Issuu on Google+

ja argang 18 - nummer 1 - februari 2013

centrum voor geestelijke gezondheidszorg

De lichamelijke impact van een psychiatrische behandeling

Communicatiemiddelen Emergis vernieuwd

Je leven weer op de rails

“Ik ben blij om te zien dat vrouwen hulp bij ons durven te zoeken�


2 - radar 1

coloFon

inhoud

radar is een magazine voor medewerkers en relaties van emergis/centrum voor geestelijke gezondheidszorg. radar verschijnt vier maal per jaar. Oud-medewerkers en relaties van langdurig opgenomen cliënten van emergis kunnen radar op verzoek ontvangen. redactie els de blok-vos, letty dreesman, anoeska gijzel, ruud

DE LICHaMELIJKE IMPaCt Van EEn PSYCHIatrISCHE bEHanDELInG behandeling van psychische én lichamelijke klachten tegelijkertijd. PaGIna 4

JE LEVEn WEEr OP DE raILS zorgprogramm adhd voor volwassenen; medicijnen en coaching geven weer rust. PaGIna 7

ZELf DE rEGIE nEMEn terugblik op de responsecursus voor cliënten. laat het niet over je heen komen, maar neem de regie. PaGIna 10

SaMEn bEtEr! 2013 wordt het jaar van flinke uitdagingen. om te kunnen sturen op wat we doen is daadkracht nodig. PaGIna 13

de munck, mitchell tiber, rosette Wille, jeannette van der zwaag. met medewerking van elian van ’t Westeinde, mariska van der hulst en sven van den dries Hoofdredactie nanon doeland Secretariaat heleen geus fotografie nanon doeland, marcelle davidse, ingrid borger, hans boer, toon beekman, beeldbank

En VErDEr communicatiemiddelen emergis vernieuwd PaGIna 3 korte berichten PaGIna 9 reacties op ‘samen beter’ PaGIna 15 spotlight, mirjam simons PaGIna 20 emergis zwaait collega’s uit PaGIna 22

www.laatzeelandzien.nl Ontwerp en vormgeving de fabriek ccc, amsterdam Druk jumbo offset, goes Informatie inzending kopij aan de dienst communicatie emergis, Postbus 253, 4460 ar goes o.v.v. secretariaat radar. kopij bij voorkeur aanleveren per e-mail: communicatie@emergis.nl. inlichtingen kunnen worden ingewonnen bij de dienst communicatie, telefoon 0113 26 72 31 of 26 72 32.

coluMn

Harde feiten en echte mensen emergis gaat rond de zestig, zeventig formatieplaatsen verliezen. dat is een van de belangrijkste gevolgen van de bezuinigingen die emergis dit jaar moet doorvoeren. natuurlijk gaat het hier niet alleen om zestig, zeventig formatieplaatsen, maar vooral om honderd mensen die aan het eind van het jaar niet meer bij emergis werken. vanzelfsprekend maken we zo veel mogelijk gebruik van het natuurlijk verloop, jaarcontracten niet verlengen en dat soort maatregelen. Bij een dergelijk aantal is het echter onvermijdelijk dat ook mensen onvrijwillig afscheid gaan nemen van emergis. Mensen van wie wij ook liever geen afscheid willen nemen. Het gaat hier om echte, levende mensen bij wie dit alles de nodige emoties zoals ongerustheid en verdriet kan oproepen. We zullen aandacht en begrip moeten hebben voor deze emoties. de bezuinigingsmaatregelen zijn echter niet terug te draaien. dat we als emergis de komende jaren meer kwaliteit voor minder budget moeten leveren is de harde werkelijkheid.

inleveren kopij voor het volgende nummer van radar vóór 2april 2013.

rick Mentjox raad van bestuur


radar 1 - 3

De website van Emergis is sinds kort vernieuwd. En in het kielzog daarvan zijn ook de brochures en deze radar in een nieuw jasje gestoken. Monika Jak, van De Fabriek CCC uit Amsterdam, het communicatiebureau dat zorgde voor de realisatie, geeft een kijkje in de keuken van het hoe en waarom. Wat was de reden van een nieuwe website? “dat waren er een aantal. de belangrijkste waren de invoering van de zorgprogramma’s en de techniek. de structuur van de website paste zowel technisch als inhoudelijk niet meer bij emergis.” Hoe zijn jullie te werk gegaan? “alle communicatie - ook een website - begint met het bepalen van je doelen en doelgroepen. emergis kon die gelukkig heel helder formuleren. de volgende stap is lastiger. een website is op de keper beschouwd niets anders dan een digitale schoenendoos met informatie. de grote vraag is: hoe ga je al die informatie structureren? samen met de mensen van communicatie van emergis

hebben we de schoenendoos als het ware leeg gekieperd en alle stukjes informatie gerangschikt. het stramien was toen helder. vervolgens hebben we dit stramien een vorm gegeven.” Hoe is deze vormgeving ontstaan? “karakteristieken die wij op hebben gekregen waren begrippen als ‘helder’, ‘open’, ‘gastvrij’. en uiteraard moest de vorm ook aansluiten op het logo en de kernwaarden van emergis passend, ruimte en samen. door je vervolgens te proberen in te leven in de doelgroep, maar vooral doordat wij emergis al jaren kennen, kom je - al schetsend - uiteindelijk tot een vorm.”

Waren er nog andere randvoorwaarden? “zeker. een website moet bijvoorbeeld flexibel zijn. je moet makkelijk de inhoud kunnen aanpassen aan de actuele situatie. en ook technisch moest de site voorbereid zijn op de toekomst. daarnaast speelt uiteraard geld een rol, zeker in de ggz. zo zijn een groot deel van de beelden op de website en in de brochures afkomstig van de website ‘laatzeelandzien’. daarmee zijn twee heren direct gediend: geen kosten én ze sluiten aan bij emergis.” Moet je inderdaad wel geld uitgeven aan communicatie in deze tijden van bezuinigen? “dat is een hele goede, en ook legitieme vraag. het antwoord is ja en nee. ja, omdat commu-

nicatie voor een organisatie wezenlijk is. het is de manier waarop je contact houdt met je doelgroepen. dat moet je goed en zorgvuldig doen. en nee, omdat je inderdaad het geld primair moet uitgeven aan kerntaken. daarom is bij alles heel erg op de kosten gelet.” Zijn jullie tevreden? “zeer! en niet alleen over de eindresultaten, maar vooral over de manier waarop het hele traject is verlopen. korte lijnen met alle mensen van communicatie, rappe besluitvorming, heldere briefingen en boven alles een hele fijne manier van met elkaar werken. Wat dat betreft kan amsterdam nog wat van zeeland leren!”


4 - radar 1

D Daniël de Neve: “We maken een risico-analyse: hoe groot is de kans op bepaalde ziekten en wat kunnen we doen om deze risico’s te beperken?”

aniël de Neve is huisarts bij Emergis en Paul Metske is verpleegkundig specialist in opleiding. Beiden zetten zich in om met de behandeling van psychische problematiek ook de lichamelijke risico’s en gevolgen aan te pakken. Daniel: “We kunnen niet altijd voorkomen dat met de behandeling van een psychische stoornis juist lichamelijke problemen ontstaan. Vergelijk het met een kankerpatiënt: om de patiënt te genezen kan een specialist genoodzaakt zijn een chemokuur toe te dienen. Maar die chemokuur heeft meestal ook bijwerkingen, bijvoorbeeld haaruitval. Wanneer een psychiater een patiënt behandelt voor een psychische stoornis is hij verantwoordelijk voor het toedienen van de juiste medicatie om dit onder controle te krijgen, bijvoorbeeld antipsychotica. Die medicatie kan tot gevolg hebben dat er lichamelijke problemen ontstaan. Antipsychotica zorgen er bijvoorbeeld voor dat mensen suf worden en minder actief en daardoor gaan ze minder bewegen en onge-

zonder leven. Er ontstaan vaak problemen als overgewicht, diabetes en hoge bloeddruk en dat verhoogt weer de kans op hart- en vaatziekten. Met de medicatie tegen psychische problematiek stimuleren we soms dus zelf somatische comorbiditeit: het hebben van psychische en lichamelijke klachten tegelijkertijd. Het is onze verantwoordelijkheid óók daarop toe te zien, de risico’s te beperken, preventieve maatregelen te nemen en de patiënt te helpen om de kwaliteit van leven zo veel als mogelijk op pijl te houden.” Onnodig Paul Metske is werkzaam in de ambulante zorg: geestelijke gezondheidszorg voor mensen die niet opgenomen zijn maar gewoon thuis, in hun eigen omgeving, worden behandeld. Er is te weinig aandacht voor de risico’s en gevolgen van de medicatie die zij krijgen tegen psychische stoornissen. Er wordt vaak laat ingegrepen als patiënten lichamelijke klachten ontwikkelen. De kwaliteit van leven gaat onnodig achteruit en

dat kan in veel gevallen worden voorkomen. Daarom gaat Paul, in het kader van zijn opleiding tot verpleegkundig specialist, een project opstarten om hier verandering in te brengen. Paul: “Voordat iemand medicatie krijgt tegen psychische problematiek gaan we in kaart brengen wat de fysieke en emotionele toestand is van die persoon. Dit doen we door middel van een zogenoemde screening. We meten fysieke gezondheid zoals cholesterol, bloeddruk, BMI en gezichtsvermogen en we brengen ook in kaart hoe iemand zich voelt, hoe iemand het leven ervaart en welke emoties sterk of juist minder sterk aanwezig zijn. Vervolgens maken we een risico-analyse: hoe groot is de kans op bepaalde ziekten en wat kunnen we doen om deze risico’s te beperken.” “Voor deze screening hebben we een speciaal protocol ontwikkeld”, vertelt Daniël. “Er is wel een bestaand protocol voor een dergelijke screening maar dat is niet bruikbaar in de psychiatrie vanwege de eigenheid en bijzondere kenmerken

