Issuu on Google+

Redakcja i korekta tekstu za pomocą znaków korektorskich i w trybie śledzenia zmian Z przepisami językowymi jest po trosze tak, jak z normami prawa: nie sposób objąć nimi wszelkich możliwych sytuacji. Życie jest zbyt bogate, zbyt różnorodne, żeby do każdej sytuacji dało się stworzyć specjalny paragraf. Podobnie z językiem: w tekście spotykamy tak wiele form i problemów, że nie jest możliwe uregulowanie ich wszystkich w osobnych przepisach. Prawnicy z przyporządkowaniem paragrafów i sytuacji radzą sobie m.in. przez wykładnię prawa: w specjalnych wydawnictwach wybitni specjaliści wskazują, jak należy rozumieć wolę prawodawcy i odnosić ją do konkretnych zdarzeń. Gdy nie znajdujemy zasady, którą należy posłużyć się przy rozwiązaniu problemu językowego, najlepiej jest zastanowić się, jak rozwiązywane są problemy podobne – zalecane jest postępowanie per analogiam. Gdy zaś już zdecydujemy się na określone rozwiązanie, należy pamiętać, aby być konsekwentnym, zawsze stosować je w dalszym tekście. Konsekwencja jest też żelazną zasadą edytorstwa w tych przypadkach, gdy norma pozostawia piszącemu swobodę. Przy niektórych formach językowych nie wydaje się zasadne narzucanie określonego rozwiązania: zakazywanie, nakazywanie itd. W tej sytuacji jednak wolność autora czy redaktora także nie jest absolutna: jest on zobligowany swym własnym wyborem. Praca z tekstem Przeczytaj uważnie zamieszczony niżej tekst, a następnie na podanej liście zaznacz te – związane z brakiem konsekwencji – niedoskonałości redakcyjne, które można mu przypisać:

Rozwój felietonistyki na świecie Historia felietonistyki liczy prawie trzy wieki. Pierwsze teksty, noszące ślady „stylu felietonowego felietonistycznego”, jednak jeszcze nienazwane felietonami, znalazły się w periodyku „Spectator” w latach 1711-1714 – ich autorami byli J. Addison i R. Steele1. Termin felieton zaczął być używany w 1803 roku, kiedy Julien Louis Geoffroy we francuskim czasopiśmie „Journal des débats” przeprowadził eksperyment, który polegał na przedłużeniu o dodatkową kartkę kolumny gazety, na której zamieścił dodatek literacko-rozrywkowy2. Termin felieton pochodzi od francuskiego feuille, co oznacza liść, feuilleton natomiast to „kartka złożona na czworo”. Nazwa ma związek z faktem, iż ów dodatek był oddzielony od górnej części tekstu typograficzną kreską i funkcjonował jako odrębna graficznie i redakcyjnie

1 2

Możdżonek A., Mistrzowie felietonu, Warszawa 1999, s. 5. Ibidem.

Sformatowano: Czcionka: Kursywa


całość3. Nazwa felieton dotyczyła zatem pewnego fragmentu czasopisma, w którym znaleźć się mogły określone treści. Wkrótce pojawiły się autonomiczne teksty, które dalej funkcjonowały w tej odciętej kreską przestrzeni gazety, ale już same nazywane były felietonami. Były to przede wszystkim relacje z podróży, opowiadania, recenzje, repertuar teatrów, przegląd mody, ogłoszenia4. Stasiński5 wspomina, że na początku XIX wieku felietony były stałym działem w gazecie codziennej, w którym zamieszczano dla rozrywki czytelników podawane w lekki sposób wiadomości kulturalne, podawane w lekki sposób. Zapotrzebowanie na ten rodzaj tekstu rosło, ponieważ w prasie stawał się powoli odczuwalny nadmiar informacji. Ponadto, felieton, z racji swojego lekkiego, przyjemnego charakteru, przyciągał nowych czytelników. Zaczęła się też wkrótce zmieniać tematyka poruszana w felietonach – zaczął dominowałć model mozaikowości, co czyniło felieton nieprzewidywalnym i pozwalało często dawać wrażenie nowości, zapobiegając znudzeniu. Dawało to także wrażenie wolności, ponieważ dobór tematu był dowolny i zależny od autora. Felieton był też – jak pisze Stasiński – intrygujący przez to, że łamał linearność lektury – wymagał rozkładania ciągów tekstowych zgodnie z graficznymi sugestiami i ponownego ich składania na nowych, kontekstualnych zasadach, w celu zrozumienia całości. Felieton pozwalał także złamać instytucjonalność i sformalizowanie tekstów zamieszczanych w prasie. Odcięcie felietonu kreską sugerowało , i tak było w rzeczywistości, jego nieoficjalny charakter.

Rozwój felietonistyki w Polsce W Polsce, podobnie jak we Francji, stosowano termin felieton na określenie zarówno różnych „drobiazgów” zamieszczonych pod kreską w czasopismach, jak też konkretnych tekstów, dających się wyodrębnić spośród innych na podstawie specyficznych cech zewnętrznych i wewnętrznych6.

