Page 1

Lees voer Jaargang 14 | nummer 5 | november 2011

Kies voor kwaliteit en duurzaamheid

5

2011


t er dim Inum n r

12 Op de cover

20 Het meest voorkomende probleem bij jonge kalveren is diarree

D e Heus 路 l eesvoer 5 | november 2011

d

v

e

e

r

k

e

n

15 16 24 26

s

Onderzoek naar klauwproblemen bij zeugen 8 Bedrijfs all in - all out meer duurzaamheid 10 Probleemloos spenen van biggen 18 Meer aandacht voor voeding 20

p

2

n

Duurzaam boeren betekent attent zijn Snel ingrijpen bij diarree Rantsoeneffici毛ntie direct in beeld Slechte zomer geeft taaie kuilen

v a

Ook de legpluimveehouderij werkt aan duurzaamheid

U vindt alles over Leesvoer ook op internet. Ga naar www.de-heus.nl

u

l

u

i

m

v

e

e

Oog voor elk detail 6 R in de maand: rust in de regeling 9 Voeding houdt de lever gezond 22 Nieuwe analysemethode voor coccidiose 28

a

l

g

e

m

e

e

n

Bekwame vakmensen en medewerkers 4 Op weg naar duurzaamheid 12 Ruime opzet voor nieuwe rundveestal 14 Duurzame stal, voorzien van toilet 30

16

Welkom Ontmoet De Heus Bedrijf en gezin

3 11 17


Welkom ! Van de redactie

Augustine van Ree, Marketing & Communicatie } aree@de-heus.nl

Enthousiast

Open dag Lexmond Begin 2012 organiseert De Heus weer een open dag op een melkveebedrijf. De familie Van Zessen in Lexmond heeft een nieuwe stal gebouwd waarin 70 melkkoeien, een melkstal en het jongvee zijn ondergebracht. U bent van harte welkom om deze nieuwe stal te bekijken.

 

VOF Van Zessen Driemolensweg 15 Lexmond Vrijdag 27 januari 13.00 tot 21.00 uur

Meer informatie op onze website Hebt u belangstelling om nog meer stallen van collega veehouders te bezoeken, kijk dan regelmatig op onze website www.de-heus.nl. In de agenda staan van alle diersectoren waar en wanneer open dagen plaats vinden. De agenda vindt u onder de button Nieuwsbox. We voegen regelmatig open dagen toe. Bij de Nieuwsbox vindt u overigens ook ander nieuws van De Heus.

In het kader van het 100-jarig bestaan van De Heus staat in deze Leesvoer een artikel over vier medewerkers van De Heus. Ze hebben verschillende functies, maar wat opvalt is dat ze allemaal even enthousiast zijn over hun werk en over de veehouderij. Ze zijn betrokken bij De Heus en zijn trots op wat ze doen. U als veehouder bent natuurlijk ook betrokken en enthousiast. Dit is een voorwaarde om uw bedrijf in stand te houden en te ontwikkelen. En dat u hier trots op bent is vanzelfsprekend. Een modern veebedrijf gezond houden betekent boeren op het scherpst van de snede. De resultaten gaan elk jaar omhoog. En dan is het plezierig dat de medewerkers van De Heus met u meedenken en net zo bevlogen zijn als u.

colofon

Leesvoer 5 | november 2011 Leesvoer is het huisorgaan van De Heus Uitgever:

De Heus Voeders B.V.

Redactieraad: Patrick van Vugt, Franko van

Lankvelt, Nico Woudenberg,

Augustine van Ree en Joost Belt

Redactieadres: Postbus 396 6710 BJ Ede,

Leesvoer wordt gedrukt op FSC gecertificeerd houtvrij silk mc papier.

telefoon 0318 – 675 497

e-mail leesvoer@de-heus.nl

Productie:

Iris communicatie & reclame,

Lichtenvoorde

Druk:

BDU Barneveld


a

l

g

e

m

e

e

n

Honderd jaar De Heus

Bekwame vakmensen en betrokken medewerkers Dit jaar hebben we in Leesvoer, naar aanleiding van het honderdjarig jubileum, aandacht besteed aan de verschillende aspecten van de onderneming. We sluiten de reeks af met de kern van het bedrijf: de medewerkers. We laten vier medewerkers uit verschillende geledingen van het bedrijf aan het woord.

Bovenal ben ik de voedingsdeskundige Gerrit de Pater heeft liefde voor koeien

Opgegroeid in een tuindersgezin maar met een hart voor dieren, vond Gerrit de Pater een beroep tussen de melkkoeien. ‘Ik ben eerst een paar jaar werkzaam geweest op een melkveebedrijf en werd daarna specialist rundvee’, vertelt Gerrit. ‘Ik ben nog elke dag blij dat ik mijn werk mag doen tussen de melkkoeien. Deze dieren spreken mij enorm aan.’ De veehouder die Gerrit als voorlichter over de vloer krijgt, heeft een bevlogen adviseur op het erf. Hij heeft niet alleen oog voor de koeien, maar praat mee over alles wat zich voordoet op het melkveebedrijf. Hij denkt mee over uitbreidingsplannen, geeft advies over verbetering van de gezondheid en is ook weleens van de partij op de trouwerij van een van de kinderen van de veehouder. ‘Bovenal ben ik toch de voedingsdeskundige’, zegt Gerrit. ‘Een veehouder produceert voor een deel zijn eigen voer en koopt het andere deel in. Het gaat erom dat we hiermee een rantsoen samenstellen waarmee de koe optimaal functioneert en de boer het naar de zin heeft. Dat is elke keer anders. Niet elke veehouder wil hetzelfde. De één streeft naar een hoge productie en de andere kijkt meer naar het financiële rendement. Wat de boer ook wil, ik probeer de gesprekspartner te zijn waar hij wat aan heeft.’ Het mooie van zijn werk vindt Gerrit dat De Heus achter hem staat: ‘Iedereen zet zich in om een uitstekend product te maken waarmee wij de boer op kunnen. Wat heb ik toch een schitterend vak.’ Gerrit de Pater, Rundveespecialist

4

D e Heus · l eesvoer 5 | november 2011


Willy Koolen, Chauffeur

Mooie ritjes ‘Ja, hij is bijna leeg’, meldt chauffeur Willy Koolen, terwijl hij naar de stortput loopt om te controleren of het voer nog steeds stroomt. Geroutineerd maakt hij de wagen leeg en veegt de restjes netjes de put in. ‘Sinds 1975 rijd ik op een kipper’, zegt hij. ‘Ik breng grondstoffen naar de fabrieken en soms van de ene naar de andere, als er ergens te veel is en op een andere plek te weinig. Mooie ritjes. Zo blijven de fabrieken draaien.’ Op dit moment is hij in Utrecht. Hij maakt drie, vier ritten op een dag. Het is al laat, maar Willy heeft een goed vooruitzicht. ‘Naar huis rijden, de sporttas inpakken en dan lekker de sporthal van Keldonk in. Elke week vaste prik.’ De Scania-kipper, nu leeg maar als hij geladen is 52,5 ton, rolt het fabrieksterrein af van locatie Utrecht. Willy steekt de hand op en zet koers naar het zuiden. De dag zit er bijna op.

Mets Elgersma, Bedrijfsleider

Met 18 collega’s houdt Mets Elgersma de productielocatie in Meppel vijf dagen per week continu aan het draaien

Willy Koolen is trots op zijn Scania Super

Wij leveren maatwerk Mets Elgersma is een doorgewinterde productieman met veel ervaring op productielocaties bij De Heus. Hij is bedrijfsleider van de locatie in Meppel. Bij zijn vak hoort dat hij papierwerk doorneemt en vergaderingen bijwoont. ‘Maar het prettigste voel ik mij als ik hier in Meppel direct betrokken ben bij de productie.’ Met een ploeg van negentien man houdt hij de fabriek van maandag tot zaterdagochtend continu aan het draaien. Verbazingwekkend is dat zo’n groot bedrijf als De Heus zo flexibel is. ‘We maken hier meer dan 250 soorten pluimvee- en varkensvoer’, zegt Mets trots. ‘Wist je dat soms veertig procent van onze productie op maandag en vrijdag dezelfde dag wordt besteld en afgeleverd? Dat is pas maatwerk leveren.’ Als zoon van een melkveehouder vindt Mets het jammer dat zijn locatie geen rundveevoer maakt. Maar voor het overige voelt hij zich helemaal op zijn plek. ‘Korte lijnen, snel schakelen, goede organisatie, mensen die allemaal hetzelfde voor ogen hebben en elke dag aan de slag gaan om een uitstekend product te maken waar we met z’n allen helemaal achterstaan.’

Het juiste voer in de juiste silo

Dennis Stuiver ontvangt de orders van klanten en zorgt ervoor dat het voer wordt afgeleverd

‘Ik werk nu ruim twee jaar bij De Heus en het bevalt me uitstekend’, zegt Dennis Stuiver, hoofd Order Entry, in Sneek. Het servicegerichte werken is hem op het lijf geschreven. Dennis en vier collega’s hebben dagelijks contact met klanten van De Heus over de bestellingen. ‘En wij begeleiden de order van bestellen tot en met het afleveren in de silo. Dit doen we in nauw overleg met de productie en planning. Ons werkgebied is Noord-Nederland, Duitsland en Denemarken.’ Het is verantwoordelijk werk. Er mag niets mis gaan. Een kleine vergissing kan tot gevolg hebben dat het verkeerde voer wordt afgeleverd. Dennis en zijn collega’s doen er alles aan om dergelijke fouten te voorkomen. ‘Wij controleren altijd of de bestelling aansluit bij de voorgaande bestellingen van de betreffende veehouder’, zegt hij. ‘Als het nodig is, bellen we de klant terug om te checken of het klopt met wat er besteld is. Mocht er ooit een fout voorkomen, dan zijn we er natuurlijk ook om het probleem zo snel mogelijk voor deze klant op te lossen.’ Dennis is nu helemaal thuis in zijn werk. Aanvankelijk was het lastig. Hij moest veel vaktermen leren kennen. En de Friese taal. ‘Ik kan nu iedereen redelijk goed volgen’, zegt hij. Heel mooi vindt hij de variatie in zijn werk: ‘Je weet ’s ochtends nooit wat er die dag allemaal gaat gebeuren. Dat maakt het zo boeiend en afwisselend.’ Dennis Stuiver, hoofd Order Entry


Fa milie Van B o mm el bouwt plui mv ee bedrij f

Oog voor elk detail

De chauffeur van De Heus levert een nieuwe vracht voer af op het splinternieuwe erf van vleeskuikenhouder Hans van Bommel. Deze ondernemer drukte meer dan gemiddeld zijn stempel op de bouw van zijn nieuwe bedrijf. Hij heeft een heldere kijk op de grote lijnen en combineert dit met een scherp oog voor de details.

