Issuu on Google+

Raadsledenwijzer gemeente Oldambt

Een wijze raad Een handboek voor raadsleden


Voorwoord

De democratie heeft weer zijn werk gedaan. Je bent gekozen om de komende vier jaar als raadslid te gaan werken. De eerste stappen heb je inmiddels gezet. De benoeming is geaccepteerd, de nevenfuncties zijn vermeld, de eerste afspraken zijn gemaakt, er komt een heus inwerkprogramma en op het werk heb jij alvast het nodige moeten regelen. Ook het thuisfront heb jij voorzichtig voorbereid op wat gaat komen. Nu al druk, terwijl het echte werk nog moet beginnen! Even een pas op de plaats. Nederland is een democratie. In essentie houdt dat in dat het volk de hoogste macht heeft. In praktische zin is het onmogelijk dat alle burgers gezamenlijk besluiten nemen. Daarom werken we met een volksvertegenwoordiging, waarin namens de burgers mensen zitten die hen en dus alle belangen behartigen. De macht ligt uiteindelijk bij het volk, want dat bepaalt wie hen gaat vertegenwoordigen. De kiezer heeft op 19 maart gesproken en het is nu aan jou om - als gekozen raadslid - dat vertrouwen in de komende vier jaar waar te maken. Dat is een eervolle en uitdagende functie. En wat mij betreft mag het ook nog leuk zijn! Het zijn van raadslid is voor sommigen, wat oneerbiedig ook wel de ‘oude rotten in het vak’ genoemd, inmiddels gesneden koek. Voor anderen is het allemaal nieuw. Je staat er gelukkig niet alleen voor. In Nederland zijn op 19 maart van dit jaar meer dan 9.000 raadsleden gekozen. Er is landelijk dus een schat aan ervaring. Toch blijft elke start altijd spannend en wil je het graag goed doen; je voelt de verantwoordelijkheid richting de kiezer. Om jou daarbij (een beetje) behulpzaam te zijn geven wij met dit handboek graag wat inhoudelijke munitie mee. Het handboek probeert twee werelden met elkaar te verbinden. Aan de ene kant de formele, juridische kant en aan de andere kant de werking daarvan in de praktijk. Nynke Veenstra heeft de juridische bril opgezet - waarvoor veel dank en waardering - en gaat in op de formele kant. Niet vanuit de gedachte dat je als raadslid alles moet weten, maar wel om het kader te schetsen waarin je opereert. Door mijn tips en tricks heb ik geprobeerd om vervolgens een brug te slaan naar de bestuurlijke werkelijkheid. Je bent het er niet mee eens? Dat kan natuurlijk en is ook geen probleem. Snel vergeten en vooral niet aan storen! Je kunt er wel wat mee? Fijn, want daar zijn de tips en tricks ook voor bedoeld. Ik wens je veel leesplezier en de komende vier jaar een waardevolle en plezierige raadsperiode toe. Pieter Norder raadsgriffier van de gemeente Oldambt

Vorrwoord

3


3

hoofdstuk

Inhoudsopgave

Inleiding: een aantal adviezen vooraf en de vooruitblik

6

Hoofdstuk 1

De gemeente

10

1.1 Staatsrecht

10

1.2 Decentralisatie: gemeente ten opzichte van andere bestuurslagen

11

1.3 De organen van de gemeente

12

Hoofdstuk 2

De gemeenteraad en de leden

16

2.1 Procedure benoeming en einde raadslidmaatschap

16

2.2 Nevenfuncties, onverenigbare betrekkingen en verboden handelingen

17

2.3 Verbod zonder last

19

2.4 FinanciĂŤle en rechtspositionele zaken

19

2.4.1 Vergoeding werkzaamheden: raadsvergoeding en vaste onkostenvergoeding

19

2.4.2 Loonheffing en inhoudingen

20

2.4.3 Reis- en verblijfkosten

20

2.4.4 Cursussen en congressen

20

Hoofdstuk 3

Rollen van de gemeenteraad en instrumenten voor het raadslid

22

3.1 Drie rollen van de Raad (vertegenwoordiging/kaderstelling/controle)

22

3.2 Instrumenten (wanneer welk instrument)

23

3.2.1 Controle-instrumenten

23

3.2.2 Instrumenten kaderstelling

25

3.2.3 Bijeenroepen extra vergadering

27

3.3 Budgetrecht

27

Hoofdstuk 4

De raadsvergadering

30

4.1 De vergadering van de gemeenteraad

30

4.2 Algemene zaken rond de vergadering

31

4.3 Voorstellen

32

4.4 Beraadslagingen

33

4.5 Ordeverstoring

33

4.6 Stemming

34

4.7 Besluitenlijst

35

4.8 Bezoekers

35

Inhoudsopgave

4


Hoofdstuk 5

Ondersteuning van de gemeenteraad

36

5.1 De griffier en de griffie

36

5.2 Ambtelijke ondersteuning en bijstand

37

5.3 Presidium

37

5.4 Seniorenconvent

37

5.5 Rekenkamercommissie

38

5.6 Auditcommissie

38

5.7 Werkgeverscommissie

38

5.8 Fractievergoeding, fractieruimten en leeskamer

39

Hoofdstuk 6

Raadscommissies

42

6.1 Raadscommissies (samenstelling en taken)

42

6.2 Algemene zaken rond de commissievergadering

42

Hoofdstuk 7

25 tips voor de vuist weg

46

Stro hakselen in Oldambt

Inhoudsopgave

5


1

hoofdstuk

Inleiding:

een aantal adviezen vooraf en de vooruitblik

Actief politiek bedrijven gaat niet vanzelf, vraagt ook

belangrijk vindt, kunnen ze daar rekening mee houden

veel van je tijd en is niet eenvoudig te combineren

en jou iets gunnen. Dit is overigens wel een subtiel

met het gezinsleven, je echte baan en de sociale

spel. Bij drammen en te veel politiek gewin worden

contacten. Prioriteiten stellen en keuzes maken zijn

zaken veel minder snel gegund.

onvermijdelijk om een goed evenwicht te vinden. Als raadslid kun je snel ‘verdrinken’ in alle

TIP

vergaderingen, overleggen en andere verplichtingen.

• Raadslid zijn is een vak. En dat vak leer je al

Overdreven? Vraag dat maar eens aan van de teruggekeerde raadsleden. Wees daarom kritisch wanneer je wordt uitgenodigd. Is je aanwezigheid

doende. • Echt gevoel voor politiek krijg je vooral door (eigen) ervaring.

noodzakelijk en gewenst, kun je er voldoende ‘halen

• Zie het eerste vooral ook als een leerjaar.

en brengen’ of kan iemand anders net zo goed

Gun jezelf die tijd.

of zelfs beter de honneurs waarnemen? Als jouw aanwezigheid nuttig en gewenst is, bereid je dan goed voor en probeer bij te dragen aan een goede

Wees en durf authentiek te zijn

gang van zaken en hou steeds voor ogen waarom of

De neiging bestaat, zoals hierboven aangegeven, dat

waarvoor je bent gekomen. De volgende tips en tricks

je als (nieuw) raadslid jezelf meteen onderdompelt

kunnen daarbij van pas komen.

in allerlei (lopende) dossiers, regels en procedures. Vanzelfsprekend is het van belang je zo snel mogelijk

Durf te kiezen en los te laten

de spelregels van het politieke spel eigen te maken.

Wellicht de belangrijkste tip voor elk raadslid is:

Voorkom wel dat de drukke agenda en het vele

concentreer je aandacht. Zeker in gemeenteland

vergaderen het zicht vertroebelt op het gesprek van

kunnen we over alles eindeloos overleggen en

de straat en jouw contacten met de buitenwereld.

discussiëren. De beschikbare tijd en aandacht, zeker

De blik moet ook naar buiten gericht blijven.

wanneer je streeft naar een goed evenwicht met de andere ook vaak minstens zo belangrijke zaken, is beperkt. Dat betekent keuzes maken! Selecteer

TIP

en concentreer je op die onderwerpen die je echt

• Wees betrokken, maar durf ook nee te zeggen.

belangrijk acht.

• Laat je niet meezuigen in de vergaderdrukte en allerhande interne zaken. Uiteraard zijn deze

Bepaal aan het begin welke maximaal vijf doelen

ook belangrijk, maar ze mogen niet ten koste

je wilt verwezenlijken. Je kunt niet alle dossiers en

gaan van de rol als volksvertegenwoordiger.

onderwerpen die voorbij komen oppakken. Dit geldt nog meer voor de kleine fracties. Als je weet waar je prioriteiten liggen, dan hoef je niet bij elk onderwerp

• Durf dingen vanuit de samenleving op de agenda te zetten, maar voorkom cliëntelisme. Laat je niet spannen voor een

de diepte in. Het is dan wel van belang om

geïndividualiseerd belang. Een raadslid is er

onderwerpen te kiezen die herkenbaar zijn en echt bij

voor het algemeen belang.

jou en jouw partij horen. Na vier jaar kun je dan ook aansprekende resultaten presenteren. Als raadslid ben je maar één van de velen: in Oldambt één van de 25 raadsleden. Door regelmatig een onderwerp op de agenda te zetten en vooral te houden, kun je als individueel raadslid iets bereiken. Wanneer het college en de collega raadsleden weten wat jij

Inleiding: een aantal adviezen vooraf en de vooruitblik

6


Wees zichtbaar

Zorg dat je goed voorbereid bent

Communiceer waar je als raadslid mee bezig bent,

Het succes hangt vaak af van de voorbereiding.

welke terreinen je politieke interesses hebben, wat

Zonder een goede voorbereiding is de kans op

jouw doelen zijn. Succes mag worden uitgedragen.

succes kleiner. Natuurlijk kan het met een goede

Dat kan tegenwoordig eenvoudig via social media,

voorbereiding ook nog mis gaan, maar de kans

bijvoorbeeld Twitter of Facebook. Je kunt ook een

daarop is dan kleiner en je hoeft jezelf later niet te

eigen weblog bijhouden. Ook hiervoor geldt weer

verwijten dat je het hebt laten lopen. Lees de stukken

dat het van belang is dat je kiest voor een paar

die relevant zijn tijdig, formuleer jouw reactie, probeer

specifieke thema’s. Je kunt je dan op een of twee

die zo overtuigend mogelijk te brengen en sta je zelf

onderwerpen profileren. Stel het oordeel over het

de ruimte toe om jouw opvatting bij te stellen als

functioneren van de raad en jouw eigen bijdrage niet

nieuw verkregen inzichten daartoe aanleiding geven.

uit tot de volgende verkiezingen. Ga ook tussentijds

Ook hiervoor geldt weer: stel prioriteiten, je hoeft niet

het gesprek met de bevolking aan en durf je daarbij

per se over alles wat te zeggen.

kwetsbaar op te stellen. Voel je ook niet te snel beledigd. Richten we ons nog wel op de juiste zaken

Sta vooraf ook stil bij het doel: wat wil je of wil jouw

of zien wij bepaalde ontwikkelingen en signalen over

fractie bereiken met het aansnijden van een bepaald

het hoofd? Probeer een creatieve en aansprekende

onderwerp? Wil je feitelijke informatie boven water

manier te vinden om het gesprek met de burger aan

tillen of inbrengen, een andere fractie politiek uit

te gaan over de zaken die er werkelijk toe doen.

de tent lokken, jouw of jullie standpunt toetsen, een bepaald voorstel erdoorheen krijgen of juist

Het is vervolgens de kunst om dat wat er leeft

voorkomen?

onder de bevolking te vertalen in voor politieke besluitvorming geschikte taal. Andersom geldt

Het is wel handig om vooraf ook een ondergrens vast

dat ook: vertel in gewone-mensen-taal (dat is wat

te stellen. Zo voorkom je grote teleurstellingen en

anders dan jip-en-janneketaal) welke lastige keuzes

sta je niet meteen in je politieke hemd als de eerste

er gemaakt moeten worden en waarom jij tot een

voorkeur het politiek niet haalt.

bepaalde keuze bent gekomen. Gebleken is dat raadsleden die het eerlijke verhaal durven te vertellen, winnen aan geloofwaardigheid en respect van de

TIP

kiezer.

• Schiet niet met losse flodders, maar kom met concrete voorstellen. Baseer je op feiten.

TIP • Zoek mensen op, ga naar buiten en leg je oor te luisteren in de samenleving. Blijf zichtbaar en benaderbaar ook wanneer er geen verkiezingen zijn. Blijft aangehaakt en in contact. • Organiseer zelf ook activiteiten rondom bepaalde thema’s en laat je zo informeren.

• Kennis en informatie over zaken waarover de raad debatteert en besluiten neemt, zijn niet (meer) het monopolie van het college en de ambtenaren. Wees positief kritisch, maar maak ook gebruik van de aanwezige kennis bij de burgers, in jouw netwerk, op het internet, enz. • Laat je niet gelijk uit het veld slaan door uitspraken als ‘daar gaat de raad niet over’.

• Je bent er niet alleen om te vertolken wat mensen vinden, je bent er ook om de mensen

Kies je doelgroep

uit te leggen waarom bepaalde besluiten

Op wie wil je je richten of wie wil je overtuigen?

zijn genomen en waarom besluiten op een

Het overtuigen van de eigen achterban is in de regel

bepaalde manier zijn genomen.

niet zo vaak effectief – die is meestal overtuigd.

Inleiding: een aantal adviezen vooraf en de vooruitblik

7


Focus je verhaal op degenen die (nog) geen uitgesproken en vastomlijnde mening hebben en minder

TIP

op de grootste tegenstander, die overtuig je waar-

• Luister eerst goed en reageer dan. Val niet in

schijnlijk ook niet of in ieder geval minder gemakkelijk. Dat geldt in de regel ook voor het college. Dat gaat

herhaling. • Als raadslid ben je een leek. Blijf een leek en

vaak ferm achter het eigen voorstel staan en zal dat

voorkom dat je je als ambtenaar gaat opstellen

niet gauw laten vallen of veranderen. Het college

en gaat formuleren: gebruik geen (ambtelijk)

heeft immers ook al een heel besluitvormingstraject

jargon.

achter de rug en de mening is tamelijk

• Schrijf je bijdrage niet woordelijk uit.

uitgekristalliseerd en verankerd in het college.

Noteer een paar steekwoorden. Een keer hakkelen of stilvallen is geen ramp.

TIP • Je hebt geen ‘hogere beleidsinformatie’

Verwacht niet (te) veel applaus

nodig om je te kunnen invoelen in burgers, je

Raadswerk vraagt veel, zeker ook realisme.

bent immers zelf ook een gewone burger en

Het verschil tussen succes en teleurstelling is klein.

inwoner van de gemeente.

De verwachtingen daarentegen zijn vaak hoog,

• Ga het debat in met een open houding.

zowel bij het raadslid als bij de omgeving. De kans

Luister naar elkaar en reageer op elkaar:

op teleurstellingen kan worden verkleind, wanneer

dat is wat anders dan een monoloog!

je je bewust bent van de politieke valkuilen en de

Beargumenteer je eigen standpunt, bevraag

huidige tijdgeest. Het aanzien van een raadslid is de

anderen en laat je (soms) overtuigen.

afgelopen jaren aan slijtage onderhevig geweest.

• Reflecteer regelmatig op je inbreng en bijdrage: wat was effectief en wat niet? Benut het oordeel van anderen.

Het vertrouwen in de politiek is duidelijk afgenomen. Dat geldt overigens niet alleen op gemeentelijk niveau, maar ook op provinciaal en landelijk niveau.

Stel de juiste vragen

TIP

Ben je van plan om over een bepaald onderwerp

• Probeer te relativeren. De wereld vergaat niet

vragen te stellen, bereid die dan goed voor, stel deze op de juiste manier zodat ze niet te negeren zijn en kies voor de meest voor de hand liggende wijze. Er zijn meerdere manieren waarop je vragen kunt stellen. Deze zullen later worden uitgediept.

bij het nemen van een bepaalde beslissing, waarmee je het niet (helemaal) eens bent. • Wat in de raadzaal gebeurt is niet persoonlijk, ondanks dat het wel echt zo kan voelen. • Investeer in contacten en relaties, de inhoud

Voor hier is het relevant om jezelf de volgende vragen

en diepte volgen dan later, maar vooral ook

te stellen:

gemakkelijker.

• Zijn de vragen relevant, gaan ze over politieke hoofdzaken? • Weet ik waarom ik de vragen stel, wat wil ik ermee bereiken of doen?

Het mag ook leuk zijn! Tot slot. Raadslid zijn moet ook leuk zijn. Gun jezelf de tijd daarom om het vak te leren.

• Ga en kan ik er überhaupt wat mee doen?

Nergens staat geschreven dat je alles in één keer

• Zijn de vragen duidelijk, eenduidig – geen drie

moet kunnen. Een verbod om vragen te stellen

vragen in één - en open - een eenvoudig ja of nee

bestaat ook niet en ‘domme vragen bestaan’. En om

antwoord is niet voldoende - geformuleerd?

de cirkel weer rond te maken; zorg voor een goede

• Twijfel of de juiste vragen op de juiste manier

balans tussen privé en politiek. Het is ook belangrijk

worden gesteld? Vraag dan advies aan iemand

dat er voldoende momenten zijn om je op te laden

anders of de griffie.

en focus op de zaken die er lokaal daadwerkelijk toe doen en waar jij het verschil kunt maken.

Inleiding: een aantal adviezen vooraf en de vooruitblik

8


TIP • Afkijken mag en het wiel hoeft niet steeds opnieuw te worden uitgevonden. • Ga met je collega’s om zoals je wilt dat zij met jou omgaan. • Heb plezier en zorg dat het ook leuk blijft;

Vooruitblik Het eerste hoofdstuk gaat kort in op de positie van de gemeente ten opzichte van de overige bestuurslagen (overheid en provincie) en stipt de drie organen van de gemeente aan: de raad, het college en de burgemeester. In hoofdstuk 2 staan de gemeenteraad en de raadsleden centraal.

vergeet niet waar je het voor doet. Hoe word je benoemd, welke regels zijn er, wat mag je wel en wat mag je niet als raadslid en welke vergoeding staat er tegenover. Vervolgens komen in hoofdstuk 3 de rollen van de gemeenteraad en de instrumenten van het raadslid aan de orde. De raadsvergadering staat centraal in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5 gaat over de ondersteuning van de gemeenteraad. Vervolgens komen de commissies aan bod in hoofdstuk 6. En in hoofdstuk 7 komen tenslotte nog ‘25 tips voor de vuist weg’ voorbij.

