Issuu on Google+

M aga z i n e ov e r C O 2 r e d u c t i e e n r e st wa r m t e g e b ru i k

N u mm e r 6 , j u n i 2 0 1 2

Nieuwe Warmteweg voor Rotterdam Compost, warmte, biogas, CO2 en water uit GFT Warmtetransportleiding Diemen – Almere gereed Eerste Nederlandse proefproject TwinPipe geslaagd

Stadswarmte winst voor het klimaat


LOGSTOR I ES • i n h ou d

Als leverancier van buizen en pijpleidingen worden wij regelmatig geconfronteerd met de uitdrukking ‘in de pijplijn zitten’, zowel letterlijk als figuurlijk. Het gezegde geeft aan dat iets in voorbereiding is en binnenkort waarschijnlijk wordt uitgevoerd. Dat is zeker van toepassing op de aanleg van ‘De Nieuwe Warmteweg’ tussen AVR Rozenburg en de stad Rotterdam. Na vele jaren van studie en overleg, oftewel de bekende pijplijn, heeft de gunning van dit project begin dit jaar eindelijk zijn beslag gekregen. Bijna 50.000 huishoudens in Rotterdam gaan vanaf eind 2012 profiteren van het enorme potentieel aan warmte dat vrijkomt bij het verbranden van afval. Het is een grote stap waarop velen uit de warmtewereld lang hebben gewacht. Ik ben er trots op dat LOGSTOR een bijdrage aan dit mooie project mag leveren en mijn felicitaties zijn er voor Co Hamers en zijn team bij Warmtebedrijf Rotterdam. In Logstories leest u een interview met hem.

Na jaren van voorbereiding en

Ook de aanleg van de grote warmtetransportleiding onder water tussen Diemen en Almere is een project dat zes jaar lang ‘in de pijplijn’ heeft gezeten. Inmiddels is de verbinding gerealiseerd en nadert het project zijn voltooiing. In dit nummer leest u meer over het verloop en blikt Gert Bonder, projectleider bij A. Hak Leidingbouw kort terug. Minstens zo innovatief zijn ook de ontwikkelingen bij De Meerlanden uit Rijssenhout. Willem Elsinga vertelt over de meervoudige benutting van afvalstromen. Verder presenteren wij u het eerste proefproject met de LOGSTOR TwinPipe en leest u meer over de uitbreiding van onze trainingsfaciliteiten in Hoofddorp.

Warmtebedrijf Rotterdam, legt

Tenslotte nog het volgende. Uit recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat de hoeveelheid benutte duurzame warmte het afgelopen jaar met 7% is toegenomen, van 34,6 PJ in 2010 naar 37,1 PJ in 2011. Het meeste is afkomstig van biomassa en een forse groei is opgetreden bij de warmte afkomstig van afvalverbrandingsinstallaties. Laten we deze stijgende lijn voortzetten met z’n allen. Het mooie weer heeft wat mij betreft dit voorjaar al te lang ‘in de pijplijn’ gezeten, dus ik wens u een zonnige en warme zomer toe. Veel leesplezier.

overleg is de kogel door de kerk, Rotterdam krijgt een warmtenet. Dankzij deze ‘Nieuwe Warmteweg’ worden vanaf eind 2013 een groot aantal huishoudens en bedrijven in hartje stad verwarmd met restwarmte die vrijkomt bij industriële processen in de haven. Co Hamers, Directeur uit wat de aanleg betekent voor Rotterdam. “Het project is van groot belang voor Rotterdam, maar ook voor de hele regio Rijnmond. Het draagt immers bij aan een gezonde lucht door een flinke besparing op de uitstoot van CO2. Het verbeteren van de luchtkwaliteit is een belangrijk thema in de regio en één van de speerpunten van het Rotterdam Climate Initiative”, aldus Hamers. “Veel partijen zien dit belang in en steunen ons. Het Warmtebedrijf is er trots op dat de Gemeente Rotterdam, E.ON Benelux, de provincie Zuid-Holland en Woonbron aandeelhouder zijn en dat AVR-Van Gansewinkel, E.ON Benelux, Nuon, leverancier c.q. afnemers van de warmte zijn.”