In de klassieke geneeskunde wordt een scherp onderscheid gemaakt tussen lichaam en geest. Anno 2013 weten we dat deze twee aspecten van het menszijn onlosmakelijk met elkaar in verbinding staan. Dat lichamelijke aandoeningen een enorme impact kunnen hebben op onze psyche staat buiten kijf. En ook andersom weten we dat onze psychische gesteldheid invloed heeft op onze lichamelijke gezondheid. Toch is de gezondheidszorg van oudsher niet ingericht op het behandelen van psychische én lichamelijke klachten tegelijkertijd. Dat is nu aan het veranderen, ook bij Emergis. tekst Mariska van der Hulst beeld marcelle davidse


radar 1 - 5

van psychiatrische patiënten. Daarom hebben we een aangepast protocol geschreven dat specifiek voor deze doelgroep geschikt is en voldoet aan Europese richtlijnen. Dit protocol hebben we eerst getest op ons eigen terrein. Daarna zijn we het gaan gebruiken in de beschermende woonvormen en nu hopen we het ook in de ambulante zorg te kunnen toepassen.” Leefstijl Bij de relatie tussen psychiatrische klachten en lichamelijke klachten speelt een ongezonde leefstijl vaak een belangrijke rol. Roken, ongezond eten, excessief alcoholgebruik en gebrek aan lichaamsbeweging hebben een sterke invloed op de lichamelijke gezondheid. We weten

dat mensen met psychiatrische klachten vaak een ongezonde leefstijl ontwikkelen die de kans vergroot op het krijgen van somatische ziekten zoals hart- en vaatziekten, kanker en diabetes. Paul: ”De screening geeft ons inzicht in de risico’s per individu en de effecten van een behandeling. Daardoor kunnen we niet alleen veel eerder ingrijpen als de fysieke of emotionele toestand van een patiënt achteruit gaat, we kunnen ook preventieve maatregelen nemen door patiënten te begeleiden in hun leefstijl. We kunnen adviseren over gezonde voeding, begeleiden in het stoppen met roken of stimuleren om meer te gaan bewegen. Als we signaleren dat iemand in een sociaal isolement dreigt te raken stimuleren we tot dag-

Paul Metske

Paul Metske: “Leefstijlbegeleiding is noodzakelijk om lichamelijke klachten als gevolg van een psychiatrische behandeling te beperken.”

besteding en betrekken we de familie erbij. Door in een vroeg stadium de leefstijl van een patiënt te beïnvloeden kunnen we de kans op comorbiditeit sterk verkleinen.” “Die signaleerfunctie is heel erg belangrijk”, vervolgt Paul: “Daarom gaan we binnen onze teams die verantwoordelijk zijn voor de ambulante zorg, mensen van Emergis plaatsen die meer aandacht hebben voor somatische aandoeningen als gevolg van een behandeling.” Daniël beaamt dat mensen in de ambulante zorg beter in de gaten moeten worden gehouden als het gaat om het ontwikkelen van comorbiditeit. “Want”, zegt hij, “als wij een behandeling uitvoeren moeten we ook de gevolgen signaleren en behandelen.”

Wat is somatische comorbiditeit? Somatische comorbiditeit is het tegelijkertijd aanwezig zijn van lichamelijke én psychische klachten. Lichamelijke klachten kunnen worden veroorzaakt door (medicatie tegen) psychische klachten of andersom. Enerzijds is bekend dat mensen met somatische ziekten, zoals hart- en vaatzieken, kanker en diabetes, meer kans lopen op het krijgen van een psychische stoornis. Anderzijds is ook aangetoond dat mensen met psychische aandoeningen een grotere kans lopen op lichamelijke aandoeningen. Zo is uit onderzoek gebleken dat patiënten met een depressie meer kans hebben om hart- en vaatziekten te krijgen. En iemand die na een hartinfarct een depressie krijgt, heeft een aanzienlijk grotere kans om opnieuw een hartinfarct te krijgen.


6 - radar 1

Psychiater Frans van der Poel: “Bij veel mensen zie ik het al als ze binnenkomen.�


radar 1 - 7

Wat is ADHD? Voor veel mensen is alcohol- of drugsgebruik een manier van zelfmedicatie voor de ADHD, Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Ofwel een aandachtsstoornis met hyperactiviteit. Bij drugs- of alcoholverslaafden wordt ADHD vaak niet onderkend. De middelen onderdrukken de klachten. Concentratiestoornissen, onrust, stemmingswisselingen, het hebben van problemen met plannen of organiseren, allemaal ongemakken die hinder geven in het dagelijks leven. Met als gevolg dat opleidingen vaak niet worden afgemaakt, werk niet lekker loopt en relaties moeizaam gaan. Soms gaat ADHD gepaard met andere psychische stoornissen zoals depressies, borderline of angststoornissen. ADHD is vaak erfelijk. In ongeveer 80 procent van de gevallen is sprake van een familiaire belasting.

Jongleren met veertien bordjes tegelijk. Het gevoel tien televisies in je hoofd te hebben, die elk op een ander kanaal staan. Bij mensen met ADHD is het altijd druk in hun hoofd. Ze hebben geen controle over hun hyperactiviteit. Vaak met alle gevolgen van dien. Om het leven van volwassenen met ADHD weer op de rails te krijgen, heeft Emergis een zorgprogramma voor ze ontwikkeld. Medicijnen en coaching geven vaak weer rust in iemands leven. Tekst Elian van ’t Westeinde beeld Marcelle Davidse

S

elwyn van Renselaar uit Terneuzen is 34 jaar, getrouwd en vader van een tweeling. Afgelopen zomer kon hij voor het eerst van zijn leven ontspannen in zijn tuintje zitten om een beetje van de zon te genieten. Dankzij de medicatie die hij dagelijks slikt; die doet wonderen. Zijn hele leven lang waren er tekenen dat hij anders was dan anderen. Nu weet hij eindelijk waarom. Begin dit jaar is bij Selwyn de diagnose ADHD gesteld. “In mijn jeugd was ADHD nog niet bekend. Steeds weer was ik op zoek naar nieuwe uitdagingen. Ik maakte niets af. Kon me slecht concentreren. Bij mij heeft de ADHD me zelfs zoveel parten gespeeld dat ik vorig jaar met een burn-out thuis kwam te zitten. Ik was helemaal opgebrand en raakte in een depressie. Die motor draaide maar door, dag en nacht.” Zorgprogramma Tot voor kort werd de diagnose ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder; een aandachtsstoornis met hyperactiviteit) alleen bij kinderen en adolescenten gesteld. Nu is bekend dat ADHD ook bij volwassenen voorkomt. Speciaal voor de groep mensen vanaf 18 jaar heeft Emergis het zorgprogramma ADHD ontwikkeld. Ook

mensen met ADD, (Attention Deficit Disorder) vallen binnen dit programma. Emergis biedt dit zorgprogramma aan op twee locaties: bij het Regionaal geestelijkgezondheidszorgcentrum Zeeuws-Vlaanderen (Rgc) in Terneuzen en in het ambulant centrum specialistische behandeling in Kloetinge. Psychiater Frans van der Poel vormt samen met een collega-psychiater, een verpleegkundig specialist, een sociaal psychiatrisch verpleegkundige en een maatschappelijk werker het kernteam specialistische behandeling ADHD/ADD. “In een zorgprogramma stemmen we hulpverleningsactiviteiten voor een groep cliënten met dezelfde ziekte of afwijking op elkaar af”, legt de specialist uit. “Verder werken we met zorgpaden. De patiënt loopt als het ware een pad af en weet daardoor welke behandeling hem of haar te wachten staat. Zo’n zorgpad bestaat dan weer uit een aantal modules, in dit geval diagnostiek, behandeling met medicijnen en coaching in een groep of individueel.” ADHD op zich is niet te genezen. Het doel van het zorgprogramma is dat mensen met ADHD zo zelfstandig mogelijk en met weinig klachten functioneren in het dagelijks leven. De behandeling richt zich op het

verminderen van de symptomen en het voorkomen van bijkomende problemen. Het zorgpad Vaak gaat een lange weg vooraf aan het stellen van de diagnose. Mensen vragen zich af wat er met ze aan de hand kan zijn. Ze worden niet begrepen door de omgeving, weten niet waarom ze zich zo anders voelen dan anderen en komen er maar niet achter waarom ze niet lekker functioneren. In de meeste gevallen komen ze uiteindelijk via de huisarts bij Emergis terecht. Allereerst wordt gekeken of ze in aanmerking komen voor het zorgprogramma ADHD/ADD. “Is dat zo, dan houden we eerst een diagnostisch interview. In twee afspraken van 45 minuten worden talloze vragen gesteld”, zegt verpleegkundig specialist i.o. Freek Sikkema die deze interviews afneemt. “De symptomen van ADHD en ADD worden onderzocht. Het gaat er dus om of mensen zelf de kenmerken herkennen. Een deel van de vragen gaat over het volwassen leven, een ander deel over de kindertijd. Voor dat laatste proberen we altijd een familielid of een partner bij de interviews te betrekken. Iemand die de cliënt al heel zijn leven kent. Soms vragen we naar schoolrapporten.”


