Issuu on Google+

OVER HEID &ICT Beursmagazine

2012

e-Overheid: Alive & kicking Vernieuwen met ICT is kunst- en vliegwerk

Inclusief beursprogramma www.overheid-en-ICT.nl

24 - 26 APRIL 2012 JAARBEURS UTRECHT

01-07_OICT_v1.indd 1

27-02-12 18:30


01-07_OICT_v1.indd 2

27-02-12 18:31


Inhoud / Redactioneel Beeld cover: Twan de Veer. Op de foto: wethouders Marijke van Hees en Jeroen Hatenboer, gemeente Enschede (zie pagina 8)

INHOUD

-11 8 Interview

iPad-pioniers gemeente Enschede: ‘Het vergt tijd om mobiel werken in processen te regelen’

-21 18 Beursschema

Het complete overzicht

4-7 Enter

Vertegenwoordigers van vakorganisaties en Jong ICTU over de ICT-trends van morgen

-15 12 Achtergrond

Hoe implementeer je nieuwe ICT terwijl de dienstverlening doorgaat? Twee gemeenten over succesvol kunst- en vliegwerk

22 23 -26 Reportage 24 Achtergrond

Basisregistratie maakt gemeenten ‘lean’

29/30

Apps/Colofon

Inspirerende apps van de overheid

Onze mediapartners

Uit en thuis met een Nieuw Werkende ambtenaar

27

Column

Johan van der Waal

Omdat het moet, kan en gewoon léuk is Alive and kicking, luidt het thema van deze editie van het Beursmagazine. Het is weer eens een andere kwalificatie van ICT bij de overheid dan je gewoonlijk in de media tegenkomt. Dat betekent niet dat we de zaken mooier willen voorstellen dan ze zijn. Eerder realistischer. Noem het maar de andere kant van de medaille die we in dit nummer laten zien.Want bij die even diverse als talrijke ICT-projecten gaat er ook veel wél goed. Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen digitaliseren in rap tempo hun bedrijfsvoering en dienstverlening. Soms omdat het nuttig is, zoals het gaan werken met de iPad (zie pag. 8). Soms uit noodzaak, want de vernieuwingen die gemoeid zijn met het NUP zijn voor gemeenten een wettelijke verplichting. Terwijl deze vaak complexe processen lopen, moet het werk voor de burger gewoon doorgaan. Meer dan waar ook komt het daarom bij gemeenten, die het dichtst bij de burger staan, aan op een vlekkeloze implementatie van nieuwe ICT. In de artikelen op pag. 12 en 24 vertellen gemeenten hoe zij met succes hun dienstverlening hebben gedigitaliseerd en de basisregistraties hebben gekoppeld. Hun boodschap aan u: leer en kopieer. Alsof dit alles nog niet genoeg is, omarmen overheden ook nieuwe ICT omdat het gewoon léuk is.Voor burgers ontwikkelen zij apps waarvan u op pag. 29 een aantal inspirerende voorbeelden ziet. Hebben we overdreven door deze uitgave het thema ‘Alive and kicking’ te geven? Ik dacht het niet. Linda van Tilburg, Hoofdredacteur Beursmagazine Overheid & ICT

Overheid & ICT

01-07_OICT_v1.indd 3

3 28-02-12 22:03


Standaardiseren, informeren, s Over drie jaar heeft iedereen een tablet en werken we papierloos, voorspelt de een. Een private overheidscloud met applicaties, is de droom van de ander. Vertegenwoordigers van vakorganisaties over wat er bij de overheid wél goed gaat op ICT-gebied. Plus: wat u in 2012 te wachten staat.

Tekst Jisca Cohen

Alive & kicking

‘Geen fysieke opslag meer’ René Notenbomer, directeur GemeenteOplossingen

‘Elkaars oplossingen gebruiken’ Yvonne van Stiphout, voorzitter Vereniging Directeuren Publieksdiensten (VDP) en directeur cluster dienstverlening en algemeen directeur Publiekszaken gemeente Rotterdam

‘Besparen dankzij ICT’ Marcel Meijs, voorzitter Vereniging van Gemeentesecretarissen (VGS) en gemeentesecretaris Enschede

‘Werken in virtuele omgeving’ Paul Turion, voorzitter vakgroep informatiebeleid FAMO (vereniging Federatie van Algemene Middelenmanagers bij de overheid) en Hoofd Beheer en Informatie gemeente Vlaardingen

4

‘Er gebeuren een hoop leuke dingen, er is een grote digitaliseringslag gaande. Bij de bouw van nieuwe gemeentehuizen worden bijvoorbeeld steeds kleinere archiefruimtes gebouwd. Er is bijna geen fysieke opslag meer.Veel gemeenteraden en managementteams gebruiken tablets en vergaderen papierloos. Ze maken geen uitgeschreven notulen meer, maar een videoverslag.’ ‘We laten zien dat we van missers in het verleden hebben geleerd. En we doen meer samen. Meer en meer dringt het besef door dat de (technische) oplossing voor een probleem al elders binnen de overheid voorhanden is. Denk aan de samenwerking in G4-verband, waarbij we elkaars oplossingen gebruiken. Met de basisadministratie kunnen we overheidsbreed gebruik maken van elkaars gegevens. Ook heeft vrijwel elke overheidsorganisatie een Chief Information Officer benoemd.’ ‘Ik ben geen techneut, maar ICT stelt mij steeds beter in staat om de kwaliteit van de dienstverlening aan de loketten op een hoog niveau te houden. Ook rond het nieuwe werken gaat het goed. We zijn flexibeler en besparen bovendien op huisvesting.’

‘De dienstverlening van gemeenten is steeds meer geautomatiseerd. Burgers kunnen via internet een afspraak maken om op het juiste moment het juiste product op te halen. Ook binnen de gemeentelijke organisatie zie je steeds verdere automatisering, al gaat dat vaak nog wel moeizaam.’

Alive & kicking

01-07_OICT_v1.indd 4

27-02-12 18:31


Enter

n, samenwerken ICT-ontwikkelingen bij de overheid gaan vliegensvlug

Helemaal 2012

Aan de horizon

‘Kennismanagement wordt een belangrijke trend. Er wordt steeds meer bestuurlijke informatie naar buiten gebracht. We gaan nog meer aan burgerparticipatie doen. Niet alleen zenden, maar de samenleving erbij betrekken. Daar is nog veel winst te behalen.’

‘Ik hoop dat gelet blijft worden op de toegankelijkheid van overheidsinformatie.Vermijd ambtelijk taalgebruik en zorg dat websites voor iedereen leesbaar zijn. Daarnaast is kostenbewustzijn een big issue. Kijk meer naar de toegevoegde waarde. Tachtig procent kun je af met standaardoplossingen. Dus focus niet op die twintig procent.’

‘Open data. Met Rotterdam Open Data werken wij bijvoorbeeld samen met de hogeschool Rotterdam. Daarnaast is bezuinigen met behulp van ICT dit jaar heel belangrijk. Door processen slimmer in te richten, kunnen we de vereiste efficiencyslag maken.’

‘Standaardiseren van werkprocessen, bijvoorbeeld rond het verstrekken van uitkeringen of vergunningen. Dat gaat nog veel te traag, ik wil daar het komend jaar echt winst op behalen. Mijn ambitie is een kostenreductie van twintig procent in de primaire processen.Vervolgens kunnen we beter samenwerken in de keten. Informatie delen over de grenzen van organisaties heen.’ ‘Steeds meer informatie wordt met elkaar verbonden. En op ICT-gebied gaan gemeenten steeds meer naar een virtuele omgeving. Het nieuwe werken raakt verder geïntegreerd in de organisatie. Ik denk dat in 2015 heel Nederland een tablet heeft. Ook in Vlaardingen worden tablets komend jaar verder verspreid binnen de organisatie.’

‘De trend van hergebruik moet worden doorgezet. Dat kan leiden tot een private overheidscloud, zoals ik het maar noem. Een veilige omgeving waar overheden op afstand naar behoefte computerkracht en applicaties kunnen afnemen. Dat zou helemaal top zijn.’

‘De uitvoeringskosten moeten omlaag en de kwaliteit van de uitvoering omhoog. Ik denk dat ICT het redmiddel is. Natuurlijk gaat het om razend ingewikkelde projecten. Hoe ga je om met het koppelen van bestanden? Maar ik denk dat het gaat lukken, ik ga het gewoon doen. Ik stúúr de markt.’

‘Beveiliging en privacy. We zijn nu informatie aan het koppelen en beschikbaar maken. Als burger moet je erop kunnen vertrouwen dat de gemeente je informatie goed beschermt. Daar zal de komende jaren absoluut veel aandacht voor zijn.’

Overheid & ICT

01-07_OICT_v1.indd 5

5 27-02-12 18:31


Specialisten in Oracle en Java technologie

√ Meer rendement uit uw projecten?

Verliest u grip op uw projecten?

√ √

RealƟme inzicht in uw KPI’s via een tablet? AMIS ontsluit uw core systemen via Mobile Middleware

Direct inspelen op wijzigingen in uw bedrijfsprocessen? AMIS levert koppelingen met uw Process-Engine

Zelf uw mobile applicaƟes bouwen en onderhouden? AMIS levert iOS training

Meer inzicht in uw portefeuille?

www.pagoni.nl

www.amis.nl 030 601 60 00

Dienstverlening moet steeds sneller, eenvoudiger en beter. Dat kan alleen door slimme inzet van ICT. Weten hoe? Bezoek onze workshops.

Integraal informatie management binnen 500 systemen? Piece of cake!

Dinsdag 24 april, 11:25 – 11:55 uur, Congrestheater 2

Noardwest Fryslân bespaart door inzet nieuwe i-formulieren

Woensdag 25 april, 13:40 – 14:10 uur, Congrestheater 1

Schrijf u vandaag nog gratis in op www.overheid-en-ict.nl.

Voor iedereen het juiste antwoord. SIS adv 186x125mm Overheid & ICT.indd 3

01-07_OICT_v1.indd 6

www.sdu-informationsolutions.nl

30-01-12 15:25

28-02-12 22:03


Enter

‘Jongeren hebben geen instituten nodig’

‘I

nformatie is het bloed in de aderen van zo’n beetje alle organisaties,’ zegt Herko Coomans, sinds september 2004 werkzaam bij ICTU en actief bij Jong ICTU. Hij citeert de Belgische ICT-goeroe Peter Hinssen: ‘Internet is het nieuwe normaal.’ Overheidsprojecten zijn voor het merendeel informatietrajecten, waarbij het om meer gaat dan alleen techniek. Dat maakt ICT-projecten tot vaak ontzettend complexe vraagstukken. ‘Elk project is uniek. Daarvoor liggen geen standaardoplossingen op de plank.’ Wat Coomans betreft moeten overheidsorganisaties en de markt die oplossingen sámen gaan zoeken. ‘Er moet geen sprake zijn van de overheid versus de markt, maar van partnership. We moeten meer gebruik maken van elkaars kennis en expertise. Niet dat de één de inhoudelijke en proceskant doet en de ander de techniek.’

Tekst Jisca Cohen

Open en samen. Dat zijn dé thema’s waar de overheid de komende jaren mee te maken krijgt, stelt Herko Coomans (35), adviseur bij ICTU. Daarbij komt de inbreng van de netwerkgeneratie goed van pas. ‘Het delen van informatie is niet meer weg te denken. Voor ons is het verdwijnen van grenzen tussen organisaties heel normaal.’ Coomans: ‘Voor ons zijn vluchtige organisatiemodellen helemaal niet raar.’

open data en standaarden. Op informatieniveau verdwijnen de grenzen tussen organisaties.’ Er worden steeds meer databestanden van de overheid gedeeld, zoals het nationale wegenbestand. Daarmee kunnen bedrijven bepaalde diensten leveren. Een geslaagd voorbeeld is volgens Coomans het Stadslab voor open data in Rotterdam, waarbij onder meer de gemeente, een hogeschool en bedrijven betrokken zijn. Samen onderzoeken zij welke nieuwe toepassingen mogelijk zijn met bepaalde overheidsdata. Dat betekent dat de traditionele rol van de overheid verandert, zegt Coomans. ‘Je bent partner in het geheel, in plaats van de verantwoordelijke.’

