Issuu on Google+

EEN UITGAVE VAN SHELL NEDERLAND B.V.

SEPTEMBER 2013


INHOUD J. Postma J. Smeets C. Evegroen C.J. van Leest V.H. de Beauvesier Watson J. Bosscher R.L.J. Galavazi C.W.J. de Goederen J.F. Sterk A.N.K. Jellema F. Breimer I.A.M. Hesslemann G.P. Boven F.J. van Dam T.A. Vonk J. van Loon P.F.M. Sjoukes C.J. de Ronde J.A. Herrewijnen P.J.E. van Gentevoort A.J. Kouwenaar J. Romers N. de Zeeuw P. Kruit A.A. Saers A.B. van Kraanen H.A. Schelvis J. Eggengoor J.P. Vrij C. Been C.J. van Eijk C.S. Kranendonk N. Sluimer F. van Wijk G. Rotman J.P. van Vreeswijk J.H.H. Heijnen E.J.A. Kselik D.C. Smit W.J.H. van Limburg Stirum R. de Vos H.F.J. Hartman N. van Dijk G. Middelman W. van der Spiegel G.N. van der Zwaag J. Luchies J.G. Nouwt D.F. Borne P. Haas A. van Haarlem C. Marseille M.A. Schuckman H. Wisman B. de Groot G.H. Koutstaal H. Dam F.J.A.I. van Maanen B. Doek T.J.F. Hartman J.M. Flint A.L. Moerkens C. Moens H. van der Meer R.J. Holtkamp M.G.C. Geerarts T.W.J. van den Berg L.P. Blaauw P.A. Waale A.C. van Kranenburg J. Hamilton of Silvertonhil R.E. Stolk J. van Gelder B. de Vries M.G.H. Leemans J.A. Bon J. Kroon C. Schmal G. Groenewoud A. Bloem A.H.M. Brouwers G.J.J. van der Schot

90 84 86 79 79 62 96 83 91 88 81 81 89 78 82 70 90 67 79 85 84 81 90 87 87 80 83 86 68 85 71 89 75 96 87 83 72 91 87 84 79 82 84 88 90 75 84 77 87 61 79 88 59 64 68 79 76 91 84 85 67 63 84 78 82 88 90 91 79 91 79 86 87 77 82 89 86 75 89 82 60 67

SNR 1982 NAM 1989 SNR 1964 SNC 1991 SNR 1988 NAM 2001 SIPM 1973 SICM 1984 Comp S De Venezuela 1961 SNC 1984 SICM 1992 SIPM 1991 SIPM 1983 SNR 1993 SNV 1985 SNR 1993 KSLA 1981 SNR 1996 SNR 1964 KSLA 1983 SIPM 1987 SNR 1992 KSLA 1981 SNR 1980 SNR 1986 SNR 1988 Shell Tankers BV (Shore) 1985 NAM 1986 NAM 1996 SIPM 1984 Syria 1995 SIPM 1979 Billiton 1974 SNR 1973 NAM 1986 SNR 1987 NAM 1994 SIPM 1981 KSEPL 1985 Shell Iran 1972 SIPM 1992 NAM 1989 SNR 1986 SIPM 1984 SIPM 1979 NAM 1989 NAM 1987 SNR 1963 NAM 1973 Shell Tankers BV (Shore) 1980 SNR 1993 SNV 1955 KSLA 1979 NAM 2009 NAM 1996 Shell Panama 1988 Shell Oman 1987 SN 1981 NAM 1989 SNV 1974 SITI 2000 SNC 2008 SIPM 1987 SNR 1994 SIPM 1988 Shell Tankers BV (Shore) 1978 SNR 1982 Ksla(S.Research Bv)Amst 1981 Ksla(S.Research Bv)Amst 1988 SNR 1973 SNR 1992 SNR 1985 SNR 1986 NAM 1988 SNR 1987 SNR 1983 Ksla(S.Research) Amst 1983 SIEP 1996 KSLA 1982 KSLA 1985 SICM 1996 PD OMAN 2005

PRELUDE-MENS

Shell bouwt in Zuid-Korea Prelude FLNG, een drijvende installatie voor de winning en productie van vloeibaar aardgas LNG. Wat moeten de mensen in huis hebben op op dit baanbrekende project te gaan werken? PAGINA 4