Optimaal ingericht; makkelijk en snel lossen van voer

6

D e Heus 路 l eesvoer 5 | november 2011


p

v

l

u

i

m

anuit de auto ziet het bedrijf van de familie

vleeskuikenbedrijf. Ze kunnen wel eens gaan proteste-

Van Bommel er al imposant uit: vier grote

ren. Het is dan maar de vraag of je ooit aan bedrijfsuit-

kuikenstallen strak in het gelid. Op het erf

breiding toekomt. Dus daarom meteen alles bouwen.’

is het geheel nog een stuk indrukwekkender. De

Om te voldoen aan de eis van een emissiearme

vier nieuwe stallen zijn elk 24 meter breed. De tus-

stal, koos Van Bommel voor een warmtewisselaar.

senruimte tussen de stallen is zes meter. Hiermee

Hiermee voldoet hij aan de normen voor de ammo-

komt de totale lengte van het complex op meer

niakuitstoot. Een belangrijk punt is dat de wisselaar

dan honderd meter. In het midden staan vijf voer-

zich terugverdient door de energiebesparing. Elke stal

silo’s van elk 39 ton die in verbinding staan met de

beschikt over een eigen warmtewisselaar, die in een

stallen. Aan de overzijde van de stallen staat een

enorme ruimte staat, die op voorschrift van de ge-

enorm gebouw dat de berging, werkplaats en loods

meente overdekt moest zijn. In de eerste twee weken

bevat. Aan het woonhuis wordt nog gebouwd. Na

van elke ronde gaat alle ventilatielucht door de wisse-

de kerst komt het gezin Van Bommel er te wonen.

laar en wordt de stal verwarmd. Omdat aan het begin van de productieronde de meeste warmte nodig is,

Verplaatsingsregeling

bespaart dit behoorlijk op de verwarmingskosten. Een

Familie Van Bommel kon gebruikmaken van de

belangrijk detail van deze warmtewisselaar is, dat de

Verplaatsingsregeling Intensieve Veehouderij. ‘Ik zag

aansturing geïntegreerd is in de klimaatcomputer. De

aankomen dat ik in de problemen zou komen met

plafonds bestaan uit aluminium platen met bovenop

het natuurgebied in de omgeving’, zegt Hans. ‘Ik heb

een dikke laag glaswol. Daardoor is de verzekerings-

me ingeschreven voor de verplaatsingsregeling, want

premie laag en wordt het plafond niet aangetast door

deze kans krijg je maar één keer in je leven. De be-

tempex-kevers of ander ongedierte. Dit plafond gaat

langstelling voor de regeling was groot. Geleidelijk liep

tientallen jaren mee met behoud van isolatiewaarde.

v

e

e

Bijna 120 meter gevel geven het bedrijf van Hans van Bommel een markant beeld

de belangstelling om verschillende redenen terug, totdat we op het eind nog met dertien man over waren.’ Het verplaatsen had tot gevolg dat Van Bommel op zoek moest naar een nieuwe plek. Hij had al bedacht wat voor bedrijf het moest gaan worden. ‘Met

>> 'Hans heeft de grote lijn voor ogen'

60.000 kuikens zou ik het tot mijn pensioen kunnen redden’, zegt hij. ‘Dan houd je echter geen ver-

Heldere visie

koopbaar bedrijf meer over. Als je voor de toekomst

Hans heeft een heldere visie op de ontwikkeling van

een aantrekkelijk bedrijf wilt hebben, moet je dus

zijn bedrijf. Hij heeft de grote lijn voor ogen en is ook

meer kuikens houden.’ Van Bommel kwam uit op

zeer precies in de details. Een paar voorbeelden: de

een groter bedrijf en daar zocht hij een perceel bij.

erfverharding liet hij uitvoeren door een professioneel

Een warmtewisselaar verlaagt de ammoniakuitstoot en levert de nodige energiebesparing op

bedrijf dat zich onderscheidt door het leggen van

Medewerking

kwalitatief hoogwaardige vloeren. Het erf ziet er dan

‘Ik ben in verschillende LOG-gebieden geweest,

ook netjes afgewerkt uit. In de stallen zijn de vloeren

maar de medewerking was niet overal zo groot. Aan

diagonaal ingesneden. Reden: als de shovel daar

de gemeente Venray vroeg mijn projectontwikkelaar

overheen rijdt, dan grijpt het mes van de laadbak nooit

op welke plek zij het bedrijf het liefst wilde hebben.

in de voegen van de vloer. Zo ontstaan er geen scha-

Dat werd uiteindelijk deze locatie hier langs de snel-

de of scheuren in de vloer. De vloer ligt bovendien

weg A73. Ik heb veel zaken, ook wat de vergunnin-

los van de zijwanden en is naderhand netjes afgekit,

gen betreft, laten regelen door een projectontwikkelaar. Van hem heb ik geleerd dat je geduldig moet

waardoor er geen ongedierte binnen kan komen. Enkele andere noemenswaardige details zijn:

zijn: niet in een emotie reageren, maar je kalmte

 Speciale lichtkappen op de ventilatieventielen

bewaren, er tijd overheen laten gaan. Als alles

laten geen licht van buiten in de stal. Ze hebben

bedaard is, dan kun je beter zaken doen. Het is

tevens het grote voordeel dat ze windinvloeden van buitenaf sterk afremmen.  Alle voer- en waterleidingen zijn automatisch

wel dure grond, maar dat is het ook wel waard.’

Direct doen

oplierbaar.

De vleeskuikens bevinden zich in een prima geïsoleerde en geventileerde stal

Hans vindt dat je wat je nu kunt realiseren, direct moet

De stal zit vol met dit soort details, van de begane

doen. Zo bouwde hij vier stallen tegelijk, onder meer

grond tot de nok van de stal. Hoe hij aan al die kennis

Patrick van Vugt

om op bouwkosten te besparen. Van Bommel: ‘Mensen

komt? ‘Ik heb in mijn leven al heel veel stallen van bin-

Productmanager Vleespluimvee

in de directe omgeving zitten niet te wachten op een

nen gezien en zeker de laatste jaren’, zegt Hans. 

} pvugt@de-heus.nl

D e H e u s · le e s v o e r 5 | n o v e m b e r 2 0 1 1

7


v a

r

k

e

n

s

Volop onderzoek naar klauwproblemen bij zeugen Tip Zorg in de opfok en bij de dragende zeugen altijd voor een droge omgeving. Wees bij jonge zeugenstapels alert op het voorkomen van viruscirculatie in de koppel.

De aanpak van klauwproblemen is vooral bekend bij rundvee. Maar ook zeugen kennen deze problemen. Klauwproblemen hangen meestal samen met huisvesting, soms ook met gezondheid.

Klauwproblemen kunnen behoorlijke schade

Onderzoek naar oplossingen

veroorzaken op zeugenbedrijven. Kroonrand-

De Heus doet geregeld onderzoek naar klauwge-

ontstekingen zijn het meest zichtbaar; vaak

zondheid, bijvoorbeeld of voetbaden en toevoegin-

is ook het hoorn aan de onderkant van de klauw

gen aan het voer kunnen helpen.

aangetast. Dat laatste is minder goed zichtbaar.

 Voetbaden: in de rundveehouderij gebruikt men

De mate van aantasting van de klauw wordt

voetbaden ter voorkoming van klauwproblemen.

vastgelegd in de zogenaamde klauwscore

Ook op een van onze praktijkbedrijven hebben we

(zie www.verantwoordeveehouderij.nl/klauwencheck).

een voetbad uitgeprobeerd in de uitloop van een

Het is niet altijd duidelijk waarom bedrijven op be-

voerstation. Bij deze proef bleek dat de toepas-

paalde momenten in de problemen komen. Globaal

sing technisch mogelijk is, maar een positief ef-

kun je zeggen dat de winterperiode minder gunstig

fect op klauwscore kon niet worden aangetoond.

is, omdat het strobed of de roosters dan vochtiger

 Toevoegingen aan het voer: hierbij wordt meest-

Dierenarts sector Varkens

zijn. Ook de gezondheid speelt een rol. Bedrijven

al gedacht aan zink en biotine. Zink wordt in de

} ggroenland@de-heus.nl

die flink zijn uitgebreid en veel jonge zeugen heb-

wettelijk maximaal toegelaten dosering aan onze

ben, lijken een groter risico te lopen. Bij dergelijke

zeugenvoeders toegevoegd. Daarbij gebruiken

bedrijven is de weerstand van de zeugen nog niet

we een zinkbron die goed opgenomen wordt uit

optimaal en vinden we vaak afwijkende bloedwaar-

het maagdarmkanaal. Zink kan ook in diverse

den. Ook bij de mens zie je dat er een verband is

vormen via het drinkwater gegeven worden. Ook

tussen afwijkingen aan de nagels en ziekte, stress

biotine voegen we voldoende ruim toe aan onze opfok- en zeugenvoeders. Hoewel dergelijke toe-

Godfried Groenland

Beschadigde klauw van een zeug

of verminderde weerstand.

voegingen breed worden toegepast in de varkenshouderij, is er nog veel praktijkonderzoek nodig naar de diverse preparaten en doseringen onder diverse omstandigheden. Daarbij is een meetbaar effect op de klauwen (door bepaling van de klauwscore) uiteindelijk doorslaggevend. 

Advies

8

D e Heus · l eesvoer 5 | november 2011

Onderzoek bij klauwproblemen door bloedonderzoek aan het einde van de dracht met name de zink- en biotinestatus van de zeugen. Overleg met uw dierenarts en de specialist van De Heus of ingrijpen via voer of drinkwater in uw situatie wenselijk is.


P

l

u

i

m

R in de maand: rust in de regeling Na het laatste speldenprikje van de zomer

v

e

e

Ing. Henk Rodenboog Zoötechnicus en klimaatdeskundige bij De Heus } hrodenboog@de-heus.nl

Als de R in de maand is, moeten we de regelapparatuur tot rust brengen door heel voorzichtig te zijn met de ingestelde maximale ventilatie.

winter in. De R is weer in de maand. Tijd

Er zijn drie mogelijkheden om de kans op tocht te verkleinen:

1 V  erlenging van de bandbreedte Door het verlengen van de bandbreedte

De ventilatie wordt in principe geregeld op de

moet de temperatuur meer stijgen voordat de

binnentemperatuur van de stal. Als het in de stal

ventilatie naar zijn maximum toe gaat. Om de

te warm wordt, probeert de klimaatcomputer de

ventilatie te laten toenemen, moet het daarom

temperatuur te verlagen door meer te ventileren.

in de winter warmer zijn. Het gevolg is een

In warme seizoenen gebeurt dit met relatief warme

comfortabeler stalklimaat.

winterseizoen is de ventilatielucht kouder. Deze

2 Verlaging van de maximale ventilatie

koude kan leiden tot tocht. Die is schadelijk voor

Bij een stijging van de staltemperatuur gaat de

de gezondheid van de dieren. Tocht kan bij leg-

ventilatie geleidelijk omhoog naar een maximum.

dieren leiden tot ziekte en uitval door bijvoorbeeld

Dit maximum kunnen we minder hoog instellen.

E-coli. Bij vleeskuikens en kalkoenen zijn ziekte,

Het gevolg is een comfortabeler stalklimaat.

0

meer wordt geventileerd. Er komt dan bij een

temperatuur. De buitentemperatuur stijgt dan

hogere staltemperatuur minder koude lucht

’s morgens sneller dan de temperatuur in de stal.

binnen. Deze oplossing is niet altijd afdoende.

’s Avonds daalt de buitentemperatuur sneller dan

In eerste instantie komt er inderdaad minder

de staltemperatuur. Dit laatste heeft tot gevolg dat

koude lucht in de stal. Bij nog hogere tempe-

de regelapparatuur de stal probeert af te koelen

raturen komt alsnog veel koude lucht binnen.

100

ventilatie %

tuur moet het eerst warmer worden voordat er

20 22 24 26 28

temperatuur

Door het verhogen van de ingestelde temperaSoms zijn er grote schommelingen in de buiten-

Verlagen maximum ventilatie

verlaagd

3 Verhoging van de ingestelde temperatuur

Pas op voor temperatuurschommelingen

20 22 24 26 28

35

uitval en afkeur op de slachterij door bijvoorbeeld E-coli en ORT de gevolgen.

verlengd

temperatuur

100

buitenlucht. Dit is zonder nadelige gevolgen. In het

Verlengen bandbreedte

40

0

ventilatie %

om eens goed naar de ventilatie te kijken.

100

ventilatie %

begin oktober, rolden we via het najaar de

Verhogen streeftemperatuur

opgeschoven 33 0

20 22 24 26 28

temperatuur

met te koude lucht. Het afkoelen met te koude lucht is effectief en verlaagt dus snel

U kunt deze drie mogelijkheden toepassen. Belang-

de staltemperatuur, maar verhoogt

rijke voorwaarde is een buitentemperatuurvoeler.

ook het risico op tocht. Het is

Vraag onze buitendienstmedewerker om advies. 

beter om de stal gedoseerd te laten afkoelen.