8 - radar 1

Sociaal psychiatrisch verpleegkundige Marijke de Groot: “Cursisten leren hoe ze doelen haalbaar kunnen maken, ieder op hun eigen manier.” Medicatie Na het interview wordt een voorlopige conclusie getrokken over de diagnose. Daarna volgt een afspraak met de psychiater. Hij stelt de definitieve diagnose vast en bespreekt het verdere behandeltraject met de cliënt. “Bij veel mensen zie ik het al als ze binnenkomen”, zegt Frans van der Poel. “Vooral bij de hyperactieven. Op oudere leeftijd zie je dat hele drukke verminderen. Alhoewel sommigen binnenkomen en meteen druk beginnen te praten. Ze zijn alsmaar aan het woord en laten anderen geen ruimte. Andere tekenen voor ADHD patiënten zijn dat ze hun sleutels of telefoon altijd kwijt zijn, afspraken vergeten. Geen structuur en planning in hun leven kunnen aanbrengen. Daar vloeien dan weer prikkelbaarheid of stemmingsproblemen uit voort.” Wijzen alle tekenen op ADHD, dan volgt een proefperiode met medicijnen. Na zes weken volgt weer een afspraak met de psychiater. “Dan hoor ik vaak dat het leven al drastisch verbeterd is. Zeker zeventig procent reageert heel goed op medicijnen.” Coaching Ook Selwyn is inmiddels goed ingesteld op zijn medicijnen. Hij gebruikt Concerta, een langwerkend medicijn. “Heel prettig om rustiger te zijn in je hoofd. Als ik mijn pillen niet inneem, merk ik dat meteen.” Maar de medicijnen vormen slechts een

onderdeel van het zorgprogramma waarin hij meedraait. Om kennis te vergroten en vaardigheden in het omgaan met ADHD aan te leren, volgt hij met acht andere cliënten een cursus in het Rgc Terneuzen. Sociaal psychiatrisch verpleegkundige Marijke de Groot en collega Annemiek de Steur, agogisch medewerker van verslavingszorg coachen de groep. Samen met psychiater Jan Scholiers, collega SPV en vier psychologen vormen we het kernteam ADHD/ ADD van het Rgc. “De vaardigheidstraining bestaat uit tien bijeenkomsten. Elke bijeenkomst heeft een thema. In de eerste twee praten we over wat ADHD en ADD precies is. Dit is vooral gericht op psycho-educatie. Daarna leren we mensen vaardigheden aan, zodat ze minder last hebben van de kenmerken van hun stoornis. Rond de derde bijeenkomst nodigen we familie of direct betrokkenen uit. Ook zij krijgen uitleg over ADHD, over de vaardigheidstraining en hoe ze daarmee om kunnen gaan. Een ervaringsdeskundige komt vertellen hoe het in zijn leven is vergaan en hoe hij dingen weer op de rails heeft gekregen. De bijeenkomsten en de thema’s staan in een draaiboek. Elke cursist krijgt dat boek mee. Om de vaardigheden te oefenen krijgen ze huiswerk. Dat begint bij het maken van een dagelijkse planning en ze leren hoe ze doelen haalbaar kunnen maken, ieder op hun eigen manier.”

Positief “Het draaiboek is mijn handboek, mijn leidraad”, zegt Selwyn. “Alles is heel herkenbaar. Omdat ik met lotgenoten de cursus volg, krijg ik een spiegel voorgehouden. We wisselen ervaringen uit en leren veel van elkaar. De cursus is heel nuttig. Naarmate de cursus langer duurt, is er veel meer interactie. Ook de positieve kanten van ADHD en ADD worden genoemd: creatief, innovatief, communicatief.” Marijke ziet mensen wel makkelijk terugvallen in hun gedrag als de cursus is afgelopen. “In tien weken tijd je aangeleerde patronen en je gedrag veranderen is bijna niet mogelijk. Alleen veelvuldig herhalen werkt. Daarom krijgen mensen die de cursus hebben gevolgd daarna de mogelijkheid elke veertien dagen bij elkaar te komen. De nazorggroep is onderdeel van het zorgprogramma.” Selwyn zijn verwachtingen zijn uitgekomen. “Ik wilde graag veranderen. De cursus heeft me daarbij geholpen. Nu kan ik omgaan met mijn ADHD. Ik onthield altijd alles in mijn hoofd. ’s Nachts kwam alles van de voorgaande dag voorbij. Nu schrijf ik alles op. Ook kan ik beter plannen en pak op tijd mijn pauzes. Het mooie van de cursus is dat de dingen die je al goed deed, op een positieve manier worden gestimuleerd. Ik krijg mijn leven weer op de rails.”


radar 1 - 9

korte berichten

Strike! Cliëntmedewerkers van werkleerbedrijf Gered Gereedschap in Middelburg hebben een bedrijfsbowlingteam opgericht. De drie spelers en drie wisselspelers zijn lid van Bowlingvereniging Middelburg en spelen in de huisleague. Het team is nog op zoek naar sponsors. Wilt u hen steunen, neem dan contact op met Gered Gereedschap, telefoon 0118 62 62 85.

Emergis wil dat haar energiekosten in 2013 tien procent lager zijn dan de totale energiekosten van 2011. Daarom start ze de campagne ‘Energie. Denk slim, doe duurzaam’. Om medewerkers en cliënten bewust te maken van hoe zij duurzaam kunnen omgaan met verwarming, verlichting en elektriciteit. Zet je je beeldscherm uit als je ’s avonds naar huis gaat? Draai je de verwarming dicht als je een raam openzet? Doe je het licht uit als je naar het toilet bent geweest? Daarnaast worden technische maatregelen genomen. Denk aan witte dakbedekking op gebouwen, zonwerend glas en led-verlichting. In een later stadium richt de campagne zich ook op waterverbruik.

symposia

7 februari

4 april

19 april

14.30 uur | Emergis, Oostmolenweg 101, Kloetinge

De basis GGZ in al haar facetten Symposium over de samenwerking tussen de geestelijke gezondheidszorg en de huisarts, vanuit verschillende invalshoeken en visies. Georganiseerd ter gelegenheid van het afscheid van Paul Rijnders, directeur Indigo. 09.30 – 17.00 uur | Emergis, Oostmolenweg 101, Kloetinge

Autisme in Balans Over de inhoud, vorm en effecten van onze behandelmethoden voor volwassenen met autisme. Uitgangspunt bij dit symposium is het zorgprogramma AutismeSpectrumStoornissen. Naast lezingen door Caroline Schuurman, GZ-psycholoog bij het Centrum Autisme in Leiden en Annelies Spek, klinisch psycholoog en senior onderzoeker bij en centrum autisme volwassenen GGZ Eindhoven worden er acht workshops aangeboden. 10.00 uur | Emergis, Oostmolenweg 101, Kloetinge

Woorden tuimelen door je hoofd Drie vooraanstaande internatonale experts komen aan het woord. Jim van Os spreekt over het ontstaan van een psychose, Lex Wunderink over het verloop, en Merete Nordentoft over de behandeling. Drie cliënten vertellen over hun eigen visie op psychose. Het programma wordt omlijst door de Propere Fanfare en Koekoek van de Vieze Gasten.

beeld: hans boer

Denk slim, doe duurzaam

Veilig incidenten melden nu online! Vanaf 31 januari is het zo ver. Medewerkers van Emergis kunnen dan alle incidenten van agressie, geweld en andere ongewenste gebeurtenissen digitaal melden in het zogeheten VIM. VIM staat voor veilig incidenten melden. Het systeem maakt het mogelijk dat het minder tijd kost om te melden, maakt direct inzichtelijk welke meldingen er gedaan zijn en maakt het eenvoudiger om verbanden te leggen en trends te signaleren. Zo wordt het dus ook makkelijker om op veiligheid te sturen. In het VIM-systeem worden alle meldingen gedaan die betrekking hebben op: medicatie, agressie en grensoverschrijdend gedrag, suïcide en tentamen suïcide, dwangtoepassingen, somatische incidenten, vermissing/ontvluchting, besmetting, gebouw- of arbeidsmiddelengerelateerde onderwerpen, zoals losliggende tegels, til-incidenten, gevaarlijke stoffen etc.