Close-up Koolzaad in Oldambt

Inleiding: een aantal adviezen vooraf en de vooruitblik

9


1

hoofdstuk

De gemeente

1.1 Staatsrecht

Zo zijn gemeentes onderworpen aan toezicht van de

Het staatsrecht regelt de inrichting van de staat.

centrale overheid en de provincie.

Elke overheidslaag of overheidsorgaan wordt door de Grondwet ingesteld. De wet regelt vervolgens de bevoegdheden van die organen. Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat. De inrichting van

In de Gemeentewet is ook te vinden wat de vereisten

Nederland als gedecentraliseerde eenheidsstaat is te

zijn die gesteld worden aan het raadslidmaatschap.

vinden in de Grondwet.

De Gemeentewet schrijft geen opleidingsniveau voor om raadslid te kunnen worden. In principe kan

Nederland kent drie overheidslagen: de centrale

dus een ieder raadslid worden. Vaak is het wel zo

overheid (het Rijk), de provincie en de gemeente.

dat politieke partijen kijken naar opleidingsniveau of

Het Rijk is de hoogste bestuurseenheid van waaruit

ervaring en deskundigheid van kandidaten.

regeling (wetten en andere regelingen zoals bijvoorbeeld een ministeriële regeling) en bestuur kan plaatsvinden. Ook de provincies en de gemeentes kunnen eigen regels stellen en er vindt bestuur plaats. Rijk

Grondwet

De inrichting van de decentrale overheden wordt geregeld in hoofdstuk 7 van de Grondwet.

Provincie

Provinciewet

De Grondwet bepaalt dat de inrichting van de gemeentes in een wet moet worden geregeld. Deze wet die de inrichting van de gemeente regelt, is de Gemeentewet. De Gemeentewet bevat regels over de inrichting en de taken van de gemeente.

Gemeente

Gemeentewet

Gemeenschappelijke regeling

Wet Gemeenschappelijke Regeling

In de Gemeentewet zijn de taken van de organen van de gemeente geregeld. De Gemeentewet geldt voor elke gemeente, ondanks het verschil in grootte tussen gemeenten. De kleinste gemeenten in

Wettelijke regelingen gemeente

Nederland zijn de Waddeneilanden Schiermonnikoog

• Grondwet: hoofdstuk 7 (artikel 123 tot en met

en Vlieland, met beide rond de 1.000 inwoners. De grootste gemeente is Amsterdam, met ongeveer 850.000 inwoners. De bestuursstructuur van de gemeentelijke organisatie is voor elke gemeente

artikel 136) • Gemeentewet: wettelijke regeling hoe de gemeente werkt. • Ongeschreven gewoonterecht

gelijk. De gemeente is de kleinste bestuurseenheid in het Nederlandse staatsbestel. Decentralisatie betekent dat naast de centrale overheid ook andere (decentrale) lagen bestaan van waaruit regeling en bestuur plaatsvindt. Deze bestuurslagen oefenen taken in eigen verantwoordelijkheid uit. Daaraan zijn wel enkele grenzen gesteld.

Hoofdstuk 1 - De gemeente

10


1.2

Decentralisatie: gemeente ten opzichte van andere bestuurslagen

Genomen besluiten kunnen worden vernietigd door hoger gezag. Vernietiging kan plaatsvinden wegens

De gemeente is de kleinste territoriale

strijd met het recht of strijd met het algemeen

bestuurseenheid. De gemeente kan op het

belang. De vernietigingsbevoegdheid komt toe aan

eigen grondgebied regels stellen (in de vorm van

de regering.

verordeningen) en er vindt bestuur plaats. De gemeente kan niet buiten haar territorium

Naast de zelfstandige (autonome) taken, heeft de

optreden. Bovendien zijn er grenzen aan wat de

gemeente ook andere taken. De gemeente moet ook

gemeente op het eigen grondgebied kan doen aan

taken uitvoeren die de centrale overheid haar heeft

het stellen van regels. Zo gaan de regels van hogere

opgelegd. Dit wordt medebewind genoemd. Het

bestuurslagen (de provincie en het Rijk) voor.

gaat hier bijvoorbeeld om de afgifte van paspoorten, de verstrekking van uitkeringen op grond van de

Autonomie en medebewind

Wet werk en bijstand en de organisatie van de

De gemeente kan optreden in autonomie en in

verkiezingen op grond van de Kieswet.

medebewind. Autonomie betekent het zelfstandig

De wet bepaalt vaak hoe bepaalde zaken moeten

regelen en besturen van de eigen aangelegenheden.

worden uitgevoerd door de decentrale overheden.

De gemeente heeft een eigen ‘huishouding’ op

Vaak is er wel ook ruimte voor eigen beleid. Soms is

het territorium van de gemeente. Daarmee wordt

die ruimte er echter helemaal niet.

bedoeld dat gemeentes zelf invulling mogen geven aan wat zij wel of niet belangrijk vinden voor hun

Vaak worden taken die de gemeente in autonomie

inwoners.

uitvoert door het Rijk naar zich toe getrokken en vervolgens in medebewind aan de gemeente teruggegeven. Meer medebewind betekent in dat geval minder autonomie. Er is dan minder ruimte voor

Over veel zaken mag de gemeente zelfstandig

de gemeente om zelf nog beleid te maken.

beslissen. Dat zijn taken die de gemeente in autonomie uitvoert. Het gaat dan om taken met

Samenwerkingsverbanden: gemeenschappelijke

betrekking tot de eigen ‘huishouding’ van de

regelingen

gemeente. Het is de taak van het gemeentebestuur

Hoewel in het voorgaande gesteld is dat er drie lagen

om hieromtrent keuzes te maken.

zijn waarop regeling en bestuur plaatsvindt (het Rijk,

Met huishouding wordt ook bedoeld datgene

de provincie en de gemeente), is het al lang niet

wat hogere bestuurslagen niet naar zich hebben

meer zo dat deze indeling op deze wijze bestaat.

toegetrokken.

Veel maatschappelijke problemen kunnen niet door een enkele bestuurslaag worden opgelost. Er zijn

Grenzen van autonomie:

vaak schaalproblemen. Bepaalde zaken zijn daardoor

• territoriale grens: alleen het grondgebied van de

moeilijk te realiseren op het niveau van een bepaalde

gemeente; • ondergrens: alleen het algemeen belang, niet de privésfeer;

bestuurslaag. De geschiktheid van de schaal verschilt ook per taak. Door vergaande (en verdergaande) decentralisatie ontstaan ook schaalproblemen.

• bovengrens: niet datgene regelen wat de provincie of de centrale overheid al regelt.

De oplossing van de schaalproblemen bij gemeentes wordt vaak gelegd in gemeentelijke herindeling of in samenwerkingsverbanden tussen verschillende overheden: gemeenschappelijke regelingen. Deze samenwerking in gemeenschappelijke

Op de autonome taken is toezicht door andere

regelingen heeft als voordeel dat schaalproblemen

bestuurslagen, dus het Rijk en ook de provincie.

zo kunnen worden opgelost. Samenwerking

Dat toezicht kan preventief zijn, dus voorafgaand

geschiedt tussen twee of meer gemeentes (dat zijn

toezicht. Sommige besluiten moeten, voordat

de meest voorkomende samenwerkingsvormen),

deze gelding kunnen krijgen, worden goedgekeurd

maar bij gemeenschappelijke regelingen kunnen

door hoger gezag. Ook kan toezicht repressief zijn.

gemeentes ook samenwerken met provincies

Hoofdstuk 1 - De gemeente

11


of waterschappen. Samenwerking met andere

en wethouders. Elk orgaan heeft zijn eigen

overheden (voornamelijk samenwerking tussen

bevoegdheden en er is een duidelijke taakverdeling

gemeentes) in gemeenschappelijke regelingen biedt

tussen de organen. Ook kunnen de leden van het ene

schaalvoordelen.

orgaan (de gemeenteraad) niet tevens deel uitmaken van het andere orgaan (het college) of als wethouder

Voor intergemeentelijke samenwerking worden

of burgemeester werkzaam zijn.

vaak gemeenschappelijke regelingen opgericht. Gemeenschappelijke regelingen worden opgericht op

De gemeenteraad

basis van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen

Artikel 125 van de Grondwet bepaalt dat de

(WGR). Een gemeenschappelijke regeling is een vorm

gemeenteraad aan het hoofd van de gemeente staat.

van verlengd lokaal bestuur, maar geen zelfstandige

De leden van de gemeenteraad worden rechtstreeks

bestuurslaag. Er is dus geen sprake van een nieuwe,

gekozen door de inwoners van de gemeente

zelfstandige bestuurslaag tussen de gemeente en de

die kiesrecht hebben. De verkiezingen van alle

provincie in.

gemeenteraden vinden in principe tegelijkertijd voor alle gemeenten op ĂŠĂŠn dag plaats, tenzij er sprake is

De leden in de besturen van de gemeenschappelijke

van verkiezingen in het kader van een gemeentelijke

regelingen moeten afkomstig zijn van de

herindeling. Het aantal leden van de gemeenteraad

deelnemers aan de gemeenschappelijke regeling,

hangt af van de grootte van de gemeente.

dus de samenwerkende overheden. Op die manier

De raadsleden van een bepaalde partij vormen samen

komt ook de democratische legitimatie van de

een fractie in de raad.

gemeenschappelijke regeling tot stand. De gemeenteraad vertegenwoordigt de hele bevolking van de gemeente (ook de mensen die niet het recht hebben om te stemmen en de mensen die Overzicht gemeenschappelijke regelingen (GR) van de

geen gebruik hebben gemaakt van het kiesrecht).

gemeente Oldambt

De raad heeft een vertegenwoordigende taak. De burgers die worden vertegenwoordigd wonen

GR Werkvoorzieningsgemeenschap Synergon

in de gemeente. Daarmee staat de gemeenteraad

GR Algemene muziekschool Oost Groningen

dicht op de burgers. Uitgaande van de achterban

GR Volkskredietbank voor Noord-Oost Groningen

van een partij door de partijbeginselen en het

GR Grensoverschrijdend openbaar lichaam Eems

verkiezingsprogramma, zal een raadslid in de

Dollard Regio

praktijk meer betekenen voor een bepaalde groep of bepaalde personen. Het is de taak van een raadslid om een afweging te maken tussen het persoonlijk belang ten opzichte van het algemeen belang. Vanwege verschillende opvattingen zullen raadsleden

1.3

De organen van de gemeente

daarin verschillende keuzes maken.

De gemeente kent drie organen: de gemeenteraad, het college van B en W en de burgemeester. Zij vormen gezamenlijk het bestuur van de gemeente. De gemeenteraad is het hoogste orgaan en is het

De artikelen 147 tot en met 158 van de Gemeentewet

algemeen bestuur van de gemeente. Het college van

regelen de bevoegdheden van de raad.

burgemeester en wethouders vormt het dagelijks

Daarin wordt invulling gegeven aan het bepaalde

bestuur.

in de Grondwet, namelijk dat de gemeenteraad het hoofd is van de gemeente. De Gemeentewet gaat uit

De organen nemen de besluiten van de gemeente.

van het beginsel dat alle bevoegdheden die niet aan

In principe is er sprake van een dualistische

een ander gemeentelijk orgaan zijn toebedeeld (dus

verhouding tussen de organen. Dat betekent dat

het college van B & W of de burgemeester) bij de

er een scheiding is in samenstelling, functies en

gemeenteraad als hoogste orgaan liggen. Artikel 156

bevoegdheden van enerzijds de gemeenteraad

van de Gemeentewet bepaalt dat de gemeenteraad

en anderzijds het college van burgemeester

bepaalde bevoegdheden kan overdragen (deze

Hoofdstuk 1 - De gemeente

12


overdracht wordt ook wel delegatie genoemd), tenzij

Gelijkgezinde partijen hebben samen de meerderheid

de aard van de bevoegdheid zich daartegen verzet.

en vormen een college dat bestuurt op grond van een

Het tweede lid van artikel 156 zondert bepaalde

beleidsprogramma. Zo’n meerderheidscollege wordt

specifieke bevoegdheden uit van delegatie.

ook wel een programcollege genoemd.

De bevoegdheden kunnen worden gedelegeerd

Een ander voorbeeld is een afspiegelingscollege.

aan het college, of een door het college ingestelde

Het college vormt dan een getrouwe afspiegeling van

bestuurscommissie.

de gemeenteraad. De wethouders worden benoemd door de gemeenteraad. De gemeenteraad heeft de taak het college en de burgemeester te controleren bij de

De voorzitter van de gemeenteraad is de

uitoefening van hun bevoegdheden.

burgemeester. De burgemeester is echter geen lid van de gemeenteraad. Hij zit de raadsvergaderingen

Het college van burgemeester en wethouders

voor en mag zich in die hoedanigheid ook

Het college bestaat uit de burgemeester en de

bemoeien met de vergadering (deelneming aan de

wethouders. De burgemeester is lid van het college

beraadslaging). Hoewel de burgemeester voorzitter

en tevens voorzitter. In principe heeft het college

is, heeft hij geen stemrecht in de raadsvergaderingen,

de bestuursbevoegdheden. Het college is daarmee

omdat hij geen lid is van de gemeenteraad.

bevoegd het dagelijks bestuur van de gemeente te voeren. Het bestuur in medebewind ligt ook bij het

De gemeenteraad kan het college sturen.

college.

De raad heeft een kaderstellende taak en is eindverantwoordelijk. De gemeenteraad neemt de besluiten. Het college moet die besluiten uitvoeren. Het college bereidt de beslissingen van de

In artikel 160 van de Gemeentewet zijn de

gemeenteraad (de raadsvoorstellen) voor.

bevoegdheden van het college van B & W

De ontwerpbesluiten worden over het algemeen

neergelegd. Het college bereidt de beslissingen van

gemaakt door het college. Raadsleden kunnen ook

de gemeenteraad voor en voert de raadsbeslissingen

zelf het initiatief nemen tot een besluit.

uit.

De gemeenteraad heeft de verordenende

De raadsvoorstellen worden door het college

bevoegdheid (maakt verordeningen = regelingen) en

voorbereid. De gemeenteraad neemt een besluit over

heeft het bestuur over de taken in autonomie.

een raadsvoorstel. Het college voert vervolgens dat

Ook stelt de gemeenteraad de begroting en de

besluit weer uit door de werkzaamheden te verrichten

rekening vast. Tevens kunnen belastingen worden

die nodig zijn voor de door de gemeenteraad

geĂŻnd door de raad. Dat zijn echter alleen de

vastgestelde besluiten. Ook stelt het college regels

belastingen die zijn opgenomen in de Gemeentewet.

vast omtrent de ambtelijke organisatie en benoemt het de ambtenaren. Het college bestuurt.

De gemeenteraad en de raadscommissie worden in

De gemeenteraad controleert het college weer bij

hun werkzaamheden ondersteund door de griffier en

de uitvoering. Het college is verantwoordelijk voor

de griffie. De gemeenteraad benoemt de griffier en

de resultaten die de gemeente bereikt en de wijze

kan de griffier tevens schorsen en ontslaan.

waarop de uitvoering plaatsvindt.

De raad stelt een instructie vast waarin nadere regels zijn opgenomen over de taak en de bevoegdheden van de griffier. De griffier is aanwezig in de vergaderingen van de gemeenteraad. Na de verkiezingen dient er door de nieuwgekozen gemeenteraad een college te worden gevormd. De partij die de grootste is geworden na de verkiezingen neemt het initiatief daartoe. Er kunnen meerderheidscolleges worden gevormd.

Hoofdstuk 1 - De gemeente

13


Na de verkiezingen wordt door de partijen onder-

Het college benoemt en ontslaat de gemeente-

handeld over de totstandkoming van een college.

secretaris. De secretaris staat het college van

De wethouders worden benoemd (en ontslagen)

B & W, de burgemeester en de door hen ingestelde

door de gemeenteraad. Als de wethouders uit de

commissies bij in hun werkzaamheden.

gemeenteraad komen, geven ze hun zetel op.

De gemeentesecretaris heeft de leiding over het

Maar er kunnen ook wethouders van buitenaf worden

ambtelijk apparaat. Hij is verantwoordelijk voor het

benoemd (die dus geen raadslid waren) en er kunnen

goed functioneren van het ambtelijk apparaat.

wethouders van buiten de eigen gemeente worden benoemd. Het aantal wethouders bedraagt volgens

De burgemeester

de Gemeentewet ten hoogste twintig procent van het

De burgemeester wordt benoemd bij een besluit van

aantal raadsleden, met een minimum van twee.

de Kroon (= de regering: koning en ministers) voor

De gemeenteraad kan besluiten dat het

een periode van zes jaar. De benoeming geschiedt

wethouderschap in deeltijd kan worden uitgeoefend.

op voordracht van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Binnen het college van B & W wordt een taakverdeling vastgesteld. Wethouders hebben een

De gemeenteraad is betrokken bij de

eigen portefeuille. De partijen die samen het

sollicitatieprocedure van de burgemeester.

college vormen, maken daarover vaak afspraken

De burgemeester wordt weliswaar benoemd

over het aantal wethouders en de specifieke inhoud

door de regering maar de gemeenteraad zorgt

van de portefeuilles. Binnen het college geldt het

voor een aanbeveling van kandidaten. Vooraf

collegialiteitsbeginsel. Ondanks de verdeling van de

overlegt de commissaris van de Koning met de

werkzaamheden kunnen wethouders niet zelfstandig

fractievoorzitters van de partijen vertegenwoordigd

optreden, maar alleen namens het college.

in de gemeenteraad. De gemeenteraad stelt een

Als wethouders dus werkzaamheden uitoefenen, dan

profielschets op en bespreekt het profiel vervolgens

doen zij dat altijd als lid van het college van B & W.

met de commissaris. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties stelt de vacature open.