‘Wij nemen het liefst onze eigen apparaten mee’

Netwerkgeneratie

Het verdwijnen van grenzen heeft alles te maken met de invloed van technologie op het sociale leven. ‘Mensen van mijn leeftijd zijn steeds meer actief in netwerken en Grenzen verdwijnen constructieve samenwerkingsverNaast samenwerking zal ook banden’, schetst Coomans. ‘ Voor ons openheid de komende jaren een bezijn vluchtige organisatiemodellen langrijk thema zijn, voorziet Coomans. helemaal niet raar. We hebben veel ‘Mede door de impuls die Eurocomminder instituten nodig om dingen missaris Neelie Kroes daaraan geeft. voor elkaar te krijgen.’ Zij is erg voor co-creatie op basis van Coomans noemt Ambtenaar 2.0 en

het jaarlijkse Open Innovatiefestival dat door het hele land gehouden wordt. ‘Dat wordt gefaciliteerd met weinig middelen, maar heeft veel impact. Er zijn geen organisaties meer nodig om zoiets te organiseren.’ De sterke verbondenheid van zijn generatie met het digitale tijdperk draagt daar volgens Coomans zeker aan bij. ‘Dat is het nieuwe normaal, hè. Dat zie je ook met het nieuwe werken, wij nemen het liefst onze eigen apparaten mee.’ Toch denkt hij niet dat digitalisering per se leeftijdsgebonden is. ‘Bijna iedereen heeft een tablet of smartphone. Dat beperkt zich niet tot een bepaalde leeftijdsgroep. Maar de jongere generatie geeft daarin wel een belangrijke impuls. En het breidt steeds verder uit.’ 

Over ICTU ICTU maakt overheidsbrede voorzieningen en gemeenschappelijke standaarden zoals het Burger Service Nummer en Overheid.nl. Daarnaast adviseert de stichting overheden over samenwerking, samenhang en hergebruik en stimuleert implementatie en gebruik. ICTU werkt samen met overheden, partnerorganisaties en marktpartijen. Jong ICTU organiseert informele bijeenkomsten, zoals workshops en borrels. Het is volgens Coomans ‘een jonge frisse club, tegendraads en kritisch, maar altijd met een constructieve insteek’.

Overheid & ICT

01-07_OICT_v1.indd 7

7 27-02-12 18:31


‘We sparen

iPad-Pioniers over hun kantoor oP zakformaat

350.000 vellen papier uit’

Tekst Pieter van den Brand Beeld Twan de Veer

Geen printjes meer, geen inktverslindende Powerpointsheets en geen uitpuilende aktetassen. Enschede is aan de iPad. Het vergde wat kunst- en vliegwerk, maar na een zoektocht langs zeshonderd apps is het politiek-bestuurlijke circuit een geoliede digitale machine. ‘Onze organisatie wordt effectiever en platter’, stellen wethouders Marijke van Hees en Jeroen Hatenboer.

t

rots tonen de twee wethouders hun werkkamer: één ruimte, die ze delen met collega’s. Sinds een maand of vier heeft het college zijn eigen flexkantoortje in het monumentale jaren-dertigstadhuis. In moderne gemeentelijke flexpaleizen hebben medewerkers doorgaans geen eigen bureau meer, waar management en college vaak nog wel het privilege van een eigen kamer houden. In Enschede is de top begonnen met flexwerken. Op het aaneengeschoven eiland van witte tafels staan slechts twee desktop-pc’s. Kriskras door elkaar liggen laptops en iPads. ‘We wilden de eenzaamheid van de eigen werkkamer doorbreken. Nu komen we elkaar veel vaker tegen’, legt wethouder Marijke van Hees uit. ‘Dit is mijn kantoor’, wijst Jeroen Hatenboer op de kleine zwarte tas om zijn schouder.

Apps-jacht

8

Beide wethouders hebben hun sporen

Alive & kicking

08-11_OICT_v1.indd 8

27-02-12 18:32


Interview BEDRIJFS

VOERING

verdiend in het bedrijfsleven.Van Hees kennen we als de in 2000 afgetreden PvdA-partijvoorzitter. Daarna was ze ruim acht jaar actief als zelfstandig ondernemer in ICT en innovatie. Hatenboer had naast zijn restaurant een softwareontwikkelingsbedrijf. Zijn personeel liep als eerste in de Twentse horeca met pda’s rond om bestellingen op te nemen. Toen de twee in 2009 in het stadsbestuur kwamen, weigerden ze van hun smartphone afstand te doen. ‘Als je gewend bent daarmee te werken, ga je niet terug naar een druktoetstelefoon’, zegt Van Hees, fervent Android-gebruiker. Hatenboer wilde zijn iPhone eveneens zakelijk blijven gebruiken. ‘Ik heb ook mijn eigen nummer behouden. Dat is immers mijn link met mijn netwerk in de maatschappij, en daar werk ik als wethouder voor. Het aansluiten van externe apparaten was nog nooit gedaan. Daar was nog wel wat discus-

sie over. Technisch gezien is het geen enkel probleem. Microsoft heeft dat slim bekeken via zijn Exchange Server. Op mijn Mac staat ook Windows Outlook.’ Het was Hatenboer die in april 2010 na de Europese marktintroductie de iPad naar het stadhuis bracht. ‘Jeroen werd een experiment’, zegt Van Hees, verantwoordelijk voor de ICT van de gemeente. ‘In een kleine groep is hij aan de slag gegaan met het uitproberen van de iPad, om te kijken of het iets voor ons was. Dat werd snel bevestigd. We laten de agenda, e-mail en documentenstroom via de iPad lopen.’ Met de ingebruikname van de tablet-pc begon een zoektocht naar allerlei bruikbare hulpmiddelen. Hatenboer: ‘Voor mij lag de prioriteit bij het indammen van de enorme stroom papier die dagelijks op me afgevuurd werd. Dus op het vinden van een opslagplaats voor stukken en

‘Het aansluiten van externe apparaten was nog nooit gedaan’

een manier om stukken voor te bereiden. In totaal heb ik ruim zeshonderd apps uitgeprobeerd, waarvan ik er een aantal nog steeds gebruik. De stukken haal ik via Dropbox binnen. Als ik ze niet meer nodig heb, verwijder ik ze. Het origineel staat in ons documentmanagementsysteem.’ Op jacht naar bruikbare apps merkte Hatenboer al snel dat hij niet de enige was. Zo vond hij een goede partner aan de directeur van een woningbouwcorporatie die hij regelmatig in vergaderingen treft. ‘Wij wisselen standaard ervaringen uit.’

Eigen cloud

Bij de iPad komt wel een andere structuur van werken kijken, merkt Hatenboer op. Ordening is het belangrijkste, om in de brij van digitale documenten het juiste stuk of een specifieke passage terug te kunnen vinden. ‘Gelukkig zit de app-store vol handige pdf-viewers en readers. Ook

Overheid & ICT

08-11_OICT_v1.indd 9

9 28-02-12 21:29


Cyber crime

Open data

Cyber security

Privacy

IT opdrachtgeverschap

Governance

Business IT alignment Shared services

Procesondersteuning

Het Nieuwe Werken Klantcontactissues

IT Dashboard

Network

Social media

Digitale agenda

Technology

Implementatie

Informatiemanagement

Inspiratie nodig? Neem dit of een kosteloos abonnement op inGovernment Business IT Alignment, Cyber crime, Goed opdrachtgeverschap, Governance, informatiemanagement, Social Media... Grote uitdagingen waarbij u als professional regelmatig nieuwe inspiratie kunt gebruiken. Miraculon verbreedt uw professionele horizon binnen een half uur na inname. Twijfelt u daaraan? Abonneert u zich dan kosteloos op inGovernment, de opvolger van Proces & Document. inGovernment is geen wondermiddel. Wel een goed gewaardeerd multimediaal platform. Dagelijks wordt hier kennis uitgewisseld en inspiratie opgedaan door 40.000 professionals bij de overheid en in het bedrijfsleven. Abonneer nu: www.ingovernment.nl/registreren

magazine – website – masterclasses – whitepapers – app – nieuwsbrief – jaarboek – congres

de opvolger van

12002_Adv InGovernment-210x270.indd 1 08-11_OICT_v1.indd 10

22-02-12 18:32 17:16 27-02-12


12 17:16

Interview om er iets bij te kunnen schrijven’, wijst Hatenboer op zijn eigen iPad. Links zien we de agenda en de vergaderonderwerpen staan, rechts in een groter scherm lezen we de gerelateerde documenten. ‘Alle stukken staan in één file. In rood heb ik er mijn eigen opmerkingen bijgezet. Die kattenbelletjes kan ik ook in één overzicht onder elkaar zetten’, tikt hij vrolijk verder. ‘De stukken haal ik via Dropbox binnen. Als ik ze niet meer nodig heb, verwijder ik ze. Het origineel staat in ons documentmanagementsysteem.’ Vertrouwelijke documenten, wil Van Hees nog opmerken, leggen die route niet af. ‘Daarvoor is de beveiliging nog onvoldoende. Maar we zijn met een eigen cloud bezig. Dan kunnen we deze stukken in een beveiligde omgeving achter autorisatie en encryptie plaatsen. Dat is onze volgende stap.’ Begin 2011 is het volledige zeventallige college op de tablet-pc overgegaan. Raad en griffie (47 man) en twaalf managers en ondersteunend personeel volgden september vorig jaar. Op termijn gaan alle 800 ambtenaren met het mobiele vernuft aan de slag. Degenen die er niet aan willen, worden er niet toe verplicht. ‘Maar wie wil dit nou niet’, zegt Hatenboer. Van Hees vult aan: ‘Er zijn altijd mensen die ervoor terugdeinzen om met iets nieuws aan de slag te gaan. Het voordeel van dit soort apparaten is dat het learning bij doing-gehalte vrij hoog is. Je gaat er makkelijk in je vrije tijd verder mee spelen, gewoon omdat het leuk is.’ Om zijn collega’s te helpen heeft Hatenboer een shortlist van handige apps beschikbaar, compleet met instructiefilmpjes op YouTube. ‘Iedereen kan hier zo mee aan de slag. Het leuke van de iPad is dat het echt een persoonlijk in te richten instrument is en je dus ook echt het beste zelf dingen uit kan proberen. De gemeentelijke ICT-afdeling richt zich niet op dit soort individuele ondersteuning. Gewoon zelf doen is de beste remedie’, zegt Hatenboer.

Apple-verslaving

Van Hees wenst te benadrukken dat Enschede geen Apple-verslaving uit wil stralen. ‘De iPad is populair, maar ik wil de concurrentie niet

Bewierookt koploper in e­dienstverlening Enschede (met 156.000 inwoners de twaalfde stad van het land) geniet sinds de jaren negentig de status van bewierookt koploper in e-dienstverlening. Als eerste gemeente in het land werd met authenticatie via DigiD gestart. Inwoners konden via ‘Mijn Loket’ hun gegevens inzien en aanpassen. Via een honderdtal transactiemodules (inclusief betaling via internet) kon men al gemeentelijke producten bestellen. Anno 2012 staat de Twentse gemeente op de eerste plaats in de Benchmark Publiekszaken van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

‘De vrijdag­ middag­ stress is weg’

buitensluiten. Functionaliteit staat voorop. Bovendien wil niet iedereen met Apple werken. Smaken verschillen. Daarom hebben we een Bring Your Own Device-beleid ingesteld. Iedereen mag met de spullen werken die hij of zij het fijnst vindt. We stappen ook niet meteen van Windows af. Dat is financieel gezien niet interessant. We hebben met afschrijvingstermijnen te maken. Natuurlijk is het wennen om het mobiele werken in processen ingeregeld te krijgen. Dat vergt tijd. Dat het gaat gebeuren staat echter buiten kijf. Steeds meer mobiele apparaten zullen hun intrede doen. De gemeentelijke organisatie wordt er effectiever en platter door.’ Vooraf werden geen rekenexercities gemaakt of de gemeente de aanschaf van iPad wel terug zou verdienen.Van Hees: ‘Voor ons was het klip-en-klaar dat we er veel profijt van zouden hebben.’ Zo is de vrijdagmiddagstress weg, legt ze uit. Op dat tijdstip moest het bestuurssecretariaat zich steevast haasten om de nog

in het stadhuis aanwezige wethouders van alle stukken te voorzien voor de B&W-vergadering van de dinsdag daarop. ‘Dat waren zúlke pakken’, laat Van Hees tussen haar handen een onzichtbare stapel telefoonboeken zien. ‘Zeker per vergadering ruim vierhonderd vellen papier per collegelid. Die afschuwelijke papierstromen zijn niet meer. De stukken worden nu van het scherm gelezen. Ook hoeft er geen bode meer naar het huis van de wethouders die al naar het weekend zijn vertrokken. Dus hoeven we minder vaak personeel in te huren van het werkbedrijf.’ In Enschede wordt intussen substantieel minder geprint.Van Hees heeft het na laten vragen. ‘Het college gebruikte in 2011 zo’n 150.000 vellen papier minder. Dat is een stapel pakken papier van vijftien meter hoog. Komend jaar verwachten we 350.000 vellen uit te sparen.’ De besparingen omrekenen naar harde euro’s heeft ze nog niet gedaan. ‘Dat gaan we voor 2012 beslist doen.’ 