10 - radar 1

Primeur voor Emergis Emergis heeft op 7 november 2012 een meerjarencontract gesloten met Response Training Programs LLC. Emergis mag nu in Nederland en Vlaams België trainingen verzorgen over de Response Crisisinterventiemethode. Ook mag Emergis de Nederlandse editie van het boek Leading Chaos laten drukken en uitgeven. In dit boek vertelt Alexandra Windcalller over de geschiedenis en het ontstaan van haar crisisinterventiemethode.

De afgelopen jaren hebben alle medewerkers van Emergis een training Repsonse gevolgd. Ze leerden hoe ze in een crisissituatie met (non)verbale acties kunnen zorgen voor veiligheid. Onlangs ging Emergis een stapje verder: in november 2012 kreeg de organisatie toestemming om Response-trainingen te geven in heel Nederland en Vlaams België. Dezelfde maand werd de eerste Response-cursus voor cliënten afgerond. Op de laatste bijeenkomst keek trainer Martijn Castricum met de deelnemers terug op deze pilot. Tekst Anoeska Gijzel beeld Ingrid Borger

cliënten emergis krijgen training response

E

en volle bus, harde muziek, veel mensen bij elkaar, iemand die een ruit ingooit, ruzie tussen twee mensen. Allemaal situaties die onveilig kunnen aanvoelen, vinden de deelnemers aan de cursus Response voor cliënten. Het effect is per persoon verschillend. De een wordt er angstig van, de ander juist agressief. Martijn Castricum benadrukt nog eens wat in zulke situaties belangrijk is: “Bedenk dat je er zelf een

aandeel in hebt. Laat het niet over je heen komen, maar neem de regie en kijk wat je zelf kunt doen.” De praktijk Zelf de regie nemen in een onveilige situatie. Dat is voor veel deelnemers nieuw, en het is makkelijker gezegd dan gedaan. “Ik vind het erg moeilijk om in praktijk toe te passen”, vindt iemand. “Ik betrap mezelf er op dat ik het niet altijd goed aanpak.” Zijn tip is om in een

volgende cursus een aantal spelvormen te vervangen door het naspelen van praktijksituaties. “Dan kunnen we oefenen.” Een ander vindt dat de cursus wel wat korter mag zijn. Zestien cursusblokken doorlopen in acht keer twee uur is een hele opgave. En wat meer afwisseling in plaats van herhaling vindt hij ook wel prettig. Aansluiten bij herstel Martijn Castricum begrijpt de opmerkingen. Zelf heeft hij

ook zijn ideeën over de inhoud en werkvormen van de cursus. Die is letterlijk vertaald en overgenomen van het Amerikaanse model. En daardoor niet helemaal passend voor de Nederlandse geestelijke gezondheidszorg. “De term Response is onbekend. Het zegt cliënten niets waardoor het moeilijk is de theorie te koppelen aan de praktijk. Volgens mij kunnen we beter ‘herstelgericht werken’ als uitgangspunt nemen. Medewerkers en cliënten kennen


radar 1 - 11

Martijn Castrium (rechts) met twee deelnemers aan de cursus

Martijn castrium: “vraag iemand gerust een stapje achteruit te gaan als je vindt dat hij te dicht bij je staat.” dat wél. ze kunnen zich er een beeld bij vormen. herstel gaat over controle, grip en sturing van je eigen leven. vanuit die benadering kunnen cliënten hun persoonlijk veiligheidsdoel opstellen. vervolgens leren we ze response-technieken aan, eventueel als onderdeel in een andere training.” Wat te doen “ik heb bevestiging gekregen van hoe je je veilig kunt voelen, met motivatie erbij”, zegt

iemand terugkijkend op de cursus. anderen herhalen wat ze tijdens de cursus geleerd hebben. “Weggaan van de situatie, me terugtrekken in mijn kamer. dat werkt goed voor mij”, zegt de een. “even een pauze nemen voordat je op een situatie reageert”, zegt een ander. ze ademt een paar keer diep in en uit, een ademhalingsoefening om rustig te worden. “dat werkt goed”, bevestigt weer een ander. “het klaart op in mijn hoofd.” en geef aan wat

je grenzen zijn, aldus martijn. “vraag iemand gerust een stapje achteruit te gaan als je vindt dat hij te dicht bij je staat.” Kwetsbaar Wat is de cursusleider het meest opgevallen? “dat de deelnemers veel behoefte hadden aan het vertellen van hun eigen ervaringen. de groep bestaat grotendeels uit kwetsbare mensen. ze raakten elkaar met hun verhalen.” dat maakte het wel eens moeilijk

om alle theorie te bespreken die de cursus voorschrijft. martijn vindt dat die ruimte er moet zijn, zolang de gesprekken maar blijven gaan over persoonlijke veiligheid of veiligheid in de omgeving. en zolang de deelnemers de essentie meekrijgen: “je hebt geen passieve rol, je kunt echt zelf iets aan een situatie doen.” Martijn Castricum gaf de cursus samen met Lobke Bron. Door omstandigheden kon zij niet bij het interview zijn.


beeld: beeldbank www.laatzeelandzien.nl

12 - radar 1


radar 1 - 13

2013

wordt het jaar van flinke uitdagingen. Emergis moet een begin gaan maken met het terugbrengen van het aantal bedden: in 2020 moet het aantal bedden met 210 verminderd zijn. Emergis moet ook een bezuiniging van een à twee procent zien op te vangen omdat er minder geld beschikbaar komt uit de Zorgverzekeringswet én Emergis moet kwalitatief betere zorg gaan leveren. Om dit voor elkaar te krijgen zijn er stevige maatregelen nodig. In ‘Samen beter’ - het jaarplan en begroting 2013 - zijn deze verwoord. Emergis kiest voor Zeeland en wat de zorg en opvang betreft willen we het brede aanbod graag in stand houden. Eind 2012 hebben we samen met de Inspectie voor de gezondheidszorg vastgesteld dat de kwaliteit van onze zorg echt beter moet. We gaan dan ook voor basiskwaliteit: niet meer en niet minder. Dit betekent bijvoorbeeld dat we onze ambities voor topklinische zorg laten varen. Ook het plan om de afdeling eetstoornissen uit te breiden met acht klinische plaatsen voor kinderen en jongeren gaat niet door. Om goede basiskwaliteit te leveren zetten we onder meer in op kwaliteit en veiligheid, ambulantisering, invoeren van de Basis ggz, e-health, meer inzet van ervaringsdeskundigen en vrijwilligers, belevingsgerichte zorg en gaan we door met het terugdringen van dwang en drang. Honderd mensen In 2013 moeten we uitgaan van een krimp van één à twee procent. Dit betekent een vermindering van de formatie met zestig tot zeventig plaatsen. Het gaat dan om bijna honderd mensen. Tijdelijke contracten worden

niet meer verlengd en ook leidinggevende functies en managementlagen komen te vervallen. Hierdoor verwachten we in 2013 te kunnen afsluiten met een begrotingsoverschot van twee procent (1,9 miljoen euro): genoeg om emergis financieel gezond te houden. Plan-do-check-act We hebben te maken met een complexe buitenwereld en daardoor met een complexe binnenwereld. Om antwoord te kunnen geven op vragen, om te kunnen sturen op wat we doen is daadkracht binnen heldere en strakke kaders nodig. Wat daarbij helpt is: n eenvoud n daadkracht n resultaat Dit betekent gestructureerd werken, verantwoording nemen en afleggen, en sturen op basis van heldere afspraken. We moeten meer dan tevoren werken volgens de PDCA-cyclus: plan-do-check-act. Komt Emergis sterker uit de crisis? Ja! Als het lukt om een betere kwaliteit van zorg te gaan bieden met minder budget. We zullen resultaten moeten boeken. Met alleen goede intenties en een goed imago komen we er niet. Samen met de directeuren hebben we er alle vertrouwen in, maar het gaat ons alleen lukken als we er met zijn allen de schouders onder zetten en zo de doelstellingen uit ‘Samen beter’ daadwerkelijk weten te realiseren. Leen van Leersum en Rick Mentjox raad van bestuur

In elke volgende Radar wordt stilgestaan bij de gevolgen van een of meerdere maatregelen die Emergis dit jaar gaat nemen. Zoals de sluiting van het hostel in Middelburg. Waar zijn cliënten en medewerkers terecht gekomen? Hoe gaat het met hen?


beeld: beeldbank www.laatzeelandzien.nl

14 - radar 1


radar 1 - 15

De lat ligt hoog: met minder geld, minder mensen en minder bedden moet Emergis kwalitatief betere zorg gaan bieden. Wat vinden medewerkers van Emergis hiervan? Radar vroeg een aantal van hen vanuit hun rol, expertise en vakgebied antwoord te geven op de volgende twee vragen: 1. Wat vind je mooi of goed aan ‘Samen beter’? Wat spreekt je aan? 2. Wat baart je zorgen, vind je minder goed of waar ben je ontevreden over? Dick van de Kolk projectleider Belevingsgericht werken amen beter’ betekent voor mij dat we de eigen kracht en kunde van alle cliënten en medewerkers nog beter gaan bundelen en inzetten. Weg met de eilandcultuur, maar samen beter! Verbinden dus. En, dat is precies wat we met Belevingsgericht werken beogen. Samen beter werken, kan alleen als je de beleving van de ander als uitgangspunt neemt. Een ander goed punt is dat de verschillende thema’s van ‘Samen beter’ verrassend goed op elkaar aansluiten. Belevingsgericht werken in optima forma kan niet zonder eenvoud, daadkracht en resultaat. Veel geld is daarbij niet altijd nodig, wel moet je als medewerker en organisatie de juiste keuzes maken. Ik kan me de vragen van medewerkers, die net boventallig zijn geworden, heel goed voorstellen: “Belevingsgericht werken? Ja, maar wat blijft er nog over van mijn beleving?” Er wordt nogal wat gevraagd van medewerkers en van cliënten. En, waar gehakt wordt, vallen onvermijdelijk spaanders. Ik maak me zorgen dat de onvrede die kan ontstaan als resultaat van de pijnlijke keuzes, het belevingsgericht werken in de weg staat. Waardoor iedereen passief blijft of waarin ongezond cynisme ontstaat. Terwijl juist nu er veel in beweging is, er ruimte ontstaat voor nieuwe vergezichten en de bakens zich gemakkelijker laten verzetten. Bakens zoals het perspectief en de stem van cliënten, het systeem en ambulantisering schuiven we naar voren. Die gaan de koers van onze behandelingen en zorg bepalen.