Tussen de gemeenteraad en het college bestaat een

De reacties op de vacature worden geselecteerd

vertrouwensrelatie. Het college is als geheel en de

door de commissaris en daarover vindt overleg met

leden van het college zijn afzonderlijk verantwoording

de vertrouwenscommissie plaats. De gemeenteraad

schuldig aan de gemeenteraad over het door het

beveelt kandidaten aan. De kandidaat spreekt

college gevoerde beleid. De raad kan het college dan

met de minister van Binnenlandse Zaken en

ook daarover ter verantwoording roepen.

Koninkrijksrelaties en daarna wordt de burgemeester

De gemeenteraad heeft wethouders aangesteld.

benoemd door de Koning. De commissaris van de

Deze wethouders voeren werkzaamheden uit

Koning beëdigt de burgemeester in de gemeente.

en hebben in principe het vertrouwen van de gemeenteraad. Als een wethouder het vertrouwen verliest van de meerderheid van de gemeenteraad, moet hij opstappen.

De taken van de burgemeester: • is voorzitter van de gemeenteraad en mag aan

De vergaderingen van het college vinden in de

de beraadslaging deelnemen (maar heeft daarin

regel plaats op dinsdag. De vergaderingen van het

geen stemrecht want hij is geen lid van de

college zijn besloten en dus niet vrij toegankelijk.

gemeenteraad);

Naast de burgemeester en de wethouders is de gemeentesecretaris aanwezig bij de vergaderingen. Anderen zijn alleen aanwezig als het college hen

• is voorzitter van het college van b & w en is lid van het college en heeft daarom wel stemrecht in het college;

expliciet heeft uitgenodigd. De besluitenlijst van

• kan een eigen portefeuille hebben in het college;

de vergadering van het college wordt in principe

• heeft daarnaast nog eigen taken (bevoegdheden)

openbaar gemaakt. Dit geldt weer niet voor besluiten

op grond van de Gemeentewet.

waarvoor geheimhouding wordt opgelegd (artikel 55

Deze bevoegdheden staan in de artikelen 170 en

van de Gemeentewet).

verder van de Gemeentewet.

Hoofdstuk 1 - De gemeente

14


Hij voert deze bevoegdheden zelfstandig uit. De taken

een aanbeveling tot ontslag aan de minister van

van de burgemeester als afzonderlijk orgaan liggen

Binnenlandse Zaken sturen. Als de ambtstermijn

voornamelijk op het gebied van de handhaving van de

van zes jaar voorbij is, kan de burgemeester worden

openbare orde.

herbenoemd. De gemeenteraad kan aangeven geen herbenoeming van de burgemeester te willen. De burgemeester heeft als lid van het college van B & W de plicht inlichtingen te verschaffen aan de gemeenteraad over het door het college gevoerde

De burgemeester is het collegelid dat niet wordt

bestuur. Ook heeft de burgemeester als afzonderlijk

benoemd door de gemeenteraad. Dat betekent ook

bestuursorgaan de plicht raadsleden inlichtingen

dat de raad de burgemeester niet kan ontslaan.

te verschaffen over het door hem (als afzonderlijk

Wel kan de gemeenteraad, als de verhoudingen

bestuursorgaan) gevoerde bestuur.

met de burgemeester zijn verstoord, tussentijds

Burgers kiezen direct

Gemeenteraad verordenen, controleren, budgetteren

College B&W besturen

controleert

benoemt uit zijn midden of van buiten

Wethouders

recht op ondersteuning

benoemt

ondersteunt

Burgemeester

benoemt

ondersteunt

ondersteunt

Secretaris

Raadsgriffier Raadsgriffie

Ambtelijk apparaat

aanstelling functionele relaties / bevoegdheden

Hoofdstuk 1 - De gemeente

15


2

hoofdstuk

De gemeenteraad en de leden

Aan het hoofd van de gemeente staat de

wordt gekozen, is hij wel reserve voor als een ander

gemeenteraad. Het aantal raadsleden van een

raadslid aftreedt. In principe wordt de volgorde van

gemeente wordt bepaald door de omvang van

de kandidatenlijst aangehouden.

de bevolking in de gemeente (artikel 8 van de Gemeentewet). In gemeentes met meer inwoners

Het raadslidmaatschap vangt aan op het moment dat

hebben de gemeenteraden meer leden.

de gemeenteraad de door het centraal stembureau benoemde kandidaat toelaat en deze toelating onherroepelijk is geworden. Aan deze toelating gaat een onderzoek van de gemeenteraad vooraf.

De gemeenteraden van de kleinste gemeenten

De geloofsbrief wordt onderzocht.

bestaan uit negen raadsleden. De grootste gemeenten van meer dan 200.000 inwoners hebben raden die uit 45 leden bestaan. De gemeenteraad van de gemeente Oldambt bestaat uit 25 raadsleden.

Het toelatingsonderzoek van nieuwe raadsleden door de gemeenteraad bestaat voor een belangrijk deel uit de vaststelling of de benoemde kandidaat aan de gestelde voorwaarden voldoet. De volgende eisen

Gemeenteraadsleden worden rechtstreeks gekozen

worden gesteld aan het raadlidmaatschap:

door de kiesgerechtigde inwoners van de gemeente.

• leeftijd: 18 jaar of ouder;

De gemeenteraadsverkiezingen worden om de vier

• ingeschreven staan als inwoner van de gemeente

jaar gehouden voor alle gemeenten. De verkiezingen voor alle gemeenten vinden plaats op dezelfde dag, tenzij er sprake is van herindelingsverkiezingen.

(in de Gemeentelijke Basis Administratie); • rechtmatig verblijf in Nederland (een raadslid hoeft dus niet de Nederlandse nationaliteit te hebben);

Dan wordt er een aparte datum gekozen voor de

• geen conflicterende functies;

herindelingsverkiezing. De regels voor de organisatie

• geen belanghebbende bij de gemeente in zakelijke

van de verkiezingen zijn vastgelegd in de Kieswet.

of juridische aangelegenheden; • niet zijn uitgesloten van het kiesrecht.

Kiesrecht hebben: inwoners van de gemeente die meerderjarig zijn (18 jaar of ouder) en: • de Nederlandse nationaliteit hebben; • onderdanen van EU-lidstaten zijn;

De voorwaarden om raadslid te mogen worden,

• burgers van andere dan EU-lidstaten mits ze een

gelden bij het daadwerkelijk benoemen als raadslid.

verblijfsvergunning hebben en ze tenminste vijf jaar

Iemand kan wel op de kandidatenlijst staan en niet

onafgebroken rechtmatig in Nederland verblijven.

aan de voorwaarden voldoen, maar hij kan niet als raadslid worden benoemd als hij op de dag van de benoeming niet aan de voorwaarden voldoet.

2.1

Procedure benoeming en einde van het raadslidmaatschap

Kandidaat-raadsleden staan op de kandidatenlijst van een politieke groepering. Als een partij voldoende

Een kandidaat-raadslid is nog geen 18 jaar terwijl hij

stemmen behaalt om een zetel te bemachtigen,

op de kandidatenlijst staat, maar is 18 jaar op de dag

dan kan een kandidaat-raadslid ook daadwerkelijk

van de benoeming. Hij kan dan worden benoemd als

raadslid worden. Als een kandidaat-raadslid niet

raadslid. Vanzelfsprekend geldt voor de benoeming

Hoofdstuk 2 - De gemeenteraad en de leden

16


dat het kandidaat-raadslid aan alle vereisten voor het raadlidmaatschap voldoet. Als een kandidaat-raadslid

Het raadlidmaatschap eindigt:

op de dag van de benoeming bijvoorbeeld niet in

• als het raadslid verzoekt om ontslag;

de gemeente woonachtig is, kan hij niet worden

• als een raadslid overlijdt;

benoemd als raadslid.

• als een raadslid niet meer voldoet aan de vereisten voor het raadlidmaatschap (het zijn van inwoner van de gemeente, het hebben van een conflicterende functie, het zijn van belanghebbende bij de

Het onderzoek naar het proces-verbaal van het centraal stembureau gebeurt in de laatste samenkomst van de gemeenteraad in oude

gemeente); • als het raadslid niet wordt herkozen na nieuwe verkiezingen.

samenstelling na de verkiezingen. Bij de benoeming van nieuwe leden stelt de gemeenteraad een commissie in die bestaat uit

De mensen die raadslid waren in een eerdere

drie leden van de raad. De commissie onderzoekt

periode zijn geen raadslid meer op de dag dat de

de geloofsbrieven en de daarop betrekking

nieuwe raadsleden worden benoemd.

hebbende stukken van nieuw benoemde leden.

Bij tussentijdse aftreding van een raadslid eindigt

Na het onderzoek van de geloofsbrieven brengt de

het raadslidmaatschap op de dag dat zijn opvolger

commissie verslag uit aan de gemeenteraad en doet

wordt benoemd. Als een raadslid niet meer aan de

daarbij een voorstel voor een besluit.

voorwaarden voor het raadslidmaatschap voldoet,

Bij het onderzoek naar de geloofsbrieven onderzoekt

dan stopt het lidmaatschap op de dag dat hij niet

de raad of is voldaan aan de algemene en de

meer voldoet aan die eisen.

aanvullende vereisten van het passief kiesrecht en of er geen belemmeringen zijn in de sfeer van

Na een gemeenteraadsverkiezing roept de voorzitter

2.2 Nevenfuncties, onverenigbare betrekkingen en verboden handelingen

de toegelaten leden van de raad op om in de

Openbaarmaking nevenfuncties

eerste vergadering van de gemeenteraad in nieuwe

Raadsleden maken openbaar welke andere

samenstelling (dat is op de dag nadat de oude

functies zij vervullen dan het lidmaatschap van

raadsleden zijn afgetreden) de voorgeschreven eed

de gemeenteraad. De openbaarmaking van

of belofte af te leggen. De eed of belofte dient te

nevenfuncties is verplicht op grond van artikel

worden afgelegd voordat raadsleden met hun

12 van de Gemeentewet. De achtergrond van de

werkzaamheden kunnen beginnen.

openbaarmaking is dat op deze wijze beter kan

Daarmee zegt ieder raadslid dat hij naar eer en

worden getraceerd welke mogelijke vermenging van

geweten handelt en dat hij geen gunst heeft

belangen kan optreden.

onverenigbaarheden.

aangenomen om raadslid te worden. Zonder beëdiging kan het raadslid zijn taken niet

De nevenfuncties van raadsleden staan vermeld

uitoefenen. Slechts beëdigde raadsleden kunnen

op de website van de gemeente en zijn voor

deelnemen aan de beraadslagingen en stemmingen.

iedereen te vinden. Voor het aanleveren en actueel

Alleen zij hebben ook recht op geldelijke en andere

houden van de nevenfuncties zijn de raadsleden zelf

voorzieningen. Raadsleden die herbenoemd worden,

verantwoordelijk.

moeten de eed opnieuw afleggen. Bij een tussentijdse vacaturevervulling roept de

Onverenigbare betrekkingen

voorzitter een nieuw benoemd lid van de raad op

Bepaalde functies kunnen niet naast het

voor de vergadering van de gemeenteraad waarin

raadlidmaatschap worden uitgeoefend.

over diens toelating wordt beslist om daar de eed of

Dit zijn ‘incompatibiliteiten’ ook wel onverenigbare

belofte af te leggen.

betrekkingen genoemd. Deze functies conflicteren met het zijn van raadslid.

Hoofdstuk 2 - De gemeenteraad en de leden

17


het om het zuiver houden van de verhouding van het raadslid tot de gemeente. Raadsleden mogen niet Artikel 13 van de Gemeentewet somt op welke

teveel persoonlijk belang hebben bij de uitkomsten

onverenigbare betrekkingen er bestaan met het

van gemeentelijke besluitvorming.

raadslidmaatschap. Het gaat met name om (bestuurs) functies in de gemeente, maar ook in de provincie en op het niveau van de Rijksoverheid. Het zijn conflicterende functies.

De verboden handelingen zijn genoemd in artikel 15 van de Gemeentewet. Het gaat om het zijn

Een raadslid kan niet zijn:

van adviseur ten behoeve van een derde in een

• minister;

aangelegenheid of geschil met de gemeente of

• staatssecretaris;

aangaan van een overeenkomst met de gemeente

• lid van de Raad van State;

door een raadslid waardoor hij dus zakelijk

• lid van de Algemene Rekenkamer;

belanghebbende is. In het geval van het aangaan

• nationale ombudsman en substituut-ombudsman;

van een overeenkomst met de gemeente kan een

• commissaris van de Koning;

ontheffing worden verleend door Gedeputeerde

• gedeputeerde;

Staten. Als een raadslid in strijd handelt met artikel 15

• secretaris van de provincie;

van de Gemeentewet kan hij worden geschorst door

• griffier van de provincie;

de voorzitter van de gemeenteraad. De gemeenteraad

• burgemeester;

kan vervolgens oordelen of zijn lidmaatschap

• wethouder;

vervallen wordt verklaard of de schorsing opheffen. Is

• lid van de rekenkamer;

iemand van het lidmaatschap van de gemeenteraad

• ombudsman of lid van de ombudscommissie;

vervallen verklaard, dan kan hij niet weer in dezelfde periode een opengevallen plaats in de raad vervullen (artikel 11 van de Gemeentewet).

De onverenigbare betrekking dient te bestaan op het moment van toelating tot de gemeenteraad. Een raadslid die een onverenigbare betrekking

Gedragscode

uitoefent, houdt van rechtswege op lid te zijn van de

Artikel 15 lid 3 van de Gemeentewet bepaalt dat de

gemeenteraad. Mocht er later een plaats openvallen

raad voor zijn leden een gedragscode vaststelt.

en de onverenigbare betrekking is er niet meer, dan

Deze regels zijn vastgelegd in de Gedragscode

kan de betreffende persoon alsnog raadslid worden.

politieke ambtsdragers gemeente Oldambt. Deze gedragscode heeft als doel om politieke

Voor de dualiseringsoperatie van het gemeente-

ambtsdragers een houvast te bieden bij het bepalen

bestuur was een wethouder tevens raadslid.

van normen omtrent de integriteit van het openbaar

Deze combinatie is nu niet meer mogelijk.

bestuur. Deze gedragscode geldt ook voor raadsleden

Een uitzondering geldt voor een demissionaire

als gekozen volksvertegenwoordigers. De politieke

wethouder. De demissionaire status van wethouders

ambtsdragers voor wie de gedragscode gelden,

begint op de dag van de verkiezingen en eindigt op

kunnen worden aangesproken op de naleving van

het moment dat de zittende (dus demissionaire)

de gedragscode. De code bevat regels omtrent

wethouders aftreden en er nieuwe wethouders

belangen-verstrengeling, omgaan met (vertrouwelijke)

worden benoemd.

informatie, het aannemen van geschenken en over declaratie van kosten.

Verboden handelingen Daarnaast zijn er nog de verboden handelingen. Dit zijn handelingen die een raadslid niet mag uitvoeren tijdens het raadslidmaatschap. Dat betekent dat de maatschappelijke handelingsvrijheid van het raadslid, met name in de economische sfeer, wordt beperkt. Ook hier gaat

Hoofdstuk 2 - De gemeenteraad en de leden

18


2.3

Verbod van last

een aantal inwoners tot en met 8000).

De Grondwet (artikel 129 lid 6) en de Gemeentewet

De hoogste vergoeding krijgt een raadslid van een

(artikel 27) bepalen dat de leden zonder last

gemeente met tenminste 375.001 inwoners.

stemmen. Het lastverbod houdt in dat raadsleden

Deze raadsleden kunnen een vergoeding krijgen van

zich in hun stemgedrag niet binden aan lastgeving.

e 2209,35. Ook de hoogte van de onkosten-

Dat betekent dat een raadslid een vrij mandaat heeft

vergoeding is geregeld in het Rechtspositiebesluit

en dat komt ook tot uiting bij het stemmen.

raads- en commissieleden. De onkostenvergoeding

Hij is niet gebonden aan het moeten innemen

varieert van e 44,31 (kleinste gemeenten) tot e 252,43

van een bepaald standpunt van bijvoorbeeld de

(gemeenten met de grootste inwonersklassen).

politieke partij. Dat houdt ook in dat als een raadslid afwijkend stemgedrag vertoont van bijvoorbeeld de

De regeling rond de vergoeding voor de raadsleden

rest van de fractie hij niet kan worden gedwongen

in de gemeente Oldambt is vastgelegd in de

langs juridische weg zijn verplichtingen na te komen.

Verordening rechtspositie wethouders, raads- en

Overleg van een raadslid met kiezers of de politieke

commissieleden gemeente Oldambt. In deze

partij is natuurlijk toegestaan.

verordening staan in hoofdstuk 2 nog meer zaken over de rechtspositie van raadsleden, waaronder een regeling met betrekking tot vergoeding ziektekosten,

2.4

FinanciĂŤle en rechtspositionele zaken

een fietsregeling en voorzieningen bij tijdelijk ontslag

2.4.1 Vergoeding werkzaamheden:

wegens zwangerschap. Ook de iPads zijn geregeld in

raadsvergoeding en vaste onkostenvergoeding

de verordening.

Het raadslidmaatschap wordt beschouwd als een nevenfunctie, waardoor raadsleden een vergoeding krijgen en geen salaris voor hun werkzaamheden als raadslid. Vanaf de dag van de beĂŤdiging krijgen

Vanaf de dag van de beĂŤdiging als raadslid ontvangt

de raadsleden maandelijks de (raads)vergoeding

een raadslid de vergoeding. De raadsleden van een

voor hun werkzaamheden als raadslid en een vaste

gemeente krijgen allen dezelfde vergoeding; er wordt

onkostenvergoeding.

dus geen onderscheid gemaakt tussen raadsleden. Het is niet mogelijk om bijvoorbeeld raadsleden die

De hoogte van de vergoedingen voor raadsleden

zelden verschijnen in de raadsvergaderingen in het

is landelijk vastgelegd in het Rechtspositiebesluit

geheel geen vergoeding toe te kennen.

voor raads- en commissieleden. Jaarlijks wordt

De gemeenteraad kan wel van de maximumbedragen

door de minister van Binnenlandse Zaken en

naar beneden afwijken (in de door de raad

Koninkrijksrelaties het maximum van de vergoedingen

vastgestelde verordening) maar het vastgestelde

aangepast in het Rechtspositiebesluit.

bedrag geldt voor alle raadsleden.

