voor succesvol overdragen. Dirk Ebben van Boomkwekerij Ebben uit Cuijk, Joyce Lansbergen van

uit Westland/Zeeland zijn de nieuwe generatie. Wat

LG Flowers uit Pijnacker en Erwin van der Lans van Lans

kunnen we leren van deze jonge ondernemers?

Inspiratie van topondernemers

Programma 13.00 - 14.00

Ontvangst

De genomineerden voor de Tuinbouw

14.00 - 15.45

Start programma:

Ondernemersprijs 2017 zijn:

Eventsponsors

• Welkom, voorzitter Nico Koomen

• Bunnik Plants uit Bleiswijk

• Tuinbouw 2016 in cijfers

• JUB Holland uit Noordwijkerhout

Anthos, CNB, Hobaho, BQ Support,

• Pursey Heugens, RSM Erasmus University,

• Green Specialties Holland uit Lierop.

Naktuinbouw, Bejo Zaden, MPS, Enza Zaden, Incotec, Rijk Zwaan, VGB

‘Familiebedrijven: De kunst van succesvol overdragen’ • Paneldiscussie met Dirk Ebben (Boomkwekerij Ebben),

Dit zijn excellente ondernemers die met een sterke

Joyce Lansbergen (LG Flowers) en Erwin van der Lans

strategie inspelen op de veranderingen in de

(Lans)

maatschappij. Zij onderscheiden zich met initiatieven op

• Toon Ebben, Boomkwekerij Ebben, winnaar 2016

het gebied van duurzaam ondernemen, marketing,

• Presentatie en inspiratie van genomineerden 2017

samenwerking, personeel en kennisuitwisseling.

• Bekendmaking winnaar en uitreiking

Deze ondernemers maken het verschil en zijn met recht

Ondernemersprijs 2017 15.45 - 18.00

Nieuwjaarsreceptie Tuinbouw

Green Specialties Holland • Lierop

Partners

een voorbeeld van innovatie in de tuinbouw. Hun verhaal inspireert.

Jub Holland • Noordwijkerhout

Bunnik Plants • Bleiswijk


Jeroen van Buren van Delphy

Stel bedrijfsbelang boven fam iliebelang Nog te vaak spelen de resultaten van een onderneming de

schap. In potentie verschilt een

concept aanbieden.” Die bedrijven, zo

hoofdrol bij overname, terwijl de capaciteit van de opvolgers het

tuinbouwbedrijf niet zoveel van

blijkt uit de cijfers, hebben in veel

meest belangrijke criterium is. Juist dat is een lastig bespreek-

andere MKB-bedrijven. Daarom ligt de

gevallen geen opvolger. Daarom is het

weg open om ook specialisten met

in die gevallen interessant om het

een heel andere achtergrond dan

bedrijf of het concept te verkopen als

tuinbouw aan te trekken die door hun

de ondernemer wil stoppen.

expertise de onderneming naar een

“Natuurlijk liggen er ook kansen voor

hoger niveau tillen.”

opvolgers om in kleinere bedrijven te

baar onderwerp binnen familiebedrijven. Een spiegel voorhouden gebeurt nog veel te weinig, ervaart Jeroen van Buren. Heel veel tuinbouwbedrijven met goede resultaten en kansen voor de toekomst hebben het onderwerp opvolging nog onvoldoende op de agenda staan. Het is een lastig thema, zo ervaart Jeroen van Buren van Delphy.

stappen, maar dan is dat een zeer

Groot of klein

bewuste keuze. Feit blijft dat het

Ook de aard en de omvang van het

aantal bedrijven afneemt en ook het

bedrijf spelen een rol bij overname. De

totale areaal krimpt”, aldus de adviseur.

Bijna wekelijks heeft hij gesprekken

daarna in financiële problemen komt

echte grote bedrijven hebben in veel

met ondernemers over voortgang en

en misschien verkocht moet worden is

gevallen de voortgang goed onder

overname. Iedere ondernemer staat er

de teleurstelling groot. De ouders zien

controle en stippelen hun toekomst

Schoon schip

anders in, blijkt keer op keer.

hun levenswerk verloren gaan en het

uit. Voor de middelgrote bedrijven

Hoewel het niet altijd meevalt is

kind heeft gefaald. Van Buren: “Je

geldt dat minder. Zij doen er volgens

bedrijfsovername ook het moment

Verschillende wensen

moet dus zoeken naar een constructie

van Buren goed aan om open te staan

om schoon schip te maken, zowel

Binnen de dynamiek van een familie is

die voor alle partijen werkt.”

