Page 1

14  11 april 2018

TERTIO

“Dr. Development” Jeffrey Sachs ontvangt eredoctoraat UAntwerpen

“Maatschappij van morgen bouw Ontwikkelingseconoom Jeffrey Sachs heeft onlangs een eredoctoraat voor algemene verdiensten

Is Europa desondanks een

ontvangen van de UAntwerpen. Voor Tertio laat de Amerikaanse “Dr. Development” zijn licht schijnen over

goede klimaatleerling?

Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen, Donald Trumps denkfouten en het inspirerende leiderschap van John Fitzgerald Kennedy. “Krachtige ideeën hebben een hefboomeffect: ze zetten zaken in beweging.”

“De Europese doelstellingen klinken ambitieus. Maar of jullie dat louter te danken hebben aan buitengewone visionaire kwaliteiten betwijfel ik ten zeerste (grijnst). De meeste EU-lidstaten zijn simpelweg importeurs van fossiele brandstoffen.

“Mozes’ aanpak om de lijst met kerngeboden

komende doorbraken in het verschiet. Mijn optimisme raakt

Overschakelen op duurzame alternatieven valt dan mee; bij

voor elke mens tot tien te beperken, is niet gevolgd bij onze

evenwel getemperd wanneer ik merk hoe lobbyisten van olie-

staten die over eigen fossiele brandstoffen beschikken, is dat

Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s). Nu zitten we

maatschappijen onder anderen Amerikaanse politici ‘kopen’. De

lastiger. Niet toevallig kant Polen met zijn steenkoolreserves

binnen de Verenigde Naties (VN) opgescheept met zeventien

noodzakelijke transitie naar een koolstofarme economie weten

zich fel tegen een snelle transitie binnen de EU. Een zeldzame

van die Sustainable Development Goals”, grapt Jeffrey Sachs. Zicht-

zij zodoende serieus te vertragen. Ook regio’s of landen die fos-

positieve uitzondering blijkt aardolie- en gasproducent Noor-

baar vermoeid maar bijzonder warmhartig geeft de Amerikaan

siele brandstoffen exporteren, staan op de rem. Zo blijven meer-

wegen. Ondanks aanzienlijke voorraden trekt Oslo de kaart

tekst en uitleg bij zijn – en bij uitbreiding onze – duurzame toe-

dere gebieden in het ‘groene’ Duitsland verslaafd aan bruinkool.”

van waterkrachtcentrales. Hierdoor evolueert het Scandinavi-

JORIS DELPORTE

sche land zelfs tot een exporteur van elektriciteit.”

komstplannen. “Van studenten verlang ik dat ze de SDG’s vanbuiten kennen en van politici met visie verwacht ik eigenlijk hetzelfde. Het gaat dan ook om wegwijzers naar een betere wereld waarin tegen 2030 sociale rechtvaardigheid, duurzaamheid en economische groei hand in hand gaan, dankzij deugdelijk bestuur. De uiteenlopende ambities zijn kernachtig geformuleerd:

“We souperen ons ‘koolstofbudget’ te snel op.”

“(Denkt na) Reële vooruitgang vereist eveneens samenwerking die het oude continent overstijgt. Voor zowel zonne- als windenergie liggen kansen in de Sahara en het Midden-Oosten. Met name Duitse bedrijven hebben daarom het Desertec-initiatief gelanceerd om Europa te voeden met duurzame energie. Een belof-

‘geen armoede’, ‘geen honger’, ‘kwaliteitsonderwijs’, ‘ongelijk-

tevol megaproject dat tot mijn spijt nooit is gerealiseerd, omdat

heid verminderen’, maar ook ‘waardig werk en economische groei’. Een totaalproject in het belang van allen; in opvolging van

“Dergelijke vertragingsmanoeuvres zijn wraakroepend omdat

partners afhaken. Bij hun beslissing speelt de vrees mee afhan-

de minder allesomvattende Millenniumdoelstellingen.”

we in een race tegen de klok verwikkeld zijn. Indien we de op-

kelijk te zijn van ‘instabiele regio’s’ voor elektriciteitsvoorzie-

warming nog hopen te beperken tot maximaal 2 graden boven

ning. Een verkeerde houding, want een project van die grootte-

Aan de basis van de SDG’s ligt het besef dat we planetary

het pre-industriële niveau – zoals we ruim twee jaar geleden

orde garandeert net stabiliteit in de betrokken landen.”

boundaries onvoldoende respecteren. Onder meer de

collectief hebben afgesproken in Parijs – rest ons een tijdsven-

grens voor CO2 in onze atmosfeer is ernstig over-

ster van nauwelijks anderhalf decennium. Wij souperen ons

Toont de EU voldoende slagkracht?

schreden. Valt die schade nog te beperken?