‘S

Dorine Peters - Van Dommelen directeur vastgoed en Hans Geerse hoofd technische en terreindienst e zijn al een paar jaar actief bezig met duurzaamheid in de projecten die we realiseren. Wat goed is dat dit thema, als één van de pijlers van maatschappelijk verantwoord ondernemen, nu als expliciet aandachtsveld binnen Emergis in het jaarplan is opgenomen. Dat hiervoor een beleid is opgesteld en in het jaarplan nu vertaald is naar concrete maatregelen. Duurzaamheid kan betekenen dat hiervoor een extra investering moet worden gedaan, die dan in de loop der tijd wordt terugverdiend. Gelet op de huidige tijd van bezuinigingen is het de vraag of, ondanks de nadrukkelijke wens duurzaam te investeren, altijd financiële ruimte kan worden gevonden om deze duurzaamheid daadwerkelijk te realiseren.

W

Corrie Keijzer en Lucy Segaar namens de verpleegkundige adviesraad (VAR) e VAR waardeert het proces van de totstandkoming van ‘Samen Beter’, de inbreng van de VAR is serieus genomen en er is duidelijk gebruikgemaakt van onze adviezen. We wilden graag aandacht voor de positionering van de verpleegkundig specialist bij Emergis, de noodzaak tot (bij)scholing van eventuele boventallige medewerkers en aandacht voor een goede communicatie over de implementatie van ‘Samen beter’. Ten slotte

D

hebben we aandacht gevraagd voor de emotionele aspecten van de uitvoering van ‘Samen beter’. De aandacht voor belevingsgerichte zorg, het hernieuwde familiebeleid en de inzet van ervaringsdeskundigen ervaren we als heel positief. Ook staan we achter het inzetten van de plan-do-checkact-cyclus. Wél zien we duidelijk een spanningsveld in het doel ‘doe meer met minder en ook nog beter! De aandacht voor een betere huisvesting van de cliënten vindt de VAR principieel een goede keuze.’ Wat ons zorgen baart, is hoe we als verpleegkundigen, begeleiders en verzorgenden in staat zijn om met minder collega’s de dagelijkse zorg voor onze cliënten op peil te houden. Ook maken we ons zorgen over de onzekerheid van veel collega’s of zij hun baan of positie kunnen behouden, het verlies aan kwalitatief goede medewerkers doordat tijdelijke contracten aflopen en hoe zorgen we ervoor dat we als medewerkers enthousiast en gezond blijven? En, last but not least, hoe houden we de opleiding voor verpleegkundigen in de psychiatrie in stand in Zeeland? Heleen van Sonderen voorzitter vakgroep maatschappelijk werk e titel ‘Samen Beter’ klinkt goed, het gaat ons allemaal aan: werkgever, werknemers, cliënten en andere betrokkenen. We hebben gezamenlijk een klus te klaren: sterk en gezond door de crisis komen. Laat dan ook iedereen meedenken en meedoen. Geef iedereen hierin een stuk eigen verantwoording; goede communicatie, openheid en betrokkenheid is erg belangrijk.

D


16 - radar 1

de scholing tot ggz-agoog kost enorm veel geld. We mogen er toch vanuit gaan dat we werken met goed opgeleide mensen. mensen, die al jaren goed hun werk doen maar nu middels de evc-procedure [redactie: erkennen van competenties] moeten aantonen welke competenties ze hebben verworven op basis van hun ervaring en kennis. Wat gaat het kosten om een groot aantal medewerkers te scholen? kan dit geld niet aan andere zaken besteedt worden? We hopen dat het belang van onze functie maatschappelijk werkers wordt gezien als een meerwaarde in het zorgtraject van/voor de cliënt! Martin Sielk voorzitter medische staf r liggen kansen in ‘samen beter’ die vanuit behandelperspectief erg interessant zijn. het is om een aantal redenen belangrijk onze patiënten zo lang en zo intensief mogelijk thuis, in hun eigen omgeving te behandelen. het is dan nodig de ambulante zorg nog beter op de behoeftes van patiënten aan te passen. in de sector herstel, wonen en werken is dit door het introduceren van fact-teams al goed gelukt. het lijkt de medische staf goed om outreachende zorg nog breder, ook in de andere sectoren te organiseren. e-health en intensieve integratie van de familie van de patiënt zijn mooie onderdelen, die bij de ambulantisering en de stappen die wij hierin moeten nemen, goed kunnen helpen. ook het oprichten van een basis ggz, een

e

bEElD: bEElDbAnk www.lAATZEElAnDZIEn.nl

“Wat we minder goed vinden is de verminderde aandacht voor zingeving.”

nieuwe organisatievorm om psychiatrische patiënten tussen de huidige eerste en tweede lijn te behandelen, wordt vanuit het behandelperspectief enorm spannend. Wie wordt er behandeld en hoe gaan de zorgstromen eruit zien, zijn de belangrijke vragen hierin. dat emergis zich extra op het onderwerp kwaliteit van zorg gaat richten, spreekt ons aan. niet alleen omdat de inspectie voor de gezondheidszorg hier kritische opmerkingen over had. de medische staf ziet er naar uit samen met de geneesheerdirecteur in 2013 de kwetsbare onderdelen van emergis te identificeren en een aantal verbeterstappen te zetten. met het vormen van een werkgroep ‘stimulatie wetenschappelijk onderzoek’ hopen wij binnen emergis een kleine en bescheiden onderzoekssfeer te creëren. het grootste negatieve punt uit ‘samen beter’ is dat er banen geschrapt moeten worden en dat er zo’n 100 mensen uit moeten. dat baart ons flink zorgen en creëert ongetwijfeld een sombere sfeer. basiskwaliteit voorop stellen en zich daarbij dus niet richten op initiatieven die bovenregionaal zijn en het basale overstijgen, is pijnlijk. dit kan ertoe leiden dat het werk minder interessant is en dat nieuwe uitdagingen moeilijker voor elkaar te krijgen zijn. zo balen wij ervan dat de uitbreiding van de afdeling eetstoornissen voor jongere kinderen niet door kon gaan.

Harm van Eerden namens de vakgroep geestelijke verzorging at onze vakgroep erg aanspreekt in ‘samen beter’ is dat emergis nu werkelijk werk wil maken van het vrijwilligersbeleid. zoals bekend werkt onze dienst al heel lang met vrijwilligers. het hoort misschien ook een beetje bij onze achtergrond en historie. Wij zien dat onze vrijwilligers een belangrijke rol kunnen vervullen in de overgang van cliënt en maatschappij. ook de aandacht voor het burgerschap van de cliënt vinden wij positief. het burgerschap belooft iets, namelijk je hoort er bij. je mag plaats innemen. maar het vraagt ook iets: je hebt een verantwoordelijkheid naar vermogen. kortom ook voor de cliënt geldt dat er een verhouding tussen rechten en plichten is. er wordt iets van je gevraagd, maar je krijgt er ook iets voor terug. Wat we minder goed vinden is de verminderde aandacht voor zingeving. in vergelijking met de eerdere verwoording in de drie kernwaarden passend, ruimte en samen valt het op dat er nu minder aandacht is voor diversiteit van culturen en achtergronden van cliënten. hierdoor lijken cliënten allemaal in dezelfde mal te moeten passen. ervaring met of gesprek over diversiteit van culturen en achtergronden brengen een verrijking voor mensen met zich mee. nog meer betreuren wij het gemis aan aandacht voor het morele kapitaal van de medewerkers. een duidelijk geval van verschraling,