Overheid & ICT

08-11_OICT_v1.indd 11

11 28-02-12 21:29


Altijd in de lucht

Digitaliseren dienstverlening als huzarenstukje

12

Je dienstverlening digitaliseren, terwijl het bedienen van de klant gewoon doorgaat. Dat is zoiets als het bijtanken van een vliegtuig in volle vlucht. Toch slagen overheden in die bijna onmogelijke taak. Zoals de gemeenten Uden en De Waard, die beide bekend staan als best practice. Hun aanpak is verschillend, veel lessen zijn hetzelfde.

Tekst Linda van Tilburg Foto LeonP / Shutterstock.com

Alive & kicking

12-17_OICT_v2.indd 12

28-02-12 22:12


Achtergrond

DIENST VERLENING

Uden: Coaching op de werkplek

E

lke innovatie moet komen van mensen, is de stelregel in Uden. Nieuwe ICT is mooi, maar niet meer dan een hulpmiddel. En als nieuwe systemen dwarsliggen, valt daar alleen uit te komen als de wil tot veranderen tussen de oren van de medewerkers zit. Toen de gemeente drie jaar geleden begon met de ontwikkeling van het ‘Digiloket’, stond één ding dan ook meteen vast: er moest een externe programmamanager komen. ‘Die kan fris tegen de zaken aan kijken, en externe ogen zijn dwingender dan die van een collega uit de eigen organisatie’, aldus de man in kwestie zelf.

Overkant

De man in kwestie is Peter ter Telgte van Telengy, adviesbureau voor bedrijfsvoering en dienstverlening dat veel voor de overheid werkt. Eind 2008 betrok hij met een groepje Udense ambtenaren een werkruimte tegenover het gemeentehuis. De gemeente had het zaaksysteem gekocht van GovUnited, het gemeentelijk samenwerkingsprogramma voor e-overheid van de stichting ICTU. Aan Ter Telgte en zijn ploeg de taak om de nieuwe programmatuur aan te passen en te implementeren. De keuze om dat buiten de ambtelijke burelen te laten plaatsvinden, was een bewuste. ‘Omdat de dienstverlening ondertussen gewoon moest doorgaan, hebben we ze letterlijk aan de overkant neergezet’, vertelt Sylvia Hessels, afdelingshoofd P ubliekszaken. ‘Zij vormden het laboratorium, de winkel zat in het gemeentehuis. En die bleef ongehinderd open.’ Ondertussen zorgde de gemeente ervoor dat ambtenaren op de hoogte bleven van wat er buiten de deur gebeurde.Via enthousiasmerende posters, nieuwsbrieven en e-mails, alle voorzien van een speciaal beeldmerkje, kregen zij informatie over de filosofie van het Digiloket en de

minderde, bijvoorbeeld bij het aanvragen van een parkeervergunning. Ter Telgte: ‘Mensen moesten daarvoor altijd hun kentekenbewijs opgeven. Maar dat kan de gemeente prima zelf opvragen bij de Rijksdienst voor Wegverkeer.’

voordelen van het werken met een zaaksysteem. Bij nieuwe ontwikkelingen en mijlpalen werden de medewerkers in bijeenkomsten bijgepraat. Althans, dat was de bedoeling. ‘Op een zeker moment is daar de klad in gekomen’, zegt Hessels. ‘We zijn er niet consequent in geweest en daardoor was het nieuwe dienstverleningsconcept te weinig bekend toen mensen er daadwerkelijk mee moesten gaan werken. Communicatie is heel belangrijk in zo’n traject. Iedereen moet vóelen dat er iets aan het veranderen is. Maar dat bleek uiteindelijk afhankelijk van de mate waarin de managers er op hun afdelingen over verteld hadden. We hadden dat vanuit de organisatie intensiever moeten doen.’

Thermometer

Geschrapt

Een belangrijke les, want het gevolg was dat de gemeente zich extra moest inspannen om ambtenaren alsnog warm te maken voor het Digiloket. Men besloot voor elk van de zeven afdelingen een procesteam in het leven te roepen: een groepje medewerkers dat onder voorzitterschap van programmaleider Ter Telgte bekeek hoe de processen klantgerichter konden worden gemaakt. ‘We hebben per product eerst gekeken of we dat überhaupt moesten blijven leveren’, vertelt Ter Telgte. ‘Met als resultaat dat we dingen hebben geschrapt, zoals het uittreksel uit de GBA dat ouders moesten aanvragen om hun kind voor het voortgezet onderwijs aan te melden. Die gegevens kunnen scholen op een andere manier achterhalen, bijvoorbeeld aan de hand van een uitschrijvingsbewijs van de basisschool. Dat hebben we aan zowel ouders als onderwijsinstellingen laten weten.’ Vraag nummer twee luidde: wat vragen we als gemeente eigenlijk aan de burger? En is dat allemaal noodzakelijk? Het gevolg was dat de bewijslast voor Udenaren flink ver-

‘Mensen moeten plezier krijgen in een vernieuwingsproces’

Wat de gemeente tevergeefs had geprobeerd met het communicatietraject, slaagde nu wel: ambtenaren gingen de verandering ‘voelen’. ‘Zo’n vernieuwingsproces moet leuk zijn’, zegt Ter Telgte. ‘Er is altijd weerstand. Medewerkers komen met het rationele argument dat het systeem lastig is, maar eigenlijk vinden ze het vervelend dat ze andere dingen moeten gaan doen. Dingen waar ze niet om gevraagd hebben. De mensen die het werk moeten doen, moeten er plezier in krijgen. Dat lukte toen we in die groepjes de producten en processen gingen doornemen. De ambtenaren die deelnamen fungeerden vervolgens als een soort ambassadeurs onder hun collega’s, zowel op technisch vlak als qua attitude.’ Vier successen, luidt dan ook een belangrijke tip van Ter Telgte. En dat doet Uden inmiddels. In het gemeentehuis hangt nu een grote zelfgemaakte thermometer waar mijlpalen op worden gevisualiseerd. ‘Er staan ijkpunten op’, vertelt Sylvia Hessels. ‘Bijvoorbeeld voor de nieuwe digitale nieuwsbrief voor burgers. Bij iedere 250 nieuwe aanmeldingen wordt er getrakteerd. Ook toen we de nieuwe telefooncentrale in gebruik namen was er iets lekkers. Dat lijkt misschien triviaal, maar je moet dingen die goed gaan benadrukken.’ Geleidelijk verwerft de ICT van de overkant momenteel zijn plek in het gemeentehuis. De implementatie verloopt - bewust - met kleine stapjes tegelijk. Productgroep voor productgroep: eerst burgerzaken, daarna meldingen openbare ruimte, daarna openbare werken. Niet in één keer alles digitaal, maar met tussen-

Overheid & ICT

12-17_OICT_v2.indd 13

13

28-02-12 22:12


Bij de fiscus ging het mis… fases: een poosje digitaal in behandeling nemen en op de ‘oude’ manier afwerken. En ook, om dat vliegtuig in de lucht te houden: het oude en het nieuwe systeem tijdelijk allebei laten draaien. Loopt het dan spaak met de nieuwe ICT, dan hoeft de burger daar niet onder te lijden. Inmiddels zijn 88 producten omgezet naar het nieuwe zaaksysteem. Als alles straks is doorgevoerd zal het baliecontact (44.000 per jaar) met een kwart verminderen. Ook de uitvoerende ambtenaren mogen tot op zekere hoogte hun eigen tempo bepalen. Hessels: ‘Per afdeling sluiten we eerst de mensen aan die zelf graag willen beginnen en die affiniteit hebben met systemen. Waar nodig printen zij dingen uit voor hun collega’s. Daarna volgen steeds andere groepjes. Zo bouw je de expertise op de werkvloer heel natuurlijk op en bevorder je dat medewerkers elkaar kunnen helpen. Om de geschiktheid als “pionier” te bepalen hebben we een nulmeting

‘Met het schrappen van applicaties besparen we anderhalve ton per jaar’

Dat burgers in de problemen komen als nieuwe ICT niet uiterst zorgvuldig wordt geïmplementeerd, bleek enkele jaren geleden bij de Belastingdienst. In 2008 moesten ruim 730.000 mensen die hun aangifte hadden ingediend via internet deze opnieuw insturen. Oorzaak: bepaalde velden in de aangiften bleken onbruikbaar door fouten in de programmatuur. In 2006 ging het mis met de uitbetaling van de toeslagen voor huur, zorg en kinderopvang: burgers kregen verkeerde bedragen uitgekeerd. Het computersysteem in kwestie was gebouwd op de fiscale wetgeving, die maar één afrekenmoment per jaar kent. Voor de maandelijkse toeslagen moesten het hele jaar door mutaties kunnen worden doorgevoerd, en dat lukte niet. Ook konden 600.000 huurtoeslagen niet worden gecontroleerd, omdat de fiscus huurders niet kon koppelen aan woning en verhuurder. Inmiddels geldt de Belastingdienst weer als een van de voorbeeldorganisaties op het gebied van elektronische dienstverlening. gedaan in multitasking: in hoeverre kunnen mensen gelijktijdig telefoneren, typen en handelingen verrichten in een systeem?’

Knoppencursussen

Voor iedereen zijn er trainingen gegeven in multitasken, evenals in telefonische dienstverlening, en uiteraard waren er ‘theorielessen’ over het zaaksysteem en ‘knoppencursussen’ in het instructielokaal. En om helemaal zeker te zijn dat het ‘in het echt’ soepel verloopt, heeft de gemeente ook coaches voor op de werkplek

ingehuurd. Constant zijn twee experts aanwezig die bij problemen direct kunnen bijspringen. ‘Dat is geen overbodige luxe’, zegt Hessels. ‘Je kunt mensen zoveel trainen als je wilt, maar op het moment dat ze daadwerkelijk contact hebben met een klant worden ze nerveus van een nieuw systeem. Bovendien zijn er altijd kinderziektes waarvoor de experts dan de work arounds kennen. Het was een extra investering om die mensen in te huren. We hebben hen ook moeten inwerken op het werk van Publiekszaken. Maar het is het waard.’ 

De Waard: ‘Jatten waar we jatten kunnen’

‘G

ewoon dóen’ en ‘gewóón doen’. Dat is, in de woorden van Willeke van Dijk, het officieuze motto van de operatie die eind 2012 moet resulteren in een ambitieus nieuw dienstverleningsconcept. Pragmatisme staat bij De Waard voorop, of het nu gaat om mensen, middelen of ICT. Vandaar bijvoorbeeld de keuze om geen externe partij in te huren, maar het projectleiderschap in handen te geven van twee mensen uit de eigen organisatie.Van Dijk gaat over de dienstverlening, collega Jan Meijsen over de informatievoorziening. ‘Derden schakelen we alleen in als dat echt toegevoegde waarde heeft’, zegt Meijsen. ‘Dat is niet uit besparingsoverwe-

14

gingen, maar vanuit de wens om het zo simpel mogelijk te houden.’

Knuffelbeer

Het nieuwe dienstverleningsconcept, waar nu twee jaar aan wordt gewerkt, mag met recht innovatief worden genoemd. De dienstverlening wordt ultra-persoonlijk en digitaal. Burgers en bedrijven kunnen straks alles met de gemeente regelen via de website.Voor vragen die niet standaard zijn af te handelen, gaan ambtenaren naar de mensen thuis. ‘Onze WMO-consulenten zijn daar al mee begonnen’, vertelt Van Dijk. ‘Je kunt de behoefte aan ondersteuning beter inschatten als je met eigen ogen de thuissituatie bekijkt.’

Het ‘deurbelbeleid’, zoals collega Meijsen het noemt, gaat niet alleen gelden als het nuttig of noodzakelijk is. Het gebeurt straks ook als de gelegenheid zich leent voor een prettig contact met de gemeente, zoals bij een geboorte.Van Dijk: ‘Burgers kunnen een geboorte digitaal aangeven, daarna gaan ambtenaren met het document en een knuffelbeer bij hen langs.’ De fysieke publieksbalie gaat in De Waard geheel verdwijnen. Het gemeentehuis wordt alleen nog een basiskantoor waar ambtenaren een werkplek hebben. Met de nadruk op ‘basis’, zegt Willeke van Dijk. ‘Er is plaats voor zeventig mensen. De rest van de 210 medewerkers worden straks geacht thuis of op locatie te werken.’

