Page 1

Кеше Президент Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясына жұмыс сапарымен барып, Астрахань қаласында өткен Каспий жағалауы мемлекеттері басшыларының ІV саммитіне қатысты.

№190 (28413) 30 ҚЫРКҮЙЕК СЕЙСЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Бес ел асќан белестер Каспийдіѕ ќўќыќтыќ мəртебесі аныќталар кїн де алыс емес Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан» – Астраханьнан (Ресей Федерациясы).

«Əн ескен сылдырынан, Каспийдің толқындары-ай!» дегізіп, жырға да, əнге де арқау болған атақты қарт Каспий ғой бұл! Ал аталған алқалы жиын – «Каспийдің толқындары» толғандырған бес ел басшыларының төртінші басқосуы. Ерекше географиялық жағдайда орналасқан Каспий – оның жағасын қоныстанған қай ел үшін де үлкен қазына. Себебі, Каспий өңірінің географиялық жағдайы ерекше, сонымен қоса ол энергетикалық шикізат пен биологиялық ресурс тардың мол қоры болып табылады. Осыған орай қойнауы байлыққа толы Каспий жағасына жайғасқан бес мемлекеттің жалпы экономикалықəлеуметтік тіршілігінде айрықша рөл ойнайды. Бұл елдер үшін Каспий өңірін мүддеге сай игеріп қана қою емес, оның табиғи байлықтарының сақталуы, экологиялық қауіпсіздігі мен жалпы тұрақтылығы да аса маңыз ды мəселе. Осы себепті де Каспий мəртебесіне қатысты проблемалар, негізінен, кешенді, көп қырлы сипатта. Оның ішінде құқықтық мəртебесін анықтау жайы қаншама жылдан бері басты назарда болып келеді. Алайда, Каспий жағалауы мемлекеттерінің теңіздегі ынтымақтастығы бекем екендігіне қарамастан, ортадағы бір теңіздің құқықтық мəртебесін анықтау ісінде əлі ортақ мəмілеге келе алған жоқ. Жаңа құқықтық мəртебе беру бойынша келіссөздер үдерісі бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Міне, төртінші саммит те осы мəселелерді кеңінен талқылауды мақсат тұтты. Жағалық шекарамыздың екі мың үш жүзден астам шақырымын алып жатқан Каспий өзгелерден гөрі біздің елмен молырақ шектеседі. Сосын да болар, сайып келгенде қалай айтсақ та, бұл теңіз – Қазақстан үшін көз қуанышы, көңіл жұбанышы, экономикасының бір тірегі. Ол бəрімізге белгілі аты аңызға айналған бекіре уылдырығымен, қара алтынымен танымал. Сондықтан да болар, Каспийге қатысты мəселеге күллі Қазақ елі бейжай қарай алмайды. Сонымен, қазіргі күрделі экономикалық жағдай аясында Каспий теңізі өңірінде жəне тұтастай əлемде қалыптасқан биосаяси ахуалды талдауға, Каспийді делимитациялау үдерісін тездетіп аяқтауға жəне оның құқықтық мəртебесін басқа да қырларымен байланысты мəселелерін кідіріссіз шешуге бағытталған тағы бір жиын өз жұмысын бастады. Астрахань жиынына Қа зақ стан Пре зиденті Нұрсұлтан Назар баев,

Əзербайжан Президенті Ильхам Əлиев, Иран Президенті Хасан Рухани, Ресей Президенті Владимир Путин жəне Түрікменстан Президенті Гурбангулы Бердымұхамедов қатысты. Саммитке келген мемлекеттер басшыларын дəстүр бойынша жиын өтіп отырған мемлекеттің Президенті Владимир Путин «Астрахань Кремлінің» алдынан өзі күтіп алды. Сосын шағын құрамдағы отырыс басталды. Мұндай басқосулардың əдеттегідей тəртібі бойынша, жиынның сөз тізгінін де «үй иесі» өзі басқарды. Ресей Президенті жиынды аша отырып, алдымен Каспий жағалауы елдерінің ынтымақтастығының маңыздылығына тоқталды. «Каспий теңізі жəне оның байлығы – біздің мемле кет теріміздің тарихи мұрасы жəне оны сақтап, қорғау біздің келешек ұрпақ алдындағы зор жауапкершілігіміз. Бейнелей айтсақ, Каспий өңірі бейбітшіліктің, та ту көр шілестігіміздің жазирасы. Осы тұрақтылық негізі Каспий маңындағы елдердің өзара қарым-қа ты насын, ынтымақтастығын сақ тап, шынайы татулықтың өлшеміне айналып отыр. Бізді – жағалаудағы елдердің халықтарын, басшыларын, бар лығымызды осы теңіз ге қатысты мəселелер байланыстырып отыр. Оның ішінде, қауіпсіздік мəселесі, экономика немесе айналадағы ортаны қорғау,

тағы басқа да мəселелер бар. Ал мұның барлығына қатысты іс-шаралар өткен жолғы кездесулерде де талқыланып, нақты жұмыстар қолға алынды. Каспий бестігінің арнайы тетіктері сөз болды. Менің айтып отырғаным, мемлекеттер басшылары деңгейіндегі кездесулер ғана емес, бұдан басқа министрліктердің, ведомстволардың белсенді қызметі, сарапшы топтардың, бизнес-қауымдастық бірлестіктердің, жастар ұйымдарының

● Дода

Азиада: аќ тїйеніѕ ќарыны жарылды! Кеше, Инчхонда өтіп жатқан Азиада ойындарының 10-шы күнін еліміз үшін медаль жауған күн десе де болады. Осы күні Қазақстан спортшылары ел қоржынына 6 алтын, 5 күміс, 2 қола медаль салды. Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан» – Инчхоннан.

Соңғы үш күнде Азиада ойын дарында өнер көрсетіп жатқан саң лақтарымыз көңіл толарлықтай нə тиже көрсетті

деп айта аламыз. Се бебі, осы күндерде Қазақстан құра масы медаль санын 53-ке жеткі зіп, жалпы есепте 4-ші орынға жайғасты. Енді, əлгі үш күннің ішінде Қазақстан спортшыларының арасында кімдердің бағы жанғанын,

кімдердің оза шапқанын баяндап өтелік. 27 қыркүйекте біздің есебімізге 1 алтын, 1 күміс, 1 қола медаль жазылды. Алтын медальді велоспорттың шоссе түрінен өткен жарыста Алексей Луценко жеңіп алды. Ол жекелеген жарыста 42 шақырым қашықтықты 50 минут 28 секундта басып өтіп, Азиаданың чемпионы атанды. Ал 2-ші орынды Қырғызстан спортшысы Евгений Ваккер иеленді. Осы күні 57 килоға дейінгі салмақта өнер көрсеткен Расул Қалиев қоржынға күміс жүлде салды. Ол финалда Солтүстік Кореяның балуаны Хакджин Ёнмен кездесіп, оған 8:6 есебімен жол беруге мəжбүр болды. Ал сол күнгі қола жүлдені ел құрамасына 48 кило салмақта сынға түскен Татьяна Аманжол алып берді. Ол жарыс басында Қытай қызынан 8:3 есебімен ұтылып, жарыстан шығып қалған. Бірақ біздің қыз қытайлықтан жеңілсе де жұбаныш белдесуіне жолдама алды. Содан оған үшінші орынға таласу мүмкіндігі бұйырып, нəтижесінде Таиланд спортшысы Маливан Муангпорды 4:0 есебімен жеңіп кетті. (Соңы 12-бетте).

кездесулері де бұл мəселеге барынша атсалысып келеді. Мұның бəрі бізге кез келген күрделі мəселені талқылап, тиімді шешімдер шығаруға мүмкіндік береді», деді Ресей Президенті. Одан əрі ол алдыңғы үшінші саммитте қол жеткен келісімдердің нəтижесінде көптеген жұмыстар атқарылып жатқанын, ал осы саммит барысында сол жұмыстардың қорытындысы, нəтижелері талқыланатындығын, болашақ бағдарланып,

жоспарлар жасалатынын тілге тиек етті. «2010 жылы Бакуде өткен кездесуде қол жеткізілген уағдаластыққа сəйкес сарапшылар қазіргі саммитке шығарылатын құжаттарды дайындау бойынша үлкен жұмыс атқарды. Бүгін біздің алдымызда осы жұмыстың нəтижесін талқылау, алдағы күндерге жəне болашаққа басымдықтар белгілеу, саяси мəлімдеме қабылдау міндеті тұр», деген В.Путин алда əлі талай шешімін

күткен мəселелер бар екендігін еске сала келе, төртінші саммит осы мəселелердің мүмкіндігінше шешім табуына ықпал етіп, жиын неғұрлым пайдалы болатынына сенімін білдірді. В.Путиннің сөзінен соң, шағын құрамдағы кездесу одан əрі жабық жағдайға ауысты. Шағын құрамдағы кездесу аяқталған соң бес ел президенттері кең құрамдағы кездесуге ойысты. Онда мемлекеттер басшылары кезектесе сөз сөйлеп, Каспийге қатысты мəселелерді жан-жақты талқылады. Айталық, Каспий теңізін бірлесіп басқару, су айдынында заманауи құқықтық режім қалыптастыру, оның бірегей табиғи ортасы мен биологиялық ресурстарын сақтау мəселелері қаралды. Өз мемлекеттері ұстанымдарын ортаға салып, ұсыныстарын жариялады. Кең құрамдағы келелі кездесуде сөз алған Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өз сөзінде тараптардың келіссөздер үдерісінде 2010 жылғы Баку кездесуінен бері айтарлықтай ілгерілегеніне тоқталды. – Осынша күрделі тақырыпты талқылау достық, өзара түсіністік пен серіктестік ауанында өтіп жатыр. Осыдан төрт жыл бұрын біз қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастық туралы келісімге қол қоюға осылай жеткен едік. Бұл біздің елдеріміздің Каспий теңізін дегі тұрақтылық пен қауіпсіздікті нығайтудағы кең ауқымды мəселелер бойынша өзара іс-қимылын кеңейтуге берік негіз қалады, – деді Қазақстан басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев гидрометеорология, биоресурстарды қорғау жəне төтенше жағдайларға əрекет ету саласында келісімге қол қою жоспарланғанын айтты. – Біз сондай-ақ саяси мəлімдеме қабылдаймыз, ол таяу болашақтағы келіссөздер үшін жолбасшы болуы тиіс. Бұл мəлімдемеде біз маңызды қағидаттарды бекітеміз. Ол біздің жұмысымыздың басты мақсатына жетуге – Каспий теңізінің құқықтық мəртебесі туралы конвенцияға қол қоюға бағытталған. Таяу уақыттарда осы құжатты қабылдайтынымызға жəне Каспий өңіріндегі ынтымақ тас тықты тереңдету үшін берік құқықтық іргетас қалайтынымызға үміт тенемін, – деді Қазақстан Президенті. Мемлекет басшысы, сондайақ «Каспий бестігінің» жалпы ауаны сындарлылығымен əрі мəмілеге келуге дайындығымен сипатталатынына назар аударды. Нұрсұлтан Назарбаев тараптар Каспий теңізінің əділ құқықтық режімін орнатуға таяу екенін атап өтті. Осыған орай Мемлекет басшысы Каспий маңы елдерімен серіктестікке байланысты мүмкіндіктер жөніндегі өз ойларын ортаға салды. Бұл реттегі ынтымақтастықтың ауқымды бөлігін сауда-экономикалық байланыстар құрауы тиіс. – Біз Каспий өңіріндегі елдер дің іскер топтарының саммит қарсаңындағы форумын қостаймыз. Мұндай алаң бизнес өкілдері арасында өзара тиімді экономикалық байланыстар орнатудың бір пішіні болып саналады, – деді Қазақстан Президенті. (Соңы 2-бетте).