W


radar 1 - 17

omdat er alle nadruk ligt op bedrijfsprocessen en efficiency. maar waar gewerkt wordt met en voor mensen moet er tijd worden gemaakt voor ethische reflectie (na of voor het handelen), zoals moreel beraad of spiegelgesprekken etc. impliciet besteden belevingsgericht werken en response hier aandacht aan, maar explicieter is nodig. Marjolein Windrich voorzitter vakgroep ervaringswerkers amen beter’ biedt kansen meer dan ooit gebruik te maken van elkaars expertise. ambulantisering motiveert de onderlinge samenwerking tussen hulpverleners, cliënten, familie en het externe netwerk. het stelt de cliënt beter in staat zijn plek in de maatschappij te handhaven en te behouden. ervaringswerkers kunnen daarin een belangrijke rol spelen als het gaat om die verbindingen te maken vanuit het oogpunt van de cliënt en diens belangen. als ervaringswerkers maken wij ons zorgen om de snelheid waarmee veranderingen worden ingevoerd. het lijkt soms op een rijdende trein die met veel vaart zijn tussenstations overslaat. We zijn blij dat er nu nadrukkelijk aandacht is voor de inzet van ervaringswerk. er is namelijk nog veel winst te behalen, bijvoorbeeld in de coaching en ondersteuning van ervaringswerkers. daarnaast is het belangrijk dat er meer duidelijkheid komt in de verwachtingen met betrekking tot de rol van de ervaringswerker in het team/organi-

‘s

satie. hierdoor komt er meer evenwicht in vraag en aanbod. Jeppe de Lange teamcoach Extra zorgteam at ik mooi vind aan ‘samen beter’ is dat, door de uitdagingen waar emergis komende jaren voor staat, men elkaar juist moet gaan opzoeken. ik ben ervan overtuigd dat er binnen emergis een hoge mate van gekwalificeerd personeel aanwezig is. door deze kwaliteiten te bundelen en samenwerkingsverbanden aan te gaan (intern) kun je die uitdaging positief tegemoet zien. in het jaarplan staat onder meer dat vanwege de ambulantisering en de kritische opstelling bij opname in de kliniek de zorgzwaarte op afdelingen toeneemt. naast de bezuinigingen en het inkrimpen van de formaties van verplegend en begeleidend personeel ontstaat hier een discrepantie. het extra zorgteam kan hierin het nodige betekenen. in een situatie waarin het bestaande team onvoldoende (kwalitatieve) zorg kan leveren aan een cliënt in een complexe situatie kan het extra zorgteam worden ingeschakeld. goed opgeleide medewerkers schalen de formatie van een afdeling zowel in kwantitatieve zin als in kwalitatieve zin, tijdelijk op. afhankelijk van de vraag van de afdeling kan dit voor een aantal uur per dag tot een aantal dagen of weken zijn. door tijdelijke opschaling is de verwachting dat de kwaliteit van de zorg en de veilig-

W

bEElD: bEElDbAnk www.lAATZEElAnDZIEn.nl

“door tijdelijke opschaling is de verwachting dat de kwaliteit van de zorg en de veiligheid op die afdeling groter wordt.”

heid op die afdeling groter wordt. door het inzetten van één-op-één- begeleiding hoeft er bijvoorbeeld minder gebruikgemaakt te worden van dwang of drang. Wat mij zorgen baart is uiteraard minder personeel op de afdelingen. dat het gevoel van veiligheid als minder wordt ervaren. hierdoor verwacht ik meer stress bij de medewerkers wat uiteindelijk een negatief effect zal hebben op iedereen binnen emergis. door stress kunnen er nu eenmaal onveiligere situaties ontstaan. Waar ik ontevreden over ben is dat er veel te weinig gebruikgemaakt wordt van de kennis die in huis is. het lijkt erop dat als we de problemen en uitdagingen waar we voor komen te staan niet zelf kunnen oplossen, expertise buiten emergis wordt ingeschakeld. en, zoals ik eerder vertelde, ben ik er juist van overtuigd dat emergis hooggekwalificeerd personeel in huis heeft. jammer is ook dat het extra zorgteam nu alleen bij de sector herstel, wonen en werken kan worden ingezet. de winst is juist over de hele kliniek van emergis te behalen. ons team heeft een formatie van 5,2 fte. door traagheid in besluitvorming is er daadwerkelijk twee fte aan de slag. het team verliest haar effectiviteit en geloofwaardigheid door legitieme aanvragen af te moeten wijzen. gemiste kansen!


18 - radar 1

beeld: beeldbank www.laatzeelandzien.nl

“Dat hoofdstuk personeelsbeleid en dus het beleid vraagt echter uitwerking en verdieping.”

Aurélie Nieuwenhuijse voorzitter vakgroep vaktherapeuten e titel spreekt aan: samen is inderdaad beter. Het biedt kansen voor ontwikkeling tot samenwerking met systemen, maar ook voor disciplines met elkaar. De plan-do-check-act-cyclus (Demingcirkel) is een mooi streven. Er spreekt vertrouwen uit. Wij zien ook mogelijkheden en kansen binnen de ambulantisering. Ook voor de leden van de vakgroep, die bestaat uit vaktherapeuten, speltherapeuten en ergotherapeuten. Wat ons zorgen baart, is de vraag of er wel een samen is. Wat houden de veelvuldig genoemde termen ‘basiskwaliteit’ of ‘Basis ggz’ precies in en wat gaat dit betekenen voor de vaktherapeuten? ‘Samen beter’ refereert aan samenwerken. De eilanden binnen de organisatie, die al lange tijd geleden zijn ontstaan, zouden meer voor het gezamenlijk belang moeten gaan. Als medewerker op de werkvloer wordt ‘Samen beter’ vanuit een ander kader beleefd: “hoe overleef ik, houd ik mijn baan, kan ik de goede zorg aan mijn cliënten blijven bieden?” dan de raad van bestuur en directeuren: “hoe overleven wij als organi-

D

satie?” Dat kan zorgen voor miscommunicatie en weerstand van beide kanten. De Deming-cyclus vraagt om een projectmatige aanpak. Er zal een duidelijk projectplan geformuleerd moeten worden. Wim van Goch voorzitter ondernemingsraad et is een gedegen stuk, veel zaken komen aan bod. Aandacht voor processen plan-do-check-act-cirkel: afmaken waar je aan begint). We hebben sympathie voor brede zorg, maar de voorof nadelen daarvan zijn nog niet zo goed uitgewerkt. De OR snapt dat er dingen moeten veranderen en dat bezuinigingen en andere manieren van werken (ambulantisering) nodig zijn. En er is in ‘Samen beter’ een begin gemaakt met een hoofdstuk over personeelsbeleid. Dat hoofdstuk personeelsbeleid en dus het beleid vraagt echter uitwerking en verdieping. De visie en zorg op lange termijn moeten bepalend zijn. De bezuinigingsdoelstellingen op de korte termijn zijn wel erg scherp, houden we genoeg menskracht over voor alle andere doelen en plannen? Wordt de pijn wel evenredig verdeeld? Het zou jammer zijn als we in december 2013

H

zouden concluderen dat we alleen maar met bezuinigingen bezig zijn geweest. Dan hebben we de blik te veel naar binnen gericht. ‘Samen beter’ is meer dan dat. Bertus Muijlwijk voorzitter centrale cliëntenraad Emergis (CCE) e CCE vindt dat de inzet van ervaringsdeskundigen en vrijwilligers kansen biedt in deze tijden van bezuinigingen en ambulantisering. Wij zijn dan ook blij dat het advies van ons is overgenomen. De inzet van ervaringswerkers is helpend bij herstel. Daarbij geldt voor zowel de inzet van vrijwilligers als ervaringswerkers dat zij een aanvulling kunnen zijn op het zorgaanbod, dat deze inzet destigmatiserend werkt en goed is voor de imagebuilding van Emergis en de ggz in het algemeen. Belangrijk hierin is een verdere professionalisering van het ervaringswerk en vrijwilligerswerk door mensen die al dan niet ervaringsdeskundig zijn. Hierbij is het nodig dat er een bredere inzet van ervaringswerkers komt, zowel betaald als op vrijwillige basis. Ook dient in dit kader de infrastructuur, het beleid en de ondersteuning voor de inzet

D


radar 1 - 19

beeld: beeldbank www.laatzeelandzien.nl

“De eenvoud en rijkdom is tegelijk ook de valkuil.”

van ervaringswerkers en vrijwilligers verder uitgewerkt te worden en is een aparte coördinator zeer wenselijk. Er worden bedden geschrapt in het kader van ambulantisering, terwijl er niet altijd ambulant iets wordt toegevoegd. Dat baart ons zorgen. Daarnaast wordt binnen de sector Specialistische behandeling in ‘Samen beter’ gesproken over het niet uitbreiden van het zorgprogramma eetstoornissen met acht klinische bedden voor kinderen en jeugdigen. Gezien het belang voor cliënten heeft de CCE de raad van bestuur verzocht samen met de sector alsnog naar mogelijkheden te zoeken voor het opzetten van deze afdeling. Dat is toegezegd. Ter ondersteuning heeft de CCE een brief geschreven aan de zorgverzekeraars met het verzoek buitenregionale productieruimte toe te kennen aan deze afdeling. Els Heene gz-psycholoog Indigo en betrokken bij de opzet van de Basis ggz et spreekt me aan dat ‘Samen beter’ uitgaat van integratie in plaats van fragmentatie met als doel een betere afstemming en het naadloos laten aansluiten van de diverse lijnen onder-

H

ling. Het optimaliseren van de interne en externe samenwerkingsverbanden kan ons aanbod alleen maar doen groeien, de in- en doorstroom vergemakkelijken en de wachttijden inkorten. Het principe van matched care staat ook zeer centraal, met als doel het bevorderen van de mentale gezondheid en waar mogelijk een verschuiving van de tweede naar eerste lijn. In de huidige context vind ik dat essentieel. De eenvoud en rijkdom is tegelijk ook de valkuil; het lijkt me zeer belangrijk om goed na te denken over de manier waarop dit georganiseerd dient te worden zonder vrijblijvend voornemens te maken. Wat is hiervoor nodig, hoe kan dit efficiënt gerealiseerd worden vanuit de bestaande situatie? Vanuit welke hypothesen sturen we bij en op welke manier gaan we toetsen of dit ook daadwerkelijk bereikt wordt? Wat kunnen we leren uit de fouten van de voorbije tijd en op welke andere valkuilen kunnen we anticiperen vanuit ervaringen in de landen rondom ons? Een grote uitdaging die me niet zozeer ontevreden maar eerder alert maakt.