DE BASIS VAN HET UNIVERSUM

Geoloog en kunstenaar Max Vityk werkt sinds acht jaar bij Shell. Hij schonk het bedrijf als dank voor de mogelijkheden een serie van vijf schilderen over energie. PAGINA 8

ZELFSTANDIG PENSIONARIS

Mar Roza bracht een belangrijk deel van zijn Shellloopbaan door in Moerdijk. Op de dag van zijn pensionering richtte hij zijn eigen bedrijf op. Enkele dagen later reisde hij voor zijn eerste opdracht naar China. PAGINA 10

EN VERDER

Brieven naar de groene hel. Shell-er Henk Krijnen schreef een boek over de ontdekkingstochten door verschillende werelden van zijn vrouw Gé en hemzelf. PAGINA 6 Shell in beeld: op het Shell-station Aire de Berchem in Luxemburg is van alles te zien. PAGINA1/12

AMBASSADEUR is een uitgave voor Shell-gepensioneerden in Nederland en verschijnt vijf keer per jaar. Eindredactie Rob van ’t Wel, e-mail: communicatie@shell.com. Vormgeving Toon Beekman (www.defabriek.nl) Met medewerking van Mark van Baal, Ernst Bode, Wim Blom, Roger Dohmen, Rob Groot Druk Roto Smeets GrafiServices, Utrecht ©2013, Shell Nederland B.V., Postbus 444, 2501 CK Den Haag. Het overnemen van (gedeelten van) artikelen is uitsluitend mogelijk met bronvermelding en na toestemming van de redactie.


AMBASSADEUR - SEPTEMBER 2013 - 3

SHELL NIEUWS

OP ZOEK NAAR NIEUWE CHINESE VRIENDEN Shell vergroot de aanwezigheid op social media door actief te worden op het Chinese Sina Weibo. Het in 2011 gestarte Sina Weibo, dat zich het best laat vergelijken met Twitter, is met dagelijks 600 miljoen actieve gebruikers het populairste social media platform van China. Net zoals bij Twitter kunnen gebruikers op Sina Weibo berichten van maximaal 140 tekens plaatsen. Omdat Chinese karakters hele woorden bevatten kan er op Sina Weibo meer worden geplaatst dan op Twitter. Ook is de mogelijkheid om foto’s en filmpjes te plaatsen. Shell is al actief op Facebook, Twitter en Linkdin. Facebook en Twitter zijn echter niet in China actief. Shell heeft op Facebook wereldwijd inmiddels meer dan vier miljoen “likes”. In Nederland heeft Shell ook een eigen Twitter-account: @Shell_Nederland. n

BEN VAN BEURDEN NIEUWE CHIEF EXECUTIVE SHELL

TEGENVALLERS DRUKKEN KWARTAALRESULTAAT SHELL

De Nederlander Ben van Beurden volgt met ingang van 1 januari 2014 Peter Voser op als Chief Executive Officer van Royal Dutch Shell. De 55-jarige Van Beurden was sinds begin van dit jaar verantwoordelijk voor de downstreamactiviteiten van Shell en lid van de Executive Committee. Van Beurden volgde een chemische ingenieursopleiding in Delft. In 1983 trad hij in dienst van Shell. Sindsdien heeft hij een grote variëteit aan functies binnen Shell doorlopen in zowel de upstream- als downstreamzijde van het energiebedrijf. Ook was hij ongeveer tien jaar verantwoordelijk voor de LNG-activiteiten van Shell. De afgelopen jaren lag de nadruk in zijn loopbaan vooral op de chemie-activiteiten van Shell. Van Beurden is getrouwd en heeft vier kinderen (drie dochters en een zoon). Peter Voser zal Royal Dutch Shell eind maart 2014 verlaten, na 29 jaar voor Shell gewerkt te hebben. n

