Page 1

İzmir SMMMO

MAL TESLİMİ VE HİZMET İFASINDAN ÖNCE DÜZENLENEN FATURALARDA VERGİLENDİRME İ.Burak OĞUZ Serbest Muhasebeci Mali Müşavir

Görüldüğü üzere KDV Kanunu ile VUK’un fatura düI. Giriş zenlenmesine ilişkin hükümleri çelişmektedir. Ticari faaliyet gereği mal teslimi veya hizmet ifasını müteakip fatura düzenlenir. Ticari hayatta genelde II. VUK ve KDV Kanunu Açısından Mal Teslimi önce mal teslimi veya hizmet ifası gerçekleşir, daha veya Hizmet İfasından Önce Fatura Düzenlenmesi sonra fatura düzenlenir. Ama kimi zaman da fatura VUK Madde 229’da “Fatura satılan emtia veya yapılan önceden düzenlenir, mal teslimi veya hizmet ifası iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstersonra gerçekleştirilir. Bu durumda mek üzere emtiayı satan veya işi yaKatma Değer Vergisi (KDV) ve Gelir pan tüccar tarafından müşteriye veMal teslimi veya Vergisi (GV) yönünden dönemselrilen ticari vesikadır.” denilmektedir. lik ilkesi gereği tereddütler oluşhizmet ifasından önce Yine aynı kanunun 231/5 bendinde maktadır. ”Fatura, malın teslimi veya hizmetin düzenlenen fatura Vergi Usul Kanunu (VUK) Madde yapıldığı tarihten itibaren azamî 229’da “Fatura satılan emtia veya yedi gün içinde düzenlenir. Bu süre Borçlar Kanunu’na yapılan iş karşılığında müşterinin içerisinde düzenlenmeyen faturalar borçlandığı meblağı göstermek göre “alacak hakkı” hiç düzenlenmemiş sayılır.” denilüzere emtiayı satan veya işi yapan mektedir. doğurmaz. Bunun tüccar tarafından müşteriye verilen Yukarıdaki kanun maddelerinden, ticari vesikadır.” denilmek sureti ile için karşı tarafa borç VUK’a göre mal teslimi veya hizmet faturanın, mal teslimi veya hizmet ifasından önce düzenlenemeyeceyükümlülüğü doğuran ifasından önce fatura düzenlenemeyeceği anlaşılmaktadır. ğine vurgu yapmaktadır.

bir işlem veya sözleşme gerekir.

KDV Kanunu Madde 10/b bendinde “malın tesliminden veya hizmeolması tin yapılmasından önce fatura veya benzeri belgeler verilmesi hallerinde, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere fatura veya benzeri belgelerin düzenlenmesi” vergiyi doğuran olay olarak kabul edilmiştir. Buna göre mal teslimi veya hizmet ifasından önce fatura düzenlenebileceği hükmü çıkmaktadır.

126

dayanışma

KDV Kanunu Madde 10/b bendinde vergiyi doğuran işlemlerle ilgili olarak “malın tesliminden veya hizmetin yapılmasından önce fatura veya benzeri belgeler verilmesi hâllerinde, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere fatura veya benzeri belgelerin düzenlenmesi” ifadesinden, mal teslimi veya hizmet ifasından önce fatura düzenlenebileceği hükmü çıkmaktadır.


İzmir SMMMO

Genel hukuk kurallarına göre, uygulamalarda, son çıkan kanun eskiye, özel kanun da genel kanuna tercih edilir. Buna göre; fatura düzenlenmesine ilişkin hükümler, KDV Kanunu’nda VUK’a göre daha özel ve ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Ayrıca, KDV Madde 10’un yürürlük tarihi VUK 229. Madde’ den sonradır. O hâlde, mal teslimi ve hizmet ifasından önce fatura düzenlenebileceği kabul edilmelidir.

henüz ödenmemiş olan giderler mukayyet değerleri üzerinden pasifleştirilmek suretiyle değerlenir.” hükmü gereği, ticari kazancın tahsilinde dikkate alınmaz.

III. Ticari Kazanç Açışından Mal Teslimi veya Hizmet İfasından Önce Faturanın Düzenlenmesi Gelir Vergisi Kanunu (GVK) Madde 38’de, “Bilanço esasına göre ticari kazanç, teşebbüsteki öz sermayenin hesap dönemi sonunda ve başındaki değerleri arasındaki müspet farktır.” denilmektedir.

Safi kazancın tespitinde benzer durum, faturası kesilip henüz teslim edilmemiş olan emtia için de geçerlidir. Dönem sonu kazancı hesaplanırken henüz teslim edilmeyen emtia stoklarda bulunacağı için, satılan malın maliyetine herhangi bir tutar eklenmeyecektir. Dolayısı ile mal teslim edilmeden önce düzenlenen faturanın gelir olarak kaydedilmesi durumunda fatura tutarı kadar kazanç ortaya çıkacaktır. Daha sonra emtianın teslim edildiği dönemde de gelir olmaksızın, maliyet bedeli olarak gider yazılacaktır. Bu durumda, faturanın düzenlendiği dönemde, maliyet dikkate alınmadığı için gelir fazlalığı; emtianın teslim edildiği dönemde ise tam tersi, gider fazlalığı olacaktır.

Aynı Kanun’un 39. Madde’sinde ise, “İşletme hesabı esasına göre ticari kazanç, bir hesap dönemi içinde elde edilen hâsılat ile giderler arasındaki müspet farktır.” denilerek tahsil edilen paralar ile alacakların hasılat; ödemelerin ve borçlanılan meblağların gider olduğu ifade edilmektedir. Görüldüğü üzere GVK’ya göre, işletme hesabında ve bilanço esasında ticari kazancın tespitinde tahakkuk esasının geçerli olduğu ifade edilmektedir. Tahakkuk esasında gelir ve gider, ödenip ödenmediğine bakılmaksızın gerçekleştiği anda kazanç hesaplamasında dikkate alınır. Mal teslimi veya hizmet ifasından önce düzenlenen fatura Borçlar Kanunu’na göre “alacak hakkı” doğurmaz. Bunun için karşı tarafa borç yükümlülüğü doğuran bir işlem veya sözleşme olması gerekir. Kimi zaman da mal teslimi veya hizmet ifası yapılmadan önce tahsilat yapılır. Bu durumda da VUK Madde 287’ye göre, “Gelecek hesap dönemlerine ait olarak peşin tahsil olunan hasılat ile cari hesap dönemine ait olup

Tekdüzen hesap planına göre pasifte, 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler / 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesabında izlenerek gelirin ait olduğu dönemde kazanç olarak dikkate alınır.

IV. Sonuç Faturanın mal teslimi veya hizmet ifasından önce düzenlenmesi halinde KDV Kanunu açısından vergiyi doğuran olay gerçekleşirken; GVK ve VUK açısından ticari kazancı doğuran olay gerçekleşmemektedir. Dolayısı ile hasılatın, mal teslimi veya hizmet ifasının yapıldığı dönemde hesaplanması gerekmektedir. İndirilecek KDV, aynı takvim yılı içinde indirim konusu yapılabilmektedir. Ancak, hesaplanan KDV için ait olduğu dönemde beyanı söz konusudur. Mal teslimi veya hizmet ifasından önce düzenlenen faturada KDV Kanunu’na göre vergiyi doğuran olay gerçekleşmiştir. Bu nedenle, hesaplanan KDV’ nin ait olduğu dönemde beyan edilmesi gerekmektedir.

dayanışma

127

126-127