● Талап жəне тəртіп

Кадр мен ќадір Сайланєанына бір жыл толмаєан тґрт округтіѕ əкімі не їшін ќызметінен босатылды? Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Елімізде ауыл əкімдерінің сайлауы өткеніне бір жылдан енді ғана асты. Сол кезде Атырау облысында аудандық маңыздағы

1 қаланың, 4 кенттің, 57 селолық жəне 11 ауылдық, барлығы 72 округтің əкімі лауазымына ие болу үшін 214 үміткер сайлауға қатысуға ниет білдірді. Округ əкімдерін сайлау үшін мəслихаттардың 101 депутаты үміткерлердің жетпіс екісіне ғана дауыс

берді. Олардың ішінде 65 ер, 7 əйел бар. Ал сайланған əкімдер туралы мəліметтерді зерделер болсақ, 51 əкім бұрынғы қызметін қайта жалғастырды. Сонымен бірге, 21 үміткер округ əкімі ретінде жаңа жұмысын бастады. «Мұнайлы өңір округтерін қандай мамандық өкілдері басқаруды қолға алып еді?» дегенге тоқталсақ, əкімдердің мамандықтары əр алуан – 12 инженер, 33 педагог, 11 ауыл шаруашылығы саласының маманы, 7 экономист, 2 заңгер жəне өзге саланың 7 маманы бар. (Соңы 7-бетте).


2

www.egemen.kz

30 қыркүйек 2014 жыл

Бес ел асќан белестер (Соңы. Басы 1-бетте).

Мемлекет басшысы елдердің экономикаларын əлемдік нарықтың қазіргі жағдайын ескере отырып жақындастыру жолдарын қарастыру мүмкіндігіне назар аударды. – Экономикалық өзара іс-қимылдарға Каспийдің құқықтық мəртебесін реттегенге дейін де негіз қалауға болады. «Каспий еркін сауда аймағын» құру туралы ұсынысты қарастыруды ұсынамын. Бұл біздің елдеріміздің үкіметтері деңгейінде нақты талқыланатын мəселелердің алғашқысы бола алады, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан Президенті бұдан əрі Каспий теңізінен өзге теңіздерге, Əлемдік мұхитқа жəне кері қа рай жалпыға мойындалған нормалар мен халықаралық қағидаттар негізінде еркін шығу туралы қағидаттарды келісімдеу сам миттің маңызды жетістігі болғандығына да тоқталды. – Бүгінгі таңда Қазақстанда транзиттік бағыттардың «Солтүстік – Оңтүстік», ТРАСЕКА, «Ляньюнгань порты – Қорғас – Ақтау порты» секілді дамыған желісі бар. «Батыс Қытай – Батыс Еу ропа» автокөлік дəлізінің құрылысы аяқталуға таяды. Биыл Қазақстан Түрікменстан жəне Иран мен арадағы теміржолды түпкілікті түйістіруге ниетті. Біз Қазақстанның аумағын ірі еуразиялық іскерлік жəне транзиттік хабқа айналдыру үшін қажетті барлық жағдайды жасаудамыз, – деді Қазақстан басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан арқылы ашылған маршруттарды назарға ала отырып, біздің еліміз оларды Каспий маңы мемлекеттерінің тауарларын басқа елдердің нарығына, бірінші кезекте Қытайға жеткізу үшін транзиттік көпір ретінде пайдалануды ұсынатынын айтты. Осы мақсатта біздің елдеріміздің үкіметтері үкіметаралық келісімдер бекіту мүмкіндігін қарас тыра алады. Біздің көзқарасымыз бой ын ша, бұл барлық тараптар үшін де өзара тиімді, деп атап көрсетті Қазақстан Президенті. Мемлекет басшысы Каспийдің өндіріс тік жағынан игерілуі экологиялық теңдікті сақтау мəселесін жандандыра түсетінін де мəлімдеді. – Біздің міндетіміздің маңыздылығы теңізді бөлуде ғана емес, оның бірегей экологиялық жүйесін де сақтауда жатыр. Бұл біздің болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілігіміз. Бүгінгі таңда экологиялық қауіпсіздікті сақтау саласы бойынша келісімшарттық əрі құқықтық база жасақталды. Каспий теңізінің қоршаған ортасын сақтау жөнінде негіздемелік конвенцияның бірқатар хаттамаларына қол қойылды. Бұл үдерісті дамыту үшін бекіре тұқымдас балықтарды аулауға салынған тыйымның

сақталуын бақылау тетігін əзірлеу қажет. Осы орайда біз «Каспий бестігі» əзірлейтін браконьерлікке тосқауыл қою жөніндегі бірлескен шешімге баса маңыз береміз, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Елбасы сондай-ақ Каспий маңы елдерінің туристік инфрақұрылымдары каспийлік туризмді ұйымдастыруға жақсы мүм кіндіктер ашатынын, сондықтан үкіметтерге ынтымақтастықтың осы бағытын жете зерделеу керектігін айтты. Елдердің қарым-қатынасында мəденигуманитарлық ынтымақтастыққа айрықша маңыз берілетінін де атап көрсетті. Теңіз құрлықтарды бөлгенімен, халық тарды қосады. Осы даналық елдеріміздің арасында мыңдаған жылдар бойы орныққан қарым-қатынастың сипатын көрсетеді. Бүгін Астраханьда жастар арасындағы қарым-қатынасты одан əрі тереңдете түсетін Каспий жастар саммиті өтіп жатыр. Бұл идея – жақсы бастама, оны қостау керек, деді. Болып өткен келіссөздер Каспий маңы елдерінің өзара тату қарым-қатынасының айғағы екенін атап өтті. – Астрахань кездесуінің қорытындысы ынтымақтастықты одан əрі нығайтуға лайықты үлес қосатынына сенімдімін. Бұл үшін барлық алғышарттар мен ерік-жігер жеткілікті. Біз күш-жігерімізді біріктіру арқылы ғана халықтарымыз бен елдеріміздің игілігі үшін қажетті нəтижелерге жете аламыз, – деп түйді сөзін Нұрсұлтан Назарбаев. Шындығына сүйенсек, Каспий теңізі энергоресурстардың түпсіз көзі ретінде қазіргідей əлемді экономикалық тұрақсыздық жайла ған алмағайып кезеңде жағалау дағы елдердің өзіне деген мүдделілігін бұрынғыдан да гөрі те рең дете түсті. Осы ретте, кейбір

ғылыми-зерттеулер мəліметтеріне сүйенсек, Каспий теңізіндегі əзірге анықталған мұнай қоры 5,1 млрд. тоннаны, ал газ қоры 8 трлн. текше метрді құрайды екен. Оптимистік болжамдарға қарағанда Каспийден шығарылатын мұнайдың жалпы көлемі 2015 жылы күніне 2-4 млн. баррельге жетпек. Сон дай-ақ, Каспий теңізі мен оны қоршаған территориялар көмірсутегі шикізатының үлкен қорының жинақталған жері болып табылады. Ал мамандардың алдын-ала жасаған болжамдары бойынша, теңіздің Қазақстан жағы бөлігі мен оған жалғасқан территориядағы ресурсы мұнаймен есептегенде 4,5 млрд. тоннаны құрайды екен. Құқықтық мəртебені анықтауда теңіз бойындағы мемлекеттердің бəрі де өздерінің мүдделеріне барынша сəйкес келетін жобаларды ұсынып келеді, бірақ қалай дегенмен бес елдің мүддесіне де тиімді шешім табу оңай шаруа болмай тұр. Əрине, əрбір мемлекет өз ұлттық мүддесін алға қояды. Мамандар теңіздегі энергоресурстарды өндіру жəне басқа да амалдардың əсерінен оның экологиясына келетін залал су қоймасының өздігінен, табиғи жолмен тазалану жəне жаңару күшіне ырық бермей, шектен тыс көбейіп барады деп дабыл қаға бастады. Оны барлық тараптар атсалыспаса бір жақ немесе екі, үш жақ өз күшімен залалсыздандыра да алмайды. Ал оның барлық құрлыққа қасіретін тигізетін үлкен табиғат апатына айналуы да ғажап емес. Сондықтан Каспий теңізінің құқықтық мəртебесінің тезірек анықталуына кімкім де мүдделі болуға тиіс. Ал араға жылдар салып өткізіліп отырған осындай жоғары деңгейдегі басқосулар, оның арасында ауық-ауық ұйымдастырылған өз

деңгейіндегі талқылаулар Каспий мəселе лерін мəмілеге келтіріп, түйткілді мəселелердің түйінін тарқатуға ықпал етіп келеді. Соның нəтижесінде теңіздің құқықтық мəрте бесін анықтау да өз шешімін табуға таяу, тіпті келесі самитте қабылдануы да мүмкін. Саммит соңында бес мемлекеттің басшылары қатысқан қорытынды баспасөз мəслихаты өтті. Онда Қазақстан Президенті Астраханьдағы Каспий маңы елдері басшыларының IV саммитінің қорытындысы нəтижелі екенін айтты. – Бүкіл Каспий маңы өңірі екпінді дамып келеді жəне ондағы энергия көздері мен биологиялық ресурстарға орай оған ауған əлем назары да ұлғая түсті. Бүгінгі саммит Каспий маңы мемлекеттерінің барлық күрделі мəселелерін шешуге деген ниетін тағы да байқатты. Біз осындай келесі шара Қазақстанда өтеді деп шештік, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан Президенті Астраханьдағы саммит қорытындысын нағыз ілгері ұмтылыс деп атады. – Келіссөздер нəтижесінде Каспий жағалауы елдері іс-қимылының негізгі қырлары бойынша ұстанымдарын жақындаттық, бірқатар маңызды өңірлік мəселелерді талқыладық. Астра хань саммитінің қорытындысы басты құжат – Каспий теңізінің құқықтық мəртебесі туралы Конвенцияны қабылдау мақсатындағы ілгерілеуге мүлде жаңа серпін беретіндігіне сенімдімін, – деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев сондай-ақ саммит барысында ұсы нылған бірқатар бастамалар туралы да айтты. Олардың ішінде Түрікменстанның тұрақты жұмыс істейтін Каспий экономикалық форумын құру туралы жəне Қазақстанның

Каспий еркін сауда аймағын құру туралы ұсыныстары бар. – Сірə, біз енді өзіміз қабылдаған шешімдердің орындалуын бақылайтын жəне өңірдегі ынты мақтастықты ілгерілетумен айналысатын бір ұйым құруға аяқ басатын шығармыз. Жалпы алған да, біз елдеріміздің барлығы үшін өте маңызды, нəтижелері айқын келіссөздер өткіздік деп санаймын. Астраханьдағы кездесу Каспийдің татулық пен достық теңізі екендігіне деген біздің сенімімізді нығайтты, – деп түйіндеді сөзін Елбасы. Тарихына тереңдесек, негізінен Каспий теңізінің құқықтық мəртебесін анықтау КСРО құлап, оның бойында орналасқан Ресейден басқа Қазақстан, Əзербайжан, Түрікменстан республикалары өздерінің тəуелсіздігін алғаннан бері өз маңыздылығын арттырғаны бел гілі. Бұрын оның мəртебесі теңіз жағасында орналасқан КСРО мен Иран сияқты елдердің арасында соңғы рет 1940 жылдары қол қойылған келісімшарттардың негізінде анықталып, екі мемлекет теңізді пайдалануда тең жəне айрықша құқылы болып келген. Теңіз жағасында бес тəуелсіз мемлекет пайда болған соң бұрынғы келісімшартты қайтадан қарап, жаңа жағдайға сəйкес теңіздің құқықтық мəртебесін анықтау қажеттігі туындады. 1998 жылдың шілдесінде Қазақ стан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы жер қойнауын пайдаланудағы егеменді құқықтарды жүзеге асыру мақсатында Каспий теңізінің солтүстік бөлігі түбінің жігін ажыра ту туралы келісім жəне 2002 жылдың мамырында оған Хаттама жасалды. 2001 жылдың қарашасында жəне 2003 жылдың ақпанында