Royal Dutch Shell heeft in het tweede kwartaal het resultaat sterk zien dalen. De daling is voor een belangrijk deel een gevolg van lasten voor de waardevermindering van een deel van de Amerikaanse schalieactiviteiten en de lagere koers van de Australische dollar. Daarnaast drukten verslechterde operationele omstandigheden in Nigeria het resultaat nog verder. Shell behaalde in het tweede kwartaal van dit jaar op basis van actuele kosten 2,4 miljard dollar, tegenover 6,0 miljard dollar in dezelfde periode van vorig jaar. Zonder de afwaardering van de Amerikaanse schalieactiviteiten was het resultaat 4,6 miljard dollar geweest. De kasstroom bedroeg 12,4 miljard dollar tegenover 13,3 miljard dollar in hetzelfde kwartaal van 2012. Chief Executive Officer Peter Voser kenschetst de resultaten als “teleurstellend”. De scheidende topman verwacht dat er

de komende 18 maanden vijf omvangrijke projecten worden opgestart, die samen meer dan 4 miljard dollar aan de kasstroom van 2015 zouden moeten toevoegen. Shell gaat een nieuwe fase in van belangrijke veranderingen in de portfolio, zo meent Voser. Dit zal de komende jaren tot een toename in het aantal afstotingen leiden. n


AMBASSADEUR - SEPTEMBER 2013 - 4

Shell bouwt in Zuid-Korea Prelude FLNG, een drijvende installatie voor de winning en productie van vloeibaar aardgas LNG. Het is een baanbrekend project. Ongeveer gelijk met de kiellegging begon de werving, selectie en training. Hoe vindt en traint Shell deze mensen?

Het duurt nog jaren voor Prelude FLNG van de werf in Korea naar het aardgasreservoir Prelude ten noorden van Australië zal worden gesleept, een tocht van een maand. Het duurt nóg langer voor de drijvende installatie het eerste vloeibare aardgas zal produceren. Toch zijn de sleutelposities al ingevuld en sloot de eerste sollicitatieronde voor technici op 1 april van dit jaar. Shell bouwt niet alleen een complexe installatie die nog niet bestaat, het rekruteert en traint ook een nieuw soort medewerker. “WORLD FIRST. Australian first. You first”, stond er in grote letters onderaan de personeelsadvertentie voor productie-, instrument- en onderhoudstechnici, naast de iconische foto van de voetafdruk van Neil Armstrong op de maan. De advertentie leverde welgeteld 1.174 reacties op, vertelt Natasha Foster, Recruitment Lead voor Prelude, telefonisch vanuit Perth. Zelfs in Australië, waar de olie- en gasindustrie een populaire werkgever is, is dat veel. De

olie- en gasindustrie betaalt down under dermate goed dat hij veel nieuwe mensen trekt en dat mensen regelmatig van baan wisselen om hun salaris op te schroeven. Een offshoretechnicus verdient in Australische wateren 220.000 tot 260.000 Australische dollars (anderhalf à twee ton in euro’s) per jaar. Een paar honderd sollicitaties waren dus wel te verwachten, maar meer dan duizend is uitstekend te noemen. “Prelude is natuurlijk een game changer in deze industrie. Dat trekt mensen aan die daar deel van willen uitmaken”, zegt Foster. DE MENSEN die werden uitgenodigd voor een gesprek, moesten allereerst de juiste technische bagage hebben. Tijdens de interviews keek Foster ook naar kenmerken als gezondheid, veiligheid en milieubewustzijn (HSE, Health Safety Environment). Daarnaast waren zelfbeheersing, zelfbewustzijn, evenwichtigheid, aanpassingsvermogen en teamspirit belangrijk. “We willen graag een cultuur van samenwer-

king en communicatie aan boord, een cultuur waarbij mensen elkaar helpen.” Een ander belangrijk streven is diversiteit, waarmee een rijkere cultuur aan boord moet ontstaan. DE MENSEN die nu worden aangenomen en pas over jaren de eerste keer de helikopter naar Prelude FLNG nemen, krijgen de komende jaren genoeg te doen. Om te beginnen krijgen ze les in de technologie, veiligheid en milieubewustzijn in Perth. Ze krijgen daarnaast training in het bedienen en onderhouden van de installaties. Het onderhoud wordt zo veel mogelijk door de operators zelf gedaan, aangezien Shell zo min mogelijk servicemonteurs wil invliegen. Verder krijgen ze training in samenwerken en gaan sommigen leiderschapstrainingen volgen. Operators doen ervaring op in LNG-fabrieken op het Australische vasteland. Aangezien Prelude FLNG verschillende industriële culturen en sectoren bij elkaar brengt, zullen communicatietrainingen een belangrijk onderdeel van het curri-


