Page 1

Jos van Immerseels thuishaven

Bezieling in Brugge

In Brugge waan je je in de middeleeuwen. De Vlaamse stad wemelt van de smalle steegjes, kerken, bruggen en grachten. Dirigent en artistiek leider Jos van Immerseel vond er samen met zijn residentieorkest Anima Eterna Brugge z’n stek. ‘Je moet een plek hebben, anders ben je een stel zigeuners. Voor elk programma moesten we weer een zaal zoeken om te repeteren. Nu hebben we een thuis.’ Rozenhoedkaai

TEKST: CHANTAL VAN WEES, FOTO’S: DIRK W. DE JONG


Anima Eterna in het Concertgebouw van Brugge

H

‘Het volstaat niet om de zaken alleen

E

archeologisch voor te bereiden. Maar je kunt ook niet alles veranderen en overdrijven. Dan ben je sashimi met ketchup aan het eten’

Een stralende voorjaarsdag in Brugge, vijf voor twaalf. Op het Begijnhof wordt de serene rust tijdelijk onderbroken door de klok voor het middaggebed. Over de binnenplaats kuieren een twintigtal nonnen in zwart-witte gewaden richting kerk. Iedereen mag komen luisteren, uit vrome motieven of domweg om even de drukke binnenstad te ontvluchten. Zwijgend nemen de vrouwen tegenover elkaar plaats op kerkbanken aan weerszijden van het bontversierde altaar. Dan zetten ze in. Dunne, hier en daar bibberende stemmen vullen het gebedshuis. ‘Het is geen Maria Callas’, grapt een bezoeker. Maar de bezieling waarmee de nonnen hun liefde voor God bezingen, ontroert wel degelijk. Buiten trekt de zon scherpe schaduwlijnen op middeleeuwse gebouwen, bruggen, grachten en kerken. Koetsen rijden af en aan over de kinderkopjes, winkelend publiek vergaapt zich aan de vele chocolaterieën en kantwinkels die de stad rijk is. Gelukkig valt het aantal toeristen zo vroeg in het seizoen mee. Ze zitten overzichtelijk in open motorbootjes gepropt, die met redelijke snelheid door de grachten tuffen. Op weg naar het Concertgebouw doorkruisen we de stad. Als je de auto’s wegdenkt, is het net of je in de middeleeuwen bent terechtgekomen. Dat komt doordat Brugge, na een brand in de twaalfde eeuw, besloot dat alle gebouwen voortaan van steen moesten zijn. Bovendien was de bevolking zo slim om al eind negentiende eeuw in te zien dat Chantal van Wees is freelance journalist

24 z o me r 2 0 1 0

www.luister.nl

toerisme een lucratieve bron van inkomsten kon worden. De stad werd geheel gerestaureerd in de destijds hippe neogotische stijl. Sindsdien is het een populaire bestemming. Om het voor de toekomst te behouden staat het historisch centrum sinds enkele jaren op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Sashimi met ketchup Het Concertgebouw uit 2002 steekt met zijn moderne uiterlijk schril af bij de rest van het historisch hart. De buitenkant doet denken aan een fabriek, opgetrokken uit rode baksteen, en het interieur roept door de kale betonnen muren en linoleumvloeren associaties op met een schoolgebouw. We ontmoeten dirigent Jos van Immerseel in het café van het enorme bouwwerk. Een kleine, forse man met intelligente ogen. Om zijn nek een zwierige rode sjaal, zoals het een maestro betaamt. Starend over de daken en kerktoppen van Brugge bekent hij: ‘Ik vind dit gebouw wel indrukwekkend, maar eerlijk gezegd niet bijzonder mooi. Toch vind ik dat niet zo belangrijk – men komt om te luisteren. Alles kan geheel aangepast worden aan wat wij spelen, zonder gebruik van elektronica. Heel modern voor historische muziek. Wat de akoestiek betreft heb ik dan ook bepaalde ruimten in mijn hoofd; voor Beethoven bijvoorbeeld het Lobkowitz paleis in Wenen.’ Zijn orkest Anima Eterna opende het Concertgebouw. Nadat Van Immerseel en de zijnen er nog enkele


van het ene

malen hadden gespeeld, groeide de band met de stad. Een jaar later kreeg het destijds residentieloze orkest de aanbieding zich er te huisvesten. Sinds dit jaar voegen zij Brugge toe aan hun naam. Al toert het orkest regelmatig, Van Immerseel is blij dat zij in Brugge vaste grond onder de voeten hebben gekregen. ‘Je moet een plek hebben, anders ben je een stel zigeuners. Voor elk programma moesten we weer een zaal gaan zoeken om te repeteren. Nu hebben we een thuis.’ Anima Eterna Brugge probeert het werk van componisten zo authentiek mogelijk uit te voeren. Daarom wordt Van Immerseel weleens een purist genoemd. Zelf vind hij dat er zeker ook vrijheid is in zijn werkwijze. ‘Wij scheppen het kader waarbinnen de muziek wordt uitgevoerd. Het instrumentarium, de bezetting van het orkest en de tempi zijn parameters die moeten kloppen. Dat zit in je lijf, daar denk je niet meer over na als je eenmaal op het podium staat. Dan heb je de vrijheid om musicus te zijn en muziek te maken. Het volstaat niet om de zaken alleen archeologisch voor te bereiden. Maar het volstaat ook niet alles te veranderen en te overdrijven. Dan ben je sashimi met ketchup aan het eten.’