Alive & kicking

12-17_OICT_v2.indd 14

28-02-12 22:12


Achtergrond

Het Zuid-Hollandse De Waard is een bijzondere gemeente. Strict genomen is het de naam van de ambtelijke organisatie van drie gemeenten: Graafstroom, Liesveld en NieuwLekkerland. De drie fuseren per 1 januari 2013 tot de nieuwe gemeente Molenwaard.Vooruitlopend daarop, is in 2009 besloten alvast één ambtelijke organisatie te vormen, geleid door één algemeen directeur. Bestuurlijk gezien zijn er nu nog drie colleges van B&W en drie gemeenteraden. De ambtelijke organisatie fungeert dus als wegbereider van de fusie in plaats van andersom. De stap naar deze constructie was het natuurlijke moment om de dienstverlening te moderniseren. ‘Iedereen stond in de veranderstand’, zegt Meijsen. ‘Het was niet moeilijk ambtenaren mee te krijgen. De meesten hadden er zin in om iets totaal nieuws te gaan doen.’ Bevorderlijk voor het enthousiasme is ook dat medewerkers mee mogen denken over het nieuwe concept. De gemeentebesturen hebben het kader vastgesteld, de invulling is aan de werkvloer.Van Dijk: ‘Van meet af aan hebben we dat bewust gestimuleerd, want een cultuurverandering is niet niks.Vanuit het management wordt vertrouwen gegeven. Kom met ideeën, is de boodschap. En we laten het zien wanneer we die oppakken.’ Per product worden sessies georganiseerd waarin ambtenaren, de verantwoordelijk wethouder én burgers bespreken hoe het proces rondom dat product kan worden vormgegeven in het nieuwe systeem. Meijsen: ‘We zijn begonnen met vergunningen, omdat daar een en ander niet lekker liep.Vervolgens kwamen de meest aangevraagde producten. Daarna de ingewikkelder diensten, zoals subsidies en de Wmo-ondersteuning. Steeds is de eerste vraag: waarom is het nu op deze manier geregeld? Is alles wat we nu doen nodig? Soms blijkt dat we dingen alleen doen omdat we ze al ja-

‘Iedere gemeente wil uniek zijn: onzin’

TIPS: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11.

ren zo doen.Vijftig producten hebben we inmiddels afgerond, aan het eind van dit jaar hopen we op driehonderd uit te komen.’

Enge dingen

De ICT waarmee de nieuwe dienstverlening staat of valt, is van a tot z pragmatisch gekozen. Jan Meijsen somt de uitgangspunten op: zoveel mogelijk generieke systemen, en ‘jatten waar we jatten kunnen’. ‘Toen we gingen kijken wat we aan ICT hadden, stuitten we op een ongelooflijk aantal applicaties’, vertelt hij. ‘Toen hebben we gezegd: als een generieke applicatie voor tachtig procent voldoet, gaan we daarmee werken. “Van specifiek naar generiek” werd het uitgangspunt. Zo hebben we bijvoorbeeld het systeem voor de WMO, het vergunningensysteem en de CMS-leverancier kunnen schrappen. Daarmee besparen we nu al structureel anderhalve ton per jaar.’ Met die beslissing hadden veel ambtenaren wel moeite, omdat het uitvoerende werk er niet gemakkelijker op werd. Meijsen: ‘We hebben ons er niet populair mee gemaakt. In programma’s zitten vaak uitzonderingen en dat is lastig. Maar we hadden de steun van het managementteam en samen met de teamleiders hebben we gekeken of we her en der nog wat obstakels konden wegnemen. Achteraf horen we nu vaak dat men

Wees pragmatisch Denk niet in contracten en juridische onmogelijkheden Pluk eerst het laaghangend fruit Geef medewerkers vertrouwen Laat zien wat je doet met ideeën Zorg dat ambtenaren het leuk vinden Schrap wat overbodig is: van procesonderdelen tot hele producten Verdrink niet in visies, maak het tastbaar voor uitvoerenden Neem goede voorbeelden van andere gemeenten over Dump nieuwe ICT niet in één keer over de schutting Blijf communiceren dat het nieuwe systeem ‘here to stay’ is

toch voldoende heeft aan het nieuwe generieke systeem.’ Het ‘jatwerk’ betrof het ICTsysteem voor zaakgericht werken. De Waard huurde partij in om een systeem op te tuigen, maar ging ‘winkelen’ bij andere gemeenten. ‘Iedere gemeente heeft de neiging uniek te willen zijn’, zegt Meijsen. ‘Maar dat is onzin, want we doen heel veel hetzelfde.’ Bij de gemeente MiddenDrenthe vond De Waard het zaaksysteem dat beviel: Mozard. Het werd aangekocht en wordt nu stapsgewijs geïmplementeerd. De collega’s uit Midden-Drenthe fungeren als vraagbaak en klankbord. Meijsen: ‘Mensen van andere gemeenten vragen vaak hoe we de samenwerking met Midden-Drenthe hebben geregeld. Maar daar komen geen enge dingen als contracten of urenregistraties aan te pas. Als we iets willen weten, bellen we elkaar gewoon.’

Leerlingenvervoer

Meijsen benadrukt het belang van zorgvuldige fasering, wil je het vliegtuig dat dienstverlening heet in de lucht houden: ‘Je kunt de wereld niet in een dag verbeteren. Zodra we iets kunnen oppakken, doen we dat. Is de automatisering bijvoorbeeld nog niet zo ver dat een volledig proces kan worden omgezet, dan kloppen we die week alleen de vijf mutaties in die al wel mogelijk zijn.’ Het spreekwoordelijke plukken van het laaghangend fruit is het devies. Zo was een klacht van een inwoonster over het leerlingenvervoer aanleiding voor Van Dijk om van dit proces direct werk te maken. ‘Ik ben bij die mevrouw op bezoek gegaan. Ze liet me zien hoeveel papieren ze moet verzamelen om voor haar kind vervoer naar school aan te vragen. We hebben nu geregeld dat dit in één keer bij de gemeente kan. Wat we van de school nodig hebben, loopt voortaan rechtstreeks van de school naar ons.’ 

Overheid & ICT

12-17_OICT_v2.indd 15

15 28-02-12 22:13


(Advertorial)

SCC: het complete ICT-dienstencentrum voor rijk én gemeenten Centrale en decentrale overheden hebben te maken met teruglopende budgetten en afnemende fte-capaciteit. Tegelijkertijd staan zij voor grote nieuwe ontwikkelingen in bedrijfsvoering en dienstverlening. ICT is voor beide trends een onmisbare oplossing. Een deskundige en betrouwbare externe partner op dit terrein is dus belangrijker dan ooit. En waar bent u beter bij gebaat dan bij een partij die alles daartoe in huis heeft? SCC biedt het complete scala: van advisering in het voortraject tot en met het beheer van uw ICT-omgeving.

SCC Services BV is een leverancier van ICT-producten en diensten, gespecialiseerd in infrastructuuroplossingen. Het bedrijf helpt Europese overheidsorganisaties en ondernemingen bij het inrichten, integreren en beheren van hun ICT-omgeving om daar maximaal rendement uit te halen. Via een netwerk van eigen vestigingen en partners voert SCC projecten uit in meer dan zestig landen. SCC maakt deel uit van Specialist Computer Holdings (SCH), de grootste niet-beursgenoteerde technologiegroep van Europa. SCH heeft ruim 7.000 medewerkers en een netwerk van 90 kantoren in Europa. Het bedrijf heeft de afgelopen 30 jaar een significante groei doorgemaakt en realiseert een omzet van meer dan 3 miljard euro. Waarom de klanten van SCC tevreden zijn: Bij de Nederlandse vestiging van SCC in Bodegraven werken ruim 300 medewerkers. Daarmee heeft de organisatie de omvang om grote projecten in te richten en beheeractiviteiten uit te voeren en tóch dicht bij de klant te staan. De klanten van SCC zijn tevreden klanten. Uit een recent gehouden tevredenheidsonderzoek is gebleken dat de betrouwbaarheid en professionaliteit van de medewerkers zeer hoog worden gewaardeerd. Dat is niet in de laatste plaats te danken aan de 35 jaar ervaring waar het financieel stabiele bedrijf op kan bogen. In de ICT-branche een aanzienlijke tijd. Daarnaast heeft SCC de hoogst bereikbare status als reseller en system integrator van topmerken, zoals onder andere Apple, HP, Citrix en VMware. Ook andere grote soft- en hardwaremerken zijn ruim vertegenwoordigd in het portfolio van SCC. SCC biedt een uitgebreid scala aan dienstverlening (oplossingen) rondom de ICT-infrastructuur. De logistieke dienstverlening is volledig NATO-gecertificeerd en voldoet daarmee aan de hoogste beveiligingsnorm.

12-17_OICT_v2.indd 16

Patrick Callahan:

Wij ontzorgen onze klanten op ICT-gebied

De klantenkring overheid: van centraal naar decentraal Een aanzienlijk deel van de klantenkring bestaat uit overheidsorganisaties. SCC is al jaren de vertrouwde ‘hofleverancier’ van ICT-diensten voor onderdelen van de rijksoverheid, in het bijzonder de bestuursdepartementen en het ministerie van Defensie. Hoewel SCC ook een behoorlijk aantal gemeenten tot haar klanten mag rekenen, vormden lagere overheden tot op heden geen corebusiness van het bedrijf. Maar dat is veranderd. Dankzij de jarenlang opgebouwde expertise bij de centrale overheid, is SCC er klaar voor de decentrale overheid verder te bedienen. Wat kunnen gemeenten van SCC verwachten? ‘We zien bij de centrale en bij de decentrale overheid dezelfde problematiek’, aldus Patrick Callahan, sales directeur overheid. ‘Men heeft te kampen met bezuinigingen en een vergrijsd personeelsbestand. Op ICT-gebied moeten vernieuwingen plaatsvinden binnen een bestaand systeem. Die drie factoren leiden er samen toe dat men ICT wil standaardiseren en het werk uit handen wil geven.’ SCC heeft daar de geknipte oplossing voor: het zogeheten ‘single point of contact’-model. Dat wil zeggen dat het bedrijf alle denkbare soorten ICT-dienstverlening kan overnemen. Een klant kan dus met al zijn wensen op ICT-gebied terecht op één adres. Callahan: ‘Het begint met advisering. Onze consultants en accountmanagers gaan naar de klant toe en denken met haar mee over een passende oplossing voor haar vraag. Vervolgens kan daar een heel divers pakket aan dienstverlening uit voortkomen: marktverkenning, de aanschaf van hardware, Managed Print Services, het inrichten van de architectuur van de serveromgeving, het oplossen van opslagproblemen, de functie van eerstelijns helpdesk die

27-02-12 18:33


(Advertorial)

Waarom kiezen overheidsorganisaties voor SCC?    

35 jaar ervaring Bekend met de problematiek Spreekt de taal en kent de procedures Slagkracht dankzij schaalgrootte

wij voor de klant vervullen; te veel om op te noemen. Wij ontzorgen onze klanten op ICT-gebied. We leggen als het ware de probleemstelling van de gemeente over het portfolio en dienstenpakket van SCC heen. SCC vult samen met de klant de behoeften in en doet een passend voorstel met projectaanpak.’ Callahan ziet een aantal trends die bij alle overheden spelen. We lichten er een paar uit en laten zien welke oplossing SCC daarvoor biedt.

1

Uw bestuurders en raadsleden gaan werken met de iPad Callahan: ‘Dit is een moeilijk punt voor systeembeheerders. Zo’n mobiel apparaat past niet in het beveiligingsprotocol en veiligheid in combinatie met privacy is uiteraard van het grootste belang. SCC is leverancier van Good Technology, uitstekende beveiligingssoftware die speciaal voor mobiele apparaten is gemaakt. Er wordt mee gewerkt door het Amerikaanse leger en in Nederland door een aantal ministeries. Het werkt heel eenvoudig. Op het mobiele apparaat, bijvoorbeeld de tablet of smartphone, wordt de Good-applicatie geïnstalleerd. Door deze applicatie zullen de mail, de contacten en de agenda alléén toegankelijk zijn na het inloggen. Dit betekent dat zonder code je niet bij deze gevoelige gegevens kunt komen. Ook bij verlies of diefstal zorgt Good voor beveiliging door data-encryptie en door remote wiping. Bij verlies of diefstal kan dus niemand bij de vertrouwelijke informatie. Met Citrix software kunnen iPads en andere “non-windows” devices geïntegreerd worden binnen uw bestaande ICT-infrastructuur.’