тиісінше Қазақстан Республикасы мен Əзербайжан Республикасы арасындағы Каспий теңізі түбін шектеу туралы Қазақстан Республикасы мен Əзербайжан Республикасының арасындағы келісім жəне оған Хаттама жасалды. Сонымен қатар, Қазақстан, Ресей жəне Əзербайжан арасында 2003 жылғы мамырда Каспий теңізі түбінің шектес учаскелерін межелеп бөлу сызықтарының түйісу нүктесі туралы келісім жасалды. 2003 жылдың қарашасында Каспий теңізінің теңіз ортасын қорғау жөніндегі негіздемелік конвенцияға қол қойылды. Ол 2007 жылғы тамызда күшіне енген. Каспий теңізі жағалауы мемлекеттері басшыларының бірінші саммиті 2002 жылы, екінші саммиті 2007 жылы өтті. Тегеран қаласында өткен бұл кездесу барысында Əзербайжан Республикасының, Иран Ислам Республикасының, Қазақ стан Республикасының, Ресей Федерациясының жəне Түрікменстанның бірлескен декларациясы қабылданды. Бұл құжат Каспийдің құқықтық мəртебесінің, теңіздегі қауіпсіздік пен тұрақтылықтың негізгі мəселелері бой ынша, сондайақ Каспий жағалауы мемлекеттерінің халықаралық қатынастардың жекелеген аспектілері жөніндегі ұстанымдарына байланысты мəселелер бойынша қазіргі бар уағдаластықтарды саяси деңгейде бекемдеп берді. Ал Каспий жағалауы елдері басшыларының үшінші саммиті 2010 жылы Əзербайжан астанасы Бакуде өткен болатын. Үшінші саммит шеңберінде бес мемлекет президенттерінің бірлескен мəлімдемесіне жəне Каспий теңізіндегі қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды. Міне, араға төрт жыл салып төртінші саммитте бас қосқан бес елдің басшылары Каспийге қатысты тағы біраз мəселенің басын ашып, нақты шешімдер қабылдады. Нəтижесінде бірқатар құжаттарға қол қойылды. Мəселен, Каспий теңізінің гидрометеорологиясы бойынша ынтымақтастық орнату туралы, Каспий теңізінің алабында төтенше жағдайлар туындаған жағдайдағы өзара іс-қимыл жасау туралы, сондай-ақ биоресурстарын сақтау мен қорғауға арналған келісімдер, Əзербайжан Республикасы, Иран Ислам Республикасы, Қазақстан Республикасы, Ресей Федерациясы президенттерінің мəлімдемесі. Сонымен қатар, мемлекет басшылары коммюнике қабылдады. Мəлімдемелерде аймақтық державалардан тыс өзге елдердің қарулы күштерінің Каспий теңізінде болуына жол бермеудің маңыздылығы атап өтілген. Сондай-ақ, бес жақты саудаэкономикалық ынтымақтастыққа ерекше көңіл бөлу жоспарланған. Оған қоса, энергетика жəне көлік салаларын дамытуға басымдық берілген. Төртінші саммит жұмысының соңында бес мемлекеттің басшылары Еділге бекіре тұқымдас балықтардың шабақтарын жіберу жөніндегі символдық шара рəсі міне қатысты. Осылайша Кас пий мəселелерінің төрт жылын «түйіндеген» төртінші саммит мəресіне жетті. Ал «Каспий бестігінің» бесінші саммиті енді екі жылдан соң Қазақстанда өтуі мүмкін. Елбасы саммит аяқталған соң Астраханьда Əзербайжан Республикасының Президенті Ильхам Əлиевпен кездесу өткізді. Кездесу барысында екі елдің көшбасшылары Каспий маңы мемлекеттерінің төртінші саммитінің қорытындылары туралы сөз қозғады. Нұрсұлтан Назарбаев пен Ильхам Əлиев сондай-ақ бірқатар екіжақты ынтымақтастық мəсе лелерін, соның ішінде сауда-экономикалық, отын-энергетика, инвестиция жəне мəдени-гуманитарлық салалардағы өзара іс-қимылдың болашағын талқылады. Сонымен қатар, мемлекет басшылары халықаралық күн тəртібіндегі өзекті мəселелер жөнінде пікір алмасты. ----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

● Демократия – даму даңғылы

Орын-жайлар дауыс беруге дайын Кеше Орталық сайлау комис сиясының хатшы сы Бақыт Мелде шов ел өңірлерін де дауыс беру күніне дайындық жөнінде брифинг өткізді. Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Оның атап өткеніндей, Парламент Сенаты депутаттарының сайлауын ұйымдастыру мен өткізу жөніндегі Күнтізбелік жоспарға сəйкес 29 қыркүйекте сағат 24.00-де кандидаттардың сайлау алдындағы үгіті аяқталады. Үгіт науқанының шеңберінде Сенат депутаттығына кандидаттардың таңдаушылармен кездесулер өткізу кесте леріне сəйкес 11-29 қыркүйек аралығындағы кезеңде өңірлерде осындай 266

кездесу өткен. 48 республикалық жəне 150 өңірлік баспа басылымына, 16 республикалық жəне 30 өңірлік телеарнаға, сондай-ақ, 7 ақпараттық агенттік пен 108 неғұрлым танымал қоғамдық-саяси интер нет-ресурсқа жүргізілген мониторинг қорытындылары бойынша 1 тамыз бен 28 қыркүйек аралығында БАҚ-тарда сайлау науқанына арналған 900-ден астам материал жарияланған. «Олардың 256-сы электронды БАҚ-та, 150-і баспа жəне 495-тен астамы интернет желісінде жарияланды, – деді ол. – 30 қыркүйекте, сондай-ақ, дауыс беру күні – 1 қазанда кез келген сайлау алдындағы үгітке тыйым салынады. Бұған дейін сайлау комиссияларының үй-жайлары мен дауыс беруге арналған үйжайлардан тыс ілінген үгіттік

баспа материалдары бұрынғы орындарында сақтала алады. Дауыс беруге дейінгі бес күн бойы жəне дауыс беру күні қоғамдық пікірді сұрау нəтижелерін, сайлау қорытындыларының болжамдарын, сайлауға байланысты басқа зерттеулерді бұқаралық ақпарат құралдарында жариялауға рұқсат етілмейді». Б.Мелдешовтің айтуынша, қазіргі сəтте республика бойынша Сенат депутаттығына барлығы 39 кандидат тіркелген. Дауыс беру күніне дейінгі екі күнде кандидатты тіркеу туралы шешімнің күшін жоюға немесе бұған дейін тіркеуден шығарылған кандидатты қайта тіркеуге рұқсат етілмейтіндігін ескерсек, кандидаттардың барлығы алдағы сайлауға қатысады. Осылайша, Сенат депу тат тығына кандидаттарды тіркеу мерзімінің

аяқталу сəтіне тіркелген 53 кандидаттың 14-і тіркеу мерзімі аяқталғаннан кейін сайлау додасынан өз өтініштері бойынша шығып қалған. «Қазіргі уақытта барлық қажетті қорғау дəрежелері бар жасырын дауыс беруге арналған бюллетеньдер əзірленуде, – деп жалғастырды сөзін ОСК хатшысы. – Сайлау туралы заңға сəйкес бюллетеньдер сайлау күніне бір күн қалғанда тиісті аумақтық сайлау комиссияларына жеткізіледі. Парламент Сенаты депутаттарының сай лауында дауыс беру 2014 жылғы 1 қазанда таңдаушылардың бірлескен отырысында өтеді. Таңдаушылардың тізімдерін тиісті мəслихат хатшысының ұсынуы бойынша тиісті аумақтық сайлау комиссиялары құрайды. Сайлау заңнамасының талабына сəйкес қазіргі уақытта таңдаушылардың

бар лық тізімдері жергілікті бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланды. Таңдау шы лардың бірлескен отырысына облыстың барлық мəслихаттарынан өкіл болатын, сайланған депутаттар санының елу пайызынан астамы қатысса, отырыс заңды деп саналады». Б.Мелдешовтің хабардар етуінше, дауыс беру өткізіл ген болып есептелуі үшін таңдаушылардың бірлескен отырысында болған таңдаушылардың елу пайызынан астамы дауыс беруге қатысуы тиіс. Дауыс беруді тиісті аумақтық сайлау комиссиялары сайлау заңнамасының талаптарына сəйкес ұйымдастырып өткізеді. Дауыс беруге қатысқан таңдаушылардың елу пайыздан астамының дауысын алған кандидат сайланған болып саналады. Егер дауыс берудің бірінші турына екiден астам кандидат қатысса жəне олардың бiрде-бiрi жеңіске қажетті дауыстар санын

жинамаса, сол күні басқа кандидаттармен салыстырғанда ең көп дауыс жинаған екi кандидат арасында дауыс берудің екінші туры өткізіледі. Қайта дауыс беруге арналған бюллетеньге тек сол кандидаттардың тегі енгізіледі. Ал екінші турда басқа кандидатқа қарағанда дауыс беруге қатысқан таңдаушылардың дауыс санының көпшілігін алған кандидат жеңіске жетті деп есептеледі. ОСК хатшысы, сондай-ақ, сайлау комиссияларының дауыс беруге дайындығына да тоқталды. «Қазіргі уақытта облыстық, Астана жəне Алматы қалалық сайлау комиссиялары дауыс беруге арналған пункттерді ұйымдастыру мен жабдықтау бойынша жұмыстарды аяқтауда, – деді ол осы жөнінде. – Кандидаттардың сенім білдірген адамдарына, Қазақстан Республикасы саяси партияларының, қоғамдық ұйымдары мен бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдеріне, сонымен қатар, шет мемлекеттер

мен халықаралық ұйымдардың байқаушыларына сайлаудың барлық рəсімдеріне толық жəне тиімді мониторинг жүргізу мүмкіндігі қамтамасыз етіледі. Дауыс беру күні аумақтық сайлау комиссиялары сайлау заңнамасын бұзушылықтарға шағымдарды тиімді жəне жедел түрде қарауды жəне заң бұзушылықтардың уақтылы жойылуын ұйымдастырады. Б.Мелдешов брифинг соңында мəсли хат тардың шығып қалған депутаттарының орнына сайлау жөнінен де хабардар етті. Оның айтуынша, 26 қазанда 48 округте өтетін мəслихаттардың шығып қалған депутаттарының орнына кандидаттарды ұсыну аяқталды. Қатыстырылған облыстық жəне Алматы қалалық сайлау комиссиялары ұсынған мəліметтерге сəйкес барлығы 152 үміткер ұсынылды. Тіркеу 1 қазанға дейін созылады. Қазіргі уақытта мəслихаттар депутаттығына 99 кандидат тіркелген екен.


3

www.egemen.kz

30 қыркүйек 2014 жыл

ОТБАСЫ БІРЛІГІ – ОТАННЫҢ БІРЛІГІ

Ата-анаға құрметпен қарап, алаңсыз қарттық сыйлау, ұрпаққа қамқорлық жасау – әрбір адамның қасиетті борышы. Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

Көңілдің алаң болып жүрген шағы еді бұл. Дүние мынау!.. Мазасы кетіп маздап жатқан сол дүниенің бүгінгі күні отқа оранып, оққа байланып бара жатқандығы алаңдатып, содан алаң көңіл шіркіннің пəс тарта бастаған осы бір шағында Елбасы өз елі мен халқына аталы сөзін айтып, еңсемізді тағы бір тіктеп, рухымызды тағы да биіктетіп, алдымызда үмітті өмір

уақытта отбасы құндылықтарының аяқасты етіле бастауы етек алып бара жатқандай. Қасиетсіздік жайлап бара жатқандай. Халқымызға жат құбылыстар біздің елімізде де айқын бой көрсете бастады. Батыс елдерінің еркек пен еркектің, əйел мен əйелдің мауығып, жанасуы, тіпті, бір-бірімен отбастарын құрулары сияқты адам баласының ақылы мен санасына

болып, қалғып-шұлғып отырған əкесін көрсе ше?», деп айтқанымыз да есімізде. Осы жайында ойласайықшы. Жалпы, əр отбасында, əсіресе, біздің қазақ отбасының шаңырағында арақ ішу ендігі арада ұятты іс саналатын көзқарас қалыптастыруымыз керек. Біздің бала кезімізде үлкендердің көзінше арақ ішу, мас болу ұят іс болып саналатын. Ал бұл жат қылық

айтты. Жастарымыздың отбасын құруға асықпайтындықтары, əсіресе ер балаларымыздың салт бас ты, сабау қамшылы, «сүр бой дақ» болып жүріп алулары көбейіп барады. Бұл, əсіресе, ауқатты дей тін, жағдайлары жетіп-артылатын дейтіндей отбастарының балаларының «дерті» болуға айналды. Керісінше, үйкүйі жоқ, əр жерден нəпақасын тауып жүрген дəулетсіздердің балалары тез үйленгіш. Балалышағалы болып, кім көрінгеннің пəтерлерін жалдап, сағалап жүрген соларды көріп, «сами нищие, еще

Ар анадан, ґнеге əкеден жўєысты болсын

Елбасы Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ «Мерейлі отбасы» жалпыўлттыќ байќауыныѕ ќорытынды шарасында айтќан єибраты мол аталы сґзі əр шаѕыраќќа ўлаєат Жабал ЕРҒАЛИЕВ,

жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Парламент Сенатының депутаты.