Margit Bergen voorzitter familieraad at datgene wat voor de familieraad als positief wordt gezien, is ook direct de valkuil en andersom: door alle bezuinigingen volgt de ambulantisering met meer zorg door de naasten, familie en zorgenden. De behandeling vanuit Emergis is nog niet goed en volledig geïmplementeerd. Het zou mooi zijn als alle veranderingen hand in hand gaan, maar daar zijn we nog niet zeker van. Zeker is wel dat de familie meer en directer betrokken zal worden en dat is goed!

D

De ervaring die we tot nu hebben zijn veel positieve reacties op de oprichting van de familieraad. De informatie die ons bereikt, heeft een heel open karakter. Daar zijn we blij mee. Gezien de huidige ontwikkelingen hebben wij aandacht voor de kwaliteit van zorg en degenen die dit moeten bieden. Wij hopen dat hiervoor een bewustwording is. Met verder uitgerold familiebeleid kan hierop mogelijk ook worden ingespeeld.


20 - radar 1

spotlight Mirjam Simons, sociaal pedagogisch werker vrouwenopvang de Lage Flancken

Mirjam Simons werkt al ruim dertien jaar bij Emergis. Direct na haar studie is ze gaan werken bij vrouwenopvang de Lage Flancken in Sas van Gent. En ze vertelt over haar werkzaamheden en ervaringen in de vrouwenopvang. Ook blikt ze kort terug op de nominatie voor de Zorgvernieuwingsprijs 2012. tekst sven van den dries beeld hans boer

“Ik ben blij om te zien ons durven te

“I

n 1978 ben ik geboren in Terneuzen. Hier heb ik een fijne jeugd gehad en heb daar tot mijn achttiende gewoond. Na mijn middelbare schoolperiode ben ik gaan studeren in Breda. Daar heb ik de opleiding maatschappelijk werk en dienstverlening aan de Hogeschool West-Brabant gevolgd. In deze periode is mijn liefde voor het vak ontstaan. Hoewel ik altijd de ambitie had om te werken met kinderen en jongeren, veranderde dit in het eerste studiejaar volledig. In het kader van een korte snuffelstage werd ik door mijn school geplaatst bij vrouwenopvang de Lage Flancken. Na een aantal dagen meelopen wist ik dat dit was wat ik wilde. Uiteindelijk ben ik bij de Lage Flancken afgestudeerd en ook blijven werken. Inmiddels werk ik hier al dertien jaar.” Vrouwenopvang “In de vrouwenopvang begeleid ik vrouwen

die te maken hebben gehad met verschillende problemen. De meeste vrouwen die bij ons binnenkomen zijn alleenstaande moeders met kinderen die slachtoffer zijn van huiselijk geweld. Daarnaast vangen we ook vrouwen op die slachtoffer zijn geworden van mensenhandel of gedwongen prostitutie.” “De begeleiding die we bieden aan de vrouwen is heel divers. Zo ondersteunen we de vrouwen in de opvoeding, begeleiden we ze met het verwerken van het geweld en helpen we ze met allerlei praktische zaken. Dit kan het zoeken naar huisvesting of werk zijn, maar ook het afsluiten van verzekeringen of het omgaan met schulden. Wanneer vrouwen stabiel genoeg zijn om de opvang te verlaten, verzorgen we ook de nazorg.” “Naast begeleiding in de opvang geven wij ook de cursus ‘Nu is het genoeg’. Deze cursus is bedoeld voor vrouwen die slachtoffer zijn (geweest) van huiselijk geweld. Tijdens


radar 1 - 21

dat vrouwen hulp bij zoeken” de cursus praten we in kleine groepen over het zelfbeeld, de relatie en het geweld waarmee de vrouwen te maken hebben. De cursus is het afgelopen jaar druk bezocht. Ik ben blij om te zien dat vrouwen hulp bij ons durven te zoeken. Dit is namelijk een probleem omdat ze vaak last hebben van een negatief zelfbeeld en in een isolement leven.” Zorgvernieuwingsprijs “Om nog meer vrouwen uit dit isolement te halen en hun zelfvertrouwen te vergroten heb ik samen met Petra van het ‘Blijf van mijn lijfhuis’ een inzending gedaan voor de Zorgvernieuwingsprijs 2012. Het idee, een applicatie (APP) tegen huiselijk geweld, is bedacht door Petra maar gezamenlijk uitgewerkt.” “De APP is opgebouwd uit vier onderdelen. Het eerste onderdeel geeft beknopte informatie over huiselijk geweld en de

gevolgen ervan. Een tweede onderdeel is de ‘mood-meter’. Hiermee kunnen vrouwen hun eigen gemoedstoestand bijhouden en uiteindelijk zelf zien of ze vooruit of achteruit zijn gegaan. Het derde onderdeel bevat een supportfunctie waarmee ze gemakkelijk en snel de juiste personen of instanties kunnen inschakelen voor hulp en advies. Het laatste onderdeel is het krachtspel. Dit is een online kaartspel waarin vrouwen met lotgenoten in contact kunnen komen om samen inzichtvragen te beantwoorden. Hierdoor krijgen de vrouwen meer zelfvertrouwen.” “Hoewel wij dachten een goede kans te maken, heeft ons idee helaas niet gewonnen. We zijn uiteindelijk bij de laatste vijf geëindigd. Hier zijn we enorm trots op omdat er 640 ideeën waren ingestuurd. Momenteel doen we er alles aan om ervoor te zorgen dat de APP er toch komt.”

Ontspanning “Om mijn werk goed van mij af te kunnen zetten sport ik vaak. Op dit moment train ik een aantal dagen in de week in een hardloopgroep. We trainen voor de City-Pier-City Marathon in Den Haag. Mijn doel is om de halve marathon uit te lopen. Wanneer dat ook in een goede tijd lukt, is dat natuurlijk mooi meegenomen!” “Momenteel woon ik samen met mijn man en twee kinderen in Terneuzen. Als ik terugkijk op de afgelopen jaren ben ik blij dat ik dingen heb mogen doen die ik belangrijk vond en waar ik blij van werd. Dit motto wil ik in de toekomst blijven volgen. Zo wil ik wanneer de kinderen ouder zijn weer een aantal verre reizen gaan maken. Ik heb al heel wat landen van de wereld gezien. Zo ben ik al in Thailand, Nieuw-Zeeland en Finland geweest.”


22 - radar 1

emergis zwaait collega’s uit

Zij neemt een duik in een zee van vrije tijd. Hij gaat het rustiger aan doen, maar blijft wel cursussen geven. Ria Wiggers en Paul Rijnders. Beiden vertrekken bij Emergis. Radar blikt terug op hun carrière. Tekst Elian van ’t Westeinde Beeld Ingrid Borger

“N

aar de opera... en ik ga me verdiepen in tuinieren”, zegt Ria Wiggers op de valreep. Meteen daarna verschijnt een glimlach. “Ben nu net als mijn patiënten die met de deurknop in de hand dingen zeggen die er toe doen.” Ria is psychiater herstel, wonen en werken, ambulante zorg. Na dertig jaar spreekuur stopt ze met werken. Tot en met de laatste patiënt doet ze dat met veel plezier, betrokkenheid en vooral met veel toewijding. Ze kijkt met trots terug op wat ze voor haar patiënten heeft kunnen doen. “De mensen zijn het waard, daar wil ik alles voor inzetten en het beste voor presteren.” De 59-jarige voelt zich bevoorrecht dat ze op deze leeftijd

al kan stoppen met werken. “Wat ik heel graag eens wil meemaken is ‘de vrije val’. ’s Morgens opstaan en bedenken waar ik zin in heb. Dat heb ik in mijn leven nog niet meegemaakt. Vanaf het huiswerk op de middelbare school heb ik zonder onderbreking van alles gemoeten. Daar heb ik niet onder geleden, want ik ben een echte doener. Maar ik kijk wel uit naar het leeglezen van mijn boekenkast.” Dichtbij de kust Al op zestienjarige leeftijd verlaat Ria Zeeland om in Utrecht medicijnen te studeren. In eerste instantie gaat haar belangstellig uit naar een specialisatie in chirurgie. Maar tijdens het coschap psychiatrie ontdekt ze dat ze in dat vakgebied meer kan doen dan in de opleiding

