Page 1

PROGRAMMA

VLAAMS-NEDERLANDS HUIS


Het Vlaams-Nederlands Huis deBuren ontvangt subsidies van Nederland en Vlaanderen. De Vlaamse minister van Cultuur, de Nederlandse minister van OCW en de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken maken het mogelijk dat deBuren een rol kan spelen: - in de presentatie van schoonheid en wijsheid uit de Lage Landen; - in een permanent debat over cultuur, politiek en maatschappij; - in een reflectie over datgene wat Vlaanderen en Nederland bindt en datgene waarin accenten kunnen verschillen; - in de relatie met Europa: beter luisteren naar Europa en ervoor zorgen dat Nederland en Vlaanderen beter door Europa gehoord worden.

VLAAMS-NEDERLANDS HUIS

Leopoldstraat 6 1000 Brussel t +32 (0)2 212 19 30 f +32 (0)2 212 19 49 info@deburen.eu www.deburen.eu BE0866.011.149

deBuren geniet de steun van de Vlaamse Gemeenschap en de Nederlandse overheid.


© Kristof Vadino

In 2015 organiseerde deBuren het hoogste aantal activiteiten ooit: 239, om precies te zijn. Dat zijn er gemiddeld 5,4 per week. Die vonden vaak in eigen huis plaats (88), maar vooral ook in Nederland (34). En nooit eerder haalden deBuren zoveel fysieke bezoekers: 23.778.

Een belangrijke plaats in ons programma werd ook ingenomen door de festiviteiten rond de viering van 200 jaar Koninkrijk der Nederlanden. De belangrijkste daarvan was de reeks Een gemiste kans?, een grootschalige historische oefening waarvoor deBuren naar tien steden in Vlaanderen en Nederland trok.

Het BesteBuren-feestjaar was een succes­ verhaal: 100 Vlaams-Nederlandse culturele projecten, met uitwisseling als kernbegrip. Naarmate het einde van het feestjaar naderde, groeide het besef dat het zonde zou zijn om onze ervaring en het opgebouwde netwerk zomaar achter ons te laten. Bovendien is de bottom-upbenadering van BesteBuren complementair aan de reguliere werking van deBuren, die eerder top-down is.

Een van de hoogtepunten daarin was de repliek van burgemeester Aboutaleb van Rotterdam, op 24 november. Electro-technicus als hij van opleiding is, prees de burgervader de verschillen tussen de twee buurlanden waarin men Nederlands spreekt: ‘Er kan maar stroom vloeien als er een potentiaalverschil is’. Zelden klonk techniek zo poëtisch.

Daarnaast tekenen zich een paar sterke krachtlijnen af. Omdat migratie dit jaar door de vluchtelingencrisis in het middelpunt van de actualiteit stond, kozen we ervoor een belangrijk deel van ons Europese programma daaraan op te hangen, onder de noemer Checkpoint Europa. In deze programmalijn wierp deBuren in 18 activiteiten een liefdevolle én bezorgde blik op migratie. Daarbij belichtten we beide kanten van de medaille: de maatschappelijke en politieke deining die ontstond als gevolg van de vluchtelingencrisis én de verrijking die migratie met zich mee kan brengen.

Voor wie nog mocht twijfelen aan het nut van een huis dat bestaat om te leren uit wat over de grens anders is, voegde hij eraan toe: ‘Ik gedij bij het verschil’. Dat deBuren deze les zelf ter harte neemt, zal de komende jaren blijken: nadat Dorian van der Brempt bijna tien jaar waakte over het wel en wee van deBuren, neem ik nu met trots en dankbaarheid deze fakkel van hem over. Wim Vanseveren, Directeur


INHOUD

ORGANISATIE___________________________________________ 6 Missie: deBuren is..._______________________________________________________________ 6 Bestuur in 2015__________________________________________________________________ 6 Personeel in 2015________________________________________________________________ 7

DE CIJFERS____________________________________________ 8 1. PROGRAMMA_______________________________________________ 8

Reguliere programmering en fysieke bezoekers____________________________________ 8

Buiten de reguliere werking ___________________________________________________ 9

Online aanbod en downloads in 2015 ___________________________________________ 10

2. COMMUNICATIE____________________________________________ 11

Print en Online_____________________________________________________________ 11

PROGRAMMA__________________________________________ 12

4

1.

DISCIPLINES EN REEKSEN____________________________________ 12

2.

HET MAATSCHAPPELIJK DEBAT________________________________ 14

2.1  Checkpoint Europa_____________________________________________________ 14

2.2 Geschiedenis_________________________________________________________ 15

2.3  Voorbij de grenzen van Europa: MO*Lezingen en MO*Talks______________________ 16

2.4 Mediakritiek__________________________________________________________ 16

Inhoud


3.

CULTUUR IN DE LAGE LANDEN _________________________________ 17

3.1 BesteBuren __________________________________________________________ 17

3.2 Literatuur ____________________________________________________________ 21

3.3  De kleine zaal_________________________________________________________ 22

3.4  Lunchprogramma’s: muziek en documentaires _______________________________ 22

3.5 Audio_______________________________________________________________ 24

3.6  Ontmoetingen: IM______________________________________________________ 24

3.7 Tentoonstellingen______________________________________________________ 25

3.8 Wetenschap __________________________________________________________ 27

3.9 Filosofie _____________________________________________________________ 27

3.10  Citybooks als synthese__________________________________________________ 28

4.

KRACHTLIJNEN VAN DEBUREN_________________________________ 30

4.1  Talentontwikkeling: deBuren als stimulator van jonge schrijvers en kunstenaars ____ 30

4.2  Kunstkritiek en cultuurbeleid: Cultuur (her)‌waarderen _________________________ 32

4.3  deBuren als expert, bemiddelaar en matchmaker _____________________________ 32

4.4  deBuren als partner in Internationale projecten_______________________________ 32

4.5  Digitale transformatie___________________________________________________ 33

4.6  Het geheim van deBuren: samenwerking! ___________________________________ 34

Inhoud

5


ORGANISATIE MISSIE: DEBUREN IS... een huis van reflectie en debat; een huis waar de culturele samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland centraal staat; een huis waar wijsheid en schoonheid uit de Lage Landen getoond worden en van commentaar voorzien; een huis van samenwerking met respect voor de partners in beide landen en daarbuiten; een huis waar het Nederlands centraal staat en andere talen een brug slaan naar andere, meestal Europese, landen; een huis met aandacht voor kunsten en ‘toegepaste kunsten’, de creatieve industrie: film, architectuur, design en mode; een huis met aandacht voor maatschappelijke en politieke problemen en de manier waarop de media en het onderwijs hiermee omgaan.

BESTUUR IN 2015 Het Vlaams-Nederlands Huis deBuren is een vzw naar Belgisch recht die bestuurd wordt door een Raad van Bestuur: - Bert Claerhout - Joop Daalmeijer - Wivina Demeester, penningmeester - Ben de Reu, voorzitter - Saïda Sakali - Marietje Schaake - Paulette Smit - Johan Swinnen

Onder toezicht van een Algemene Vergadering: - Bert Claerhout - Joop Daalmeijer - Wivina Demeester, penningmeester - Annemie Neyts - Ben de Reu, voorzitter - Saïda Sakali - Marietje Schaake - Paulette Smit - Johan Swinnen - Bob Verburg

Het bestuur vergaderde in 2015 zes keer en begeleidde de aanwerving van de nieuwe directeur Wim Vanseveren.

6

Organisatie in 2015


PERSONEEL IN 2015 Eind 2015 waren er bij deBuren 11 vaste medewerkers in dienst. Het aantal fte’s was 10. Iedereen behalve de directeur had een contract van onbepaalde duur. In september trad directeur Dorian van der Brempt af, en trad Wim Vanseveren aan. In verband met de bijkomende taken rond het BesteBuren-jaar, en het vertrek van een communicatiemedewerker werden de taken binnen de communicatiedienst herverdeeld. Webmaster Miet Vanhassel verliet deBuren in de zomer en werd vanaf mei vervangen door Lotte Loncin; Mathieu Buyse ging 4/5 voor communicatie werken en werd social media manager. Ann Venneman bleef over all communicatieverantwoordelijke, en coÜrdineerde i.s.m. programmamedewerker Ann Overbergh het BesteBuren-jaar. Van februari 2015

tot de zomer assisteerde projectmedewerker, Veronika Bala, het BesteBuren-team; zij werd vanaf september vervangen door de Utrechtse studente Jonne van Galen. deBuren biedt studenten graag de kans stage te lopen. In 2015 verwelkomden we drie stagiairs: Astrid Perdieus die het succesvolle en drukbezochte publieksprogramma Hallo Helsinki! opzette, Jordan Parein die zich kwam dompelen in een Nederlands taalbad en onze digitale archiefwerking versterkt heeft en Jonne van Galen die onmisbaar bleek voor het BesteBuren-jaar als deeltraject van haar afstudeereindwerk.

Organisatie in 2015

7


DE CIJFERS 1. PROGRAMMA REGULIERE PROGRAMMERING EN FYSIEKE BEZOEKERS BEZOEKERS EN ACTIVITEITEN IN 2015 In 2015 organiseerden we meer activiteiten dan ooit tevoren: 239. Dat waren gemiddeld 5,4 activiteiten per week (een stijging van 0,4 activiteiten t.o.v. 2014). Ook haalden we een recordaantal bezoekers: gemiddeld 99,4 bezoekers per activiteit. 23.778

25.000 20.000

200

15.000

150

10.000

100

5.000

50

0

2010

2011

2012

AANTAL BEZOEKERS PER JAAR

2013

2014

239

250

0

2015

 

99,4

2010

2011

2012

2013

2014

AANTAL INDIVIDUELE ACTIVITEITEN PER JAAR GEMIDDELD AANTAL BEZOEKERS PER ACTIVITEIT (tentoonstellingen niet meegerekend)

GEOGRAFISCHE SPREIDING EN VOERTAAL VAN DE ACTIVITEITEN GEOGRAFISCHE SPREIDING

34 in Nederland

4 in derde landen VOERTAAL

201 in België 89 in eigen huis 112 op andere locatie

8

De cijfers

2015

Nederlands 211 Engels 21 Meerdere talen 7


DE DISCIPLINES VAN DEBUREN deBuren onderscheidt een aantal grote disciplines die onderling kunnen overlappen. Doorheen deze disciplines lopen al jaren enkele rode draden: deBuren blijft focus houden op Europa, op de stad en op jonge makers. Ook samenwerking en coproductie zijn sleutels tot succes. We maken graag programma’s in grotere kaders van bijvoorbeeld festivals, herdenkingsjaren en media­evenementen. Zo nam deBuren in 2015 deel aan 19 grote cultuurevenementen.

LITERATUUR

52

SAMENLEVING

36

FILM & DOCU

26

GESCHIEDENIS

19

DE KLEINE ZAAL

19

FILOSOFIE

15

BLIK OP DE WERELD

15

MUZIEK

14

KUNST EN CULTUURBELEID

10

AUDIO

9

TENTOONSTELLING

8

MEDIA

8

WETENSCHAP

4

ONTMOETINGEN (IM)

4

TOTAAL AANTAL ACTIVITEITEN

239

FOCUS

BIJZONDERE FOCUS OP HET MAATSCHAPPELIJK DEBAT OVER EUROPA, DE STAD EN OP JONGE MAKERS.