бар екендігін ұғындырып берді. Бұған дейін де талай да, талай бір аталы сөз айтып келе жатқан Нұрсұлтан Назарбаевтың жуырда ғана болып өткен «Мерейлі отбасы» Ұлттық байқауы жеңімпаздарын марапаттау рəсімінде сөйлеген сөзін «Отбасының бірлігі – Отанның бірлігі», – деп бастауының дəмі татымды, мəні тартымды екендігін бүгінгі əлем ахуалы бізге айқын ұғындыра түскендігі бар. Елбасының өткен жылғы Жарлығымен қыркүйектің екін ші жексенбісі «Отбасы күні» мерекесі болып белгіленіп, соған орай елімізде тұңғыш рет ұйымдасты рылған «Мерейлі отбасы» байқауы тек қана сол байқауға қатысқан отбасыларының ғана емес, барша қалың елдің, барша қазақстандықтардың қуанышы болып отырғандығының куəсіміз осы күндері. Елдің аузында Елбасының сөзі жүр! Түрлі тағдырлы отбасылардың өнегелері мен сауапты істері жəне де Елбасының сол отбасылардың əрқайсысына автокөлік сыйлап, қуантқандығына əркім сол сый-сыяпатқа тап бір өздері ие болғандай қуанғандықтарын да көрдік, соған ел ішінде жүріп куə де болдық. Осы күндері жаяу жүрген ешкім де жоқ болар. Сыйға тартылған көліктен бұрын Елбасының көңілі қымбат еді. Елбасының елге деген, əр отбасына деген ықыласы мен мейірімі, кеңпейілі мен ашық та адал жаны барша жандарды тағы бір шаттандырып жүре бергендігі де сол еді. «Мерейлі отбасы» жалпыұлттық тұңғыш байқауының барлық қазақстандықтардың ортақ салтанатына, ортақ қуанышына айналуының өзіндік терең сыры да бар. Бұл жайында Елбасы: – «Біздің еліміз – бəріміз бірге біртұтас отбасы ретінде құрып жатқан бейбітшілік пен келісімнің үлкен де берік үйі. Онда біздің балаларымыз, немерелеріміз жəне барлық келер ұрпақ қауіпсіз, молшылықта жəне əл-ауқатты өмір сүруі үшін оны ғасырларға арнап тұрғыздық. Əркімнің басында баспанасы, оқуға, денсаулығын нығайтуға, лайықты жұмыс істеуге, дастарқанында ыстық нан болу мүмкіндігін қаладық. Бұл халықта болуы мүмкін ең қымбат дүниелер», деп Қазақстанды мекендеп отырған барлық ұлттар мен этностарды біртұтас отбасы, олардың барлығының да, яғни бəріміздің де бейбітшілік пен келісімнің үлкен де берік үйі Тəуелсіз Қазақстанда тұрып жатқандығымызды өте бейнелі етіп, санаға жеткізе айта білді. Елбасының осы бір аталы сөзі бізді, сол бəріміздің «біртұтас отбасымыз» бен «үлкен де берік үйіміздің» бірлігі мен берекесі жəне де тыныштығы мен татулығы үшін бəріміздің де бір ғана ортақ жауапкершілігіміз бар екендігін ұғындыра түсері бар. Осы ой сабақтастығымен тағы да бір айтарымыз, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Отбасының бірлігі – Отанның бірлігі» деген осы бір ауыз сөзі ұрпаққа ұран, санаға сабақ болуы керек. Адамзаттың басты құндылықтарының бірі отбасы екендігі дау тудырмайды. Отбасы – адам баласының ұрпақ өсіріп, сол ұрпағы арқылы өз өмірін мəңгілікке ұластыратын адамзаттың қасиетті ұясы! Жасыратыны жоқ, қазіргі

сыйыспайтын бейбастақтық пен көргенсіздіктерді қалыпты жағдай есебінде қабылдап жатқандардың, енді сол бейəдепті заңдастыруды талап ете бастағандардың үндері де шығып қалып жүр. Ендігінің адамының ең басты қателігі жəне де кешірілмес кінəсі мен күнəсі де, бəлкім, дүниеге өз ұрпағын əкелуге шектеу қойып жатқандығы да болар. Түбінде қазақстандық қоғамның пікірі мен көзқарасын екі айыратын осы бір «мал құлағы саңырау» дейтіндей əдепсіздікке жол беріп алмастың амалын осы бастан ойлағанымыз да жөн. Міне, əр отбасының орны, əр отбасының өз ұрпағына тəлім мен тəрбие берудегі рөлінің тереңдей түсер тұсы да осы ара ғой деп ойлаймыз. «Бізді халық арасында нашақорлық пен алкоголизмнің тарау деңгейі, ВИЧ инфекциясын жұқтырғандар саны алаңдатпай қала алмайды. Бүгінде жастар бойында моральдық-өнегелілік жəне рухани құндылықтарды қалыптастыру көкейкесті проблема болып отыр», деген осы бір алаң сөзін Елбасы да тегін айтып отырған жоқ. Неге бұлай бола бастады? Өзіміз дүниеге əкелген өз ұрпағымызға тəрбие беру неге қиындай түсті? Адам баласының бірі-біріне деген өшпенділігі өршіп, қатыгезденіп, қаны қарайып бара жатқан жоқ па? Бұл мəселе қазір жалғыз қазақтың басындағы ғана қасірет емес, барша адамзат баласының қасіреті болып отыр. Алайда, «заман осы» деп əрекет жасамай отыра бермектік те жарамас. Отбасы құндылықтарының сабағын берер кез осы арадан қылаңдайтын сыңайлы. Бірақ кез келген отбасының отағасы мен отанасы сол сабақты беруге қабілетті ме? Өзі тəрбиелі ме? Олар өз балаларына үлгі бола ала ма? Біздің бұл сауалдарымыз намысқа да тиер болар. Соны біле тұра осылай деп сауал тастауға мəжбүрміз. Парламентте алкогольді ішімдіктерді мектептер мен балабақшалардан жүз метр қашықтықта сату, сатпау мəселесі жайлы пікірталас жүрген кезде, «жарайды, мектептердің маңында арақ-шарап сатпайық, ал сол бала мектептен үйіне келгенде үйінде мас

қазір бой үйренген дағдылы іске айналды. Кез келген бұрышбұрышта тығылып та, бақтар мен демалыс алаңдарында ешкімнен де қымсынбастан темекісін құныға сорып отырған, небір қымбат кө ліктердің рөлінде отырып та теме кісін будақтатып бара жатқан қазақ қыздарының көбейіп бара жатқандығын да көрмей де, білмей де отырмыз ба? Сол көргенсіздіктерді көріп те жүрміз, біліп те отырмыз! Көрмегендей боламыз, үндемей өте шығамыз. Мұндайда қазақ «əй дейтін əже, қой дейтін қожа қалмаған ба?» деп налитын. Сол наламызды біз де қағаз бетінде ғана айтып отырмыз. Басқа бетке қарата айта алмасымыз да анық. Өйткені, айтсаң бетіңнен алар, тіпті, жағаңнан алар жас та бар қазір. Отбасында ұлттық құндылықтардан нəр алмаған, отбасында көргені жоқ көргенсіз ғой деп өте шығамыз. «Көргенсіз» деген ауыр сөз. Сол көргенсіздікке өз ұрпағымыз ұрынбасын десек, ең əуелі əр ша ңырақтың ең əуелі өз атаанасы мен жалпы үлкендерінің өнегелі болғаны абзал. Сол істің басы ретінде Елбасы отбасылықөнегелілік құндылықтарды нығайту үшін ең əуелі қоғамда маскүнемдік пен алкоголизм, темекі шегу мен нашақорлық, отбасылық борышқа жауапсыз қарау, үлкендерді сыйламау сияқты теріс көріністерге үнемі төзбестік ахуал тудырып отыруды маңызды деп алға тартты. «Халқымыз əкені асқар тауға балаған, алдын кесіп өтпеген. «Жұмақ – ананың табанының астында» деп анасын сыйлаған. «Бала – бауыр етің» деп ұрпағына айрықша қамқорлықпен қараған» деген Елбасының осы бір ауыз сөзінің түбін тарқата айтар болсақ, əр əке мен ананың өз ұрпағы алдындағы, ал əр баланың өз атаанасының алдындағы адами ұлы жауапкершілігі бар жəне ол болуы да керек! Елбасы осыны айтып отыр. Ар анадан, өнеге əкеден жұғысты болуы керек. Осыны да ойлайық! Қазіргі уақытта өз ата-анасы мен өз отбасы алдындағы ұрпақ жауапкершілігінің төмендеп бара жатқандығын да Елбасы орынды

низщих разводять» деп күстəналау да бар. Осы мəселені зерттеп, зерделеп көргенімізде, жаңағы «сами нищилеріңіз» нағыз еңбекқорлар екен, кез келген жұмыстан қорықпайтындар, тұрмыстың кез келген қиыншылықтарынан тайсалмай, соған қарсы тұра алатын жігерлілер екен. Елбасы: «Бүгінде бізге отбасын нығайтуда, ана мен баланы қорғауда, қарттықты лайықты қамтамасыз етуде неғұрлым тиімді мемлекеттік саясат қажет. Біз құрып жатқан Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамы Жалпыға Ортақ Əлеуметтік Жауапкершілік Қоғамы болуы тиіс, деп біздің осы бір байқаған жайымыздың түйінін шешіп те беріп отыр. Еңбек отбасын нығайтудың бір тетігі есебінде қарастырылуы керек. Ал бұл келіп əр отбасында баланы бала кезінен еңбек етуге үйретіп, шаруаға дағдыландыру, былайша айтқанда, «бұғанасы қатпай жатып» пісіріп тастау жауапкершілігін алға тартары бар. Алдағы уақытта əр отбасында баланы еңбекке баулу мəселесіне мемлекеттік саясат тұрғысынан қараған да абзал болар еді. Əр адам баласы бақытты болғысы келеді! Бір-бірімізге бақыт тілеп те жатамыз. Алайда сол адам баласының ақыл-ойы шарықтап, ол өз қолымен небір ғажайыптар жасап жатса да, сол ақыл-ойлы адам баласының осы күндері бақытының баянсыз бола бастағандығы да алаңдата түскендей. Неге деген бір сауалдың көкейді тесері де бар. Сол көкейді тесер сауалдың бір жауабын Елбасының ойлы сөзінен тапқандай болдым. «Өкінішке қарай, қоғамда орын алып отырған кейбір қолайсыз фактілерді де көзден таса қылуға болмайды, – деді Елбасы. – Əңгіме жыл сайын шамамен мың жарымдай қазақстандық балалардың жетімдікке душар болатыны жөнінде болып отыр. Бүгінде Қазақстанда күтімсіз қалған 34 мыңдай жетім балалар мен басқа да балалар бар. Көбінің ата-аналары тірі. 149 мыңдай баланың даму мүмкіндіктері шектеулі, біздің қолдауымызға зəру. 7 мыңнан астам егде жастағы адамдар қарттар үйінде тұрады, ал олардың көпшілігінің дендері сау жəне табысты балалары бар. Туған балаларын немесе ата-аналарын тастап кету жағдайын қоғам ұятты көрініс ретінде бағалауы керек. Бұл – біздің жанымызға жат құбылыс... Біз қандай жаугершілік заманның өзінде жетімін жылатпаған, жесірін қаңғытпаған елміз. Ата-анасын қарттар үйіне тапсыратын қатыгез ұрпақ пен баласынан жеритін көкек ана бізде ешқашан болмаған. Бұл – біздің дəстүрімізге қайшы, салтымызда жоқ əрекет!» Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың саналыны селт еткізер осы айтқандарынан адам баласының қазіргі бақытсыздығы сол адам баласының өзі шырылдатып тастап кетіп жатқан өз ұрпағының көз жастары мен қарттар үйінде қос жанарлары жəудіреп қалып жатқан қарттарымыздың қабағында тұрғандығын ұғынсақ етті. Біз – өсіп те, өркендеп те жатқан елміз! «Мəңгілік Ел» болуды мұрат тұтып, мақсат етіп отырған елміз! Қазақ елінде əрбір 90 секунд сайын іңгəлап, дүние есігін ашып жатар сəбидің болашағын осы бастан тереңінен ойлап, солардың жайы мен жағдайын жəне де қарттардың зейнетті өмір кешуі үшін барлық жағдайды жасап жатқан елміз! Елбасының сөзімен айтқанда: «Отбасы – береке-бірліктің қайнар көзі. Отбасының бірлігі – Отанның бірлігі, ағайынның татулығы – Атамекеннің тұтастығы», деп өнегелі де елдік тəрбие беру пейілі