D e H e u s · le e s v o e r 5 | n o v e m b e r 2 0 1 1

9


v a

r

k

e

n

s

Bedrijfs all in - all out meer duurzaamheid Henk van Kuyk

Vleesvarkensbedrijven tot 1.500 vleesvarken-

} hkuyk@de-heus.nl

Werkplezier Varkenshouder Van de Camp ziet voordelen van

Sectorhoofd Varkens

plaatsen die overschakelden naar bedrijfs all

deze werkwijze: ‘Op de eerste plaats is het werkplezier verbeterd. Een belangrijk punt is verder dat de

in - all out, verhogen het jaarlijkse rendement

varkens gezonder zijn en dat leidt tot minder uitval en minder medicijngebruik. We hebben de afgelo-

met meer dan € 10 per plaats. Verdient deze

pen drie ronden geen enkele keer een preventieve of curatieve groepsbehandeling met medicijnen

overschakeling navolging?

gedaan. Voorheen kregen de nieuwe biggen bij opleg nog tien dagen lang medicijnen. Ook is het overzicht veel beter omdat de dieren dezelfde leeftijd

Tabel 1 Resultaten familie Van de Camp

De familie Van de Camp uit Megen schakelde in

hebben. Bovendien is een voordeel het minder vaak

2010 over op bedrijfs all in - all out. Het bedrijf

laden. Per ronde van achttien weken betekent dit

heeft nu drie ronden all in - all out gedraaid. Uit de

dat de varkenshouder drie keren minder ‘s avonds

resultaten blijkt dat de omschakeling tot een saldo-

of ‘s nachts de stal in hoeft om varkens te laden

verbetering leidt van € 5,21 per varken. Dit is bij

en vijf keren minder thuis hoeft te zijn om biggen te

2,85 ronden per jaar € 14,85 per vleesvarkenplaats.

ontvangen. Dit zijn in mijn situatie grote voordelen.’

Effect op duurzaamheid

2009 Laatste 3 rondes

814 2,77 2,93 4,1%

€ / varken

Duurzaamheid is te toetsen op een aantal factoren, de volgende vijf E’s:

Verschil

Groei Voederconversie EW conversie Uitval

836 2,54 2,77 1,4%

+ 22 gram € 0,60 - 0,23 - 0,16 € 2,72 - 2,7% € 1,89

€ 5,21 per varken

    

Economie Ergonomie Ethiek Energie Ecologie

Zowel de daling van het aantal transportbewegingen De daling van de voerconversie heeft tot gevolg dat

(energie) als de afname van de hoeveelheid benodigde

er per varken 21 kg voer minder nodig is. Dit is een

voeders (economie/energie/ecologie) verbeteren de

besparing van 8,3 procent.

duurzaamheid. Ook de economische, ethische (minder behandelingen nodig) en ergonomische (arbeid)

Transport

voordelen leiden tot een duurzamere varkenshouderij.

Naast het technische en economische voordeel, ana-

Het voorbeeld van de familie Van de Camp laat zien

lyseerden we de duurzaamheidvoordelen van de over-

dat u met all in - all out een grote financiële stap voor-

schakeling. Uit tabel 2 blijkt dat er op bedrijfsniveau

uit kunt maken. Daar komen de positieve effecten van

66 procent minder transportbewegingen nodig zijn.

het grotere werkplezier en duurzaamheid bij. 

Continu mesten Tabel 2 Transportbewegingen per ronde

1 0

Aanvoer biggen Afleveren vleesvarkens Per ronde

6 koppels van 100 6 keer afleveren 12 transporten

All in - all out 1 koppel van 600 3 keer afleveren 4 transporten

D e Heus · l eesvoer 5 | november 2011

Resultaat -/- 5 transporten -/- 3 transporten -/- 8 transporten -/- 66%


oeHt eus Ontm De Ad Loos, Algemeen directeur De Heus } aloos@de-heus.nl

Is er een regisseur in de zaal?

Na beursbezoek de lucht in De afgelopen weken stonden bol van agrarische beurzen: Den Bosch, Hardenberg en Gorinchem. De Heus kiest er bewust voor om op deze beurzen met een stand aanwezig te zijn. De Heus waardeert uw bezoek aan een beurs. Velen van u zijn bij ons in de stand langs geweest. In plaats van dat onze specialisten bij u op het erf komen, was u bij ons op het erf. Wellicht viel u het ontwerp van onze stand op; hij is vormgegeven als een stal die van alle kanten te betreden is. Alle bezoekers aan onze stand maakten kans op het winnen van een bijzondere luchtballonvaart. Door middel van het scannen van een speciale De Heus QR code zijn er elke dag luchtballonvaarten vergeven. Negen relaties gaan in het voorjaar van 2012 met een luchtballon omhoog. Dat het voor de prijswinnaars een echte verrassing was, blijkt wel uit de foto’s!

Het Manifest van Den Bosch, opgesteld door de Commissie van Doorn, is enthousiast ontvangen. Het is ook een prachtig plan. In dit manifest staat dat de intensieve veehouderij in 2020 duurzaam moet zijn: welzijn voor de dieren, gesloten kringlopen voor mineralen en waarborgen voor de volksgezondheid. Een sterk punt van de commissie is dat veel belangrijke ketenpartijen zich aansloten bij het manifest met de retailbedrijven voorop. Met de hete maatschappelijke adem in de nek, onderschrijft iedereen de noodzaak van duurzaam produceren. Hoe goed het plan ook is, de uitvoering zal niet gemakkelijk zijn. We zitten bijvoorbeeld met een spagaat. Iedereen wil wel, maar de economische situatie is zo slecht dat er bijna geen geld is om te investeren in duurzaamheid. Op meeropbrengsten voor duurzaam geproduceerd vlees hoeven we niet te rekenen. De markt regeert. Een supermarkt kan of wil geen dubbeltje extra betalen. Bovendien exporteren we het grootste deel van de productie en wat dan telt is de prijs. Er zijn tegelijkertijd nog andere vragen. Hoe snel moeten we veranderen? Hoe plaveien we het pad naar duurzaamheid in 2020? Je ziet nu dat na de aanvankelijke euforie bij de start, het stil is geworden. Geen van de ketenpartijen is in staat het voortouw te nemen en de lijnen uit te stippelen. Terwijl dit hard nog is. We wachten daarom voor dit uitstekende plan nog op een daadkrachtige regisseur.

D e H e u s · le e s v o e r 5 | n o v e m b e r 2 0 1 1

11


a

l

g

e

m

e

e

n

Sch akels in de keten slaan de handen ineen

Op weg naar duurzaamheid Alle supermarktketens hebben het Manifest van Den Bosch ondertekend

Nederland is een topland op het gebied van de intensieve veehouderij. De Commissie Van Doorn is destijds benoemd om te onderzoeken hoe de intensieve veehouderij zich in de toekomst moet ontwikkelen. Inmiddels is de commissie tot een advies gekomen. Het sleutelwoord daarbij is duurzaamheid.

d

e commissie is door de Gedeputeerde

Ook kan men rekenen op de steun van overheden.

Staten van Noord-Brabant in het leven

De Heus ondersteunt de adviezen die naar voren

geroepen. De plannen van de commissie

komen in het rapport van de commissie Van Doorn.

Van Doorn zijn vastgelegd in het Manifest van Den Bosch. Daarin stelt ze dat de duurzame

Gefaseerde aanpak

veehouderij in 2020 gerealiseerd moet zijn. Duur-

De duurzame intensieve veehouderij wordt stap

zaamheid is noodzakelijk voor de toekomst van

voor stap ontwikkeld en ingevoerd. De eerste stap

de Nederlandse intensieve veehouderij. Volgens

is dat vanaf volgend jaar het preventief gebruik van

de Commissie Van Doorn houdt duurzaamheid

antibiotica niet langer is toegestaan. Ook zullen

het volgende in:  Welzijn voor de dieren

veehouders antibiotica die cruciaal zijn voor de

 Waarborgen van de volksgezondheid  Gesloten kringlopen voor mineralen

heid om de processen geleidelijk te verduurzamen,

Om deze duurzaamheid tot stand te brengen, is een

totdat in 2020 de veehouderij volledig duurzaam zal

Manager Marketing &

breed draagvlak nodig. De commissie kreeg steun

zijn. De Heus heeft inmiddels projecten die bijdragen

Corporate Communication

van alle supermarktketens, de verwerkende indus-

aan de ontwikkeling van een duurzame veehouderij.

trie, landbouworganisaties en mengvoerfabrikanten.

Deze projecten worden in dit artikel verder toegelicht.

Joost Belt

} jbelt@de-heus.nl

Simone Bekhuis: duurzaam gebruik van antibiotica

1 2

humane geneeskunde niet meer mogen gebruiken. De gefaseerde aanpak geeft iedereen de gelegen-

Op de foto staat Simone Bekhuis met een revolverspuit in de hand. Dit is een symbool voor de duurzame varkenshouderij. Simone behandelt zieke dieren op haar bedrijf in Weerselo namelijk individueel en past geen koppelbehandeling meer toe. Dit is mogelijk doordat zij samen met De Heus de gezondheid van de varkens verbeterde. Specialist Henk Jan Brasjen riep een managementteam bijeen met de vermeerderaar, dierenartsen en handelaar. Dit team zorgde ervoor dat Simone en de vermeerderaar maatregelen namen, zodat de biggen beter functioneren. Als een dier ziek is, dan krijgt alleen dit ene dier een spuitje. Het antibioticagebruik blijft tot een minimum beperkt. Simone won met aanpak de award 5van| het project ‘Minder Ddeze e Heus · l eesvoer november 2011 antibiotica: Yes we can!’.


Verantwoord fosfaat toepassen

All in - all out

De veehouderij is bezig de stap te maken naar een verantwoord gebruik van fosfaat. De varkens- en melkveehouderij moeten in 2013 elk tien miljoen kg minder verbruiken. De uiteindelijke doelstelling is dat er een kringloop ontstaat waarbij fosfaat en andere mineralen worden hergebruikt. De Heus neemt aan deze duurzame ontwikkeling deel en zorgt voor de ontwikkeling en productie van fosfaatarme voeders met grotendeels Europese grondstoffen.

De Heus stimuleert vleesvarkenshouders bedrijfs all in - all out toe te passen. Zij leggen dan hun bedrijf in één keer vol met biggen. Bij het afleveren van de slachtrijpe varkens maken ze het bedrijf helemaal leeg. Na het schoonmaken beginnen ze een nieuwe ronde met jonge biggen. Deze bedrijfs all in - all out heeft een positief effect op de resultaten en duurzaamheid. De dieren groeien beter en hebben minder voer nodig. Ook gaat het aantal transporten omlaag, evenals het gebruik van antibiotica. Zie pagina 10.

Prettige stal voor de varkens Een belangrijk onderdeel van duurzaamheid is het dier centraal stellen. Dat doen Harry Henst en zoon Frank op het nieuwe varkensbedrijf in Schaijk. Het is een gesloten bedrijf met groepshuisvesting voor zeugen en ruime, slim ingerichte hokken voor de vleesvarkens. Henst, De Heus en Agramatic bedachten innovatieve oplossingen, zoals hokken met een eetplaats, slaaphoek en toilet. Zie pagina 30.

Duurzaam melk produceren Net als in de intensieve veehouderij staat ook in de melkveehouderij duurzaamheid op de kalender. Sparrend met de specialist van De Heus zetten Leo en Gerard de Jong in Wouwse Plantage stappen om hun melkveebedrijf te verduurzamen. Ze houden hun koeien lang in productie en streven naar een hoge melkopbrengst per dier. De broers optimaliseren alle onderdelen van het bedrijf, van ruwvoerwinning tot de laatste kilogram krachtvoer. Lees meer op pagina 15.

Geen antibiotica meer in voer In de intensieve veehouderij werd medicinaal voer gebruikt, omdat dit een gemakkelijke methode van behandelen is. Het gebruik is minder geworden, omdat nu alleen nog maar de zieke dieren behandeld worden. In augustus is De Heus gestopt met het toevoegen van antibiotica aan voer. Dit is een stap die bijdraagt aan een verdere verduurzaming van de veehouderij.

D e H e u s · le e s v o e r 5 | n o v e m b e r 2 0 1 1

13


B edrijfsverplaatsing familie Van den Poll

Ruime opzet voor nieuwe rundveestal 32-stands binnenmelker

Onlangs nam de familie Van den Poll in

In het kort Familie Van den Poll Nieuwe stal voor melkveehouderij 318 stuks melk- en kalfkoeien Bedrijfsverplaatsing van Collendoorn naar Dalerpeel Speciaal? Veel aandacht voor dierwelzijn en arbeidsgemak Wie? Wat? Hoeveel? Waarom?