orkest naar het

K o p p i gh ei d

S

‘Sommige dirigenten vliegen

andere en doen overal hetzelfde. Dat wil ik niet. Met Anima Eterna Brugge wil ik het onderste uit de kan halen’

Al heel jong raakte Van Immerseel betoverd door de muziek. Terwijl leeftijdsgenootjes voetbalden op straat, speelde hij orgel of piano. Dat zijn fascinatie ervoor zorgde dat hij zijn middelbare school niet afmaakte, vonden zijn ouders niet zo geslaagd. ‘Dat is koppigheid, ja. Maar op mijn zestiende haalde ik wel mijn diploma piano aan het conservatorium. En mijn koppigheid probeer ik in positieve zin te gebruiken. Als dirigent komt het me natuurlijk goed van pas.’ Van Immerseel maakt het zijn musici en zichzelf dan ook niet gemakkelijk. ‘We zijn heel streng. Niemand in het orkest heeft een vaste aanstelling; wat wij spelen bepaalt wie er meedoet. En bij bijvoorbeeld een Frans programma moeten we Franse

JOS VAN IMMERSEEL Jos van Immerseel (Antwerpen, 9 november 1945) studeerde piano, orgel, klavecimbel, zang en orkestdirectie aan het conservatorium van Antwerpen. Door de combinatie van muziekwetenschappelijke kennis en uitgebreide ervaring in de gespecialiseerde muziekpraktijk ontwikkelde Van Immerseel zich tot een specialist op het gebied van de historische uitvoeringspraktijk, de toepassing van de

26 z o me r 2 0 1 0

instrumenten hebben, punt. Gelukkig is er de afgelopen twintig jaar een explosieve groei in de belangstelling voor de historische uitvoeringspraktijk en historische instrumenten. Musici beginnen ze weer te bespelen en de instrumenten worden weer gemaakt, gerestaureerd en teruggevonden. Hierdoor kunnen we muziek uit verschillende perioden weer op de correcte manier ten gehore brengen.’ Divers is het repertoire van Anima Eterna Brugge zeker: van Mozart tot Gershwin, van Schubert tot Haydn. Van Immerseel: ‘Omdat ik in mijn jonge jaren heel veel verschillende dingen op muzikaal gebied heb gedaan, is de muziek die ik met mijn orkest speel zeer divers. Ik put uit een enorme vergaarbak van herinneringen.’ Wie zijn curriculum vitae bekijkt, duizelt het van de verschillende muzikale bezigheden. Heeft hij uiteindelijk gekozen voor dirigeren omdat hij dat het liefste doet? ‘Misschien had ik zanger willen worden. Maar ik was een doordeweekse bariton, dus niet interessant. Uiteindelijk heb ik de luxe gehad om te moeten kiezen. Alleen het orkest is overgebleven. Met institutieorkesten ben ik gestopt, want daar moet je iedere maandagochtend weer helemaal opnieuw beginnen. Daar werd ik zo moe van. Je hebt dirigenten die weinig studeren en van het ene orkest naar het andere vliegen en overal hetzelfde doen. Dat wil ik niet, daarnaar luisteren bevlekt me. Ik focus me nu geheel op Anima Eterna Brugge, zodat we echt het onderste uit de kan kunnen halen.’

Wa r m t e en di ept e Veel tijd voor een privéleven heeft Van Immerseel niet. Als beroepsfanaticus slaapt hij zelden meer dan vijf uur per nacht. Toch, als we even doorvissen, blijkt hij tijd te hebben voor de liefde. Van een charismatische dirigent verandert hij opeens in een verlegen jongetje als hij vertelt: ‘Deze zomer gaan we trouwen. Eerst vonden we dat niet zo belangrijk, we waren met andere dingen bezig. Maar we gaan het toch doen,

retoriek in de muziek en de instrumentenkunde. In 1987 richtte hij het orkest Anima Eterna op, waarin hij al deze kwaliteiten kan benutten. Voor ieder project wordt de bezetting en het instrumentarium opnieuw getoetst en gespiegeld aan de historische uitvoeringspraktijk. Van Immerseel realiseerde meer dan honderd cd’s, alle op historische instrumenten. De laatste jaren verschenen internationaal bejubelde