Win-win situatie Hendrik Jan Kors Directeur LOGSTOR Nederland, hjk@logstor.com

Inhoud 2. Co Hamers vertelt over realisatie Nieuwe Warmteweg 4. De Meerlanden benut gft-afval optimaal 6. Warmtetransportleiding Diemen – Almere gereed 7. Eerste ervaring met TwinPipe in Nederland 8. Trainingsfaciliteiten LOGSTOR uitgebreid

2

Veel eerdere pogingen om dit project van de grond te krijgen, zijn mislukt. Op de vraag waarom het nu wel gelukt is, heeft Hamers een duidelijk antwoord: “Alle betrokkenen betreuren het dat het niet eerder gelukt is, het is immers een mooi idee. Maar om van een idee een slagend project te maken, heb je meer dan alleen enthousiasme nodig. Er is veel overlegd en gerekend en uiteindelijk is ook de financiering rondgekomen. Het project heeft in haar huidige vorm een duidelijke business case, dat wil zeggen: het levert naast milieuwinst ook een economische winst op. Winwin voor alle betrokken partijen. Dat is een belangrijk uitgangspunt voor het welslagen van een dergelijk groot en duurzaam project.”


N I E UWE WA R M TE WEG • LOGSTOR I ES

“Medio of eind 2013 verwachten wij ‘De Nieuwe Warmteweg’ in gebruik te kunnen nemen. Dit is de naam die burgemeester Aboutaleb in januari 2012 aan het project gaf en die wij met trots dragen.” Co Hamers Materiaalopslag van leidingen DN 500/710 bij AVR Rozenburg

Nieuwe Warmteweg voor Rotterdam Beschikbare capaciteit Het warmtenet heeft straks een capaciteit die overeenkomt met het warmteverbruik van circa 50.000 huishoudens. Is dat de maximale capaciteit? “Dit is wat ons betreft nog maar het begin”, stelt Hamers. “Deze capaciteit gaat niet 1-op-1 over 50.000 huishoudens: het Maasstad Ziekenhuis neemt natuurlijk een grotere hoeveelheid warmte af dan één huishouden. Als het net er straks ligt, dan zien wij voor de toekomst nog vele mogelijkheden. AVR-Van Gansewinkel is vooralsnog de enige leverancier aan het warmtenet. De meerwaarde is echter dat het net kan aansluiten op de

bestaande infrastructuur voor stadsverwarming en dat ook andere bedrijven langs de gehele route warmte kunnen afnemen of leveren. Daarnaast kan het netwerk in de toekomst worden gekoppeld aan andere duurzame energiebronnen, zoals aardwarmte, biomassa en zonne-energie.”

Werk in uitvoering Hoofdaannemer Visser & Smit Hanab is dit voorjaar gestart met de werkzaamheden. Daarnaast voeren Eneco en Nuon werkzaamheden uit om de warmte vanaf het netwerk verder te distribueren. De aanleg zal zeker impact hebben op de omgeving.

Hamers: “Wij kunnen niet ontkennen dat de omgeving zal merken dat het warmtenet wordt aangelegd. Maar wij kunnen er wel zo zorgvuldig mogelijk mee omgaan. Wij hebben al een jaar lang nauw contact met diverse stakeholders langs de route, zoals de deelgemeenten, maar ook vertegenwoordigers van omwonenden en ondernemersverenigingen. Natuurlijk doen we er alles aan om omwonenden op verschillende manieren goed te informeren. Het Warmtebedrijf neemt ook contact op met de scholen langs de route. Wij zien het als een kans om jongeren te informeren over CO2 en restwarmte.”

Het leidingnet bestaat uit 26 kilometer ondergrondse pijpleiding inclusief bijbehorende installaties, zoals warmteoverdracht- en pompstations. Het tracé loopt van de afval- en energiecentrale van AVR-Van Gansewinkel in Rozenburg tot aan het Maasstad Ziekenhuis en de Wilhelminapier in hartje stad en ligt minimaal een meter onder de grond. De buizen voor het leidingnet worden geproduceerd door LOGSTOR in Polen en voor de waterkruisingen door FW Fernwärme Technik GmbH, in Nederland vertegenwoordigd door LOGSTOR. De productie en levering van de leidingen DN 500 mm, DN 400 mm en DN 300 mm is inmiddels in volle gang. 3