Dalerpeel haar nieuwe ruim opgezette rundveestal in gebruik. Agra-Matic maakte het

van de stal dragen bij aan een goed beheersbaar en constant klimaat in de stal.

ontwerp voor de stal, waarbij makkelijk werken en comfort voor de koe centraal stonden.

Arbeidsgemak De ondernemers wilden de koeien graag centraal achter de melkstal hebben. Om de koeien snel in de wachtruimte te brengen, koos de familie Van

De ligboxen zijn voorzien van waterbedden

A D V I E S

M I L I E U

B O U W

Adviesbureau voor de veehouderij

Meer informatie op www.agra-matic.nl

Arjan Petter Adviseur Rundveehouderij Agra-Matic

Gert en Herman van den Poll, Hermans vrouw Minca

den Poll voor een 6+1-opstelling met een wacht-

en hun tweeling verruilden op verzoek van de ge-

ruimte tussen de ligboxen. Voorin de stal, nabij de

meente Hardenberg de oude locatie voor een nieuwe

uitloop van de melkstal, is de separatieruimte: een

in het Drentse Dalerpeel, circa twaalf kilometer

groot strohok, een behandelruimte en een separa-

verderop. Op het oorspronkelijke akkerbouwbedrijf is

tieruimte met ligboxen. De 1-rijige kant is voor het

nu een modern rundveebedrijf gevestigd dat plaats

oudste jongvee en droogvee met een groot strohok

biedt aan 318 melk- en kalfkoeien. De adviseurs van

voor de dieren in het einde van de droogstand en

Agra-Matic waren nauw betrokken bij het adviestra-

voor het afkalven.

ject van de nieuwe stal, van schets tot aanbesteding.

Centraal, middenin de voorbouw, staat de nieuwe moderne 32-stands binnenmelker. Een trap onder

Dierwelzijn

de rotor door geeft toegang tot de melkput. Op

De stal is ruim opgezet, het bedrijfsgebouw is

de melkersplaats is een beweegbare vloer. Extra

12 m hoog, 48 m breed en 95 m lang en voldoet

aandacht is hier besteed aan het binnenhalen van

aan de eisen van de Maatlat Duurzame Veehou-

daglicht, door het toepassen van een ronde pui en

derij. De mestgangen zijn 4 m breed en om de

een lichtnok.

veertien ligboxen is er een 4 m brede doorsteek

Het tanklokaal, een forse ruimte voor apparatuur,

naar het voerhek. De ligboxen hebben een breedte

het kantoor en de opslag zitten om de rotor heen.

van 1,15 m en zijn voorzien van waterbedden.

Dit maakt de voorbouw tot een centrale en

De toegepaste dakisolatie en het grote volume

efficiënte werkplek. 

} apetter@agra-matic.nl

1 4

D e Heus · l eesvoer 5 | november 2011


r

u

n

d

leo en gerard de jon g

Duurzaam boeren betekent attent zijn

v

e

e

Tip Duurzaam boeren is puzzelen, wees op alle terreinen attent en kritisch!

De broers Leo en Gerard de Jong hebben duurzaamheid hoog in het vaandel staan: ‘Duur-

In het kort

zaamheid betekent voor ons koeien oud laten

VOF De Jong Wouwse Plantage 115 melkkoeien en 60 ha grond Hoeveel? Dagproductie: 32 ltr BSK: 50 Wie? Waar? Wat?

worden. Een hoge levensproductie haal je alleen door op alle terreinen oplettend te zijn.’

Als we het erf van het bedrijf van de broers Leo en Gerard de Jong oprijden, valt als eerste het nette

ruwvoeropname is vereist. Al het krachtvoer voeren

erf op. Het bedrijf in het West-Brabantse Wouwse

we aan het voerhek. We voeren een krachtvoer-

Plantage telt 115 melkkoeien. Hun 305-dagen

mengsel dat voor ons op maat gemaakt wordt.

productie is 10.000 liter. De gemiddelde levens-

Hiermee halen we met 23 kilo krachtvoer per

duur bedraagt vier jaar en elf maanden. ‘Met deze

100 liter melk een goede diergezondheid. We

koeien verdienen wij het geld, hier zijn we trots

hebben hierbij wel een goede voeradviseur nodig

op. Het begint met fokkerij. De koefamilies achter

die ons rantsoen optimaliseert. Onze adviseur durft

de stierkeuzes staan voor ons hierbij centraal.

kritisch te zijn en voorkomt bij ons bedrijfsblind-

Zij moeten veel melk hebben gegeven’, zegt Leo.

heid. Voordat we de papieren erbij nemen, kijken

Hygiëne is een belangrijke andere factor. ‘Netjes

we altijd eerst naar de praktijk in de stal. Hij heeft

werken en de koeien goed verzorgen’, zegt Gerard.

geen moeite met onze gedrevenheid en weet hoe

Nico Woudenberg

Hij is veel in de stal te vinden om de boxen schoon

belangrijk wij duurzaamheid vinden. Door hem heb-

Verkoopleider Rundvee

te houden.

ben we ook een duurzame relatie met De Heus.’ 

} nwoudenberg@de-heus.nl

'Goed voer leveren kunnen ze allemaal, maar onze voorlichter houdt ons scherp en dat zoeken wij.'

Voeding is de derde factor. Goede ruwvoerkwaliteit is de basis voor goed presteren. Het nauwkeurig beheren van gras- en maïsland krijgt veel aandacht. Op tijd grasland vernieuwen en op maat bemesten, zijn voor de broers belangrijke speerpunten. ‘Met het oogsten trekken wij ons eigen plan. We hebben

Vier 100.000-literkoeien in één jaar vormen het bewijs

op tijd contact met de loonwerker, maar kijken niet te veel naar anderen. Er is ook geïnvesteerd in sleufsilocapaciteit, want broei in het voer accepteer ik niet’, zegt Leo. ‘Wij voeren een TMR-rantsoen, oftewel Total Mixed Ration, een gemengd rantsoen met 80 procent maïs en 20 procent gras. Een hoge

Afgelopen jaar werd het bedrijf De Jong vier 100.000-literkoeien rijker. In totaal kent het bedrijf nu zes 100.000-literkoeien. ‘Zij zijn voor ons het bewijs dat we de koeien goed verzorgen’, zegt Gerard. ‘Onze levensproductie bij afvoer is nu 45.000 liter. Dit haal je niet als je veel vaarzen moet melken. De oudere koeien krijgen bij ons geen aparte verzorging. Wel is een ruim en schoon strohok voor koeien rondom het afkalven onmisbaar. Een moeilijk lopende koe redden we hiermee ook’, zegt Leo. De broers vullen elkaar goed aan. De ‘denker’ en de ‘doener’ werken D e H e usamen s · le eaan s v oeen e r goede 5 | ndierverzorging. o v e m b e r 2 0 1 1

15


r

u

n

d

v

e

e

Help u w kal f met kali ber de w inter door

Snel ingrijpen bij diarree De R is weer in de maand en dat betekent

 Vanaf de eerste week kunnen ook Rota- en Coronavirussen een rol spelen. De mest is dan

voor uw kalveren vaak een grotere vatbaar-

vaak wat groenig en de dieren zijn traag en hebben verhoging. Virusinfecties zijn niet te

heid voor ziekten. Met name diarree is een

behandelen met antibiotica, dus het dier moet uitzieken. De besmettelijkheid van Rota en

punt van aandacht.

Corona is hoog. Daarom is het is verstandig de zieke dieren te separeren van het koppel. Door hygiënisch te werken kunt u besmetting van

Het meest voorkomende probleem bij jonge kalveren is diarree

Een kalf heeft na de geboorte het meest behoefte

andere dieren voorkomen. Als de ziekte veel

aan een warm ligbed. Het dier moet zichzelf op

voorkomt, kunt u de droge koeien laten enten.

temperatuur kunnen houden. Een strobed met een warmtelamp erboven is een goede optie.

Dit voorkomt veel problemen.

 De derde diarreevorm wordt veroorzaakt

Het is het beste om kalveren in de eerste week

door eencellige organismen. Deze ziekte heet

individueel te huisvesten. Op deze manier heeft u

Cryptosporidiose en ontstaat vaak bij een dier

een betere controle op het dier. U kunt het drinkge-

dat verzwakt is door een besmetting met Rota,

drag in de gaten houden en heeft meer zicht op de

Corona of E. coli. Deze vorm van diarree kunt u

gezondheid.

behandelen met medicatie.

Als het kalf een week oud is, gezond oogt en goed

Grijp bij diarree op tijd in. Ingrijpen bij diarree

drinkt, kunt u het verplaatsen naar de groep op stro.

betekent altijd in de eerste plaats één of twee

Verlies hierbij niet uit het oog dat u dan nog met

voedingen water in plaats van melk verstrekken.

jonge dieren te maken heeft. Zorg voor voldoende

Bij koud weer in de winter kunt u de melk iets

frisse lucht en wees bedacht op tocht en te koude

dikker aanmaken; 145 in plaats van 125 g per liter.

omstandigheden. In deze leeftijd werkt een zoge-

Hierdoor krijgt het kalf extra energie binnen.

naamd microklimaat erg goed. De dieren liggen dan

Begin in een vroeg stadium met het bijvoeren

op een beschutte plek, waar het warmer is en waar

van Eurostart, water en hooi. 

tocht en kouval geen vat krijgen.

Eenvoudig microklimaat

Diarree Het meest voorkomende probleem in de eerste

Tips bij diarree

levensweken is diarree. Dit kan meerdere oorzaken hebben. Een verkeerde voeding kan de oorzaak zijn. Kijk altijd eerst kritisch naar de melkbereiding en de melkgift. Is de verhouding tussen water en melkpoeder goed? Krijgt het dier voldoende melk op de juiste temperatuur? Daarnaast kunnen bacteriële infecties en virusinfecties een rol spelen.  E. coli is de gevaarlijkste bacteriële besmetting in de eerste levensweek. Kalveren worden Edwin van Werven

sloom, zijn onderkoeld, hebben koorts en gele

Verkoopleider

weeë mest met daarin vaak onverteerde vlok-

Rundveeteam Oost } ewerven@de-heus.nl

1 6

ken. Colidiarree kunt u vaak redelijk indammen door op tijd in te grijpen.

D e Heus · l eesvoer 5 | november 2011

 Begin met één of twee voedingen elektrolyten in plaats van melk  Geef zieke kalveren een extra voeding water tegen uitdrogen  Een injectie met 30 cc Ca/Mg in de okselplooi voorkomt verdere uitdroging  Als de diarree standaard op een bepaalde dag begint, ga dan een dag eerder water voeren om de voedingsbodem voor infecties weg te halen  Voeg bij coliproblemen vanaf de biest gedurende twee weken tien procent yoghurt toe aan de melk  Voer bij extreme koude drie keer daags een geconcentreerd mengsel (145 g per liter)  60 Procent van de zwartbonte nuchtere kalveren heeft een Hb-tekort. Een ijzerinjectie maakt kalveren sterker.


n i z e g n e f j i r d e B Rekenra a dsel

De uitkomsten van de onderstaande rekensommen vormen samen een woord. De uitkomsten moeten gekoppeld worden aan een letter in het alfabet: 1 = a t/m 26 = z Door de letters achter elkaar te zetten, ontstaat er een woord. Welk woord zoekt De Heus?

En de boer hij bouwde voort Roelf Heerssema (66) in Oldekerk was als kleine jongen helemaal weg van de dorsmachine met bijbehorende pakkenpers. Toen hij op de lagere school zat, maakte hij hem van meccano na. ‘Later wil ik hem eens in miniatuur maken’, dacht Roelf bij zichzelf. En zo geschiedde. Zestig jaar later, nu hij het wat minder druk heeft op het melkveehouderijbedrijf dankzij opvolger zoon Heerko, zit Roelf regelmatig te knutselen in de schuur. ‘Op een gegeven moment kreeg ik de beschikking over een bouwtekening. Nadat het me was gelukt alle materialen en onderdelen bij elkaar te krijgen, heb ik de pers op een schaal van 1 : 5 nagebouwd. Hij doet het echt. De pers maakt baaltjes van 11 x 10 x 20 centimeter.’ Heerssema senior heeft drie tot vier jaar over de bouw van de balenpers gedaan. De geel-blauwe balenpers staat in de stal te pronken tussen allerlei oude werktuigen. ‘Ik heb al weer nieuwe plannen. Ik ga de dorsmachine namaken.’

