Page 1

PROGRAMMA

ILLUSTRATIE: EMMA RINGELDING  |  PARIJSRESIDENTIE 2016


Het Vlaams-Nederlands Huis deBuren ontvangt subsidies van Nederland en Vlaanderen. De Vlaamse minister van Cultuur, de Nederlandse minister van OCW en de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken maken het mogelijk dat deBuren een rol kan spelen: - in de presentatie van schoonheid en wijsheid uit de Lage Landen; - in een permanent debat over cultuur, politiek en maatschappij; - in een reflectie over datgene wat Vlaanderen en Nederland bindt en datgene waarin accenten kunnen verschillen; - in de relatie met Europa: beter luisteren naar Europa en ervoor zorgen dat Nederland en Vlaanderen beter door Europa gehoord worden.

VLAAMS-NEDERLANDS HUIS

Leopoldstraat 6 1000 Brussel t +32 (0)2 212 19 30 f +32 (0)2 212 19 49 info@deburen.eu www.deburen.eu BE0866.011.149

deBuren geniet de steun van de Vlaamse Gemeenschap en de Nederlandse overheid.


© Kristof Vadino

Achteraf bekeken was dát de grote u ­ itdaging van 2016: de programmering in overeenstemming brengen met de financiële mogelijkheden en intussen een traject van interne vernieuwing op gang trekken. Dat laatste gebeurde intensief maar onmerkbaar voor de buitenwereld. Niettemin werden er op het vlak van personeelsbeleid en interne organisatie verdere stappen gezet om deBuren als soepel draaiend huis beter in staat te stellen om zijn opdracht te vervullen en waar nodig te actualiseren. Inmiddels werd ook de aftrap gegeven van een omvattend traject dat midden 2017 moet uitmonden in een nagelnieuwe website voor deBuren. Op 5 oktober startte bovendien bij deBuren de zogenaamde Reflectieoefening. De twee betrokken overheden houden daarbij de diverse actoren in de Vlaams-Nederlandse culturele samen­ werking tegen het licht, in een zoektocht – niet naar besparingen, maar naar een geoptimaliseerde samenwerkingsstructuur en taakverdeling. 2016 was dus op meerdere vlakken een doelgericht overgangsjaar. De stijging van het aantal activiteiten en de werkdruk van de voorbije jaren bleek financieel noch personeelsmatig houdbaar. ‘Meer doen rond minder activiteiten’ ging uit van een derde minder, wat zowel in aantal activiteiten als in aantal bezoekers ook effectief zichtbaar geworden is.

Het is het begin van een traject waarbij deBuren meer zal inzetten op online aanwezigheid, zonder de fysieke presentaties te verwaarlozen. Willen we de 23,5 miljoen Nederlandstaligen in Nederland en Vlaanderen meer en directer bereiken, dan ligt de digitale weg voor de hand. De eerste cijfers tonen alvast aan dat we daarmee procentueel meer Nederlanders dan Vlamingen bereiken. In 2016 vierden we vijf jaar schrijf­residentie in het huis Biermans-Lapôtre te Parijs. Doorheen die vijf jaar namen 86 auteurs deel. Een grondige enquête leverde een buitengewoon positieve evaluatie op die ons in staat stelde om de formule verder te professionaliseren. Op het vlak van programmatie was 2016 overigens een jaar waarin de succesreeksen geconsolideerd zijn en de eerste stappen van verdere vernieuwing al zichtbaar werden. Minister Bussemaker had het op 7 december in Rotterdam, op de jaarlijkse conferentie Cultuur in Beeld, over ‘de schoonheid als verleider en de verbeel­ ding als verbinder’. Het zou het motto kunnen zijn van de vele presentaties en debatten die deBuren in 2016 gevoerd heeft. En de dichter Derek Otte voegde er aan toe: ‘Verschil kan nooit een slot zijn, want de sleutel is interesse’. We zijn blij dat ook in het overgangsjaar 2016 die interesse kennelijk alweer aanwezig was.

Wim Vanseveren, Directeur


INHOUD ORGANISATIE___________________________________________ 6 Missie____________________________________________________________________ 6

Bestuur in 2016_____________________________________________________________ 6

Personeel in 2016___________________________________________________________ 7

DE CIJFERS_________________________________________________________________ 8 1. PROGRAMMA_______________________________________________ 8

Reguliere programmering en fysieke bezoekers____________________________________ 8

Buiten de reguliere werking__________________________________________________ 10

Online aanbod en downloads_________________________________________________ 11

2. COMMUNICATIE____________________________________________ 13 Print_____________________________________________________________________ 13 Online___________________________________________________________________ 13

Digitale strategie___________________________________________________________ 14

PROGRAMMA_____________________________________________________________ 15

4

1.

DISCIPLINES EN REEKSEN____________________________________ 15

2.

HET MAATSCHAPPELIJK DEBAT________________________________ 17

2.1 Europa______________________________________________________________ 17

2.2 Economie____________________________________________________________ 18

2.3  Diversiteit - feminisme & gender__________________________________________ 19 Inhoud


2.4 Mediakritiek__________________________________________________________ 20

2.5  Voorbij de grenzen van Europa: MO*lezingen en MO*talks_______________________ 20

2.6 Geschiedenis_________________________________________________________ 21

3.

CULTUUR IN DE LAGE LANDEN_________________________________ 22

3.1 BesteBuren___________________________________________________________ 22

3.2 Literatuur____________________________________________________________ 23

3.3 Lunchprogramma’s_____________________________________________________ 24

3.4  Film en documentaire___________________________________________________ 25

3.5 Audio_______________________________________________________________ 26

3.6 Wetenschap__________________________________________________________ 28

3.7 Filosofie_____________________________________________________________ 29

3.8  Ontmoetingen: IM______________________________________________________ 29

3.9 Tentoonstellingen______________________________________________________ 30

KRACHTLIJNEN VAN DEBUREN_________________________________________ 32

4.1  deBuren als aanjager van een internationaal project: citybooks__________________ 32

4.2  deBuren als partner in internationale projecten_______________________________ 36

4.3  deBuren als stimulator van jonge schrijvers en kunstenaars_____________________ 37

4.4  deBuren als expert, bemiddelaar & matchmaker______________________________ 40

4.5  Het geheim van deBuren: samenwerking____________________________________ 42

4.6  deBuren is ... _________________________________________________________ 43

Inhoud

5


ORGANISATIE MISSIE deBuren wil de culturele en maatschappelijke samenwerking en uitwisseling bevorderen tussen Vlaanderen en Nederland en tussen de Nederlandstaligen en de Europese partners, door te presenteren, te produceren, te inspireren en te verbinden. Waar mogelijk wil deBuren de Vlaamse en Nederlandse cultuur samen presenteren in derde landen. Deze nieuwe missie werd goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 24 juni 2016

BESTUUR IN 2016 Raad van Bestuur: - Bert Claerhout - Joop Daalmeijer - Ben de Reu, voorzitter - Saïda Sakali, penningmeester - Marietje Schaake - Paulette Smit - Johan Swinnen - Manuela Van Werde Onder toezicht van een Algemene Vergadering: - Bert Claerhout - Joop Daalmeijer - Ben de Reu, voorzitter - Annemie Neyts - Saïda Sakali, penningmeester - Marietje Schaake - Paulette Smit - Johan Swinnen - Manuela Van Werde - Bob Verburg Het bestuur vergaderde in 2016 vier keer, de Algemene Vergadering kwam één keer samen.

6

Organisatie in 2016


PERSONEEL IN 2016 Algemeen

Eind 2016 waren er bij deBuren tien vaste medewerkers in dienst. Het aantal fte’s eind 2016 was 9,2. Iedereen behalve de directeur had een contract van onbepaalde duur. Na het vertrek van communicatieverantwoordelijke Ann Venneman werden de communicatietaken voor het najaar herverdeeld onder de andere teamleden Lotte Loncin en Mathieu Buyse. Van september 2016 tot ­februari 2017 was Marianne Hommersom met zwangerschapsverlof. Haar taken voor citybooks en de Parijsresidentie werden overgenomen door Diego Anthoons.

Stages

deBuren biedt studenten graag de kans stage te lopen. In 2016 verwelkomden we maar liefst acht stagiair(e)s. Vanaf september 2015 tot februari 2016 werkte de Utrechtse studente Jonne van Galen mee als project­ medewerker van het BesteBuren-team. Diego Anthoons maakte in februari een analyse van het socialemediagebruik van deBuren en hielp mee met de voorbereiding van het jaarverslag 2015. Max Urai was stagiair bij deBuren van maart tot juni 2016. Hij maakte een blogreeks over citybooks, dacht mee na over het podcast-traject van deBuren en hielp met de administratie en selectie van de aanmeldingen voor de Parijsresidentie. In april 2016 liep Roos van Emmerik stage. Ze bereidde de overdracht van de Radioboeken naar SoundCloud voor, legde een kwalitatief dossier rond Joke van Leeuwen aan, en draaide mee in de organisatie en op de avond­ activiteiten.

In september 2016 begon Robrecht Struyf aan een VDAB-activeringsstage van 2 à 3 dagen per week, die nog doorloopt in 2017. Hij verricht vooral administratieve en communicatie-ondersteunende taken voor deBuren. Charlotte Sickler startte in november 2016 als s­tagiaire en is nog bij deBuren tot eind mei 2017. Zij werkt mee programma’s voor 2017 uit, zoals een avond rond Made in Europe, twee afleveringen van Documentaire op Donderdag en het virtual reality-programma van het Passa Porta Festival. deBuren probeert stages altijd zo waardevol mogelijk te maken voor de studenten, met het oog op nuttige werkervaring in de culturele sector. Tegelijkertijd vormen de stagiair(e)s voor deBuren een pool van talent, waaruit gepuurd kan worden indien nodig. Zo werkten Diego Anthoons en Roos van Emmerik in de zomervakantie van 2016 ook als jobstudent voor de communicatie-afdeling, en verving Diego Anthoons Marianne Hommersom tijdens haar zwangerschapsverlof.

Als onderdeel van de zomercursus voor internationale studenten Nederlands die de Taalunie elk jaar op touw zet, organiseerde deBuren een tweedaagse stage rondom citybooks. De studenten Manjari Mishra uit India en Helena Muñoz uit Spanje leerden het huis en het project kennen, vertaalden een literair fragment naar hun moeder­ taal (Hindi en Catelaans!) en zetten een minipromotiecampagne op.

Organisatie in 2016

7


DE CIJFERS 1. PROGRAMMA REGULIERE PROGRAMMERING EN FYSIEKE BEZOEKERS BEZOEKERS EN ACTIVITEITEN IN 2016 In 2016 organiseerden we 162 activiteiten, wat neerkomt op een derde minder activiteiten dan in 2015 (239). We ­organiseerden gemiddeld 3,7 activiteiten per week (een daling van 1,7 activiteiten t.o.v. 2015) en haalden in totaal 15.050 bezoekers, wat neerkomt op gemiddeld 80,7 bezoekers per activiteit.

25.000

250

20.000

200 150

10.000

100

5.000

50

0

162

15.050

15.000

2010

2011

2012

2013

AANTAL BEZOEKERS PER JAAR

2014

2015

0

2016

 

80,4

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

AANTAL INDIVIDUELE ACTIVITEITEN PER JAAR GEMIDDELD AANTAL BEZOEKERS PER ACTIVITEIT (tentoonstellingen niet meegerekend)

Nadere toelichting bij de cijfers De belangrijkste verklaring voor de teruggelopen cijfers is dat we erop aanstuurden. Uit de analyse die Wim Vanseveren als nieuwe directeur in september 2015 maakte, bleek dat het sterk gestegen activiteitenaantal van de afgelopen jaren niet langer haalbaar noch wenselijk was. Zowel financieel als qua personeelsinzet was de situatie onhoudbaar. Het Jaarplan 2016 bepaalde dan ook dat er, na een periode van sterke organische groei, moest ingezet worden op strategische groei: ‘Het komende jaar moet er bij deBuren minder geprogrammeerd worden, met meer impact. (…) Een aantal program­ ma’s wordt geschrapt, vanwege te weinig verband met de kernopdrachten van het huis. (…) Ook om financiële redenen is een beperking in het voorjaar overigens aan­gewezen. De vrijgekomen tijd wordt benut om fundamentele vragen te beantwoorden en programmatorische innovatie te bedenken.’

8

De cijfers


In de praktijk was het streefdoel een vermindering met een derde, wat in aantal activiteiten en/of bezoekers zowat het niveau van drie jaar eerder was. De doelstelling om meer te doen rond minder activiteiten werd gerealiseerd. Het zijn vooral secundaire of tertiaire activiteiten die afgestoten zijn: programma’s die (al te) weinig met de missie van deBuren te maken hebben of waar we weinig impact op hadden. Daarnaast speelden ook nog een paar andere elementen mee: - De aanslagen van 22 maart in Brussel – niet zozeer in termen van geschrapte programma’s, maar vooral merkbaar door verminderde zaal­bezetting. - Een sterk verhoogd aantal activiteiten in derde landen, met name Duitsland, vanwege de Buchmesse. Deze ­activiteiten zijn veel intensiever op het vlak van financiën en personeel. Ondanks deze stijging bleef het aantal activiteiten in Nederland procentueel op peil met 14%. Er was dus enkel in Vlaanderen een procentuele daling (zie onder). - Het beperken van de zaalbezetting op de eerste etage tot 49 personen, conform de veiligheidsvoorschriften. Inmiddels merken we dat de strategie om nog sterker in te zetten op digitale aanwezigheid vruchten afwerpt. Op dat vlak is deBuren sterker aanwezig in Nederland dan in Vlaanderen, zoals in het hoofdstuk over ons online aanbod wordt aangetoond.

GEOGRAFISCHE SPREIDING EN VOERTAAL VAN DE ACTIVITEITEN In 2016 hadden we procentueel gezien iets minder activiteiten in Vlaanderen, even veel activiteiten in Nederland en meer in het buitenland. Dit laatste hebben we voornamelijk te danken aan de Frankfurter Buchmesse en citybooks­ evenementen, waarmee we in het kader van de Buchmesse in Duitsland landden. De activiteiten van 2016 waren hoofdzakelijk Nederlandstalig, maar toch was 14% van onze activiteiten meertalig (tegenover 3% in 2015). Voor meertaligheid zorgden onder andere de citybooks-activiteiten, Armando & Co, Luister in het Duister, Vonkel (een avond rondom Afrikaanstalige literatuur), een aantal documentaires en muzikale optredens.