12-17_OICT_v2.indd 17

   

Opereert merkonafhankelijk Biedt totaalpakket aan ICT-diensten Hoogste partnerstatus bij alle topmerken NATO-gecertificeerd

2

U wilt een Bring Your Own Device-beleid gaan invoeren Callahan: ‘Het gedachtegoed achter Bring Your Own is eenvoudig en aantrekkelijk, maar de afhandeling is complex. Hoe ga je bijvoorbeeld als organisatie om met een notebook die een medewerker de avond tevoren voor 300 euro bij een retailer heeft gekocht? SCC denkt mee over hoe je dit soort aansluitproblemen kunt ondervangen, en we sluiten desgewenst (service)contracten af voor de klant.’

3

U wilt uw data veiligstellen door middel van backup-ruimte voor uw servers Callahan: ‘De vraag naar “uitwijklocaties”, zoals we dat noemen, speelt enorm. Stel dat in een stadhuis 20 servers staan met de hele gemeentelijke database erop. Dan heb je een groot probleem als de stroom uitvalt, laat staan bij een brand. SCC bekijkt samen met gemeenten hoe er efficiënt en voordelig disaster recovery mogelijkheden kunnen worden gecreëerd. Zo hebben we voor drie gemeenten die samenwerken binnen een regio, een oplossing ontworpen waarbij ze ruimte van elkaar gebruiken om back ups onder te brengen.’ Deze drie actuele vraagstukken vormen uiteraard maar een greep uit de oplossingen waar overheden naar op zoek zijn. Maar welke vraag u ook heeft, SCC heeft er een oplossing voor. Overtuig uzelf en maak kennis met het hoogste serviceniveau dat er bestaat. Uw wens is onze drijfveer.

Meer informatie:

www.scc.nl

27-02-12 18:33


DIENST VERLENING

//Over het beursprogramma

Tijdens de beurs Overheid & ict wordt dit jaar weer een inhoudelijk programma gepresenteerd. Het overkoepelende thema luidt ‘e-overheid: alive & kicking’. Wat zijn de nieuwste ict-ontwikkelingen binnen de overheid, en hoe kunt u daar uw voordeel mee doen? Elke dag delen betrokkenen en deskundigen hun kennis en ervaring, over diverse thema’s en voor verschillende doelgroepen binnen de overheid.

DINSDAG 24 APRIL

//Congresprogramma dag 1 Congreszaal 1

10.30 – 11.15 uur / Succesvol samenwerken binnen de overheid: sprookje of realiteit? – KING 11.25 – 11.55 uur / Workshop: veilige toegang tot voorzieningen voor uw dienstverlening, hoe werkt dat? – Diverse experts vertellen 12.00 – 12.30 uur / Samen werken aan het nieuwe werken: Raad2020. – René Notenbomer (GemeenteOplossingen), Hans de Kleine (Stadsdeel Zuidoost Amsterdam), Jaap Bouwman (GemeenteOplossingen)

re.Public netwerkevent: de Staat van Morgen Alweer voor de vierde keer zal Adjiedj Bakas, dé trendwatcher van Nederland, in een spetterende show de megatrends van nu en straks presenteren. Dit jaar ligt het accent op de toekomstige rol van de overheid. Mark Frequin, directeur-generaal Wonen, Wijken en Integratie van het ministerie van Binnenlandse Zaken, gaat daarna op 24 april met een drietal gasten én Adjiedj Bakas in debat over de nieuwe taken van de overheid in deze Gouden Eeuw van de burger. Waar liggen de kansen en hoe kan de overheid zichzelf heruitvinden? Spreker: Adjiedj Bakas en Mark Frequin (alleen op 24 april) Datum: dinsdag 24 en woensdag 25 april, 15.00 uur, Congrestheater 1

12.45 – 13.25 uur / Operatie NUP Live! Wat betekent dat voor de invoer van de diverse NUP-bouwstenen? – KING en Programma Operatie NUP 13.40 – 14.10 uur / Hoe kunt u eHerkenning inzetten en daarmee uw diensten ontsluiten? – Douwe Lycklama (adviseur eHerkenning) 14.20 – 14.50 uur / Trouwen in Delft als moderne manier van dienstverlening. De gemeente Delft laat zien hoe zij het KCC-concept in de praktijk toepast. – Maartje Corsten, Stadswinkel Delft

18

Ga voor de meest recente beursinformatie naar www.overheid-en-ict.nl 11.25 – 11.55 uur / Integraal informatiemanagement binnen vijfhonderd systemen? Piece of cake! – Dr. Gertjan van Heijst (VHIC) 12.00 – 12.30 uur / Waarom eigenlijk nog een fysiek loket? – Twee gemeenten vertellen over hun ervaringen met het afschaffen van de fysieke loketten 12.45 – 13.25 uur / Gegevensuitwisseling met Digipoort, óók voor uw dienstverleningsprocessen! – Logius 13:40 – 14:10 uur / 14+netnummer/Antwoord©: met e-dienstverlening bewijs je jezelf een goede dienst – Marcel Conté (KING) legt u samen met ICTU en andere gemeenten uit hoe dit kan 14:20 – 14.50 uur / Op weg naar transparantie in de cloud: de uitdaging van normering en certificering – Nan Zevenhek (bestuurslid Eurocloud en lid van het Algemeen Bestuur van Waterschap de Dommel)

15.00 – 16.00 uur / re.Public netwerkevent: de Staat van Morgen (zie kader hiernaast)

PRESENTATIESESSIES IN HET THEATER //Theater Blauw //Theater Rood 10.30 – 11.15 uur / PQR B.V.: Bring Your Own - Wat komt er allemaal bij kijken? De voor- en nadelen van een BYO-model bij Het Nieuwe Werken. 11.30 – 12.15 uur / Split~Vision: Hoe kunt u kosten reduceren op uw ICT, door de Kernregistratie organisatie in te zetten? 12.30 – 13.15 uur / Nog niet bekend, zie www.overheid-en-ict.nl 13.30 – 14.15 uur / BCT: Liber: naast KCS ook BPM! Wat is het en wat kan het? 14.30 – 15.15 uur / Axway:  Axway B2B-oplossingen voor Digikoppeling 15.30 – 16.15 uur / Kluwer: De succesformule voor uw KCC: integratie van dienstverlening, content en software

Congreszaal 2

10.30 – 11.15 uur / Exxellence Group: Slim verbinden 11.30 – 12.15 uur / Odinfo: Kostenbesparing met ICT 12.30 – 13.15 uur / Decos Information Solutions: Baanbrekend KCS van Decos, de klantvriendelijke totaaloplossing - ontwikkeld voor en door gemeenten  13.30 – 14.15 uur / Circle Software Group B.V.: Operatie NUP: molensteen of kruiwagen? 14.30 – 15.15 uur / Secunia ApS: How can a CIO secure a moving target with limited resources?

//Theater Groen 10.30 – 11.15 uur / JCC Software B.V.: De toegevoegde waarde van strategisch plannen en operationeel roosteren 11.30 – 12.15 uur / Grontmij B.V.: Slim gebruik van BGT, BOR en GeoWeb! 12.30 – 13.15 uur / iWriter: Samenwerken en Documenten: het kan veel slimmer! (Lunchsessie) 13.30 – 14.15 uur / GX Public: Hoe beheer ik content voor al mijn kanalen: Web, Mobiel en Sociale Media? 14.30 – 15.15 uur / Inventive Designers & Kodision B.V.: Hoeveel zaken handelt ú al 100% digitaal af?

Alive & kicking

18-21_OICT_v0.indd 18

28-02-12 22:04


WOENSDAG 25 APRIL

//Congresprogramma dag 2 Congreszaal 1

10.30 – 11.15 uur / Eenheid in verscheidenheid: de iOverheid in de praktijk – ICTU en Logius 11.25 – 11.55 uur / Samenwerken in de keten levert op! Hoe ketensamenwerking tussen verschillende overheden kan werken. – Verschillende best practices 12.00 – 12.30 uur / VGS, KING en ICTU slaan de handen ineen: bedrijfsvoering uit de spagaat (zie kader hiernaast) 12.45 – 13.25 uur / De e-overheid ‘alive & kicking’: presentatie van een onderzoek hoe ‘alive’ de e-overheid is. – Guill van den Boom, Ernst & Young

Beursprogramma BEDRIJFS

Congreszaal 2

Bedrijfsvoering uit de spagaat

Ga voor de meest recente beursinformatie naar www.overheid-en-ict.nl 11.25 – 11.55 uur / Grip op GEMMA: Wat is het en wat kan ik ermee? – Gemeenten delen hun ervaringen 12.00 – 12.30 uur / Hoe kan je eParticipatie snel en goedkoop inzetten? Visie en voorbeelden van digitale co-creatie. (zie kader p. 21) 12.45 – 13.25 uur / Hoe bundelen diverse vakverenigingen efficiënt hun inzet voor het gemeentelijk domein? – VIAG en IMG

13.40 – 14.10 uur / Noardwest Fryslân bespaart door inzet van nieuwe i-formulieren. – Marius Jellema, Paul Faber, Pytsje van der Meer (Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid)

13.40 – 14.10 uur / Zaak- en procesgericht werken in de praktijk – Gemeenten delen hun ervaringen

14.20 – 14.50 uur / Is uw organisatie klaar voor de netwerkeconomie? Arjan van den Born bereidt u voor. (zie kader hiernaast)

14.20 – 14.50 uur / De i-Spiegel van Operatie NUP: presentatie van de eerste bevindingen – Pilotgemeenten en Operatie NUP

15.00 – 16.00 uur / re.Public netwerkevent: de Staat van Morgen! (zie kader p. 18)

PRESENTATIESESSIES IN HET THEATER //Theater Blauw //Theater Rood 10.30 – 11.15 uur / PQR B.V.: Bring Your Own - Wat komt er allemaal bij kijken? De voor- en nadelen van een BYO-model bij Het Nieuwe Werken. 11.30 – 12.15 uur / Split~Vision: Werken onder architectuur (ArchiMate) en vanuit één centrale omgeving 12.30 – 13.15 uur / Nog niet bekend, zie www.overheid-en-ict.nl 13.30 – 14.15 uur / BCT: Liber: naast KCS ook BPM! Wat is het en wat kan het? 14.30 – 15.15 uur / Axway:  Axway B2B-oplossingen voor Digikoppeling 15.30 – 16.15 uur / Kluwer: De succesformule voor uw KCC: integratie van dienstverlening, content en software

VOERING

10.30 – 11.15 uur / Exxellence Group: Slim verbinden 11.30 – 12.15 uur / Odinfo: Zaakgericht werken is samenspel 12.30 – 13.15 uur / Decos Information Solutions: Baanbrekend KCS van Decos: de klantvriendelijke totaaloplossing - ontwikkeld voor en door gemeenten 13.30 – 14.15 uur / Circle Software Group B.V.: Operatie NUP: molensteen of kruiwagen? 14.30 – 15.15 uur/ Secunia ApS: How can a CIO secure a moving target with limited resources?

De budgetten voor bedrijfsvoering staan onder druk. Tegelijkertijd vragen klanten garanties over kwaliteit en continuïteit van dienstverlening en lopen medewerkers warm voor innovaties als Het Nieuwe Werken en duurzaamheid. Er wordt vanuit verschillende hoeken een appèl gedaan op de bedrijfsvoering, waardoor veel publieke organisaties op dit vlak in een spagaat zitten. Hoe bewerkstelligt u een slimmere bedrijfsvoering? VGS, KING en ICTU werken samen aan een instrument dat managers helpt goede keuzes te maken en verbetermogelijkheden te vinden. Maak kennis met de Vensters voor Bedrijfsvoering. Sprekers: VGS, KING en ICTU Datum: woensdag 25 april, 12.00 uur, Congrestheater 1

Op naar de netwerkeconomie!

Steeds meer kenniswerkers vestigen zich als zzp’er en op het moment dat de economie weer aantrekt zal deze ontwikkeling een stevige impuls krijgen. Is uw organisatie klaar voor deze grote verandering? Arjan van den Born is gespecialiseerd in de netwerkeconomie en de toekomstige uitdagingen die dit biedt voor kennisorganisaties. Arjan zal de kansen en bedreigingen van de netwerkeconomie voor de overheid en met name ICT-afdelingen belichten. U bent straks beter voorbereid op de opkomst van de netwerkeconomie. Spreker: Arjan van den Born Datum: woensdag 25 april, 14.20 uur, Congrestheater 1

//Theater Groen 10.30 – 11.15 uur / JCC Software B.V.: De toegevoegde waarde van strategisch plannen en operationeel roosteren 11.30 – 12.15 uur / Grontmij B.V.: Slim gebruik van BGT, BOR en GeoWeb! 12.30 – 13.15 uur / iWriter: Samenwerken en Documenten: het kan veel slimmer! (Lunchsessie) 13.30 – 14.15 uur / GX Public: Hoe beheer ik content voor al mijn kanalen: Web, Mobiel en Sociale Media? 14.30 – 15.15 uur / Inventive Designers & Kodision B.V.: Hoeveel zaken handelt ú al 100% digitaal af?