(4 x 4) : 4

=

7 x (15 : 5)

=

(5 x 4) + 1

=

72 : (2 + 2)

=

0 + (6 x 4)

=

(1 : 1) x 1

=

5 : (5 x 1)

=

2 x (13 x 2)

=

(16 : 4) x 2

=

10 : (10 : 5)

=

(81 : 0) + 9

=

(8 + 6) – 10

=

Onder de goede inzendingen trekken we drie winnaars die met één van onze chauffeurs mee mogen met een rit in de bulkwagen. Wil je ook kans maken op zo’n unieke rit? Stuur je oplossing in vóór 9 januari 2012 naar leesvoer@de-heus.nl. Zet wel even je naam, adres, postcode, woonplaats en telefoonnummer erbij! Winnaars maken we in de volgende Leesvoer bekend. Medewerkers (en familieleden) van De Heus zijn uitgesloten van deelname

Harold en Yvette Zoet succesvol met Welshpony's Op de centrale Welsh keuring vorig jaar in Kootwijk zagen Harold en Yvette Zoet hun zelfgefokte merrie Velvet Piazza, Nederlands kampioen worden. Dit jaar evenaarden ze dat fantastische succes. Hun merrie Ysselvliedts Helena werd Nederlands sectie- en reserve dagkampioen. 'Dat is toch uniek, dat je twee jaar achter elkaar sectiekampioen wordt met een eigen fokproduct', aldus Harold. Stal Ysselvliedt telt 150 pony’s en richt zich op Welshpony’s in de sectie A en B. Jaarlijks worden er zo’n veertig veulens geboren. Pony’s van Stal Ysselvliedt worden over de hele wereld verkocht. Het keuringsklaar maken en voorbrengen op keuringen en shows is een belangrijke activiteit voor het echtpaar. Dit doen ze ook met pony’s van andere eigenaren. Dit jaar ging het maar liefst om 25 pony’s die zijn geselecteerd voor de centrale keuring in Kootwijk. En daar heb je een flink team voor nodig, zoals blijkt uit de foto. Zoals u ziet een heel succesvol team.

Prijswinnaars Leesvoer nr. 4 Het bleek een moeilijke opgave te zijn! In totaal hebben we slechts 10 reacties ontvangen. Helaas waren niet alle reacties correct. Hieronder de laatste prijswinnaars van het jaar! • Roy Ekkel

Hobro Denemarken

• Greet Verbakel

De Mortel

• Jasper, Coraline, Gertrude,

Bas en Marije de Jong

Waardenburg

17


v a

r

k

e

n

s

R omelko Blau w en R omelko Oranje

Probleemloos spenen van biggen Het speenproces van biggen betekent een verandering van milieu en voeding en resulteert in een verminderde darmfunctie. In dit artikel leest u over de mogelijke negatieve gevolgen en wat u via de voeding hieraan kunt doen.

d

e darmfunctie zorgt voor de vertering en

van deze voedingsstoffen met als risico dat de

opname van voedingsstoffen en vormt

gezondheidsproblemen gedurende het gehele

een barrière tegen ziekteverwekkers of

opfoktraject behoorlijk toenemen.

pathogenen. De energie- en voeropname direct na het spenen is veel lager dan de opname tijdens de

Uit andere onderzoeken blijkt dat een lage voer-

lactatie. Dit heeft grote gevolgen voor de darmvlok-

opname in de eerste dagen na het spenen meer

ken. Door de lage voeropname in de eerste paar

darmlekken veroorzaakt. In de eerste paar dagen

dagen na het spenen, komen er minder voedings-

na het spenen ontstaan er meer openingen tussen

stoffen in het bloed. De grootte van de darmvlok-

de darmcellen. Hierdoor bereiken onnodig veel

ken neemt hierdoor behoorlijk af. De voeding speelt

ziekteverwekkers het bloed. Behalve door een lage

hierbij een grote rol. Uit grafiek 1 blijkt dat bij een

voeropname in de eerste dagen na het spenen

hoge opname van een melkvervanger in de eerste

kunnen darmen ook lekken door stress en infecties.

drie dagen na het spenen de darmvlokken nau-

Grafiek 1 Effect voeropname na het spenen op grootte darmvlokken in de dunne darm

welijks kleiner worden, terwijl bij een lage opname

Verschil in voeropname na het spenen

van een standaardspeenvoer de darmvlokken wel

In de eerste dagen na het spenen is het in de prak-

behoorlijk slinken.

tijk niet zo dat alle biggen in een koppel evenveel

Door het aftoppen van de darmvlokken zijn er

voer opnemen. In een gemiddelde koppel vreet

minder darmcellen die voedingstoffen en water

10 tot 20 procent niet of nauwelijks in de eerste

opnemen. De opname van voedingsstoffen is

twee à drie dagen na het spenen. Dit zijn biggen

minder met als gevolg dat er meer onverteerde

die veel darmschade oplopen en een groot risico

voedingsstoffen in de dikke darm aanwezig zijn.

vormen voor het oplopen van darmgezondheids-

Ziekteverwekkende bacteriën profiteren het meest

problemen later in het opfoktraject.

hoge opname melkvervanger 500

lage opname speenvoer

502 449

474

469

453

400

287

300 220

231

200

1 8

spn

spn + 1 dag

D e Heus · l eesvoer 5 | november 2011

spn + 2 dgn

spn + 4 dgn

>> 'Het is van zeer groot belang dat alle biggen in de eerste dagen na het spenen voer opnemen'


Biggen eten smakelijk van de licht verteerbare energierijke pap, gemaakt van Romelko Oranje

energieopname

1,2

Romelko Blauw Standaard speenvoer

1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0

Romelko Blauw Een droogvoer als Romelko Blauw stimuleert de voeropname van alle biggen optimaal. Dit zeer licht verteerbare energierijke voer zorgt voor een duidelijk hogere energieopname door alle biggen en daarmee voor het behoud van gezondere darmen en een gezonde en vitale big

Optimale voerstrategie na het spenen

Grafiek 2 Effect voeren van Romelko Blauw op de energie opname in de eerste drie dagen na spenen

(zie grafiek 2). ď °

Bij het jong spenen, in de leeftijd tussen de drie en vier weken, hebben de biggen nog weinig voer opgenomen. De biggen zijn daardoor op het moment van spenen nog onvoldoende gewend aan het opnemen van droogvoer en hebben na het spenen een grote dip in de voeropname. Deze biggen verstrekt u voor het behoud van een optimale darmgezondheid de eerste drie dagen na het spenen een zeer licht verteerbare energierijke prestarter, gericht op energieopname. Maximaal drie dagen na het spenen schakelt u over op een standaardspeenvoer. De samenstelling van dit speenvoer zorgt ervoor dat mogelijk opgelopen darmschade zo snel mogelijk herstelt en dat de overgang naar het volgende voer geleidelijk verloopt.

Vloeiend spenen met Romelko Oranje Een nog betere methode om alle biggen voer op te laten nemen na het spenen is het verstrekken van een licht verteerbare energierijke pap, naast het standaardspeenvoer. Hiervoor is Romelko Oranje zeer geschikt. Dit voer is speciaal gemaakt om met water gemengd te worden tot een smakelijke pap. Door deze pap in de eerste paar dagen na spenen twee keer per dag te verstrekken, zorgt u ervoor dat alle biggen voer en vocht opnemen, zodat ze fit en gezond blijven.

Albert Timmerman Productmanager Varkens } atimmerman@ de-heus.nl

Meer weten over onze Romelko-biggenvoeders en de optimale manier van inzetten, vraag uw specialist om meer informatie.

n o v e m b e r 2 0 1 1

19


v a

r

k

e

n

s

Slac h terijen introduceren nieu we uit betalin gss y s t e m e n

Meer aandacht voor voeding In Duitsland en Nederland introduceren slachterijen nieuwe uitbetalingssystemen voor slachtvarkens. Het is daarom nog belangrijker om de vleesvarkens met goede voeding binnen een bepaald gewichtstraject af te leveren.

Het nieuwe uitbetalingssysteem straft varkens die buiten het geslacht-gewichtstraject 85-105 kg vallen, hard af. Daardoor wordt ook de uniformiteit belangrijker.

Tabel 1 Nieuw uitbetalingssysteem van Tönnies

m

et ingang van oktober hanteren de

Nederland

Duitse slachterijen Tönnies, Westfleisch

Nederlandse slachterijen werken vanaf januari

en VION Nord-Ost nieuwe rekenregels

2012 met nieuwe meetapparatuur voor het bepalen

voor de uitbetaling van vleesvarkens. Vanaf januari

van het mager vleespercentage. De Capteur Gras

2012 volgen ook de Nederlandse slachterijen,

Maigre (CGM) vervangt de huidige HGP2-methode.

maar dan met een ander systeem. De slach-

Met de invoer van de nieuwe classificatieappara-

terijen hebben elk hun specifieke afzetkanalen

tuur verandert ook de EU-berekeningswijze van het

voor karkasonderdelen, waardoor ze schouders,

percentage mager vlees. De hoeveelheid mager

buiken, hammen en karbonades verschillend

vlees zal met gemiddeld twee procent stijgen,

waarderen. De nieuwe uitbetalingssystemen komen er op neer

afhankelijk van het type varken. De nieuwe CGM meet anders en nauwkeuriger door-

dat de hoogste prijs voor karkasonderdelen geldt

dat ze de overgang tussen spek en spier exacter kan

voor een hoger gewicht dan nu en binnen een

bepalen. Daardoor zal de spekdikte gemiddeld 1,6

kleinere bandbreedte. Enkele voorbeelden:

mm lager uitkomen en de spierdikte 2,5 mm hoger.

Hammen  17,0 tot 20,0 kg (was 15,0 tot 19,0) Karbonade  6,0 tot 8,0 kg (was > 6,21) Buik  53,0 tot 61,99% mager vlees (was > 50,0)

Grafiek 1 Effect van 1 mm meer spier Effect van 1 mm meer spier (spek = 17 mm) 58,5

Dld oud

Dld nw

NL

NL nw

58,0

Toeslagen

Basisprijs

Kortingen

2 0

Afrekenen op basis van

Spiervleesaandeel € / kg geslacht gewicht 57,0% - 58,0% Bij ham >18 kg 58,1% - 59,0%

+0,01

56,5 56,0 55,5 55,0

-0,04 -0,03 -0,01

54,5 54,0 45 47 49 51 53 55 57 59 61 63 65 67

spier

Geslacht gewicht € / kg geslacht gewicht

Aftrek voor te hoog gewicht

103,1 kg - 107,0 kg 107,1 kg - 120,0 kg

Optimale gewichtstraject

84,0 kg - 103,0 kg

50,0 kg - 69,9 kg 70,0 kg - 83,9 kg

Aftrek voor te laag gewicht

57,0

+0,02 (anders +0,01)

57,0% 45,0% - 53,9% 54,0% - 55,9% 56,0% - 57,0%

57,5

mvl%

-0,01 -0,03 -0,03 -0,02

In Nederland is de invloed van spierdikte op het vleespercentage kleiner geworden; in Duitsland is dit nagenoeg gelijk gebleven


Grafiek 3 Aanbod en behoefte van lysine bij beren

gram lysine per dag

Vergelijk aanbod en behoefte lysine

Meer lysine voor beren

aanbod

20

behoefte

15

10 1

3

5

7

9 11 13 15 17

dagen

De grafiek laat mooi zien dat beren een tekort aan lysine krijgen als ze worden gevoerd volgens normen voor gelten. De blauwe lijn geeft de behoefte aan van lysine van beren om 800 gram groei te halen. Beren hebben een lagere voeropname maar wel een hogere aminozuurbehoefte. Als beren hetzelfde voer als gelten krijgen komen ze dus duidelijk aminozuren tekort (groene lijn). Gevolg: minder snelle groei en minder uniformiteit bij de beren.