бар адал ниетті елміз! Бұған айғақ, тəуелсіздік жылдары, яғни соңғы жиырма жылдың арғы-бергі кезеңдерінде елімізде 1 мың білім ордасы мен 800 денсаулық сақтау нысаны салынса, қазір еліміздегі сол емдеу мекемелері мен клиникаларында қазақстандық дəрігерлер Қазақстан медицинасының тарихында бұрын-соңды ешқашан жасалып көрмеген күрделі операциялардың өздерін де сəтті жасай бастады. Өміріміз ұзарды! Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстанды нығайта отырып, жасампаз елге айналдыру үшін қысқа мерзімде орасан зор жұмыстар тындырылғандығына ел куə, əлем куə! Ең бастысы – ел өзгерді, дүниеге деген көзқарастары мен болашаққа деген ұмтылыстары мүлдем жаңаша еркін ойлы, өр мақсатты жас буын қалыптасып, өсіп келеді. Тəуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы қиыншылықтар мен жаһандық дағдарыстарға қарамастан, қазақстандықтардың табысының 16 еседен астамға артуы жəне де білім беру мен денсаулық сақтау салаларын қаржыландырудың 10 есеге өскендігі өркеніміздің өсіп, көсегеміздің көгеріп, кемелдене түскендігіміздің бір тұсы. Елбасы Қазақстанды дамытудың 2050 жылға дейін белгілеп берген өз Стратегиясын ел болашағының да, əр отбасының да болашағы деп тұтас қарастырып отыр. Бағдарымыз жəне де бар. «ХХІ ғасырдың ортасында отбасыларының басым көпшілігі тыныштық пен молшылықта өмір сүрген елдер ең дамыған мемлекеттер болып шықпақ. Олар балаларын тəрбиелеп, оларға сапалы білім беріп, аға буынға қамқорлық танытып, саламатты өмір салтын ұстанбақ», деген Нұрсұлтан Назарбаевтың бұл ойы бізді тағы да бүгінгі күрделі əлемнің көп бұрышында жетіспей жатқан, алайда, Қазақстандағы бар, орныққан бейбітшілік пен келісімді, бірлік пен ынтымақты, тыныштық пен қауіпсіздікті көздің қарашығындай сақтауға үндейді. Елбасы өзінің қалың еліне тағы да осыны ұғындырды. Халқымызда ежелден келе жатқан «Атаңа не істесең, алдыңа сол келер», – деген сөз бар. Елбасы: «Жастық шақта ата-анаңа не көрсетсең, қартайғанда ұрпағыңнан соны көресің. Бұл – халқымыздың өмірлік қағидасы, ғасырлар бойы мызғымаған отбасылық құндылықтарының негізі», деген ой тастау арқылы уақыттың тағы да өзге сындары мен қатерлерінің де бар екендігін өте орынды еске салып отыр. Қазіргі уақытта күмəнді жалған діни ағымдардың ықпалына түсіп кетіп жатқан балаларымыз бен жастарымызды сақтандыру жəне де мұндайға алдағы уақытта жол бермес үшін мемлекет пен қоғамның жүйелі шаралар қабылдауы – күн тəртібінде тұрған мəселенің бірі. Отбасы құндылықтарын сақтау жəне оларды байыту мен ұрпақ санасына тереңірек сіңіре түсу үшін Елбасы Қазақстан Республикасының 2015-2020 жылдарға арналған отбасылық қарым-қатынастарды, моральдық-этикалық жəне рухани өнегелілік құндылықтарды нығайту жөніндегі іс-шаралардың жалпыұлттық жоспарын əзірлеуді де тапсырды. Бұл қажет жəне де өте қажет! Алдағы уақытта əзірленер бұл жалпыұлттық бағдарламаның алтын арқауы, негізгі идеясы р ет ін де Ел ба сы о т ба сыл ықнеке лік қатынастардағы, бала құқықтарын сақтаудағы жəне бала тəрбиелеудегі ата-аналардың жауапкершіліктерін арттыруды басты міндет есебінде атайды. Баланың кішісін шаңырақтың иесі ретінде қолдарынан шығармай, қартайған шақтарында өз жандарында ұстап қалатын ата салтымызды да Елбасы қайта жаңғыртуды ұсынады. Сауапты істің бірі болып саналатын жетім балаларды асырап алған жəне тəрбиелеп отырған азаматтар үшін қолайлы құқықтық ортаны күшейтумен бірге, мұндай отбасыларға мемлекет пен қоғамдық бірлестіктердің жан-жақты көмек көрсетулерінің күшейтілгендігі де абзал. «Көргенде көз сүйсінетін сүпсүйкімді немере-шөбересінің ортасында маңайын шуаққа бөлеп отырған ата-əжелер немесе еңбегі арқылы тек үлкен жетістіктерге жетіп қана қоймай, отбасында да сыйластығы жарасқан ерлізайыптылар қандай бақытты!», деп Елбасы сүйсіне айтқан сол бақытты да дəулетті, тату да берекелі отбасы көп бола берсе екен əйтеуір. Өйткені, əр отбасы біздің бір тұтас Отанымыздың қасиетті шаңырағын ұстап тұрар бір-бір уығы ғой!

Жеѕіске жетелеген жылдар Ќоларбаєа таѕылєан ќайсар ќыз бала кезден армандаєан сїйікті кəсібіне ќайта оралды

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Алма ҚУАНДЫҚҚЫЗЫ, журналист.

Тұлымшағы желбіреп, құлынтайдай құлдыраңдап жүрген Лена сүп-сүйкімді болып өсіп келе жатқанда аяқ астынан айықпас кеселге ұшырады. Тосыннан келген ауыр қайғы оның балдай тəтті қылығын қызықтап, еш алаңсыз бақытты күндер кешіп жүрген ата-анасының жүрегіне тікендей қадалды. Бүлдіршін бес жасқа келгенде денсаулығы сыр беріп, жүріп-тұрудан айрылды. Ойын баласы емес пе, далаға аңсары ауып тұрады. Алайда, қозғалса болды, дауысы шар ете қалады. Қол-аяғын қатты ауырсынып, безек қаққанда жаны тыным таппайды. Қыздарының денсаулығы күн санап нашарлап бара жатқанын көрген ата-ана білікті дəрігерлерге қаратты. Медициналық тексерудің қорытындысы бойынша ревматоидтық полиартрит ауруына шалдыққан деген диагноз қойылды. Ақ халатты абзал жандардың шешімі ата-ана үшін де, өмір есігін енді ғана ашқан бейкүнə Лена үшін де үлкен соққы болды. Көзінің ағы мен қарасына балайтын қыздарының толықтай айы ғып кетуін өзгеше тылсым күштен күткен ата-ана күндіз күлкіден, түнде ұйқыдан айрылса да, қолдарынан келгенше емдетіп, ақыл-кеңестерді бұлжытпай орындап отырды. Алайда, дауасыз дерт дер кезінде анықталғанымен, беті қайтатын түрі байқалмады. Керісінше, Ленаның аяқ-қолы сырқы рап, тырыса бастады. Алысжақын қалаларға апарып, қажетті ем-дом дарын үзбей алғызудың арқасында үзілген үміт жібі қайта жалғанып, жақсылықтың самал лебі ескендей болды. Арада біраз уақыт өткеннен кейін дефор мациялық өзгерістер тежеліп, аурудың беті қайта бастады. Сондағы Ленаның қуан ғаны-ай! Алғаш рет бетіне күлкі үйіріліп, қуыршақпен алаңсыз ойнағанын əкесі көпке дейін есіне алып жүрді. Елена өзінің қатарлас құрбыларымен бірге қолына гүл алып, мектеп табалдырығын аттауын ең бір бақытты шағына балайды. Көп уақытын ауруханада өткізсе де, оқуға деген зеректігі мұғалімдерді таң қалдыратын. Үшінші сыныпқа дейін мектепке өз аяғымен барып-келіп жүрген оның денсаулығы тағы да ауырлап, ағзасы ем-дом қабылдай алмайтын жағдайға душар болды. Уақыт өте келе дене қозғалысы мүлдем қиындап, жүріп-тұрудан қалды. Сонда да қаршадай қыз дертіне бой алдырғысы келмеген күйі үйде оқыту тəсілін таңдап алды. Жанын да, тəнін де зіл қаратастай басып, түні бойы беубеулеп шығаратын кеселмен арпалыса жүріп, мектепті үздік бағамен бітірді. Бұл – оның өмірдегі екінші үлкен жеңісі еді. Қолына қызыл аттестат алған соң ол Ресей колледжіне оқуға түсіп, дистанциялық тəсілмен білім нəріне сусындады. Сырқатын сырт көзге сездірмеген күйі аталмыш колледжден қызыл диплом алып шықты. Алайда, оған есепші-экономист мамандығы бойынша жұмысқа орналасу оңайға түскен жоқ. Əрі дерті де мазалап, біраз уақыт денсаулығының күтімімен айналысуға тура келді. Бірақ туабітті

қайсар мінезіне басып, өмір-өзеннен өз орнын табуға өршелене ұмтылды. Реті келсе, туған-туысқандарына, əке-шешесіне салмақ салмай, өз бетімен лайықты жұмыс көзін табудың жолдарын тынбай қарастыра жүріп ғаламтор арқылы аудиошифрмен жазылғанды оқи білетін маман болуға бел байлады. Сынақтан сүрінбей өтті. Сөйтіп, Мəскеу баспаханасынан жіберілген мəтіндерді мұқият тыңдап, қателерін тексеріп, электронды форматта жазып беруші ретінде жұмысқа орналасуы оның кезекті үшінші жеңісі болатын. Өзіне ыңғайлы жұмыс тауып алғанына Еленадан бұрын ата-анасы қатты шаттанды. Оған қойылған басты талап – мəтіннің орфографиялық, пунктуациялық қателерін қадағалау. Мектепте жақсы оқығанның пайдасы көп тиді. Сол себепті күрделі тапсырмаларды орындау оған айтарлықтай қиындық туғызбады. Осылайша өзін ізденімпаздық, сауаттылық жақсы қырынан таныта білген Елена жеті жылдан бері табан аудармастан осы салада жұмыс істеп келеді. Бірінші топтағы мүгедек құсап үйде отырып, жұмыс істеуге, отбасына кіріс келтіруге аяқ-қолы сау адамдардың өздері шыдас бермеуі мүмкін. Бəрінен бұрын ғаламтор арқылы жаңа жора-жолдастар, жанашыр достар тапты. Қазір Елена қазақ, ағылшын тілдерін меңгеруге ерекше ден қойған. Аузын ашып сөйлеудің өзі оңайға соқпайтын оның мұндай қадамы үлкен ерлікпен пара-пар. Бала кезінен айналысқан, алайда сырқатына байланысты көз жазып қалған сурет салу өнерін одан əрі жалғастыру мақсатымен қылқаламды қайта қолға алды. Табиғат аясында оңаша сурет салғанды керемет ұнатады. Портрет жанрында да біраз шың далып қалған жайы бар. Владимир Шаламов биыл сүйікті перзентінің туған күніне орайластырып тосын сый жасады. Облыстық бейнелеу өнері мұражайында оның алғашқы жеке көрмесін ұйымдастырды. Үнемі ізденіс үстінде жүретін Елена былтыр “Мейірімділік пен түсіністікке жол ашық” атты облыстық байқауына қатысып, “Үздік жасампаз” аталымы бойынша жеңімпаз атанған еді. Мүмкіндігі шектеулі жандар арасында өткен сайыстарда да талай рет оза шапқан. Анасы өмірден озғалы көңіл-күйі жабырқау тартып, ауыр ой құшағынан арыла алмай жүретін. Əке тартуының орны ерекше болып, жанын жадыратты. Бар тауқыметі асқар таудай папасының мойнында. Қолынан келгенше жағдайын жасап, қалаған жұмысымен айналысуға мүмкіндік беріп отырған асыл əкесіне алғысы шексіз. ...Əне, қоларбаға таңылған жұдырықтай қыз əсем табиғат аясында қолына қылқалам алып, сурет салуға оңтайлана бастады. Оны алаңсыз балалық шақ жайлы полотно жасау көптен бері толғандыратын. Соның сəті енді туған секілді. Осы жолы асқар таудай əке мен түн ұйқысын төрт бөліп өсірген асыл ананың ортасында аяғын апыл-тапыл басып, алға қарай талпына ұмтылған сəбидің өмір ге, өнерге деген құштарлығы, сағыныш сезімі көрініс табары анық. ПЕТРОПАВЛ.