wereldwijde ‘koolstofbudget’ (hoeveel CO2-uitstoot nog mogelijk

“Wat de genoemde energieproblematiek betreft, mis ik een ambi-

“Technologisch zijn we perfect gewapend om klimaatverande-

is zonder het Akkoord van Parijs te schenden, nvdr) te snel op. Met

tieus totaalplan. En zoiets blijft niet louter achterwege door tegen-

ring tegen te gaan. De mogelijkheden zijn immens, van zonne-

mogelijk rampzalige gevolgen. Indien we die planetary boundary

kanting van enkele lidstaten. Een zeker gebrek aan daadkracht is

energie over elektrische voertuigen tot klimaatneutrale steden.

nog meer overschrijden, lijken stijgende zeeniveaus, extreme

mee te wijten aan de huidige structuren. Daarom ben ik bepaalde

Bovendien dalen de kosten voor tal van oplossingen en liggen bij-

weerfenomenen, misoogsten en conflicten onvermijdbaar.”

voorstellen van de Franse president Emmanuel Macron wel gene-

“De Pontificia accademia delle scienze staat symbool voor het katholieke streven om geloof en wetenschap te verzoenen”, stelt Jeffrey Sachs. © uant werpen

BIO Harvard University-alumnus Jeffrey David Sachs (1954) schopt het op zijn 28ste al tot hoogleraar economie. Momenteel is hij verbonden aan het Earth Institute van Columbia University in New York. De Amerikaan heeft met zijn academische expertise meerdere communistische landen begeleid tijdens hun overstap naar een markteconomie. Voormalig secretaris-generaal van de VN Kofi Annan benoemt hem begin deze eeuw tot speciaal adviseur. Onder diens Zuid-Koreaanse opvolger Ban Ki-moon drukt Sachs zijn stempel op de Millenniumdoelstellingen. Tegenwoordig adviseert hij de Portugese VN-voorman António Guterres rond 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen. Zijn bekendste boeken hebben de status van klassiekers in hun genre: The End of Poverty, The Price of Civilization en The Age of Sustainable Development. (JD) 

jeffsachs.org


TERTIO

11 april 2018

je niet op cynisme”

  15

Jeffrey D. Sachs, The Age of Sustainable Development, Columbia University Press, New York, 544 blz.

gen. ‘Benoem een Europese superminister van Financiën’, ‘voorzie

ven daalt sinds de jaren 1970 en dat heeft alles te maken met auto-

allerminst. Maar vanaf de Cubacrisis in oktober 1962 ontpopt hij

in een begroting voor de eurozone’ waarmee je grote infrastruc-

matisering; de Chinezen treft daar opnieuw geen schuld. Tot slot

zich tot een staatsman. Terwijl zijn militairen aansturen op acties

tuurprojecten realiseert. Het klinkt me als muziek in de oren.”

rekent de man in het Witte Huis op tactieken uit zijn vorige pro-

– die vast resulteren in een kernoorlog – weet hij zich mentaal te

fessionele leven als vastgoedmagnaat. Of bluffen op het hoogste

verplaatsen in Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov (1894-1971, nvdr).

politieke niveau goede ‘deals’ oplevert, is echter twijfelachtig.”

Plots beseffen de gezworen vijanden hoe onzinnig het is dat kern-

Is armoedebestrijding een haalbare kaart?

machten voor een onmogelijke keuze staan tussen een vernede-

“Het verheugt me dat een oud toekomstvisioen van mijn Britse vakgenoot John Maynard Keynes (1883-1946, nvdr) mogelijk uit-

U bent te gast geweest bij de Pauselijke Academie

rende aftocht of een regelrechte kernoorlog. Beide opponenten

komt in de volgende vijftien jaar en wel op een schaal die hij nooit

voor de Wetenschappen tijdens sessies over

zoeken een compromis, waarna JFK er met zijn redevoeringen

voor mogelijk heeft gehouden. Volgens zijn voorspelling uit 1930

klimaatverandering. Toont u begrip voor

in slaagt de Russische vijand voor modale Amerikanen opnieuw

volstaan technologische innovatie en alle resulterende producti-

katholieke klimaatsceptici?

een menselijk gelaat te geven. Zijn voornaamste argument daar-

viteitswinsten om de levensstandaard tegen 2030 voldoende te

“Nee. Binnenkerkelijke critici van paus Franciscus dienen hun

bij is onklopbaar in zijn eenvoud: beide blokken bestaan finaal uit

verhogen in de economisch sterkste landen. Sinds ruim drie de-

ecologische en theologische kennis bij te spijkeren. Zijn groene

medemensen die naar vrede verlangen. Meteen maakt hij met

cennia is die prognose uitgekomen en misschien volgt nu de rest

encycliek Laudato Si’ steunt ontegensprekelijk op solide weten-

die vernieuwde goodwill het Partial Test Ban Treaty mogelijk dat

van onze aarde. Alleen jammer van twee zorgenkinderen: Sub-

schap. Punt. Het Vaticaan en bevoegde Pauselijke Academies

nucleaire testen verregaand aan banden heeft gelegd.”