In Nederland wordt geen onderscheid gemaakt in de berekening van de gewichten van afzonderlijke karkasonderdelen. Daar heeft de Europese Commissie formules voor goedgekeurd die voor alle slachterijen gelden.

gramma GPS-vleesvarkens de voerbehoefte juist inschatten. We kunnen de eiwit- en energiebe-

Gevolgen voor de voeding

hoefte van de dieren precies uitrekenen. Dit is een

Bij de nieuwe uitbetalingsystemen zijn gewichten,

goed handvat om voor varkens met een bepaalde

spier- en spekdiktes nog kritischer dan voorheen.

groeisnelheid en van een bepaald ras, sekse,

Er ligt dus nog meer nadruk op de spier- en spek-

gezondheidsstatus etc. de voersoort en voerop-

dikteontwikkeling van de vleesvarkens.

name te adviseren.

Het is belangrijk nog beter te sturen op spier- en

Zeker de voeropname is van cruciaal belang voor

spekdiktes. De voeding speelt hierbij een hoofd-

het juiste voeradvies. Beren bijvoorbeeld nemen

rol. De Heus kan met behulp van haar rekenpro-

gemiddeld zo’n 100 – 150 gram/dag minder voer op dan gelten. Voeg daaraan toe dat ze later

Grafiek 2 Effect van 1 mm meer spek

geslachtsrijp zijn dan gelten (en dus ook later zullen ‘vervetten’) en je ziet dat beren langer een hogere

Effect van 1 mm meer spek (spier = 60 mm) 60

Dld oud

Dld nw

NL

aminozuurbehoefte hebben. Ze vormen name-

NL nw

lijk meer vlees waarvoor ze dit extra eiwit nodig

59

hebben. GPS-vleesvarkens maakt dat heel mooi

58

inzichtelijk.

57

Het is raadzaam de voeding af te stemmen met

56

de specialist. Hij beschikt over de kennis en reken-

Gertjan Ruis

55

programma’s. Aan de hand van diverse parameters

Productmanager

54

kan hij u het juiste voer adviseren. 

sector Varkens } gruis@de-heus.nl

53 52 51 13

14

15

16

17

18

19

20

21

Beren niet méér spieren

22

spek

Het effect van dikker spek blijft in het nieuwe systeem nagenoeg onveranderd; zo leidt 0,7 mm meer spek tot ongeveer één procent minder vlees

Het is niet vanzelfsprekend dat bij beren een grotere spierdikte wordt gemeten dan bij gelten of borgen. Reden hiervoor is dat de HGP2-meetmethode niet gunstig uitpakt voor beren. Het is niet aannemelijk dat beren werkelijk minder spierdikte hebben, maar (helaas) wel op de plaats waar gemeten wordt. Gevolg van de huidige methode is dat bij beren tot wel 4 mm minder spierdikte wordt gemeten dan bij gelten. Bij de nieuwe methode is nog niet bekend hoe Ddit uitpakt. e H e u s · le e s v o e r 5 | n o v e m b e r 2 0 1 1

21


P

l

u

i

m

v

e

e

Uitgebalanceerde voeding houdt de lever gezond Bert Maij

De lever speelt een hoofdrol bij de stofwisseling. Dit orgaan verwerkt koolhydraten,

Productmanager Legsector } bmaij@de-heus.nl

vetten en eiwitten en zuivert het bloed. Een gezonde lever is een absolute voorwaarde voor een topproductie!

d

e stofwisseling is een cruciaal proces

legrassen worden steeds productiever. De lever

bij legpluimvee. Dit keer bekijken we dit

moet hierdoor harder werken. Dit geldt met name

onderwerp vanuit het perspectief van de

voor jonge hennen. Zij komen zeer snel aan de leg

lever. De lever speelt een grote rol in de stofwis-

en kunnen in het begin van de legperiode nog niet

seling en heeft een sleutelfunctie als het gaat om

voldoende vreten om de behoefte aan voedings-

het transport van koolhydraten, vetten en eiwit-

stoffen te dekken. Om deze reden spreken ze hun

ten. Daarnaast houdt de lever het bloed vrij van

lichaamsreserves aan. De lever wordt hierdoor

afvalstoffen.

extra belast en er treedt al op jonge leeftijd lever-

In de moderne pluimveehouderij is het gezond

vervetting op.

houden van de lever een hele klus. Onze moderne

Gezonde balans Bij de voeding van pluimvee streven we naar een

Een gezonde lever (Bron: GD)

gezonde balans tussen het aanbod en de vraag naar voedingsstoffen, dus tussen de productie en voeropname. Bij jonge hennen die te weinig voer opnemen, zou je als oplossing kunnen denken aan zeer sterk geconcentreerde voeders. Een overaanbod aan nutri毛nten is in deze periode echter niet aan te raden, omdat de voeropname hierdoor gedrukt kan worden. Beter is het voor voeders te kiezen die in de hele breedte (lees eiwit, energie, vitaminen en mineralen) precies op de behoefte van deze jonge hennen zijn aangepast. De boodschap is dan ook: niet overdrijven met de concentratie van de voeders en niet te eenzijdig voeren. We streven naar een evenwichtige voeropname waardoor de kippen in de loop van de legperiode een goed eetgedrag ontwikkelen. Zo komt de voeropname in balans met een hoge productie. De De Heus startvoeders zijn speciaal ontwikkeld voor deze periode. Een gezonde balans houdt ook in een goed voerpakket met de juiste hoeveelheid energie en eiwit. Bij een uitgekiend voerpakket wordt de lever niet al te zwaar belast. Uiteindelijk moet de kip het zelf aankunnen. Een gezonde kip is tot veel in staat.

2 2

D e Heus 路 l eesvoer 5 | november 2011


Bij het ouder worden van de leghen speelt een overaanbod van energie (met name uit zetmeel) vaker een rol bij het ontstaan van leververvetting. Ook op deze leeftijd is het noodzakelijk een goede balans te vinden tussen de behoefte aan en het aanbod van nutriĂŤnten.

Vervetting is schadelijk Een kleine halve eeuw terug wist men nog niet wat men aan moest met een vervetting van de lever. In de jaren daarvoor zag men zelfs een abnormale vervetting rondom buikholte en de lever van de hen als een teken van gezondheid. Dit leverde toen minder problemen op, omdat de hennen in die tijd minder produceerden. In de moderne koppels zitten kippen die zelfs op zestig weken nog 100 procent leggen en we staan op het punt om de honderd leefweken zonder geforceerde rui te overschrijden. Welk orgaan moet dan vooral goed

Risico indammen

presteren? De lever.

Het risico van leververvetting is in te dammen. Abnormale vervetting (Fatty Liver Syndrome of

Probeer hennen in het begin een beetje af te

FLS) leidt in een heftige vorm tot een sterke daling

remmen in productie en controleer intensief of

van de productie, eventueel in combinatie met een

zich verschijnselen voordoen. In zijn algemeen-

dalende voeropname en/of een verhoogde uitval.

heid is aandacht voor de lever geboden bij alle

Een gezonde lever is donkerrood. Bij vervetting

wijzigingen in productieomstandigheden (bijvoor-

wordt zij lichter en soms grijs. De vetweefsels heb-

beeld ziekte, voeropname, temperatuur, etc.).

ben dan geen structuur meer waardoor de levers

Verstrek gevoelige koppels extra choline. Behan-

slapper zijn. Bij een botsing of snelle beweging kan

del koppels intensief als er sprake is van sterkere

een vervette lever scheuren. Dat betekent het einde

leververvetting. Choline heeft een vetregulerende

van de hen.

werking. Als koppels snel in productie komen, is

Hennen worden soms zwaar belast met kans op leververvetting

het verstrekken van startvoeders sterk aan te

Oorzaken van vette levers

raden. Stem met uw voorlichter af welke maat-

Een andere oorzaak van leververvetting is een te

regelen u kunt nemen. ď °

hoog aandeel vetzuren in het voer. Dus niet overdrijven met licht verteerbare of snelle energie. De verhouding tussen de energiebronnen koolhydraten en vet moet in balans zijn.

Behandel vroegtijdig

Een niet-voedingsoorzaak van leververvetting is een extra hormoonactiviteit bij een hoge legintensiteit. Een grote hoeveelheid oestrogeen zorgt voor de aanzet van vet. Onvoldoende beweging verhoogt het risico van leververvetting.

Iedere koppel leghennen moet vanaf het begin nauwlettend worden gevolgd om het risico op leververvetting te verkleinen. Controleer daarom samen met uw dierenarts regelmatig de conditie van de lever. Behandelen in een preventieve situatie kan door middel van het toevoegen van choline aan het voer. Dit kan in een lagere dosering gedurende meerdere weken. Voor een curatieve behandeling is het verstrekken van 2-3 weken FLS mix via het voer noodzakelijk. D e H e u s ¡ le e s v o e r 5 | n o v e m b e r 2 0 1 1

23


r

u

n

d

v

e

e

Voerexper t gee ft inzic h t

Rantsoenefficiëntie melkveestapel direct in beeld Omdat rantsoenen rendement moeten opleveren, is rantsoenefficiëntie op een melkvee-

meeropbrengsten

bedrijf belangrijk. Rantsoenefficiëntie wordt uitgedrukt in kilogrammen meetmelk die meerkosten

voerefficiëntie

Met het verbeteren van de voerefficiëntie verhoogt u de opbrengsten, terwijl de kosten gelijk blijven

een veestapel produceert op basis van de opgenomen kilogrammen droge stof.

e

conomisch gezien is het voor een melk-

drogestofopname. De totale waarde van ruwvoer

veebedrijf essentieel dat de productie per

op een bedrijf met honderd melkkoeien bedraagt

kilogram droge stof zo hoog mogelijk is.

meer dan € 100.000 (tabel 1).

Het verhoogt namelijk bij gelijkblijvende kosten de kasstroom op een bedrijf. Bedrijfseconomische

Het verbeteren van de voerefficiëntie start met het

berekeningen waarbij een nieuwe bedrijfsstrategie

beperken van inkuil- en uitkuilverliezen, zoals deze

wordt doorgerekend maken het snel duidelijk: een

gemiddeld zijn:  veldverliezen

bedrijf kan eenvoudiger aan verplichtingen voldoen als het naast een eventuele groei in aantallen koeien, ook een hogere productie realiseert.

 perssapverliezen  fermentatieverliezen  broei en schimmels

0 - 15% 0 -

8%

4 - 10% 0 - 40%

Ruwvoer beter benutten De opbrengst per hectare, een goede kwaliteit en

Door deze verliezen zo veel mogelijk te beperken,

smakelijkheid van het ruwvoer zijn enkele belang-

blijft een hogere voederwaarde per kilogram droge

rijke pijlers voor een hoge voerefficiëntie. De

stof over om een koe in onderhoud te voorzien en

(meer)waarde van goed ruwvoer bepaalt voor een

om melk te laten produceren.

groot deel de rantsoenefficiëntie op een melk-

Tabel 1 Waarde van ruwvoer op een melkveebedrijf met 100 melkkoeien en 60 stuks jongvee

veebedrijf. Meer dan 50 procent van het totale

De Heus maakt binnen het rantsoenbereke-

rantsoen bestaat immers uit ruwvoer. Het aandeel

ningsprogramma Voerexpert voor elk berekende

ruwvoer in het voermengwagenrantsoen is nog

rantsoen de voerefficiëntie inzichtelijk. Daarnaast

hoger en is daardoor erg bepalend voor de totale

berekent het programma de daadwerkelijke voerefficiëntie. Dit gebeurt op basis van actuele gegevens van het geladen rantsoen minus voer-

Aantal

2 4

Melkkoeien Jongvee Totaal

Ds-opname Ds per jaar per dag

100 14,5 60 6,5 160

D e Heus · l eesvoer 5 | november 2011

530 ton 142 ton 661 ton

Waarde (€ 0,15 per kg) € 79.500 € 21.300 € 100.800

rest, de geproduceerde kilogrammen melk en de gehalten (figuur 1). De rantsoenefficiëntie van een veestapel zal tussen 1,35 en 1,55 moeten liggen. Dit betekent dat 1,35 tot 1,55 kg melk geproduceerd kan worden uit 1 kg droge stof van het rantsoen.