AMBASSADEUR - SEPTEMBER 2013 - 5

PRELUDE FLNG IN GROTE GETALLEN Prelude FLNG wordt 488 meter lang en weegt met volledig gevulde tanks meer dan 600.000 ton. Een Ultra Large Crude Carrier (ULCC) van 380 meter weegt ruim 500.000 ton. Prelude FLNG verplaatst net zo veel water als een eskader van zes Amerikaanse vliegdekschepen. De turret, de ankertoren, die SBM Offshore bouwt in Dubai, wordt met 93 meter bijna net zo hoog als de Domtoren in Utrecht. De drijvende productie-installatie gaat jaarlijks 3,6 miljoen ton LNG en 1,7 miljoen ton LPG en condensaten produceren. De ruimen kunnen 220.000 m3 LNG, 90.000 m3 LPG en 126.000 m3 condensaten bevatten. Hoewel het Prelude-reservoir 7 putten krijgt, is Shell’s Prelude FLNG ontworpen voor 24 putten. Op de werf in Geoje in Zuid-Korea werken nu honderden mensen aan Prelude FLNG.

culum worden. Upstream-, downstream- en shipping-mensen, die uit verschillende werelden komen en verschillend jargon spreken, zitten op Prelude FLNG in hetzelfde schuitje, waar ze intensief en zonder misverstanden moeten samenwerken. DE TOEKOMSTIGE PRELUDE-MENSEN gaan 2,5 jaar naar de werf in Zuid-Korea, waarvoor ze eerst een culturele training krijgen. Op de werf gaan ze procedures schrijven – bijvoorbeeld veiligheids-, opstart- en shutdown-procedures – en controles en tests uitvoeren. De installaties moeten zijn getest voor Prelude naar Australië wordt versleept. Wanneer de mannen en vrouwen over een aantal jaren daadwerkelijk aan het werk gaan op Prelude FLNG, krijgen ze een pittig werkritme: twaalf uur per dag, zeven dagen per week. Hard werken, maar na drie weken zijn de operators en onderhoudstechnici drie weken vrij. Na de volgende tour of duty van drie weken onafgebroken werken, mogen ze zelfs zes weken naar

huis, een zogenoemd ‘3336’-rooster. Hun spaarzame vrije tijd op Prelude FLNG kunnen de 110 medewerkers doorbrengen in de eetzaal, de filmkamer, de sportschool of de grote lounge. Bovendien kunnen ze een balletje slaan in een golfsimulator, vertelt Stuart Symons, Production Operations Manager Prelude FLNG. De scheikundig ingenieur, die 22 jaar voor Shell werkt, krijgt de eindverantwoordelijkheid over Prelude FLNG. IN TEGENSTELLING tot marine- en koopvaardijschepen kent de Prelude geen verschillende verblijven voor verschillende rangen. Zelfs de slaapverblijven zijn voor iedereen hetzelfde. “Het eerste ontwerp van de Prelude had verblijven van verschillende grootte en luxe, maar dat hebben we aangepast”, zegt Symons. “De installatiemanager heeft exact dezelfde hut als de jongste onderhoudsmonteur.” MISSCHIEN WEL de belangrijkste training die de toekomstige bemanning krijgt, is hun voorbereiding op hun toekomstige fly-in-fly-out (FIFO)

Artist impressions van het interieur van Prelude FLNG, met hieronder (vlnr) een kantoor, de kantine, de vergaderzaal, de lounge, de golfsimulator en de gym.

bestaan. Symons wil proberen de partners en gezinnen hierbij te betrekken. Hij ziet de families van de bemanning als cruciaal voor het slagen van het project en streeft daarom ook naar een sterke thuisbasis. Daar is meer voor nodig dan een goede internetverbinding met het thuisfront. “Het scheidingspercentage onder FIFO-medewerkers is hoog.” Symons wil bewerkstelligen dat zowel de bemanning aan boord elkaar helpt in moeilijke tijden als dat de gezinnen thuis op het vasteland elkaar ondersteunen. Aan de wal zou ook een gemeenschap moeten ontstaan die elkaar helpt tijdens de afwezigheid van gezinsleden. Een onderhoudsmonteur die tijdens het sleutelen aan een dreigende thuissituatie denkt, vormt nu eenmaal een groter gevaar voor de veiligheid dan een monteur die denkt: ‘over zoveel dagen mag ik weer lekker drie weken naar mijn gezin’. MvB