4

www.egemen.kz

30 қыркүйек 2014 жыл

 Ұлытау ұлағаты

КЕМЕЛ ОЙЛЫЛЫҚТЫҢ

Елбасының телеарнадан халқымыз үшін, оның болашағы, тағдыры үшін ерекше мəні, маңызы бар жан-жақты сұхбатын тыңдап таңғалдым əрі қатты толқыдым. Зады, көп жасап, көпті көрген мен көп нəрсеге таңғала бермеймін. Ал бұл сұхбаттың Ұлытаудың нағыз төрінде отырып, сонау ғұндардың заманынан бастап сөз қозғалуы жарасымды шықты. Əрине, Ұлытау менің туған жерім болғандықтан емес, жалпы, халық үшін ондағы айтылған əңгіменің мəні өте зор деп ойлаймын.

Жарасымды ой ґрбіді Төрегелді ШАРМАНОВ,

академик, Қазақ тағамтану академиясының президенті.

Елбасының сол қасиетті жерде отырып Мəңгілік Ел туралы айтқанында бір сабақтастық, жалғастық жатқан сияқты көрінді. Əсіресе, тіл, дін жөніндегі ойлары тереңнен тамыр тартты. Онда діндегі келеңсіз жайттар орынды қозғалды. Əйтеуір, жөні солай екен деп, мадақтап, мақтап «біз мұсылманбыз» деп дарақыланбай, дінге де тереңірек мəн беру керек екендігін əдемі жеткізді. Ал тіл мəселесі жөнінде өте ғажап ұғымдар бар. Біздің еліміз көп ұлтты халық. Бірақ соңғы уақыттағы қазақ халқының өсіміне, қазақ тілін сақтай отырып ұлтаралық татулықты орнықтыруда, қазақ тіліне деген қызығушылық туғызатын орнықты ойлар берілген. Қазір бүкіл əлем өркениетке тартылып жатқанда тəуелсіздік жағдайын түсініп, біліп, құрметтеп, оған біз де түсіністік танытып, оларды шеттетпей, өзіміздің жүйемізге қарай лайықтағанымыз тіліміздің дамуына оң əсер ететін сияқты. Қазақтар, біздер «қазақ тілі жетім», «қазақ тілі сондай» деп жата мыз. Мен баяғыдан осы мəселе жөнінде асығушылық бар деп айтатынмын. Тілімізді асықпай, байыпты түрде бір-бірімізді сыйлап, ортақ құндылықтарды сақтай отырып дамытсақ деймін. Елбасының Еуразиялық экономикалық одақ жайындағы жай-жапсарды түсінікті, қарапайым тілмен жеткізіп, көңілде жүрген түйткіл ойлардың шешуін тауып бергені мені қатты қуантты. Қытаймен, Ресеймен құдайы көрші ретінде құрлықта шектесіп жатқанымызды, олармен қалайда араласудың реті келетінін қалай əдемі жеткізіп отыр. Шынын айтсақ, осы мəселелер жөнінде елде түсін бестік əңгімелер айтылып жүр ді ғой. Елбасы одан біздің тəуелсіздігімізге төніп тұрған қауіптің жоқтығын атап көрсетті. Тіпті қауіп төнген жағдайда одан өзімізді өзіміз заң жүзінде сақтай тындай мүмкіндігіміз бар екендігіне тағы да көзімізді жеткізіп отыр. Бұл терең ой туғы затын, бекерге үрейленіп, бүгінгі Украинадағы жағдайға ұрынбайтындай жайт екенін айта

келе, өз тыныштығымыздың өз қолымызда екендігін, тəуелсіз Мəңгілік Ел болуға біздің мүмкіндігіміз бар, əрі мол екендігін жақсы көрсеткен. Мен өзі Кеңес Одағының кезінде қазақтарды шеттетіп, орыстарға басымдық берілгенде намысқа тырысып күрескендердің бірімін. Сөйтіп, «ұлтшыл» деп талай таяқ жедім де. Шұбат, қымызды, халықтық, ұлттық дəстүрлерді дəріптегенім үшін биліктің қарсы əрекеттерін көп көрдім. Ал қазір ондай қауіп жоқ. Мүмкіншілігіміз мол. Қорықпайақ, байыпты түрде бəрі шешіліп жатыр. Мен Президентпен халық аралық терминдердің қолданыста болғанына келісемін. Қазір əуежай, төлқұжат деп айтуға үйрендік. Бірақ солардың қажеті шамалы-ақ. Дүниежүзінде əуежай – аэропорт, төлқұжат – паспорт деп аталады. Рас, қазақ тілі онсыз да бай тіл, онсыз да байытуға болар. Бірақ, басқа тілден орныққан ұғымдарды қорықпай-ақ енгізе берсек деймін. Елбасының, əсіресе, сұхбаттағы Мəңгілік Ел жайлы айтылған ойлары қатты ұнады. Мен бұрын «Мəңгілік Ел» дегенде «мəңгілік ештеңе болмайды» деп ұғатынмын. Ал шын мəнінде «мəңгілік» деген ұғымның кеңістігімізді кеңейте түсетін, мүмкіншілігімізді арттыра түсетін, ұлттық дəстүрімізді сақтауға, ең бастысы, тарихымызды одан əрі тереңдете, алға жылжытуға, болашаққа – мəңгілікке бағыштауға үлкен əсері, символикалық мəні бар екенін түсіндім. Қалай десек те, Елбасының осындай тағылымды əңгімелерді қасиетті Ұлытаудың төрінде отырып қозғауы тарихи жағынан да, болашақ еліміздің, халқымыздың өсіп-өркендеуіне, жан-жақты дамуына ерекше əсер де, ықпал етпек. Өйткені, сондай жарасымды əдемі əңгіме болды. Маған мақтаныш сезімін туғызды. Əсіресе, Ұлытаудың да даңқын өсіріп кетті. Баяғыдай Жошы ханның, Алаша ханның, Едіге, Тоқтамыс батырлардың бейіті жатыр деп атүсті айтылатындай емес, оның тереңіне үңіліп, оның қасиетін, мəнді-мəнді оқиғаларды қозғай отырып, болашақ үшін атабабамыздың тілін, дінін, ұлттық қасиетін сақтауға үндеуі ғажап дүние болып шықты...

Ішкі тўтастыќ ќўндылыєы Бақтияр СМАНОВ,

педагогика ғылымдарының докторы, профессор, ҰҒА корреспондент-мүшесі.

Қазақ елі үшін қасиетті де қастерлі мекен – Ұлытау төрінде Елбасының берген телесұхбаты көптің көкейінен шыққанын, əрі қоғамымыздың күнделікті өмірінде үлкен серпіліс тудырғанын алдымен айтқан жөн. Жезқазғанның бүгіні мен ертеңі, Ұлытаудың исі қазақ үшін айрықша маңызы туралы тереңнен толғана отырып, жалпы, Қазақ елінің келешегін кемелдендірудің бағыт-бағдарын байыптаған Н.Назарбаев сөзінің қызуы, шындығына келгенде, елжұрт арасында əлі басыла қойған жоқ. Қайда қарасаң да Елбасының тағылымды сұхбаты туралы əсерлі əңгіме, салиқалы пікір естисің. Елдік, ұлттық мəселелер, туған тіліміз бен дініміз, төл тарихымыз туралы қайта жаңаша ойпікірлер түюге, осы уақытқа дейін қол жеткізген табыстарымызды жүйелей саралап, бағалауға тамаша сеп болып отыр. Сыр-сұхбатта құтты мекеннің мың жылдан асатын тарлан тарихын таратудан бастаған Елбасы қаһарлы қағандар ту тіккен шығыстағы Берел мен батыстағы Сарайшықты, күллі түркі жұртының алтын бесігі болған оңтүстіктегі Түркістан мен əйгілі Алаша хан, Жошы хан мəңгілік тыныс тапқан, еңкуеңку жер шалған ер Едігелер мен Тоқтамыстар жортып, құдіретті Ақсақ Темірлер келіп тəу еткен Ұлытауды тілге тиек ете келіп, былай деді: «Біз кеше ғана пайда бола қалған халық емеспіз. Бұл – жаңағы айтқан ғұндардың да, көк түріктердің де, Алтын Орданың да орталығы болған жер. Өзінің тұрған жері – Қазақстанның кіндік ортасы. Мұнда тұрған тау – аумағы 200 шақырым қырат-қырат таулар. Ең биігі Əулиеата деп аталады. 1100 метр. Одан ағып жатқан, мына біз маңында отырған бұлақ Əулиебұлақ деп аталады. Осының бəрін ата-бабамыз бекер

айтпаған ғой. Жаздыгүні осы жерді жайлаған қазақ малын Ұлытаудың етегіне алып келеді. Батыстан да, оңтүстіктен де, солтүстіктен де, шығыстан да ағылады... Бар қазақ жан-жақтан келген соң киіз үй тігеді, ат шаптырып, той жасайды. Осы жерде қыз ұзатады, баласын үйлендіреді. Бір-бірімен құда болып тарасады. Мына елдің қызы былай кетеді, ана елдің жігіті мына жақтан қыз алады. Еліміз осылай араласады. Қазақтың кең даласында диалект сөздің жоқтығы содан деп ойлаймын». Расында да, осы Ұлы Дала – ықылым замандардан бері қазақтың қара шаңырағы! Осы Ұлы Дала – Қазақ елінің өсіп-өнген, ұрпақ өрбіткен, салт-дəстүрін сабақтастырған, елдік туын қадаған түп қазығы! Бұл не деген сөз? Яғни, қыран ұшса қанаты талатын, құлан жортса тұяғы тозатын шексіз, шетсіз кеңістіктің иесі – Қазақ елі. Осынау ұлан-байтақ мекенде қазақ халқы əлі күнге дейін елдік, егемендік дəстүрін жалғастырып отыр. Бұлай айтып отырғандағы себебіміз, қазіргі Қазақ елі деп аталатын əкімшілік-аумақ əр кезеңдерде – əуелі құдіретті ғұндар қағанаты салтанат құрды, одан кейін көк түріктер тарих сахнасына шықты, оның алтын арқауы үзілмей Алтын Орда империясына жалғасты. Көрдіңіз бе, азуын айға білеген осы қағанаттардың бəрі Қазақ елі, қазақ жерімен тығыз байланысты өмір кешті. Ал, осы айбарлы мемлекеттердің айбынды қағандары мен көреген басшылары, ақылман абыздары Ұлы дала төсінде Мəңгілік Ел орнатуды армандамады деп кім айта алады? Армандағанда қандай! Ал, Мəңгілік Ел болу – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев бастаған қазіргі Қазақ елінің де асқақ арманы. Мінеки, мемлекеттік осылай жалғасады, елдік дəстүрлер осылай сабақтасады, ұлылардың ұлағаты осылайша үндеседі. Президенттің «Біз кеше ғана пайда бола қалған халық емеспіз» деп отырғанында осындай терең