voor samenwerking. Meerdere

binnen het management als de totale

bedrijven bij elkaar kunnen een breed

onderneming. “Daar waar mensen

het soms lastig om jezelf te uiten. Daarom start een overnametraject

Spiegel voorhouden

spectrum van diensten aanbieden, of

lang samenwerken zie je vaak in-

met individuele gesprekken met alle

“Bij overname en bedrijfsopvolging

met collega’s één grotere partij

gesleten patronen. Situaties zijn

belanghebbenden. Zowel de onder-

moet je bovendien eerst naar de

vormen om de markt te bedienen.

gegroeid vanuit het verleden. Dat kan

nemer die gaat overdragen als de

mensen kijken, in plaats van de cijfers.

Van Buren: “Zorgen zijn er om de

heel goed gaan, maar soms zitten

opvolgers moeten hun wensen

Willen zoons en dochters eigenlijk wel

kleinere bedrijven. Op die bedrijven

mensen op de verkeerde plaats.”

kenbaar maken. Ook de samenstelling

het levenswerk van hun ouders

tref je vaak gepassioneerde onder-

Het is lastig om zo’n situatie te

van de familie speelt mee. Zijn er

voortzetten? En zo ja, kunnen ze dat

nemers, die een belangrijke rol in de

veranderen, want dan moet je een

naast opvolgers ook kinderen die niet

ook? Het is geen automatisme dat

regio vervullen of een speciaal

gesprek aangaan met een familielid of

in het bedrijf zullen komen?

kinderen net zo ondernemend zijn als

een medewerker die al sinds jaar en

Van Buren: “De wensen zijn heel

hun ouders. Bovendien kunnen ze wel

dag aan het bedrijf is verbonden. Dat

divers. Ik spreek oudere ondernemers

eens hele andere ambities hebben.

veroorzaakt spanning. Voor het bedrijf

die na de overdracht geen hoge privé

“In gesprekken voorafgaand aan

zou het beter zijn als die persoon een

wensen hebben en hun opgebouwde

overname is het belangrijk om jezelf

andere taak krijgt. “Iedereen ziet het,

vermogen zoveel of zo lang mogelijk

een spiegel voor te houden.

maar niemand doet er iets aan”, legt

in het bedrijf laten om de kinderen

De bedrijfsresultaten mogen op dat

hij uit. “Als je dergelijke situaties niet

een kans te geven.”

moment wel gunstig zijn, maar het is

aanpakt gaat het rendement van de

Maar er zijn ook ondernemers die voor

nog veel belangrijker om de

onderneming er onder lijden.”

hun nieuwe levensfase hun vermogen

competenties van de opvolgers in

Dergelijke situaties ontmoedigen de

zo snel mogelijk opeisen. Zij stellen

beeld te krijgen”, legt hij uit.

nieuwe generatie om fris en fruitig in

eigenbelang boven bedrijfsbelang.

“Kijk kritisch naar het ondernemer-

Gezocht: jonge ondernemers 29%

van de tuinbouwbedrijven met een

bedrijfshoofd

van 55+ had in 2000 nog een opvolger. Deze situatie bleef twaalf jaar lang stabiel.

In 2016 heeft

25%

van deze bedrijven een opvolger.

Grote en middelgrote bedrijven hebben vaker een opvolger dan kleine bedrijven. In 2012 had bijna

29%

van de glastuinbouwbedrijven een opvolger op het oog. In 2016 was dit nog maar

20%

Dit is maar liefst een daling van ruim 9% in vier jaar. In de sectoren

vollegrondsgroenten, bloembollen, boomkwekerij en fruitteelt blijft de opvolging zeer stabiel.

het familiebedrijf te stappen. Want het

De bereidheid tot overname is

Wat zij daarbij soms vergeten is dat de

is niet van deze tijd om platgetreden

opvolgers het daardoor extra moeilijk

paden te volgen.

bij de pot- en perkplanten-

krijgen. Bovendien ontmoedigt dit kinderen om voor het familiebedrijf te kiezen. Als het bedrijf door te hoge lasten

26

Opvolging binnen de familie bespreekbaar maken is lastig

bedrijven het sterkst teruggelopen.

www.delphy.nl

Bron: CBS 27


Winnaar 2016 Boomkwekerij Ebben, Cuijk

Als ondernemer moet je een winnaarsmentaliteit hebben Van Brabants trots naar nationale waardering als winnaar van