De Meerlanden benut gft-afval optimaal

Compost, warmte, biogas, CO2 en water uit GFT De Meerlanden heeft een duidelijke doelstelling: het creëren van een samenleving met 100% recycling. Het bedrijf wil het leveren en gebruiken van groene energie en warmte een impuls geven en adviseert over efficiënte en duurzame afvalinzameling, -verwerking en –scheiding. Het vergisten en composteren van gft-afval is een belangrijke activiteit waarmee De Meerlanden werkt aan haar doelstelling. Onafhankelijk adviseur Willem Elsinga vertelt over de stappen die De Meerlanden hierin zet. Groente-, fruit- en tuinafval wordt in Nederland vanaf 1994 aan de bron gescheiden. Sinds 2007 is De Meerlanden bezig met onderzoek naar het verduurzamen van het verwerken van afval. Vanaf dat moment is gewerkt aan de installatie voor het vergisten van gft-afval, waarbij verschillende producten vrijkomen die weer een nieuwe bestemming krijgen. Willem Elsinga van bureau Beleidsplanning & Advies adviseerde het bedrijf bij de ombouw van een simpele composteer­ installatie tot een unieke installatie die gft-afval meervoudig benut. “Gft-afval 4

wordt steeds vaker vóór het composteren vergist. Daaruit ontstaat biogas. Van het biogas kun je elektriciteit of groengas maken en dat wordt geleverd aan het elektriciteitsnet of het gasnet. Zo ontstaan er dus al twee producten, compost en elektriciteit óf gas.”

Afval optimaal benut “Het bijzondere en tegelijkertijd unieke van het project bij De Meerlanden is, dat er daarnaast nog drie producten uit het afval benut worden”, vervolgt Elsinga. “CO2 uit biogas en warmte uit de broeiwarmte van de compostering

wordt gebruikt voor de glastuinbouw. Daarnaast benut De Meerlanden water uit de gecondenseerde proces­ lucht voor de veegwagens en andere toepassingen in het bedrijf. Hiermee haalt De Meerlanden al het mogelijke uit gft-afval. Dit betekent optimaal hergebruik en een optimaal ecologisch rendement, dat bovendien economisch verantwoord is.”

Succesfactor De Meerlanden werkt lokaal samen met buurtbewoners, overheden en bedrijven. Zo streeft het bedrijf er naar


DE M E E R L A NDE N • LOGSTOR I ES

“De toepassing van warmte- en CO2levering in de omgeving van De Meerlanden is uniek. Wij zien echter ook voor veel andere gft- en groencomposteerprojecten afzetmogelijkheden voor warmte.” Willem Elsinga

Bio opwerkingsinstallatie bij De Meerlanden

Kort curriculum

Willem Elsinga heeft diverse functies bekleed in de levensmiddelenindustrie. Hij stond aan de wieg van de bouw van composteringsinstallaties en de eerste gft-vergistingsinstallatie in Nederland. Elsinga was bestuurslid van de Vereniging Afvalbedrijven en voorzitter van de sector composteren. Met zijn eigen advies- en onderzoeksbureau Elsinga Beleidsplanning en Innovatie houdt hij zich vanaf 2005 bezig met proces- en productontwikkeling, beleidsplanning en innovatie in de afvalsector. Voor meer informatie: www.beleidsplanning.nl.

in de regio de sociale, economische en ecologische kringloop goed sluitend te maken. De vrachtwagens die het afval ophalen, rijden bijvoorbeeld klimaatneutraal op groengas uit de eigen centrale. De directie van De Meerlanden heeft vanaf het begin Stallingsbedrijf Glastuinbouw Nederland (SGN) bij de plannen betrokken. Dat is volgens Elsinga één van de belangrijke succesfactoren. “Het project is opgezet vanuit het perspectief van en in samenwerking met de afnemers van de te produceren warmte, CO2 en groengas. En ook al zijn de mogelijkheden voor de toepassing van warmte- en CO2-levering in de omgeving van De Meerlanden uniek, wij zien voor veel andere gft- en groencomposteerprojecten ook afzetmogelijkheden voor warmte.”

Stapsgewijs Het is belangrijk dat een project goed afgebakend is en wordt onderverdeeld in verschillende stappen. Elsinga: “Eerst is de oude compostering in de open lucht vervangen door tunnelcompostering. Als pilot is toen gestart met de levering van

warmte aan de glastuinbouw. Daarna is de vergisting van gft voorgeschakeld met levering van groengas aan het gasnet.” Het project bevindt zich op dit moment in de afrondende fase; meerdere hectaren glastuinbouw zullen worden voorzien van warmte vanuit compostering en van CO2 uit biogasopwekking. Inmiddels betrekt een tuinder zijn warmte van De Meerlanden. VB Projects heeft daarvoor een door LOGSTOR geleverde distributieleiding aangelegd.