GEOGRAFISCHE SPREIDING

22 (14%) in Nederland 14% in 2015

12 (7%) in derde landen 2% in 2015

128 (79%) in België (Vlaanderen) 84% in 2015 37% in 2015 57 (35%) in eigen huis 47% in 2015 71 (39%) op andere locatie

VOERTAAL

Nederlands

2016

2015

124

76%

211

88%

Engels

11

7%

21

9%

Meerdere talen

22

14%

7

3%

Ander

5

3%

/

/

Totaal

162

100%

239

100% De cijfers

9


GASTEN VAN DEBUREN DEBUREN ONTVING 616 GASTEN

331 Vlamingen

226 Nederlanders 59 Internationale gasten

We haalden - 60 Vlamingen naar Nederland - 148 Nederlanders naar Vlaanderen

DE DISCIPLINES VAN DEBUREN deBuren onderscheidt een aantal grote disciplines die onderling kunnen overlappen. Doorheen deze disciplines lopen al jaren enkele rode draden: deBuren blijft focus houden op Europa, de stad en op jonge makers. Ook samenwerking en coproductie zijn sleutels tot succes. We maken graag programma’s in grotere kaders van bijvoorbeeld festivals, ­herdenkingsjaren en mediaevenementen. Zo organiseerde deBuren in 2016 bijvoorbeeld activiteiten in het kader van de Frankfurter Buchmesse, 100 jaar Toon Hermans en het Feestjaar Jeroen Bosch 500.

LITERATUUR

39

SAMENLEVING

32

FILM & DOCU

17

MUZIEK

14

FILOSOFIE

13

GESCHIEDENIS

8

PODIUM

8

AUDIO

7

TENTOONSTELLINGEN EN FOTOGRAFIE

7

MEDIA

6

KUNST EN CULTUURBELEID

5

WETENSCHAP

4

ONTMOETINGEN (IM)

2

TOTAAL AANTAL ACTIVITEITEN

162

BUITEN DE REGULIERE WERKING ZAALVERHUUR IN DE LEOPOLDSTRAAT: 9 Extra activiteiten, opgezet door externe organisaties, gebruikmakend van de zalen op de eerste en de gelijkvloerse verdieping, de technische infrastructuur en met logistieke ondersteuning van deBuren. 10

De cijfers


ONLINE AANBOD EN DOWNLOADS LUISTEREN In cijfers

716 6521 > 900.000 24 115 4 > 6.000.000

podcasts beschikbaar op SoundCloud eind 2016 plays op SoundCloud (zie onder) downloads van op de website en iTunes samen sinds 2006 citybookssteden eind 2016

SoundCloud We willen met deBuren een inspanning doen om ons audiomateriaal kwalitatiever en kwantitatiever aan te bieden op verschillende online kanalen. Naast ons iTunes-kanaal (dat we in 2017 gaan updaten) hebben we in 2016 tijd geïnvesteerd in het uploaden van de Radioboeken en citybooks op SoundCloud. Nu er een mooie selectie audiomateriaal te vinden is, willen we ons SoundCloud-kanaal op meerdere plekken in de kijker plaatsen. Toch zijn de cijfers nu reeds positief. Er worden maandelijks 543 plays genoteerd en 6521 plays in totaal in 2016 (tegenover 5248 in 2015).

geschreven citybooks nieuwe citybookssteden opgestart luisterverhalen gedownload sinds 2006 (Radioboeken en citybooks samen)

iTunes Wanneer je met een Nederlandse iPhone de standaard podcastspeler opent en daar zoekt in de categorie ­‘government en organisations’, staan we op een indrukwekkende derde plaats van meest beluisterde kanalen.

6521

+ 124% IN VGL 2015

TOTAAL AANTAL PLAYS

Op SoundCloud worden de podcasts van deBuren meer beluisterd in Nederland dan in België, en verder doen de Engelstalige en Spaanstalige citybooks en Radioboeken het goed in respectievelijk de Verenigde Staten en Mexico. Aantal plays in 2016

1774

Door Nederlanders

1588

Door Belgen

855

VS

286

Mexico

De cijfers

11


KIJKEN In 2016 werd besloten om Vimeo niet langer actief te gebruiken en over te schakelen op het populairdere YouTube, ook vanwege de gemakkelijkere deelbaarheid van de video’s. In de zomer van 2016 werden de honderd beste video’s van deBuren overgezet op YouTube. Deze zorgden meteen voor een groter bereik van ons YouTube-kanaal. De totale kijktijd in 2016 bedroeg 22.041 minuten (tegenover 4560 in 2015). 57% van die kijktijd kwam van Nederlanders, 32% van Belgen. Ook het totaal aantal weergaven steeg exponentieel: in totaal werden de YouTube-filmpjes van deBuren 8118 keer bekeken (tegenover 1889) in 2015. YOUTUBE

144

filmpjes op YouTube eind 2016

100

‘beste’ video’s overgezet van Vimeo

8118 22.041

totale kijktijd in minuten in 2016

22.041

Kijktijd (in minuten)

+ 483%, BIJNA x 5

57%

Door Nederlanders

32%

Door Belgen

8118

+ 429%

12

weergaven in 2016

De cijfers

Weergaven

De best bekeken video op ons YouTube-kanaal is ‘Sportlegendes: Johan Boskamp en Maurice Martens’ met 1279 views in 2016. Andere succesvideo’s zijn: een stuk uit ‘In Memoriam’ met Brigitte Kaandorp, de livestream van het economisch debat rond Degrowth en de mini-reportage over het bezoek van Sven Gatz aan onze schrijfresidentie in Parijs. Het fotoarchief van deBuren is te vinden op Flickr. Dit platform promoten we niet actief.


2. COMMUNICATIE

D NIEUWSGIERIGE MENSEN

PRINT

ONLINE

In 2016 publiceerden we twee programmaboekjes. Oplage: 13.000 (voorjaar 2016) en 11.400 (najaar 2016). 800 exemplaren waren voor abonnees in Nederland, 3600 exemplaren voor abonnees in België. Daarnaast verspreidden we de programmaboekjes in Vlaanderen en Nederland bij partners en belangrijke culturele locaties.

In 2016 werkten we aan een verbreding en vernieuwing van onze communicatie. We bouwden onze online relatie met het publiek verder uit via de nieuwsbrief, de website en via sociale media. deBuren maakt nu ook gebruik van SoundCloud om eenvoudiger podcasts en audiocaptaties van activiteiten te delen en is te vinden op Instagram, waar er naast podiummomenten ook af en toe een glimp achter de schermen getoond wordt.

JANUARI JUNI 2016

ds Huis voor debat en reflectie over ek en samenleving. Schrijvers, politici, aan er in gesprek met elkaar en met rs, durvers en doeners creëert deBuren

VLAAMS-NEDERLANDS HUIS

VOOR CULTUUR EN DEBAT

- 21.609

154.329

debatten en ontmoetingen dit najaar politiek en maatschappij, over kunst en rs uit binnen- en buitenland ook enkele

HERBELEEF

-27.966

an informatie. U vindt er het programma even via podcast, video, foto. Schrijf in rief en blijf op de hoogte! PROGRAMMA | JANUARI - JUNI 2016

110.377

vele talen van gevestigde schrijvers en .citybooks.eu en www.radioboeken.eu

E LAGE LANDEN VIEREN FEEST

V.U. Dorian van der Brempt, deBuren, Leopoldstraat 6, 1000 Brussel

n Vlaamse en Nederlandse artiesten ari sluiten we het BesteBuren-feestjaar efdesweekend in Antwerpen. uren.eu

van de bezoeken vanuit België

23%

van de bezoeken vanuit Nederland

9856

illustratie en animatie © Tjarko van der Pol/SaltyStock

NIEUWSGIERIGE MENSEN

Huis voor debat en reflectie over cultuur, nleving. Schrijvers, politici, journalisten en met elkaar en met wakkere burgers. Voor eëert deBuren volop kansen.

etingen dit najaar stellen we ons hardop ij, over kunst en cultuur en suggereren nd ook enkele antwoorden.

HERBELEEF

+ 923

n informatie. U vindt er het programma en via podcast, video, foto. Schrijf in voor volg ons via de sociale media!

ANSEN

+ 309

3080

deBuren

V.U. Dorian van der Brempt, deBuren, Leopoldstraat 6, 1000 Brussel

ntvolle jonge makers. De illustratie op het andse illustratrice en striptekenaar Emma an de deelnemers van de schrijfresidentie aar werk en dat van de 17 andere jonge

6 - 1000 Brussel 30 - info@deburen.eu deburen.eu

4948

PROGRAMMA | SEPTEMBER - DECEMBER 2016

vele talen van gevestigde schrijvers en citybooks.eu en www.radioboeken.eu

abonnees van de digitale nieuwsbrief (-243 t.o.v. 2015) Na het invoeren van de nieuwe web­ sitemodule (MailChimp) werden verouderde adressen verwijderd en ­ werd de nieuwsbrief verder ontwikkeld volgens de meest recente bevindingen in het veld. De openingsrate steeg hierdoor sterk: van 22% naar 35%.

deBuren

6 - 1000 Brussel 30 - info@deburen.eu deburen.eu

unieke bezoekers (IP-adres) (-27.966 t.o.v. 2015)

70%

- 243 *

bezoekers van de website (12.861 bezoekers per maand). (-21.609 t.o.v. 2015)

Facebookvolgers (+923 t.o.v. 2015),

Twittervolgers (+ 309 t.o.v. 2015)

Deze cijfers bevestigen het aanvoelen dat de website dringend aan grondige vernieuwing toe is, met veel meer mogelijkheden van dynamiek en interactiviteit. Tegen de aanvang van het nieuwe seizoen in september 17 zal de nieuwe website een feit zijn. ILLUSTRATIE: EMMA RINGELDING | PARIJSRESIDENTIE 2016

De cijfers

13


DIGITALE STRATEGIE deBuren wil inspelen op de digitale uitdagingen van de toekomst. Hoe kunnen we onze positie v­ erstevigen in een omgeving die steeds digitaler wordt? Hoe stemmen we onze communicatiekanalen daarop af? In 2015 verscherpte ons bewustzijn dat onze huidige digitale tools en technologieën verouderd zijn en zochten we naar goede voorbeelden en partners om ons in een vernieuwingstraject te begeleiden. In 2016 zetten we de eerste stap in deze digitale transformatie, en bouwden we een solide digitale strategie uit. Daarvoor schakelden we de hulp in van adviesbureau Duval Union, specialisten op het gebied van digitalisering.

EXPERIMENTEREN MET NIEUWE DIGITALE INHOUD, VORMEN EN PRODUCTEN In de toekomst zullen we nog sterker inzetten op de digitale afgeleiden van ons programma. Dat houdt in dat activiteiten vooraf en achteraf vertaald worden naar podcasts, teksten, video’s, enzovoort. Het beter uitspelen van de digitale producten die we nu al hebben (podcasts, video’s, citybooks, blogs, …) is daarbij belangrijk, maar we breiden ons arsenaal ook uit. De mogelijkheden zijn divers: een interview met sprekers (aankondigend of ­concluderend), een audio- of filmopname van de ­activiteit, een scherpe analyse van de avond, een blik achter de schermen, chatsessies, Skype-interviews, ­ literaire blogberichten, opinies, enzovoort. Deze zelf geproduceerde inhoud komt centraal te staan. Met deze omslag spelen we een van onze voornaamste sterktes uit (deBuren als kwaliteitslabel) en geven we onze activiteiten meer gewicht. Niet alleen op de avond zelf, ook achteraf zal een programma van betekenis kunnen zijn. We mikken daarnaast op een grotere zichtbaarheid van onze activiteiten, zodat we ook in Nederland aan ­relevantie winnen.

14

De cijfers

EEN NIEUWE WEBSITE In juli contacteerden we drie Nederlandse en twee Belgische webbouwers met veel ervaring in de c­ ulturele sector. We gaven hen de opdracht om een offerte en projectplan voor te stellen bij deBuren, op basis van een lastenboek dat we samen met Duval Union o­ pstelden. Vruchtvlees, een bedrijf uit Den Haag, kwam naar voren als de meest geschikte partner om antwoorden te zoeken op onze vragen en noden. Een nieuwe huisstijl ontwikkelen maakt deel uit van het traject. Nog voor het nieuwe culturele seizoen van start gaat in september 2017 wordt de nieuwe website gelanceerd.

NIEUWSBRIEF EN MAILINGS Behalve de website werd nog een belangrijk communicatiekanaal vernieuwd. We stapten in september 2016 over naar een nieuwe mailprovider (MailChimp), die veel meer gebruikersgegevens bijhoudt en ons toelaat om testen uit te voeren en nauwkeurige analyses te maken. Bij het overzetten van de contactgegevens van de nieuws­ briefabonnees werden 483 verouderde adressen ­verwijderd. De openingsrate steeg flink van 22% naar 35%. We timmeren daarnaast ook aan een CRM-systeem dat de interne werking zal vergemakkelijken en het mogelijk maakt om onze relatie met het publiek te intensiveren, door bijvoorbeeld uitnodigingen gerichter te versturen.


PROGRAMMA 1. DISCIPLINES EN REEKSEN deBuren structureert zijn werking in programma­ reeksen, vaak in samenwerking met vaste partners. Reeksen zijn interessant omdat ze herkenbaarheid genereren en omdat we zo in een meerjarig kader kunnen werken. Onze vaste reeksen nemen een belangrijke maar geen exclusieve plaats in: we blijven culturele opportunisten in de beste zin van het woord en organiseren verschillende losstaande programma’s als er zich een mooie kans voordoet.

LITERATUUR

39

SAMENLEVING

32

FILM & DOCU

17

MUZIEK

14

FILOSOFIE

13

GESCHIEDENIS

8

PODIUM

8

AUDIO TENTOONSTELLINGEN EN FOTOGRAFIE MEDIA

7

KUNST EN CULTUURBELEID

5

WETENSCHAP

4

ONTMOETINGEN (IM)

2

7 6

LITERATUUR

citybooks Spilproject van ons Europese cultuurprogramma: meer dan honderd stadsportretten in woord en beeld. Gratis te beluisteren en te lezen in vele talen op www.citybooks.eu. Mais oui, Paris! Podiummomenten bij deBuren en de Brakke Grond, gekoppeld aan de jaarlijkse schrijversresidentie voor jonge schrijvers in Parijs. Verse Taal In het kader van Talent op Tilt presenteren jonge ­schrijvers zich in Tilburg en Brussel met een nieuwe tekst aan de hand van een vooraf vastgelegd onderwerp.

SAMENLEVING

Hieronder vallen alle activiteiten die de politieke, economische, sociale en religieuze tendensen in de samen­ leving aan bod brengen. We clusteren ze onder reeksen als: Thinking Europe We gaan op zoek naar verdieping én verbreding van het debat over Europa en komen regelmatig met nieuwe stemmen en verrassende invalshoeken i.s.m. diverse partners. It’s the economy, Stupid! Hier staat telkens een prikkelende stelling op economisch gebied centraal. Vaste moderator is Piet Depuydt (De Tijd). Time to Talk deBuren is lid van een netwerk van Europese debat­centra. De debatten in de diverse Europese huizen worden gefilmd en kunnen via een livestream van de partners gevolgd worden. Speech Battle Do’s en don’ts van het speechschrijven door middel van een speechschrijfwedstrijd. Een acteur brengt de beste in­ zendingen live op het podium, een jury van professionele speechschrijvers becommentarieert, en het publiek kiest de beste speech. MO*Lezingen Samen met mondiaal magazine MO* nodigen we vier keer per jaar i.s.m. verschillende partners internationale gerenommeerde sprekers uit rond prangende mondiale thema’s. MO*talks @deBuren Podiumversie van het driemaandelijkse MO*magazine bij deBuren. Uitgebreide verslagen met foto’s en video’s zijn te bekijken op MO.be. Who’s afraid of the F-word? In samenwerking met Furia organiseren we lezingen, debatten en avonden met getuigenissen over onder­ werpen met een feministische inslag.