AMBASSADEUR - SEPTEMBER 2013 - 6

In het boek Brieven naar de groene hel beschrijft Shell-er Henk Krijnen de uitdagingen van olie-exploratie in een onontgonnen gebied. De brieven die Krijnen in die periode van zijn toenmalige vriendin en huidige echtgenote Gé ontvangt, schetsen een beeld van het ontwikkelingswerk in Tanzania. Krijnen: “Met dit boek laat ik zien hoe al deze ervaringen ons leven hebben verrijkt.”


AMBASSADEUR - SEPTEMBER 2013 - 7

in Tanzania, hij reisde af naar Nieuw-Guinea, maar hun liefde oversteeg alle grenzen. Dertig jaar later vormen zij nog steeds een paar.Tijdens een gezamenlijke vakantiereis herleven herinneringen aan een Tanzaniaans ziekenhuis en de wildernis van Nieuw-Guinea, waarbij ook enkele schrijnende beelden opdoemen: van sterfgevallen in een kraambed tot een gijzeling in de jungle. AL KORT NA HUN eerste ontmoeting in Groningen wist Henk Krijnen dat de liefde van zijn leven niet uitsluitend van hem droomde. Gé Donker had er van meet af aan geen twijfel over laten bestaan dat zij tropenarts wilde worden. Ook Henk had zijn zinnen gezet op een avontuurlijk leven buiten Nederland, maar dan toch liever via het bedrijfsleven. Hij wilde zijn eigen grenzen verkennen en exploreren, hij wilde met uitdagende techniek bezig zijn – om die reden had hij tenslotte bij Shell gesolliciteerd. Over het moment waarop hij hoort dat hij voor een exploratieproject naar Nieuw-Guinea wordt uitgezonden, schrijft hij: “Het leek me spannend. Het ZIJ WERD TROPENARTS

namelijk in het gebied dichtbij Papua New Guinea. “We hebben nooit contact met deze groep gehad – totdat we ons ten zuidoosten van de Mamberamodelta het binnenland in waagden.” HENK KRIJNEN is niet opgegeten en het echtpaar Krijnen woont alweer vele jaren gezond en wel in Nederland, maar het had weinig gescheeld of Henk had zijn avontuur in de jungle met zijn leven moeten bekopen. VIER JAAR GELEDEN reisde Krijnen samen met zijn vrouw Gé en hun twee zonen opnieuw naar het missieziekenhuis in Tanzania, waar naartoe Henk destijds vanuit Nieuw-Guinea lange en ingewikkelde reizen had ondernomen om in de nabijheid van zijn vriendin te kunnen zijn. Krijnen: “Na die vakantie besloot ik een boek over onze belevenissen en herinneringen te schrijven.” DE BRIEVEN die Gé naar Henk stuurt en die in het boek zijn opgenomen geven een authentiek beeld van de dagelijkse gang van zaken in een missieziekenhuis in de jaren tachtig van de vorige eeuw. Er was gebrek aan eerste levensbehoeften

“HET BLEEK EEN KOGEL TE ZIJN” “Er stond geen zuchtje wind, het traag stromende water in de rivier was het enige dat bewoog. Plotseling kwamen in een ruime cirkel rond de helikopter twintig tot dertig wild springende Papoea’s tevoorschijn. Ze schreeuwden. Sommigen waren fel beschilderd en zwaaiden met hun pijl en boog. Anderen hadden delen van groene uniformen aan en richtten hun geweer. Ik voelde iets langs mijn linker bovenarm, alsof iemand blazend door een rietje erlangs bewoog. Het bleek een kogel te zijn die mij op een haar na gemist had en zich door de cockpit van de helikopter had geboord. Twee decimeter naar rechts en de kogel had mij in het hart getroffen.” De collega’s (Henk staat tweede van links) direct na het ‘incident’ met de OPM.