De hoogte van de vergoeding voor raadsleden in een bepaalde gemeente moet door de gemeenteraad

De onkostenvergoeding is bedoeld voor het betalen

in een verordening worden vastgelegd. In het

van telefoonkosten, vakliteratuur, administratiekosten

Rechtspositiebesluit raads- en commissieleden is

etc. Een raadslid kan niet afzien van de vergoeding.

verder bepaald dat de gemeenteraad de hoogte

De gemeente is op grond van de Gemeentewet

vergoeding naar beneden kan bijstellen, mits het

verplicht deze vergoedingen te verstrekken.

binnen de grenzen van de artikelen 2 tot en met 4 van het Rechtspositiebesluit blijft. De hoogte van de raadsvergoeding is afhankelijk van het inwoneraantal van de gemeente. Datzelfde geldt voor de onkostenvergoeding voor raadsleden. In het Rechtspositiebesluit raads- en commissieleden is een indeling gemaakt voor de grootte van gemeenten op basis van negen inwonersklassen. De minimale raadsvergoeding die een raadslid kan krijgen, is e 235,58 (gemeente met

Hoofdstuk 2 - De gemeenteraad en de leden

19


2.4.2 Loonheffing en inhoudingen

eigen vervoermiddel wordt gebruikt, betreft het

De vergoedingen voor raadsleden worden

een vergoeding van de in redelijkheid gemaakte

bruto uitbetaald. Zowel de vergoeding voor de

noodzakelijke reiskosten overeenkomstig het

werkzaamheden als de tegemoetkoming in de

bepaalde in artikel 4 onder b van de Regeling

kosten voor raadsleden worden belast. Raadsleden

rechtspositie wethouders. In art. 4 onder b van de

moeten zelf de betaling van de belasting over deze

Regeling rechtspositie wethouders wordt een bedrag

vergoedingen regelen. Dat gebeurt sowieso via de

van € 0,28 per afgelegde kilometer genoemd.

aangifte inkomstenbelasting, maar dat kan ook via

Bij gebruik van de eigen personenauto wordt dan een

voorheffingen daarop.

bedrag van € 0,28 per afgelegde kilometer vergoed.

Raadsleden zijn niet in dienst van de gemeente.

Op grond van artikel 6 van de Verordening

In fiscale zin is een raadslid dan ook geen werknemer,

rechtspositie wethouders, raads- en commissieleden

maar een zelfstandige. De belastingregelgeving

gemeente Oldambt kunnen ook verblijfkosten worden

kent de mogelijkheid om al bij de uitbetaling van de

vergoed. De verblijfskosten die in redelijkheid zijn

vergoedingen belasting te laten inhouden door de

gemaakt ter zake van reizen buiten het grondgebied

gemeente. Raadsleden kunnen dan met de gemeente

van de gemeente, worden vergoed aan het raadslid

een door de Belastingdienst vastgestelde verklaring

overeenkomstig het bepaalde in artikel 4 onder c van

opmaken. Deze verklaring wordt opting-in-regeling

de Regeling rechtspositie wethouders. De Regeling

genoemd, of ook wel fictief werknemerschap.

rechtspositie wethouders stelt in artikel 4 onder c dat

Door het opstellen van deze verklaring ontstaat geen

het moet gaan om de ‘noodzakelijke en redelijkerwijs

daadwerkelijk dienstverband tussen de gemeente

gemaakte werkelijke verblijfskosten’.

en het raadslid. Na de verklaring houdt de gemeente verplicht loonbelasting in, maar geen sociale premies

2.4.4 Cursussen en congressen

(zoals de premies WW en de WAO). Bij het fictief

Kosten van deelname van een raadslid aan

werknemerschap is een verantwoording van de

cursussen, congressen, seminars en symposia

onkosten niet meer noodzakelijk. Over het algemeen

die in het gemeentelijk belang door of namens de

wordt gekozen voor de regeling van het fictief

gemeente worden aangeboden of verzorgd, komen

werknemerschap.

voor rekening van de gemeente.

Als niet wordt gekozen voor fictief werknemerschap

Een raadslid dat wil deelnemen aan een cursus

dan wordt men door de Belastingdienst aangemerkt

of congres dat niet door of namens de gemeente

als zelfstandig ondernemer. Jaarlijks zal een raadslid

wordt aangeboden of verzorgd, dient daartoe

dan bij de aangifte inkomstenbelasting een balans

een gemotiveerde aanvraag in. De aanvraag dient

en winst- en verliesrekening moeten opstellen om

vergezeld te zijn van inhoudelijke informatie en een

over de raadsvergoeding en onkostenvergoeding de

kostenspecificatie. De kosten komen voor rekening

belasting te betalen.

van de gemeente als deelnemen van algemeen belang is in verband met de vervulling van het

2.4.3 Reis- en verblijfkosten

raadslidmaatschap.

De vergoeding van reis- en verblijfskosten is geregeld in de artikelen 5 en 6 van de Verordening rechtspositie wethouders, raads- en commissieleden gemeente Oldambt. Gemaakte kosten in verband met reizen buiten het grondgebied van de gemeente ter uitvoering van een beslissing van het gemeentebestuur worden aan de raadsleden vergoed. Wanneer het vergoedingen van openbare middelen van vervoer en van een taxi betreft, gaat het om volledige vergoeding van de in redelijkheid gemaakte noodzakelijke reiskosten. Wanneer een

Hoofdstuk 2 - De gemeenteraad en de leden

20


Boerderij in Oldambt

21


3

hoofdstuk

3.1

Rollen van de gemeenteraad en instrumenten van het raadslid Drie rollen van de gemeenteraad

De gemeenteraad kent drie rollen. Een

TIP

vertegenwoordigende, een kaderstellende en een

Als raadslid krijg je veel verwijten over

controlerende taak.

allerhande zaken, al dan niet terecht en al dan niet te weerleggen. Een dikke huid is vanuit dat

Vertegenwoordigen van inwoners

perspectief wel gemakkelijk.

Allereerst heeft de gemeenteraad een vertegenwoordigende taak: zij vertegenwoordigt de

Kaderstellen

gehele bevolking van de gemeente. De ingezetenen

Ten tweede heeft de gemeenteraad een

die kiesrecht hebben, kunnen de raadsleden kiezen.

kaderstellende of sturende taak. Dat betekent dat de

De raadsleden voeren hun werkzaamheden als lid van

gemeenteraad kaders (eisen) stelt waarbinnen het

de gemeenteraad uit namens de bevolking van de

college zijn bestuursbevoegdheden kan uitoefenen.

gemeente.

De raad is het rechtstreeks gekozen orgaan,

TIP Zorg er voor dat je weet wat er leeft bij

stelt kaders voor het te voeren beleid en moet ook het laatste woord hebben jegens de andere gemeentelijke organen.

de mensen, bezoek informatieavonden, wijkbijeenkomsten en vergeet daarbij de social media niet. Ga naar buiten, ga de wijken en dorpen in, laat je gezicht zien, zoek contact

Het begrip kaderstellen staat niet genoemd in de

met mensen en groepen en instellingen uit de

Gemeentewet. Het begrip bestaat sinds 2002 toen

samenleving, leg uit wat je doet en waarom

het duale stelsel in de gemeente werd ingevoerd

je het doet, geef je mening, maar vergeet niet

en de daadwerkelijke invulling ontstond daarna. In

om anderen ook de gelegenheid te bieden

essentie wordt met kaderstelling richting geven

hun verhaal te doen. Het gaat dus niet alleen

bedoeld. Kaderstellende uitspraken hebben

om zenden, maar ook om luisteren. Laat je

betrekking op de inhoudelijke doelstellingen en de

niet het gemeentehuis inzuigen. Sta dicht bij

gewenste maatschappelijke effecten van het beleid.

de bevolking. Als gekozen raadslid ben je een vertegenwoordiger van de burgers.

Daarnaast kunnen door de gemeenteraad nog andere kaders worden gesteld waarop het beleid wordt

Door de toegenomen verantwoordelijkheden voor het

uitgevoerd. Het kan gaan om een financieel kader.

lokaal bestuur is de vertegenwoordigende taak van

Dat betekent dat er een bepaald budget beschikbaar

raadsleden veranderd. De relatie tussen raadsleden

wordt gesteld om het besluit uit te voeren. Het gaat

en burgers is daardoor ook mede veranderd.

dan dus over de inzet van middelen voor bepaald

Burgers zijn mondiger en beter opgeleid en hun

beleid. Een voorbeeld van een financieel kader is de

verwachtingen over de kwaliteit van de gemeentelijke

begroting. Het kan ook gaan om een procedureel

organisatie en de politiek nemen daardoor toe.

kader. Het gaat dan bijvoorbeeld over het bepalen van de lengte van het proces.

Vanwege de kleine schaal van een gemeente staan raadsleden dicht op de bewoners van de gemeente. Ook is het zo dat het raadslidmaatschap, anders dan het lidmaatschap van de Tweede Kamer, geen baan is, maar iets dat naast de normale werkzaamheden of baan wordt gedaan.

Hoofdstuk 3 - Rollen van de gemeenteraad en instrumenten van het raadslid

22


TIP

3.2

Instrumenten (wanneer welk instrument)

De gemeenteraad heeft dus als taak om kaders

Bij de verschillende taken horen bevoegdheden

te stellen en moet voorkomen dat daarbij te

en instrumenten. Voor deze instrumenten heeft de

veel op details wordt ingegaan. Het college is er

griffie formats opgesteld. De formats zijn voorbeelden

voor de uitvoering. Daar zit voor raadsleden een

hoe je een bepaald instrument kun opstellen,

zekere spanningsveld. Aan de ene kant moet

invullen en indienen. De formats zijn gemaakt om de

het dus gaan om de grote lijnen (kaders), aan de

werkzaamheden van het raadslid te vereenvoudigen.

andere kant word je als volksvertegenwoordiger

De formats voor deze bevoegdheden staan op

aangesproken met specifieke, individuele vragen

Raadwijzer.

vanuit de samenleving. Het is de uitdaging om de details die burgers jou aandragen en

De gemeenteraad heeft een aantal instrumenten om:

waarop zij jou aanspreken te vertalen naar de

1. een onderwerp op de politieke agenda te krijgen (dus in het algemeen zodat er over wordt

grote lijnen. Individuele gevallen (de bekende

gesproken) of op de agenda van een vergadering;

losliggende stoeptegel) kun je natuurlijk altijd doorspelen naar het ambtelijk apparaat. Doe dat

2. tijdens de vergadering het besluitvormingsproces te beïnvloeden of om een besluit te wijzigen.

vooral ook, want voor de burger blijven juist die details van belang.

In het Reglement van Orde voor de vergaderingen Controleren

en andere werkzaamheden van de raad van de

Ten derde heeft de gemeenteraad een controlerende

gemeente Oldambt 2011 en in de Gemeentewet

taak. Dat betekent dat de gemeenteraad het college

zijn deze instrumenten en de procedures daarvoor

controleert. We hebben gezien dat de gemeenteraad

vastgelegd. De formats voor de verschillende

de kaders stelt en dat het college uitvoert. De raad

instrumenten zijn te vinden op Raadwijzer.

controleert vervolgens het college weer bij de uitvoering van de gestelde kaders. De kaderstellende

3.2.1 Controle-instrumenten (3)

en de controlerende taken van de gemeenteraad

De gemeenteraad voert controle op het door het

zijn dus nauw met elkaar verbonden. De kaders die

college gevoerde beleid. Tussen de gemeenteraad

door de gemeenteraad zijn gesteld, worden ook

en de leden van het college bestaat een

weer gecontroleerd door de raadraad. Als gevolg

vertrouwensrelatie. Als de meerderheid van de

van de controle van de gemeenteraad kunnen

gemeenteraad het vertrouwen opzegt in één

kaders ook weer worden bijgesteld. Tussen de raad

of meerdere leden van het college, dienen die

en het college bestaat een vertrouwensrelatie. Als

betreffende leden hun ontslag aan te bieden.

het college niet zorgt voor een goede uitvoering

Het gaat dan om de wethouders. Deze worden

van de door de gemeenteraad gestelde kaders, kan

benoemd en ontslagen door de raad. Ook kan het

het daar op worden afgerekend door de raad. Bij

vertrouwen in meerdere wethouders tegelijk worden

de controlerende taak van de gemeenteraad horen

opgezegd.

controlebevoegdheden. Om de uitvoering van het beleid van het college

TIP

te kunnen controleren, kunnen raadsleden gebruik maken van controle-instrumenten. Ze kunnen een

De versterking van de kaderstellende en

verzoek doen om informatie. Daarnaast kunnen

controlerende bevoegdheden van de raad en de

zij een interpellatiedebat aanvragen. Ook kan het

ontvlechting van raad en college bij de invoering

zware middel van het raadsonderzoek, ook wel

van het duale stelsel in het lokaal bestuur vanaf

raadsenquête genoemd, worden ingezet.

2002 is niet alleen te vatten in bevoegdheden en regels. Belangrijker is hoe daar door de raad en het college mee wordt omgegaan. Uiteindelijk moet steeds het belang van de gemeente en de inwoners voorop staan. Dat is een gemeenschappelijk belang.

Hoofdstuk 3 - Rollen van de gemeenteraad en instrumenten van het raadslid

23


I. Vragen stellen aan de leden van het college. Raadsleden kunnen het college verzoeken om inlichtingen. Met inlichtingen wordt bedoeld dat

Het college moet informeren over:

er feitelijke vragen worden gesteld over het doen

• zaken die de autonomie van de gemeente betreffen;

en laten van individuele collegeleden of over het gevoerde beleid. Het raadslid dat inlichtingen

• zaken die het budgetrecht of de verordenende bevoegdheid van de gemeenteraad raken;

vraagt, moet aangeven of een schriftelijke dan wel mondelinge beantwoording verlangt en op welk

• zaken die politiek gevoelig liggen;

moment het antwoord dient te komen. Veelal wordt

• zaken die een maatschappelijke impact hebben;

de rondvraag tijdens commissievergaderingen

• zaken die grote financiële gevolgen met zich meebrengen.

hiervoor gebruikt. Vragen kunnen zowel schriftelijk als mondeling

Het college bepaalt zelf wanneer het de

worden gesteld. Schriftelijke vragen dienen vooraf

gemeenteraad informeert. Het college heeft dan

te worden ingediend. Vragen kunnen worden

duidelijk wat het wil. Ook heeft het college oog voor

beantwoord in de rondvraag of het vragenuurtje.

de politieke en maatschappelijke gevoeligheden en respecteert het de rol van de gemeenteraad.

Voorafgaand aan vragen aan het college, kunnen

Het college en de gemeenteraad maken afspraken

vragen worden gesteld aan een ambtenaar.

over hoe de gemeenteraad wordt geïnformeerd.

Ook hier gaat het erom informatie te verkrijgen. Het eenvoudigste is dat telefonisch of per mail te

De gevolgen van de uitoefening van

doen. Het moet dan gaan om feitelijke vragen.

collegebevoegdheden zijn juridisch niet te toetsen.

Bij vragen die rechtstreeks aan een ambtenaar

De consequenties zijn altijd politiek van aard. Het

worden gesteld, geldt de ongeschreven regel dat de

college moet daarom een inschatting maken wat de

vragen geen waardeoordeel mogen bevatten, noch

gemeenteraad als ingrijpend zal beschouwen.

van politieke aard mogen zijn.

Het staat de gemeenteraad vrij om vooraf aan te geven waar de grenzen liggen. Er kan in dit geval

Informatieplicht van het college

worden gedacht aan het vaststellen van de kaders

Spiegelbeeldig aan het recht om vragen te stellen

in hoeverre de gemeente financiële risico’s moet

van de gemeenteraad staat de informatieplicht

aangaan.

van het college. Het college geeft de gemeenteraad alle inlichtingen die de raad voor de uitoefening van zijn taak nodig heeft. De door de gemeenteraad gevraagde inlichtingen kunnen achterwege worden

Naast de informatievoorziening vanuit het college

gelaten als het verstrekken ervan in strijd is met het

aan de gemeenteraad, kan de gemeenteraad ook

openbaar belang.

informatie geven aan het college. Het is belangrijk dat het college goed wordt geïnformeerd over wat

Passieve informatieplicht

raadsleden in de samenleving horen en waarvan

Het college heeft een passieve informatieplicht.

raadsleden oordelen dat het college daar kennis van

Dat houdt in dat het college en de burgemeester

moet hebben omdat die kennis van invloed kan zijn

inlichtingen moeten verstrekken als een raadslid heeft

op de manier waarop het gemeentelijk beleid wordt

verzocht om inlichtingen (artikel 169 lid 3 en artikel

uitgevoerd. Ook kan die informatie van betekenis

180 lid 3 Gemeentewet).

zijn op de voorbereiding van nieuwe besluiten. Het is belangrijk dat er een goed verkeer is tussen

Actieve informatieplicht

de gemeenteraad en het college met een heldere

Sinds de invoering van het dualistische stelsel in 2002

en herkenbare informatiestroom. Dat maken de

is er ook sprake van een actieve informatieplicht van

werkzaamheden van het raadslid beter te beheersen

het college. Dat betekent dat het college uit eigener

en geven het raadslidmaatschap meer betekenis.

beweging de gemeenteraad informeert. Deze actieve informatieplicht is geregeld in de artikelen 169 lid 2 en artikel 180 lid 2 van de Gemeentewet.