Programma

15


FILM EN DOCUMENTAIRE

MUZIEK

Documentaire op Donderdag In deze reeks presenteren deBuren en MuntPunt elke maand een bijzondere documentaire. Elke vertoning wordt gekoppeld aan een introductie, een lezing of (na)gesprek met interessante sprekers uit Nederland en Vlaanderen.

deBuren hebben Oren Verrassende, intieme lunchconcerten op donderdag­ middag.

Cook & Look Gastronomische reeks waarbij we in eigen huis VlaamsNederlandse documentaires, lezingen en toneelstukken aanbieden, telkens met een aangepaste lunch. Maandelijks op vrijdag.

Online vindt men reportages van Radio deBuren; er zijn publieksactiviteiten van Luister in het Duister en een wedstrijd voor de beste radiodocumentaire of hoorspel: Korte Golf.

GESCHIEDENIS

Mediacafés In deze meerjarige reeks denken Fonds Pascal Decroos, VVOJ en deBuren na over de veranderende rol van de media in roerige tijden en over hete hangijzers in de journalistiek (i.s.m. Zebrastraat, Pakhuis De Zwijger en One World).

Een gemiste kans? Heel 2015 trok deBuren de Lage Landen door met de vraag: wat als Nederland en België in 1830 samen waren gebleven? In 2016 rondden we deze reeks af met twee grote slotmomenten in Vlaanderen en Nederland. Op de thee bij Willem Van 15 oktober 2015 tot en met 28 maart 2016 werd Willem I gevierd in het STAM met de expo ‘Het verloren koninkrijk. Willem I en België’ en daaraan koppelde deBuren i.s.m. STAM een zesdelige lezingenreeks op de middag. Grote Woorden In de tiendelige reeks Grote Woorden, die nog tot 2018 loopt, geeft hoogleraar Geert Buelens op steeds wisselende locaties minicolleges over de Eerste Wereldoorlog en spreekt hij met internationaal gerenommeerde gasten, afgewisseld door muziek en poëzie uit die tijd.

FILOSOFIE

Filosofische lezingencycli Dat is wat filosofiehuis Het zoekend hert en deBuren al enkele jaren samen opzetten in Berchem. In 2016 startte de negendelige reeks Kritische denkers tegen onrecht, die de topdenkers van de vermaarde Frankfurter Schule belicht.

16

Programma

AUDIO

MEDIA

WETENSCHAP

Grijze Cellen Meerjarige reeks van Eos, FWO Vlaanderen en deBuren waarin we wetenschappelijke thema’s met een grote maatschappelijke dimensie in de kijker zetten. i.s.m. Handelsbeurs Concertzaal (Gent), STUK (Leuven) en KU Leuven.

ONTMOETING

IM In Memoriam is een reeks gesproken biografieën op zondagmiddag in Vrijstaat O. (Oostende) waarin Anna Luyten polst bij een centrale gast hoe hij of zij na de dood herdacht wil worden.


2. HET MAATSCHAPPELIJK DEBAT 2016 was opnieuw een veelbewogen jaar. De schokkende aanslagen in Brussel zetten het maatschappelijk debat over integratie, islam en immigratie verder op scherp, de EU slaagde er niet in de vluchtelingencrisis op te lossen en het Verenigd Koninkrijk besloot per referendum tot een Brexit. In een jaar waarin de tegenstellingen steeds groter leken te worden, kozen we er bij deBuren voor om niet altijd de meest uitgesproken tegenpolen op een podium tegenover elkaar te zetten, maar om het actuele debat op een inhoudelijke, ­genuanceerde en informatieve manier te voeren.

2.1 EUROPA STAD EN STEDELIJKHEID: FOCUS OP BRUSSEL Europa speelde ook in 2016 een belangrijke rol in het programma van deBuren, en dit op verschillende vlakken: soms ging het over cultuur, soms over politiek of het ­stedelijk sociaal weefsel. Daarbij focusten we regelmatig op de Europese hoofdstad Brussel. In samenwerking met het literaire tijdschrift Terras en De Brakke Grond organiseerden we op respectievelijk 19 januari en 19 februari bij deBuren en in de Brakke Grond een veelzijdige avond rond een speciaal themanummer over Brussel als hoofdstad van België, Vlaanderen en Europa. Diverse Vlaamse en Nederlandse schrijvers en dichters waren te gast om via stadsverhalen, reportages, kunst en poëzie de grootstad tegen het licht te houden. In het kader van Europe by People werd in het weekend van 29-30 mei in het Amsterdamse Pakhuis de Zwijger een ‘City Makers Summit’ gehouden over de European Urban Agenda, die op 31 mei werd ondertekend in het zogenaamde ‘Pact van Amsterdam’. Op zondag 30 mei kwam een groot aantal gasten uit steden uit heel Europa samen in Pakhuis de Zwijger voor debatten, ontmoetingen, lezingen en workshops waarin bottom-up initiatieven in de stad centraal stonden. deBuren werkte mee aan deze conferentie en nodigde een drietal interessante initiatieven uit Molenbeek uit om hun projecten te presenteren. Een internationaal gezelschap hoorde hoe de inwoners zelf sociale omstandigheden verbeteren in het veelgeplaagde Brusselse stadsdeel.

doel om alle kennis samen te brengen en het debat naar een niveau hoger te tillen. Als bijdrage nodigde deBuren enkele Nederlandse deskundigen uit om te vertellen over het voetgangersbeleid in hun gemeente. Onder anderen de aanwezige Brusselse burgemeester Yvan Mayeur luisterde naar een uiteenzetting over de Utrechtse voetgangerszone.

BREXIT EN EUROPESE DEMOCRATIE Bij deBuren hebben we in het verleden al vaak aandacht besteed aan de staat van ons democratische systeem. Onderwerpen als de opkomst van het populisme, de ‘diplomademocratie’, de zwevende kiezer en het democratisch tekort in Europa kwamen aan bod. In 2016 stond de toestand van ons democratische stelsel opnieuw vaak ter discussie, en ook Europe by People, het cultuurprogramma van het Nederlandse EU-voorzitterschap, stond hierbij stil. In het kader van Europe by People vond in het Brusselse kunstencentrum BOZAR de tentoonstelling Imagine Europe plaats, en in de marge daarvan organiseerden deBuren en BOZAR de debatavond ‘Designing democracy: avant-garde in de politiek’. Een aantal prominente sprekers, waaronder Yves Leterme en Alexander de Croo, ging in op de toekomst van de democratie in Europa en daarbuiten. Als huis van actueel Europees debat kon deBuren natuurlijk de Brexit niet onbesproken laten. Samen met onze Londense partner The Institute of Ideas organiseerden we in Brussel de (Engelstalige) debatavond ‘Brexit: overwinning voor de democratie?’ Het werd een discussie op het scherpst van de snede tussen sprekers met zeer verschillende meningen. Een internationaal publiek hoorde Eurokritisch denker René Cuperus (Wiardi Beckmanstichting, de Volkskrant), jurist René Chamon (Universiteit Gent), journalist Simon Nixon (Europees hoofdcommentator Wall Street Journal) en de jonge Brexiteer Ella Whelan de degens kruisen over deze kwestie die Europa de komende jaren nog zal bezighouden.

Geen project in Brussel dat de laatste jaren het debat zo verhitte als de aanleg van de voetgangerszone. Op 22 oktober organiseerde de Brusselse stadsbeweging BRAL onder de titel ‘Let’s talk about the piétonnier!’ een debat- en studiedag in de Beursschouwburg met als Programma

17


TIME TO TALK & EUROPE FOR CITIZENS deBuren is lid van Time to Talk, een netwerk van Europese debatcentra dat samenwerkt met Eurozine voor de verspreiding van videoverslagen van debatten over Europese thema’s. Time to Talk haalde een Europese subsidie binnen van het project Europe for Citizens (E4C) om een grote debatreeks te organiseren. Ook deBuren nam hieraan deel en organiseerde in dit kader twee debatavonden die werden gefilmd, Engels ondertiteld en internationaal verspreid. Beide debatavonden hadden een sociaal-economische invalshoek. Het eerste debat ging over een heet hangijzer binnen de economie: degrowth. Voorstanders van degrowth pleiten tegen economische groei: minder produceren en consumeren en dat alles zo dicht mogelijk bij huis. Critici noemen degrowth onrealistisch of zeggen dat milieubescherming en groei wél samen kunnen gaan. Economieprofessor Brent Bleys (UGent) gaf een lezing, waarna hij in debat ging met Belfius Bank-hoofdeconoom Geert Gielens en politiek filosoof Marius de Geus (Universiteit Leiden). De tweede debatavond ging over de regelmatig terugkerende vraag of ‘Sociaal Europa’ een illusie of een noodzaak is, en was een samenwerking met denktank Poliargus, een van onze vaste partners. Anton Hemerijck (hoog­ leraar VU Amsterdam) en Frank Vandenbroucke (o.a. hoogleraar KU Leuven en oud-sp.a-politicus) zijn twee van de meest prominente stemmen in het debat over sociaal Europa in de Lage Landen en debatteerden met twee politiek actieve jongeren, Siman Abdi (Internationaal Secretaris van de Jonge Socialisten in de PvdA) en Tom Vrijens (jongerenvoorzitter van de European Trade Union Confederation ETUC), over thema’s als de crisis, jongerenwerkloosheid en de groeiende kloof tussen hoog en laag opgeleiden.

18

Programma

2.2 ECONOMIE IT’S THE ECONOMY, STUPID! deBuren had ook dit jaar aandacht voor actuele econo­ mische thema’s, vaak in onze vaste economiereeks ‘It´s the economy, stupid!´. Onze economie kan natuurlijk niet los worden gezien van de Europese samenwerking en veel van de besproken onderwerpen zouden ook onder onze Europese programmering geschaard kunnen worden. In 2016 publiceerde Marc De Vos (directeur Itinera Instituut) het boek Ongelijk maar fair, waarin hij betoogt dat (economische) ongelijkheid die is gebaseerd op verdienste en succes de hele samenleving ten goede komt. Paul de Beer (hoogleraar Arbeidsverhoudingen UvA) waarschuwt in zijn nieuwe boek Meritocratie - Op weg naar een nieuwe klassensamenleving juist voor de toe­nemende ongelijkheid die het gevolg is van de alles­bepalende invloed van het opleidingsniveau van ouders op de toekomstperspectieven van hun ­ kinderen. De twee academici gingen bij deBuren in debat. Hoogopgeleiden hebben op de hedendaagse arbeidsmarkt betere kansen, en lopen dan ook nog eens minder gevaar door de opkomst van robotisering en informatisering. Zijn die gevolgen echt zo groot, of valt dat uiteindelijk wel mee? Hoe is de situatie in Vlaanderen en Nederland? Daar ging het onder meer over in het debat over ­robotisering en digitalisering dat deBuren op 1 december organiseerde met denktank Poliargus. Het gebeurt niet vaak dat we een link kunnen leggen tussen kunst en een economisch debat, maar op 9 september kregen we die kans. Naar aanleiding van de tentoonstelling Show us the money in het Fotomuseum Antwerpen (FOMU) organiseerden we samen met het museum een debat op locatie. Een deel van de tentoon­ stelling had de Londense City als onderwerp, en in aan­ sluiting daarop gingen Koen Schoors (hoogleraar Economie UGent), Joost Mulder (Finance Watch, Head of Public Affairs) en Michel Vermaerke (CEO Febelfin) in debat o.l.v. onze vaste moderator economie Piet Depuydt (De Tijd). Hoe staat het er nu voor in de City? Is er genoeg gebeurd om herhaling te voorkomen? En is de financiële sector in Nederland en België nu smetvrij?


2.3 DIVERSITEIT - FEMINISME & GENDER Naast de documentaires over maatschappelijke k­ westies in de reeks Documentaire op Donderdag, programmeerde deBuren in 2016 verschillende avonden in samenwerking met Furia onder de noemer Who´s afraid of the F-word? In september experimenteerden we met een succesvolle avond vol getuigenissen over diverse vormen van ouderschap onder leiding van journalist Catherine Ongenae, met Saskia De Coster, Jens van Tricht, Gerda Havertong, Inke Hutse, Naziha Aouled en Abdalla Teia Juma Hammad en Sofie Withaeckx. In oktober organiseerden we een avond over kinderloosheid, met een vertoning van de documentaire De OK-vrouw en een bloemlezing van ingezonden getuigenissen over en reflecties op de vaak gestelde en veelal pijnlijke vraag: waarom heb jij geen kinderen? De realisatie van de tentoonstelling Marokkaanse Moeders in Recyclart in Brussel in april werd mede mogelijk gemaakt door deBuren. De Nederlandse documentairemakers Marjolein Busstra en Rebekka van Hartskamp maakten een tentoonstelling waarin ze vanuit het perspectief van Marokkaanse moeders het stigma­tiserende beeld rond Marokkaanse jongens in vraag stellen. De expositie toonde enerzijds fotoportretten van de jongens die hun gezichten verbergen om anoniem te blijven, anderzijds de moeders die op film hun verhaal vertellen en uit de schaduw stappen.

© Shamisa Debroey

Tot slot organiseerde deBuren dit jaar met Furia tijdens de nationale vrouwendag op 11 november een succesvol slotprogramma. Voor dit slotmoment nodigden we een diverse groep sprekers uit om een korte reactie te brengen op de vraag: waarom ben jij een feminist? Een avond vol speeches, gesproken columns en getuigenissen van genderspecialist Anaïs Van Ertevelde, schrijver Heleen Debruyne, change agent Kirsten van den Hul, emancipator Jens van Tricht, theatermaker Jessa Wildemeersch, performer Sarah Vandeursen (Kenji Minogue) en hoogleraar gynaecologie en Groen-politicus Petra De Sutter. Illustrator Shamisa Debroey voorzag dit slotmoment van visueel commentaar.