Overheid & ICT

18-21_OICT_v0.indd 19

19 29-02-12 08:09


Samen werken aan het nieuwe werken: Raad2020 Weten hoe? Bezoek onze workshop.

Wat zijn de eerste ervaringen met de nieuwste RaadsinformatieApp van Amsterdam-Zuidoost? Welke invloed heeft deze vorm

24 - 26 APRIL 2012 JAARBEURS UTRECHT

van informatiedistributie op de werkzaamheden van bestuurders en ambtenaren? Is het nieuwe werken een hype of wordt het in de ambtelijke organisatie geborgd. Op welke manier versterkt

Het Nieuwe Werken de inter-persoonlijke communicatie? Welke ontwikkelingen zullen het werk van de Raad en Griffie in de

aankomende jaren beïnvloeden. Welke kansen en bedreigingen zullen zich gaan voordoen?

Dinsdag 24 april, 12:00 – 12:30 uur, Congrestheater 1 Schrijf u gratis in op

www.overheid-en-ict.nl

Krijgt u straks het werk nog gedaan? Bereid u voor op de netwerkeconomie! Weten hoe? Neem deel aan onze workshop. Is uw organisatie klaar voor de netwerkeconomie? Steeds meer kenniswerkers vestigen zich als zzp-er en op het moment dat de economie weer aantrekt zal deze ontwikkeling een stevige impuls krijgen. Is uw organisatie klaar voor deze grote verandering? Hoe krijgt u straks het werk nog gedaan? Arjan van den Born is gespecialiseerd in de netwerkeconomie en de toekomstige uitdagingen die dit biedt voor kennisorganisaties. Arjan zal de kansen en bedreigingen van de netwerkeconomie voor de overheid en met name ICT-afdelingen belichten. Hij zal uw beeld op de toekomstige arbeidsmarkt en de gevolgen daarvan voor uw afdeling of organisatie scherpstellen. U bent straks beter voorbereid op de opkomst van de netwerkeconomie.

Woensdag 25 april 14:20 – 14:50 uur, Congrestheater 1 Schrijf u gratis in op www.overheid-en-ict.nl

Een marktplaats voor uw externe inhuur? Met Jobsrepublic Marketforce bent u klaar voor de opkomst van de zzp-er. Gemeente Deventer ging u bijvoorbeeld al voor met Deventerhuurtin.nl. Meer weten? Kijk op www.jobsrepublic.nl.

Powered by Sdu Information Solutions

SIS adv 186x125mm Overheid & ICT.indd 4 18-21_OICT_v0.indd 20

30-01-12 15:25 28-02-12 22:04


DONDERDAG 26 APRIL

//Congresprogramma dag 3 Congreszaal 1

10.30 – 11.15 uur / De basisgemeente – KING

Beursprogramma

Congreszaal 2

Slim en snel aan de slag met eParticipatie

Ga voor de meest recente beursinformatie naar www.overheid-en-ict.nl

11.25 – 11.55 uur / Wat hebben de spoorwegen en IT-infrastructuur met elkaar gemeen? De basisregistraties op het Geogebied als basisinfrastructuur voor al het Geo-dataverkeer – Marco van der Meij

11.25 – 11.55 uur / Wat hebben de spoorwegen en IT-infrastructuur met elkaar gemeen? – Marco van der Meij

12.45 – 13.25 uur / De GeoBusiness Marktmonitor – Camille A.J. van der Harten (directeur GeoBusiness Nederland)

12.45 uur / Uitreiking van de Ajilon Talentprijs

13.40 – 14.10 uur / De komende jaren wordt de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens (GBA) vervangen door de basisregistratie personen (BRP). Hoe kunt u zich als gemeente en afnemer hierop voorbereiden? Wij praten u bij over de laatste ontwikkelingen. – Vertegenwoordigers programma mGBA-BRP 14.20 – 14.50 uur / Samenwerken met leveranciers: hoe kunt u samen met uw leveranciers aan de slag rondom de basisregistraties? –Logius

12.00 – 12.30 uur / BRO (Basisregistratie Ondergrond): wat kunt u nu al doen om straks klaar te zijn voor de invoer? – Hans Hooghart (ministerie I&M)

13.40 – 14.10 uur / Meer doen met de BAG: slim gebruikmaken van de nieuwe mogelijkheden van de BAG in de praktijk – ICTU laat u samen met diverse BAG-gebruikers zien hoe dit kan

14.20 – 14.50 uur / Hoe deelt Rijkswaterstaat geo-informatie via de cloud en wat zijn de effecten ervan? – Rijkswaterstaat

PRESENTATIESESSIES IN HET THEATER //Theater Blauw //Theater Rood 10.30 – 11.15 uur / PQR B.V.: Bring Your Own Wat komt er allemaal bij kijken? De voor- en nadelen van een BYO-model bij Het Nieuwe Werken. 11.30 – 12.15 uur / Split~Vision demonstreert een zeer krachtige SharePoint oplossing. Dit resulteert in vijftig procent minder kosten aan extern advies en tachtig procent minder FTE voor inrichting, beheer en onderhoud.  12.30 – 13.15 uur / Nog niet bekend, zie www.overheid-en-ict.nl 13.30 – 14.15 uur / BCT: Liber: naast KCS ook BPM! Wat is het en wat kan het? 14.30 – 15.15 uur / Axway:  Axway B2B-oplossingen voor Digikoppeling

10.30 – 11.15 uur / Exxellence Group: Slim verbinden 11.30 – 12.15 uur / Odinfo: ICT-integraties 12.30 – 13.15 uur / Decos Information Solutions: Baanbrekend KCS van Decos, de klantvriendelijke totaaloplossing - ontwikkeld voor en door gemeenten 13.30 – 14.15 uur / Circle Software Group B.V.: Operatie NUP: molensteen of kruiwagen? 14.30 – 15.15 uur / Secunia ApS: How can a CIO secure a moving target with limited resources?

BASIS REGISTRATIES

eParticipatie is een politiek stokpaardje dat bij de meeste overheden nog op stal staat. Toch willen we belanghebbenden vaker online betrekken om kennis te delen en draagvlak te creëren. Iets met Facebook en Twitter, wordt het dan vaak. Dat is immers makkelijk en goedkoop, toch? Digitale co-creatie wordt tijdens deze lezing ontdaan van het hypekarakter. Door middel van praktische online toepassingen met eenvoudige spelregels leert u hoe u eParticipatie snel en goedkoop kunt inzetten. Na afloop kunt u direct aan de slag. Kortom: vergroot uw zichtbaarheid, verlaag uw kosten, verbeter uw processen en versterk uw expertise. Spreker: Otto Thors (adviseur sociale media en hoofdredacteur Proces & Document/ inGovernment, Sdu Uitgevers) Datum: woensdag 25 april

Open source plein

Wilt u alles weten over open software en open data? Kom dan naar het Open source plein tijdens de beurs. U vindt daar exposanten met aanbod op dit gebied en lezingen van onafhankelijke experts. Zij laten u onder meer succesvolle Europese voorbeelden van hybride ICT zien. Ook hoort u alle ins en outs van softwarehergebruik binnen de overheid. Datum: 24, 25 en 26 april Meer informatie over lezingen en sprekers vindt u op www.overheid-en-ict.nl.

//Theater Groen 10.30 – 11.15 uur / JCC Software B.V.: De toegevoegde waarde van strategisch plannen en operationeel roosteren 11.30 – 12.15 uur / Grontmij B.V.: Slim gebruik van BGT, BOR en GeoWeb! 12.30 – 13.15 uur / iWriter: Samenwerken en Documenten: het kan veel slimmer! (Lunchsessie) 13.30 – 14.15 uur / GX Public: Hoe beheer ik content voor al mijn kanalen: Web, Mobiel en Sociale Media? 14.30 – 15.15 uur / Inventive Designers & Kodision B.V.: Hoeveel zaken handelt ú al 100% digitaal af?

Overheid & ICT

18-21_OICT_v0.indd 21

21 27-02-12 18:33


7.58

8.02

9.57

Werkdag van een Nieuw Werkende ambtenaar Niet de file in, maar werken in het stadskantoor van je woonplaats. Dat is sinds oktober vorig jaar (bijna) dagelijkse kost voor dertig ambtenaren uit Heerlen, Sittard-Geleen en Maastricht. Het Nieuwe Werken bevalt Jan Miltenburg (gemeente Sittard-Geleen) uitstekend. Verslag van een dag fietsen langs de vossen, slimme systemen en superconcentratie. 7.41 Zuidwestenwind

Kanne, schattig Vlaams dorpje met 1050 inwoners dat tegen Maastricht is aangeplakt. Beleidsambtenaar cultuur van de gemeente Sittard-Geleen Jan Miltenburg (50) is hier in 1980 komen wonen omdat Kanne zo mooi in het dal van het riviertje de Jeker ligt. En toch maar twintig minuten fietsen van het Vrijthof en het UWV Werkplein, waarnaar hij nu op weg gaat. De zuidwestenwind blaast hem bijna van zijn Batavus, maar Miltenburg trapt stevig door. ‘Heerlijk om het weer te voelen’, zegt hij. ‘In de auto voel je nooit wat. Dit is een veel actievere manier om naar het werk te gaan.’

8.02 Eén klik

In het kantoor van UWV Werkplein Maastricht logt Miltenburg in op een van de acht computers die daar zijn geïnstalleerd voor de Limburgse

22

ambtenaren die enkele dagen per week vlakbij huis willen werken, in het stadskantoor van hun woonplaats. Het is een proef, maar die is zo succesvol dat-ie is verlengd en andere Limburgse gemeenten willen aansluiten bij deze vorm van Het Nieuwe Werken, waarvoor de ICT natuurlijk wel up-to-date moet zijn. En dat is ie. De portals van de deelnemende gemeenten staan al op het bureaublad van de pc’s aangegeven. Met één klik is Miltenburg in het Sittardse systeem en heeft hij toegang tot alle documenten die hij nodig heeft.

8.10 Hobbels

Thuis op de Mac is dat minder eenvoudig omdat daar een ander programma op draait, vertelt Miltenburg op weg naar de koffieautomaat.Vanuit huis is de digitale snelweg naar het stadskantoor in Sittard er één vol hob-

‘Andere werkomgeving is inspirerend’

bels, vergelijkbaar met snelweg A2 die bij Maastricht nog zeker tot 2016 zal zijn opgebroken wegens de aanleg van een kilometerslange dubbeldekstunnel. ‘Op dit tijdstip stond ik altijd in de file. Daar ben ik van verlost’, jubelt Miltenburg.Van de dertig gemeenteambtenaren die aan de proef meedoen is de gemiddelde reistijd gedaald van negentig minuten met de auto naar 25 minuten te voet of met de fiets.

8.16 Verandering van spijs

Miltenburg haalt zijn notitieblok uit zijn tas en typt de eerste regels van een beleidsnota over cultuurparticipatie. Niet het enige stuk dat hij wil schrijven. Hoe bibliotheken hun weerstandsvermogen kunnen versterken, dat moet ook vandaag gereed. Hier gaat dat lukken, thuis niet. Daar zijn te veel factoren die zijn concentratie verstoren. Bovendien werkt de nieuwe werkomgeving volgens Miltenburg inspirerend. ‘Door contacten met nieuwe collega’s uit andere gemeenten.Verandering van spijs doet eten? Ja, daar komt het ongeveer op neer.’

9.57 Gratis tappen

Nogmaals koffie.Van het programmabureau Maastricht Bereikbaar, dat de ‘Slim Werken, Slim Reizen’-proef organiseert, heeft Miltenburg een pasje

Alive & kicking

22-23_OICT_v1.indd 22

27-02-12 18:34

1


Achtergrond BEDRIJFS

VOERING

12.29

12

.34

16.28

BELEIDSSTUKKEN SCHRIJF JE HET BEST OP AFSTAND gekregen waarmee hij gratis koffie en thee kan tappen. Hij heeft nog een pas: de A2 Minder Hinder Proefpas van Rijkswaterstaat, waarmee hij gratis met de trein naar Sittard kan reizen en daar ook gebruik kan maken van een ov-fiets, waardoor hij binnen vijf minuten op het stadskantoor is. Zeker twee dagen per week moet hij daar zijn voor vergaderingen. Maar ook omdat hij het menselijk contact en sparren met collega’s nodig heeft. ‘Ik werk niet alleen om geld te verdienen’, zegt Miltenburg. Op zulke dagen zet hij zijn Batavus voor Maastricht CS en reist per trein en ov-fiets verder. Geen filestress én geen parkeergedoe bij het stadskantoor.