wordt voorgeschoteld. “In Tilburg zat een zeer bevlogen echtpaar, beiden psychiater, die door verstandig inzetten van medicatie mooie resultaten boekten in de paar weken dat ik daar rondliep. Ze vonden mij wel geschikt voor de psychiatrie en ze hebben meteen een opleidingsplek voor me geregeld in Den Haag en omgeving.” Nog voordat ze haar bul op zak heeft, tekent Ria op 1 juni 1982 in Goes haar arbeidscontract met het Psychiatrisch Ziekenhuis Zeeland. Een schot in de roos want Ria wilde graag dicht bij de kust wonen. Mouwen opstropen Tijdens haar opleiding had ze al ontdekt dat de psychiatrie pas interessant wordt ná de opname. “Dan moet je namelijk gaan nadenken over hoe je iemand beter krijgt. Ik denk dat een psychiater juist een meerwaarde biedt bij ziekten die niet vanzelf overgaan. De psychiatrie waarbij je je mouwen moet opstropen. Ik geloof stellig in het belang van de band die je met je patiënt opbouwt. Goed met elkaar omgaan en tijd investeren bevordert de therapietrouw. Dat staat op dit moment op het punt te verdwijnen doordat de zorg voor die chronisch

zieke patiënten naar de huisarts gaat.” Mindfulness Door de zorgprogrammering ziet Ria in haar vakgebied een verschuiving van generalist naar superspecialist. “Sinds de jaren tachtig nemen andere disciplines steeds meer behandelingen over. Patiënten komen alleen bij een psychiater als medicatie nodig is. En ook dat gaat veranderen zodra de verpleegkundig specialist aan het werk gaat.” Maar er zijn ook mooie ontwikkelingen zegt de psychiater. “Zoals mindfulness bij veelvuldig recidiverende depressieve patiënten. Die krijgen door oefening meer controle op het handelen. Voor die categorie is dat een mooi middel om gezond te blijven zonder onderhoudsmedicatie.” In december nam Ria afscheid. Totdat Els de Winter terug is van zwangerschapsverlof blijft ze vijf uur per week op de HAT werken. Daarna gaat ze bridgen, zingen, vrijwilligerswerk doen in de kerk in Burgh, meer aandacht besteden aan Rik, de Yorkshireterriër, en natuurlijk naar de opera en tuinieren.


radar 1 - 23

E

én been over de stoelleuning. De armen er losjes omheen geslagen. Ontspannen praat Paul Rijnders over zijn afscheid bij Emergis. In januari wordt hij 65 en gaat hij met pensioen. Al tijdens de fotoshoot voorafgaand aan het interview gaat het over één van zijn liefhebberijen, muziek maken. Nu al heeft hij zich voorgenomen meer saxofoonlessen te nemen. Paul is een echte rocker, hij speelt al jaren in De Broodtroosters, de Emergis-band. “Ons genre is rock-’n-roll. Onlangs hebben we nog opgetreden bij de Pompe in Goes.” Indigo als voorbeeld Sinds vijf jaar vormt Paul samen met collega Rosette Wille de directie van Indigo Zeeland. Indigo biedt kortdurende behandelingen van lichte psychische- of psychologische problemen en geeft preventie-

ve hulp in de eerste lijn. Nog voordat hij de geschiedenis van zijn carrière induikt, wil Paul eerst benadrukken dat Indigo een belangrijke speler is voor de toekomst. “In 2013 wordt de structuur van de eerstelijns geestelijke gezondheidszorg ingrijpend hervormd. Voor lichte en matige psychologische klachten komt de zorg dichter bij huis. Dit moet ervoor zorgen dat patiënten minder snel gebruikmaken van duurdere en complexere tweedelijnszorg. De uitgaven zijn daardoor beter te sturen. Indigo wordt landelijk gezien als voorbeeld. Daar mogen we best trots op zijn.” Tevreden Geestelijke gezondheidszorg dichter bij de patiënt brengen. Het is de rode lijn in Pauls loopbaan. Al sinds zijn studie psychologie in Gent. “Mijn huisarts Frank Puylaert uit Sas van Gent inspireerde me. Hij vond dat de geestelijke gezondheids-

zorg meer in de praktijk van de huisarts moest komen. Op dat onderwerp ben ik later afgestudeerd.” Na zijn studie in 1976 pendelde Paul dagelijks heen en weer tussen zijn woonplaats Wemeldinge en zijn werk in Capelle aan den IJssel en Rotterdam. In 1991 besloot hij dat hij meer wilde genieten van zijn opgroeiende dochter. Hij solliciteerde en werd directeur Behandelzaken van de Riagg Zeeland. Vijf jaar later stond hij samen met de directies van het PZZ en de ZIBW aan de wieg van de nieuwe organisatie Emergis. Volgens hem een uitstekende bundeling van kracht, kwaliteit en capaciteit. In deze nieuwe organisatie maakte Paul zich er hard voor meer medewerkers uit de tweede lijn naar de eerste lijn te krijgen. “Wat ik in Capelle aan den IJssel deed, heb ik in Zeeland breder kunnen opzetten. Met succes. Patiënten vinden de drempel lager en

laten zich makkelijker en sneller behandelen in een huisartsenpraktijk.” Opvolging Paul heeft veel vertrouwen in zijn opvolger die een deel van zijn taken overneemt, Els Heene. Met haar schreef hij in 2010 het handboek Kortdurende psychologische interventies voor de eerste lijn. “Via Els houden we ook binding met de wetenschap, want naast haar werk bij Indigo blijft ze ook verbonden aan de universiteit in Gent. Hopelijk pakt zij op waar Emergis volgens mij te weinig werk van heeft gemaakt: een verdere aansluiting zoeken bij de wetenschap.” Helemaal loslaten kan hij zijn werk niet. Daarom blijft Paul na zijn pensionering bestuurslid van de European Association for Behavioural and Cognitive Therapies en gaat hij door met zijn cursussen korte therapieën. Het officiële afscheid van Paul is op 7 februari met het symposium ‘De Basis GGZ in al zijn facetten’.

“Wat ik in Capelle aan den IJssel deed, heb ik in Zeeland breder kunnen opzetten.”


24 - radar 1

Medewerkersonderzoek:

leergierige werknemers die milieu en maatschappij belangrijk vinden 50%

52

40%

40

38

30%

31 20%

21 10%

16

20 15

13

10

14

11

0%

10 3

Carrièregerichten

Emergis Gehele gezondheidzorg Totale Nederlandse beroepsbevolking

Maatschappijbewuste ontplooiers

I

n de winter van 2012 konden alle medewerkers van Emergis meedoen aan een onderzoek naar de beleving van hun werk en werkomgeving. Motivaction voerde het onderzoek uit. 1351 medewerkers kregen een uitnodiging. 821 medewerkers (61 procent) startten de vragenlijst en 664 (49 procent) vulden hem volledig in. De medewerkers zijn tevreden en trots op hun werk. Ze bevelen Emergis aan bij hun omgeving als die zorg nodig heeft. Maar, medewerkers vinden ook dat de onderlinge samenwerking beter kan en beter moet. Er zijn onnodige schotten en te veel eilanden.

Bron: Werkbelevingsonderzoek Emergis. Onderzoeksrapportage. 13 december 2012. Amsterdam: Motivaction. Pp. 72-73. Het rapport wordt besproken met de centrale cliëntenraad Emergis, ondernemingsraad, vakgroepen en andere gremia. Leidinggevenden bespreken het rapport met hun team.

Onafhankelijke creatieven

6

Werkers om te leven

Loyalen

WorkLocus In het onderzoek heeft Motivaction ook voorkeuren, drijfveren en ambities van medewerkers in kaart gebracht: de Worklocus.

Carrièregerichten (CG) De zelfstandige werknemers die carrière willen maken. Zij zijn prestatiegericht en willen uitgedaagd worden.

Conclusie: vergeleken met de gehele gezondheidszorg werken bij Emergis meer Maatschappijbewuste ontplooiers (52 versus 31 procent gemiddeld) en relatief weinig Loyalen (14 versus 40 procent gemiddeld). De verklaring hiervan ligt mogelijk in het type zorg dat Emergis verleent. Tussen de verschillende sectoren van Emergis heeft Motivation geen significante verschillen in WorkLocus-profiel gevonden. De totale Nederlandse beroepsbevolking bestaat voor 20 procent uit Maatschappijbewuste ontplooiers en voor 38 procent uit Loyalen.

Maatschappijbewuste ontplooiers (MO) De leergierige werknemers die milieu en maatschappij hoog in het vaandel hebben staan en internationaal georiënteerd zijn. Teamwork is belangrijk. Onafhankelijke creatieven (OC) De werknemers die van hun hobby hun werk maken en gesteld zijn op vrijheid. Zij zijn sociaal ingesteld. Werkers om te leven (WL) De uitvoerende werknemers die orders opvolgen en doen wat ze moeten doen. Zij vinden privé (vooral vrije tijd) belangrijk. Loyalen (LO) De loyale werknemers die hard en gestructureerd werken. Zij zijn sociaal ingesteld en vinden privé (vooral het gezin) belangrijk.


Radar 2013-1