Programma

19


2.4 MEDIAKRITIEK De reeks Mediacafé, met VVOJ, Fonds Pascal Decroos en deBuren als initiatiefnemers, is een vaste waarde geworden in het programma van deBuren. Ondertussen breidde de samenwerking uit met locatiepartners Zebrastraat (Gent) en Pakhuis de Zwijger (Amsterdam) en OneWorld als inhoudelijke partner bij de mediacafés in Amsterdam. Het blijft onze doelstelling de banden die in 2016 werden gesmeed met docenten en coördinatoren van de journalistieke opleidingen in Nederland en Vlaanderen verder te versterken in 2017. Mediacafé blijft namelijk een geknipt ontmoeting- en netwerkmoment voor ervaren rotten en jonge, leergierige journalisten. In 2016 kwamen alle partners bij deBuren samen om de samenwerking te bespreken en de doelstellingen helderder te formuleren: Mediacafé. Debatten over ontwikkelingen en thema’s in de journalistiek die actueel, relevant of prangend zijn; kortom, daar waar het schuurt. Niet om tot een ­lethargisch ‘het gaat niet goed’ te komen, maar om te inspireren en ideeën aan te reiken over hoe het wel kan. Dat is: aan de hand van casussen en good practices op zoek gaan naar mogelijke antwoorden, ook door over de Vlaams-Nederlandse grens te kijken. In 2016 namen 705 mensen deel aan de zes mediacafés die in Gent (4) en Amsterdam (2) plaatsvonden. THEMA’S De rol van de media in tijden van crisis (in Gent en Amsterdam) Cartoons: vrije meningsuiting vs. discriminatie (on)partijdigheid bij heikele topics Feminisme: de m/v in de media Nieuw Feminisme (Amsterdam)

2.5 VOORBIJ DE GRENZEN VAN EUROPA: MO*LEZINGEN EN MO*TALKS MO*LEZINGEN MO*lezingen zijn publiekslezingen waarin prangende mondiale thema’s behandeld worden door inter­nationaal gerenommeerde sprekers. Deze lezingenreeks is een ­initiatief van MO* en deBuren in samenwerking met partners op locatie. Met de MO*lezingen willen de ­initiatiefnemers het debat over internationale thema’s in Vlaanderen naar een hoger niveau tillen. En dat lijkt aardig te lukken. Sinds de start in 2009 kwamen al veel mensen luisteren naar de lezingen en kreeg de reeks heel wat weerklank in andere media. Ook op het afgelopen jaar mogen we tevreden terugblikken. In april organiseerde MO* bij deBuren in samenwerking met een aantal (nood)hulporganisaties een MO*lezing over noodhulp (‘Alles moet beter, ook onze noodhulp’) met experts Linda Polman en François Grünewald. In december organiseerde MO* in samenwerking met deBuren een MO*lezing met de gerenommeerde ­religiewetenschapper Karen Armstrong in De Roma in Borgerhout. Thema van de avond: religie, geweld en de rol van vrouwen. Zevenhonderd mensen kwamen luisteren.

MO*TALKS MO*talks @ deBuren is de uitdagende podiumversie van het driemaandelijkse MO*magazine. Elk seizoen verschijnt er een MO*magazine rond één centraal thema (oplage 100.000). Met de MO*talks willen we het gesprek over dat thema ook live voeren. Daartoe wordt een drietal experts uitgenodigd om elk één uitdagende stelling rond een deelthema uit te werken. De inleiders gaan daarna in gesprek met elkaar en met het publiek over andere aspecten van het thema die in het magazine aan bod komen. MO*talks is dus letterlijk te nemen: het magazine spreekt en gaat in gesprek, omdat de interactie met een levend publiek nodig is om een kwalitatief blad scherp te houden. In de lente ging MO*talks over de groeiende macht van China in de wereld (‘De wereld wordt Chinees’), in de zomer over zwartwerk en de informele economie, in de herfst vroegen de sprekers zich tijdens de MO*talk af ‘Van wie is de stad?’ en de wintereditie had de uitdagende titel ‘Het einde van de liberale wereldorde?’ In totaal kwamen 380 mensen naar de MO*talks.

20

Programma


2.6 GESCHIEDENIS Geen maatschappelijk debat zonder historisch perspectief. Daarom komt geschiedenis geregeld om de hoek kijken in het programma van deBuren. Begin 2016 sloten we de reeks Een gemiste kans? af met twee slotfeesten in de Brakke Grond en bij deBuren. De reeks Een gemiste kans? was een grootschalige historische oefening waarvoor deBuren naar tien steden in Vlaanderen en Nederland trok. Telkens stond daarbij de vraag centraal: wat als Nederland en België samen waren gebleven? In elke stad lieten we een schrijver en de burgemeester aan het woord over de vraag welke rol en functie de gaststad zou hebben vervuld in dat land van bijna dertig miljoen. Op de twee slotavonden werd de balans opgemaakt door steeds duo’s te laten debatteren over de relevante historische vragen die we gedurende 2015 tegenkwamen. Was de Eerste Wereldoorlog te voor­ komen geweest? Zou Brabant of Holland economisch en cultureel dominant zijn geweest? En vinden we het eigenlijk een gemiste kans dat er twee overzijden zijn ontstaan, voorgoed gescheiden van elkaar? Het publiek mocht ook over deze stellingen stemmen, wat leidde tot de verrassende constatering dat men in Amsterdam de scheiding meer betreurde dan in Brussel.

middag: Op de thee bij Willem. In het najaar 2015 met Jeroen Koch, in het voorjaar 2016 met Nicolai Bijleveld, Stijn Van de Perre, Rik Vosters, Marnix Beyen, Jeroen Van Zanten, Johan Op de Beeck en Gita Deneckere. 470 mensen woonden deze lezingenreeks bij. In 2015 won Alexander Münninghoff de Libris Geschiedenisprijs voor zijn schitterende familiekroniek De stamhouder. In dat boek beschrijft hij de buitenissige geschiedenis van drie generaties van zijn ­ eigen familie tegen de achtergrond van een door oorlog verscheurd Europees continent. Dat hij een geboren ­verhalenverteller is, bewees Münninghoff weer eens op het podium van de Nederlandse ambassade in Brussel. Op uitnodiging van deBuren en de ambassade sprak hij daar over zijn bekroonde boek, waarna hij in gesprek ging met Marc Reynebeau (De Standaard).

De vraag ‘wat als?’ stond ook centraal bij een andere geschiedenisavond van deBuren. deBuren besteedt tussen 2014 en 2018 veel aandacht aan de Eerste Wereldoorlog met diverse reeksen en programma’s, en in de ambitieuze ‘what-if ’-geschiedschrijving Het proces tegen Wilhelm II kreeg de keizer alsnog het proces waaraan hij bijna honderd jaar geleden ontsnapte. Zoals bekend vluchtte een van de grootste boosdoeners van de Grote Oorlog - de Duitse keizer Wilhelm II - met wagonladingen vol schatten naar Nederland, waarna hij rustig van zijn oude dag kon genieten op kasteel Huis Doorn. Omdat Nederland weigerde hem uit te leveren, hebben de geallieerden hem nooit kunnen berechten. Een topteam van juristen en historici formuleerde aanklacht, pleidooi en vonnis. Enkelen van hen brachten de rechtszaak tegen keizer Wilhelm II op 3 maart in verkorte vorm op het podium van deBuren en gingen daarna in discussie o.l.v. Marc Reynebeau, historicus en redacteur van De Standaard. Van 15 oktober 2015 tot en met 28 maart 2016 werd Willem I gevierd in het STAM met de expo Het ­verloren koninkrijk. Willem I en België en daaraan koppelde deBuren i.s.m. STAM een zesdelige lezingenreeks op de

Programma

21


3. CULTUUR IN DE LAGE LANDEN 3.1 BESTEBUREN Van 8 februari 2015 tot 14 februari 2016 zetten we met BesteBuren een jaar lang de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking in de bloemetjes. Samen met DutchCulture was deBuren coördinator van een ­matchingfonds dat aanleiding gaf tot een selectie van ruim honderd samenwerkingsprojecten van grote diversiteit.

’s avonds kleurde de programmatie van deSingel VlaamsNederlands, met BOG., Ivo van Hove en het Rotterdams Filharmonisch Orkest & Collegium Vocale Gent. Bovendien presenteerden we datzelfde weekend ook citybooks Antwerpen, met Michael Bijnens, Rebekka de Wit, Ghayath Almadoun, Frederik Willem Daem en fotograaf Garry Loughlin.

Op Valentijnsdag 2016 culmineerde het feestjaar in een groots opgezet slotfeest in deSingel. Daarin kwamen aan bod: een toonmoment van BesteBuren-projecten – met onder andere Lucky Fonz III, Julie Cafmeyer en Sarah Moeremans - Vlaamse en Nederlandse hoogwaardigheidsbekleders die hun visie deelden op samenwerking met de dichtste buren vandaag en in de toekomst, én een gloednieuw BesteBuren-volkslied gecomponeerd en gebracht door Brigitte Kaandorp, koningin van het Nederlandse cabaret. ’s Nachts namen d e t h e a t e r m a k e r en een keur aan (piep)jonge theatermakers het roer over voor felgekleurd en wel­ gesmaakt feestgedruis. Het hele weekend lang konden Nederlanders gratis naar alle musea in Antwerpen, en

Na afloop bleek men het er in brede kringen over eens dat het BesteBuren-aanbod, met zijn bottom-up werking, een mooie aanvulling was op de al bestaande activiteiten van deBuren. Maar helaas: het feestjaar was voorbij en de budgetten waren eenmalig. Vanuit deBuren werden evenwel gesprekken aangeknoopt tussen enerzijds Vlaanderen en anderzijds de drie Nederlandse grensprovincies: Zeeland, Noord-Brabant en Limburg. In februari gaven de drie gedeputeerden cultuur hun principiële goedkeuring voor een nieuw initiatief (‘Grensverleggers’), dat eind 2016 reeds ver gevorderd was: op ambtelijk niveau bestaat nu eensgezindheid over de grote lijnen en een gezamenlijk werkingsfonds van 200.000 euro voor 2017.

© Rani Poppe

22

Programma

© Rani Poppe


3.2 LITERATUUR Sinds jaar en dag zit literatuur in het dna van deBuren. Ook in 2016 stonden we garant voor spannende projecten en diverse podiumavonden in Vlaanderen en Nederland. We besteedden bijzondere aandacht aan internationale samenwerking, jong talent en de samenkomst daarvan tijdens de Parijsresidentie en het citybooks-project. Wat dit jaar uniek maakte, was de intensieve programmalijn rondom de Frankfurter Buchmesse waar Vlaanderen en Nederland Ehrengast waren. Vergeleken met voorgaande jaren, valt op dat de l­iteraire activiteiten van deBuren meer in vaste reeksen en samenwerkingen plaatsvinden. Tegelijkertijd hebben onze eenmalige activiteiten vaker het karakter van een evenement: een moment waar je bij moet zijn geweest vanwege de unieke beleving. deBuren organiseerde twaalf boek- of tijdschriftpresentaties, waarvan vier in Nederland. Met Dichters van het nieuwe millennium maakten we de staat op van de Nederlandstalige poëzie sinds de eeuwwisseling, het Brusselnummer van tijdschrift Terras kwam uitgebreid aan bod en gelauwerde schrijvers als Mark Schaevers en Alexander Münninghof trokken een geïnteresseerd publiek. De literaire ontdekking van het jaar was voor­ malig Parijsresident Emy Koopman met haar debuut­ roman Orewoet. citybooks reisde dit jaar af naar Duitsland. In samen­ werking met partners in Münster en Karlsruhe en met de steun van de gezamenlijke letterenfondsen, organiseerden we tien activiteiten in Duitsland, met twee presentaties op de Frankfurter Buchmesse als hoogtepunt. De

jaarlijkse samenwerking met BOZAR rondom beeldende kunst en literatuur kreeg dit jaar een Duits tintje met avonden in Brussel en Karlsruhe in het kader van de tentoonstelling Facing the Future.

Drie evenementen verdienen aparte vermelding. Met het veelzijdige avondprogramma Vonkel besteedden we uit­ gebreide aandacht aan de Afrikaanstalige literatuur. Diverse schrijvers die in deze zustertaal van het Nederlands schrijven, kwamen aan bod middels voordrachten, interviews en muziek. De Dag van de Literatuurkritiek als nascholing voor middelbareschooldocenten vond voor het eerst plaats in de Brakke Grond en is voor jaarlijkse herhaling vatbaar. Dimitri Verhulst overtuigde ons ten slotte van de relevantie van het werk van Louis Paul Boon door zich kritisch tot diens oeuvre te verhouden. Samen met de literaire organisatie Tilt uit Tilburg organiseerden we een nieuw talentontwikkelingsprogramma voor schrijvers uit Vlaanderen en Noord-Brabant, daarover meer onder punt 4.3: Talentontwikkeling.

PODIUM Na het experiment in 2015 met toneel in eigen huis concludeerden we dat deBuren niet het ideale theaterpodium is. We bouwen dan ook geen werking in eigen huis uit. In 2016 haalden we wel nog drie podiumvoorstellingen naar deBuren: Smalltalk van Julie Cafmeyer en Joeri Heegstra en Hallo, met je vader van Marit Meijeren en Ellik Bargai (beide binnen de Cook & Look reeks), en in april bracht Kortvreemdprozacollectief De Vorlesebühne hun succesvoorstelling De Tweede Dimensie op de planken bij deBuren. Verder brachten we een theaterbewerking van Louis Paul Boon naar Nederland: Jessa Wildemeersch en Tuur Florizoone speelden De kleine eva uit de kromme bijlstraat in Perdu in Amsterdam en het Cultureel Studentencentrum in Groningen. In het kader van het BesteBuren-feestweekend vond het MOMENTUM van de d e t h e a t e r m a k e r plaats in deSingel in Antwerpen. Ten slotte vierden we de honderdste verjaardag van Toon Hermans in een afgeladen volle Nederlandse Ambassade te Brussel. Deze afwisselende avond met videobeelden en voordrachten werd zeer gesmaakt.

Programma

23


3.3 LUNCHPROGRAMMA’S Voor mensen die in het centrum van Brussel werken en graag een culturele lunch meepikken, voor studenten, toeristen en eender wie liever tijdens de middag dan ’s avonds aan cultuur doet, hebben wij een mooi lunchprogramma. Vlaamse of Nederlandse documentaires, toneelvoorstellingen en lezingen over eten, geserveerd tijdens een passende maaltijd. Concerten met soep, brood en een drankje erbij, zo divers en eclectisch mogelijk geselecteerd uit Nederland, Vlaanderen, Brussel en gemixt met allerlei culturele invloeden. Dat er een groot draagvlak is voor die middagprogramma’s bewijst de hoge publieksopkomst.

DEBUREN HEBBEN OREN In de reeks deBuren hebben Oren verwennen we ons middagpubliek met een divers en eclectisch muziek­ programma, geserveerd met een vegetarische lunch: belegde broodjes en/of verse soep, koffie en een drankje. Het aanbod is Vlaams-Nederlands getint, en gaat van Caribische klanken tot jazz, singer-songwritermuziek tot oude muziek, en van pop tot muzikale bezwering. In 2016 genoot ons publiek van de volgende concerten: Izaline Calister (Antilliaans, gevestigd in Nederland), Lucky Fonz III (NL), Joep Pelt (NL), Mehmet Polat Trio (Turks, gevestigd in Nederland), Strand (BE), Billie Rodney (BE), Leonore (BE), Karin Hougaard (Zuid-Afrika), Jozef van Wissem (NL, gevestigd in VS), Broeder Dieleman (NL) en Haytham Safia (IL, gevestigd in Nederland).