BUITEN DE REGULIERE WERKING Zaalverhuur in de Leopoldstraat: 10 Extra activiteiten, opgezet door externe organisaties, gebruikmakend van de zalen op de eerste en de gelijkvloerse verdieping, de technische infrastructuur en met logistieke ondersteuning van deBuren

Aantal BesteBuren-activiteiten: 100 Dat zijn geen eigen activiteiten, wel samenwerkings­ projecten binnen het feestjaar dat we samen met DutchCulture coördineerden.

De cijfers

9


ONLINE AANBOD EN DOWNLOADS IN 2015 LUISTEREN

448 80 + 2.300

8.240 + 92.526

854.245 5.000

22 108 5 + 834.925

5.885.250 - 86.933

920.521

KIJKEN podcasts beschikbaar eind 2015 nieuwe podcasts toegevoegd in 2015 downloads gemiddeld per maand (t.o.v. 5.940 in 2014) downloads van op de website en iTunes samen sinds 2006 (t.o.v. 761.719 downloads in 2014) plays op Soundcloud. Sinds 2014 experimenteren we met het plaatsen van speellijsten van audioverhalen en de beste podcasts van de activiteiten op dit medium. citybookssteden eind 2015 geschreven citybooks nieuwe citybookssteden opgestart in 2015

406 33 7.674 69.000

filmpjes op Vimeo eind 2015 nieuwe films toegevoegd in 2015 films afgespeeld in 2015 films bekeken over de jaren heen Het hele archief met korte en langere high definition-filmpjes van deBuren wordt in 2016 integraal overgezet naar het populairdere YouTube, en zal veel manifester deel uitmaken van de nieuwe digitale strategie. Het fotoarchief van deBuren is te vinden op Flickr. Dit platform promoten we niet actief, en gaan we in 2016 in heroverweging nemen.

luisterverhalen gedownload sinds 2006 (radioboeken en citybooks samen) (t.o.v. 5.050.325 in 2014) downloads in 2015 (t.o.v. 1.007.454 in 2014) De podcasts van de activiteiten van deBuren zijn een succes足verhaal. Het aantal downloads van de luisterverhalen citybooks en Radioboeken blijft spectaculair.

10

De cijfers

De IM reportage van Jan Hoet op Vimeo werd maar liefst 13.500 keer bekeken!


2. COMMUNICATIE PRINT

ONLINE

In 2015 publiceerden we twee programmaboekjes. Oplage: telkens 15.000 stuks.

We zoeken vooral online verbinding met onze bezoekers, via de website en de sociale media. Sinds 2009 is deBuren actief op Facebook, Twitter, Flickr en Vimeo. Onze knowhow en het aantal volgers van vooral de eerste twee kanalen groeien ieder jaar aanzienlijk, en we zullen voorlopig vooral op die twee blijven inzetten.

JANUARI AUGUSTUS

VLAAMS-NEDERLANDS HUIS

VOOR CULTUUR EN DEBAT

PROGRAMMA | JANUARI - AUGUSTUS 2015

175.938 © Tjarko van der Pol/SaltyStock

esteBurenjaar: een cultureel n en Nederland. Een jaar lang menwerken, samen maken en an we door met de klassieke gen we extra aandacht op ons en.

ermanente aandacht voor jong eraire en journalistieke talenten e kunstenaars en fotografen

Sanne De Wilde, de Vlaamse nt werkt en die we kennen van n en presentaties.

+ 13%

138.343

V.U. Dorian van der Brempt, deBuren, Leopoldstraat 6, 1000 Brussel

anden vieren feest

g 2015. Een jaar waarin we dat de kwaliteit van Vlaamse ur ook uw levenskwaliteit mee

deBuren

NIEUWSGIERIGE MENSEN

AUGUSTUS DECEMBER

Huis voor debat en reflectie over en samenleving. Schrijvers, politici, n er in gesprek met elkaar en met durvers en doeners creëert deBuren

23%

van de bezoeken vanuit Nederland

VOOR CULTUUR EN DEBAT

+ 825

4025

batten en ontmoetingen dit najaar litiek en maatschappij, over kunst en uit binnen- en buitenland ook enkele

+ 546

ERBELEEF

2771

PROGRAMMA | AUGUSTUS-DECEMBER 2015

informatie. U vindt er het programma en via podcast, video, foto. Schrijf in f en blijf op de hoogte!

e talen van gevestigde schrijvers en tybooks.eu en www.radioboeken.eu

LAGE LANDEN VIEREN FEEST

abonnees van de digitale nieuwsbrief (gemiddeld bijna 100 nieuwe abonnees per maand) (t.o.v. 8.938 in 2014) facebookvolgers (gemiddeld 2,26 nieuwe volgers per dag) (t.o.v. 3.200 in 2014) twittervolgers (dit betekent anderhalve nieuwe volger per dag) (t.o.v. 2.225 in 2014)

deBuren

V.U. Dorian van der Brempt, deBuren, Leopoldstraat 6, 1000 Brussel

een cultureel rendez-vous tussen ng tonen we samen met honderden n, samen maken en samen feesten.

- 1000 Brussel - info@deburen.eu buren.eu

van de bezoeken vanuit België

10.099 VLAAMS-NEDERLANDS HUIS

unieke bezoekers (IP-adres) (t.o.v. 122.274 unieke bezoekers in 2014)

70% + 1.161 © Sanne De Wilde, citybooks Gent

bezoekers van de website (dat zijn 14.661 bezoekers per maand)

© Pieter-Jan De Pue

De cijfers

11


PROGRAMMA 1. DISCIPLINES EN REEKSEN deBuren structureert zijn werking in programmareeksen, vaak in samenwerking met vaste partners. Reeksen zijn interessant omdat ze herkenbaarheid genereren, en om we zo in een meerjarig kader kunnen werken. Onze vaste reeksen nemen een belangrijke maar geen exclusieve plaats in: we blijven culturele opportunisten in de beste zin van het woord en organiseren verschillende losstaande programma’s als er zich een mooie kans voordoet. LITERATUUR SAMENLEVING FILM & DOCU GESCHIEDENIS

Het Liegend Konijn Tweejaarlijkse debuutprijs voor poëzie. Nieuwe maatjes Een literaire date tussen een gevierd auteur en een jonge schrijver i.s.m. Vrijstaat O. BCC Twee jonge makers uit Vlaanderen en Nederland, actief in verschillende kunstdisciplines, ontmoeten elkaar voor het eerst in Oostende en brengen 24 artistieke uren met elkaar door. Vervolgens stellen ze in Vrijstaat O. een gezamenlijk geproduceerd kunstwerk voor aan het publiek. Verse taal Jonge schrijvers presenteren zich in Tilburg (i.s.m.Tilt) met een nieuwe tekst aan de hand van een vooraf vastgelegd onderwerp.

DE KLEINE ZAAL FILOSOFIE BLIK OP DE WERELD MUZIEK KUNST EN CULTUURBELEID AUDIO TENTOONSTELLING MEDIA WETENSCHAP ONTMOETINGEN (IM)

LITERATUUR

SAMENLEVING

Hieronder vallen alle activiteiten die de politieke, economische, sociale en religieuze tendensen in de ­ samen­leving aan bod brengen. We clusteren ze onder reeksen als: Thinking Europe We gaan op zoek naar verdieping én verbreding van het debat over Europa en komen regelmatig met nieuwe stemmen en verrassende invals­hoeken i.s.m. diverse partners. In 2015 was onze themalijn Checkpoint Europa: debatten en ontmoetingen rond de vluchtelingencrisis.

citybooks Spilproject van ons Europese cultuur­ programma: meer dan 100 stadsportretten in woord en beeld. Gratis te beluisteren en te lezen in vele talen op www.citybooks.eu

Time to Talk deBuren is lid van een netwerk van Europese debatcentra. De debatten in de diverse Europese huizen worden gefilmd en kunnen via een livestream van de ­partners gevolgd worden.

Vers van het Mes Poëziereeks i.s.m. Perdu (Amsterdam) en het Poëziecentrum (Gent), gesteund door de Taalunie. Nog niet gedebuteerde dichters krijgen uitgebreid de kans om zich voor te stellen en uit hun werk voor te dragen.

Speech Battle Do’s en don’ts van het speechschrijven door middel van een speechschrijfwedstrijd. Een acteur brengt de beste inzendingen live on stage, een jury van ­professionele speechschrijvers becommentarieert, en het publiek kiest de beste speech.

Qwerty & Azerty Populaire jaarlijkse literaire quiz, zowel in Vlaanderen als in Nederland in samenwerking met de VPRO. Mais oui, Paris Podiummoment gekoppeld aan de jaarlijkse schrijversresidentie voor jonge schrijvers in Parijs. 12

Programma

De Gedroomde Stad Wat zijn de kansen en uit­dagingen waar we op stedelijk niveau voor staan op het gebied van zaken als diversiteit, leefbaarheid en e­cologie? Debatavonden in diverse steden in Vlaanderen en Nederland en met steeds wisselende partners.


It’s the economy, stupid! Hier staat telkens een ­prikkelende stelling op economisch gebied centraal. Vaste moderator is Piet Depuydt (De Tijd).

FILM EN DOCUMENTAIRE

Documentaire op Donderdag In deze reeks presenteren deBuren en Muntpunt elke maand een bijzondere documentaire. Elke vertoning wordt gekoppeld aan een introductie, een lezing of (na)gesprek met interessante sprekers uit Nederland en Vlaanderen. Cook & Look Gastronomische documentairereeks in eigen huis waarbij we een Vlaams-Nederlandse documentaire tonen en een aangepaste lunch serveren. Maandelijks op vrijdag.

GESCHIEDENIS

Een gemiste kans? Heel 2015 trok deBuren de Lage Landen door met een vraag: wat als Nederland en België in 1830 samen waren gebleven? Tijdens deze groot­ schalige historische oefening verzamelden we in 10 steden in de Lage Landen de antwoorden van kunstenaars, opinie­makers en burgemeesters. Op de thee bij Willem Tijdens de expo ‘Het verloren koninkrijk. Willem I en België’ kon je in 2015 maandelijks op een donderdagnamiddag een themalezing volgen in het Gentse STAM. Grote Woorden In de tiendelige reeks Grote Woorden, die nog tot 2018 loopt, geeft hoogleraar Geert Buelens op steeds wisselende locaties minicolleges over de Eerste Wereldoorlog en spreekt hij met internationaal gerenommeerde gasten, afgewisseld door muziek en poëzie uit die tijd.

DE KLEINE ZAAL

Intimistische podiumkunstenvoorstellingen met sterk tekst­theater bij deBuren.

FILOSOFIE

Filosofische lezingencycli Dat is wat filosofiehuis Het zoekend hert en deBuren al enkele jaren samen opzetten in Berchem.

BLIK OP DE WERELD

MO*Lezingen Samen met mondiaal magazine MO* nodigen we vier keer per jaar i.s.m. Vooruit (Gent), Beursschouwburg (Brussel), Kaaitheater (Brussel) en De Roma (Antwerpen) en Triodos Bank internationale gerenommeerde sprekers uit rond prangende mondiale thema’s. MO*talks @deBuren Podiumversie van het driemaandelijkse MO*magazine bij deBuren. Uitgebreide v­ erslagen met foto’s en video’s zijn te bekijken op MO.be, de website van MO*magazine.

MUZIEK

deBuren hebben Oren Verrassende, intimistische lunchconcerten op donderdagmiddag.

AUDIO

Online vind je stadsreportages van Radio deBuren; er zijn publieksactiviteiten van Luister in het Duister en een wedstrijd voor de beste radiodocumentaire of hoorspel: Korte Golf.