Hoofdstuk 3 - Rollen van de gemeenteraad en instrumenten van het raadslid

24


II. Interpellatie

Het houden van een onderzoek is een zwaar

Naast dat er vragen kunnen worden gesteld,

instrument vanwege de arbeidsintensiteit,

kan er ook een interpellatie plaatsvinden. Het

de consequenties voor de betrokkenen en de

interpellatiedebat kan worden aangevraagd. Het

mogelijke politieke gevolgen. Daarbij komt dat

verschil met het recht om vragen te stellen is dat

een raadsonderzoek niet in alle gevallen tot een

interpellatie meer een echt rechtstreeks debat is

verheldering van de feiten kunnen leiden. Derden zijn

zonder dat het onderwerp al aan de orde is geweest

bijvoorbeeld niet verplicht mee te werken aan een

in een commissie(vergadering), terwijl er bij het

raadsonderzoek. Voor een raadsonderzoek dient een

stellen van vragen slechts wordt geantwoord door

verordening te worden opgesteld op basis waarvan

het collegelid of de burgemeester.

de onderzoekscommissie te werk gaat.

Het verzoek tot het houden van een interpellatie

Ook kan via de rekenkamer of de rekenkamerfunctie

wordt ten minste 48 uur voor de aanvang van de

(rekenkamercommissie) controle worden

vergadering schriftelijk ingediend bij de voorzitter.

uitgeoefend. De rekenkamercommissie onderzoekt

Als naar het oordeel van de voorzitter sprake is van

de rechtmatigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid

een spoedeisend geval, kan een verzoek tot het

van het door het gemeentebestuur gevoerde bestuur.

houden van een interpellatie ook worden gedaan in een kortere tijd dan 48 uur voor de vergadering.

TIP

De voorzitter brengt het interpellatieverzoek ter

Weet wat je wilt als raadslid en laat je niet (te)

kennis aan de overige leden van de gemeenteraad en

gemakkelijk van de pad brengen door de reacties

de wethouders. Bij de vaststelling van de agenda van

van anderen. Loop niet weg voor eigen keuzes.

de eerstvolgende vergadering na de indiening van het

Handel consequent en hou je rug recht ook als

verzoek, wordt het verzoek in stemming gebracht.

er moeilijke besluiten genomen moeten worden.

De gemeenteraad bepaalt op welk tijdstip tijdens de raadsvergadering de interpellatie zal worden gehouden.

3.2.2 Instrumenten kaderstelling (3) Een raadsvoorstel is een voorstel met daarin

III. Raadsonderzoek of raadsenquête

opgenomen het te nemen besluit dat de

Op voorstel van één of meerdere raadsleden kan de

gemeenteraad kan nemen: een conceptraadsbesluit.

gemeenteraad besluiten om een onderzoek naar het

Meestal worden raadsvoorstellen door het college

door het college gevoerde beleid in te stellen. Bij het

ingediend. Maar een raadslid of meerdere raadsleden

instellen van een raadsonderzoek is een meerderheid

kunnen ook een initiatiefraadsvoorstel indienen.

van de gemeenteraad vereist.

Raadsleden kunnen een conceptraadsvoorstel ook wijzigen door een amendement.

Als de gemeenteraad het vermoeden heeft niet juist of niet volledig te zijn geïnformeerd, kan het besluiten

Voor de kaderstellende rol van de gemeenteraad

door een onderzoek wel de juiste informatie te

heeft de raad de volgende instrumenten:

krijgen. De gemeenteraad stelt uit eigen gelederen een onderzoekscommissie samen met een voorzitter

I. Amendement (en subamendement)

en een vice-voorzitter. Er worden hoorzittingen

Een amendement is een voorstel om een

georganiseerd waar de commissie getuigen en

raadsvoorstel te wijzigen. Een amendement kan

specialisten in het openbaar verhoort.

tijdens de vergadering schriftelijk worden ingediend

Zo nodig gebeurt dat horen onder ede. Ook worden

zolang de beraadslagingen nog niet zijn afgesloten.

betrokkenen en specialisten opgeroepen schriftelijk

Ieder raadslid kan een amendement indienen (artikel

te reageren. Op basis van een door de commissie

147b van de Gemeentewet). Vervolgens wordt

opgesteld eindverslag met de uitkomsten van het

gestemd of het amendement wordt aangenomen.

onderzoek, beslist de raad wat de gevolgen van het

Als het amendement is aangenomen dan is het

onderzoek dienen te zijn.

Hoofdstuk 3 - Rollen van de gemeenteraad en instrumenten van het raadslid

25


voorstel gewijzigd. Een amendement kan ook de

volgen, maar dat hoeft niet. De toelichting kan ook

strekking hebben dat een geagendeerd voorstel op

mondeling tijdens de raadsvergadering plaatsvinden.

ĂŠĂŠn of meer onderdelen wordt gesplitst waarover dan afzonderlijke besluitvorming zal plaatsvinden.

Stappenplan (checklist) voor amendement: 1. Is een amendement het juiste instrument voor

Elk raadslid kan ook een subamendement indienen.

wat ik beoog? (Misschien is een motie of een

Dat betekent dat een aanhangig amendement weer wordt gewijzigd (geamendeerd) door het

initiatiefvoorstel beter?) 2. Kan ik een meerderheid vinden voor het

aangenomen subamendement. Allereerst wordt het subamendement in stemming gebracht. Als dat is

amendement? 3. Past de tekst in het ontwerpbesluit zoals deze is

aangenomen wordt het gewijzigde amendement

voorgelegd?

in stemming gebracht. Als dat wordt aangenomen

4. Is de formulering juist en to the point?

wordt het gewijzigde voorstel in stemming gebracht.

5. Heeft de griffie nog feitelijke dan wel juridische

Wordt het subamendement niet aangenomen dan

onjuistheden gevonden?

wordt het oorspronkelijke, ongewijzigde amendement in stemming gebracht. Als een amendement niet wordt aangenomen, dan wordt het voorstel in ongewijzigde vorm in stemming gebracht. Strikt gezien kan een amendement zich enkel richten

TIP

op het voorgenomen besluit van de gemeenteraad

Als raadslid mag je best positief kritisch zijn en

(ook wel dictum genoemd). Slechts de indiener

is er weinig op tegen om bestaande patronen

van het voorstel kan dat voorstel daadwerkelijk

en gewoonten te doorbreken. Een stevig

wijzigen. Het college bereidt de besluitvorming

debat in de raad en met het college is niet

van de gemeenteraad voor en is dus ook de

erg, maar weet wel waarover je het hebt. Een

indiener van raadsvoorstellen. De raad neemt

goede voorbereiding is het halve werk. Eerst

vervolgens een raadsbesluit. Een amendement

weten, dan verbeteren. Ga voor de inhoud en

door de gemeenteraad aangenomen, kan alleen het

beargumenteer jouw standpunt goed.

raadsbesluit wijzigen. Een amendement kan dus niet het raadsvoorstel (zoals is voorbereid en opgesteld door het college) wijzigen. II. Initiatiefvoorstel Het voorgenomen raadsbesluit dient aan bepaalde

Een raadslid kan ook zelf een voorstel voor een

eisen te voldoen. Bij een raadsbesluit moet duidelijk

aanpassing van een verordening of een ander

zijn wat door de gemeenteraad wordt besloten en zo

voorstel voor nieuw beleid bij de gemeenteraad

mogelijk moet het besluit zijn opgebouwd, verdeeld

indienen (artikel 147a van de Gemeentewet). Dit is

in een aantal onderwerpen. Hoe duidelijker het

wel uitzonderlijk want meestal worden voorstellen

raadsbesluit, hoe makkelijker het ook is dit besluit te

door het college ingediend. Een raadslid kan zelf

amenderen. Ook is het op die manier duidelijker voor

een initiatiefvoorstel indienen bij de gemeenteraad

welk deel van een besluit een meerderheid te krijgen

en zo een opdracht aan het college geven, mits een

is en voor welk deel niet. Voor iedereen is dan ook

meerderheid van de raad dit steunt.

meteen duidelijk tegen welk deel van het besluit de bezwaren van raadsleden zich richten.

III. Motie Een motie is een korte verklaring of uitspraak van de gemeenteraad: hiermee wordt een oordeel, wens of verzoek uitgesproken. Elk raadslid kan een motie

Het belangrijkste onderdeel van het amendement

indienen in een raadsvergadering. Een motie is een

is de voorgestelde wijziging (het dictum) op het

uitspraak van de gemeenteraad. Die uitspraak is in

raadsbesluit. Deze hoort dan ook aan het begin van

een raadsvergadering door de meerderheid van de

het amendement. Hierna kan een korte toelichting

raad gedaan door de motie aan te nemen. De motie

Hoofdstuk 3 - Rollen van de gemeenteraad en instrumenten van het raadslid

26


is een instrument dat juridisch niet-bindend is voor het college. Als de motie wordt aangenomen is dat een uiting van de gemeenteraad zelf. Een motie

Checklist motie

kan een verzoek aan het college inhouden, maar

1. Wiens bevoegdheden worden aangesproken door de motie (gemeenteraad of college)?

het college is niet gehouden om de motie ook uit te voeren. Hoewel er dus geen juridische verplichtingen

2. Is een motie de meest geëigende weg? Wellicht

worden geschapen door het aannemen van een

is een amendement of een initiatiefvoorstel een

motie, zegt dit niets over mogelijke politieke gevolgen

betere methode?

van het verwerpen van een motie door een college. In

3. Is het duidelijk wat in de motie wordt gevraagd?

hoeverre dat voor het college politieke gevolgen heeft

4. Bevat de motie een goedlopende tekst?

is aan de gemeenteraad om te bepalen.

5. Staat de motie op papier?

De motie is niet in de Gemeentewet geregeld,

De motie begint vaak met: de gemeenteraad van

maar wel in het Reglement van Orde voor de

de gemeente Oldambt, gehoord de beraadslaging...

vergaderingen en andere werkzaamheden van de

Daarna volgen vaak de woorden: constaterende dat…

gemeenteraad. Een motie heeft een min of meer vast

en volgt een opsomming van punten. Hierna kunnen

stramien. Bij een motie spelen de aanleiding en de

nog overwegingen volgen (overwegende dat…).

overwegingen een belangrijke rol, maar uiteindelijk is de uitspraak van de gemeenteraad bepalend. 3.2.3 Bijeenroepen extra vergadering In principe bepaalt het Reglement van Orde van de Er zijn vele vormen van moties:

vergaderingen en andere werkzaamheden van de

• een algemene motie met een oproep;

Raad dat de vergaderingen op woensdag in de derde

• een motie van ongenoegen: de gemeenteraad

week van de maand plaatsvinden (artikel 9).

spreekt het ongenoegen uit over bepaald handelen

De voorzitter kan in bijzondere gevallen een andere

(dit is een lichte vorm);

dag en aanvangsuur bepalen. Hij voert hierover

• een motie van treurnis: de gemeenteraad spreekt

overleg met het presidium, tenzij er sprake is van

zijn teleurstelling uit over de gang van zaken of het

een spoedeisend geval. Er kan een extra vergadering

handelen (deze motie is een wat zwaardere vorm

worden bijeengeroepen als de burgemeester het

dan de motie van ongenoegen);

nodig oordeelt of als een vijfde van het aantal

• een motie van afkeuren: weer een zwaardere motie dan de motie van treurnis;

raadsleden daar schriftelijk, met opgave van redenen om verzoekt (artikel 17 lid 2 van de Gemeentewet).

• een motie van wantrouwen: deze motie is gericht op het ontslag van een wethouder of het opstappen van het college.

3.3

Budgetrecht

Het budgetrecht is het recht van de gemeenteraad om financiële middelen beschikbaar te stellen. Via raadsbesluiten machtigt de gemeenteraad Een motie hoort in beginsel bij een voorstel, tenzij het

het college om uitgaven te doen en inkomsten

een motie ‘vreemd aan de orde van de dag’ is. Om te

te verwerven. Het budgetrecht is een belangrijk

voorkomen dat een motie wordt aangenomen terwijl

instrument om politieke invloed uit te oefenen.

het bijbehorende besluit niet wordt aangenomen,

De gemeenteraad kan dan bijvoorbeeld sturen door

wordt eerst over het besluit en pas daarna over de

meer of minder geld aan een bepaald doel toe te

motie gestemd.

wijzen.

Hoofdstuk 3 - Rollen van de gemeenteraad en instrumenten van het raadslid

27


Artikel 189 van de Gemeentewet kent het

De begroting is een openbaar stuk.

budgetrecht toe aan de gemeenteraad en draagt de

De conceptbegroting wordt ter inzage gelegd.

gemeenteraad op om toe te zien of de begroting in

Pas twee weken na het ter inzage leggen kan de

evenwicht is of dat dit evenwicht de eerstvolgende

gemeenteraad besluiten over de conceptbegroting

jaren wordt gerealiseerd. Om het begrotingsrecht

(artikel 190 lid 3 van de Gemeentewet).

te kunnen uitoefenen moet het college een

In de loop van het jaar kan er aanleiding zijn tot

ontwerpbegroting aan de gemeenteraad aanbieden.

het wijzigen van de begroting. De gemeenteraad

De begroting wordt dan door de gemeenteraad

kan slechts gedurende het lopende begrotingsjaar

vastgesteld. En kan tot uiterlijk het eind van het

wijzigingen op de begroting vaststellen. Dat is ook

betreffende begrotingsjaar door de raad worden

logisch omdat er na afloop van het jaar geen nieuwe

gewijzigd. Via de financiële verordening kunnen

uitgaven meer kunnen worden gedaan ten laste van

raad en college aanvullende aanspraken maken

het verstreken dienstjaar. Nieuwe uitgaven horen te

over de invulling van het budgetrecht van de

worden gedaan ten laste van het nieuwe dienstjaar.

gemeenteraad. De jaarrekening De jaarrekening is het middel tot verantwoording van het gevoerde beleid. Na overlegging van de Begroting

jaarrekening en het jaarverslag legt het college

Artikel 189 van de Gemeentewet bepaalt dat de

aan de gemeenteraad over elk begrotingsjaar

gemeenteraad jaarlijks de begroting vaststelt. Op

verantwoording af over het door hem gevoerde

de begroting worden de bedragen gezet die de

bestuur. De gemeenteraad stelt de jaarrekening vast.

gemeenteraad toekent aan projecten en activiteiten.

Dat gebeurt in het jaar volgend op het begrotingsjaar.

De begroting is het instrument om het te voeren

De jaarrekening bevat alle baten en lasten van de

financiële beleid vast te leggen. De gemeenteraad

gemeente.

ziet er op toe dat de begroting in evenwicht is. De vaststelling van de jaarrekening door de Het begrotingsjaar is het kalenderjaar. De begroting

gemeenteraad ontlast de leden van het college

is de grondslag voor de financiële uitgaven. Artikel

ten aanzien van het daarin verantwoorde financieel

189 lid 3 van de Gemeentewet bepaalt dat bij de

beheer. Er wordt dan dus decharge verleend aan de

uitvoering van de begroting slechts uitgaven kunnen

collegeleden. Deze decharge strekt zich niet uit tot

worden gedaan binnen de grenzen van de door de

eventueel later ontdekte onrechtmatigheden.

gemeenteraad beschikbaar gestelde gelden.

TIP Zorg voor een goede sfeer binnen de eigen Het college maakt de ontwerpbegroting en biedt

fractie en zorg ook vooral voor goede collegiale

deze samen met de meerjarenraming aan de

verhoudingen met de raadsleden van andere

gemeenteraad aan. In de meerjarenraming wordt het

fracties. Niet alleen binnen de coalitie, maar

te voeren beleid voor tenminste drie jaar volgend op

breder. Dat maakt de besluitvorming in ieder

het begrotingsjaar en de financiële gevolgen daarvan

geval gemakkelijker en soms ook nog een stuk

neergelegd. De gemeenteraad beraadslaagt over

beter. Investeer in mensen binnen en buiten de

de ontwerpbegroting. De raad stelt de begroting

raadzaal. Geef wel je grenzen aan, niet alleen

vast in het jaar voorafgaande aan het jaar waarvoor

politiek, maar ook in de tijd je aan het raadswerk

de begroting dient. Besluiten tot wijziging van de

kunt en wenst te besteden. Het is onmogelijk

begroting kunnen tot uiterlijk het einde van het

om alles en dan ook nog tegelijkertijd aan te

desbetreffende begrotingsjaar worden genomen.

pakken, zeker met ook nog een normale baan

Als de begroting is vastgesteld door de gemeente-

ernaast.

raad, wordt zij aan Gedeputeerde Staten gezonden.

Hoofdstuk 3 - Rollen van de gemeenteraad en instrumenten van het raadslid

28


TIP Politiek is veelal het sluiten van compromissen en een kwestie van ‘geven en nemen’. Dat betekent dat je soms anderen, bijvoorbeeld van de oppositie, ook hun succes moet gunnen. Zeker vanuit de veronderstelling dat dit dan omgekeerd ook (eerder) het geval is.

Herfst in Oldambt

29


4

hoofdstuk

De raadsvergadering

4.1

De vergadering van de gemeenteraad

bijstaan, bijvoorbeeld ambtenaren. Insprekers vallen

De gemeenteraad stelt voor de raadsvergaderingen

niet onder de immuniteit omdat zij niet kunnen

een reglement van orde vast. In de gemeente

deelnemen aan de beraadslaging.

Oldambt is dit het Reglement van Orde voor de vergaderingen en andere werkzaamheden van de

Openbaarheid vergaderingen en besloten

raad.

vergaderingen De raadsvergaderingen zijn in beginsel openbaar.