24

Programma

COOK & LOOK deBuren heeft Cook & Look in 2016 verder uitgebouwd door niet alleen documentaires, maar ook toneelstukken en lezingen te presenteren. Het ­principe blijft gelijk: bij elke invulling zorgen wij voor een passende maaltijd. We trapten het voorjaar af met een het stuk Smalltalk, een toneelvoorstelling van Julie Cafmeyer en Joeri Heegstra over de liefde tijdens een lunch met spaghetti bolognese. In mei presenteerden we in het kader van het Boschjaar een volgeboekte lezing door hoogleraar Kunstgeschiedenis van de middeleeuwen Jos Koldeweij. Hij vertelde aan de hand van sprekende beelden over wat van een Bosch een Bosch maakt tijdens een op de middeleeuwen geïnspireerde lunch. In het najaar programmeerden we naast het toneelstuk Hallo, met je vader (van Marit Meijeren en Elik Bargaï) een culinair historisch middagprogramma over de manier waarop het Chinese restaurant de Lage Landen veroverde. We toonden een aflevering van het televisieprogramma Andere tijden over de culinaire revolutie in onze Hollandse en Vlaamse keuken en hoogleraar Timo de Rijk gaf een lezing over welke slimme strategie er aan de bloei van de Chinees in de Lage landen ten grondslag lag. Als uitsmijter presenteerden we in december een middag over de vraag of biologische groenten gezonder zijn dan niet-biologische groenten, met een aflevering van de televisieserie Broodje Gezond en een nagesprek met diëtiste Loes Neven van het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie.


FEESTJAAR JEROEN BOSCH 500 ACTIVITEITEN VAN DEBUREN In 2016 was het vijfhonderd jaar geleden dat Nederlands beroemdste middeleeuwse schilder Jheronimus Bosch overleed. Het werk van de kunstenaar werd uit­ gebreid gevierd met een veelzijdig internationaal programma: tentoonstellingen, lezingen, concerten, theatervoorstellingen en speciale boekuitgaven eerden de meester. Ook in Brussel stonden we stil bij dit feestjaar, met drie activiteiten in mei rondom het wereldberoemde drieluik De Tuin der Lusten. Dit programma kwam tot stand in samenwerking met de in Tilburg gevestigde stichting Bosch y Bosco. In onze Jheronimus Boschweek vertoonden we in onze reeks Cook & Look op 12 mei delen van de documentaire Geraakt door de duivel van Pieter van Huystee. Jos Koldewij, voorzitter van het wetenschappelijk comité van het Bosch Research and Conservation Project, gaf een lezing terwijl het publiek genoot van een op de middeleeuwse keuken geïnspireerde lunch. Diezelfde avond kwam de enige echte Middeleeuwencoryfee van Nederland, Herman Pleij, naar deBuren om een lezing te geven over de Brabantse duivelskunstenaar. We sloten de dag af met een concert geïnspireerd door het werk van componisten als Jacob Obrecht en Johannes Ockeghem, tijdgenoten van Bosch. De Brusselse Boschweek werd afgesloten met een concert door het Nederlandse polyfone gezelschap Capella Pratensis tegen het prachtige decor van de Onze-Lieve-Vrouw-ter-Zavelkerk.

3.4 FILM EN DOCUMENTAIRE DOCUMENTAIRE OP DONDERDAG Naast documentaires tijdens de lunch zette deBuren in 2015 weer verschillende documentaire vertoningen op het programma in de reeks Documentaire op Donderdag. De reeks werd zoals de voorgaande jaren uitgewerkt in samenwerking met Muntpunt. Elke vertoning werd gekoppeld aan een voorwoord of nagesprek. In het voorjaar gingen we van start met een volgeboekte vertoning van de prijswinnende Nederlandse documentaire Those who feel the fire burning van Morgan Knibbe over de uitzichtloze situatie van vluchtelingen wanneer ze de oversteek naar Europa tot een goed einde hebben gebracht. In maart vertoonden we de documentaire Kurt Cobain | Montage of Heck van Brett Morgan en in april toonden we Fini de rire waarin de Brusselse regisseur Olivier Malvoisin onderzoekt wat het betekent om vandaag de dag cartoonist te zijn in Nederland, België, Egypte of Palestina. We sloten het voorjaar af met de Vlaamse documentaire Carnotstraat 17 waarin Klara van Es een portret optekent van verschillende bewoners van de voormalige bioscoop Ciné Rubens in de Carnotstraat in het Antwerpse Borgerhout. Na afloop sprak zij met het publiek over de bewoners en het maken van de film. In het najaar programmeerden we een volgeboekte vertoning van Naziha´s Lente (Gulsah Dogan), een indrukwekkende documentaire over de MarokkaansNederlandse Naziha, moeder van tien kinderen, en haar gevecht tegen het verleden, sociale controle en zonen die wilden dat ze zich meer gedraagt als andere Marokkaanse moeders. In oktober presenteerden we de Belgische première van Transit Havana van Daniel Abma over Cubaanse transgenders en in november sloten we het jaar af met de muziekdocumentaire Over Canto van regisseur Ramon Gieling.

Programma

25


ANDERE DOCUMENTAIRES Naast de Documentaires op Donderdag presenteerden we in maart de première van The Last Omelette van Grégoire Verbeke, een documentaire over de totstandkoming van de film The Land of the Enlightened van Pieter-Jan De Pue. De vertoning van de film – die plaatsvond bij deBuren tijdens de lockdown van Brussel – werd gevolgd door een indrukwekkend gesprek met beide makers onder leiding van filmjournalist Ronald Rovers. In samenwerking met de Nederlandse Ambassade organiseerden we een film- en debatavond in het kader van de internationale dag tegen homofobie en transfobie. We presenteerden de documentaires Out & About en Transgender Pioniers (Andere Tijden). Daarna volgde een gesprek onder leiding van Selm Wenselaers met Alex Bakker (auteur van Mijn valse verleden en researcher van onder andere Transgender Pioniers) en Joz Motmans (Transgender Infopunt) over de documentaires, over geboren worden in het verkeerde lichaam, en over de acceptatie en de rechten van transgenders in Nederland, België en de rest van Europa.

3.5 AUDIO deBuren staat sinds jaar en dag bekend als een huis dat waarde hecht aan radio- en audioprojecten. Niet alleen bieden we podcasts, Radioboeken en citybooks aan, we geven ook kansen aan jonge makers om zelf audioprojecten op te zetten. Wegens de toenemende populariteit van Luister in het Duister en Korte Golf en een groeiende internationale interesse in podcasts, zette deBuren in 2016 intensiever in op audio, in al haar vormen. Zo nam deBuren deel aan twee festivals die volledig in het teken stonden van luisteren en radio maken.

JONGE MAKERS We investeerden in VlaamsNederlandse samenwerking tussen scholen waar ‘radio’ in het lessenpakket zit. Zo zorgden we in Amsterdam voor een creatieve broedplek waar Vlaamse studenten van het RITCS en Nederlandse studenten van de Hogeschool van Amsterdam konden samenkomen om audioverhalen te maken. In 2017 zetten we deze samenwerking verder, met presentatiemomenten in Vlaanderen en Nederland. Verder haalden we audiogoeroe Ann Heppermann uit New York voor een masterclass in Vlaanderen en Nederland in samenwerking met audio-opleidingen van het RITCS, het Conservatorium Antwerpen, de ArtEZ Hogeschool Arnhem en de Hogeschool van Amsterdam.

26

Programma


OORZAKEN FESTIVAL

ZWIJGSTIL FESTIVAL

DRIE DAGEN PODCAST, RADIODOCUMENTAIRE EN AUDIOVERHAAL

EEN UNIEK FESTIVAL IN BRUSSEL DAT VOLLEDIG OM GELUIDEN EN LUISTEREN DRAAIT

Het eerste Oorzaken Festival in de Brakke Grond groeide uit tot een gigantisch (uitverkocht) succes. Het festival bracht een ode aan audioverhalen, prikkelde avontuurlijke luisteraars met boeiende, mooie en ontroerende verhalen van over de hele wereld en had als doel deze (niche) audiowereld aan een breder publiek bekend te maken. Het festival zocht de grenzen van het radiomaken op en gaf een podium aan de meest vernieuwende makers van het moment. Het thema was afluisteren. De drie initiatiefnemers waren de Brakke Grond, Grenzeloos Geluid en In The Dark België, met steun van deBuren.

Tijdens Zwijgstil in Brussel (voornamelijk Muntpunt) cureerden Katharina Smets en Maartje Duin Luister in het duister: Luistervinken, wat eerder ook tijdens Oorzaken plaatsvond. Ann Heppermann gaf een masterclass over audiofictie bij deBuren (en de dag ervoor in Amsterdam). Deze drie activiteiten lokten in totaal 240 mensen.

LUISTER IN HET DUISTER TIJDENS OORZAKEN

Luister in het Duister is een samenwerkingsproject tussen Vlaamse en Nederlandse radiomakers en geluidsenthousiastelingen. Audio-avonden waar je in alle rust in het schemerduister kan luisteren naar goede verhalen. Jonge radiomakers kregen de kans om naast ervaren makers nieuwe radiostukken te maken, die aan een live publiek te laten horen, en ze als kunstvorm te ontwikkelen. Er was een luisteravond rond het thema afluisteren en een avond rond de mooiste luisterpareltjes volgens Paulien Cornelisse.

© Muntpunt

© Muntpunt

KORTE GOLF TIJDENS OORZAKEN

Korte Golf is een wedstrijd voor de mooiste radio van drie minuten: docu of hoorspel. De beste inzendingen waren tijdens een luistermiddag/prijsuitreiking in de Brakke Grond te horen, samen met nog andere mooie radio. Bijna alle inzendingen zijn te beluisteren op ons SoundCloud-kanaal. De activiteiten van deBuren tijdens Oorzaken brachten in totaal 423 mensen in de zalen van de Brakke Grond. Luister in het Duister en Korte Golf zijn een samenwerking tussen deBuren, de Brakke Grond, Grenzeloos Geluid en In The Dark België. Programma

27


3.6 WETENSCHAP In de reeks Grijze Cellen kiest deBuren in samenwerking met wetenschappelijk tijdschrift Eos, FWO Vlaanderen, Handelsbeurs Concertzaal in Gent, STUK in Leuven en KU Leuven voor thema’s met een grote maatschappelijke dimensie. Deze wetenschapsreeks van deBuren kan elke editie rekenen op zo’n twee- tot driehonderd bezoekers. Tot 2016 verliep elke avond volgens een vast stramien: een Vlaamse en Nederlandse wetenschapper geven een lezing van twintig minuten over een bepaald thema en gaan daarna in gesprek onder leiding van een wetenschapsjournalist. In 2016 hebben we voor een tweetal edities geëxperimenteerd met een andere formule. Zo organiseerden we in het STUK in Leuven in het kader van het festival Artefact Up in the Air een avondvullend programma over drones met de twee wetenschappers Bart Remes (TU Delft) en Jon Verbeke (KULeuven). De Nederlandse journalist Stijn Postema sprak uitvoerig met beiden over hun onderzoek en daarnaast gaf Remes tot groot enthousiasme van het publiek een demonstratie met een door hem ontwikkelde microdrone. In maart organiseerden we in Handelsbeurs Concertzaal in Gent een s­peciale talkshow onder leiding van Lieven Scheire in het kader van de vijfjaarlijkse FWOExcellentieprijzen. In het najaar organiseerden we een avond over Alzheimer in STUK in Leuven met Wiesje van der Flier (VUMC), Christine Van Broeckhoven (UA en VIB) en Rik Vandenberghe (Geheugenkliniek en UZ Leuven). Koen Fillet sprak met hen en het publiek over deze slopende ziekte, de voordelen van vroege diagnosestelling en de huidige stand van zaken met het oog op de ontwikkeling van nieuwe behandelmethodes. We sloten de reeks Grijze Cellen in 2016 af met een avond over de robotisering van de samenleving met lezingen door Bram Vanderborght (VUB) en Pieter Jonker (TU Delft), gevolgd door een gesprek onder leiding van journalist Dominique Deckmyn (De Standaard). Naast de Grijze Cellen participeerde deBuren in de reeks Universitaire Dinsdaglezingen, een initiatief van hogeschool Odisee, KU Leuven Campus Brussel en Muntpunt. Dit jaar was de stad het terugkerende thema en onder anderen Steven Vanackere, Herman Van Rompuy, Manu Keirse, Marinus van den Berg, Hans Vandencandelaere, Kurt De Ruyter, Mark Schaevers, Rik Coolsaet, Peter de Caluwé en Bea Cantillon waren te gast.

28

Programma


3.7 FILOSOFIE

3.8 ONTMOETINGEN: IM

Filosofiehuis Het zoekend hert ° The searching deer in Berchem-Antwerpen en deBuren slaan al jaren de handen in elkaar om filosofische cycli van telkens tien ­lezingen te organiseren. Elke maand op zondagvoormiddag nodigen we filosofen, dichters en schrijvers uit Vlaanderen en Nederland uit om te spreken. De bijeenkomsten zijn kleinschalig met een hoge graad van publieksinter­ actie en hebben het karakter van een filosofisch ‘salon’.

In 2016 organiseerden we voor het zevende jaar op rij onze ietwat macabere meerjarige reeks In Memoriam en voegden twee memorabele edities toe. Gasten in 2016 waren Ad Visser (13 maart), de man die de wereld van de rockmuziek in de huiskamers bracht, en Lenny Kuhr (29 mei) die in 1969 het songfestival won.

IM: WELKOM OP JE EIGEN BEGRAFENIS

In 2015 startte Het Zoekend Hert de reeks Denkers van de radicale ommekeer. Over het eeuwige verlangen van een nieuw begin: lezingen van Vlaamse en Nederlandse sprekers over de inspirerende vernieuwingsdrift van essentiële filosofen. Van Socrates, Rousseau, Kant, Thoreau, Marx, Nietzsche, Husserly, Jonas tot Illich en een synthese­moment. De reeks werd afgerond in 2016. De sprekers uit 2016: Ludo Abicht, Paul Van Tongeren, Gert-Jan van der Heiden, Pieter Lemmens, Hans Achterhuis, en Johan Braeckman. In 2016 startte in het kader van de Buchmesse de nieuwe negendelige cyclus Kritische denkers tegen onrecht, die de topdenkers van de vermaarde Frankfurter Schule belicht. Ten slotte hadden we nog twee losse filosofische avonden. Samen met Odisee en KU Leuven Campus Brussel organiseerden we in maart Een land is als een moeder: een filosofische gespreksavond met een lezing, poëzie, diner en een publieksgesprek over de rechten van een vluchteling met Nanda Oudejans (Universiteit Tilburg), dichter Fatena Al-Ghorra en Eric Claes (Odisee, opleiding Sociaal Werk). In april brachten we een avond rond ‘driehonderd jaar Montesquieu’. Een volle zaal met in hoofdzaak jonge mensen luisterde aandachtig naar de uiteenzettingen door jurist Frank Judo en Jeanne Holierhoek, die het werk van Montesquieu naar het Nederlandse vertaalde. Met een inleiding door emeritus hoogleraar René Foqué.