MEDIA

Mediacafés In deze meerjarige reeks denken we met VVJ, Zebrastraat, Fonds Pascal Decroos, VVOJ en de Artevelde Hogeschool Gent na over de veranderende rol van de media in roerige tijden en over hete hangijzers in de journalistiek.

WETENSCHAP

Grijze Cellen Meerjarige reeks van Eos, FWO Vlaanderen en deBuren waarin we wetenschappelijke thema’s met een grote maatschappelijk dimensie in de kijker zetten. i.s.m. Handelsbeurs Concertzaal (Gent) en STUK (Leuven).

ONTMOETING

IM In Memoriam is een gesprokenbiografiereeks op zondagmiddag in Vrijstaat O., Oostende waarin Anna Luyten polst bij een centrale gast hoe hij of zij na de dood herdacht wil worden.

Programma

13


2. HET MAATSCHAPPELIJK DEBAT In 2015 zagen we met lede ogen wereldgebeurtenissen dichtbij en veraf aan. Het is nog moeilijker dan vroeger om complexe onderwerpen als economische crises en nieuwe vormen van handel, politiek populisme en nieuwe modellen voor democratie, oorlog, terrorisme en het vluchtelingendrama en de precaire situatie van Europa uit elkaar te houden. Alles is met elkaar verbonden én heeft een impact op het stedelijke weefsel van Brussel, Antwerpen, Amsterdam, Rotterdam en elders. We zijn extra diep ingegaan op maatschappelijke vraagstukken, overtuigd als we blijven dat je enkel door dialoog tot wederzijds begrip komt en dat je zonder begrip nooit tot duurzame oplossingen komt.

2.1 CHECKPOINT EUROPA Als vanouds speelde Europa ook dit jaar in het programma van deBuren een belangrijke rol. We organiseerden een veelheid aan debatten en lezingen waarin het onderwerp op één of andere manier een rol speelde. Omdat migratie dit jaar door de vluchtelingencrisis in het middelpunt van de actualiteit stond, kozen we ervoor een belangrijk deel van ons Europese programma daaraan op te hangen, onder de noemer Checkpoint Europa. In deze programmalijn wierp deBuren in 18 activiteiten een liefdevolle én bezorgde blik op migratie. Daarbij belichtten we beide kanten van de medaille: de maatschappelijke en politieke deining die ontstond als gevolg van de vluchtelingencrisis én de verrijking die migratie met zich mee kan brengen. Hierna volgen enkele voorbeelden. In het Amsterdamse Pakhuis de Zwijger organiseerden we in samenwerking met Tertium en de Vrije Universiteit een avond waarop Vlaamse en Nederlandse wetenschappers van zeer diverse pluimage een antwoord zochten op de vraag hoe de vluchtelingencrisis te stoppen is. De betogen reikten vanuit historisch, economisch, antropologisch en artistiek standpunt nieuwe handvatten aan voor het denken over ontstaan en oplossing van de crisis. Tijdens een internationale debatavond die we in Brussel op touw zetten met het Britse Institute of ideas ging het dan weer over zin en onzin van Europese grenzen. Is het 14

Programma

totale openstellen van de grenzen voor vluchtelingen een onverwacht goed of een rampzalig slecht idee? Dialoog is meer dan debat en gesprek alleen. Films en theaterstukken vertellen meer dan woorden alleen en zijn aanleiding voor verdiepende gesprekken, inleidingen en discussies op het podium. Zo zette deBuren in oktober het stuk Marieke Marieke van Leen Braspenning op de planken.

Het stuk – naar de roman De vlucht van Johanna Spey – werd gebracht door de jonge, talentvolle actrices Kaltoum Boufangacha en Aminata Demba en vertelt het verhaal van twee vrouwen die tijdens de Eerste Wereldoorlog hun thuisland moeten verlaten. De één vlucht van België naar Nederland, de ander migreert van Nederland naar België. Na de performance volgde een rondetafelgesprek met de regisseur Leen Braspenning en Bob Pleysier (voormalig directeur-generaal van Fedasil) waarin hedendaagse migratieverhalen van vrouwen centraal staan.


Daarnaast organiseerden we verschillende filmvertoningen waaronder Moskee in de stad (Godfried Hartkamp), Zone zero (Farzad Moloudi) en Our City (Maria Tarantino). Voor de webdocumentaire Moskee in de stad volgden Godfried Hartkamp, Kemal Rijken en hun team de verwikkelingen rond de bouw van de Westermoskee in Amsterdam. Na de presentatie gingen de makers in gesprek met Meryem Kanmaz, die als auteur van het boek Islamitische ruimtes in de stad vanuit het Vlaamse integratiedebat reageerde. In de documentaire Zone Zero vertelt regisseur Farzad Moloudi het verhaal van de bewoners (daklozen, migranten zonder papieren, kunstenaars en activisten) de gekraakte Brusselse kerk Gésu. Na de vertoning volgde een gesprek met Moloudi, Isabel Berckmans (VUB en Solidair Samenwonen in Brussel) en stadssocioloog Stijn Oosterlynck (UA) over de documentaire, de ontruiming, de diaspora die daarop volgde, over kraken, het (Europese) migratiebeleid en solidaire onafhankelijke initiatieven in de grootstedelijke context. Voor de derde editie van de Speech Battle daagden we het publiek uit zelf een steekhoudend betoog te bedenken over de vluchtelingencrisis. Opdracht voor onze speechschrijfwedstrijd was deze keer: ‘De nieuwe Europees Commissaris voor Vluchtelingenbeleid staat bij de grens van de Europese Unie en spreekt de vluchtelingen toe. Schrijf zijn speech’. Na selectie door een professionele jury werden de drie speeches op 12 december voorgedragen door acteur Walter Bart tijdens de Rotterdamse debatnacht in debatcentrum Arminius. Het publiek mocht beslissen welke speech de vluchtelingencrisis op meest overtuigende wijze voor het voetlicht bracht.

2.2 GESCHIEDENIS Geen maatschappelijk debat zonder historisch perspectief. Daarom komt geschiedenis vaak om de hoek kijken in het programma van deBuren. Enkele voorbeelden. In zijn nieuwe boek Wij Europeanen belicht Wim de Wagt een vergeten episode uit de Europese geschiedenis: de mislukte oprichting van een Europese Unie al voor de Tweede Wereldoorlog. Hoe radicaal anders de geschiedenis dan had kunnen verlopen en wat het verband is met de huidige Europese crisis besprak De Wagt op het podium van deBuren met politicoloog Jonathan Holslag. Een recentere, zeer noodlottige periode uit de Europese geschiedenis komt aan de orde in het bekroonde boek De slag om Srebrenica van Frank Westerman. Over de val van de beruchte enclave en het trauma dat die veroorzaakte, gaf de auteur een lezing bij deBuren. Wat geschiedenis betreft was het niet al Europa wat de klok sloeg: een belangrijke plaats in ons programma werd ingenomen door de festiviteiten rond de viering van 200 jaar Koninkrijk der Nederlanden. Het belangrijkste daarvan was de reeks Een gemiste kans?, een grootschalige historische oefening waarvoor deBuren naar tien steden in Vlaanderen en Nederland trok. Telkens stond daarbij de vraag centraal: wat als Nederland en België samen waren gebleven? In elke stad lieten we een schrijver en de burgemeester aan het woord over de vraag welke rol en functie de gaststad zou hebben vervuld in dat land van bijna dertig miljoen zielen. Steevast sloten we af met een miniconcert door singer-songwriter Lucky Fonz III met als orgelpunt het Nederbelgisch Feestlied. De reeks Een gemiste kans? was ook onderdeel van het feestjaar BesteBuren, waarover meer op pagina 17. Met een tiendelige lezingenreeks Op de thee bij Willem gekoppeld aan de expo Willem I in het STAM, een lezing over de kunstcollectie van Willem II, avonden rond de biografie van koning Willem II door Jeroen van Zanten en de Napoleonbiografie van Bart Van Loo had de geschiedenisprogrammatie van deBuren dit jaar sowieso een koninklijk tintje.

Programma

15


2.3 VOORBIJ DE GRENZEN VAN EUROPA: MO*LEZINGEN EN MO*TALKS MO*lezingen zijn vier publiekslezingen per jaar waarin prangende mondiale thema’s behandeld worden door internationaal gerenommeerde sprekers. Deze lezingenreeks is een initiatief van MO* en deBuren in samenwerking met Vooruit, De Roma, Beursschouwburg en Kaaitheater. Een journalist van MO* is telkens gastheer of -vrouw. In maart gaf Saskia Sassen een lezing over haar nieuwe boek Expulsions - Brutality and Complexity in the Global Economy op het literatuurfestival Mind The Book in deSingel. In mei gaf de populaire Turkse schrijfster Elif Shafak een lezing in samenwerking met Bozar Literature over haar visie op het hedendaagse Turkije. In oktober organiseerden we een MO*lezing met de Argentijnse topjournalist Martin Caparrós over zijn boek Honger bij deBuren in samenwerking met Wereldbibliotheek. In december was er een MO*lezing in De Roma in Borgerhout met de bekende oorlogsjournalist Robert Fisk over de oorlog in het Midden-Oosten. MO*talks @ deBuren is de uitdagende podiumversie van het driemaandelijkse MO*magazine. Elk seizoen verschijnt er een MO*een magazine rond één centraal thema (oplage 100.000). Met de MO*talks willen we het gesprek over dat thema ook live voeren. Daartoe worden een drietal experts uitgenodigd om elk één uitdagende stelling rond een deelthema uit te werken. De inleiders gaan daarna in gesprek met elkaar en met het publiek over andere aspecten van het thema die in het magazine aan bod komen. Het onderwerp van het lentenummer was oceanen, het zomernummer handelde over het belang van samenwerking in de 21ste eeuw. Het herfstnummer en het gesprek ging over religie, politiek en geweld.

16

Programma

2.4 MEDIAKRITIEK De Mediacafés zijn een vaste waarde in het programma van deBuren. Tot eind 2014 organiseerden de initiatiefnemers VVOJ, Fonds Pascal Decroos en deBuren bijeenkomsten op diverse plaatsen in Vlaanderen. In 2015 gingen we een samenwerking aan Zebrastraat in Gent. We benaderden de Gentse journalistiekdocenten en -studenten (Arteveldehogeschool en UGent), en betrokken hen actief bij het programma en de communicatie. Sinds 2015 waren de Mediacafés ook in Nederland toegankelijk voor het brede publiek door een samenwerkingsverband met OneWorld en met Pakhuis De Zwijger in Amsterdam. In 2015 namen 435 mensen deel aan de 6 Mediacafés die in Gent (4) en Amsterdam (2) plaatsvonden. Het blijft onze doelstelling de contacten met docenten en coördinatoren van de journalistieke opleidingen in Nederland en Vlaanderen inhoudelijk verder te versterken in 2016. Een Mediacafé blijkt een geknipt ontmoetings- en netwerkmoment voor ervaren rotten en jonge leergierige journalisten.


3. CULTUUR IN DE LAGE LANDEN 3.1 BESTEBUREN Nederland en Vlaanderen zijn BesteBuren. We delen een taal en we wonen dicht bij elkaar maar - zoals dat met buren gaat - we ontmoeten elkaar te weinig. Dat is jammer want we hebben elkaar zo veel te bieden, nu en in de toekomst. Daarom vierden we met BesteBuren een jaar lang VlaamsNederlandse creativiteit en culturele samenwerking. Het BesteBuren-jaar liep van 8 februari 2015 tot en met 14Â februari 2016.