De Gemeentewet bepaalt dat de burgemeester

De gemeenteraad kan echter besluiten te

voorzitter is van de vergaderingen van de raad.

vergaderen achter gesloten deuren (artikel 23 van de

Hij mag deelnemen aan de beraadslaging, maar heeft

Gemeentewet). De deuren worden gesloten wanneer

geen stemrecht in de vergadering omdat hij geen

ten minste een vijfde van het aantal leden dat de

lid is van de gemeenteraad. De burgemeester laat

presentielijst heeft getekend een verzoek daartoe

zich tijdens de beraadslaging in de raadsvergadering

doet of als de voorzitter dat nodig oordeelt.

vervangen als de beraadslaging mede zijn portefeuille

De vergadering achter gesloten deuren vindt slechts

betreft. Er worden een eerste, tweede en derde

bij uitzondering plaats. Op een besloten vergadering

vervangend voorzitter door de gemeenteraad

zijn de bepalingen van het Reglement van Orde

aangewezen. De taak van de voorzitter is het leiden

ook van toepassing. Het Reglement van Orde bevat

van de vergadering. Hij handhaaft de orde in de

een aantal specifieke bepalingen voor de besloten

vergadering en zorgt voor de naleving van het

vergadering over geheimhouding.

reglement van orde. Bij de raadsvergaderingen is ook de griffier aanwezig. De griffier kan deelnemen aan de beraadslaging als

De Gemeentewet bepaalt in artikel 24 dat in een

hij daartoe wordt uitgenodigd door de voorzitter. Hij

aantal gevallen er geen mogelijkheid is voor de

heeft uiteraard geen stemrecht in de gemeenteraad,

gemeenteraad om in beslotenheid te vergaderen.

want hij is geen raadslid. De wethouders worden

De gemeenteraad kan niet in beslotenheid

geacht voor iedere raadsvergadering te zijn

vergaderen over:

uitgenodigd en kunnen ook aan de beraadslagingen

• de toelating van nieuwe leden;

deelnemen.

• de vaststelling en wijziging van de begroting en de

Artikel 22 van de Gemeentewet bepaalt dat leden

• de invoering, wijziging en afschaffing van

vaststelling van de jaarrekening; van het gemeentebestuur en andere personen die deelnemen aan de beraadslaging aan de vergadering

gemeentelijke belastingen; • de benoeming en het ontslag van wethouders.

niet kunnen worden vervolgd of aangesproken voor hetgeen zij in vergadering zeggen. Ook kunnen zij niet worden verplicht getuigenis af te leggen over hetgeen zij hebben gezegd in of schriftelijk hebben overlegd aan de gemeenteraad. Deze immuniteit geldt voor de leden van de gemeenteraad, de wethouders en de burgemeester als leden van het gemeentebestuur. De immuniteit is tevens van toepassing op personen die de gemeenteraad

Hoofdstuk 4 - De raadsvergadering

30


Openbaarheid stukken en vertrouwelijke stukken

worden overlegd in de eerstvolgende vergadering

Het verslag en de besluitenlijst van een

bekrachtigen (artikel 25 van de Gemeentewet).

raadsvergadering zijn in beginsel openbaar. Het

De gemeenteraad kan dus door niet te bekrachtigen

verslag en de besluitenlijst van een besloten

de geheimhouding opheffen. Ook kan, als de

vergadering worden niet verspreid, maar liggen

geheimhouding in eerste instantie is bekrachtigd, de

uitsluitend ter inzage voor de leden van de

geheimhouding op een later tijdstip alsnog worden

gemeenteraad (artikel 46 van het Reglement van

opgeheven door degene die de geheimhouding

Orde). De besluitenlijst of het verslag worden zo

heeft opgelegd (het college of de burgemeester) of

spoedig mogelijk in een besloten vergadering ter

door de gemeenteraad zelf (artikel 25 lid 4 van de

vaststelling aangeboden. Dit gebeurt in een besloten

Gemeentewet).

vergadering. Als het college van mening is dat bepaalde informatie Voor de afloop van een besloten vergadering

niet openbaar aan de commissie of de gemeenteraad

kan de gemeenteraad beslissen of omtrent de

kan worden verstrekt vanwege een belang genoemd

inhoud van de stukken en hetgeen behandeld

in artikel 10 van de Wet openbaarheid van bestuur.

is in de raadsvergadering geheimhouding zal

Zware belangen kunnen aanleiding geven tot

gelden. Geheimhouding kan worden opgelegd op

het opleggen van geheimhouding. Er zal niet

grond van een belang genoemd in artikel 10 van

snel tot geheimhouding worden besloten omdat

de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) (aldus

openbaarheid voorop staat.

artikel 25 Gemeentewet). Als er een besluit tot de geheimhouding is genomen, dient eenieder

De gemeenteraad of de commissie toetst in

die bij de vergadering aanwezig is geweest deze

beslotenheid de beslissing van het college.

geheimhouding in acht te nemen en door een

De gemeenteraad of de commissie kan niet op eigen

ieder die op een andere wijze kennis heeft van de

initiatief de informatie die door het college als geheim

stukken (artikel 47 van het Reglement van Orde).

is bestempeld openbaar maken.

De gemeenteraad kan besluiten de geheimhouding op te heffen. Als er van tevoren een verzoek tot tot opheffing van de geheimhouding na overleg met

4.2

degene die dat verzoek tot geheimhouding heeft

De Gemeentewet bepaalt dat de gemeenteraad een

gedaan.

Reglement van Orde voor de werkzaamheden van de

geheimhouding is gedaan, kan pas worden besloten

Algemene zaken met betrekking tot de vergadering

raad vaststelt. (artikel 16 van de Gemeentewet). Geheime informatie

Dit Reglement van Orde regelt ook de gang van

Het uitgangspunt van de Gemeentewet is dat de

zaken rond de raadsvergaderingen.

informatie-uitwisseling tussen gemeenteraad en college in beginsel openbaar is. Er dienen dan ook

Locatie

zo weinig mogelijk beperkingen te worden opgelegd

De locatie waar de raadsvergaderingen plaatsvinden,

aan de openbaarheid van de informatie die wordt

is de Tramwerkplaats.

verstrekt door het college aan de gemeenteraad of door de raad aan het college.

Vergaderfrequentie De vergaderingen vinden over het algemeen plaats

In de gevallen dat het wenselijk is om bepaalde

op de woensdag in de derde week van de maand.

informatie (nog) niet openbaar te maken, kan die

De raadsvergaderingen beginnen om 20.00 uur en

informatie het predicaat ‘geheim’ krijgen. Geheime

duren in beginsel tot uiterlijk 23.00 uur. De gemeente-

stukken zijn de stukken die door de afzender als

raad kan besluiten om na het verstrijken van het

zodanig worden aangeduid. In de Gemeentewet is

eindtijdstip door te vergaderen. Ook bestaat de

vastgelegd dat de gemeentelijke organen (dus de

mogelijkheid om de vergadering te schorsen en voort

gemeenteraad, het college en de burgemeester)

te zetten op een reserveavond. De vergadering wordt

de mogelijkheid hebben om geheimhouding op

gesloten als de agendapunten zijn afgewerkt.

te leggen over stukken. De gemeenteraad kan de geheimhouding van stukken die aan haar

Hoofdstuk 4 - De raadsvergadering

31


Model

Ingekomen stukken

De commissies bereiden de besluitvorming van de

Brieven van het college, burgers en andere

gemeenteraad voor. De commissies bepalen ook of

organisaties aan de (leden van de) gemeenteraad

een onderwerp met of zonder debat op de agenda

staan op de lijst van ingekomen stukken van de

van de raadsvergadering dient te komen.

gemeenteraad voor zover deze door tussenkomst van

De daadwerkelijke besluitvorming over een

de griffie worden ontvangen. De griffier doet daarbij

onderwerp vindt plaats in de raadsvergadering.

een voorstel voor de wijze van afhandeling van deze

Dus alleen de raadsleden kunnen besluiten.

brieven. Deze stukken worden in de vergadering onder het agendapunt van de ingekomen stukken

Webcast

behandeld. De ingekomen brieven zijn openbaar tenzij

De raadsvergaderingen zijn live en achteraf te

de afzender aangeeft dat het stuk als vertrouwelijk

beluisteren via het internet.

moet worden aangemerkt, of de griffier van oordeel is dat de inhoud van het stuk zich niet leent voor

Presentielijst

openbaarmaking. Brieven die kennelijk bestemd zijn

Er is een presentielijst waarop wordt bijgehouden

voor andere bestuursorganen worden op grond van

welke raadsleden aanwezig zijn. De aanwezige

de Algemene wet bestuursrecht (Awb) doorgestuurd

gemeenteraadsleden moeten bij binnenkomst

naar het bestuursorgaan waarvoor de brief wel is

de presentielijst tekenen. Aan het einde van de

bestemd.

vergadering wordt die lijst vastgesteld. Het tekenen van de presentielijst is belangrijk om vast te stellen

Andere, vaste agenda onderdelen

of een quorum aanwezig is. De vergadering kan pas

Na de opening van de vergadering worden de agenda

worden geopend als ten minste de helft van het

van de raadsvergadering en de besluitenlijst van de

aantal gemeenteraadsleden aanwezig is.

vorige raadsvergadering vastgesteld. Hierna wordt de lijst met ingekomen stukken behandeld. Daarop

Wanneer het vereiste aantal raadsleden een kwartier

volgend kunnen door de raadsleden mondelinge

na het vastgestelde tijdstip niet aanwezig is, bepaalt

vragen worden gesteld aan de leden van het college

de voorzitter (nadat de namen van de afwezige leden

van B & W tijdens het vragenuurtje.

zijn voorgelezen) een dag en tijdstip voor een nieuwe raadsvergadering. Voor die nieuwe raadsvergadering

Met of zonder debat

is het quorum van de helft van de raadsleden niet

In de commissies is een aantal raadsvoorstellen

vereist.

behandeld waarover in de raadsvergadering van die maand besluitvorming plaatsvindt.

Voorlopige agenda

De raadsvoorstellen waarvan duidelijk is wat de

Een week voor de vergadering wordt de voorlopige

gemeenteraad ervan vindt worden geagendeerd

agenda in de openbaarheid gebracht. Ook de daarbij

als onderwerpen ter besluitvorming zonder debat.

behorende stukken worden dan geplaatst.

De commissies kunnen bepaalde onderwerpen ook aanmerken als bespreekpunt in de raadsvergadering. Dit zijn de onderwerpen ter besluitvorming met debat. In de raadsvergadering wordt dan dus nog

De agenda bevat een aantal vaste onderdelen, zoals:

gedebatteerd over dit onderwerp.

• vaststellen van de agenda; • mededelingen; • inspraak burgers;

4.3 Voorstellen

• vaststellen van de besluitenlijst;

Besluitvorming in de gemeenteraad gebeurt aan

• ingekomen stukken;

de hand van voorstellen. De voorstellen kunnen

• vragenuurtje;

afkomstig zijn van het college, het presidium, de

• onderwerpen ter besluitvorming zonder debat.

werkgeverscommissie, de voorzitter en van één of meer raadsleden. In de regel gaan de voorstellen vergezeld van een ontwerpbesluit dat na de beraadslaging in stemming wordt gebracht. Bij de besluitvorming worden de eventuele amendementen op het ontwerpbesluit betrokken en ook de op het besluit betrekking hebbende moties.

Hoofdstuk 4 - De raadsvergadering

32


4.4 Beraadslagingen

voorstel waarop de motie betrekking heeft. Als een

De beraadslaging over een onderwerp of voorstel

motie geen betrekking heeft op een geagendeerd

vindt plaats in ten hoogste twee termijnen, tenzij

onderwerp, vindt de behandeling van de motie

de gemeenteraad daarover anders beslist (artikel

plaats nadat de onderwerpen van de agenda zijn

21 van het Reglement van Orde). Op voorstel

behandeld. De motie kan nog worden ingetrokken

van de voorzitter of van een raadslid kan de raad

totdat de besluitvorming door de gemeenteraad heeft

beslissen over ĂŠĂŠn of meer onderdelen afzonderlijk te

plaatsgevonden.

beraadslagen. Ook kan door de raad worden besloten tot schorsing van de beraadslaging om het college of

Een raadslid kan zich met een verzoek om bijstand

de leden de gelegenheid te geven tot onderling nader

bij het opstellen van voorstellen, amendementen

beraad. Na de schorsing wordt de beraadslaging

en moties tot de griffier wenden (artikel 1

hervat (artikel 24 van het Reglement van Orde).

Verordening op de ambtelijke bijstand en op het

Raadsleden kunnen een voorstel doen over de

recht op ondersteuning van de in de gemeenteraad

spreektijd van de raadsleden en ook van de overige

vertegenwoordigde groeperingen 2010).

aanwezigen (artikel 22 van het Reglement van Orde). Aanwezige raadsleden kunnen deelnemen aan de beraadslaging. Daarnaast kunnen ook de griffier,

Er staan modellen (formats) voor elk instrument op

de wethouders en de burgemeester als voorzitter

Raadwijzer.

deelnemen aan de beraadslaging. Alleen de raadsleden kunnen stemmen over een onderwerp. De voorzitter en alle raadsleden kunnen tijdens de vergadering mondeling een ordevoorstel doen.

4.5 Ordeverstoring

Een ordevoorstel gaat over de orde van de

Als een spreker aan het woord is, mag hij niet worden

vergadering. Over het ordevoorstel wordt meteen

gestoord, tenzij een ander raadslid interrumpeert.

beslist door de gemeenteraad.

Ook kan de voorzitter de spreker er aan helpen herinneren dat hij het reglement in acht moet nemen.

Raadsleden hebben het recht om amendementen en subamendementen in te dienen tot het sluiten van

De voorzitter kan een spreker tot de orde roepen

de beraadslaging. Er kan alleen worden beraadslaagd

en in het geval dat de betreffende spreker daar

over amendementen die ingediend zijn door

geen gehoor aan geeft, kan de voorzitter hem voor

raadsleden die de presentielijst hebben getekend.

de rest van de vergadering het woord ontnemen

Ook moet een amendement of subamendement, om

over het aanhangige onderwerp. Als een spreker

het Ăźberhaupt in behandeling te nemen, schriftelijk

afwijkt van het aan de orde zijnde onderwerp of zich

bij de voorzitter worden ingediend. Het amendement

onbetamelijk uitlaat, een andere spreker herhaaldelijk

of subamendement kan worden door de indiener

interrumpeert of zich anderszins onbetamelijk

worden ingetrokken totdat de besluitvorming van de

gedraagt, kan de voorzitter daartoe overgaan.

gemeenteraad heeft plaatsgevonden.

De voorzitter kan de vergadering schorsen om

Eerst wordt gestemd over het subamendement.

de orde te handhaven. Als na heropening van de

Wordt het subamendement aangenomen, dan wordt

vergadering de orde weer wordt verstoord, kan de

het amendement gewijzigd. Vervolgens wordt dan

vergadering worden gesloten door de voorzitter.

het gewijzigde amendement in stemming gebracht. Wordt dat aangenomen dan wordt het gewijzigde voorstel in stemming gebracht. Elk raadslid kan een motie indienen. Ook een motie dient schriftelijk te worden ingediend bij de voorzitter om in behandeling te kunnen worden genomen. De behandeling van de motie vindt tegelijkertijd plaats met de beraadslaging over het onderwerp of

Hoofdstuk 4 - De raadsvergadering

33


4.6 Stemming

of goedkeuring van de rekening van een lichaam

In de raadsvergadering wordt gestemd over zaken en

waaraan hij rekenplichtig is of als hij tot het bestuur

over personen.

daarvan hoort (artikel 28 lid 1 van de Gemeentewet).

Stemming over zaken Als de beraadslaging over een voorstel wordt gesloten of wanneer niemand het woord vraagt

Stemming over personen

over een voorstel, brengt de voorzitter het voorstel

Bij stemmingen over personen voor het doen van

in stemming. Indien geen van de leden aangeeft

een voordracht of het opstellen van een voordracht

dat over een voorstel (hoofdelijke) stemming wordt

of aanbeveling, benoemt de voorzitter drie leden tot

verlangd, wordt het voorstel met algemene stemmen

stembureau (artikel 30 van het Reglement van Orde).

aangenomen (artikel 28 van het Reglement van Orde).

Ieder aanwezig lid, dat zich niet op grond van de

De op de vergadering aanwezige leden kunnen

Gemeentewet moet onthouden van stemming (dat

aangeven dat zij aantekening in de besluitenlijst

moet in de gevallen genoemd in artikel 28 lid 1 van

willen dat zij geacht worden te hebben tegengestemd

de Gemeentewet), is verplicht een stembriefje in te

of zich hebben onthouden van stemming (dat kan als

leveren, behalve als hij/zij zich moet onthouden van

het om een persoonlijke aangelegenheid gaat).

stemming. Er wordt dan dus schriftelijk gestemd. Er zijn zoveel stemmingen als er personen zijn te

Op verzoek van een lid van de raad kan hoofdelijk

benoemen, voor te dragen of aan te bevelen.

worden gestemd. Zo’n verzoek wordt in de regel

Het stembureau onderzoekt of het aantal ingeleverde

altijd toegestaan. Hoofdelijke stemmingen vinden

briefjes gelijk is aan het aantal leden dat verplicht is

altijd plaats als er gestemd moet worden over

een stembriefje in te leveren. Wanneer de aantallen

zaken. Bij stemmingen over personen wordt nooit

niet gelijk zijn, worden de stembriefjes vernietigd

hoofdelijk gestemd omdat er dan altijd schriftelijk

zonder dat deze worden geopend en wordt een

wordt gestemd. Bij een hoofdelijke stemming

nieuwe stemming gehouden. Voor het bepalen van

worden de namen van de raadsleden opgenoemd

de volstrekte meerderheid worden geacht geen

op volgorde van tekening van de presentielijst

stem te hebben uitgebracht de raadsleden die geen

waarna het betreffende raadslid kan aangeven voor

behoorlijk stembriefje hebben ingeleverd (lid 5 van

of tegen het voorstel te zijn. Heeft een raadslid zich

artikel 30 van het Reglement van Orde). Als er twijfel

bij het uitbrengen van zijn stem vergist, dan kan

is over de inhoud van een stembriefje, beslist de

deze vergissing nog worden hersteld voordat het

gemeenteraad op voorstel van de voorzitter.

volgende lid heeft gestemd. Nadat alle stemmen zijn

De stembriefjes worden na vaststelling van de uitslag

uitgebracht maakt de voorzitter de uitslag bekend.

vernietigd.