Factoren die van invloed zijn op de berekening van

Het resultaat van de rantsoenefficiëntie verschilt

de rantsoenefficiëntie:

per bedrijf en is afhankelijk van de omstandighe-

 u itgangspunten berekening: berekend versus

den. De volgende punten beïnvloeden het resultaat:

 het percentage inkuil- en voederwaardeverliezen  het melkproductieniveau van de veestapel  de ruwvoerkwaliteit: voederwaarde,

praktijksituatie

 droge stof van de kuilen (homogene kuil)  voer naar overige dieren  voerresten (inschatting via terugweging)  afgeleverde melk aan fabriek versus totaal

voeropname en smakelijkheid

Figuur 1 Voerefficiëntie op basis van berekend rantsoen en melkcontrole en de actuele voerefficiëntie op basis van gevoerd rantsoen

 het lactatiestadium van de veestapel  de energie- en eiwitdekking  de gemiddelde leeftijd van de dieren in lactatie

geproduceerde melk

>> 'Beperken van de in- en uitkuilverliezen is de eerste winst'

Een gemiddeld melkveebedrijf met honderd melkkoeien bespaart bij een verbetering van de voerefficiëntie van 1,25 naar 1,35 zo’n 180 tot 200 ton ruwvoer. Bij een gemiddelde marktprijs van € 40 per ton komt dat neer op € 7.000 per jaar.

René Knook

Rantsoenefficiëntie berekenen en monitoren met

Productmanager Rundvee

De Heus via uw specialist of handelaar loont. 

} rknook@de-heus.nl

Efficiënt

D e H e u s · le e s v o e r 5 | n o v e m b e r 2 0 1 1

25


r

u

n

d

v

e

e

Slechte zomer geeft De lage voederwaarde van de nazomer-

De graskuilen van juni tot en met september zijn van mindere kwaliteit, omdat ze vaak niet op het

De zomerkuilen hebben voor hoog-productieve koeien te weinig voederwaarde

kuilen vergt de nodige creativiteit bij de

gewenste moment gemaaid en ingekuild zijn.

inpassing in het rantsoen. Het doel is om

Suiker oké, eiwit niet De zomerkuilen bevatten gemiddeld 80 g suiker

ook met deze kuilen te zorgen voor een

per kilogram droge stof (ds). Gezien het weer is dit nog niet eens zo’n slecht niveau. Het ruw

hoge productie, gezonde koeien en een

eiwit-gehalte van deze kuilen ligt gemiddeld op 150 g per kilogram ds (zie tabel). Daarmee is het

prima saldo.

suikergehalte hoger, maar het eiwitgehalte lager dan in 2010. Wellicht is door uitgesteld maaien het

Jacob Goelema Productmanager Rundvee } jgoelema@de-heus.nl

d

eiwit verdund, door de zwaardere snedes. Door het oor de regenachtige zomer was het niet

mestbeleid is de stikstofbemesting in de tweede

eenvoudig goede (na)zomerkuilen te

helft van de zomer zeer beperkt. Dit heeft uiteraard

winnen. De kwaliteit valt hierdoor nogal

ook consequenties voor de eiwitgehalten.

tegen. Een voordeel is wel dat ze goed combineren

De zomerkuilen hebben een hoge structuurwaarde.

met de kwalitatief wel zeer goede voorjaarskuilen.

Dit past prima naast de snelle april- en meikuilen.

Als die er nog zijn..

Is de zomerkuil het enige ruwvoer, dan is de

Het was vanaf april prachtig weer. Zo mooi en

vertering een taai gebeuren. Hierdoor valt de

droog, dat de grasgroei stagneerde. De voorraad

voeropname en -efficiëntie vaak tegen.

prachtig zomerweer was dit jaar blijkbaar half juni al op. Het begon toen te regenen, waar iedereen blij mee was in verband met de grasgroei. Het

Tabel 1 Gehalten en voederwaarde van zomerkuilen van 2009-2011

2 6

wisselvallige weer hield echter aan tot eind september. Pas in de tweede helft van september verbeterde het weer. Dit kwam de afrijping van de snijmaïs ten goede.

2011

2010

2009

500 850 74 71 29 150 37 259 115 80 74 509 282 25 68,1 8 5,1

485 854 69 72 38 162 39 256 114 76 65,7 505 281 26 67,6 8,2 5,1

510 884 78 75 27 153 38 254 106 103 75,9 495 273 23 69,7 7,1 5,1

Droge stof g/kg VEM /kg ds GLV g/kg ds SDVE g/kg ds SOEB g/kg ds Ruw eiwit g/kg ds Ruw vet g/kg ds Ruwe celstof g/kg ds Ruw as g/kg ds Suiker g/kg ds vc-OS procent NDF g/kg ds ADF g/kg ds ADL g/kg ds vc-NDF procent NH3 procent pH

>> 'Een laag eiwitgehalte, een redelijk suikergehalte, een lage verteerbaarheid: de zomerkuilen scoren maar matig'


taaie kuilen Voederwaarde gewoon, verteerbaarheid matig

Rantsoenaanvullingen

De voederwaarde van de zomerkuilen is laag, ge-

De zomerkuilen hebben voor hoogproductief melk-

middeld 850 VEM. De drogere kuilen scoren slechter

vee te weinig voederwaarde. Zowel het GLV als de

dan de nattere. Het glucoseleverend vermogen

VEM en SDVE zijn te slecht om van te melken. Het

(GLV) is met 74 g wel hoger dan vorig jaar (69 g).

ruw eiwit-gehalte is ook vrij laag. De inpassing in

De SDVE is net als in 2010 circa 70 g per kilogram

het rantsoen vraagt dus de nodige aandacht.

droge stof. De SOEB is door het hogere suikergehal-

Combinaties met pittige voorjaarskuilen zijn een

te lager dan in 2010. De VEM is gemiddeld 850 (ruim

goede optie. Aanvulling met een RUCOM van

een derde van de zomerkuilen bevat minder dan 835 VEM). Dit wordt veroorzaakt door de slechte ver-

soja- of raapschroot is vaak gewenst. Nazomerkuil

teerbaarheid van de celwanden en de totale organi-

Aanvulling met citruspulp, bietenpulp of tarwe zorgt

sche stof. Hierdoor valt de opname ook vaak tegen.

dan voor voldoende pensenergie.

bevat lage suikergehalten en is matig verteerbaar.

'Combineer de taaie zomerkuil met de snel verteerbare voorjaarskuilen. Dit compenseert het gebrek aan structuur. Controleer wel of er voldoende pensprik is.'

Synchro Oranje, Synchro Winter en Protex Gras

Kwaliteit snijmaïs wisselt

passen, afhankelijk van de overige rantsoencom-

De vroeg gezaaide snijmaïs had een prima start,

ponenten, prima bij de latere mei- en junikuilen.

maar kende een relatief droog groeiseizoen. Later

Synchro Winter is ook bij uitstek geschikt voor de

gezaaide maïs startte direct al slecht. De regen in juni kwam te laat; de variatie in ontwikkeling was

tragere zomerkuilen. Vallen de zetmeelgehalten of de opbrengst van de snij-

al te groot. De groei stagneerde vervolgens op

maïskuil te laag uit, dan kunt u dit compenseren met

veel plekken ook nog doordat regionaal enorme

krachtvoeders met een hoog GLV, zoals Protex Gras,

hoeveelheden neerslag vielen. Doordat de kolfvul-

Maïs Solide cP, Protex Patent cP en Relax. U kunt het

ling lang niet optimaal was, allerlei schimmels de

basisrantsoen aanpassen met RUCOM’s met maïs,

kop opstaken en de afrijping verlaat was, wisselen

(geplette) tarwe en eventueel (bij)producten. Vraag uw

de opbrengst aan droge stof en de voederwaarde

adviseur of handelaar om te horen welke aanvulling

dit jaar sterk.

voor uw rantsoen het beste resultaat geeft. 

Stabiele krachtvoeders voor een gezonde pens De Heus stemt de samenstelling van de rundveebrokken af op de kwaliteit van het ruwvoer. Synchro Geel (code 5065), Protex Gras (code 5070), Synchro Winter (code 5067) en Maïs Solide cP (code 5084) hebben een samenstelling die resulteert in een hoge benutting van energie en eiwit. Synchro Geel voorkomt met een pensbuffer pensverzuring bij snelle voorjaarskuilen. Protex Gras past goed bij de latere mei- en junikuilen en Synchro Winter bij de latere snedes. Maïs Solide cP past uitstekend in rantsoenen met een natte, zetmeelarme maïskuil.

GLV g/kg VEM /kg SDVE g/kg SOEB g/kg RE g/kg ZET g/kg Buffer

Synchro Geel

Protex Gras

Synchro Winter

115 145 135 950 960 950 105 100 115 20 20 15 175 165 180 100 215 195 +++

Maïs Solide cP 145 960 125 25 195 200 D e H e u s · le e s v o e r 5 | n o v e m b e r 2 0 1 1

27


P

l

u

i

m

v

e

e

Nieuwe analysemethode voor coccidiose in ontwikkeling De huidige analysemethode voor coccidiose is tijdrovend en niet nauwkeurig. Om de ziekte effectief te kunnen bestrijden, is een verbetering wenselijk.

Patrick van Vugt Productmanager Vleespluimvee } pvugt@de-heus.nl

Coccidiose is een parasitaire darminfectie en veroorzaakt in de pluimveehouderij veel schade. Voor een goede behandeling is een snelle en nauwkeurige analyse nodig. Met behulp van een nieuwe methode is dit misschien mogelijk.

m

et behulp van een nieuwe Polymerase

van de coccidiose-infecties in pluimveestallen

Chain Reaction (PCR)-techniek is

precies in beeld kan brengen, voor iedere afzon-

het sinds kort mogelijk om via mest-

derlijke coccidiosesoort. Daar kunnen soorten bij

monsters snelle en specifieke analyses uit te

zijn die door de huidige technieken over het hoofd

voeren. Deze techniek geeft niet alleen de soort

gezien worden. De nieuwe analysemethode biedt

coccidiose aan, maar ook de infectiedruk. Een

de mogelijkheid beter in beeld te brengen of de

groot voordeel is dat deze methode het verloop

via voer, management en hygiëne ingezette anticoccidiosemaatregelen effectief zijn.

Evaluatie in de praktijk

Schade coccidiose

De GD ontwikkelde de nieuwe techniek in opdracht van het Productschap Pluimvee en Eieren. Om

Bij vleeskuikens veroorzaken voornamelijk de Eimeriasoorten E. acervulina, E. maxima en E. tenella economische schade. De plaats van de schade in de darmen verschilt per soort. Door van minimaal vijf verdachte dieren per stal de darmen te beoordelen, wordt duidelijk hoe ernstig de schade is en welke soort de veroorzaker is van het probleem. In figuur 1 is aangegeven in welk deel van de darmen coccidiose schade veroorzaakt. E. acervulina veroorzaakt voornamelijk in het eerste deel van de darm schade, terwijl E. maxima verderop in de darm schade aanricht. Kenmerkend voor E. tenella is de aantasting van de blindedarm. Ziekte, sterfte en vooral de verminderde technische resultaten veroorzaken schade. De schade door coccidiose bedraagt wereldwijd naar schatting twee miljard euro per jaar.