Programma

17


zien geweest, maar ook nieuwe mediakunst, kunstsmederij en keramiek, vormgeving, animatiefilm, online radio, luisterspelen op scene gebracht, schaduwtheater, circus, met linken naar psychiatrie en kwetsbare groepen; aandacht voor projecten die uitstraling en visibiliteit konden genereren, en voldoende publieksbereik genoten; voor gloednieuwe samenwerkingen maar ook voor bestaande samenwerkingen die zich wilden intensiveren; voor thema’s die Vlaanderen en Nederland binden; Inclusiviteit: ook niet-gehonoreerde projecten die buiten het kernprogramma vielen werden meegenomen in de communicatiecampagne en in de bloementjes gezet. Zowel grote en prestigieuze als kleine projecten kregen communiactieve ondersteuning, en konden van de handige BesteBuren-agenda gebruik maken. In totaal werden meer dan 400 Vlaamse en Nederlandse projecten in de agenda gepresenteerd.

In 2015 waren deBuren en DutchCulture de ceremoniemeesters van het feestjaar BesteBuren. Het concept was even eenvoudig als doeltreffend: de Vlaamse en Nederlandse overheid creëerden een matchingsfonds van 500.000 euro voor Vlaams-Nederlandse culturele samenwerkingsprojecten. deBuren en DutchCulture beheerden het fonds waaruit bedragen van 2.000, 7.000 en 14.000 euro werden toegekend. Er werden 352 projectvoorstellen ingediend, een programmaraad (foto) die wij samenbrachten, verdeelde in twee selectierondes het budget over 105 projecten. 100 projecten werden daadwerkelijk uitgevoerd. Het feestjaar werd als een succes beschouwd.

WE HANTEERDEN VOLGENDE PRINCIPES EN SELECTIECRITERIA bottom-up: iedereen kon een cultureel project indienen; duurzaam: voorrang werd gegeven aan projecten die konden doorlopen na het BesteBuren-jaar; aandacht voor culturele diversiteit en geografische spreiding met voldoende aandacht voor projecten op het grensgebied VlaanderenNederland; aandacht voor diversiteit in generaties, zowel wat publiek als wat makers betreft, en voor jonge/nieuwe makers; Vernieuwing: nieuwe makers, nieuwe vormen, nieuwe combinaties: aandacht voor diversiteit in thema’s en disciplines: van klassiek tot cutting edge, van highbrow tot volkscultuur, en alles ertussenin: tijdens het BesteBurenjaar is niet enkel theater, poëzie en literatuur of muziek te 18

Programma

Uitwisseling was het kernbegrip en de rode draad doorheen het programma: voorrang werd gegeven aan projecten die een echte Vlaams-Nederlandse uitwisseling reflecteerden: artistieke samenwerkingen, projecten die zowel in Nederland als in Vlaanderen plaatsgrepen, wederzijdse residenties en bezoekersprogramma’s, dubbelinterviews etc.

WAT IS ONS OPGEVALLEN? De samenwerking tussen de collega’s van deBuren en DutchCulture verliep erg goed. Onze kennis en expertise bleken complementair. Ook de samenwerking met de programmaraad ging vlot en was aangenaam. Samen beschikte de groep over een fijnmazig netwerk en een goede helikoptervisie over de verschillende disciplines in het veld in beide landen. Er waren ruim drie keer meer projectvoorstellen dan beschikbaar budget. Er was dus heel veel goesting om samen te werken. Naast de grote steden (Amsterdam en Rotterdam, Antwerpen en Brussel) lieten ook middelgrote en kleinere steden zich niet onbetuigd. BesteBuren werd trouwens hét grote jaarthema in Gent, Mechelen, Haarlem, De Druivenstreek. Ook het grensgebied was goed vertegenwoordigd. We voelden een grote betrokkenheid van de Vlaamse en Nederlandse gezagsdragers bij BesteBuren (cfr Rutte in het Vlaams Parlement). Jongeren voelden zich uitgedaagd door de schrijfwedstrijd: Gluren bij de Buren. Uit de sector kregen wij uiteenlopende


februari 2015 – februari 2016 Met heel ons hart vierden we een jaar lang de Vlaams-Nederlandse creativiteit en culturele samenwerking. Het feestjaar is ten einde maar we blijven BesteBuren – nu en in de toekomst.

Ja tegen de liefde!

Het feestjaar loopt ten einde, maar de liefde die tussen Vlaanderen en Nederland is opgebloeid, belooft een vruchtbaar vervolg. We eindigen in stijl, met een feestweekend vol boeiende artiesten uit de Lage Landen die samen een toekomstbestendige Valentijnsboodschap brengen. We blikken even terug op een veelbewogen jaar. Wat is er veel gebeurd, georganiseerd, opgetreden en bezocht! Er waren jonge en oudere makers en deelnemers, in (hoofd)steden en dorpen, al dan niet langs de grenslijn en een enkele keer ook ver daarover. Er waren film- en theaterfestivals. Kaskrakers en kleine producties. Uitwisselingen van kunstenaars: van glasblazers tot kunstsmeden. Koninginnen Máxima en Mathilde bezochten tentoonstellingen; bevlogen beleidsmakers en jonge cultuurdragers keken over de grens en leerden van elkaar. Steden als Mechelen, Gent en Haarlem organiseerden een themajaar over hun BesteBuur. Er was een vertelconcert, schrijfwedstrijd, circuslabyrint, verhalendraaimolen, jukebox op carillon… Het complete overzicht staat, dankzij huisillustrator Tjarko, als poster op de middenpagina van deze krant.

reacties op het opzet en de uitwerking van BesteBuren, maar het meest opvallend was dat de wederzijdse interesse groot en de reeds bestaande samenwerkingen veelvuldig waren. Er is een opvallend grote en wijdverspreide wens bij de betrokken projectpartners om ook in de toekomst te blijven samenwerken.

Het jaar is voorbij, maar veel partners spraken al de wens uit te willen blijven samenwerken. Bring Your Own Beamer wil het project hernemen en uitbreiden; de festivals Rotterdam Unlimited en Couleur Café blijven samenwerken en nieuw talent promoten onder de labels be.focus en nl.focus; DRONGO talenfestival en Slamcity Muntpunt gaan hun samenwerking op gebied van rap en slam poetry verstevigen; Crew, dat samen met Urland de theaterproductie EXPLORER/ Prometheus ontketend maakte, zal een virtueel paviljoen maken voor Vlaanderen en Nederland die samen (!) naar de Frankfurter Buchmesse trekken in 2016. BesteBuren lijkt geen one year stand te zijn geworden.

COMMUNICATIE Vanaf mei 2014 zetten deBuren en DutchCulture een gezamenlijk communicatietraject op dat zich in de loop van 2015 verder intensiveerde. We trachtten mensen uit beide regio’s te betrekken en te verenigen, interactie te creëren en zo veel mogelijk mensen te activeren om deel te nemen aan de culturele activiteiten. We stimuleerden kunstenaars, schrijvers en opiniemakers om het gesprek over Nederland en Vlaanderen te voeren en het publiek daarbij te betrekken. Onze doelgroep was de culturele sector, het cultureel geïnteresseerde publiek in de Lage Landen, en de pers. Hoe deden we dat? We zetten in de aanvangsfase een culturele dating line Vlaanderen-Nederland op, creëerden aandacht via persberichten en nieuwsbrieven. Communicatiebureau Zinnebeeld (Rotterdam) ontwikkelde de website www.besteburen.eu rond een open agendamodule die door Cultuurnet Vlaanderen is uitgebouwd. Er was een directe link tussen BesteBuren en Uit in Vlaanderen met als voordeel dat alle projectorganisaties (in Vlaanderen én Nederland) met een Uit In Vlaanderen-login zélf projecten kunnen invoeren in de agenda. De website werd dagelijks gevoed met nieuwsberichten door medewerkers van deBuren (interviews, kaderstukken, recensies, filmpjes). Gedurende het jaar maakten we 3 BesteBuren-kranten. (Oplage 20.000). Iedere dag postten we berichten op Facebook, en iedere vrijdag boden we een spannende BesteBuren-weekendagenda aan. Geregeld zetten we winacties op rond tickets, speciale meet & greets. Ook op Twitter waren we actief. We stelden 10 VlaamsNederlandse online cultuurquizzen op. MEDIA-AANDACHT

Er was volop media-aandacht voor de relatie VlaanderenNederland. Aanvankelijk kwam die moeizaam op gang maar na enige tijd werd BesteBuren duidelijk opgepikt. We hebben het gevoel dat die media-aandacht enkel kan vergroten naarmate de merkbekendheid van BesteBuren

Aangeharkt Nederland en rommelig Vlaanderen

Twee culturen in hart en hoofd

BesteBuren in vogelvlucht!

‘Kunst dient allerlei doelen, behalve zichzelf’

Essay Paul Scheffer

Nederbelg Joke van Leeuwen is verbindingsstreepje-op-twee-benen.

Een impressie van het feestjaar.

Pleidooi voor verbeelding door Elfie Tromp.

PAGINA 3

PAGINA 6-7

PAGINA 8

PAGINA 2

groeit. De cultuurzenders Klara en NPO waren sowieso geïnteresseerd. Onder de titel ‘BesteBuren’ zonden de twee klassieke zenders KLARA en NPO Radio 4 een hele dag samen uit vanuit Tivoli-Vredenburg tijdens de Buma Classical Convention. Prachtig was ook de zomerreeks Holland-België (VRT Radio 1), en het viel op hoe vaak er Nederlandse gasten uitgenodigd werden voor tv talkshow op één en op Canvas. Het openingsfeest en het slotmoment haalden het vrt-journaal. Regelmatig verschenen er stukken in de geschreven media en tijdens het slotweekend in februari 2016 publiceerden De Standaard en NRC, De Morgen, Ons Erfdeel, BesteBuren-columns van Paul Scheffer, Piet Menu en Joke van Leeuwen. PERMANENT EN ACTIEF BEMIDDELEN TUSSEN OVERHEDEN – PROJECTEN – PUBLIEK

Maandelijkse stuurden we een nieuwsbrief met hoogtepunten uit het programma van de volgende maand. We waren zoveel mogelijk visueel aanwezig met infostandjes van BesteBuren tijdens de projecten en tijdens belangrijke cultuurevenementen. We hielden intensief contact met de Vlaamse en Nederlandse ministeries en met de projectorganisaties over de communicatie en de rapportering. We stimuleerden ook aanvragers van de niet-gesteunde projecten om hun project alsnog als BesteBuren-project te promoten en op de agenda te plaatsen; we gingen bijzondere partnerschappen en langdurige samenwerkingen met steden aan: Mechelen met het project ‘Hollandse Maatjes’; Stad Haarlem met het Haarlem-Vlaanderenjaar; stad Gent: ‘Gent kleurt oranje’

Programma

19


DEBUREN PROGRAMMA VOOR BESTEBUREN

TOEKOMST

deBuren kon, gezien zijn coördinerende rol, geen financiële bijdrage aanvragen aan het matchingsfonds. Met eigen middelen zetten we in het kader van BesteBuren de drukbezochte reeks Een gemiste kans? op: een grootschalige historische oefening waarmee deBuren naar 10 verschillende steden in Vlaanderen en Nederland trok. Telkens kwamen er een schrijver en de burgemeester aan het woord. Zij gingen in gesprek met Marc Reynebeau. Singer-songwriter Lucky Fonz III gaf een miniconcert waarvan het Nederbelgisch Feestlied het orgelpunt vormde. Deze avonden leverden veel extra media-aandacht voor BesteBuren op. deBuren organiseerde op 14 februari 2016 het officiële slotfeest in de Singel voor 600 mensen. Het officiële slotmoment kaderde in een groot Vlaams-Nederlands Liefdesweekend met een indrukwekkend podiumkunstenprogramma. Alle musea in Antwerpen waren dat weekend gratis toegankelijk voor Nederlanders en de bezoekers van het BesteBuren-weekend.