Als later door een raadslid wordt bemerkt, dat hij zich bij het uitbrengen van een stem zich vergist heeft

Wanneer bij de eerste stemming niemand de

en daardoor verkeerd heeft gestemd, dan kan dat

volstrekte meerderheid heeft gekregen, wordt tot

niet meer worden gecorrigeerd nadat de uitslag is

een tweede stemming overgegaan (artikel 31 van

vastgesteld. Nadat de uitslag is bekendgemaakt door

het Reglement van Orde). Wanneer vervolgens ook

de voorzitter kan nog aantekening worden gemaakt

bij de tweede stemming door niemand de volstrekte

dat hij zich heeft vergist. Dit brengt echter geen

meerderheid is verkregen, vindt een derde stemming

verandering in de uitslag van de stemming.

plaats tussen de twee personen die bij de tweede stemming de meeste stemmen hebben gekregen. Als bij de tussenstemming of bij de derde stemming de stemmen staken, beslist het lot.

Een lid van de gemeenteraad stemt niet over aangelegenheden die hem rechtstreeks of middellijk

Wanneer het lot moet beslissen, worden de namen

persoonlijk aangaan (dat is ingeval die betreffende

van hen tussen wie de beslissing moet plaatshebben,

persoon behoort tot de personen tot wie de

door de voorzitter op afzonderlijke, geheel gelijke,

keuze door een voordracht is beperkt) of waarbij

briefjes geschreven. Deze briefjes worden door het

hij als vertegenwoordiger is betrokken. Ook mag

stembureau gecontroleerd. Dan worden de briefjes

een raadslid niet stemmen over de vaststelling

op gelijke wijze gevouwen en in een stembokaal

Hoofdstuk 4 - De raadsvergadering

34


gedeponeerd en omgeschud. De voorzitter neemt

De besluitenlijst is openbaar. Als er echter sprake is

vervolgens een van de briefjes uit de bokaal. Degene

van een besloten vergadering wordt de besluitenlijst

wiens naam op dit briefje voorkomt, is gekozen.

niet openbaar. De besluitenlijst wordt door de gemeenteraad vastgesteld tijdens de volgende vergadering.

Bij een aanbeveling hebben de leden van de gemeenteraad de vrijheid om op een persoon te

4.8 Bezoekers

stemmen die niet op het stembriefje voorkomt. In

De raadsvergaderingen zijn openbaar.

dat geval vermelden zij de naam van die persoon

Belangstellende burgers en vertegenwoordigers

op het stembriefje. Bij een voordracht bestaat die

van de pers kunnen dus een vergadering bijwonen.

mogelijkheid niet. De leden van de gemeenteraad

Zij kunnen plaatsnemen op de voor hen bestemde

hebben dan de mogelijkheid om tegen een

plaatsen. Het is verboden om tekenen van goed-

voorgedragen persoon te stemmen.

of afkeuring te geven of om op andere wijze de raadsvergadering te verstoren. Burgers hebben spreektijd over onderwerpen die geagendeerd zijn en die niet eerder in een

4.7 Besluitenlijst

commissievergadering zijn besproken. De persoon

De griffier stelt de besluitenlijst op.

die gebruik wil maken van het spreekrecht, meldt dit bij de griffier (artikel 18a van het Reglement van Orde). Het is niet vereist dat degene die wenst te spreken op een raadsvergadering ook inwoner is

Op de besluitenlijst staan:

van de gemeente Oldambt. Indien iemand gebruik

• de namen van de afwezigen en overige personen

wenst te maken van het spreekrecht dient dit ten

die het woord hebben gevoerd;

minste 24 uur voor aanvang van de vergadering te

• vermelding van zaken die aan de orde zijn geweest;

worden gemeld en ook het onderwerp waarover

• weergave van de besluitvorming;

de betreffende persoon het woord wil voeren dient

• overzicht van het verloop van elke stemming;

te worden gemeld aan de griffier. Elke spreker kan

• vermelding van de ter vergadering ingediende

maximaal vijf minuten het woord krijgen. Er bestaat

initiatiefvoorstellen, ordevoorstellen, moties,

geen spreekrecht voor burgers tegen besluiten van

amendementen en subamendementen;

het gemeentebestuur waartegen bezwaar en beroep

• bij het betreffende agendapunt ook de naam en de

mogelijk is of heeft opengestaan. Ook kan een burger

hoedanigheid van de personen die toestemming

het woord niet voeren over benoemingen, keuzes,

van de gemeenteraad hebben gekregen om aan de

voordrachten of aanbevelingen van personen of over

beraadslaging deel te nemen. Dit gebeurt zelden.

gedragingen van bestuursorganen waarover een klacht kan worden ingediend bij dat orgaan.

Kiekkast in Oldambt

Hoofdstuk 4 - De raadsvergadering

35


5

hoofdstuk

5.1

Ondersteuning van de gemeenteraad

De griffier en de griffie

dat de griffie zorg draagt voor de toevoer van stukken

De Gemeentewet stelt de aanwezigheid van een

naar raadsleden en commissieleden.

griffier in elke gemeente verplicht (artikel 100 van de

Ook kan de griffier de raadsleden inhoudelijk

Gemeentewet). Sinds 2002 kennen gemeentes een

op verzoek en ook ongevraagd adviseren

dualistische bestuursstructuur. Bij de invoering van

en coรถrdineert hij de gewenste ambtelijke

het dualisme heeft de gemeenteraad ook een eigen

ondersteuning.

ondersteuning gekregen: de griffie. De griffie is de eigen dienst van de gemeenteraad die

Naast de verantwoordelijkheid voor werkzaamheden

de raad ondersteunt en adviseert.

voor de gemeenteraad is de griffier ook verantwoordelijk voor de griffie, het op de griffie werkzame personeel, en voor het proces van besluitvorming en de logistiek van de besluitvorming

De griffier is werkzaam op de griffie en leidt de

in de gemeenteraad. De verantwoordelijkheid loopt

griffie. Op de griffie is in ieder geval de griffier

vanaf het moment dat de raadsvoorstellen worden

werkzaam. In sommige gemeenten is de griffier

aangeleverd bij de griffie tot en met de ondertekening

de enige ambtenaar die werkzaam is op de griffie,

van de raadsbesluiten en het daarna weer

maar vaak zijn er naast de griffier nog andere

overhandigen aan de organisatie van deze besluiten

griffiemedewerkers. Op de griffie in de gemeente

met de achterliggende stukken.

Oldambt zijn naast de griffier nog de raadsadviseur (tevens plaatsvervangend griffier) werkzaam en de

De griffie verzorgt de communicatie vanuit de

griffiemedewerker. De omvang van de griffie verschilt

gemeenteraad naar buiten toe. Zo worden de

per gemeente. De gemeenteraad bepaalt de omvang

agenda en de bijbehorende stukken gepubliceerd

en invulling en taken van de griffie. De wet heeft

op de website en wordt het mogelijk gemaakt om

gemeentes vrijgelaten om zelf keuzes te maken.

vergaderingen te beluisteren. Informatie over de raads- en commissieleden wordt door de griffie gepubliceerd. Tevens ondersteunt de griffie de contacten tussen de gemeenteraad en de burgers.

De griffier wordt benoemd (en ontslagen) door de gemeenteraad. Functioneel is de gemeenteraad dus

De griffier is eindverantwoordelijk voor alle

de baas van de griffier. De gemeentesecretaris heeft

werkzaamheden voor de raad. De werkzaamheden

geen zeggenschap over de griffier, want de griffier

hoeven niet alleen te worden uitgevoerd door de

behoort niet tot het ambtelijk apparaat. De secretaris

griffie. Werkzaamheden kunnen door de griffie

kan de griffier niet vervangen, en andersom is dat ook

in overleg met de gemeentesecretaris worden

niet mogelijk.

uitbesteed aan andere ambtenaren binnen de gemeentelijke organisatie. De griffier werkt voor de

Door de ondersteuning van de gemeenteraad

gemeenteraad, maar kan ook het college adviseren,

door de griffie kan de gemeenteraad zijn functies

alsmede de ambtelijke organisatie, bijvoorbeeld

van vertegenwoordigen, kaderstellen en controle

over hoe de besluitvorming het beste kan verlopen.

zo optimaal mogelijk vervullen. De griffier

De advisering dient wel altijd in het belang van de

bereidt de raadsvergaderingen voor en woont de

gemeenteraad te zijn.

raadsvergaderingen ook bij. De raadsadviseur is aanwezig bij en bereidt de commissievergaderingen voor. De voorbereiding van de vergaderingen houdt in

Hoofdstuk 5 - Ondersteuning van de gemeenteraad

36


De kwaliteit van de raadsvoorstellen behoort niet tot

5.3 Presidium

de verantwoordelijkheden van de griffier. Daarvoor is

Het presidium bestaat uit de burgemeester in zijn

de gemeentesecretaris verantwoordelijk. Namens de

hoedanigheid als voorzitter van de gemeenteraad en

gemeenteraad kan de griffier daarover wel adviseren.

de commissievoorzitters. Bij de vergaderingen van

Tevens is de griffier niet verantwoordelijk voor de

het presidium is ook de griffier aanwezig.

uiteindelijke beslissing van de gemeenteraad. De

Het presidium is belast met de voorbereiding van de

gemeenteraad besluit zelf. Als niet duidelijk blijkt wat

conceptagenda’s voor de commissievergaderingen.

de gemeenteraad gaat besluiten kan de griffier wel

De vergaderingen van het presidium zijn niet

advies geven.

openbaar.

De griffiemedewerkers hebben de plicht zorgvuldig met informatie om te gaan. De vergaderstukken en de besluitenlijsten zijn wel voor alle gebruikers van Raadwijzer beschikbaar.

5.2

Ambtelijke ondersteuning en bijstand

Voor informatieverstrekking of bijstand door ambtelijke medewerkers van het college gelden afspraken in verband met verschillende taken en verantwoordelijkheden. Die afspraken zijn gelegd

5.4 Seniorenconvent

in de Verordening op de ambtelijke bijstand en

De gemeenteraad stelt een seniorenconvent in.

op het recht op ondersteuning van de in de raad

Het seniorenconvent wordt gevormd door de

vertegenwoordigde groepen 2010.

fractievoorzitters of hun plaatsvervangers. De leden van het seniorenconvent benoemen uit hun midden

Raadsleden kunnen altijd terecht bij de griffie.

een voorzitter. De griffier is secretaris.

Daar wordt ofwel ondersteuning geboden door

De regeling met betrekking tot het seniorenconvent

de medewerkers van de griffie zelf of er wordt

is vastgelegd in het Reglement op het

doorverwezen naar de juiste persoon of het juiste

seniorenconvent van de raad van de gemeente

adres. De griffier coördineert de ondersteuning van

Oldambt 2013.

raadsleden. Ook geeft de griffier bijstand omtrent een verzoek van een raadslid bij het opstellen van

De vergaderingen van het seniorenconvent zijn

voorstellen, amendementen en moties, of andere

niet openbaar. In de vergaderingen worden enkel

bijstand.

die onderwerpen besproken die, gezien eventuele schade van openbaar overleg voor de gemeente,

Een raadslid kan om informatie verzoeken. Het gaat

niet in een reguliere raads- of commissievergadering

om feitelijke informatie van geringe omvang of

kunnen worden besproken en onderwerpen die

inzage in of afschrift van documenten die openbaar

personele aangelegenheden betreffen. Als er sprake

zijn. Het raadslid wendt zich tot de griffie of tot

is van zo’n situatie kan de voorzitter een vergadering

een ambtenaar. Bij twijfel van een ambtenaar over

bijeenroepen of kan een van de leden daartoe een

het verzoek van het raadslid, stelt hij de griffier

verzoek indienen bij de voorzitter.

in kennis, die zo nodig contact opneemt met de gemeentesecretaris. De gemeentesecretaris kan

De burgemeester of het college kan een verzoek om

één of meer ambtenaren aanwijzen die de bijstand

raadpleging van het seniorenconvent bij de voorzitter

verlenen.

indienen. Dit verzoek wordt door de voorzitter aan de leden van het seniorenconvent voorgelegd

Ambtelijke bijstand aan een raadslid wordt verleend

en de leden geven bij meerderheid aan of het

tenzij het raadslid niet aannemelijk heeft gemaakt dat

seniorenconvent het verzoek wel of niet honoreert.

de bijstand betrekking heeft op de werkzaamheden

Anderen dan de leden van het seniorenconvent

als raadslid of dit het belang van de gemeente kan

kunnen worden uitgenodigd voor deelname aan het

schaden. Het raadslid kan ook een verzoek doen om

overleg.

informatie. Het moet gaan om feitelijke informatie van geringe omvang of inzage in of een afschrift van documenten die openbaar zijn.

Hoofdstuk 5 - Ondersteuning van de gemeenteraad

37


5.5

De rekenkamercommissie

De auditcommissie wordt samengesteld uit vier door

De gemeenteraad kan een rekenkamer of een

de gemeenteraad te benoemen raadsleden. Daarbij

rekenkamerfunctie instellen. De Gemeentewet

worden er twee raadsleden van de coalitiepartijen

verplicht tot het instellen van in ieder geval

en twee raadsleden van oppositiepartijen benoemd.

een rekenkamerfunctie (artikel 81oa van de

De zittingsperiode van de leden eindigt in ieder

Gemeentewet). De rekenkamer of rekenkamerfunctie

geval aan het einde van de zittingsperiode van

is een instrument voor de gemeenteraad en

de gemeenteraad of bij ontslag als lid van de

ondersteunt de gemeenteraad in zijn kaderstellende

gemeenteraad. Een lid kan ook tussentijds worden

en controlerende functie. Als geen rekenkamer is

ontslagen door de raad. Ook kan een lid te allen tijde

ingesteld, dient de gemeenteraad bij verordening

zelf ontslag nemen. Secretaris van de auditcommissie

regels vast te stellen voor de uitoefening van een

is de griffier of een griffiemedewerker.

rekenkamerfunctie. De rekenkamerfunctie wordt vaak rekenkamercommissie genoemd. Voor de rekenkamercommissie worden leden uit de

De auditcommissie komt in ieder geval per

gemeenteraad benoemd. In de gemeente Oldambt is

begrotingsjaar bijeen op drie vaste momenten:

de rekenkamercommissie qua samenstelling

1. ter voorbereiding van de bespreking van de

dezelfde als de auditcommissie.

jaarrekening in de gemeenteraad. Daarbij wordt onder meer het verslag van bevindingen van

De rekenkamercommissie onderzoekt de

de accountant met betrekking tot de rekening

doelmatigheid, de doeltreffendheid en de

besproken. Dit gebeurt voor het zomerreces en in

rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur

bijzijn van de accountant;

gevoerde bestuur. De rekenkamer kan een onderzoek instellen op verzoek van de gemeente raad. De rekenkamer heeft toegang tot de Gemeenschappelijke Regelingen van de gemeente.

2. voordat de accountant de controlewerkzaamheden uitvoert. Het controleprotocol wordt besproken na het zomerreces in het bijzijn van de accountant; 3. op een moment in het begin van het nieuwe

De rekenkamerfunctie heeft dat niet: artikel 81oa en

kalenderjaar waarbij actuele zaken en onderwerpen

184 van de Gemeentewet.

aan bod kunnen komen, al dan niet in het bijzijn van de accountant.

5.6

De auditcommissie

De auditcommissie is de commissie van controle op de financiĂŤle huishouding van de gemeente. De auditcommissie bestaat uit raadsleden. De taken

5.7

De werkgeverscommissie

en werkzaamheden van de auditcommissie zijn

De griffier wordt benoemd door de gemeenteraad.

geregeld in de Verordening op de auditcommissie

De gemeenteraad kan tevens de griffier

gemeente Oldambt 2012.

schorsen en ontslaan (artikel 107 van de Gemeentewet). De werkgeverscommissie

Het aanstellen van de accountant is de bevoegdheid

is een door de gemeenteraad ingestelde

van de gemeenteraad. Namens de gemeenteraad

bestuurscommissie. De werkgeverscommissie

voert de auditcommissies het overleg met de

oefent het werkgeverschap uit ten aanzien van

accountant. De auditcommissie is tevens het

de griffier. De werkgeverscommissie neemt

aanspreekpunt voor de accountant. Doel van de

personele besluiten en houdt functionerings- en

auditcommissie is een afstemmingsoverleg te

beoordelingsgesprekken met de griffier en doet

voeren met de accountant. Aandachtsgebied voor de

voorstellen omtrent de inrichting van de griffie.

auditcommissie zijn alle activiteiten die van belang

In de Verordening werkgeverscommissie griffier zijn

zijn voor een goede beheersing van de gemeente

de taken en bevoegdheden en samenstelling van de

op het gebied van rechtmatigheid, doelmatigheid en

werkgeverscommissie vastgelegd.

doeltreffendheid in het kader van de kaderstellende en controlerende verantwoordelijkheid van de

De leden van de werkgeverscommissie worden

gemeenteraad.

door de gemeenteraad uit zijn midden benoemd

Hoofdstuk 5 - Ondersteuning van de gemeenteraad

38


voor de duur van de zittingsperiode van de

is bedoeld om de volksvertegenwoordigende,

gemeenteraad. De werkgeverscommissie bestaat

kaderstellende en controlerende rol van de

in Oldambt uit vijf leden. Het lidmaatschap van

betreffende fractie te versterken (artikel 7 lid 1 van de

de werkgeverscommissie eindigt dus als de

Verordening op de ambtelijke bijstand).

raadstermijn eindigt. Ook kan het lidmaatschap van de werkgeverscommissie eindigen op eigen verzoek van een raadslid. Het betreffende commissielid doet daarvan schriftelijk mededeling aan de

De vergoeding mag niet worden gebruikt ter

gemeenteraad. Het ontslag gaat in als de opvolger

bekostiging van:

door de gemeenteraad is benoemd. Ook eindigt

• uitgaven in strijd met wettelijke bepalingen en

het lidmaatschap als het raadslid aftreedt of als de gemeenteraad van mening is dat het commissielid

overige regelingen; • betalingen aan politieke partijen, daaraan

niet langer geschikt is om de functie van lid van de

verbonden instellingen of aan personen, anders dan

werkgeverscommissie te vervullen.

ter vergoeding van diensten of goederen geleverd ten behoeve van de in de raad vertegenwoordigde

De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad en in die hoedanigheid adviseur van de werkgevers-

groepering op basis van een gespecificeerde, reële declaratie;

commissie. De burgemeester is geen lid van de

• giften;

werkgeverscommissie.