kon mij niet schelen dat anderen het niet zagen zitten. Het klonk ver weg, mysterieus, wild en onontgonnen.” MET OOG VOOR DETAIL beschrijft Krijnen in Brieven naar de groene hel zijn werkzaamheden in het junglegebied (de groene hel) van de Mamberamo-rivierdelta in het Indonesische deel van Nieuw-Guinea, waar Krijnen betrokken was bij het seismisch onderzoek. Zijn bijdragen als Chief Surveyor waren essentieel voor het bepalen van de locaties van de proefboringen. Krijnen: “Er waren geen landkaarten, er was alleen een Aeronautical Chart van de Amerikaanse luchtmacht.” SINDS NEDERLAND dit westelijke deel van Nieuw-Guinea in 1962 aan Indonesië had overgedragen was hier een rebellenbeweging actief, de Organisasi Papua Merdeka (OPM), die streefde naar onafhankelijkheid. De OPM opereerde voor-

en aan benzine en de overheid functioneerde nauwelijks. Tegen deze achtergrond ging Gé aan de slag in het ziekenhuis in Bukumbi, dat in de regio ten zuiden van het Victoriameer een belangrijke functie vervulde. Ze voerde vele medische operaties uit, introduceerde nieuwe behandelmethoden, leidde gezondheidswerkers op en haalde de Flying Doctors binnen AAN HET EINDE van Brieven naar de groene hel vallen heden en verleden samen wanneer de familie Krijnen in 2009 oog in oog staat met een Tanzaniaanse vrouw, die in 1983 met een door Gé uitgevoerde keizersnede ter wereld was gekomen. Krijnen: “Toen de vrouw zich voorstelde beseften we dat zij naar Gé was vernoemd. Nu het boek af is, vormt niet de gijzeling in de jungle, maar deze bijzondere ontmoeting in het missieziekenhuis het hoogtepunt van dit verhaal.” RG


AMBASSADEUR - SEPTEMBER 2013 - 8

Max Vityk werkt sinds acht jaar bij Shell en schonk het bedrijf als dank voor zijn ‘opwindende’ carrière een serie van vijf schilderwerken over energie, van eigen hand. Naast geoloog is Vityk namelijk ook kunstschilder. De werken, van maar liefst twee bij drie meter, kregen een plaats in het Atrium van gebouw C23, tegenover de receptie van het Shell-hotel, La Résidence. De Ambassadeur sprak met de getalenteerde Amerikaans-Oekraïense kunstenaar.

Vityk vertrok in 1989 uit Oekraïne, kort voor de val van de Sovjet-Unie. Carrièremogelijkheden voor een geoloog waren er in zijn geboorteland nauwelijks en hij besloot zijn geluk te zoeken in de Verenigde Staten. DAAR WERKTE hij aanvankelijk in de universitaire wereld en vervolgens voor ExxonMobil in Houston. Zo’n acht jaar geleden kreeg hij de kans voor Shell te gaan werken. Momenteel leidt hij op het hoofdkantoor in Den Haag

een regionaal team voor de exploratie van onconventioneel gas en olie in Europa en in de landen van het voormalige Oostblok. Met zijn team onderzoekt hij er de mogelijkheden en kansen voor Shell. “Een van de redenen dat ik voor Shell koos was de fantastisch uitdaging om een exploratiebusiness te starten in Oekraïne. Ik ken het land, de taal, de cultuur... Ik verhuisde er dus heen, met mijn gezin.” Nog in Houston was Vityk


AMBASSADEUR - SEPTEMBER 2013 - 9

begonnen aan een nevencarrière in de kunst, al was dat niet direct vanaf het begin al duidelijk. Hij vindt dat hij er op een heel ‘natuurlijke manier’ in is gerold. “Het gebeurde gewoon”, zegt hij. “Op een ochtend in 1999 werd ik wakker en dacht ‘ik wil schilderen’. Ik ging naar een winkel, kocht een doek en andere schildermaterialen en ben begonnen. Je kunt daarvoor vast wel verklaringen bedenken, maar dat die zijn kunstmatig. Ik weet niet

waarom ik het deed.” ZOALS DE MEESTE kunstenaars houdt Vityk er niet van om in een hokje te worden geduwd. Moet dat toch, dan valt zijn werk binnen de stroming van het zogeheten abstract-expressionisme, een stroming waartoe bijvoorbeeld de Amerikaan Jackson Pollock behoorde, die furore maakte tussen de jaren veertig en zeventig. Vityk: “Pollock is een van de schilders waaraan ik me verwant voel. Er is een film over zijn leven die