Professionele samenwerking In de afgelopen jaren heeft niemand bij De Meerlanden stilgezeten. Verschillende hobbels zijn genomen, zoals een tijdelijke bouwstop. “Doordat elk probleem is opgepakt als uitdaging, zijn we er goed doorgekomen. De bouwstop heeft gezorgd voor een vertraging van een half jaar. Dat betekende tegelijkertijd dat wij de ruimte hadden om betere subsidiemogelijkheden te benutten.” Elsinga vertelt dat de samenwerking met leveranciers zeer professioneel is en dat gewerkt wordt met een sterke focus op interfaces tussen de leveran-

ciers. “Goede contracten zijn belangrijk, maar daarnaast natuurlijk ook de samenwerking op basis van wederzijds vertrouwen en respect binnen het projectteam.”

Proces optimaliseren Voor de toekomst wil De Meerlanden het hele proces van vergisten en composteren blijven optimaliseren. De verwachting is dat in de komende periode uitbreiding plaatsvindt van de CO2- en warmtelevering naar de glastuinbouw. “Voor de komende jaren denken wij dat het leveren van broeiwarmte uit composteringen steeds vaker voor gaat komen”, aldus Elsinga. “Met mijn adviesbureau vraag ik al enkele jaren aandacht voor dit voor velen onbekende fenomeen. Wij zien de bekendheid en de belangstelling daarvoor hand over hand toenemen. De vraag naar energie neemt wereldwijd alleen maar toe en de beschikbaarheid van fossiele brandstoffen neemt steeds verder af. Die schaarste zorgt voor stijging van de prijzen. Door het inzetten van afval voor energieopwekking kunnen grondstoffen en fossiele energie op een economisch en ecologisch verantwoorde manier vervangen worden.”

5


LO GSTOR I ES • D I EM E N - A L M E R E

Warmtetransportleiding Diemen - Almere gereed Vorig jaar zomer startte A. Hak Leidingbouw met de aanleg van een 8,5 kilometer lange warmtetransportleiding onder het IJmeer door. Ruim een jaar later stroomt er warmte door de leidingen en verkeert het project in de afrondende fase. Dit in alle opzichten unieke project zorgt ervoor dat 11.000 woningen in de wijk Almere Poort nu duurzaam verwarmd worden met warmte uit de nieuwe elektriciteitscentrale in Diemen. Projectleider Gert Bonder van A. Hak Leidingbouw kijkt met trots terug op het gerealiseerde project. “Je mag gerust stellen dat wij samen met Martens en Van Oord en FW Fernwärme Technik met dit project een huzarenstukje hebben geleverd. De aanleg van het leidingwerk was een zeer uitdagende klus waarin diverse technische hoogstandjes gerealiseerd zijn. Op de bodem van het IJmeer hebben wij de langste staalin-staalleiding aangelegd. Een staalin-staalleiding is niet nieuw, ook het leggen van leidingen onder water is niet nieuw. Wel nieuw is de combinatie van deze verschillende elementen.”

gekruist. Met name de laatste HDboring bij Almere vormde een uitdaging. Je hebt daar te maken met hoogteverschillen in het achterland. Dankzij een innovatieve verhoogde kuip, hebben wij ervoor gezorgd dat het achterland niet onderliep. Voor de aanleg van de transportleiding is op het water een speciaal lasponton ingericht. Daarop is een begeleidingsconstructie aangebracht om de leidingen uit het water te liften en zodanig te fixeren dat een stabiele werkomgeving is gecreëerd. Na uitvoering van alle laswerkzaamheden, de kwaliteitscontrole en het bekleden van alle lasnaden, hebben wij de leidingen aansluitend afgezonken”, vertelt Bonder.