Naarmate het einde van het feestjaar naderde, groeide het besef dat het zonde zou zijn om onze ervaring en het opgebouwde netwerk zomaar achter ons te laten. Bovendien is de bottom-up-benadering van BesteBuren complementair aan de reguliere werking van deBuren, die eerder top-down is. Momenteel lopen gesprekken met de grensprovincies Zeeland, Noord-Brabant en Limburg, met de bedoeling een aantal essentiële verworvenheden van BesteBuren te continueren tijdens het culturele seizoen 2016-2017, zonder dat er sprake is van een verderzetting van het feestjaar.

BesteBurenKrant #3

ans of te koesteren breuk?

AMSTERDAM HAARLEM ROTTERDAM DEN HAAG TILBURG • Had het voortbestaan van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden WOI kunnen voorkomen?

GENT

• Welke regio zou dominant geweest zijn?

MECHELEN BRUSSEL

• Is de scheiding tussen de Nederlanden een gemiste kans?

LEUVEN DIEST DIEST

Herbeleef de reeks en lees de toespraken via www.deburen.eu

20

Programma

uden een heel groot gedeelte van oppenboek moeten schrappen, hien niet het meest briljante deel, dat daargelaten.

vuist kunnen maken. In het beste geval slaat die vuist keihard op tafel, maar volgt dan toch de dialoog. Maar ook: hoe groter de natie des te groter de schade die het

van Nederland had losgescheurd, dan had ik gehoopt voor Nederland dat Friesland gaan muiten was.

Foto boven: Een gemiste kans? Rotterdam met burgemeest Ahmed Aboutaleb en Sarah Moeremans Foto onder: Een gemiste kans? Gent met burgemeester Daniël Termont, Philip Freriks en Marc Reynebeau.


3.2 LITERATUUR Literatuur blijft een van de speerpunten van deBuren. Ongeveer een kwart van onze programmering is literair van aard of heeft een literair randje. Gemiddeld genomen is deBuren gedurende het culturele seizoen anderhalf keer per week aanwezig op tal van podia in de Lage Landen om de samenwerking tussen Nederland en Vlaanderen op literaire wijze te vieren. We organiseerden twaalf boek- of tijdschriftpresentaties, waren met vijf programma’s aanwezig op het Passa Porta Festival, beleefde vier afleveringen van Vers van het Mes, combineerden drie keer literatuur en muziek met Paul van Ostaijen op ’t Schoon Verdiep, maakten twee keer Nieuwe maatjes en organiseerde eenmaal de immer unieke Grote Literaire Quiz der Lage Landen. (foto)

de Geschiedenis en in het kader van citybooks met Gustaaf Peek en Annelies Verbeke over Indonesië. Een hoogtepunt in het najaar was de samenwerking tussen Radio 1, Knack, de KANTL, het VFL, Wintertuin en deBuren rondom Het Beste Boek. In aansluiting op de net gepubliceerde dynamische canon van vijftig essentiële literaire werken van de laatste tien eeuwen, organiseerden we een grootschalige publieksactie om het beste boek van de laatste vijfentwintig jaar te kiezen. deBuren bracht een jury van literatuurkenners bijeen die een stembiljet van honderd actuele werken samenstelde. Er vonden voorts goedbezochte publieksavonden bij deBuren in Brussel en in Nijmegen plaats en vele duizenden lezers stemden mee. Tijdens een live radio-uitzending op de Antwerpse Boekenbeurs, werd bekendgemaakt dat Stefan Hertmans’ Oorlog en terpentijn had gewonnen. Hij ontving een taart in boekvorm van minister Sven Gatz.

PUBLICATIES

Traditiegetrouw verzorgde deBuren diverse programma’s binnen de Nederlandse Maand van de Geschiedenis. Tijdens het Openingsfestival ging onze adjunct-directeur en Elsschot-liefhebber Willem Bongers-Dek in Beeld en Geluid te Hilversum in gesprek met literatuurwetenschapper Matthijs de Ridder over droom en daad in het werk van de Vlaamse grootmeester. In het Rijksmuseum sprak Bongers-Dek tijdens de Nacht van

R I S I C OV R E U G D E — O D E S A A N D O R I A N

Tientallen schrijvers, dichters, essayisten, critici en andere woordkunstenaars passeerden de revue. De eerst Dag van de Literatuurkritiek zag het licht en hoofdgast Jan Terlouw zag dat het goed was. Onze debuutprijs in samenwerking met tijdschrift Het Liegend Konijn ging naar Hannah van Wieringen die feestelijk werd toegesproken door de kersverse Nederlandse Ambassadeur te Brussel.

deBuren bracht twee eigen publicaties uit: Risicovreugde ter gelegenheid van het afscheid van Dorian van der Brempt en In geval van liefde, naar aanleiding van de debuutprijs Het Liegend Konijn aan Hannah van Wieringen. We waren ook trots dat we gedrukte uitgaven van citybooks Gent en Jakarta met de stedelijke partners mee mochten presenteren.

HANNAH VAN WIERINGEN

Programma

21


3.3 DE KLEINE ZAAL Met de heropening van deBuren in Brussel herleefde ook de ambitie om kleinschalige theaterproducties op de planken te zetten in eigen huis. Heel 2015 experimenteerden we met monologen, cabaret, dialogen, muziek en zelf geproduceerde avonden waarop muziek en literatuur elkaar vonden in een nieuwe creatieve context. Hoewel de avonden met jonge Nederlandse makers als Freek Vielen (So it goes) en Emma Lesuis (Op die plaas) inspirerend waren en we met voorstellingen als Marieke Marieke (over vluchtelingenproblematiek) en Bloedgetuigen (over de Tweede Wereldoorlog) interessante onderwerpen op een creatieve manier konden aansnijden, liepen we ook tegen onze technische beperkingen aan. De conclusie? deBuren is niet het ideale theaterpodium en we bouwen dan ook geen werking in eigen huis uit. Muzikaal zit de vork echter anders aan de steel: de akoestiek van de zaal leent zich goed voor een intieme kennismaking met muzikanten en onze lunchprogramma’s zijn bijzonder populair.

3.4 LUNCHPROGRAMMA’S: MUZIEK EN DOCUMENTAIRES Onder het motto: ‘Haal meer uit je middagpauze’ verwent deBuren zijn publiek op donderdag en vrijdag over de middag. Voor pendelaars die in de buurt van de Leopoldstraat werken, voor wie ’s avonds niet vrij of minder mobiel is, voor studenten, toeristen of iedereen die liever ’s middags dan ’s avonds aan cultuur doet, presenteerden wij twee lunchprogramma’s. Cook & Look en deBuren hebben oren. Dat er een groot draagvlak is voor die twee middagreeksen bewijst de hoge publieksopkomst, wat ons dan weer aanmoedigt om hier in 2016 volop mee door te gaan.

DEBUREN HEBBEN OREN deBuren hebben Oren zijn concerten met een broodje en een drankje erbij, zo divers en eclectisch mogelijk geselecteerd uit Nederland, Vlaanderen, Brussel én plekken waarmee we historische banden hebben: Indonesië, ZuidAfrika, Curaçao, om er maar een paar te noemen. Van flamenco tot vocaal, van klassiek tot experimenteel, van jazz tot cross over. In 2015 waren dit onze gasten: Myrddin De Cauter (BE); Osama Abdulrasol en Henk de Laat (Irak-NL); Klaske Oenema  (NL); Chantal Acda  (NL); Senyawa  (ID); How Town  (NL) (foto); Karl Van Deun  &  Ruben Machtelinckx  (BE); Ernst Reijseger  (NL); Revue Blanche  (BE); Oscar Verhaar & Michiel Niessen; Charles Ducal, Filip Jordens en Jokke Schreurs (BE); Philippe Thuriot (BE); Dapper’s Delight. 

22

Programma


COOK & LOOK Na een succesvolle start in het najaar van 2014 heeft deBuren de gastronomische documentairereeks Cook & Look in 2015 verder uitgebouwd en verstevigd. In totaal serveerden we een rits smaakvolle documentaires tussen de middag, gekoppeld aan een passend gerecht. Zo gingen we in januari tijdens een lunch met bugburgers en buglollies van start met een reportage en gesprek over het eten van insecten als mogelijke oplossing voor het mondiale voedselprobleem. Daarna presenteerden we een smakelijke aflevering over Kaas van het Nederlandse televisieprogramma De Keuringsdienst van Waarde tijdens een lunch met verschillende soorten tosties. Dan volgde de middag over en met stadsgroenten, (volgeboekt). In het najaar serveerden we naar aanleiding van de documentaire Goddelijk Varken een gesprek over het wel of niet eten van vlees tijdens een lunch met stoemp en (vegetarische) ballen, waarna we een lunchmiddag opzetten rond het hiphete sausje Sriracha. In december vierden we een feestje ter ere van de poëtische culinaire televisieserie De Wilde Keuken met stoofsel en frieten.

ANDERE DOCUMENTAIRES (AVONDPROGRAMMA’S) Naast eenmalige vertoningen als Moskee in de Stad, Our City, The Trail of Troika en het jaarlijkse IDFA on Tour, presenteerden we in samenwerking met verschillende partners de lezingen- en documentaire reeks The Etnographic Turn, en voor de derde jaar op rij de maandelijkse reeks Documentaire op Donderdag. Tijdens deze laatste reeks presenteerden we samen met Muntpunt in 2015 diverse Nederlandse en Vlaamse documentaires als I love Alaska, Levende Klederdracht, Manhattan Brussel, On the way to school en Zone Zero. Elke vertoning werd gekoppeld aan een introductie of gesprek met de makers. Ook in 2016 zetten we onze samenwerking met Muntpunt op het vlak van documentaires voort. We kiezen ervoor om in 2016 het aanvangsuur van 18:00 te verleggen naar 19:30 om zo meer ruimte te creëren voor langere documentaires en een uitgebreider kaderprogramma.