12.29 Supergeconcentreerd

Miltenburg heeft lekker kunnen doorwerken zonder gestoord te worden. Het beleidsstuk over cultuurparticipatie staat in grote lijnen op papier. Nu is het tijd voor de lunch. In het bedrijfsrestaurant constateert Miltenburg dat de twee collega´s uit Heerlen, die hij meestal achter de andere pc´s aantreft, vandaag schitteren door afwezigheid. Bedoeling van de proef is ook niet meer dan drie dagen per week op afstand te werken, omdat het slechts een eerste stap is op weg naar Het Nieuwe Werken (HNW).

Tekst en beeld Sjak Jansen

Leidinggevenden, ook bij de overheid, onderkennen de voordelen van HNW zoals een hogere productiviteit en minder mobiliteitskosten, maar hebben desondanks reserves. ‘Het liefst wil je leidinggevende je toch meteen kunnen aanspreken’, zegt Miltenburg. ‘In mijn geval zeker, omdat mijn leidinggevende en ik elkaar goed aanvullen. Het heeft ook te maken met vertrouwen; dat moet groeien, van beide kanten. Maar ik hoef mijn chef er niet meer van te overtuigen dat, als ik een moeilijk beleidsstuk moet schrijven, ik dat het beste hier kan doen. Hier kan ik supergeconcentreerd werken.’

ligenter omgaan met mobiliteit.Voor eind 2015 moeten dat twee miljoen Nederlanders zijn, wat zich dan zou moeten uitbetalen in minder files en uitstoot van CO2 en tijdwinst die omgezet wordt in werk. Bovendien kunnen overheid en bedrijven toe met minder kantoor- en parkeerruimte.

16.28 Hoofd leeg

Miltenburg print tevreden zijn notitie uit. Hij kan terugzien op een productieve werkdag. Dadelijk is hij een uur eerder thuis dan gewoonlijk zonder dat hij minder uren heeft gewerkt. Op de fiets maakt hij zijn hoofd weer leeg, zegt hij. In de auto is dat anders. De ICT-technologie schrijdt voort en daarmee het gemak en de voordelen van Het Nieuwe Werken, verwacht Miltenburg.

13.31 Eén dag auto

Miltenburg werpt zich op de bibliotheken en hoe hun taken in een tijd van forse bezuinigingen zoveel mogelijk overeind kunnen blijven. Antwoorden op zulke vraagstukken ontstaan niet achter de pc maar in gesprekken, zegt Miltenburg. Eén dag per week duikt hij daarom nog wel in de auto voor afspraken in het veld. Maar niet meer alle dagen. Hij is niet de enige.Vijftig toonaangevende Nederlandse bedrijven en de overheid praten met elkaar in het platform ‘Slim Werken, Slim Reizen’. Voor eind van dit jaar moeten ten minste één miljoen werknemers intel-

16.55

16.55 Fietskelder

‘Ik werk niet alleen om geld te verdienen’

Hij zet zijn computer uit, dooft de lichten in de werkruimte en daalt af naar de fietskelder. Maakt zich dan op voor zijn tocht door het Jekerdal met links de Pietersberg en rechts de Muizenberg en terraskasteel Neercanne. Drie maanden geleden trippelde vlak voor hem een vos door het veld. ‘Zó mooi.’ Slim werken slim reizen, Jan Miltenburg wil graag ambassadeur zijn. 

Overheid & ICT

22-23_OICT_v1.indd 23

23 27-02-12 18:34


Tekst Pieter van den Brand

Het is de grootste en misschien wel belangrijkste ICT-opgave voor gemeenten: de invoering van de basisregistraties. Maar als de klus geklaard is, heb je ook wat. Drie gemeenten over de zegeningen van de wettelijk verplichte koppeling: er wordt efficiënter samengewerkt én het bespaart kosten.

Koppeling databases InvErdIEnEn maakt mEt ICt gemeenten ‘lean’ 24

‘Er zijn nu korte lijntjes’

H

et onbetwist meest prestigieuze project van de e-overheid is het stelsel van basisregistraties met unieke gegevens over onder meer personen, bedrijven en gebouwen. Gemeenten zijn wettelijk verplicht er zo’n tien in te voeren, van de GBA, de WOZ en de BAG tot registers waar al het kaartmateriaal in zit. Al die databases moeten met elkaar gelinkt zijn voor het optimaal nut ervan – onder het motto van ‘eenmalige opslag en meervoudig gebruik’. In de ideale situatie hoeft de burger zich slechts met zijn identiteitskaart of langs digitale weg met DigiD bij de gemeente te melden. Aan de hand van zijn BSN verschijnen dan al zijn gegevens in één keer op het scherm of elektronisch bestelformulier. Gegevens die hij niet elke keer meer hoeft op te lepelen. Het goed geoliede geheel van basisregisters is óók een zegen voor de gemeente. Als bijvoorbeeld de uitkering van een overledene snel kan worden stopgezet, levert dat geld op. Heel simpel. Fatale fouten, zoals het aanschrijven van een overledene, zijn voortaan eenvoudig uit te sluiten. Maar invoering van de basisregistra-

Ict als verdienmodel

24-27_OICT_v1.indd 24

27-02-12 18:34


Achtergrond

ties biedt fundamenteler voordelen. Interne werkprocessen moeten anders worden ingericht en dat schept kansen voor een efficiënter opererende organisatie. ‘We slechten de schotten tussen de afdelingen’, zegt I&A-adviseur Anton Broekman van de gemeente Bergen. De Noord-Limburgse gemeente (13.500 inwoners, 130 fte) slaagde er vorig jaar maart als een van de eersten in om de koppeling tussen de Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG) en de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) te realiseren. Om de registers op orde te houden, heeft Bergen een werkgroep ingesteld met de applicatiebeheerders van de verschillende afdelingen en registers (BAG, GBA, WOZ, geoinformatie). ‘Er zijn nu korte lijntjes. Mensen van de vakafdelingen komen fysiek bij elkaar, wat een positief effect heeft op het tijdig bijwerken van de registers.’ Bergen maakte in 2004 al een start met het uniformeren van gegevens met behulp van het toen in gebruik genomen datadistributiesysteem. ‘We hebben er al veel doublures uit gehaald, maar op het moment dat wij vorig jaar koppelden, waren er toch gegevens die niet overeenkwamen. Die uitval hebben we nu weggewerkt.’ Broekman wijst erop dat het van cruciaal belang is dat alle medewerkers zich aan de unieke basisregisters houden. ‘De neiging is groot om oude documenten te gebruiken.’

Centraal gegevensbeheer

In Waalwijk werd de komst van de basisregistraties benut om alle applicaties in één centrale afdeling onder te brengen: het team ICT. De Brabantse gemeente (46 duizend inwoners, 295 fte) laat het op orde houden van de gegevens wel in handen van de vakafdelingen. ‘Aan de bron zit immers de ken-

nis, dus dat levert de beste kwaliteit informatie op’, vertelt Eric de Laat, hoofd HRM, informatiebeheer & ICT en tevens programmamanager e-dienstverlening. ‘De voeling met de vakafdelingen is groot, maar door het centraliseren is het gegevensbeheer nu gewaarborgd. Zo kunnen we de koppelingen tussen de basisregistraties makkelijker tot stand brengen.’ Waalwijk heeft de functie van centrale gegevensbeheerder in het leven geroepen, vult teamleider ICT Hans Snoeren aan. ‘Deze zorgt ervoor dat binnen en buiten de gemeente alleen de unieke gegevens uit de basisregisters worden gebruikt.’ Waalwijk legt de focus niet alleen op het verbeteren van de dienstverlening, legt De Laat uit, maar nadrukkelijk ook op het stroomlijnen van de organisatie. ‘Niet vanuit de intentie om te bezuinigen, maar voor het realiseren van een kwalitatief hoogwaardige bedrijfsvoering en beheer. Met het standaardiseren van processen valt veel winst te boeken. Je krijgt beter inzicht in je werk.’ Alle dossiers zijn in Waalwijk vanaf elke werkplek te raadplegen. ‘Omdat gegevens voor iedereen toegankelijk zijn, is de overdraagbaarheid tussen collega’s groter. Nu we volledig digitaal en zaakgericht gaan werken, worden de zoektijden veel korter’, zegt Snoeren.

Rompslomp wegsnijden

Ook Bergen spant zich in de bedrijfsvoering te optimaliseren. Broekman: ‘We hebben op dit moment procesbeschrijvingen vastgelegd voor een dertigtal gemeentelijke producten die het meeste aftrek vinden. Dat misten wij tot nu toe. Een vervolgstap is werkprocessen lean te maken. Dus overbodige stappen eruit halen of een proces anders laten verlopen.’ Zo geldt de vergunning voor het plaatsen van gokkasten voortaan

‘Met het standaardiseren van processen valt veel winst te boeken’

BASIS REGISTRATIES

voor vier in plaats van één jaar. De APV laat hier de ruimte voor, omdat er een bepaling in staat dat vergunningen voor onbepaalde tijd worden verleend, tenzij de specifieke vergunning dat anders bepaalt. ‘Uiteindelijk scheelt dit administratieve lasten, voor bedrijven en voor ons.’ De baten als gevolg van een gestroomlijnder organisatie in harde euro’s uitdrukken vindt Broekman lastig. ‘De baten vallen op verschillende plekken en processen in de organisatie. Het is niet makkelijk die boven water te krijgen.’ Baarn wil stroomschema’s gaan maken voor zo’n vijftig producten, licht programmamanager Dienstverlening Carolien Vulperhorst toe. Als eerste voor de openbare meldingen, zoals kapotte straatlantaarns en losliggende stoeptegels. In het voetspoor van Bergen wil de Utrechtse gemeente eveneens onnodige rompslomp wegsnijden. Met de nieuwe website wil Baarn haar 24.500 burgers in toenemende mate digitaal gaan bedienen. De prijskaartjes die aan de drie communicatiekanalen hangen, zijn in het verleden al eens door de gemeente Dordrecht in beeld gebracht. Een aanvraag via internet (0,50 euro) is goedkoper dan een baliecontact (27,50 euro) of telefoontje (4,5 tot 10 euro). Oftewel, hoe digitaler hoe kostenefficiënter. ‘We hebben de openingstijden van de fysieke balie al met één ochtend ingeperkt. Door het digitaliseren van poststukken zijn minder postrondes nodig. Daardoor kunnen we een deel van de beschikbare formatie bij de bodes gaan inverdienen’, zegt Vulperhorst. Baarn geldt al als een van de eerste gemeenten die hun aanvraag voor de omgevingsvergunning volledig digitaal afhandelen. De digitale handtekening is al gerealiseerd. ‘Burgers kunnen de beschikkingen van de gemeente dus via internet tegemoet zien.’

Overheid & ICT

24-27_OICT_v1.indd 25

25 28-02-12 21:31


Achtergrond

Dubbel werk

Vulperhorst ziet de invoering van de basisregistraties als de grootste en misschien wel belangrijkste klus voor gemeenten. ‘Je informatiebeheer moet honderd procent op orde zijn. Dat is de kapstok waar alles onder hangt.’Van het gebruik ervan zullen gemeenten beslist profiteren, bevestigt ze. ‘Het voorkomt dubbel werk.Verder kun je fraudegevallen met uitkeringen opsporen. Inderdaad is het zaak alle medewerkers van het nut ervan te overtuigen’, sluit ze zich bij Broekman uit het Limburgse Bergen aan. Baarn is met haar ICT-inspanningen aan het inverdienen.Voor 2013 is een bezuiniging ingeboekt van 1,3 fte (op een totaal van 147 fte). ‘Een kostenbesparing die in de backoffice gerealiseerd wordt. In 2013 gaan we het klantcontactcentrum inrichten. Als dat in bedrijf is, worden steeds meer vragen van burgers daar beantwoord en is er op termijn op de afdelingen minder werk.’ Waalwijk moest veel creativiteit aan de dag leggen, toen de gemeente een aantal jaren terug met haar klantcontactcentrum begon. ‘Er mocht geen formatieuitbreiding komen’, blikt De Laat terug. ‘We hebben 4,5 fte uit de rest van de organisatie gehaald. Wat veel efficiencywinst heeft opgeleverd. Klanten krijgen sneller antwoord en de mensen op de vakafdelingen worden niet voor elk wissewasje gestoord.’ De strategie in Waalwijk was werkendeweg aan de slag te gaan. ‘We wilden er geen tijd mee verliezen werkafspraken tussen frontoffice en vakafdelingen in dienstverleningsovereenkomsten te gieten. Daar is lef voor nodig, maar ook een doorwrochte visie. In onze dienstverleningsvisie hebben we geformuleerd waar we naartoe willen. Daarna was het een kwestie van doorpakken. Het is ook niet erg als er een keer iets fout gaat.’ 