мəн, үлкен гəп жатыр. Мұны біз Елбасының желікпе-желөкпелерге берген жауабы ретінде ұқтық. Əулиебұлақтың басында əңгіме өрбіткен Елбасының ерекше мəн бере айтқаны тіл мəселесі жайына қатысты болды. Ана тіліміздің тағдырына байланысты өз көзқарасын ортаға салған Президент: «...Ешкімге қазақ тілінде сөйлеме деп, кедергі жасап отырған бір адам жоқ. Өзіміз қазақша сөйлеуіміз керек», – деп мемлекеттік тіл саясатына байланысты келелі ойлар айтты. Елді, зиялы қауым өкілдерін парасаттылыққа, түсінушілікке, сабырлылыққа шақырды. Қалай десек те, Ұлытаудағы ұлағатты сөздерді тыңдай отырып, Қазақстандағы тіл саясатына қатысты көптеген түйткілдерге қанағаттанарлықтай жауап ала алдық. Мұның өзі Мемлекет басшысының қазақ тіліне болсын, жалпы, қазақ тағдырына болсын бейжай қарамайтындығын білдіреді. Расында да, тіл де, дін де – қазақ халқының тұтастығын қамтамасыз ететін маңызды рухани салалар. Мұны қазақ ру мен жерге бөлінбей, ішкі рухани тұтастығын сақтай отырып қана шеше алады. Осыдан шығарып айтарымыз, қазір қазаққа ішкі тұтастықты нығайта түсуден артық мəселе жоқ. Өзіміз тұтассақ, еліміздегі басқа этнос өкілдері өзінен өзі біздің жанымызға келіп ұйысады. Бұл бүгінгі қазақ халқына қазіргі тарихи жағдай жүктеп отырған жауапты миссия. Бұл – бір. Екіншіден, қалай дегенде де, алдымен мемлекет құрушы ұлттың мұ раттары шешілмей, ол өзіне тарих жүктеп отырған қасиетті қызметті, яғни елдегі басқа этностардың басын біріктірушілік, ұйымдастырушылық, тіпті мемлекет құрушылық рөлді толық атқара алмайды. Сондықтан, қазіргі жағдайды таразы басына сала отырып, орын алған кемшін тұстарды жетілдіріп, алдымызда қандай асулар бар жəне олардан қалай асатынымызды айқындай алсақ қана толыққанды ұлт боламыз жəне сонда ғана Ұлттық мемлекет іргесі беки береді. Елбасы біздің алдымызға осыны қойып отыр. Бұл бағытта ең бірінші ойға оралатын ұстаным қазақ тілінің жағдайы. Бұл ұлтымыздың ең басты белгісі ғана емес, рухани күші де, патриоттық қуаты да. Ана тілі – елдің, халықтың төлқұжаты іспетті. Тіл жоғалса, ұлт та жоғалады. Бұл – аксиома. Сондықтан, Елбасының бұған дейін де мемлекеттік тілдің жағдайын ерекше назарда ұстап, тұрақты көңіл бөліп келуі тегіннен-тегін емес. Мəселен, алдымен «Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде!» деді. Одан кейінірек «Қазақ қазақпен қазақша сөй лессін!» деп міндет қойды. Мемлекет басшысы бізге бұдан артық не айтуы керек? Иə, содан бергі уақытта елдегі оң өзгерістерді байқамау мүмкін емес деп ойлаймын. Ал, өзгермегендер болса, ол өз кінəсінен, өз кемшілігінен. Мұндағы айтпағымыз мынау: Ағайын арасында қазіргі ахуалды терең түсінбей, ана тілдің жай-жапсары жөнінде жағымсыз ойларды, мемлекет саясатына тиімсіз теріс пікірлерді айтатындар бар. Тіліміздің кезең-кезеңмен өркендеп, барған сайын

қанатын кең жайып келе жатқанын көре-біле тұра, соны байқамаған кейіп таныту артық деп біле мін. Елбасының мына сөзі со лар ды ақылға шақырған дай: «...Бақытсызбын деген адам бақытсыз болады». «Бақыттымын» деп жүрсе, бақытты болады. «Тіліміз бар» деп жүрсе, тіліміз бар бола ды, «тілі міз жоқ» деп жүрсе, тіліміз жоқ» болады. Дұрыс сөз. Келісуге тұрарлық базына. Тіл мəселесі туралы Мемлекет басшысы ащы айтты, бірақ ақтарыла ашық айтты бұл сөздерді. «Тіл туралы» Заңды тиімді қолданып, өзіміз қазақша сөйлесуіміз керек. Тілдің майын тамыза сөйлеп, басқа жұртқа үлгі көрсеткеніміз абзал. Сонда бізді өзге этностар сыйлайтын болады. «Өзіңді өзің жаттай сыйла, жат жаны нан түңілсін» дейді халық даналығы. Сол секілді əлемдік көштен қалмай, дамыған елге айналу үшін көп тіл білу де ауадай қажет. Бұл біле білгенге дəл бүгінгі күннің талабынан туындап отырған жағдай. Соны Президентіміз көрегендікпен көре біліп, тілге тиек етіп отыр. Үш тілдің бірлігі туралы мəселе көтергенде Елбасы қазақ тілі үш тілдің бірі емес, біріншісі, негізгісі, бастысы деп атап көрсетті. Кім не десе, о десін, бүгінгідей жаһандану жағдайында тек бір тілмен ұзаққа бара алмайтынымызды өмірдің өзі көрсетіп отыр. Бұл – қазақтың қазіргі жаһандану заманында бəсекеге қабілетті ұлт болып қалыптасуының əлеуметтік амалдарының бірі, шешуші жолы. Егер тарихқа көз жіберсек, əйгілі энциклопедист-ғалым əл-Фараби бабамыз жетпіс шақты тіл білген деген мəлімет бар. Ұлы ойшылдың əлем ұстазы болуы тегіннен-тегін емес. Кешегі Шоқан, Абай, Ыбы рай, Алаш ардақтылары Əли хан Бөкейханұлы, Ахмет Байтұрсынұлы, Тұрар Рысқұлұлы, Нəзір Төреқұлұлы да бірнеше тіл меңгергенін білеміз. Ал, қазақтың ұлы перзенті Мұстафа Шоқай əлемнің жетекші жеті тілін еркін меңгеріп, тіпті, сол тілдерде жаза да, майын тамызып сөйлей де алған. Көп тіл білгеннен олар кемдік көрді ме? Көрген жоқ. Президенттің үш тұғырлы тіл саясатына сəйкес университетімізде бірқатар құрылымдық өзгерістер жасалды. Айталық, бұрынғы филология факультетімен қатар, көп тілді білім беретін институт құрылды. Бұған қоса, осы жылы Францияның əйгілі оқу орнымен бірге Сорбонна-Қазақстан институты ашылды. Оған кем дегенде үш тіл білетін кəсіби мамандар топтастырылды. Онда қазіргі күнде «халықаралық қатынастар», «менеджмент» мамандықтары бойынша 60 магистрант мемлекет тарапынан бөлінген білім гранттары негізінде білім алып жүр. Бұл қайткен күнде де заман талабының көшінен қалмай, ғылыми əлеуетіміздің артуына, сондай-ақ əрқашан озық болып, дамудың, білім алудың жанжақтылығына мүмкіндік береді. Мемлекет басшысы: «Осындай əулиелі жерден қуат алған халқымыз ата-бабалар жолымен жүреді деп санаймын», – деп дін мен дəстүрге байланысты келелі ойлар айтты. Елді имандылыққа, парасаттылыққа шақырды. Тұрақтылық пен тыныштық орнамаған елде діннің ахуалы да

оңалмайтынын түсіндірді. Елбасы өз сөзінде теріс жолға түсіп жүрген радикал топтардан сақтандырды. Шындығында да, қазіргі таңда еліміздегі жүргізіліп отыр ған сындарлы саясаттың арқасында ұлтаралық келісім мен сыйластық сақталып отыр. Мұны алдағы уақытта да асқан ыждағаттылықпен, үлкен жауапкершілікпен жүргізе бермек. Бүгінде біздің өмір сүріп отырған жаңа қоғамымызда діни ұйымдардың рөлі мен мəртебесінің оң бағытқа өзгергені жалпы діни құбылыстың мемлекет пен қоғамға қарай бетбұрыс жасауынан көрінеді. Сөйтіп, ол өзінің табиғаты жөнінен мемлекеттік емес, қоғамдық институт ретінде еркін өмір сүріп келеді. Сондықтан діннің шын мəніндегі өркениетті ізгі қасиеттерін, демократияны ұлықтайтын игі тұстарын таныту жəне оны тарату – халқымыздың рухани кемелдігін қалыптастырудың кепілі, ел қауіпсіздігінің алтын арқауы болып табылады. Сындарлы да салиқалы сұхбат та Елбасы өз бастамасы мен құрылған Еуразиялық экономикалық одақ туралы да айтып, оған үрке қарайтындардың бар екенін жасырмады. Бұл ретте мəселеге дəлелді мысалдар келтіре отырып, дəйекті жауаптар берді. Біздің бұған қоса айтарымыз, бұл əлемдік деңгейдегі ерекше маңызды мегажоба. Өйткені, кез келген елдің жақсы өмір сүруі, табысты болуы оның, əсіресе, көрші мемлекеттермен қарым-қатынасы мен ынтымақтастық дəрежесіне қарай анықталады. Сондықтан да, əлемде интеграциялық үрдіс қарқынды дамудың ең пəрменді жолы ретінде есептеледі. Мұндайда аймақтық интеграцияның алатын орны айрықша екені даусыз. Бүгінгі таңда əлемде көптеген интеграциялық ұйымдар жұмыс жасап келеді. Олардың басым көпшілігі экономикалық салаға негізделген. Атап айтар болсақ, Экономикалық ынтымақтастық жəне даму ұйымы (ЭЫДҰ), Бүкілəлемдік сауда ұйымы (БСҰ), Еуропалық одақ (ЕО), Мұнай өнімдерін экспорттаушы елдер ұйымы (ОПЕК), Үлкен Араб аймағының еркін саудасы (PAN-ARAB), Парсы шығанағындағы Араб елдерінің ынтымақтастығы кеңесі, Оңтүстік-Шығыс Азия мемлекеттерінің ассоциациясы (ASEAN), Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастығы (APEK), Кариб қауымдастығы (KARIKOM), т.т. Аты аталған интеграциялық ұйымдармен де біздің еліміз тығыз байланыс орнатуда. Қазақстан Республикасы өзінің ХХI ғасырдағы табысқа жетуінің кілті төмендегі мəселелермен тікелей байланысты екенін айқындаған мемлекет. Олар модернизация, халықтың əлауқатын жақсарту, инновация мен ғылыми жаңалықтар, сондай-ақ, интеграция мен төрткүл дүниеге ашық қарым-қатынас жасау – біздің негізгі таңдауымыз. Сонау 1913 жылы Міржақып Дулатов «Қазақ» газетінде жарияланған «Қазақ жайы» атты мақаласында сол замандағы қазақ қоғамына байланысты: «Басыңның сауында бер садағасын, ұша алмас салсаң бүркіт томағасын» дегендей, бəледен басқа келмей тұрғанда сақтанбасақ, томаға киілген соң жөн тауып ұшу қиын болар. Біз осы уақытта тайғақ кешу, тар жолда тұрмыз. Мұнан аман өтсек жұрт болғанымыз. Алаштың азаматы көптеп, көлемдеп ақылын қосып, білімін біріктіріп, ұлтын кешуден аман өткізуге жол көрсететін жері осы. Білгенін айтып, қолдан келгенін істеп, жұртын сүйемелдеп тар жерден аман өткізуге қайрат қылатын да кезі осы», – дегені бар еді. Сол өсиет сөзді, бүгінгі əлемді жайлаған жаһандану жағдайына қатысты да мысал етуге болады. Алаш тың ардақты азаматының айтқанындай, қазіргі біздің мақсатымыз əрі міндетіміз – қазіргі кезеңнің «тар жол, тайғақ кешуі» – жаһанданудың жойқын əрекетінен, əлемдік экономикалық дағдарыстың сұрапыл сынынан аман-есен жəне сау-саламат өту болмағы керек. Сөзімізді түйіндей айтқанда, ұлылар мəңгі тыныс тапқан қасиетті мекенде Елбасы еліне арнап ұлағатты сөз айтты: «Менің арманым – Қазақстанның мəңгі ел болуы!.. Ата-бабамыздың қанымен, терімен келген тəуелсіздікті ешкімге бере алмаймыз. Оны қасық қанымыз қалғанша қорғауымыз керек», – деді Президент. Осы сөз – сөз! Бұл – Мəңгілік Ел болуға нық сеніммен қадам басып бара жатқан халықтың елдік сөзі!


5

www.egemen.kz

30 қыркүйек 2014 жыл

 Ұлытау ұлағаты

КЕЛІСТІ КӨРІНІСІ

Асќаќтыќтыѕ танытып шын їлгісін Қыран үні үзілмес аспанында, Ұлар үні əлі бар асқарында. Ұлытаудың қызымын,Ұлытаудың, Таңбасы бар тарихтың тастарында. Құлақ салсаң өткеннің өкпегіне, Араласар қасірет көк деміне. Сұрланды да бір сəтте сайын дала, Талай-талай қасірет жетпеді ме. Батырлары ержүрек, жау түсірген, Ақындарға қара өлең салты сіңген. Тау мінезді қашаннан ұл-қыздары, Тайталасқан тағдырдың талқысымен. Мұң қап қойған тарихтың ауырында, Көрген талай замананың дауылында. Ұран болып ұлысқа Ұлытауым, Басын қосқан үш жүзім бауырында. Өтті ол күн. Шаттығым шарқ ұрғалы, Асқақтады қазақтың алтын-бағы. ...Тəу етеді барған жұрт басын иіп Ал Ұлытау тəкаппар қалпында əлі. Ұлытауым, тым асқақ,биік əрі, Атына қанық бүгін елдің бəрі. Асқақтықтың танытып шын үлгісін, Жақсылық боп жаныма құйылады. Алма ТҮСІПБЕКОВА.