• uitgaven die dienen te worden vergoed uit de

De voorzitter dient tijdig en periodiek de vergaderingen bijeen te roepen. De burgemeester leidt de vergaderingen. De voorzitter is de schakel

vergoedingen die de raadsleden krijgen ingevolge het Rechtspositiebesluit raads- en commissieleden; • algemene opleidingen voor raads- en

tussen de werkgeverscommissie en de griffier.

commissieleden, tenzij deze inhoudelijk gerelateerd

De voorzitter zorgt voor de naleving van de

zijn aan de politieke uitgangspunten van de leden.

verordening en ondertekent de stukken en de besluiten van de commissie en draagt de zorg voor de uitvoering van de besluiten van de commissie. De bijdrage voor de ondersteuning wordt voor 31 januari van het betreffende kalenderjaar verstrekt in de vorm van een voorschot op dat kalenderjaar. De werkgeverscommissie vergadert tenminste

Het voorschot wordt verrekend met teveel ontvangen

tweemaal per jaar en voorts zo vaak als door de

voorschotten in jaren waarvoor de gemeenteraad de

voorzitter of één van de leden nodig wordt geacht.

bedragen heeft vastgesteld. In de verkiezingsjaren

De vergaderingen van de werkgeverscommissie zijn

wordt het voorschot voor 31 januari verstrekt.

niet openbaar. De werkgeverscommissie besluit bij

Binnen drie maanden na het einde van een

meerderheid van stemmen.

kalenderjaar leggen de in de gemeenteraad vertegenwoordigde groeperingen aan de gemeenteraad verantwoording af over de besteding van de bijdrage voor ondersteuning onder

5.8

Fractievergoeding, fractieruimten en leeskamer

overlegging van een verslag (artikel 12 van de Verordening op de ambtelijke bijstand).

Fractievergoeding Op grond van de Verordening op de ambtelijke

Als een politieke groepering (fractie) in de

bijstand en op het recht op ondersteuning van de in

gemeenteraad zich splitst, wordt de vastgestelde

de gemeenteraad vertegenwoordigde groeperingen

bijdrage voor de oorspronkelijke groepering verdeeld

2010 ontvangen de politieke groeperingen in de

over de betrokken groeperingen. Dat gebeurt

gemeenteraad jaarlijks een financiële bijdrage als

naar evenredigheid van het aantal bij de splitsing

tegemoetkoming in de kosten voor het functioneren

betrokken leden (artikel 10 van de Verordening).

van de betreffende groepering. Deze vergoeding

Hoofdstuk 5 - Ondersteuning van de gemeenteraad

39


Een nadere uitwerking van de besteding van het budget voor fractieondersteuning is neergelegd in de regeling Criteria besteding gelden fractieondersteuning. Fractieruimten Fracties kunnen gebruik maken van ruimtes om te vergaderen. Overdag dienen de ruimtes te worden gereserveerd bij de griffie. De ruimtes zijn door de week ’s avonds standaard beschikbaar tot 22.30 uur. De leeskamer De leeskamer is een kamer waar de stukken ‘digitaal ter inzage liggen’. Ook zijn in de leeskamer postvakken voor de raadsleden en voor fracties waar stukken in worden gelegd. In de leeskamer staat een vergadertafel en een computer zodat raadsleden daar ook kunnen werken. Overdag dient de leeskamer te worden gereserveerd.

Hoofdstuk 5 - Ondersteuning van de gemeenteraad

40


Combine in actie in Oldambt

41


6

hoofdstuk

Raadscommissies

6.1

Raadscommissies (samenstelling en taken)

Taken In artikel 3 van de Verordening op de

Samenstelling

Raadscommissies gemeente Oldambt 2013

De Gemeentewet bepaalt dat de gemeenteraad

is neergelegd wat de taken zijn van een

raadscommissies kan instellen. De raadscommissies

raadscommissie.

bereiden de besluitvorming van de gemeenteraad

Een raadscommissie kan:

voor, maar nemen geen besluiten in plaats van

• advies uitbrengen aan de raad over een voorstel of

de raad. De taken en samenstelling van de raadscommissies zijn geregeld in de Verordening op

onderwerp dat betrekking heeft op de onderwerpen waarover de raadscommissie adviseert en overlegt;

de Raadscommissie gemeente Oldambt 2013.

• uit eigener beweging advies uitbrengen aan de

Raadscommissies kunnen bestaan uit raadsleden

• overleg voeren met het college of de burgemeester

gemeenteraad; maar ook uit niet-raadsleden. Zo kunnen

over door het college of de burgemeester

niet-raadsleden ervaring opdoen met de werk-

verstrekte inlichtingen en het gevoerde bestuur ten

zaamheden van een raadslid. De fractie bepaalt

aanzien van de onderwerpen die tot het taakterrein

welke door de gemeenteraad benoemde

van de commissie behoren.

raadsleden of niet-raadsleden deelnemen aan de commissievergaderingen. Leden van het college

De bedoeling van raadscommissievergaderingen is

kunnen geen lid zijn van een raadscommissie.

om de besluitvorming voor te bereiden. Het is dus

Raadscommissieleden worden benoemd door

belangrijk dat het besluit en de gevolgen daarvan

de raad. Voor niet-raadsleden geldt de eis dat per

duidelijk worden. In de raadscommissievergaderingen

fractie niet meer dan vier niet-raadsleden kunnen

kunnen vragen worden gesteld. Dat kan door middel

worden benoemd. Bij de samenstelling van de

van schriftelijk vragen. Deze kunnen worden gesteld

raadscommissies is voorgeschreven dat de raad moet

met behulp van de formats op raadwijzer. Ook

zorgen voor een evenwichtige vertegenwoordiging

kunnen ter plekke vragen worden gesteld.

van de in de raad vertegenwoordigde groeperingen.

tevens dezelfde de eisen die de Gemeentewet

6.2

stelt aan raadsleden. Dat zijn dus de eisen die

In de Verordening op de Raadscommissies is ook de

gelden voor raadsleden van de openbaarmaking

procedure rond de commissievergadering geregeld.

Voor commissieleden die geen raadslid zijn, gelden

Algemene zaken met betrekking tot de commissievergadering

van de nevenfuncties, de incompatibiliteiten en de onverenigbare betrekkingen. Een raadscommissie wordt voorgezeten door een

Voorbeeld van vaste punten op de agenda:

raadslid. De voorzitter en zijn eerste en tweede

• Opening;

plaatsvervanger worden door de gemeenteraad uit

• Vaststellen van de agenda;

haar midden benoemd. De voorzitter is geen lid

• Vrije inspraak medeburgers;

van de raadscommissie. De zittingsperiode van een

• Rondvraag;

commissielid, de voorzitter en de plaatsvervangers

• Korte verslagen en openstaande toezeggingen;

van de voorzitter eindigt met het einde van de

• Ingekomen stukken en mededelingen;

zittingsperiode van de raad.

• Sluiting.

Hoofdstuk 6 - Raadscommissies

42


De raadscommissievergaderingen vinden ĂŠĂŠn

De raadscommissies zijn verbonden aan de

keer per maand plaats. Daarnaast vergadert

portefeuilleverdeling van het college. In de praktijk

de raadscommissie als de voorzitter het nodig

worden alle raadsvoorstellen voorbesproken in

oordeelt of indien ten minste twee fracties uit de

de raadscommissievergadering. Aan het einde

raad schriftelijk daar om verzoeken met opgave van

beslist de commissie of het voorstel met of zonder

redenen. Raadscommissievergaderingen zijn evenals

debat op de agenda van de raadsvergadering moet

raadsvergaderingen in principe openbaar (dat bepaalt

worden opgenomen. Leden van het college kunnen

artikel 82 lid 5 in combinatie met artikel 23 van de

bij de raadscommissievergadering aanwezig zijn

Gemeentewet).

en deelnemen aan de beraadslaging. Zij worden geacht voor iedere raadscommissievergadering te

Uit naam van de voorzitter wordt ten minste zeven

zijn uitgenodigd voor zover de onderwerpen van de

dagen voor de vergadering een schriftelijke oproep

raadscommissievergadering betrekking hebben op

naar de leden gestuurd waar de dag, tijdstip en plaats

hun portefeuilles.

van de vergadering wordt vermeld. Daarbij worden ook de voorlopige agenda en de daarbij behorende

Bij binnenkomst in de vergaderzaal dient de

stukken meegestuurd. Een aanvullende agenda wordt

presentielijst te worden getekend door de

uiterlijk 48 uur voor de aanvang van de vergadering

raadscommissieleden die geen raadslid zijn.

naar de leden gezonden. De agenda van de

De vergadering kan worden geopend als minimaal

commissievergadering wordt voorlopig vastgesteld

tien leden van de raadscommissie aanwezig zijn.

door het presidium.

Als er een kwartier na het tijdstip van aanvangen

Het presidium bestaat uit de burgemeester

geen tien leden aanwezig zijn, wordt een nieuwe dag

(in zijn hoedanigheid als voorzitter van de raad) en de

en tijdstip bepaald voor de volgende vergadering.

commissievoorzitters.

Op deze vergadering is geen quorum vereist.

Artikel 22 van de Gemeentewet is ook van toepassing

Aan het begin van de vergadering stelt de

op de raadscommissievergaderingen. Raadsleden,

raadscommissie de agenda vast. De voorzitter en

wethouders en burgemeester en commissieleden

leden kunnen voorstellen doen om onderwerpen

die deelnemen aan de beraadslaging kunnen niet

aan de agenda toe te voegen of van de agenda

worden vervolgd, worden aangesproken of worden

te verwijderen. Ook kan de voorzitter of een

gedwongen om getuigenis af te leggen voor datgene

raadscommissielid de volgorde van de agendapunten

wat zij in de raadscommissievergadering hebben

wijzigen.

gezegd of schriftelijk overlegd. De beraadslaging over een onderwerp of voorstel In de commissievergadering worden geen

geschiedt in ten hoogste twee termijnen, tenzij

besluiten genomen. De functie van de vergadering

de raadscommissie anders beslist. Een spreker

is voornamelijk de besluitvorming van de raad voor te

wordt niet gestoord in zijn betoog tenzij hij wordt

bereiden. In deze voorbereidende fase worden dus

geĂŻnterrumpeerd door een ander raadscommissielid

geen besluiten genomen. De raad beslist vervolgens

of de voorzitter hem herinnert aan de regels van de

definitief over de voorstellen in de raadsvergadering.

vergadering. De voorzitter kan een spreker tot de

Van de commissievergadering wordt geen verslag of

orde roepen als deze de orde verstoort. Geeft de

besluitenlijst gemaakt. Wel is er een geluidsverslag

spreker hieraan geen gevolg, dan kan de voorzitter

beschikbaar. Wanneer de raadscommissie een

hem tijdens de rest van de vergadering over het

onderwerp of voorstel onvoldoende voorbereid

aanhangige onderwerp het woord ontnemen.

acht voor de beraadslaging, kan nader advies of inlichtingen worden gevraagd aan het college of aan

Omdat de vergaderingen openbaar zijn, kunnen deze

de burgemeester.

vergaderingen worden bijgewoond door toehoorders.

De raadscommissie bepaalt in welke vergadering het

Zij mogen niet de orde van de vergadering verstoren.

onderwerp of voorstel opnieuw geagendeerd wordt.

Doen zij dat wel, dan kan de voorzitter hen laten vertrekken. Als toehoorders bij herhaling de orde van de vergadering verstoren, dan kan hun voor ten hoogste drie maanden de toegang tot de vergadering worden ontzegd.

Hoofdstuk 6 - Raadscommissies

43


Besloten vergadering

besloten vergaderingen ligt ter inzage bij de griffie,

Er kan worden besloten om de deuren van de

uitsluitend voor de leden van de raadscommissie.

raadscommissievergadering te sluiten. Dat kan als

Het verslag wordt in een besloten vergadering ter

ten minste een vijfde van het aantal leden dat de

vaststelling aangeboden. De raadscommissie beslist

presentielijst heeft getekend daarom verzoekt, of als

of omtrent de inhoud van de stukken en hetgeen

de raadscommissievoorzitter oordeelt dat dat nodig

op de vergadering is besproken geheimhouding zal

is. Er wordt vervolgens besloten of er inderdaad

gelden.

wordt vergaderd met gesloten deuren. Als er sprake is van aangelegenheden waarvan geheimhouding

In de raadscommissievergaderingen hebben burgers

is opgelegd of waarvan openbaarmaking in

spreekrecht. Burgers die gebruik willen maken van

strijd is met het openbaar belang wordt de

het spreekrecht, melden dit uiterlijk 24 uur voor de

opgestelde besluitenlijst niet openbaar gemaakt.

vergadering aan de raadscommissiegriffier.

Raadscommissievergaderingen zijn slechts bij hoge

Over onderwerpen die op de agenda van de

uitzondering besloten.

vergadering staan, kunnen zij het woord voeren, evenals over niet-geagendeerde onderwerpen, mits

Na afloop van een besloten vergadering kan de

deze tot het werkterrein van de raadscommissie

raadscommissie besluiten dat geheimhouding zal

behoren.

gelden over hetgeen in vergadering is behandeld en

De voorzitter van de vergadering geeft op volgorde

met betrekking tot de stukken.

van aanmelding het woord. De spreker voert dan

De geheimhouding kan door de raadscommissie

het woord met een maximale spreektermijn van vijf

ook weer worden opgeheven. Het verslag van een

minuten.

x

Koolzaadveld in Oldambt

Hoofdstuk 6 - Raadscommissies

44


Voorjaar bij de Slag bij Heiligerlee

45


7

hoofdstuk

25 Tips voor de vuist weg

TIP 1 Probeer niet alle stukken die je ontvangt volledig tot je te nemen. Dat lukt niet. Richt je energie op het snel vaststellen van de

TIP 2

relevantie en de kern.

Denk vanuit je rol als raadslid; dus los van het college, maar je kunt natuurlijk wel gebruik maken van informatie van ‘die kant’

TIP 3 Maak als raad aan de voorkant van participatietrajecten afspraken met het college over hoe en wanneer de raad wordt geïnformeerd, en nog belangrijker, daarbij wordt betrokken.

TIP 4 Geef in het proces van het raadswerk het contact met burgers een prominentere rol.

TIP 6 Politiek is de kunst van het balanceren tussen sturen

TIP 5 Laat je niet te snel afleiden door het systeem en de regels.

op hoofdlijnen enerzijds en dossierkennis op detailniveau anderzijds. Bedenk daarbij wel dat de burger vaak de hoofdlijn niet ziet, maar de details daarentegen juist wel.

TIP 7 Zorg ervoor dat je goed geïnformeerd bent.

Hoofdstuk 7 - 25 Tips voor de vuist weg

46


TIP 9 TIP 8 Neem zelf initiatief bij het agenderen van thema’s en

Laat je niet gelijk uit het veld slaan door uitspraken als ‘daar gaat de raad niet over’.

onderwerpen. Als raad bepaal je zelf de agenda.

TIP 10 Wees integer; een beetje integer bestaat niet.

TIP 11 Wek geen verwachtingen die je niet kunt waarmaken.

TIP 12 Geef helder aan welke informatie je wanneer wilt ontvangen.

TIP 13 Schaam je niet als je een raadsvoorstel niet begrijpt: dat betekent dat het voorstel niet goed geschreven is.

TIP 14 Heb respect voor elkaars mening.

TIP 15 Bedenk vooraf goed wat je wilt bereiken met je vraag, inbreng, reactie etc.

Hoofdstuk 7 - 25 Tips voor de vuist weg

47


TIP 16

TIP 17

Focus. Maak je sterk over dingen

Kies. Pak een paar onderdelen bij

waarover je gaat. Laat zaken

de kop en beperk je hiertoe. Als

waarover je niet gaat ‘links liggen’.

raadslid bestuur je niet in je eentje de gemeente. Zorg dat deze aap niet op jouw schouder komt. Dat wordt te zwaar en kan verlammend werken. Haal ‘de krenten uit de pap’ en steek daar je energie in. Pak thema’s en onderwerpen waar je echt het verschil kunt maken.

TIP 18 Als raadslid heb je invloed maar geen macht: je bent ‘slechts’ één van de 25. Je hebt anderen – meer dan de helft – nodig om iets voor elkaar te krijgen. In je eentje lukt dat niet.

TIP 19 Je hoeft het niet alleen te doen: zorg voor hulp en gebruik die.

TIP 20 Maak gebruik van de fractie. Verdeel de taken onderling goed. In de fractie kunnen de ins en de outs besproken worden. Bedenk en bespreek met elkaar hoe anderen op je standpunten zullen reageren en hoe zij in hun schoenen staan. Schat dit vooraf in en betrek dat bij je voorbereiding.

TIP 21 Creëer specialismen binnen de fractie al dan niet met ondersteuning van anderen, bijvoorbeeld de raadscommissieleden.

Hoofdstuk 7 - 25 Tips voor de vuist weg

48


TIP 23 Zorg ervoor dat je weet wie

TIP 22

van de andere partijen bepaalde

Bouw banden en relaties op met

zodat je snel en gemakkelijk kunt

andere partijen; niet alleen van

overleggen.

onderwerpen/dossiers behandelen,

de oppositie. Smeed coalities, die uiteraard per onderwerp kunnen verschillen. Zoek uit wie dezelfde politieke richting op gaat: dezelfde of vergelijkbare standpunten heeft.

TIP 24 Gun jezelf als raadslid en raad een goede ondersteuning. Wees daar niet te bescheiden in, ook niet in tijden van financiĂŤle krapte.

TIP 25 De griffie is er voor de raad. Maak daarom vooral gebruik van de daar aanwezige deskundigheid.

Hoofdstuk 7 - 25 Tips voor de vuist weg

49


Water in Oldambt

50


Het Handboek voor raadsleden van de gemeente Oldambt wordt aan raadsleden verstrekt door de griffie van de gemeente Oldambt. De tekst is geschreven door Pieter Norder en Nynke Veenstra. Wijzigingen van de wet- en regelgeving na 22 april 2014 zijn niet meegenomen in de tekst.

Meer water in Oldambt

Mei 2014



Raadsledenwijzer door pieter norder