me enorm heeft geïnspireerd. Een ander is Jean-Michel Basquiat, ook een Amerikaan. En niet te vergeten de Brit Francis Bacon.” Net als sommige grote kunstenaars, zoals Basquiat en Bacon, is Vityk autodidact. Hij zegt dat wat hij doet misschien niet past binnen de opvattingen van hoe kunst zou moeten worden gemaakt. “Maar de steun die ik vind in deze historische voorbeelden helpt me enorm en inspireert me. Een formele kunstopleiding

kan ook beperkend werken. Het stop je in een vakje en daar kom je moeilijk uit.” INMIDDELS HEEFT Vityk weinig reden meer om te twijfelen over zijn kunstenaarschap. Hij heeft al flink wat exposities op zijn naam en zijn werk gaat regelmatig voor flinke bedragen van de hand. “Tijdens mijn Shell-opdracht in Oekraïne had ik contact met mensen die ik kende van vroeger en die betrokken waren in de kunstwereld. Toen ze mijn werk zagen vonden ze dat ik het moest exposeren. Toen dat gebeurde werd het opeens allemaal heel serieus.” Daarna ging het snel en maakte hij naam. SERIEUS WERD het ook toen Vityk met Shell sprak over mogelijkheden om te exposeren. “Mijn beste ervaringen in mijn geologencarrière waren bij Shell. Bij het bespreken van een eventuele tentoonstelling dacht ik maar een ding ‘het zou een eer voor me zijn om Shell ook werk te schenken’.” VITYK SCHILDERDE zijn vijfdelige ‘Energieserie’, een poging om via kleur verschillende elementen van energie uit te drukken die een integraal deel van ons leven zijn. Energie van fossiele koolwaterstoffen (rood), van de zon (geel), van water en wind (blauw), van biomassa (groen) en de energie van de toekomst, uit de ruimte (zwart). Gebaseerd op de klassieke filosofie van de vijf elementen van energie. “Ik zie dit energieproject als een symbool van een samenleving waar alle elementen van energie samen bestaan in een perfecte, wereldwijd duurzame balans en interactie. Dit is mijn manier om tegen Shell te zeggen ‘bedankt voor alle geweldige dingen die me zijn overkomen in dit bedrijf’”, aldus Max Vityk. WB


AMBASSADEUR - SEPTEMBER 2013 - 10

De actieve gepensioneerde in deze Shell Ambassadeur heeft van zijn werk zijn hobby gemaakt. Naast de reizen door Europa, die hij samen met zijn echtgenote in zijn camper onderneemt, is Mar Roza (67) ook als zelfstandig ondernemer actief. Vanuit zijn eenmanszaak Rozan Consultancy werkt hij in opdracht van Shell, Deltalinqs, Nogepa en SSVV, naar eigen zeggen om actief en up-to-date te blijven en omdat hij het leuk vindt om zijn talenten ‘uit te venten’. Roza: “Op de dag van mijn pensionering heb ik mijn eigen bedrijf opgericht. Sindsdien blijven de opdrachten binnenstromen.” ROZA’S TWEEDE LOOPBAAN

als zelfstandig ondernemer begon zeven jaar geleden, na een Shell-carrière die een tijdbestek van 45 jaar omspande. Al enkele dagen na ingang van zijn pensioen reisde Roza voor zijn eerste consultancy opdracht naar een chemisch complex in Nan Hai (China) waar hij de start-up van een nieuwe Naftakraker begeleidde. Gemiddeld zit Roza tien dagen per maand in het binnen- en buitenland, om workshops te geven, om teamsessies bij te wonen of om arbeidsprocessen te optimaliseren. De overige dagen reserveert hij voor zijn vrouw en hun kinderen en kleinkinderen. MAR ROZA GROEIDE OP als zoon van een directeur van een elektrotechnisch bedrijf. Roza: Mijn vader had graag gezien dat ik na mijn middelbare schoolopleiding machinebouw of meet- en regeltechniek was gaan studeren, maar ik was toen nogal dwars – ik wilde niet stude-