Programma

23


3.5 AUDIO RADIO IS DOOD. LEVE DE RADIO! Het traditionele medium radio beleeft moeilijke tijden, maar alternatieve online platformen vinden nieuw leven én publiek. deBuren investeert al jaren in radio- en audioprojecten. Niet alleen reiken we podcasts, Radioboeken en citybooks aan, we geven ook kansen aan jonge makers om zelf audioprojecten op te zetten. deBuren biedt inmiddels honderden luisterverhalen aan van gevestigd en aanstormend talent. Podcasts: Wie niet naar onze activiteiten kan komen of er eentje gemist heeft, kan die herbeluisteren via de podcasts via o.a. de website, itunes en vrij recent ook via soundcloud. Een samenwerkingsproject tussen Vlaamse en Nederlandse radiomakers en geluidsenthousiastelingen is Luister in het Duister: audio-avonden waar je in alle rust in het schemerduister kan luisteren naar goede verhalen. Jonge radiomakers krijgen de kans om naast ervaren makers nieuwe radiostukken te maken, die aan een live publiek te laten horen, en ze als kunstvorm te ontwikkelen. Partners: Grenzeloos Geluid (NL), In The Dark (BE) en in samenwerking met deBuren en de Brakke Grond. Korte Golf is een wedstrijd voor de mooiste radio van drie minuten: docu of hoorspel. De beste inzendingen waren tijdens een luistermiddag/prijsuitreiking in de Brakke Grond te horen, samen met nog andere mooie radio.  Bijna alle inzendingen zijn te beluisteren via soundcloud. Wegens toenemende populariteit van eigen programma’s zoals Luister in het Duister en Korte Golf en een groeiende internationale interesse in podcasts, investeert deBuren in 2016 intensiever in audio, in al haar vormen. Zo nemen we deel aan een gloednieuw audioverhalenfestival in de Brakke Grond en zijn we, net zoals in 2015, aanwezig tijdens het Brusselse audiofestival Zwijgstil. Verder doen we een inspanning om ons audiomateriaal kwalitatiever en kwantitatiever aan te bieden op verschillende kanalen online. We investeren ook in VlaamsNederlandse samenwerking tussen scholen waar radiomaken in het lessenpakket zit. Zo zorgden we in Amsterdam voor een creatieve broedplek waar Vlaamse studenten van 24

Programma

het RITCS en Nederlandse studenten van de Hogeschool van Amsterdam konden samenkomen om audioverhalen te maken. De resultaten zullen in de loop van 2016 te horen zijn en krijgen ook tijdens de festivals een luistermoment.

3.6 ONTMOETINGEN: IM IM: WELKOM OP JE EIGEN BEGRAFENIS In 2015 voegden we vier memorabele edities toe aan onze ietwat macabere meerjarige reeks In Memoriam in Vrijstaat O. (Oostende): Yoep van ’t Hek, Martin Heylen, Dorian van der Brempt en Guido Belcanto praatten met Anna Luyten over hun leven en werk, hun naasten, en voorbestaan in herinnering na de dood. De videocollectie van gesproken biografieën bevat inmiddels al meer dan 21 grappige, ontroerende, authentieke portretten. Voor het tv-programma ‘5 Jaar Later’ van Jeroen Pauw (NPO1, 28 december) gebruikte de redactie onze opnames van IM Adriaan van Dis uit 2012 waarin hij een in memoriam vanuit zijn overleden vader schreef en voordroeg. De digitale tv zender Cultuur 7 zond in 2015 wekelijks in ‘Het uur van deBuren’ de integrale IM reeks uit omdat ze het zo’n prachtig materiaal vonden.


3.7 TENTOONSTELLINGEN FOCUS OP FOTOGRAFIE, SCHILDERKUNST EN DESIGN deBuren beschikt over de expertise, noch over de middelen, om een sterk gestoffeerd eigen tentoonstellingsprofiel te ontwikkelen. Daarom hebben onze tentoonstellingen steeds een link met andere activiteiten. Ook deze activiteiten worden steeds met partners genomen die ter zake een bredere en betere expertise hebben dan deBuren. De foto’s die tot stand komen binnen citybooks zijn in een permanente digitale tentoonstelling te zien op www.citybooks.eu. In 2015 waren ze ook opnieuw een aantal keer in het echt te bewonderen in tentoonstellingen van deBuren en partnerorganisaties.

BATUMI TRANSITUS FOTOTENTOONSTELLING VAN FILIP BERTE

FACELESS 22 januari 2015 > 8 februari 2015 De Markten, Brussel Sinds 11 september 2001 leidt de angst voor het verhulde gezicht tot meer surveillance en het bevragen van wat privacy ons waard is. Na Wenen en Amsterdam komt een selectie uit de tentoonstelling FACELESS naar Brussel. Curatoren: Bogomir Doringer en Brigitte Felderer. Organisatie: Privacy Salon vzw en Restart vzw. Partners: deBuren, LSTS-Vrije Universiteit Brussel, De Markten, IAPP (International Association for Privacy Professionals) en freiraum quartier21 INTERNATIONAL / MuseumsQuartier Vienna. In het kader van CPDP

GEORGISCHE KUSTSTAD IN BEELD GEBRACHT DOOR BELGISCHE KUNSTENAAR

NARCISSE TORDOIR

19 januari 2015 > 13 maart 2015 Stichting Biermans-Lapôtre, Parijs

31 januari 2015 > 14 juni 2015 Museum Het Valkhof, Nijmegen

Op uitnodiging van deBuren maakte beeldend kunstenaar Filip Berte een fotoreeks over de Georgische kuststad Batumi, waar architectonische exuberantie de boventoon voert. De reeks was eerder te zien in De Markten in Brussel. Organisatie: deBuren i.s.m. stichting Biermans-Lapôtre

Op deze tentoonstelling van de Belgische schilder Narcisse Tordoir waren werken uit de reeks The Pink Spy te zien die eerder ook te zien waren in het M HKA. Een productie van Museum Het Valkhof met de steun van deBuren, BankGiro Loterij, Gemeente Nijmegen en Provincie Gelderland en het M HKA

© Filip Berte

Programma

25


© Damiano Oldoni

© Geert Goiris

Foto links: Geert Goiris in Foam Foto midden: Schaamteloos schoon Foto rechts: Sanne De Wilde, citybooks Gent

GEERT GOIRIS IN FOAM FLASHBULB MEMORIES, ASH GREY PROPHECIES 20 maart 2015 > 24 mei 2015 Foam Fotografiemuseum Amsterdam

BITTE NICHT WECKEN 9 1/2 UUR OMTRENT HET LAATSTE WERK 3 oktober 2015 LLS387, Antwerpen

Foam Fotografiemuseum Amsterdam presenteerde de eerste solotentoonstelling in Nederland van de Belgische artiest Geert Goiris, met zowel bestaand als nieuw werk. FOAM in co-productie met deBuren.

Ruimte voor actuele kunst LLS organiseerde een hele dag performances, theatervoorstellingen, muziekoptredens, screenings, en lezingen over het laatste werk van de kunstenaar. Met werk van Bas Jan Ader, Ria Pacquée en Bernd Lohaus. Tevens werd de publicatie Opus 1, over de oorsprong van het kunstenaarschap, gepresenteerd. Organisatie: LLS 387, HEDAH Maastricht en deBuren

SCHAAMTELOOS SCHOON: BEAUTYSALONS IN BURUNDI FOTO’S EN VIDEO VAN ASTRID HAERENS EN EMMA LESUIS

30 april 2015 > 21 mei 2015 Recyclart, Brussel

POP & SHOP MARKET

Geïntrigeerd door de vele kapsalons in Bujumbura deden Astrid Haerens en Emma Lesuis onderzoek naar de schoonheidscultuur bij de Burundese vrouw. Aan de hand van beeld- en tekstmateriaal organiseren ze een multidisciplinaire expositie over deze salons en de vrouwen die deze plekken kleuren. Productie: Recyclart, deBuren, Stad Brussel, VGC, Kuumba, Gemeente Elsene, Amazone  

23 oktober 2015 > 25 oktober 2015 De Markten, Brussel

SANNE DE WILDE: CITYBOOKS GENT SNOW WHITE | SAMOA KEKEA 12 juni 2015 > 30 augustus 2015 STAM, Gent ‘Maak voor citybooks een eigenzinnig stadsportret van Gent,’ met deze opdracht stuurde deBuren de jonge fotografe Sanne De Wilde op pad. Het resultaat, 24 foto’s van een nachtelijk Gent, werd tentoongesteld in STAM, in het kader van het fotofestival 80 Days of Summer. Organisatie: STAM i.s.m. Fotofestival Gent, deBuren en diverse andere partners.

26

Programma

MODE EN DESIGN DOOR JONGE ONTWERPERS UIT HEEL EUROPA

Pop & Shop is een Europese mode- en designmarkt waar jonge Europese ontwerpers hun ontwerpen in Brussel kunnen tonen en verkopen. De markt werd dit jaar voor de tweede keer georganiseerd in de Markten door EUNIC. deBuren selecteerde hiervoor enkele jonge Nederlandse designers in overleg met Nederlandse kunstopleidingen. Organisatie: EUNIC en M.A.D. Brussels i.s.m. De Markten en deBuren BRUIKLEEN

DICK MATENA IN MUSEUM MEERMANNO 6 juni 2015 tot 27 september 2015 Den Haag Enkele werken uit de collecties ‘Kaas’, ‘Kort Amerikaans’ en ‘Dwaallicht’ van Dick Matena werden tentoongesteld in Museum Meermanno in Den Haag tijdens een grote overzichtstentoonstelling van deze tekenaar.


3.8 WETENSCHAP

3.9 FILOSOFIE

In de reeks Grijze Cellen kiest deBuren in samenwerking met wetenschappelijk tijdschrift Eos, FWO Vlaanderen en Handelsbeurs Concertzaal in Gent voor thema’s met een grote maatschappelijke dimensie. Deze wetenschapsreeks van deBuren kan elke editie rekenen op zo’n 200 tot 300 bezoekers en elke avond verloopt volgens een vast stramien: een Vlaamse en Nederlandse wetenschapper geven een lezing van 20 minuten over een bepaald thema en gaan daarna in gesprek onder leiding van een wetenschapsjournalist. Zo organiseerden we in Handelsbeurs in het voorjaar een avond over de stand van zaken in het menselijk DNA-onderzoek met Gert Matthijs (UZ Leuven) en Edwin Cuppen (Hubrecht Instituut en UMC Utrecht) en in het najaar een aflevering over de effectiviteit van gezondheidscampagnes met Jaap Seidell (VU Amsterdam) en Luc Bonneux.

Filosofiehuis Het zoekend hert ° The searching deer in Berchem-Antwerpen en deBuren slaan al jaren de handen in elkaar om samen filosofische cycli van telkens tien lezingen te organiseren. Elke maand op zondagvoormiddag nodigen we filosofen, dichters en schrijvers uit Vlaanderen en Nederland uit om te spreken. De bijeenkomsten zijn kleinschalig met een hoge graad van publieksinteractie en hebben het karakter van een filosofisch ‘salon’.

Om de horizon te verbreden hebben we in 2015 besloten om Grijze Cellen niet alleen in Gent, maar ook in Leuven te programmeren in samenwerking met kunstencentrum STUK en de KU Leuven. In STUK in Leuven organiseerden we in het voorjaar een aflevering over de zin en onzin van gevangenisstraf met Kristel Beyens (VUB) en Miranda Boone (UU en RUG). Daarnaast hebben we het voor elkaar gekregen om in het najaar een aflevering te organiseren met Hans Clevers en Peter Carmeliet, twee topwetenschappers uit de Lage Landen met een grote internationale erkenning op het gebied van kankeronderzoek. Deze aflevering kon rekenen op een volgeboekte zaal en een zeer geïnteresseerd en breed publiek; een succesvolle start van de Leuvense editie van Grijze Cellen.

In 2015 presenteerde Het Zoekend Hert de reeks Denkers van de radicale ommekeer. Over het eeuwige verlangen van een nieuw begin: lezingen van Vlaamse en Nederlandse sprekers over de inspirerende vernieuwingsdrift van essentiële filosofen: Van Socrates, Rousseau, Kant, Thoreau, Marx, Nietzsche, Husserl, Jonas tot Illich, en een synthesemoment. De reeks startte in september 2015 en loopt nog tot in juni 2016. De sprekers: Ineke Sluiter, Frank Albers, Erik Oger, Jan-Hendrik Bakker, Ludo Abicht, Paul van Tongeren, Gert-Jan van der Heiden, Pieter Lemmens, Hans Achterhuis en Johan Braeckman.