Programma

29


3.9 TENTOONSTELLINGEN FOCUS OP FOTOGRAFIE EN DESIGN deBuren beschikt over de expertise, noch over de middelen, om een sterk gestoffeerd eigen tentoonstellingsprofiel te ontwikkelen. Daarom hebben onze tentoonstellingen steeds een link met andere activiteiten. Ook deze activiteiten worden steeds met partners georganiseerd die ter zake een bredere en betere expertise hebben dan deBuren. De foto’s die tot stand komen binnen citybooks zijn in een permanente digitale tentoonstelling te zien op www.citybooks.eu. In 2016 waren ze ook opnieuw in het echt te bewonderen in een tentoonstelling georganiseerd met partners.

FOAM TALENT 2015 19 maart 2016 tot en met 14 april 2016 De Markten (Brussel) Welke kunstenaars definiëren de toekomst van hedendaagse fotografie? Foam, De Markten en deBuren presenteerden een groepstentoonstelling met 21 innovatieve beeldmakers onder de 35 jaar, geselecteerd uit Foam’s jaarlijkse Talent Call. De tentoonstelling vond plaats in het kader van het BesteBuren-feestjaar en Europe by People, het cultuurprogramma van het Nederlandse EU-voorzitterschap en was ook te zien in Amsterdam, Parijs en Londen. De tentoonstelling sloot af met een symposium op 12 april, waarbij dieper ingegaan werd op de bloeiende Brusselse culturele scene en in het bijzonder op Belgische en Nederlandse fotografie. Moderatoren Marcel Feil (Foam) en Kaat Celis (Sluitertijd) gingen in gesprek met Joachim Naudts (curator FOMU), Jan Desloover (chef beeldredactie De Standaard), Dirk Snauwaert (artistiek directeur WIELS) en fotografen Max Pinckers (Magnum Photos) en Sébastien Van Malleghem Deze tentoonstelling kwam mede tot stand in samenwer­ king met BesteBuren, Vlaams-Nederlands huis deBuren, de Vlaamse overheid - Coördinatie Brussel en Arts & Design Programma EU2016 Europe by People. Het jaarlijkse Talent-nummer van Foam Magazine en het gerelateerde Talentprogramma worden ondersteund door het Niemeijer Fonds.

30

Programma

SANNE DE WILDE – CITYBOOKS GENT IN PARIJS 21 maart 2016 tot 29 april 2016 Stichting Biermans-Lapôtre (Parijs) ‘Maak voor citybooks een eigenzinnig stadsportret van Gent.’ met deze opdracht stuurde deBuren fotografe Sanne De Wilde op pad. Het resultaat is een reeks intrigerende foto’s van de stad bij nacht. De tentoonstelling was eerder te zien in STAM en reisde nu door naar Parijs. Daar toonde ze naast haar citybooks-foto’s ook een voorproefje van de fotoreeks die zij maakte tijdens haar deelname aan de Parijsresidentie van deBuren in juli 2015. Organisatie: deBuren i.s.m. stichting Biermans-Lapôtre

VIJF JAAR SCHRIJFRESIDENTIE DEBUREN IN PARIJS 27 juni 2016 tot en met 22 juli 2016 Stichting Biermans-Lapôtre (Parijs) Al vijf jaar trekt deBuren met jonge schrijvers naar Parijs. Daar krijgen ze twee weken de tijd om te schrijven. Onze collega Marianne Hommersom die de residentie coördineert, is fotografe en maakte ieder jaar portretten van de deelnemers. Ze kon ook hun notitieboekjes ­inkijken en kent de bijbehorende verhalen. Met de mooiste beelden, treffende tekstfragmenten en achterliggende verhalen stelde ze een tentoonstelling samen. Een blik achter de schermen van onze Parijsresidentie. Organisatie: deBuren i.s.m. stichting Biermans-Lapôtre

MAROKKAANSE MOEDERS TENTOONSTELLING DOOR MARJOLEIN BUSSTRA EN REBEKKA VAN HARTSKAMP

31 maart 2016 tot en met 27 april 2016 Kunstencentrum Recyclart (Brussel) De Nederlandse documentairemakers Marjolein Busstra en Rebekka van Hartskamp maakten een tentoonstelling waarin ze vanuit het p ­erspectief van Marokkaanse moeders het stigmatiserende beeld rond Marokkaanse jongens in vraag stellen. De ­expositie Marokkaanse Moeders toonde enerzijds fotoportretten van de jongens die hun gezichten verbergen om anoniem te blijven, anderzijds zijn er de moeders die op film hun verhaal vertellen en uit de schaduw stappen. De realisatie van de tentoonstelling Marokkaanse Moeders werd mede mogelijk gemaakt door deBuren.


POP & SHOP DESIGNMARKT MODE EN DESIGN DOOR JONGE ONTWERPERS UIT HEEL EUROPA

21 oktober 2016 tot en met 23 oktober 2016 De Markten (Brussel) Van 21 tot 23 oktober vond voor de derde keer Pop & Shop plaats in De Markten in Brussel. Pop & Shop is een Europese mode- en designmarkt waar jonge Europese ontwerpers hun ontwerpen tonen en verkopen. Organisatie was opnieuw in handen van EUNIC, de overkoepelende organisatie van nationale culturele instituten in Brussel waarvan ook deBuren lid is. Het thema van dit jaar was upcycling. deBuren selecteerde hiervoor in samenwerking met het Nederlandse platform Awearness Fashion enkele jonge Nederlandse ontwerpers en merken. Bufandy, Van Jos, Pascal Mulder en Ratna Ho hebben duurzaamheid allemaal hoog in het vaandel staan. Enkele weken na Pop & Shop wonnen laatst­ genoemden met hun gezamenlijke merk HOMulder de ASN Bank Wereldprijs.

© Sanne De Wilde

BRUIKLEEN SANNE DE WILDE OP DE LA LUMIÈRE 6 oktober 2016 tot 12 november 2016 Brussel Vier foto’s uit de reeks ‘citybooks Gent’ van Sanne De Wilde werden tentoongesteld in de groepstentoon­stelling ‘De la Lumière’ van 06.10 tot 12.11.2016 in Galerie Francis Carrette (Brussel).

Foto’s boven: Foam Talent 2015, directeur van deBuren Wim Vanseveren hield een toespraak tijdens de opening van de vernissage. Foto midden: Sanne De Wilde, citybooks Gent Foto onder: Vijf jaar schrijfresidentie deBuren in Parijs

Programma

31


4. KRACHTLIJNEN VAN DEBUREN 4.1 DEBUREN ALS AANJAGER VAN EEN INTERNATIONAAL PROJECT: CITYBOOKS citybooks ging in 2016 het zesde jaar in. Intussen zijn 24 steden opgenomen in het project en werden er in totaal 115 citybooks geschreven door inter­nationale auteurs, zowel gevestigde namen als jong talent. Daarnaast ging in iedere stad een fotograaf op pad om een visueel stadsportret te maken in 24 beelden.

STEDEN CITYBOOKS IEPER

De samenwerking met In Flanders Fields leverde in 2016 vooral publicaties op in diverse media. Zo werd het sterke citybook van de Nederlandse schrijver Kees ’t Hart gepubliceerd in De Gids dat met 20.000 exemplaren, als bijlage van De Groene Amsterdammer, het grootste ­literaire tijdschrift van de Lage Landen is.

De beide citybooks (over Ieper en Antwerpen) van de Syrisch-Palestijns-Zweedse dichter Ghayath Almadhoun werden gepubliceerd in literair tijdschrift DW B. Deze gedichtencycli vormen de basis van zijn nieuwe bundel die in 2017 verschijnt. Geïnspireerd door zijn optreden in Ieper nam het folktrio Coope Boyes and Simpson het opvallende nummer Children of Palestine op dat op hun nieuwe cd Coda verscheen, met een voorwoord door Almadhoun. In 2017 gaat de vijfde en laatste auteur in residentie, waarna we in 2018 een grootse presentatie voorzien, honderd jaar na het einde van de oorlog. Deze samenwerking kaderde tevens in de grotere context van het internationale HERA-project Cultural Exchange in a Time of Global Conflict: Colonials, Neutrals and Belligerents during the First World War dat liep

vertel me een verhaal tell me a story raconte-moi une histoire

Sheffield Antwerpen Gent Oostende Ieper

Münster

Utrecht Hasselt-Genk Turnhout

Chartres Charleroi

Lublin

Karlsruhe Graz

Lissabon

Boekarest

Venetië

Tbilisi Yerevan

Skopje

Grahamstown

Jakarta

Stellenbosch

Semarang

citybooks neemt je mee op wereldreis. Via korte verhalen, gedichten, essays, foto’s en video’s van meer dan 100 internationale schrijvers en kunstenaars maak je kennis met interessante steden. Reis zonder je te verplaatsen met www.citybooks.eu 32

Programma


van 2014 tot en met 2016. In dit unieke cultuurwetenschappelijke project werkten King’s College Londen, de Universiteit van Utrecht, het Zentrum Moderner Orient in Berlijn en de Adam Mickiewicz Universiteit intensief samen om een nieuw licht te werpen op de oercatastrofe van de twintigste eeuw. deBuren verzorgde hiervan het publieksluik, met citybooks Ieper en de reeks Grote Woorden als belangrijkste pendanten.

Op residentie in Karlsruhe gingen de dichters Monika Rinck, Els Moors en Maarten van der Graaff. João Tabarra maakte een intrigerende fotoreeks die speelt met het concept van de postkaart.

CITYBOOKS DUITSLAND

Vlaanderen en Nederland waren in 2016 samen gastland op de Frankfurter Buchmesse. In de ruimere context daarvan landde citybooks in Duitsland. We gingen voorjaar 2016 van start in Münster en landden in het najaar in Karlsruhe. Voor deze speciale citybooks-edities werden met steun van de Letterenfondsen en lokale partners steeds een Nederlandse, Vlaamse en Duitse auteur uitgenodigd om een literair stadsportret te schrijven. Een fotograaf maakt een visueel stadsportret. Over Münster schreven Erik Lindner, Carmien Michels en thuisschrijfster Alida Bremer. Sofie Knijff maakte een reeks portretten van inwoners, geïnspireerd door de geschilderde portretten van nobelen in de Vredeszaal van het stadhuis.

De eerste resultaten van deze Duitse citybooks-edities zijn te lezen en te beluisteren op www.citybooks.eu. VOORUITBLIK

Verder kijken we uit naar de tweede Nederlandse citybooks-stad sinds het begin van het project in Utrecht. We sloten namelijk een overeenkomst met de gemeente Haarlem om daar, gedurende een vierjarige samenwerking, een nieuwe editie van citybooks te organiseren. Haarlem, een stad die zich met recht en reden ‘de meest Vlaamse stad van Nederland’ noemt, is hiermee de vijfen­twintigste stad die citybooks aandoet. Een mooi ­jubileum!

© Sofie Knijff

Programma

33


PRESENTATIES In Antwerpen werd citybooks Antwerpen officieel voorgesteld tijdens het feestelijke BesteBuren-slotweekend op 13 en 14 februari in deSingel. Schepen van cultuur Philip Heylen ontving het eerste gedrukte exemplaar waarna de auteurs Frederik Willem Daem, Rebekka de Wit, Michaël Bijnens en Ghayath Almadhoun voordroegen uit hun citybooks. Fotograaf Garry Loughlin ging in gesprek met Willem Bongers-Dek over zijn fotoreeks. Een mini-optreden van Lucky Fonz III sloot de presentatie af.

In 2016 lieten de auteurs van de kersverse Duitse edities ook ter plaatse van zich horen. In Münster gaven Erik Lindner en Alida Bremer op 22 juni een lezing in de Stadtbucherei, nam Carmien Michels deel aan een poetry slam avond en gaf ze een schrijfworkshop. Op 15 november 2016 werd citybooks Münster gepresenteerd in het Theatertreff. Deze avond haalde de Duitse pers: zowel Westfälische Nachrichten als DNLit stuurde reporters naar de avond. In Karlsruhe gaven Monika Rinck (1 september) en Els Moors (3 november) lezingen, terwijl Maarten van der Graaff op 27 september een schrijfworkshop gaf. CITYBOOKS OP DE FRANKFURTER BUCHMESSE

Op 21 oktober stelde citybooks zich voor op de Frankfurter Buchmesse. Willem Bongers-Dek ging er tijdens twee presentatiemomenten in gesprek met Niña Weijers, Erik Lindner, Rodaan Al Galidi en Carmien Michels.

VERTAALPROJECTEN In de lente van 2016 werkten achtendertig studenten Nederlands van de Universiteiten van Sheffield en Nottingham samen aan de Engelse vertaling van Tot het verschil over sterrenstelsels gaat, het citybook van Rebekka de Wit over Antwerpen. Jonathan Reeder begeleidde als literair vertaler het proces en ook de auteur was nauw betrokken bij het vertaalproces dat plaatsvond in het kader van het UK Collaborative Translation Project 2016. Het is niet de eerste keer dat in Sheffield een vertaalproject plaatsvindt waarbij studenten samen werken aan de vertaling van een citybook, gekoppeld aan een residentie van de betreffende auteur. Zo zetten we eerder vertaalprojecten op met Bouke Billiet (citybooks Semarang), Maud Vanhauwaert (citybooks Lublin), Wim Brands (citybooks Gent) en Abdelkader Benali (citybooks Skopje). In 2017 voegt Carmien Michels (citybooks Münster) zich bij dit illustere rijtje.

34

Programma


Een nieuw, kortlopend maar intensief vertaalproject dat hier ook aandacht verdient, is de samenwerking met de Nederlandse Taalunie in het kader van hun jaarlijkse zomercursus. De studenten Manjari Mishra uit India en Helena Muñoz uit Spanje leerden het huis en het project kennen, vertaalden een literair fragment naar hun moedertaal (Hindi en Catalaans) en zetten een minipromotiecampagne op om Chika Unigwe (citybooks Turnhout) en Ester Naomi Perquin (citybooks Boekarest) extra in het licht te zetten.

PUBLICATIES IN 2016 • Niña Weijers Eclipse citybooks Gent – Das Magazin (Engelse editie) • Kees ’t Hart De mitrailleur citybooks Ieper – De Gids • Ghayath Almadhoun De hoofdstad citybooks Antwerpen – DW B & dichtbundel Ik hier jij daar (met Anne Vegter) • Frederik Willem Daem Tekens van leven - een louteringsplaatsbeschrijving citybooks Antwerpen – Deus Ex Machina • Rodaan Al Galidi Antwerpen in november citybooks Antwerpen – dichtbundel Koelkastlicht & Het Vrije Woord (1 gedicht) • Ghayath Almadhoun Schizofrenie citybooks Ieper – DW B

Programma

35


4.2 DEBUREN ALS PARTNER IN INTERNATIONALE PROJECTEN DEBUREN EN DE FRANKFURTER BUCHMESSE

‘Dit is wat we delen.’ Met die slagzin waren Vlaanderen en Nederland samen te gast op de Frankfurter Buchmesse, de grootste boekenbeurs ter wereld. Meer dan 120 Vlaamse en Nederlandse auteurs uit alle ­literaire genres maakten tussen 19 en 23 oktober hun opwachting, maar er was ook aandacht voor beeldende kunst, film, podiumkunsten en de creatieve industrie uit Nederland en Vlaanderen. deBuren trok in het kader van de Buchmesse naar Duitsland met enkele mooie projecten.