www.luister.nl

opnamen zoals Liszt, Rimski-Korsakov, Ravel, Berlioz en de integrale symfonieën van Beethoven. Deze zomer hoeft de liefhebber niet per se naar Brugge om Anima Eterna Brugge te horen. Tijdens het Holland Festival zal het orkest alle Beethoven-symfonieën ten gehore brengen plus een creatie van Martijn Padding. Meer informatie: www.animaeterna.be en www.hollandfestival.nl


om

W

Anima Eterna in het Concertgebouw van Brugge

‘We zijn heel streng. Niemand in het orkest heeft een vaste aanstelling; wat wij spelen bepaalt wie er meedoet’

Het gerechtshof

persoonlijke redenen. Nee, niet hier in het Concertgebouw, niet in het openbaar, gewoon met zijn tweetjes. Als mensen dit lezen, is het al gebeurd.’ Heeft hij wel tijd voor zijn geliefde? ‘Wij zijn bijna altijd samen. Zij is namelijk de zakelijk directeur van het orkest. En daarom slaapt zij vaak nog minder dan ik’, voegt hij er lachend aan toe. Binnenkort verhuist het stel van Antwerpen naar het dichter bij Brugge gelegen Belgisch Middelburg. Waarom vestigt de historieminnende Van Immerseel zich niet in Brugge zelf? ‘Het is een prachtige stad, maar de panden zijn hier zo klein en donker dat ik er claustrofobisch van zou worden. Van kinds af aan woon ik in grote huizen met hoge plafonds en dat wil ik graag zo houden.’ Dan staat hij op en neemt

afscheid om zich voor te bereiden op het concert van vanavond. Enkele uren later zien wij hem terug op het podium van het Concertgebouw van Brugge en horen we wat hij probeerde uit te leggen. Trefzeker dirigeert hij een prachtig Frans programma waarin Paul Dukas, Gabriel Fauré en César Franck voorbijkomen. De darmsnaren waarop de strijkers spelen, lijken in vergelijking met de moderne stalen besnaring veel meer warmte en diepte te geven. Je hoort de gedegen voorbereiding terug. Onder leiding van deze kleine grote man vormt het orkest een eenheid in subtiliteit die ontroert. Hier wordt gespeeld met een bezieling die niet onder doet voor die van de nonnetjes in de Begijnhofkerk.

HOT SPOTS BRUGGE RESTAURANT MARIA VAN BOURGONDIË

BRUGGEMUSEUM-GRUUTHUSE

HUISBROUWERIJ DE HALVE MAAN

Guido Gezelleplein 1 www.mariavanbourgondie.be Dit restaurant is een favoriet plekje van dirigent Jos van Immerseel: ‘Met goed weer kunt u vanaf het terras uitkijken op een bijzonder lijnenspel van prachtige huizen en grachtjes die er samenkomen.’

Dijver 17 www.brugge.be Het Bruggemuseum-Gruuthuse is gevestigd in een prachtig stadspaleis. U kunt er naast kunst en gebruiksvoorwerpen van de 15de tot de 19de eeuw ook oude muziekinstrumenten bewonderen.

CHOCOLADEMUSEUM

Overal in de oude binnenstad treft u Godshuisjes aan. Deze hofjes met huisjes rondom een moestuin werden vaak door rijke families aan armen geschonken. Onder het motto ‘Quid pro quo’ heeft ieder Godshuisje een kapel waar de inwoners dagelijks voor de gulle familie moesten bidden opdat deze in de hemel terecht zou komen.

Walplein 26 www.halvemaan.be Bij Huisbrouwerij De Halve Maan kunt u zien hoe het lokale bier gebrouwen wordt en kunt u proeven van dit heerlijke goudgele of roestbruine sap. De naam van het bier, Brugse Zotte, is het koosnaampje voor de Bruggelingen, gebaseerd op een legende. Toen Brugge aan koning Maximiliaan I van Oostenrijk vroeg of de stad een nieuw gesticht mochten neerzetten, antwoordde deze: ‘Sluit alle poorten van Brugge en je hebt een zothuis!’

Wijnzakstraat 2 (Sint-Jansplein) www.choco-story.be Een bezoek aan Brugge is niet compleet zonder een bezoek aan het Chocolademuseum. Leer over de historie om daarna flink in te slaan bij een van de vele chocolaterieën. Hoe meer u erover weet, hoe lekkerder het smaakt.

Bezieling in Brugge  

In Brugge waan je je in de middeleeuwen. De Vlaamse stad wemelt van de smalle steegjes, kerken, bruggen en grachten. Dirigent en artistiek l...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you