Sahara-Afrika en enkele zuidelijke gebieden in Azië.”

vragen aan topspecialisten, onder wie Nobelprijswinnaars, om zich te buigen over de uitdagingen voor mens en milieu. Die in-

(Denkt na) “Ik zie in zijn voorbeeld het bewijs dat je de maatschappij

Die extreme armoede analyseert u in The End

stellingen staan symbool voor het traditionele katholieke stre-

van morgen niet bouwt op cynisme. Daarvoor heb je geïnspireerde

of Poverty aan de hand van clinical economics.

ven om geloof en wetenschap te verzoenen. Een goede zaak,

medemensen met een gewaagde visie nodig die anderen weten te

Zoals een arts probeert u op basis van alle relevante

want beide polen zijn belangrijk. Wat baat het – om even Lau-

mobiliseren. JFK past in dat verband de bekende gedachte van de

factoren een betrouwbare diagnose te stellen.

dato Si’ te citeren – dat wetenschappers oplossingen aanrei-

oud-Griekse denker Archimedes toe op politieke idealen. Krachtige

Waarom zijn zoveel Afrikaanse economieën ziek?

ken als mensen ‘de grote motivaties vergeten die het samenle-

ideeën hebben een hefboomeffect: ze zetten zaken in beweging.”

“Sommigen vergeten voor het gemak de historische oorzaken.

ven, offers en goedheid mogelijk maken’?”

Wanneer Afrika is opgedeeld – onder meer tijdens de Conferentie van Berlijn in 1884-1885 –, zijn veel gebieden veeleer arbitrair afge-

“Net die boodschap heeft Franciscus overtuigend uitgedragen. Zijn

bakend zonder kustlijn. Maar elke econoom snapt hoe zonder ha-

pleidooi voor zowel menselijke waardigheid als een voorkeursoptie

ven ontwikkeling moeilijker is. Daarenboven hebben koloniale mo-

voor de armen klinkt overtuigend. Indien sommige Amerikaanse

gendheden zonder overleg of visie korte spoorlijnen aangelegd,

gelovigen daarvoor liever doof blijven, zie ik daarin de invloed van

waardoor een volwaardig spoornet ontbreekt. Die historische han-

evangelicals voor wie rijkdom een blijk is van Gods genade. In de Bij-

dicaps blijven Afrikanen parten spelen. Toch houdt de geschiedenis

bel staat nergens: ‘ga heen en vermenigvuldig uw rijkdom’ (lacht).”

“Encycliek Laudato Si’ steunt op solide wetenschap.” U hebt hier aan de UAntwerpen lovend

geen lotsbestemming in. Gerichte investeringen in landbouw, onderwijs, transportinfrastructuur en elektriciteit helpen straat-

Is elke kapitalist een slechte katholiek?

gesproken over uw echtgenote, pediater

arme landen op de onderste sport van onze ‘ontwikkelingslad-

“Hoe gelovige tegenstanders van duurzame ontwikkeling hun

Sonia Ehrlich Sachs. Hoe sterk is de

der’. Meestal klimmen ze vervolgens op eigen kracht hogerop.”

politieke overtuiging rijmen met de sociale leer is me in elk ge-

vrouw achter deze sterke man?

val een raadsel. Hun instelling vloekt met de wijsheid van Sint-

“Sinds lang bewonder ik artsen voor hun vermogen complexe

Ambrosius waaraan paus Paulus VI refereert in zijn encycliek

situaties te beoordelen. Zij zijn doordrongen van het besef dat

Populorum Progressio: ‘Gij schenkt aan de arme niet van uw ei-

veel ziektes geen eenduidige oorzaak hebben. Ook schrijven

gen bezit, maar gij schenkt hem terug wat hem toebehoort’.”

zij bezwaarlijk aan meerdere patiënten dezelfde behandeling

“Met handelsbarrières red je geen banen.”

voor, zonder aandacht voor individuele factoren. Welnu, om de Aan de katholieke president John Fitzgerald Kennedy

maatschappelijke malaise te verhelpen, volstaan evenmin sim-

(1917-1963) heeft u het boek To Move the World.

plistische diagnoses – ‘corruptie verziekt alles’ – of eenzijdige

JFK’s Quest for Peace gewijd. Vanwaar dat thema?

redmiddelen – ‘snijd in overheidsuitgaven’. Adepten van clinical

Daarmee raakt u het meest omstreden

“In de politiek merk ik vandaag bitter weinig leiderschap. Mis-

economics beseffen hoe alleen een zorgvuldig onderzoek en re-

punt van uw project aan, de financiering.

schien is dat typisch in deze tijden van Twitter en Instagram;

medies op maat zieltogende economieën gezond maken.”