1. CITYBOOKS LANDDE IN MÜNSTER EN KARLSRUHE Voor citybooks stuurt deBuren (inter)nationale auteurs en fotografen de wereld rond met de opdracht: maak een stadsportret. Meer dan honderd auteurs, zowel grote namen als aanstormend talent, deden ondertussen al vijfentwintig steden aan in vijftien verschillende landen. In het kader van de Buchmesse stuurden we auteurs naar Münster en Karlsruhe. • Gingen naar Münster: schrijvers Alida Bremer, Erik Lindner, Carmien Michels en fotograaf Sofie Knijff • Trokken naar Karlruhe: dichters Maarten van der Graaff, Monika Rinck en Els Moors, en fotograaf João Tabarra. In samenwerking met FBM16 (Flanders & the Netherlands Guest of Honour Frankfurter Buchmesse 2016 CITYBOOKS IN HET SPOTLICHT

Op 21 oktober 2016 was het podium op de Buchmesse aan citybooks. Willem Bongers-Dek (deBuren) stelde het project tijdens twee presentatiemomenten voor en vier auteurs lazen voor uit hun stadsportret: Niña Weijers | Eclips | citybooks Gent Erik Linder | Roeiers op de Aasee | citybooks Münster Carmien Michels | Niet lang meer | citybooks Münster Rodaan Al Galidi | Antwerpen in november | citybooks Antwerpen Meer over citybooks en citybooks Duitsland onder 4.1. deBuren als aanjager van een internationaal project: citybooks

36

Programma

© Katarina Ivanisevic

2. CHARLOTTE VAN DEN BROECK EN ARNON GRUNBERG OPENDEN BUCHMESSE De Vlaamse dichter Charlotte van den Broeck en de Nederlandse schrijver Arnon Grunberg hadden de eer de Buchmesse te openen. Van den Broeck was meteen ook de jongste gastlandspreker ooit in de geschiedenis van de gerenommeerde boekenbeurs. Koning Filip en koning Willem-Alexander openden samen het VlaamsNederlandse paviljoen. • Charlotte van den Broeck ging vorige zomer samen met andere jonge schrijvers met deBuren op schrijfresidentie in Parijs. Ze schreef er het lange gedicht Dorst: ‘gelopen, aldoor gelopen, dwaas de kudde uit / jezelf te pletter gelopen tegen de schelle wens van verte’. Daarnaast vaardigde deBuren haar in 2016 uit om deel te nemen aan het Babelsprechcolloquium in Amsterdam waar Duitstalige en Nederlandstalige dichters samenkwamen. • Arnon Grunberg was al vaak te gast bij deBuren en ging voor citybooks naar de Poolse stad Lublin en schreef er Aangifte.

3. LITERATOUR: FIETSEN NAAR FRANKFURT MET 25 CREATIEVE JONGEREN Deze zomer fietsten 25 jongeren uit Nederland, Vlaanderen en Duitsland samen naar Frankfurt. Onderweg gingen ze aan de slag met slampoetry, hiphop, rap en visuele media. De jongeren werden daarbij begeleid door taalspecialisten, schrijvers en performers. Hun resultaten werden tijdens de Frankfurter Buchmesse gepresenteerd.


4. LITERAIRE NOCTURNE IN BRUSSEL EN KARLSRUHE In september organiseerden deBuren en Bozar een ­literaire nocturne in de tentoonstelling Facing the Future. Dichters Maarten van der Graaff, Els Moors, Monika Rinck en Peter Verhelst schreven gedichten bij kunstwerken in de expo en droegen die voor. De avond begon met een interview met de iconische dichter en beeldend kunstenaar Armando. De avond werd in november in het vermaarde museum ZKM te Karlsruhe herhaald. De drie Nederlandstalige dichters droegen voor in hun moedertaal en spraken op het podium in het Duits of het Engels met Willem Bongers-Dek (deBuren) over de relatie tussen politiek en poëzie vandaag de dag. Het publiek kon de gedichten in het Duits meelezen in een voor de gelegenheid door het museum gemaakte publicatie. 5. FILOSOFIEREEKS FOCUST OP FRANKFURTER SCHULE Filosofiehuis Het Zoekend Hert organiseert met steun van deBuren de reeks Kritische denkers tegen onrecht. Daarin worden de topdenkers van de vermaarde Frankfurter Schule belicht. 6. FILMPOEMS OP ZEBRA POETRY FILM FESTIVAL Deus ex Machina en deBuren gaven in 2015 verschillende auteurs en filmmakers de opdracht om in het kader van het Filmpoem Festival in Antwerpen filmgedichten te maken. Ze werden in 2016 van 27 tot 30 oktober vertoond tijdens het Zebra Poetry Film Festival in Berlijn. Onder andere Astrid Haerens & Auden Lincoln-Vogel en Annelyse Gelman, Bernke Klein Zandvoort & Judith Dekker, Charles Ducal & Reyer Boxem, Erik Lindner & Dimitri van Zeebroeck, K. Michel & Roman Klochkov, Laurence Vielle & Lynn van Oijstaeijen gingen aan de slag.

4.3 DEBUREN ALS STIMULATOR VAN JONGE SCHRIJVERS EN KUNSTENAARS Jonge schrijvers en makers moeten vaak zelf hun boontjes doppen. Traditionele kanalen vallen weg en in de plaats daarvan is een soms moeilijk overzichtelijk s­ubsidieveld gekomen, met wisselende rollen voor oude en nieuwe actoren. Daarom is de ondersteuning van jonge denkers, doeners en durvers op Vlaams-Nederlands niveau een van de speerpunten van deBuren. In 2016 stroomlijnde deBuren de samenwerkingen rondom talentontwikkeling. We namen afscheid van Vers van het Mes, Het Liegend Konijn en de Prijs van de Jonge Kunstkritiek en maakten plaats voor een nieuwe samenwerking met Tilt (zie pagina 39) en de verdere intensi­ vering van onze Parijsresidentie.

SCHRIJFRESIDENTIE IN PARIJS Voor de vijfde keer trok deBuren in 2016 met jong schrijftalent uit de Lage Landen naar het huis van Stichting Biermans-Lapôtre in Parijs. Schrijftalent mag breed genomen worden, want in 2016 gingen mee: fictie- en non-fictieschrijvers, journalisten, dichters, theatermakers, videomakers en tekenaars. Twee weken lang dompelden zij zich onder in de grootstad. Ze gingen er in gesprek met gastsprekers Sven Gatz, Maud Vanhauwaert, Adriaan van Dis, Annette Portegies en Koen Van Bockstal. Na afloop leverde iedere deelnemer twee teksten in: een vrije tekst en een opdrachttekst waarbij elke deel­nemer een arrondissement toegewezen kreeg. Daarvan verschenen er al een aantal in (voor)publicatie of staat een publicatie gepland in 2017 in (literaire) tijdschriften en kranten als De Gids, Hard//hoofd, De Volkskrant, De Morgen, De Revisor etc. Uiteraard worden alle resultaten ook op www.deburen.eu gepubliceerd. Deze talenten presenteerden zich ook op de podia van deBuren en de Brakke Grond tijdens twee sfeervolle Mais oui, Paris!-avonden. Voor sommige deelnemers betekende dit een eerste podiumkans.

Programma

37


EVALUATIE Na de residentie werden de deelnemers van 2016 gevraagd om een digitale enquête in te vullen waarin gepeild werd naar hun ervaringen. De enquête bestond uit gesloten en open vragen, en werd door vijftien van de achttien deel­ nemers ingevuld. De algehele evaluatie is ronduit positief. De deelnemers waarderen de ervaring (de stad ontdekken, contact met Vlaamse/Nederlandse generatiegenoten), maar zeker ook de organisatie en communicatie vanuit deBuren. Vrijwel alle deelnemers zien de residentie een blijvende invloed hebben op hun schrijverschap en carrière én op hun netwerk waaruit nieuwe samenwerkingen kunnen voortvloeien. De residentie zorgde bij meer dan een derde van de deelnemers voor de eerste contacten met generatiegenoten over de grens. Kritiek en suggesties kwamen voornamelijk

bij de gespreksavonden (liever nog een extra spreker over non-fictie) en de redactionele begeleiding, die voor het eerst vanuit deBuren zelf georganiseerd werd: Willem Bongers-Dek nam de taak op zich. Deelnemers bleken erg tevreden over Willems feedback, maar 36 teksten intensief redigeren bleek niet haalbaar. We nemen deze kritiek en suggesties mee in de voorbereiding van de Parijsresidentie van 2017. Soms ontstaat er ook samenwerking tussen de Parijsgangers over de jaren heen: Nikki Dekker ging in 2016 mee naar Parijs en verwerkte Chagrin d’Amour, een radiostuk dat Doruntina Islamaj in 2015 in Parijs maakte, in een pod­ cast-aflevering voor Woord.nl

Deelnemers 2016 Achteraan: Gertjan Willems, Tiemen Hiemstra, Pete Wu, Jelko Arts, Lisa Weeda, Linda Carolien Veldman Midden: Merlijn Kerkhof, Anneleen Van Offel, Lien Annicaert, Marjolijn van de Gender, Carmien Michels, Persis Bekkering, Emma Lesuis, Marianne Hommersom (deBuren), Lotte Loncin (deBuren) Zittend: Davy Verbeke, Nikki Dekker, Heleen Debeuckelaere, Hannah De Meyer, Emma Ringelding

VIJF JAAR SCHRIJFRESIDENTIE DEBUREN IN PARIJS 27 juni 2016 tot en met 22 juli 2016 - Stichting Biermans-Lapôtre (Parijs) Onze collega Marianne Hommersom die de residentie coördineert, is fotografe en maakte ieder jaar portretten van de deelnemers. Ze kon ook hun notitieboekjes inkijken en kent de bijbehorende verhalen. Met de mooiste beelden, treffende tekstfragmenten en achterliggende verhalen stelde ze een tentoonstelling samen. Een blik achter de schermen van onze Parijsresidentie. Organisatie: deBuren i.s.m. stichting Biermans-Lapôtre 38

Programma


TALENTONTWIKKELING OP HET PODIUM deBuren geeft jong geweld graag een podium om te experimenteren. Zo kunnen de Parijsresidenten hun eerste podiumervaring opdoen bij deBuren en de Brakke Grond tijdens de Mais Oui, Paris!-avonden. We laten jonge talenten ook graag hun eerste stappen zetten in het modereren van debatten of nodigen hen uit om in jury’s te zetelen. Verder vinden we het natuurlijk zonde als het jonge theatermakers niet lukt om de landsgrenzen te slechten. En daarom is er Grensverkeer: een focus op coproductie en creatie.

TALENT OP TILT Samen met de literaire organisatie Tilt uit Tilburg organiseerden we een nieuw talentontwikkelingsprogramma voor schrijvers uit Vlaanderen en Noord-Brabant. Tijdens Talent op Tilt werkten zes schrijvers aan hun literaire ontwikkeling en het opbouwen van een netwerk, ondersteund door Het Zuidelijk Toneel, de uitgeverijen De Geus en Atlas | Contact en de literaire tijdschriften DW B en De Titaan. Deelnemers dit jaar waren Giuseppi Minerivini, Jens Meijen (Jonge Dichter des Vaderlands), Loren Brouwers, Bart Smout, Leen Pil en Marjolijn van de Gender, die ook meeging naar Parijs met deBuren in 2016. Een onderdeel van dit programma was Verse Taal, waarbij Tilt en deBuren de jonge schrijvers de bijzondere schrijfopdracht gaven om in duo’s internetmuzen (die zich daarvoor zelf hadden aangemeld) een tijd lang te volgen. De verrassende teksten die hieruit kwamen, droegen ze voor tijdens de Verse Taal-avonden in Tilburg en Brussel.

GRENSVERKEER

Het project Grensverkeer ondersteunt jonge podiumkunstenaars die met één been in Nederland en met één been in Vlaanderen staan. Grensverkeer was in 2016 een samenwerking tussen De Brakke Grond, deBuren, d e t h e a t e r m a k e r en Workspacebrussels; vanaf 2017 wordt het enerzijds een hechtere samenwerking tussen deBuren en de Brakke Grond, en wordt anderzijds het netwerk uitgebreid: we werken met input van d e t h e a t e r m a k e r en Workspacebrussels, én tal van andere organisaties die dicht bij het opkomende talent staan (Fraslab in Amsterdam, het Vlaams-Nederlandse Bâtard, KAAP uit Oostende en Brugge, en meer). Dankzij Grensverkeer krijgen jonge makers een plek waar ze kunnen repeteren en in première gaan en waar ze ook financiële, logistieke, productionele, artistieke, technische, publicitaire en andere ondersteuning krijgen bij het realiseren van nieuwe creaties. We geven hen niet enkel een duwtje in de rug maar zorgen er ook voor dat het publiek langs beide kanten van de landsgrens met Vlaams én Nederlands podiumtalent kennis kan maken.

Verder bezochten de deelnemers in WIELS (Brussel) The Show must Ego on, de eerste grote solotentoonstelling van de Nederlandse kunstenaar Erik van Lieshout in België. Ze kregen een rondleiding door de kunstenaar zelf en de opdracht een artistieke reflectie te schrijven. De vorm was vrij, de resultaten waren boeiend.