Figuur 1

E. acervulina

2 8

E. maxima

D e Heus · l eesvoer 5 | november 2011

E. tenella

de waarde van de nieuwe techniek in het veld te testen, zijn nog wel monitoringsonderzoeken nodig. Op dit moment vindt op twee geselecteerde bedrijven van De Heus een intensieve coccidiosemonitoring plaats. Dit project staat onder leiding van Herman Peek, specialist bij de GD op het gebied van coccidiose. Een jaar lang nemen de

>> 'Nieuwe analysemethode in ontwikkeling, maar nog niet op commerciële basis beschikbaar'


Tip In Pluimveehouderij, nummer 14 van 14 oktober 2011, pagina 36 en 37 vindt u het achtergrondartikel Anders dan een bacterie, gewijd aan de coccidioseparasiet.

onderzoekers per ronde op veertien tijdstippen

De huidige methode

mestmonsters, die ze met de nieuwe techniek onderzoeken op de hoeveelheid oöcysten per gram

De diagnose op vleeskuikenbedrijven baseren we op dit moment voornamelijk op letselscores in de darmen, soms in combinatie met tellingen van het aantal oöcysten in de mest. Het tellen van het aantal oöcysten in de mest op 28 dagen geeft een indicatie van de ernst van de infectiedruk op dat moment. De uitslag, weergegeven in het aantal oöcysten per gram mest (OPG), geeft slechts een indicatie. Het is namelijk ook van belang onderscheid te maken tussen de coccidiosesoorten. Met behulp van de microscoop is het niet mogelijk aan te geven welke soort in de mest overheerst. De combinatie van darmbeschadigingen en de telling van het aantal oöcysten in de mest geeft een redelijke indicatie van de ernst van het probleem op stalniveau. Nadeel van de huidige methode is dat de analyses tijdrovend en niet voldoende specifiek zijn en dat er dieren opgeofferd moeten worden om de darmbeschadiging vast te stellen.

mest en de coccidiosesoorten. De nieuwe techniek wordt vergeleken met de klassieke methodes van

Herman Peek, specialist bij de GD op het gebied van coccidiose, is leider van het GD-project over de PCR-methode

darmschadebeoordeling en telling van het aantal oöcysten in de mest. Daarnaast combineren de onderzoekers de koppelgegevens met de analyses. Ze bespreken de uitslagen met de pluimveehouder, dierenarts en voorlichter. Volgens de eerste resultaten van de analyses geeft de nieuwe methode een goed inzicht in het verloop van de coccidiosesoorten op het bedrijf. Op termijn zou deze methode mogelijk de huidige analyses kunnen gaan vervangen, maar de methode is nog niet beschikbaar voor routine-inzendingen.

'Nieuwe techniek is sneller en specifieker en geeft inzicht in de interacties tussen de verschillende Eimeriasoorten'

Toekomst Uiteindelijk kan een snelle en complete diagnosestelling van coccidiose en een onderverdeling in de soorten een belangrijke bijdrage leveren aan een optimale coccidiosebestrijding. Met deze nieuwe techniek zou het dan mogelijk zijn de bestrijding snel, specifiek en zonder sectie uit te voeren. Dit biedt ons de mogelijkheid om snel en adequaat in te grijpen, om economische schade te beperken. 

Vraag uw specialist naar de Leesvoer Special over coccidiose of bel met De Heus: (0318) 675 430

D e H e u s · le e s v o e r 5 | n o v e m b e r 2 0 1 1

29


Harry Henst in S ch aijk

Duurzame stal, voorzien van toilet Harry Henst nam deel aan een ontwerpwedstrijd voor duurzame en diervriendelijke A D V I E S

M I L I E U

B O U W

Adviesbureau voor de veehouderij

Meer informatie op www.agra-matic.nl

varkensstallen. Goed passend in het landschap, maar niet duurder.

h

arry Henst runt samen met zijn zoon

Inno+ (adviseur klimaat), Nedap (adviseur

Frank een varkensfokbedrijf met circa

groepshuisvesting) en P. Peters (stallenbouwer).

750 zeugen, op korte afstand van de

De provincie Noord-Brabant voegde architect

bebouwde kom van Schaijk. Vanaf 2006 was

50 vleesvarkens per hok, Deens gezwaaid

Harry Henst met de gemeente Landerd en de

Janpiet Nicolai toe. Jaco Geurts uit Scherpenzeel, ook klant van De Heus,

provincie Noord-Brabant in onderhandeling

nam evenals Henst deel aan de ontwerpprijsvraag.

over verplaatsing. In 2011 werden ze het eens.

Het ontwerp van de provincie Utrecht voor

Harry Henst stelde zijn ontwerpteam samen,

een klein gesloten bedrijf voor 140 zeugen en

bestaande uit Agra-Matic (ontwerper en adviseur),

1.040 vleesvarkens, won.

Vleesvarkens Henst koos voor een weeksysteem met 48 zeugen en 600 af te leveren vleesvarkens per week. Er zijn vier vleesvarkensstallen, met acht afdelingen van 300 vleesvarkens. De 300 vleesvarkens zitten in zes hokken van 50 dieren, met 0,9 vierkante meter per dier. Elk hok bestaat uit een eet-, slaap-, speel- en foeragegedeelte en een toilet. De mestruimte met toilet heeft open wanden en schaamschotten om de varkens ongestoord hun behoefte te laten doen. Dit is een uitvinding van Harry. ‘Ik pas dit al sinds een aantal jaren toe bij de drachtige zeugen op mijn huidige bedrijf.’ Elke afdeling met 300 vleesvarkens wordt geventileerd via twee afzuigsystemen: putventilatie voor de minimumventilatie tot 11 kubieke meter per uur en aanvullend ruimteventilatie tot maximaal 50. Het minimumventilatiesysteem draait continu. De maximumventilatie gaat pas aan als de ruimtetemperatuur boven de ingestelde waarde komt.

3 0

D e Heus · l eesvoer 5 | november 2011


1230

1230

1230

680

680

1230

1230

1230

1230

1230

1230

1230

1230

16460

A1 A2

16500

16460

50 drachtige zeugen

650

50 drachtige zeugen

2200

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

1900

3400

1900

680

1800

680

1230

2250

16460

2200

24 guste zeugen hoh 650

1350

24 guste zeugen hoh 650

2200

24 guste zeugen hoh 650

2250

24 guste zeugen hoh 650

24 poliklinische kraamhokken

24 poliklinische kraamhokken

624 gespeende biggen

48 kraamzeugen

A1

624 gespeende biggen

624 gespeende biggen

624 gespeende biggen

24000

2200

50 drachtige zeugen

1230

650

A2

60 1730 200

200

16460

5600

50 drachtige zeugen

60

16460

5600

50 drachtige zeugen

60 2380 60

B

12400

16460

60

50 drachtige zeugen

12400

16460

60

50 drachtige zeugen

12400

16460

60

50 drachtige zeugen

12400

1230

60

1230

60 1730 200

A1

12400

Aa

Ab

Ac

Ad

Ae

Ag

Ah

Af

76400

76400 200

930

1230

A3 A4

55400

16500

16460

50 drachtige zeugen

16460

50 drachtige zeugen

16460

50 drachtige zeugen

16460

50 drachtige zeugen

16460

50 drachtige zeugen

16460

16460

50 drachtige zeugen

leergroep opfokzeugen

adaptiestal 84 opfokzeugen

24 guste zeugen hoh 650

1230

1230

60 1600 100 1600 60

2 x 980

A4

55400

1700

1230

50 drachtige zeugen

4200

A3

6300

50 drachtige zeugen

1230

5340

16460

680

1230

1230

1230

1230

1230

830

30m³

18

18

18

18

18

30m³

18

18

18

30m³

18

18

18

30m³

930

930

16620 2 x 930

930

2 x 930

bedieningsruimte

opslag

930

930

hygieneruimte

bezoekerscentrum 1000

930

730

kapstok

entree

830

730

techn. ruimte

kantoor

930

730

930

830

930

kast kast

730

kast

kast 730

hygienesluis

730 kast

kapstokkast

730

kast

kantine

kast

kantoor

voerkeuken

830

1230

2 x 930

2 x 930 930

1000

930

1000 930

1000

1000

A6

hygienesluis 1230

730

930

930 830

1230

1230

1230

200 1730 60

A6

830

1230

A5

18

930

60 opfokvarkens

60 opfokvarkens

60 opfokvarkens

60 opfokvarkens

48 opfokvarkens

2300

830

1230

200 1730 60

1230

1730 830

2 x 930

1000

1230

1230

24 poliklinische kraamhokken

24 poliklinische kraamhokken 2300

2600

1230

830

D

1000

1230

830

C

A5

2600

930

opslag

2000

624 gespeende biggen 2000

48 kraamzeugen

A2

624 gespeende biggen

48 kraamzeugen

24000

624 gespeende biggen

1230

1230

2 x 930 1000

1000

1000

11650 300 vleesvarkens

1230

300 vleesvarkens

A7

200

1230

11900

1230

830

830 1230

300 vleesvarkens

1230

1230

830

830

1230

300 vleesvarkens

1230

11900

A7

200

11650

hygienesluis

830 830

A9 A10

100 30000

200 1700 100

30000

200

29600

200

30000

1230

12000

200 1700 100

A11 A12 A13

11900 11900

A14

1230

30000

A15

1230

100 1700 200

200

1230

12000

300 vleesvarkens

830

1230

100 1700 200

1230

100 200

300 vleesvarkens

830

830

300 vleesvarkens

830

1230

300 vleesvarkens

96300

11900

1230 1230 1230

100

830 830 830 830

300 vleesvarkens

830

300 vleesvarkens

11900

830

300 vleesvarkens

830

300 vleesvarkens

830

1230

830 830

1230

830 830

830

300 vleesvarkens

830

1230

300 vleesvarkens

1230

830 830

300 vleesvarkens

1230

1230

300 vleesvarkens

100

11900

100

830 830

100

830 830

830

300 vleesvarkens

830

300 vleesvarkens

11900

830 830

E2 1230

300 vleesvarkens

E1

1230

300 vleesvarkens

100

11900

11900

1230

100

830 830 830 830

1230

1230

1230 1230

1230

830 830

1230

830 830

300 vleesvarkens

1230

830 830

E3

830 830

E4

11900

1230

300 vleesvarkens

1230

100

300 vleesvarkens

100

11900

300 vleesvarkens

200

200

Kraamstal

traditioneel systeem. Dit wordt bereikt door een

De kraamstal is volgens het Pro Dromi-systeem

biologische luchtwasser die de ammoniak uit de

ontworpen. De zeug loopt na het werpen los.

lucht haalt. Ook is er een waterwasser voor het

De biggenplaats wordt verwarmd en de zeugen-

stof. Het water voor de biologische luchtwasser

plaats wordt gekoeld. Er zijn 16 groepen van

en de waterwasser is gezuiverde natte fractie van

50 drachtige zeugen, in groepshuisvesting met

de mest.

voerstations. Ook de stal voor de drachtige zeugen

Een systeem met warmtewisselaars dient om de

heeft een varkenstoilet. Enkele boxen vormen een

binnenkomende lucht te conditioneren. Hierdoor

mesthoek, waar jonge zeugen zich schuil kunnen

kan voor de vleesvarkensstallen de dichte vloer zes-

houden.

tig procent van het totale vloeroppervlak bedragen.

Aa

Ab

Ac

Ad

Ae

Af

Ah

182400 Ag

11900

11900

830 830 830

300 vleesvarkens

830

830 830 830 830

300 vleesvarkens

300 vleesvarkens

1230

830 830 830

mestsilo 1500 M3

300 vleesvarkens

100

830

300 vleesvarkens

1230

1230

300 vleesvarkens

300 vleesvarkens

1230

11900

A9 A10

96300

A11 A12 A13 A14 A15

300 vleesvarkens

100

11900

163350

A8

100

830

830 830

830

830

A8

100

830

mestsilo 1500 M3

Plattegrond gesloten bedrijf voor 1.000 zeugen met de looplijnen voor zeugen (rood) en biggen/vleesvarkens (groen)

Het varkenstoilet, de stroruiven, schuurborstels

Duurzaamheid

en verrijkingsmaterialen zorgen voor een aanmer-

Wim Janssen

De stal heeft een reductiedoelstelling voor

kelijke verbetering van het leefcomfort en welzijn

Adviseur bouw Agra-Matic

ammoniak van 85 procent ten opzichte van een

van het varken. 

} wjanssen@agra-matic.nl

D e H e u s · le e s v o e r 5 | n o v e m b e r 2 0 1 1

31


Aan de slag met fosfaatreductie? De Heus introduceert ‘cP voeders’ met laag fosforgehalte • Bevatten tot 35% minder fosfor • Voor elke rantsoensituatie het juiste voer • Resulteert in een hogere voerefficiëntie

Samen voor resultaat De Heus Voeders B.V. Postbus 396 6710 BJ Ede Tel. 0318 - 675 430 KvK 14626985 info@de-heus.nl www.de-heus.nl

Leesvoer nr.5_2011  

Leesvoer nr. 5 2011