In 2016 gaan we de reeks verder ontwikkelen. We gaan de vorm verder uitwerken, communicatie optimaliseren en onderzoeken op welke manier we succesvolle afleveringen in Nederland kunnen verdubbelen.

Programma

27


3.10 CITYBOOKS ALS SYNTHESE citybooks ging in 2015 het vijfde jaar in na de start in 2010. Intussen zijn er 22 steden in het project en werden er in totaal 108 citybooks geschreven door internationale auteurs, zowel gevestigde namen als jong talent. Daarnaast ging in iedere stad een fotograaf op pad om een visueel stadsportret te maken in 24 beelden.

PRESENTATIES In Jakarta, Gent en Lissabon was citybooks al eerder begonnen en werd het project in de loop van het jaar feestelijk afgerond. Zowel in Gent als Jakarta gebeurde dat met een tentoonstelling van de citybooksfoto’s en de presentatie van een gedrukte editie van de citybooks waarbij de auteurs te gast waren. In Jakarta werd een Nederlands-Indonesische uitgave gerealiseerd met daarin de verhalen van Annelies Verbeke, Ruth San A Jong, Akidah Gauzillah, Sihar Ramses Simatupang en Veronica B. Vonny en foto’s van Amran Malik Hakim. Speciaal voor de publicatie schreven Bas Heijne en Julia Suryakusuma een essay gedeeld cultureel erfgoed.

vertel me een verhaal tell me a story raconte-moi une histoire

GRAHAMSTOWN STELLENBOSCH JAKARTA SEMARANG

SHEFFIELD IEPER GENT OOSTENDE ANTWERPEN CHARTRES

UTRECHT TURNHOUT HASSELT-GENK CHARLEROI

LUBLIN

GRAZ

LISSABON

BOEKAREST

VENETIË

TBILISI YEREVAN

SKOPJE

citybooks neemt je mee op wereldreis. Via korte verhalen, gedichten, essays, foto’s en video’s van meer dan 100 internationale schrijvers en kunstenaars maak je kennis met interessante steden. Reis zonder je te verplaatsen met www.citybooks.eu 28

Programma


NIEUWE STEDEN In Gent verscheen een Nederlands-Engels boekje met de citybooksverhalen en foto’s. De auteurs zijn Wim Brands, Annelies Verbeke, Karl Schlögel, Ángeles Caso en Niña Weijers. De foto’s van Sanne De Wilde waren in een prachtige tentoonstelling in STAM de hele zomer te bezoeken in het kader van the Summer of Photography in Gent. In Lissabon werd geen boekje gedrukt maar zijn de citybooks van Tim Etchells, Dulce Maria Cardoso, Patrícia Portela, Sus Van Elzen en J.M. Vieira Mendes te lezen, beluisteren en te downloaden op de website, net als de foto’s van Maria Fialho.

Begin 2015 ging in samenwerking met In Flanders Fields Museum citybooks Ieper van start, met als onderliggend thema de herdenking van honderd jaar chemische oorlogsvoering. Intussen maakten vier auteurs, Ghayath Almadhoun, Catherine Vuylsteke, Kees ’t Hart en Maïssa Bey en de fotograaf Oliver Leu hun stadsportret. Tijdens publieksmomenten in Ieper vertelden zij over hun werk en gingen in gesprek met het publiek. In 2016 zal een vijfde auteur te gast zijn in de Westhoek. In het najaar ging citybooks Antwerpen van start, in samenwerking met Antwerpen Boekenstad en in het kader van het BesteBuren-feestjaar. OP 14 februari 2016 vond een presentatiemoment plaats in deSingel in Antwerpen waarbij ook de Nederlandstalige boekpublicatie boven de doopvont gehouden. Over de koekenstad schreven dichters Rodaan Al Galidi en Ghayath Almadhoun, en debutanten Frederik Willem Daem, Rebekka de Wit en Michael Bijnens. Foto’s werden gemaakt door Garry Loughlin. Daarnaast begonnen de voorbereidingen voor drie citybooksedities in Duitsland in 2016, in het kader van de Frankfurter Buchmesse waar Vlaanderen en Nederland samen gastland zijn. Met de steun van de Letterenfondsen en lokale partners zullen per stad drie auteurs en een fotograaf worden uitgenodigd om een stadsportret te realiseren.

© Amran Malik Hakim

PUBLICATIES IN 2015 • Aleš Šteger Vertrekkende treinen citybooks Hasselt-Genk – DW B • Małgorzata Rejmer Vleugels zijn slechts een metafoor citybooks Hasselt-Genk – Ons Erfdeel • Athos Burez foto’s citybooks Hasselt-Genk – Ons Erfdeel • Tim Etchells BureauGrotesque – Een triest verhaal van Scarton uit Endeland (sic) citybooks Lissabon – DW B • Niña Weijers Eclips citybooks Gent – Das Magazin Programma

29


4. KRACHTLIJNEN VAN DEBUREN

4.1 TALENTONTWIKKELING: DEBUREN ALS STIMULATOR VAN JONGE SCHRIJVERS EN KUNSTENAARS SCHRIJFTALENT: SCHRIJFRESIDENTIE IN PARIJS Jonge schrijvers en makers moeten vaak zelf hun boontjes doppen. Traditionele kanalen vallen weg en in de plaats daarvan is een soms moeilijk overzichtelijk subsidieveld gekomen, met wisselende rollen voor oude en nieuwe actoren. Daarom is de ondersteuning van jonge denkers, doeners en durvers op Vlaams-Nederlands niveau een van de speerpunten van deBuren.

Reybrouck. Na afloop leverde iedere deelnemer twee teksten in. Daarvan verschenen er intussen al heel wat in (literaire) tijdschriften, en uiteraard ook op www. deburen.eu. Ook presenteerden deze talenten zich op het podium van de Brakke Grond in Amsterdam en dat van deBuren in Brussel tijdens twee sfeervolle Mais Oui, Paris! avonden. Voor sommige deelnemers betekent dit een eerste podiumkans. EVALUATIE

Enkele literaire programmareeksen en culturele prijzen zijn specifiek opgezet om jonge schrijvers en journalisten boeiende kansen te bieden: denk aan BCC, Vers van het Mes, nieuwe maatjes, de Prijs van de Jonge Kunstkritiek, en de poëziedebuutprijs Het Liegend Konijn. Ons meest zichtbare project is waarschijnlijk de Parijsresidentie. Voor de vierde keer trok deBuren in 2015 met jong schrijftalent uit de Lage Landen naar het huis van stichting Biermans-Lapôtre in Parijs. Twee weken lang dompelden zij zich onder in de grootstad. Ze gingen er in gesprek met gastsprekers Geert Bourgeois, Annette Portegies, Erna Hennicot-Schoepges en David Van

© Marianne Hommersom

30

Programma

In de aanloop naar de vijfde editie in 2016 hield deBuren een digitale enqûete onder de deelnemers van de voorgaande residenties om naar hun ervaringen te peilen via 44 deels gesloten en deels open vragen. 40 van de 68 deelnemers vulden de enqûete in (58%). Van iedere editie (2012, 2013, 2014 en 2015) reageerde minstens de helft van de groep. De algehele evaluatie is ronduit positief. Zowel de praktische kant (voorbereiding, begeleiding, aantal deelnemers, opvolging door deBuren) als de ervaring zelf (de tijd om te schrijven, de stad te ontdekken, generatiegenoten te ontmoeten) worden als goed tot zeer goed gewaardeerd. Verder blijkt dat de deelname voor velen op lange termijn een blijvende invloed heeft op

Deelnemers 2015: Alma Mathijsen, An Vandermeulen, Celyna Demkes, Charlotte Van den Broeck, Doruntina Islamaj, Fabienne Rachmadiev, Gemma Venhuizen, Helena de Groot, Jan De Deken, Jana Antonissen, Jente Hoogeveen, Jolien Paeleman, Len Buggenhout, Ruben Demsure, Sanne De Wilde, Sytske van Koeveringe en Tiffany Mestdagh. Lotte Loncin en Marianne Hommersom van deBuren coördineerden de residentie.


hun schrijverschap, carrière en een informeel netwerk tot stand bracht waar nieuwe samenwerkingen en opdrachten uit voortkwamen, over de Vlaams-Nederlandse grens heen. Kritiek en suggesties kwamen voornamelijk bij de opdrachttekst (te strak afgebakend) en de gespreksavonden (duidelijker keuze maken voor verschillende profielen gastsprekers). Alle Parijsteksten verschenen als blog op de website van deBuren. 15 ervan werden in 2015 ook in kranten, magazines en blogs gepubliceerd: hard//hoofd, Poëziekrant, DW B #1, Uitgeverij Wereldbibliotheek, Internazionale, Deus Ex Machina nr152, Het Liegend Konijn 2015_1, Terras, Ons Erfdeel blog, De Redactie. be, De Standaard, Radio 1, De Redactie.be, This is how we read, Knack, De Morgen Magazine, Mister Motley, De Gids online.

TALENTONTWIKKELING OP HET PODIUM deBuren geeft jong geweld graag een podium om te experimenteren. Het gaat dan om de winnaars van het Fringe festival (Amsterdam) tot onze gasten op ‘De kleine zaal’. De Parijsresidenten kunnen hun eerste podiumervaring

opdoen bij deBuren en de Brakke Grond tijdens de Mais Oui, Parisavonden. We laten jonge talenten ook graag hun eerste stappen zetten in het modereren van onze debatten of nodigen hen uit om in jury’s zetelen. Verder vinden we natuurlijk zonde als het jonge theatermakers uit Vlaanderen en Nederland niet lukt om de landsgrenzen te slechten. En daarom is er Grensverkeer: een focus op coproductie en creatie. GRENSVERKEER

Tussen Vlaanderen en Nederland bestaat zeer veel ‘grensverkeer’, ook op artistiek vlak. We stellen vast dat vrij veel jonge makers en artistieke talenten in beide regio’s opereren en actief zijn (studeren en/of werken). Het betreft jonge makers van de eerste en tweede generatie die hun netwerken inspannen om in beide landen actief te zijn. Vanuit die samenwerkingsvormen ontstaan jaarlijks vijf Grensverkeerproducties die de Brakke Grond, deBuren en d e t h e a t e r m a k e r co-produceren en ondersteunen (zakelijk en artistiek advies en het koppelen van speelplekken en producenten). De verschillende Grensverkeerproducties worden in diverse samenstellingen verder ondersteund door ViaZuid, Theater aan het Vrijthof, Festival Cement, De School van Gasbeek, TEFAF Maastricht, Theater aan Zee en Festival Cement Den Bosch. In 2015 volgden de volgende makers een Grensverkeer­ traject: • Suze Milius / House Crying Yellow Tears - ‘EXHIBIT’ • Lisa Verbelen / BOG - ‘ONE’ • Stefan Jakiela / House Crying Yellow Tears - ‘The Bear’ • Damiaan Denys / ‘De wolf en de goudvis’ • BOG. / ‘GOD’

Programma

31


4.2 KUNSTKRITIEK EN CULTUURBELEID: CULTUUR (HER)‌WAARDEREN deBuren haalt een paar keer per jaar experts in huis voor onderling overleg over de toekomst van hun disciplines. We communiceren daarover niet altijd met de buitenwereld maar ondersteunen steeds graag die binnenwereld. Uit het besloten luik vloeien doorgaans wel publieksactiviteiten voort. In tijden van schaarste staat cultuur in de hoek waar de meeste klappen vallen. De immateriële waarde ervan is minstens zo belangrijk als wat het materieel kan ‘opbrengen’. Toch moeten kunst en cultuur, meer dan pakweg economie, zich steeds vaker verantwoorden voor het publieke geld dat ernaartoe stroomt. In 2015 hebben we de vraag gesteld of dat terecht is en hoe dat dan best georganiseerd kan worden. De waarde van cultuur was een publiek panelgesprek met onderzoek en beleidsmakers uit heel Europa over het ‘meten’/inschatten van de waarde en impact van cultuur. Het rapport van de WRR (Nederlandse Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid) “Cultuur Herwaarderen” dat we in huis voorstelden, werd gevolgd door een reactie van minister Sven Gatz en een gesprek tussen cultuurmakers en Anne-Greet Keizer van de WRR.