Hebben we tien jaar na een diepe crisis

iedereen is een volger. Ook deze generatie politici volgt vooral

voldoende middelen voor grootse plannen?

peilingen en laat zich leiden door sentimenten in de samenle-

“Naast die professionele inspiratie apprecieer ik haar persoon-

“Dat deuntje hoor ik in alle talen en op elk continent. De SDG’s zou-

ving. Maar de weg naar een duurzame toekomst is nog lang en

lijke inzet voor de volksgezondheid. Tegenwoordig helpt zij niet

den ‘onverenigbaar zijn met economische groei’ of ‘van weinig re-

bochtig; vandaar hebben we nood aan inspirerende figuren die

langer uitsluitend kinderen, maar complete bevolkingsgroe-

aliteitszin getuigen’. In The Age of Sustainable Development probeer

mee de goede richting wijzen. Kennedy is in deze een model,

pen, onder meer in Afrika. Het Millennium Villages Project (arme

ik dat soort vooroordelen te weerleggen. Zonder ‘de plot’ van mijn

want hij heeft een koers uitgestippeld richting vrede.”

proefdorpen waar de Millenniumdoelstellingen zijn toegepast, nvdr) is mee dankzij haar gerealiseerd. En momenteel trekt ze aan de

boek te verklappen: duurzame ontwikkeling is haalbaar en betaalbaar. Of toch voor wie redeneert als een macro-econoom (lacht);

Waaraan denkt u dan precies?

kar voor SDG nummer 3 ‘goede gezondheid en welzijn’. Steeds

forse inspanningen voelen minder zwaar zolang we groeien.”

“Voor een goed begrip, hij is geen levende heilige geweest. Tijdens

meer proberen we onze gedeelde ambities samen waar te ma-

zijn inloopperiode als president schuwt JFK de oorlogsretoriek

ken. Collaboration is crucial, op alle niveaus (glimlacht).”

“Wat we beogen met SDG’s is niets minder dan bouwen aan de duurzame, inclusieve wereld van morgen. En wie bouwt, geeft geld uit. Armoedebestrijding is relatief goedkoop, infrastruc-

herverdeling zonder belastingsverhogingen.”

Enige oplossing voor “wicked problems” is samenwerking

Donald Trump heeft het vuur geopend in een mogelijke

De UAntwerpen heeft zijn onderzoekers en studenten verwend met een masterclass van Jeffrey Sachs over diens werk The

handelsoorlog. (De Chinese reactie is kort na dit interview

Age of Sustainable Development. Voorafgaand aan die geëngageerde lezing door de master himself is rector Herman Van Goet-

gevolgd). Gaat uw president hier de mist in?

hem uitvoerig ingegaan op de verdiensten van zijn hoge gast. “Sachs pakt met al zijn kennis, ervaring en positivisme uiterst

“Ja, en zijn blunder verbaast me niet in het minst. Concreet maakt

complexe issues aan. Hij probeert zowel extreme armoede als de achteruitgang van ons leefmilieu een halt toe te roepen en

hij drie denkfouten. Zo verwijt hij China en andere exportnaties

zodoende van deze wereld een betere plek te maken. Soms is hij weggezet als een dromer. Onterecht, want de geschiedenis

het enorme Amerikaanse handelstekort. Fout gewoon; de echte

leert hoe weinig onderzoekers in die mate een verschil maken”, heeft Van Goethem, zelf een historicus, betoogd. “Politici, on-

reden begrijpt elke eerstejaarsstudent: de VS bestelt danig veel

dernemers en lokale gemeenschappen weet hij van zijn praktische, haalbare doelen te overtuigen. Bovendien toont hij zich

importgoederen en spaart onvoldoende. Vervolgens is het een

een groot pleitbezorger van interdisciplinariteit en samenwerking. Sachs is gespecialiseerd in ‘wicked problems’, waarvoor geen

misvatting dat je met handelsbarrières banen redt, tenzij op

wonderoplossingen bestaan. Samenwerking is zijn ordewoord, voorbij de grenzen van landen of academische disciplines.” (JD)

tuurprojecten veel prijziger. Daarnaast is de potentiële inbreng van marktpartijen aanzienlijk, zeker voor duurzame energie. Tot slot is er binnen menig rijk land, de VS op kop, enige marge voor

korte termijn. De werkgelegenheid in Amerikaanse staalbedrij-

Interview Jeffrey Sachs  

Jeffrey sachs in "Tertio"

Interview Jeffrey Sachs  

Jeffrey sachs in "Tertio"

Advertisement