Bijzondere boring Voor de aanleg is eerst een leidingtracé uitgebaggerd, waarna lange pijpstrengen van 500 tot 800 meter te water zijn gelaten en aan elkaar zijn gelast. Deze zijn vervolgens in de sleuven gelegd. “Wij hebben een aantal horizontaal gestuurde boringen uitgevoerd. Bij een HD-boring hebben wij ook de vaargeul

Voorspannen Technisch lag de uitdaging ook in de spanningen die optreden in de leidingen door uitzetting bij opwarming. De binnenleiding wordt namelijk warm, terwijl de buitenleiding koud blijft. Hierdoor ontstaan grote krachten. Om deze krachten niet te groot te laten worden,

Werkponton voor het uitvoeren van voorspan- en laswerkzaamheden op het IJmeer.

hebben de leidingen tijdens de constructie een speciaal proces ondergaan. Bonder: “Bij dit voorspannen wordt de buitenleiding dusdanig ingedrukt dat de leiding uiteindelijk bij 70ºC spanningsvrij is. Bij een maximale bedrijfstemperatuur van 140ºC worden de spanningen dan niet te groot. Ook dit is heel goed verlopen en heeft eigenlijk 100% goed gefunctioneerd.”

Constructieve samenwerking Al terugkijkende is Bonder zeer tevreden over het verloop van het project. “A. Hak was als hoofdaannemer verantwoordelijk voor het complete werk. Martens en Van Oord heeft het baggerwerk op het water uitgevoerd en FW Fernwärme leverde de staal-in-staal leidingen. De samenwerking tussen deze drie partijen is heel positief verlopen. Op een constructieve en coöperatieve manier hebben wij deze klus echt met z’n drieën geklaard. Ik durf gerust te stellen dat de goede samenwerking tussen alle partijen zeker het succes achter dit werk is”, besluit Bonder. De drie partijen hebben de aanleg van de warmtetransportleiding laten filmen. Deze film is binnenkort gereed. Geïnteresseerden kunnen een exemplaar opvragen bij LOGSTOR.

6


T WI N P I P E • LOGSTOR I ES

Eerste Nederlandse pilot met TwinPipe geslaagd In Nederland is de TwinPipe van LOGSTOR onlangs voor het eerst toegepast bij een pilotproject in Eindhoven. Aannemer Nijkamp heeft in opdracht van ELES (Essent Local Energy Solutions)

In vergelijking met een traditioneel systeem wordt het warmteverlies en de CO2-uitstoot met het LOGSTOR TwinPipe systeem tot wel 50% gereduceerd.

86 nieuwbouwwoningen van ‘Het Groene Hof’ aangesloten op het warmtenet. Over de ervaringen met de TwinPipe vertelt projectleider Ronald Rops. Hoewel toepassing van de TwinPipe in Scandinavië een grote vlucht heeft genomen, is er in Nederland nog niet eerder ervaring met dit systeem opgedaan. Het pilotproject in Eindhoven is geïnitieerd om verschillende alternatieven, nieuwe ontwikkelingen en materialen toe te passen. Dit verhaal gaat alleen in op de ervaringen met de LOGSTOR TwinPipe.

Transport- en ringleiding Bij de pilot is gezocht naar rendabele oplossingen om bestaande woningen aan te sluiten op stadswarmte. Om deze situatie na te bootsen, is de warmteleiding in Eindhoven pas aangelegd nadat alle andere voorzieningen al in de grond zaten. Vanuit het onderstation van ELES heeft Nijkamp een transportleiding gelegd en aangesloten op een ringleiding, die om het gehele woonblok heenloopt. In een later stadium zijn de huisaansluitingen gerealiseerd. De transportleiding is geheel uitgevoerd met TwinPipe, de ringleiding is deels uitgevoerd met TwinPipe. Deze zijn net als de conven­ tionele enkelvoudige buizen geleverd in

lengtes van 12 meter. Er zijn verschillende bochtstukken, verlopen, afsluiters, overgangsstukken en meervoudige T-stukken in het project toepast.

Ruimtebesparend “De TwinPipe is in aanleg een mooi ruimtebesparend systeem”, aldus projectleider Rops van Nijkamp. “Doordat de aanvoer- en retourleiding boven elkaar liggen in één grote buis, kun je toe met een smallere sleuf. Dit is zeker in gebieden met veel infrastructuur een groot voordeel. De aanleg vergt minder handelingen en mankracht. Het aftakken werkt eenvoudiger omdat je op één niveau kunt blijven en met langere lengtes kunt werken. De moffen zijn weliswaar groter, maar omdat je maar de helft van het normale aantal mofverbindingen nodig hebt, neemt de kans op problemen af.”