Hebben jullie veel reacties ontvangen?

geldt voor ons hele team. Wij zijn

sector te kiezen. Want beginnen in de

veel plezier naar Essen om ook daar

de Tuinbouw Ondernemersprijs stoomt Boomkwekerij Ebben

“Ja, we hebben veel reacties

inmiddels heel breed uitgewaaierd,

tuinbouw, dat is topsport. Dat wordt

de boomkwekerij onder de aandacht

op naar het internationale podium. Het bedrijf is genomineerd

ontvangen, vooral uit onze eigen

in vele takken van sport. We

naar mijn mening wel eens vergeten.

te brengen.”

voor de International Grower of the Year Awards. Toon Ebben

sector. Iedereen vindt het erg leuk dat

organiseren veel evenementen op

Als jonge ondernemer moet je een

de boomkwekerij zo in de schijn-

ons bedrijf die duurzaam gerelateerd

echte winnaarsmentaliteit hebben

werpers staat. Het was voor onze

zijn. De kwekerij, de tuincentra, de

en tegelijkertijd –net als ik- een beetje

collega’s net zo’n eer als voor ons.”

internationale markt, de landschaps-

gek zijn. En doe zoals wij dat als

kijkt terug op een bewogen en bevlogen jaar met een ‘wauw’ gevoel, zoals hij dat uitdrukt.

architectuur, die maken ons bedrijf

familie doen: heb je een passie,

Wat heeft het winnen van

tot wat het is. Spreid je risico’s, is

ga daarvoor. Aan ouders wil ik

mijn motto.”

meegeven dat het belangrijk is om

Hoe is de aanloop naar de

vanwege onze activiteiten in

de prijs jullie opgeleverd?

nominatie verlopen?

landscape, maar veel mensen in de

“Dat een ooit eenvoudig begonnen

“Bijzonder. De medewerkers hadden

tuinbouwsector kennen ons niet.

bedrijf uit het zuidoosten van het

Wat willen jullie de nieuwe

je bedrijf te motiveren om je op te

de deelname aan de Tuinbouw

Althans, dat gevoel had ik. Op het

land het visitekaartje mag zijn van

winnaar meegeven?

volgen, want zonder goede opvolgers

Ondernemersprijs voorbereid. Op de

moment dat we daadwerkelijk op het

BV Tuinbouw. Dat heeft veel impact.

“Geniet met volle teugen en vertel

gaat de fut uit een onderneming.

dag dat de bestuursvoorzitter even-

podium werden geroepen om de

Naast heel veel publiciteit heeft het

het door. Pak het op in je bedrijf,

Begeleid ze goed en accepteer dat ze

tueel langs kon komen voor het toe-

prijs in ontvangst te nemen kon ik

ons meer zelfbewustzijn opgeleverd.

want deze erkenning geeft een solide

hun eigen beslissingen nemen.”

kennen van een nominatie moest ik

mijn oren niet geloven. Wij hadden

Het is een blijk van waardering voor

indruk naar je relaties en de overheid.

op het bedrijf blijven. Toen dat inder-

dit niet aan zien komen.

onze mensen, die dit werk verrichten.

Je hoeft het niet van de daken te

U heeft het laatste woord

daad gebeurde was de vreugde groot.”

De aanwezigheid van onze Koningin

Het is nogal wat om deze erkenning

schreeuwen, maar communiceer het

“Dan maak ik direct van de

je kinderen of andere mensen binnen

zette het evenement extra luister bij.

te krijgen, in alle opzichten. Onze

wel. Deel je verworvenheden met je

gelegenheid gebruik om de

Hoe groot was de verrassing

Ik heb haar al eens eerder ontmoet

producten, de bomen, groeien

eigen mensen, je leveranciers en je

organisatie achter de ondernemers-

om uiteindelijk de prijs in ontvangst

tijdens de Nationale Boomplantdag,

langzaam. We werken er dus lange

klanten. Ga in ieder geval niet stil in

prijs te bedanken. Ik vond het

te nemen?

maar nu kregen we ook de gelegen-

tijd aan. Van tevoren is het ontzettend

een hoekje zitten genieten, maar

geweldig om dit jaar mee te

“Wij gingen naar de Keukenhof om

heid om even met haar te praten. Dat

moeilijk om in te schatten of en hoe

gebruik dit jaar om er positieve

maken, hoe bevlogen iedereen

een mooi evenement mee te maken

was bijzonder.”