26

Voor 2013 is een bezuiniging ingeboekt van 1,3 fte

Ict als verdienmodel

24-27_OICT_v1.indd 26

27-02-12 18:34


Column

A

live and kicking. Dat geldt in veel gemeenten wel degelijk voor digitale ontwikkelingen. Het oh zo makkelijke geklaag over de niet op orde zijnde ICT bij gemeenten, over het niet meegaan met hun tijd en het gebrek aan kennis; het zal allemaal vanuit de redenering van het half lege glas best waar zijn. Maar er is ook een half vol glas. Met die blik zien we gemeenten die wel degelijk de afgelopen jaren forse stappen vooruit hebben gemaakt in het op orde krijgen van hun informatievoorziening. ICT ter ondersteuning van de dienstverlening en ter verhoging van de efficiency. Wel is het zo dat de prioritering rondom al die zaken bij gemeenten heel verschillend ligt. Dat maakt het voor de omgeving van die gemeenten soms moeilijk. Generieke ondersteuning is in zo’n geval lastig en leveranciers moeten zich qua ondersteuning op vele van de diverse terreinen richten. Maar ingewikkelder dan dit wordt het niet. De komende jaren is de overheid ook bezig met de invoering van het stelsel van basisregistraties en de andere bouwstenen die het NUP (ooit gestart als Urgentie Programma) met zich meebrengt. De periode van drie jaar die hiervoor staat is aan de krappe kant, zeker als we in ogenschouw nemen dat een aantal bouwstenen of basisregistraties nog ontwikkeld moeten worden.

Alive and kicking!

Door Johan van der Waal

We zijn met zijn allen het fundament onder onze overheidsinformatievoorziening aan het leggen terwijl we er al jaren gewoon mee werken. We slaan dus heipalen en storten de fundering onder onze bestaande woning. Dat blijkt ook nog te kunnen, maar laten we elkaar wel even de tijd gunnen om dat goed te doen en geen nieuwe fundering bedenken terwijl de huidige nog niet afgebouwd is. We hebben als overheid een aantal keuzes gemaakt, die we kritisch mogen bekijken, maar laten we vooral ook de huidige basis de kans geven afgebouwd te worden om door eenieder geïmplementeerd te worden. De huidige basis draagt bij aan een betere informatievoorziening als geheel, maakt het mogelijk ook decentralisatievraagstukken, efficiencyslagen en allerlei andere ontwikkelingen goed te faciliteren, maar alleen als ze goed geïmplementeerd zijn. Laten we dat als overheid samen met de diverse partners eens gaan realiseren. We zijn al op weg, de informatievoorziening is ‘alive’. Laten de diverse lokale en centrale overheden nu het ‘kicking’-gedeelte aanpakken, dan wordt het half volle glas nog helemáál vol ook.

Overheid Overheid&&ICT ict

24-27_OICT_v1.indd 27

27 27-02-12 18:35


Professioneel digitaal vergaderen

De meest complete App voor Raad, Staten en MT Nieuw: nu met digitaal abonnement op RaadsledenNieuws

Documenten, audioen videoverslagen

Bladerfunctie en slim zoeken

Persoonlijke notities bij vergaderstukken

Eenvoudig online en offline werken

Gratis demonstratie? Bel ons promotieteam op 050 – 5757 848. Of bezoek onze website: www.gemeenteoplossingen.nl

28-32_OICT_v0.indd 28

27-02-12 18:35


Apps iFlevoland Wat:

Voor wie: Verkrijgbaar: Ontwikkelaar: Meer info:

app voor de iPad waarop de agenda en alle vergaderstukken van Provinciale Staten te bekijken zijn. Inclusief schriftelijke vragen, ingekomen stukken, verslagen, mededelingen, moties en toezeggingen. Gebruikers krijgen een melding als een nieuw stuk beschikbaar is. Statenleden en alle geïnteresseerde burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties gratis in de Apple App Store GemeenteOplossingen http://www.gemeenteoplossingen.nl

Applas Overijssel Wat:

Voor wie: Verkrijgbaar: Ontwikkelaar: Meer info:

app voor tablets en smartphones, met de digitale atlas (kaarten en luchtfoto’s) van de provincie Overijssel. Gebruikers kunnen zoeken op specifieke locaties, zoals bedrijventerreinen, waarover alle informatie te lezen is. burgers, bedrijven en overige geïnteresseerden gratis in de app stores van Apple en Android MD-kwadraat http://www.youtube.com/watch?v=NE4BwyNfEKE

Naar Buiten App Wat:

Voor wie: Verkrijgbaar: Ontwikkelaar: Meer info:

app voor smartphone die de weg wijst naar natuurgebieden van Staatsbosbeheer. Inclusief navigatie (Google maps), extra info (over wat je er kunt doen aanwezige voorzieningen), uitnodigingsfunctie voor vrienden en mogelijkheid om foto’s van favoriete plekken te uploaden. iedereen gratis in de app stores van Apple en Android Staatsbosbeheer http://www.staatsbosbeheer.nl/naarbuitenapp/

Politiek Archief Wat:

Voor wie: Verkrijgbaar: Ontwikkelaar: Meer info:

app voor iPad. Met openbare vergaderstukken van (op termijn) zeventig (deel)gemeenten, provincies en waterschappen. Publieke, alleenlezen versie van NotuBox (tablet-app voor lezen en doorzoeken van raadsstukken met mogelijkheid voor eigen toevoegingen). iedereen gratis in de Apple App Store NotuBiz http://notubiz.nl/ (onder ‘nieuws’)

Overheid & ICT

28-32_OICT_v0.indd 29

29 28-02-12 22:21


Colofon

re.Public netwerkevent: de Staat van Morgen! Weten hoe? Neem deel aan onze workshop. Alweer voor de vierde keer zal Adjiedj Bakas, dé trendwatcher van Nederland, in een spetterende show de megatrends van nu en straks presenteren; ditmaal met de nadruk op de

24 - 26 APRIL 2012 JAARBEURS UTRECHT

toekomstige rol van de overheid. Mark Frequin, DG Wonen, Wijken en Integratie, Ministerie van BZK, gaat daarna met een drietal gasten én Adjiedj Bakas in debat over de nieuwe taken van de overheid in deze Gouden Eeuw van de burger. Waar liggen de kansen en hoe kan de overheid zichzelf heruitvinden?

Dinsdag 24 april, 15:00 – 16:00 uur Congrestheater 1 Schrijf u gratis in op www.overheid-en-ict.nl

//Colofon 24 - 26 APRIL 2012 JAARBEURS UTRECHT

Overheid & ict beursmagazine 2011 Het beursmagazine Overheid & ict is een jaarlijkse uitgave van VNU Exhibitions Europe bv en Sdu Uitgevers. Het magazine wordt in een oplage van 58.000 exemplaren verspreid met VNG Magazine, inGovernment (voorheen Proces & Document), PM en de Automatisering Gids.

30

Redactieadres: Postbus 2002, 2500 EA, Den Haag 070-3789639 Uitgever: Dineke Sonderen Productmanager: Martijn van der Kooij Hoofd- en eindredactie: Linda van Tilburg Art director: Denis Frietman Medewerkers:Pieter van den Brand, Jisca Cohen, Sjak Jansen, Johan van der Waal

Met speciale dank aan: Charlotte van der Veen en Leah Barsema van het beursteam van VNU Exhibitions Europe bv. Salesmanager: Asha Narain Sales: Rajin Roopram (070-3780705), Soenith Chaturi (070-3780704) Druk: Senefelder Misset, Doetinchem ISSN 1879-9736 Sdu Uitgevers, maart 2012

Alive & kicking

28-32_OICT_v0.indd 30

28-02-12 08:14


advertorial advertorial

Besparen in de Overheid Besparen in de Overheid Besparen is een hot topic binnen de overheid. Besparen op beveiliging van electronische gegevens Besparen is een hot topic binnen de overheid. Besparen op beveiliging van electronische gegevens is echter een precaire onderwerp. Teveel ‘besparen’ kan resulteren in onwenselijk grote risico’s die is echter eenveel precaire onderwerp. Teveel ‘besparen’ resulteren in onwenselijk grote risico’s die uiteindelijk geld kunnen kosten. Diginotar is hierkan wellicht een voorbeeld van. Het is dus zaak om uiteindelijk veel geld kunnen is hier wellicht eenniet voorbeeld Hetteis weinig dus zaak voor het terugbrengen van dekosten. risico’sDiginotar tot een acceptabel niveau te veel van. en niet uitom te voor het terugbrengen de risico’s tot zijn. een acceptabel niveau niet te veel en niet te weinig uit te geven. Kosten en baten van moeten in balans geven. Kosten en baten moeten in balans zijn. Tegen de achtergrond van gemiddeld jaarlijks 40% groei (IDC) in elektronische gegevens, een Tegen de achtergrond van imago gemiddeld jaarlijks 40% te groei (IDC) in elektronische gegevens, een groeiende tendens om het van de organisatie beschermen, veranderende technologie en groeiende tendens om het imago de organisatie te beschermen, veranderende technologie en minder beschikbare mensen, heeftvan Symantec een risico balans ontworpen voor het weer in balans minder beschikbare mensen, heeft een risico balans ontworpen voor het weer in balans brengen van de kosten en baten van Symantec backup&restore omgevingen . brengen van de kosten en baten van backup&restore omgevingen . Door de enorme datagroei zijn standaard back-upinfrastructuren niet meer toereikend om de dagelijkse Door de enorme datagroei zijnveilig standaard back-upinfrastructuren meer toereikend ombeheerder de dagelijkse digitale data hoeveelheden te stellen en is het niet meerniet mogelijk om als ICT de digitale er data hoeveelheden te stellen en alleen is het al niet meer mogelijk om FTE’s als ICT de backup even bij te doen. veilig De tapehandeling slokt snel meerdere op.beheerder De snelheid backup erdata evenweer bij te doen. De tapehandeling alleen al slokt snel meerdere FTE’s op. De snelheid waarmee moet worden teruggezet is soms enorm. waarmee data weer moet worden teruggezet is soms enorm. De oplossing is het uitvoeren van een slimme en geoptimaliseerd storage - en backup beleid, De oplossing is het uitvoeren van een slimme en geoptimaliseerd storage - en backup beleid, waarbij: waarbij: 1. Onnodige en overtollige informatie met vertrouwen is verwijderd; 1. Onnodige en overtollige informatie met vertrouwen is verwijderd; 2. Relevante informatie is gearchiveerd, zodat bewaartermijnen zijn gerespecteerd en informatie 2. teruggevonden Relevante informatie is gearchiveerd, zodat bewaartermijnen zijn gerespecteerd en informatie kan worden; teruggevonden kan worden; 3. De-duplicatie technieken zijn ingezet daar waar zinnig: op de cliënts, servers en/of op backup3. servers De-duplicatie technieken zijn ingezet daar waar zinnig: op de cliënts, servers en/of op backupen/of zelfs als deduplicatie appliances servers en/of zelfs als deduplicatie appliances 4. Disaster Recovery zeer efficiënt en effectief is ingericht. Backup oplossingen zijn geïntegreerd 4. met Disaster Recovery zeer efficiënt en effectief is ingericht. Backup oplossingen zijn geïntegreerd replicatie en clustering oplossingen. met replicatie en clustering oplossingen. Of het nu om een kleine instelling gaat of om een organisatie die wereldwijd vertakt is zonder Of het nu om een management kleine instelling gaat ofisom eeneen organisatie wereldwijd vertakt isformaat. zonder dat er altijd lokaal aanwezig er is passende die oplossing van geschikt dat er altijd lokaal management aanwezig is besparing er is een passende van geschikt formaat. Een passende oplossing waar gemiddeld een van meer oplossing dan 30% wordt gerealiseerd en Een passende waarvrijgemaakt gemiddeld een besparing meer dan 30% wordt gerealiseerd en waarbij mensenoplossing weer volledig zijn voor anderevan werkzaamheden. waarbij mensen weer volledig vrijgemaakt zijn voor andere werkzaamheden. Hans Kersbergen Hans Kersbergen Senior Account Manager Overheid Senior Account Manager Overheid Hans_Kersbergen@symantec.com Hans_Kersbergen@symantec.com

28-32_OICT_v0.indd 31

27-02-12 18:35


86909_Mozard.indd 1

28-32_OICT_v0.indd 32

2/24/2012 2:36:13 PM

27-02-12 18:35


Overheid & ICT 2012