© William van der Voort

In 2016 ondersteunden we volgende makers en projecten: • Julie Cafmeyer | ‘De Therapie’ • Le Mouton Noir | ‘De Bacchanten’ • Marieke Dermul | ‘Heldendaden en Wereldwonderen’ • Marjolein van der Meer | ‘Over schoonheid Ha Ha Ha’ Programma

39


4.4 DEBUREN ALS EXPERT, BEMIDDELAAR & MATCHMAKER KENNISKNOOPPUNT DEBUREN

in Nederland voet aan de grond te krijgen, de associatie tussen jonge makers en het zogenaamde vlakke-vloer­ circuit (worden er niet te weinig openingen gemaakt in de programmatie van de schouwburgen?) en hoe zit het met doorstroming van jong talent? In het derde deel van 50/50 werden ervaringen uitgewisseld in kleine groepjes: een georganiseerd netwerkevent als het ware, want de organisatoren hadden zich gebogen over de samenstelling van de tafels: Vlaams-Nederlands en met oog voor een zinvolle complementariteit. DE DAG VAN DE THEATERPROGRAMMATOR

Kennisknooppunt deBuren zoekt antwoorden op vragen die leven binnen de Vlaamse en Nederlandse cultuursectoren en het maatschappelijke middenveld. Dat doet het systematisch in partnerschap met relevante partijen en experten. In 2016 ging het Kennisknooppunt van start met een aantal tref- en reflectiedagen: twee voor de Vlaamse en Nederlandse podiumsectoren, en één voor de Vlaamse en Nederlandse muziekprofessionals. 50/50, EEN REFLECTIENAMIDDAG OVER DE NODEN VAN JONGE THEATERMAKERS EN PROGRAMMATOREN IN VLAANDEREN EN NEDERLAND

De ontmoeting, op 1 augustus 2016 in Vrijstaat O. was een initiatief van Theater aan Zee, deBuren, Dutch Performing Arts en de Brakke Grond. De bedoeling was om inhoudelijke diepgang te creëren en aandacht te besteden aan de figuur die centraal hoort te staan bij de creatie van podiumwerk: de maker. ‘50/50’ verwijst naar de gezamenlijke noden en verzuchtingen in Vlaanderen en Nederland. In het eerste deel van het programma werd een aantal statements voorgelezen door vier ervaringsdeskundigen: Jef Staes, programmator van de Arenbergschouwburg in Antwerpen; Anneke van der Linden, programmator voor ‘de vlakkevloerzaal’ in de NWE Vorst in Tilburg; Ans Van den Eede van Hof van Eede; en Rebekka De Wit van De Nieuwe Tijd in Antwerpen. Hun werd volgende vraag voorgelegd: waar loop je in je werk tegenaan, met het oog op uitwisseling binnen het Nederlandse taalgebied? In de vier inleidende statements kwamen diverse aspecten van het creëren en programmeren aan bod. Soms met een knipoog, soms verrassend openhartig. Het gesprek met het aanwezige publiek ging meerdere richtingen uit: het probleem van het ‘categoriseren’ (lees: de zin en/of onzin van het label ‘jong’ werk), de impact van negatieve recensies (de aanwezige programmatoren lieten verstaan daar geen rekening mee te houden), de drempel die Vlaamse theatermakers ondervinden om 40

Programma

Op 2 september 2016 organiseerden het TheaterFestival, Kunstenpunt, het Fonds Podiumkunsten Nederland, deBuren en DutchCulture de dag van de theater­ programmator in deSingel: een ontmoeting voor programmeurs en programmatoren uit de Lage Landen. Focusthema was de Vlaams-Nederlandse uit­ wisseling in de podiumkunsten, met een focus op ­presentatie en spreiding. Met de Vlaams-Nederlandse betrekkingen in podiumland gaat het goed. Opleidingen rekruteren aan weerszijden van de grens. Tijdens hun loopbaan zijn vele makers in beide landen aan de slag. Coproductie zit in de lift. Maar voor het bredere publiek is het moeilijk geworden om een beeld te krijgen van de artistieke ontwikkelingen in beide landen. De spreiding van Vlaams werk in Nederland en vice versa is namelijk een zorgpunt. Veel producties steken nog wel de grens over, maar voor kortere tournees en op veel minder plekken. Op de Dag van de Programmator maakten we een stand van zaken op en bespraken we nieuwe pistes. Dit deden we op basis van nieuw cijfermateriaal, verzameld en geanalyseerd door Kunstenpunt en DutchCulture, en vertrekkende vanuit getuigenissen van programmatoren. TREFDAG VOOR DE VLAAMSE EN NEDERLANDSE POP- EN KLANKKUNSTSECTOR

Op 11 november 2016 organiseerden Gonzo (Circus) en deBuren i.s.m. November Music in de Verkadefabriek (’s-Hertogenbosch) een trefdag rondom muziek in de Lage Landen voor mensen werkzaam in pop, rock en klankkunst. We spraken er onder meer over alternatieve vormen van financiering voor nieuwe en nieuwsoortige projecten, nieuwe vormen van programmatie en low-budget marketing. Het betreft een vervolg­ editie van een eerste dag die Gonzo (circus) bij Worm in Rotterdam organiseerde in januari 2016, met steun van het BesteBuren-fonds.


Sinterklaas in Antwerpen als goed voorbeeld aanhaalde. Het is evenwel duidelijk dat een traditioneel cultureel gegeven als Sinterklaas, zeker in dit tijdsgewricht, zeer gevoelig ligt.

Met het Pietenpact wilde deBuren een spontaan gegroeide praktijk signaleren waarbij grote organisaties en bedrijven in Vlaanderen de traditie van het Sinterklaasfeest verderzetten, maar raciale stereotyperingen vermijden. Vooral in Nederland zorgt de figuur van Zwarte Piet de jongste jaren immers voor heftige pro en contra. De reacties in de pers waren massaal en in eerste instantie eerder neutraal. Al snel groeide in Vlaanderen evenwel de felle beroering in de sociale media, waarbij het eigenlijke Pietenpact helaas al te weinig nog aan bod kwam. De controverse was groot, zowel online als in de gedrukte pers, en de publieke respons oversteeg vele malen de verwachting. In Nederland werd het initiatief positief onthaald door bijvoorbeeld NRC dat in een editoriaal stelde dat Nederland ook een Pietenpact nodig had en de NPO die de intrede van

De Zwarte Pieten-problematiek was opgenomen in het Jaaractieplan 2016 met het achterliggende idee dat er een Sinterklaasconferentie zou komen. Toen bleek dat een open conferentie waarschijnlijk contraproductief zou werken, is besloten om het Pietenpact voor te bereiden als een best practice, niet als een stellingname. Achteraf bekeken was dat een goed moment geweest om de raad ook tussentijds te informeren. De directeur zal tegen de volgende bestuursvergadering een document opmaken over de algemene bevoegdheden van en samenwerking tussen raad van bestuur en directie. In het voorjaar volgen nog enkele gesprekken over de pieten­ kwestie met representatieve personen of ­groeperingen. Aan de hand daarvan wordt bekeken welke verdere stappen nodig zijn.

EXPERTISE MEDEWERKERS DEBUREN Heel wat medewerkers van deBuren worden omwille van hun persoonlijke deskundigheid en bevlogenheid geregeld uitgenodigd als spreker. Het gaat dan om netwerkbijeenkomsten, colloquia, raden, commissies, jury’s of redacties. Ook in het buitenland representeren ze de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerkingen en kunnen ze vaak good practices gaan toelichten, of worden ze gevraagd als gastdocent. Zo was directeur Wim Vanseveren lid van de Benoemingsadviescommissie Raad van Toezicht van de NPO (Nederlandse Publiek Omroep), is hij benoemd tot lid van de Raad van Advies van het Instituut voor de Nederlandse Taal in Leiden en was hij jurylid voor de selectie van de nieuwe directeur van Museum M in Leuven. Verder hield hij in 2016 een toespraak tijdens de opening van de goedbezochte vernissage FOAM Talent 2015 op 18 maart, en beoordeelde hij samen met Mathieu Buysse de eindwerken audio van het RITCS,

die het resultaat waren van een Vlaams-Nederlandse ondersteuning die deBuren mogelijk had gemaakt. Adjunct-directeur Willem Bongers-Dek was van 2012 tot en met 2015 actief als lid en voorzitter van de prozacommissie van het Vlaams Fonds voor de Letteren en beoordeelt sindsdien met enige regelmaat proza voor de buitenlandwerking. Verder adviseert hij het Nederlands Letterenfonds (sinds 2008) en zat hij in de Raad van Advies voor het gastlandschap van de Frankfurter Buchmesse. Sinds 2012 is hij redacteur van literair tijdschrift DW B, sinds 2014 secretaris van de Raad van Bestuur van De Reactor en sinds 2016 zetelt hij in de Artistieke Raad van het Amsterdam Fringe Festival. Daarnaast geeft hij geregeld adviezen en lezingen over de (expertisevelden van) deBuren. Zo zetelde hij in de jury van de Europese Literatuurprijs (EUPL, winnaar: Christophe Van Gerrewey), hield hij een lezing op de slottentoonstelling van het KASK, gaf hij een gastcollege aan de Universiteit Utrecht, stond hij collectief Arto Bruto bij in de beraadslagingen over een nieuw Vlaams-Nederlands literair tijdschrift en werd zijn ingezonden brief ‘Dit is wat we delen’ over de Buchmesse in NRC gepubliceerd onder de titel ‘Vlamingen horen erbij’. Programmator Ann Overbergh is één van de voorzitters binnen het nieuwe Kunstendecreet in wisselende disciplines, is lid van de commissie Filmlab en van de adviesgroep Filmcultuur van het VAF, en redactielid van rekto:verso. Ook programmator Debbie Marbus is lector bij het VAF.

Programma

41


4.5 HET GEHEIM VAN DEBUREN: SAMENWERKING PARTNERS IN 2016 Achter de Verhalen, Agenda, Alcântara (Lissabon), Algemene Afvaardiging van de Vlaamse Regering in Den Haag, All1, Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden, Ancienne Belgique, Artesis Plantijn Hogeschool, Europe by People, Asociata Heritage, Beursschouwburg, BOZAR, BRAL, Carl Uytterhaegen, Centrum voor Beeldexpressie, CHOOSY, Christopher Malapitan, Cinema Zuid, City One Minutes, citybooks, Consouling Sounds, Cosmopolis, CVN, d e t h e a t e r m a k e r, Davidsfonds, de Brakke Grond, De gemeente Den Haag, De gemeente Haarlem, De gemeente Rotterdam, De Markten, De provincie Antwerpen, De Reactor, De stad Antwerpen, De stad Diest, De stad Ieper, De stad Leuven, De stad Mechelen, De Titaan, De Vorlesebühne, De Wakkere Burger, de Week van de Afrikaanse roman, deSingel, DutchCulture, DW B, Eos, Erasmus Huis in Jakarta, Erasmus Taalcentrum in Jakarta, EUNIC in Brussels, Europahuis Ryckevelde, Europe for Citizens, Europese Commissie, FBM16 (Flanders & the Netherlands Guest of Honour Frankfurter Buchmesse 2016), FOMU, Fondazione Cini, Fonds Pascal Decroos, Fonds Patrick De Spiegelaere, Fonds Podiumkunsten Nederland, FWO (Fonds Wetenschappelijk Onderzoek) Vlaanderen, Gelijke Kansen Vlaanderen, Go Short - International Short Film Festival Nijmegen, Goethe-Institut Brüssel, Gonzo (Circus), Grenzeloos Geluid, Handelsbeurs Concertzaal, HERA-project CEGC, Het Liegend Konijn, Het Literatuurhuis, Het TheaterFestival, Het Zoekend Hert, Het Zuidelijk Toneel, HETPALEIS, IDFA, Iedereen leest, In The Dark, Institut für Niederländische Philologie, Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, Internationaal Kortfilmfestival Leuven, Internationaal Vlaanderen, Internationale Vereniging voor de Neerlandistiek, JESSA, Journalismfund.eu, Koninklijk Atheneum Antwerpen, Koninklijk Concertgebouw Orkest, Koninklijk Conservatorium Antwerpen, KU Leuven, KU Leuven Campus Brussel, kunstencentrum Monty kultuurfaktorij, Kunstencentrum Recyclart, Kunstenpunt, LAK Labo Actuele Kunstkritiek, Letterenhuis, Lieven Gevaert Leerstoel vzw, Lieven Gevaert Research Centre for Photography, Literarische Gesellschaft Karlsruhe, Literary Ark Festival in Yerevan, Literaturverein Münster, Louis Paul Boon Genootschap, LUCA School of Arts, Luisterpuntbibliotheek, LUX, M - Museum Leuven, Mind the Book, Ministerie van Buitenlandse Zaken van België, Ministerie van Buitenlandse Zaken van Luxemburg, Ministerie van Buitenlandse Zaken van Nederland, MO* magazine, MOBI, Muntpunt, Musée de la Photographie Charleroi, Nederlands Consulaat-generaal in Antwerpen, Nederlands Letterenfonds, Nederlandse Taalunie, Next - Verein für Zeitgenossische Kunst, November Music, November Music, Odisee, OneWorld, Ons Erfdeel, P.E.N. Macedonië, Pakhuis de Zwijger, Passa Porta, Perdu, Poëziecentrum, Poëziecentrum Nederland, POLI (VUB), Poliargus, Pride vzw, Provincie Limburg, Radioboeken, Rekto:Verso, Renée Broekmeulen, RITCS, SOFAM, Speech! Belgian Speech Writers Network, SSEW, Stadsbestuur van Charleroi, Stadsbestuur van Chartres, Stadsbestuur van Tbilisi, STAM, Stichting Bosch y Bosco, Stichting Biermans-Lapôtre, Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB), STUK, TEK Lublin, Terras, The Institute of Ideas, Tilt, Time to Talk, Treecompany, Uitgeverij Ambo|Anthos, Uitgeverij Atlas Contact, Uitgeverij Davidsfonds, Uitgeverij De Bezige Bij, Uitgeverij De Geus, Uitgeverij het balanseer, Uitgeverij Lannoo, Uitgeverij Nieuw Amsterdam, Uitgeverij Nijgh & van Ditmar, Uitgeverij Polis, Uitgeverij Prometheus, Uitgeverij Van Halewyck, Uitgeverij Van Oorschot, Uitgeverij Vantilt, University of Nottingham, University of Sheffield, Verkadefabriek, VIB, Vlaams Fonds voor de Letteren, Vlaams Parlement, Vlaamse Jeugdraad, Vlaamse Overheid Coördinatie Brussel, VOK, Vrijstaat O., Vrouwen Overleg Komitee, VUB, VVJ, VVOJ, Week van de Afrikaanse roman, Widya Mitra, WPG, Z33, Zebrastraat, ZKM - Zentrum für Kunst und Medientechnologie Karlsruhe, Zuiderpershuis,

42

Programma


4.6 DEBUREN IS … Wim Vanseveren Directeur wim@deburen.eu +32 (0)2 212 19 40 Willem Bongers-Dek Adjunct-directeur, programmaleider & coördinator citybooks willem@deburen.eu +32 (0)2 212 19 39 Lotte Loncin Communicatieverantwoordelijke lotte@deburen.eu +32 (0)2 212 19 41 Mathieu Buyse Communicatieverantwoordelijke & programmacoördinator media & audio mathieu@deburen.eu +32 (0)2 212 19 35 Marianne Hommersom Programmacoördinator schrijfresidentie & coördinator citybooks marianne@deburen.eu +32 (0)2 212 19 43

Ann Overbergh Programmacoördinator muziek & cultuur & coördinator Kennisknooppunt en Grensverleggers ann.overbergh@deburen.eu +32 (0)2 212 19 42 Xander Stroo Programmacoördinator Europa, Politiek & Economie xander@deburen.eu +32 (0)2 212 19 38 Jenny Quermia Zakelijk leider jenny@deburen.eu +32 (0)2 212 19 37 Ronald Giebel Office manager ronald@deburen.eu +32 (0)2 212 19 30 Roos van Emmerik Office assistent roos@deburen.eu +32 (0)2 212 19 30

Debbie Marbus Programmacoördinator film, gelijkheid, maatschappij en wetenschap debbie@deburen.eu +32 (0)2 212 19 33

Programma

43


Millions discover their favorite reads on issuu every month.

Give your content the digital home it deserves. Get it to any device in seconds.