3

Por. Chudziński E., Felieton. Geneza i ewolucja gatunku, [w:] Dziennikarstwo i świat mediów, red. Bauer Z., Chudziński E., Kraków 2000, s. 197. 4 Por. Wojtak M., Gatunki prasowe, Lublin 2004, s. 203. Wojtak pisze tu, że forma i tematyka ówczesnych felietonów odbiegały znacznie od dzisiaj znanych. Dziś zapewne tego typu teksty opatrzono by nagłówkiem „Rozmaitości”. 5 Stasiński P., op.cit., s. 6. 6 Por. Chudziński E., op.cit., s. 198.


Zbigniew Mitzner7 podaje, że pierwsze teksty, mające charakter felietonów, ale nie występujące jeszcze pod tą nazwą, to utwory Krasickiego i Bohomolca, drukowane na łamach „Monitora” (1765-1784). Te żartobliwe utwory łączyły w sobie

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

tematykę rozrywkową, anegdoty i przeglądy mód paryskichparyskich mody paryskiej. Podobne formy felietonowe znalazły się w „Kuźnicy”, piśmie z okresu Sejmu

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

Wielkiego. W „Wiadomościach Brukowych” (Wilno, 1816-1822) zamieszczano teksty

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

felietonowe, które dotyczyły już nie tematów rozrywkowych, ale politycznych, obyczajowych, filozoficznych i oświatowych8. W połowie XIX wieku felieton był już znanym terminem. Został także stałym elementem prasy satyrycznej. Obecny był w takich tytułach jak „Pszonka” na 9

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

emigracji, „Wolne Żarty”, „Mucha” i „Sowizdrzał” w Królestwie,, „Diabeł” w Krakowie .

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

Felietony o tematyce nie satyrycznej zamieszczały „Dziennik Literacki” (Władysław

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

Łoziński), „Dziennik Poznański” (powieści Kraszewskiego w odcinkach, felietony Władysława Rabskiego i Stanisława Koźmiana), „Prawda”, „Goniec Polski”10. Ten ostatni zasługuje na szczególną uwagę, jako że w nim w 1851 roku Cyprian Norwid

Sformatowano: Czcionka: Kursywa Sformatowano: Czcionka: Kursywa Sformatowano: Czcionka: Kursywa Sformatowano: Czcionka: Kursywa Sformatowano: Czcionka: Kursywa

opublikował tekst pt. O felietonie felieton, w którym próbował charakteryzować

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

gatunek. Do ważnych pozycji należą także: „Kurier Warszawski”, „Niwa”, „Kurier

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

Codzienny” oraz „Tygodnik Ilustrowany”, w których przez 37 lat publikował swoje

Sformatowano: Czcionka: Kursywa Sformatowano: Czcionka: Kursywa

kroniki Bolesław Prus11. Kroniki Prusa brały pod uwagę aktualne tematy, które mogły

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

interesować czytelników, a pisane były lekkim, dowcipnym językiem. Gatunek

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

uprawiany przez tego pisarza był formą bardzo zbliżony do tego, czym jest dzisiejszy felieton. Nawet sam Prus, wypracowawszy już swój warsztat, zawarł jego główne założenia w Uwagach nad pisaniem felietonu12. XX wiek to dalszy rozwój polskiej felietonistyki. Na jego początku felietony zamieszczano przede wszystkim w „Liberum Veto” w Krakowie. W dwudziestoleciu

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

międzywojennym felietony pisano w „Szczutku”, „Cyruliku” i w końcu w „Szpilkach”,

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

które również przodowały w satyrze w Polsce Ludowej. Felietony w Polsce Ludowej

Sformatowano: Czcionka: Kursywa

odnaleźć można także w „Trybunie Ludu”, „Życiu Warszawy”, „Przekroju” i wielu innych.

Sformatowano: Czcionka: Kursywa Sformatowano: Czcionka: Kursywa Sformatowano: Czcionka: Kursywa Sformatowano: Czcionka: Kursywa

7

Mitzner Z., Felieton, [w:] Teoria i praktyka dziennikarstwa, red. Golka B., Kafel M., Mitzner Z., Warszawa 1964, s. 130. 8 Ibidem, s. 131. 9 Ibidem, s. 132. 10 Chudziński E., op.cit., s. 198. 11 Ibidem, s. 204. 12 Ibidem.


PYTANIA DO TEKSTU: Zaznacz te zdania, w których mowa o niekonsekwencjach występujących w przytoczonym tekście:

a)

pomieszanie cudzysłowów: w tekście są zastosowane różne ich rodzaje

Sformatowano: Kolor czcionki: Czerwony

niekonsekwentnie zastosowane są pochylenia – nie wszystkie słowa w metatekście (te, o których się mówi) są pochylone niekonsekwentnie podawane są liczebniki porządkowe (z kropką, bez kropki itd.) panuje pomieszanie w podawaniu tytułów naukowych autorów e) f)

niekonsekwentna pisownia nie z imiesłowami odmiennymi panuje pomieszanie przy podawaniu tytułów czasopism (cudzysłów,

Sformatowano: Kolor czcionki: Czerwony Sformatowano: Kolor czcionki: Czerwony

pochylenia) niekonsekwencja w wyróżnianiu pewnych fragmentów tekstu (np. nagłówków: bold, podkreślenie, zwykła czcionka) h)

panuje pomieszanie przy sposobie podawania imion i nazwisk (raz samo

nazwisko, raz imie i nazwisko itd.) niekonsekwentnie podawane są skróty lub całe nazwy słów (rok, wiek, r., w.)

Sformatowano: Kolor czcionki: Czerwony


korekta str1.