4.3 DEBUREN ALS EXPERT, BEMIDDELAAR EN MATCHMAKER Meer dan ooit speelde deBuren met het feestjaar BesteBuren de rol van spelverdeler, van aanjager van culturele ontmoetingen en uitwisseling over de grens. Naast de expertise die we voor die missie aan de dag konden leggen als matchmaker, worden heel wat medewerkers van deBuren omwille van hun persoonlijke deskundigheid en bevlogenheid geregeld uitgenodigd als spreker. Het gaat dan om netwerkbijeenkomsten, colloquia, raden, commissies, jury’s of van redacties. Ook in het buitenland representeren ze de Vlaams-Nederlands culturele 32

Programma

samenwerking en kunnen ze vaak good practices gaan toelichten, of worden ze gevraagd als gastdocent. Zo is Ann Overbergh één van de voorzitters binnen het nieuwe Kunstendecreet in wisselende disciplines, is ze lid van de commissie Filmlab en van de adviesgroep Filmcultuur van het VAF, en daarnaast redactielid van rekto:verso. Willem Bongers-Dek was van 2012 tot en met 2015 actief als lid en voorzitter van de prozacommissie van het Vlaams Fonds voor de Letteren, naast zijn adviseurschap voor het Nederlands Letterenfonds (sinds 2008) en redactielidmaatschap van literair tijdschrift DW B (sinds 2012). Daarnaast geeft hij geregeld lezingen over de (expertisevelden van) deBuren; in 2015 was dat bijvoorbeeld voor de EU-tolken vanuit het Nederlands, tijdens een sectordag in Amsterdam over de Eerste Wereldoorlog en publieksevenementen, voor internationale uitgevers in Antwerpen tijdens een publishers tour en bij de opening van een expositie in Haarlem.

4.4 DEBUREN ALS PARTNER IN INTERNATIONALE PROJECTEN deBuren heeft de opgebouwde internationale relaties verdergezet. Dit geldt uiteraard voor de partners in Nederland en Vlaanderen maar ook daarbuiten, zoals de stichting Biermans-Lapôtre in Parijs, het netwerk van Europese debathuizen Time To Talk in Wenen, het Erasmushuis in Jakarta en het National Arts Festival in Grahamstown in Zuid-Afrika. In 2015 troffen we voorbereidingen om met citybooks een belangrijke rol spelen in de omkadering van de Frankfurter Buchmesse in 2016. Onze samenwerking met het HERA-project CEGC rondom de Eerste Wereldoorlog, zetten we verder. In die context bezocht Marianne Hommersom een bijeenkomst in Londen en ging Willem Bongers-Dek naar een colloquium in Berlijn. Verder maakt deBuren deel uit van Europese culturele netwerken als EUNIC Brussels, The Battle of Ideas en Time to Talk. In 2015 ging daarnaast een literair talentontwikkelingstraject van start samen met diverse nieuwe Europese partners dat moet leiden tot een aanvraag binnen Creative Europe in 2016.


4.5 DIGITALE TRANSFORMATIE deBuren wil actief inspelen op de digitale uitdagingen van de toekomst. Hoe kunnen we onze positie verstevigen in een omgeving die steeds digitaler wordt? Hoe stellen we onze communicatiekanalen daarop af?

EXPERIMENTEREN MET NIEUWE DIGITALE CONTENT, NIEUWE FORMATS, PRODUCTEN In 2015 verscherpte ons bewustzijn dat onze huidige digitale tools en technologieën verouderd zijn, en zochten we naar good practices en partners om ons in een vernieuwingstraject te begeleiden. Begin 2016 zetten we de eerste stap in deze digitale transformatie en bouwde deBuren een solide digitale strategie uit. Daarvoor schakelden we de hulp in van consultingbureau Duval Union. In de toekomst zullen we nog sterker inzetten op nieuwe programmaformats en op de digitale afgeleiden van ons programma. Concreet houdt dat in dat onze activiteiten vooraf en achteraf vertaald worden naar films, podcasts, teksten enzovoort. Het beter uitspelen van de digitale producten die we nu al hebben (podcasts, video’s, citybooks, blogs …) is daarbij belangrijk, maar we breiden ons arsenaal ook uit. De mogelijkheden zijn enorm: een interview met sprekers (aankondigend of concluderend), een audio- of filmcaptatie van de activiteit, een scherpe analyse van de avond, een blik achter de schermen, chatsessies, skype-interviews, literaire blogberichten, opinies enzovoort. Deze ‘content’ komt centraal te staan.

LONG TAIL EN INTERNE WORKFLOW Met deze omslag spelen een van onze voornaamste sterktes uit (deBuren als kwaliteitslabel) en geven we onze activiteiten meer gewicht. Niet alleen de avond zelf, ook achteraf zal een programma van betekenis kunnen zijn. We mikken daarnaast op een grotere zichtbaarheid van onze activiteiten, zodat we ook in Nederland aan relevantie winnen. Het reserveren van een zitplaats in de zaal zal niet meer het hoofddoel van onze communicatieacties zijn, het verspreiden van inhoudelijk sterke content die voortvloeit uit onze activiteiten naar een groter publiek wordt dat des te meer. Sociale media worden dus nog belangrijker. Wanneer deze strategie scherp gesteld is, bouwen we een nieuwe en gebruiksvriendelijke website en lanceren we een nieuwe nieuwsbrief. We timmeren daarnaast ook aan een handiger CRMsysteem dat de interne workflow en ook onze externe werking zal vergemakkelijken.

Programma

33


4.6 HET GEHEIM VAN DEBUREN: SAMENWERKING! PARTNERS IN 2015 Agenda, Air, Alkantara Festival, Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden, Amsterdam Fringe Festival, Antwerpen Boekenstad, Argos, Asociatia Heritage, Beaufort, Beursschouwburg, be.poetic vzw, Biermans-Lapôtre Stichting, BOZAR, Cinema Aventure, Cinema Nova, Cinematek, Cinema Zuid, citybooks, City One Minutes, CVN, d e t h e a t e r m a k e r, De Balie, De Alzheimer Code, De Brakke Grond, De Centrale, De Markten, De Morgen, De Reactor, De Stad Antwerpen, De stad Diest, De stad Gent, De stad Ieper, De stad Leuven, De stad Mechelen, Debatcentrum Arminius, deSingel, DutchCulture, DW B, EOS Magazine, Erasmus Huis in Jakarta, Erasmus Taalcentrum in Jakarta, EUNIC in Brussels, Europalia Turkey, Europese commissie, EYE Film Instituut Nederland, Felix Poetry Festival, fiEstival maelstrÖm, Fondazione Cini, Fonds Pascal Decroos, FWO Vlaanderen, gemeente Den Haag, gemeente Haarlem, gemeente Rotterdam, Gemeente Tilburg, Goethe-Institut, GrenzEcho, Grenzeloos Geluid, Handelsbeurs Concertzaal, hard//hoofd, Hedah, HERA-project CEGC, Het Liegend Konijn, Het Literatuurhuis, Het Zoekend Hert, Historisch Nieuwsblad, Iedereen leest, In Flanders Fields Museum, Instituut voor Beeld en Geluid, Internationaal Vlaanderen, Internationale Vereniging voor de Neerlandistiek, In The Dark, Joop.nl/VARA, Joseph Roth Genootschap, Journalismfund.eu, Jubilee, Kaaitheater, KANTL, KASK/School of Arts van de Hogeschool Gent, Knack, Koninklijk Atheneum Antwerpen, Koninklijk Concenrtgebouw Orkest, Koninklijk Conservatorium Antwerp, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, Koninklijke Bibliotheek van België, KRO, KU Leuven, Kultuurkaffee, Kunstencentrum Recyclart, Kunstenpunt, LAK Labo Actuele Kunstkritiek, Letterenhuis, Lieven Gevaert Leerstoel vzw, Literary Ark Festvial in Yerevan, LLS 387, LUCA School of Arts - campus Sint-Lukas Brussel, Luisterpuntbibliotheek, Maand van de Geschiedenis, M.A.D. Brussels, Maison de la Poésie Namur, Midis de la Poésie, Mind The Book, MO* magazine, Muntpunt, Musee de la Photographie Charleroi, M - Museum Leuven, M HKA, National Arts Festival Grahamstown, Nederlands Consulaat-generaal in Antwerpen, Nederlands Letterenfonds, Nederlandse Taalunie, next - Verein für Zeitgenossische Kunst, NTR, Odisee, Omfloerst, Oneworld, Ons Erfdeel, Openbare Bibliotheek Ieper, Pakhuis de Zwijger, Parol! Writing and art beyond walls, beyond borders, Passa Porta, Paul van Ostaijengenootschap, P.E.N. Macedonië, Perdu, Platform 0090, Poème 2, Poetry International, Poëziecentrum, Poliargus, Provincie Limburg, Radio 1, Radioboeken, Rekto:Verso, Rijksmuseum, RO Theater, Robbrecht, SoundImageCulture (SIC), Stadleven, Stadsbestuur van Charleroi, Stadsbestuur van Chartres, Stadsbestuur van Tbilisi, STAM, Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB), STUK, Stuvoplus Brussel, TEK Stichting voor Culturele Vorming, Tertium, The BRussells Tribunal, The Institute of Ideas, The Wizard, Theater aan het Spui, Theater aan Zee (TAZ), Toneelgezelschap De Tijd, Uitgeverij Ambo|Anthos, Uitgeverij Bas Lubberhuizen, Uitgeverij De Geus, Uitgeverij De Bezige Bij, Uitgeverij het balanseer, Uitgeverij Podium, Uitgeverij Prometheus | Bert Bakker, Uitgeverij Van Halewyck, UGent, University of Sheffield | SOMLAL | Germanic Studies, Vers l’Avenir, VIB (Vlaams Instituut voor Biotechnologie), Vlaams Fonds voor de Letteren, Vlaamse Vertegenwoordiging in Den Haag, VOK (Vrouwen Overleg Komitee), VONK & Zonen, Vooruit, Vorming Plus, VPRO, Vrij Nederland, Vrije Universiteit Amsterdam, Vrije Universiteit Brussel, Vrijstaat O., VVJ (Vlaamse Vereniging van Journalisten), VVOJ, Wereldbibliotheek, Widya Mitra, Wintertuin, WPG Uitgevers, WRR, Z33, Zebrastraat.

34

Programma


Illustratie en animatie Š Tjarko van der Pol/SaltyStock - Vormgeving: Karen Verlinden

deBuren jaarverslag 2015