Precisieklus “Aanleg van de TwinPipe vergt wel extra vaardigheden van de lassers. Bij het koppelen van twee leidingen moeten de buizen in de TwinPipe exact op elkaar aansluiten”, vervolgt Rops. “Het stellen

kost daardoor iets meer tijd, maar als het goed zit kan de lasser ook in één keer twee lassen maken. Ook het inkorten van de componenten is een precisieklusje. In vergelijking met de conventionele buis is de TwinPipe stugger. De geringere natuurlijke buiging zorgt ervoor dat je de buizen minder gemakkelijk onder bestaande kabels en leidingen kunt doortrekken. Het overbruggen van hoogteverschillen door het slapend leggen van de buizen is iets lastiger en vergt een langere aanloop.”

Positief Rops kijkt positief terug op het verloop van de pilot. “Wat mij betreft is de toepassing van de TwinPipe zeker voor herhaling vatbaar. Binnenkort starten wij met een nieuwe pilot waarbij bestaande woningen op het warmtenet worden aangesloten. Ook bij dat project wordt de TwinPipe toegepast. In Scandinavië is de TwinPipe al volop in gebruik. In vergelijking met een traditioneel systeem kun je het warmteverlies en de CO2-uitstoot met het LOGSTOR TwinPipe systeem tot wel 50% reduceren. Dat zegt eigenlijk al genoeg.”

7


LOGSTOR I ES • T R A I N I NG

Trainingsfaciliteiten LOGSTOR uitgebreid

Begin dit jaar heeft LOGSTOR het trainingscentrum in Hoofddorp

Het nieuwe theorielokaal boven de bestaande praktijkruimte.

uitgebreid. Met de realisatie van een nieuw theorielokaal boven de bestaande praktijkruimte beschikt LOGSTOR nu over betere faciliteiten om in Nederland cursussen voor opzichters, uitvoerders en werkvoorbereiders te organiseren. “Deze doelgroep volgt met name een theoretische en praktische cursus, waarin een groot aantal onderwerpen aan de orde komt”, aldus LOGSTOR opleider Marvin Lathouwers. “Naast productkennis, ontwerp, lekdetectie, warmteverliezen, opslag en montage, brengen wij de cursisten ook praktijkgevoel bij. Tot voorkort werd deze cursus voornamelijk in Denemarken georganiseerd. Ik ben heel blij dat wij nu ook in Hoofddorp over de benodigde faciliteiten beschikken.” Leen Pistoor, Beheerder duurzame energie bij HVC heeft onlangs de cursus Stadswarmte LOGSTOR gevolgd. “De combinatie van theorie en praktijk maakte de cursus erg leerzaam”, aldus Pistoor. “Ik leg deze leidingen niet zelf

aan, maar als toezichthouder is het goed als je weet hoe deze leidingen geïsoleerd en behandeld moeten worden. Het is ook prettig dat je voorbeelden uit je eigen praktijk direct kunt bespreken met Marvin, die over ontzettend veel theoretische en praktische kennis beschikt.” LOGSTOR heeft ook het cursusaanbod verder uitgebreid. Lathouwers: “Komend najaar starten wij met de eerste training voor het meten van lekdetectiesystemen. Deze training is bedoeld voor opdrachtgevers, beheerders van leidingsystemen en aannemers. Na afloop van de cursus zijn zij in staat om de aangelegde systemen voor oplevering zelf door te meten en storingen te lokaliseren.”

Sinds kort is de vernieuwde PDA (2.0) opgenomen in de trainingen. Deze PDA 2.0 vereenvoudigt het werk en is praktischer in gebruik. Nieuwsgierig naar de mogelijkheden? Scan bijgaande QR-code en bekijk het filmpje op tablet of smartphone.

Colofon Redactie: LOGSTOR Nederland, Hendrik Jan Kors en Jort van Kruiningen, DeJong&Verder Met medewerking van: Marjolein Boer (Warmtebedrijf Rotterdam), Jet Ceelen (interview Meerlanden)

Fotografie: Warmtebedrijf Rotterdam, De Meerlanden, Nijkamp Aanneming, A.Hak Leidingbouw, LOGSTOR Ontwerp en layout: Nout Design Druk: Spijker drukkerij, Buren

LOGstories is een uitgave van LOGSTOR Nederland. De artikelen in dit magazine zijn ter informatie. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. Overname voor eigen gebruik is toegestaan. Verspreiding alleen na toestemming van LOGSTOR.

LOGSTOR Nederland BV Debbemeerstraat 21 2131 HE Hoofddorp 023 56 32 534 jwk@LOGSTOR.com www.LOGSTOR.com


Logstories no 6 - juni 2012