de markt er op reageert. Dan is het

dingen mee te doen.”

is om de tuinbouw in een positief daglicht te stellen en

en een feestje te bouwen.

fantastisch om te zien waar ze

Niet om te winnen. Binnen het sterke

uiteindelijk terecht komen. Onze

Wat is uw boodschap aan andere

te laten stralen. Dat wij zijn

mensen hebben daaraan gewerkt, in

ondernemers met familiebedrijven?

genomineerd voor de

weer en wind. Ze mogen daar terecht

“Door het ondernemerschap positief

International Grower of

trots op zijn. Die erkenning voor ons

uit te dragen trigger je weer talent-

the Year Awards is

vak, dat geeft een ‘wauw’ gevoel. Dat

volle jonge mensen om voor deze

geweldig. We gaan met

deelnemersveld voelden we ons als boomkwekerij een beetje het vijfde wiel aan de wagen. We zijn wel bekend bij overheden en gemeentes

28

Het was een bevlogen jaar met een 'wauw' gevoel

Heb je een passie, ga daarvoor


u wilt toch ook een sterk en gezond groeiend bedrijf?

Milieukeur

feliciteert de genomineerden voor de

Tuinbouw Ondernemersprijs 2017 Milieukeur feliciteert de Milieukeur deelnemers Green Specialties Holland (Groentenkwekerij A. van den Einden) en bloembollenbedrijf Jac. Uittenbogaard (JUB Holland) met hun nominatie voor de Tuinbouw Ondernemersprijs 2017.

ERKEND BIOCIDE CHLOORVRIJ

De TOP-jury: “Deze ondernemers maken het verschil en zijn met recht een voorbeeld van innovatie in de tuinbouw.” Hieruit blijkt opnieuw dat met de integraal duurzame Milieukeur teelt veel winst te behalen is!

070 358 63 00 www.milieukeur.nl www.milieukeur.com

Uw perfecte partner om uw gewassen gezond te houden en veilig van allerlei pathogene micro-organismen. Huwa-San is een chloorvrije en biologisch afbreekbare technologie die zorgt voor een stabiele en zuivere watergift waardoor uw gewassen in een optimale omgeving kunnen groeien. Huwa-San TR50 (397B, 12677N) is een biocide. Gebruik biocide veilig. Lees voor het gebruik eerst het etiket en de productinformatie.

voor meer info: www.huwasan.com • info@roamtechnology.com • T. +32(0)89-440042

Met meer dan 4.000 verschillende snijbloemen en planten uit zaad en stek, biedt Florensis professionele kwekers een ongeëvenaard assortiment, met de beste genetica en het allerhoogste kwaliteitsniveau in jonge planten.

De zekerheid van Zantingh

Florensis is veredelaar en leverancier van uitgangsmateriaal en gespecialiseerd in eenjarigen, potplanten, primula’s, violen, vaste planten en snijbloemen.

Advertentiepagina 6

Duurzaam, betrouwbaar en efficiënt Zantingh is al vele jaren toonaangevend leverancier van professionele

Als winnaar van de Tuinbouw Ondernemersprijs 2015, feliciteert Florensis Bunnik Plants, Green Specialties Holland en JUB Holland met hun nominatie voor de prestigieuze Tuinbouw Ondernemersprijs 2017.

stookinstallaties, CV-componenten en hoogwaardige service. Een compleet scala producten en oplossingen voor de glastuinbouw, industrie en utiliteitssector. Innovatie is onze bepalende succesfactor. Wij lopen voorop bij de ontwikkeling en levering van duurzame, betrouwbare en efficiënte energiesystemen. Systemen die meer en meer gebruik maken van alternatieve brandstoffen.

Florensis B.V. T: +31 78 623 3200 E: sales@florensis.com www.florensis.com

Tel. +31 (0)297 219 100 | www.zantingh.com

You can count on our expertise 028_ZAN Advertentie NL 185x133mm.indd 1

24-10-16 13:24


Samen met u bouwen

aan de ontwikkeling van uw bedrijf.

Een betrouwbare partner van de tuinbouw Zoekt u een betrouwbare partner waarmee u uw ondernemersplannen kunt realiseren? De Rabobank staat voor u klaar met passend advies over financieringen en risk management. Zo bouwen we samen aan de ontwikkeling van uw bedrijf.

Kijk op Rabobank.nl/tuinbouw Een aandeel in elkaar

Top magazine 2017  

TOP Magazine 2017 van de Tuinbouw Ondernemersprijs

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you