ren, ik was liever aan het werk en ging aan de slag bij de plaatselijke groenteboer. Op een dag zei mijn vader: ‘waarom ga je niet eens kijken bij de BPM (later Shell), de jongens daar hebben allemaal een brommer en een spaarbankboekje.’ Wat me uiteindelijk over de streep trok om aan de Shell bedrijfsschool tot operator te laten opleiden was het vooruitzicht in ploegendiensten te kunnen werken en zomaar midden in de week een dag of twee vrij te kunnen zijn. In de eerste werkweek, die midden in de strenge winter van ‘64 viel, werd ik met een stoomslang naar buiten gestuurd om leidingen te ontdooien, terwijl de wachtchef binnen heerlijk warm achter een groot bureau zat. Zo werd ik gemotiveerd om een hogere trede op de hiërarchische ladder te bereiken. Ik volgde cursussen over procestechnologie en klom op van operator tot Day Supervisor.” AL OP JONGE LEEFTIJD ontwikkelde Roza een scherp oog voor teamprocessen. Roza: “Ik zag in de praktijk hoe bepalend een goede samenwerking was voor het realiseren van optimale industriële processen. Daarom begon ik in de avonduren cursussen bedrijfspsychologie en sociologie te volgen en ik werd lid va de (Centrale) Ondernemingsraad. Na een grote reorganisatie bij Shell Moerdijk, waarbij de helft van de in totaal 1200 medewerkers uit Moerdijk verdwenen, kreeg ik het verzoek om voor de resterende 650 mensen nieuwe arbeidsprocessen op te zetten. Om de teamprocessen op gang te brengen heb ik toen twee jaar lang work-

shops in hotels geleid. Later raakte ik betrokken bij thema’s als kwaliteitsbewaking en personeelsbeleid. In de laatste jaren van mijn Shell-loopbaan werkte ik mee aan de oprichting van JetNet - het inmiddels bekende Jongeren en Technologie Netwerk Nederland. Ik heb dus veel uiteenlopende dingen gedaan bij Shell en dat komt me nu nog steeds van pas, want als zelfstandige pensionaris zonder personeel (zpzp) is het handig om van alle markten thuis te zijn. Als ik jonger was zou ik meer opdrachten aannemen, maar mijn lieve echtgenote herinnert mij graag aan de afspraak dat ik niet meer dan tien dagen per maand zou werken. Tien dagen per maand ben ik dus een consultant en twintig dagen pensionaris. Die balans bevalt me wel.” NA AFLOOP van het interview en de fotosessie voor Shell Ambassadeur vertrekt Roza voor een welverdiende vakantie met zijn vrouw naar Italië, een van hun favoriete landen, ook omdat hun zoon daar woont. Vanuit Milan vliegt Roza tussendoor nog even op en neer naar Engeland en Noorwegen, waar hij de supply and delivery-terminals van Shell-sites bij het opstellen van nieuwe werkvergunningen adviseert. Roza kan aandachtig en bijna roerloos naar je luisteren, maar lange tijd stilzitten is niet aan hem besteed. Roza: “In beweging blijven is cruciaal voor mijn gezondheid, maar het zit ook gewoon in mij. Ik heb altijd de drive gehad om in beweging te blijven, om te blijven leren en om iets te bereiken. Rusten is roesten.” RG

AFLEVERING

39


AMBASSADEUR - SEPTEMBER 2013 - 11

MAR ROZA LEEFTIJD: 67 jaar IN DIENST: juni 1961 UIT DIENST: december 2005


De Vision ABS van het Amerikaanse motormerk Victory is met zijn cilinderderinhoud van 1731 cc geen alledaagse verschijning. Op het Shellstation Aire de Berchem in Luxemburg – de laatste pomp voor Frankrijk – kan je echter van alles tegenkomen. Op een van de grootste benzinestation van Europa komen maandelijks naar schatting 115.000 voertuigen langs voor een fiscaal vriendelijke tankbeurt. Hoewel de Victory om de 350 kilometer een volle tank nodig heeft, is diesel verreweg de meest verkochte brandstof op het station. Maar er zijn ook veel meer trucks dan ultrazware tour cruisers. BEELD ROGER DOHMEN


Shell Ambassadeur 2013 4