Дінге астамшылыќ артыќ Жалғас ДҮЙСЕНҒАЛИЕВ, Мəжіліс депутаты.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Ұлытауда берген сұхбатының тарихи маңызы бар. Бұл мекен барша қазақстандықтар, соның ішінде қазақтар үшін киелі өңір ғой. Ондағы айтылған сөздің киесі, қазіргі тілмен айтқанда, энергетикалық қуаты күшті. Сондықтан да осындағы сұхбаттың мазмұнына терең бойлаған сайын оның маңызын молырақ түсінудемін. Мұнда Елбасы еліміздің əлеуметтік-экономикалық даму мəселелерімен қатар ұлттық мəдени мұраларымыздың қадірі мен қасиетін жас ұрпаққа танытуға тырысқан сияқты болды. Сонымен бірге, ол еліміздің барлық өңірін бір деңгейде дамыту стратегиясын іске асыруды да осы сұхбатта халыққа жеткізді ғой деп санаймын. Қазақстан өнеркəсібінің негізгі қуаттары орталық пен солтүстікке шоғырланған ғой. Соның ішінде Жезқазғанның алар орны ерекше. Бірақ соңғы жылдары Жезқазған мысының қоры азайып келеді деген əңгімелер көптеп шыға бастады. Əрине, Елбасы айтқандай, бұл – табиғи жайт. Таусылмайтын дүние, сарқылмайтын қазына болмайды. 50-60 жыл бойы Жезқазғаннан өндірілген мыс дүниенің барлық түкпіріне дейін таратылып, еліміздің əл-қуатын арттырды. Енді ол азайып бара жатқанда Жезқазған қаласы мен оның төңірегіндегі кенттердің осы салада қызмет ететін көптеген жұмысшылары мен мамандары, олардың отбасы мүшелері рухани күйзеліске ұшырап, ертеңгі күні нəпақамызды немен айырамыз деген сарыуайымға салынып жүргенін де біз көптен бері білеміз. Мұндайда алыпқашпа əңгімелердің де жұртшылықты дүрліктіретін зияны аз болмайды. Кейбіреулердің тіпті, Жезқазған қаласы жабылады екен, осы бастан көшу керек деген үркітулерді де таратып жүргенін естідік. Міне, осындай толқулардың бəрін басып, Елбасы өз аузынан ешқандай өрекпуге жол жоқ екендігін, Үкімет Жезқазған өңірінің барлық проблемасын біліп жəне оны шешу жолдарын жасап қойғанын айтып берді. Атап айтқанда ол Жезқазған өңіріндегі көптеген елді мекендердің астында кен орындары барын айтты. «Шахтаның төбесін ұстап тұру үшін жер қойнауына үлкен-үлкен кенді қалдырып қояды. Сол кеннің ішінде мыстың бай қоры жатыр», деді Елбасы. Мамандар тілімен айтқанда оны «целик» дейтін көрінеді. Осыны алу үшін үстінде тұрған елді мекендерді көшіру керек екен, өйткені «целикті» алса ауылдардың үйлері шахтаның төбесі ойылып, үңгірге түсіп кетуі мүмкін. Үкімет осындай целиктердің үстінде тұрған ауылдарды қалаға көшірудің

бағдарламасын жасап қойыпты. Жалпы саны 6 мыңдай адамға тұрғын үй салу үшін 250 млн. теңге қаржы бөлінетіндігі де белгіленген. Енді бұл жерде жұпыны үйлерде тұрған халық қаланың жайлы үйлеріне көшірілетін көрінеді. Əрине, мұндайда барлық мүдде діттеген межеде орындалмайтыны белгілі. Өйткені, кейбір жерге салынған жақсы үйлердің орнына қаланың қатардағы үйі ауыстырылып берілуі мүмкін. Мұндайда əр үйдің нарықтық бағасы анықталып, айырмашылығы өтемақы ретінде берілсе əділетті болар еді. Үкіметтің көшіру жөніндегі бағдарламасында ол да ескерілген болуы керек. Сөйтіп, жуық шамамен 200 млн. тоннадай руда босатылып, одан шамамен 2 млн. тоннадай мыс шықса, бұл комбинатқа 20-30 жыл бойы еңбек етуіне мүмкіндік береді, деді Елбасы. Сайып келгенде, бұл Жезқазған өңірін қайта түлетуге мүмкіндік беретін жоба екендігі сөзсіз. Бұл жоба Қазақстанның ежелгі өнеркəсіптік орталығын дағдарыстан сақтап, дамудың жаңа жолына түсіреді ғой деген сенімдеміз. Оның үстіне, Президенттің өз сөзімен айтқанда, «жылдың ең маңызды əлеуметтікэкономикалық оқиғасы» деп аталған «Жезқазған – Бейнеу» жəне «Арқалық – Шұбаркөл» жаңа теміржол желілері іске қосылды. Енді Жезқазған бір-ақ теміржол шығатын тұйықтағы қала емес, елдің орталығы мен батысын қосқан транзитті қалаға айналды. Оның экономикасы көлік дəлізі ретінде де дамитын болады. Жүздеген жаңа жұ мыс орындары ашылады. «Бұл теміржол төрт облыстың бірнеше ауданына тіршілік нəрін береді», деді Президент. Енді бұл өңір республикалық ғана емес, халықаралық маңыздағы стратегиялық бағытқа айналды. Міне, өз басым еліміздің ежелгі орталығында осындай оң өзгеріс болып жатқанына шын жүректен қуанып жүрмін. Ұлытаудағы сұхбатында Елбасы мəдени мұралар тақырыбына да көп тоқталды. Соның ішінде біздің жеріміз ғұндар мен көктүріктердің ғана емес, Алтын Орданың да орталығы болғаны айтылып, оның астанасы Сарайшық қаласының да Қазақстан аумағында болғанын атап өтті. Біздің Атырау қаласының солтүстік жағындағы бар болғаны 55 шақырымдай жерде орналасқан бұл қала Жайық өзенінің оң жағалауына тиіп тұр. Қазір əлемде ХV-XX, тіпті, одан да көп ғасырлық тарихы бар қалалар өркендеп тұрған қалалар қаншама? Өкінішке қарай, ХІ ғасырдағы гүлденген ол қаланың қазір орны ғана жатыр. Қасым ханның тұсында қазақ мемлекетінің астанасы да болған екен. XVI ғасырда жасалған тағылық шапқынның кесірінен қаланы жермен-жексен етіп, жойған. Бірақ ол

біздің тарихымыз, сондықтан ешқашан ұмытылмайды. Қазір оның орнында ескерткіш – пантеон, мешіт, мұражай енетін Сарайшық мемориалдық-кешені бой көтерген. Міне, осындай орындардың бəрін жастар білуі керек. Елбасы өзінің сұхбатында қазақ халқы тілінің тұтастығына назар аударды. Бір-бірінен қанша қашық жатса да барлық өңірдегі тіл біртұтас. Салт-дəстүр мен əдетғұрыптары да бір. Ал бір-бірінен алыс жатқан басқа халықтарда

мұндай біртұтастық жоқ екенін айтты. «Мысалы, Қытайдың солтүстігі мен оңтүстігінің, батысы мен шығысының арасы біздегі сияқты 3 мың шақырым болса да Пекиннің адамы оңтүстіктің тілін түсінбейді», деді Президент. Осының өзі біздің біртұтас орталыққа бағынған қуатты мемлекет болғандығымыздың көрінісі ғой. Өйткені, тілдің сақталуында мемлекеттің атқаратын рөлі зор екенін ғалымдар дəлелдеген. Сонымен бірге, Елбасы қазақ тілінің қасиеті туралы да осы сұхбатында батыл да батымды ойлар айтты.

«Біз еліміз, жұртымыз үшін тарихымызды, мəдениетімізді, санамызды, ғұрпымызды өзіміздің тіліміз арқылы ғана жеткізе аламыз. Қазақтың кейбір сөз оралымдарын, Абайдың сөз өрнегін басқа тілге, мəселен, орысшаға, ағылшыншаға аударып көрші. Ол мүмкін емес, себебі, тілдің өз қасиеті бар», – деді ол. Шынында да, қазақтың салт-дəстүрлерімен тілдік қатынастары бірге өсіп, біте қайнасып кеткен. Оны бір-бірінен ажырата алмайсың. Ал ажырата

бастасаң мағынасыз дүние болып шығады. Мысалы, бала тұсауын кесу деген қазақтарға тіл арқылы оп-оңай-ақ ұғылатын ғұрып. Ал осыны орысшаға аударсаң, оның еш мағынасы болмас еді. Қазақ тілін білмейтін адам баланың жылдам жүріп кетуіне аяғын байлаған жіпті кесудің қандай қатысы бар деп күсталанары хақ. Ол үшін ұзақ уақыт бойы бұл ғұрыптың нені білдіретінін, қандай ырыммен жасалатынын түсіндіру керек. Сол сияқты ақындарымыздың өлеңдерін орысшаға, иə басқа тілге аударғанда оның тіркестеріндегі

түпкі мағынасын ескермесе, ол өлең емес, сөздер жиынтығы болып шығады. Ондайдың мысалын да өмірде көріп жүрміз. Мəселен, қазақта «қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған» деген тұрақты тіркес бар. Бұл – бейбіт заманды, жайма-шуақ тірлікті бейнелеген əдемі сөз. Осы тіркесті қазақ тілінің төркінін ұқпайтын біреу, бұрын қазақта қой өте көп болған, олар барлық даланы жауып кеткені сондай, тіпті бозторғай жұмыртқалайтын орын болмай қалған деп түсіндіріп отырғанын теледидардан естіп, жағамызды ұстадық. Бұл, əрине, қазақ салтымен, қазақ дəстүрінен жырақ өскен, оның сөз төркінін мүлде ұқпайтын адамның сөзі. Елбасы сұхбатындағы тілге байланысты тағы бір мəселеге тоқталғым келеді. Ол біздің лауазымды адамдардың орысша сөйлеуге қатысты дүниесі. Барлық жиналыстарда, үлкен мінбелерде лауазым иелері өз сөздерінің кіріспе бөлімін қазақша бастайды да əрі қарай орысшаға ойысып кетеді. Парламент мінбелеріне келіп, заң жобасын əкелетін немесе Үкімет сағатына жиналатын лауазымды тұлғалар да солай. Бұл жерде қазақ тілінің экономикалық, техникалық сияқты арнаулы мəселелер де дами алмай тұрғанын көруге болады. Мəселен, көптеген экономикалық терминдер қазақшаланған кезде айтпақ ойдың мағынасын нақты бере алмай, адамның пікірін жеткізуде əлсіреп қалады. Сондықтан да барлық терминдерді халықаралық қолданысында қалдырған дұрыс еді. Басқа дамыған тілдер сөйтті. Мысалы, орыс тілі ағылшын, француз, неміс тілдерінде қолданысқа енген терминдерді сол тілдерде атай береді. Осы мəселені тілшілер болашақта ескеріп отырғаны жөн секілді. Сонымен бірге, Елбасы дін мəселесіне де тоқталып өтті. Бұл мəселеде қазақ халқы өзінің ұлттық дəстүрімен бірге бұрыннан тірлігімізге сіңген өзіміздің Ханафи мазһабынан ажырамау керектігін ескертті. Қазір сырттан оқып келген жастар біздің дəстүрімізбен кірікпейтін, кейде тіпті оған кереғар келетін діни ағымдарды бізге тықпалап жүр. Жəне өздерінің ағымдарын жалғыз дұрыс жол осы деп санап, оны тіпті күшпен, зорлықпен таңғысы келетіндері де бар. Бұл адасқандық болады, дін жолына зорлап түсіру ешқашан жақсылыққа апармайды. Əрине, басқа ағымдарды да біз сыйлаймыз, оны тұтынғандардың құқын құрметтейміз. «Құранның қасиетті өкімдерін орындау үшін кемтарларға көмектесу, бірбірімізге жанымыз ашу, бауырмал болу, үлкенді сыйлау, баланы жақсы тəрбиелеу, Отанды, елді қорғау, бірлікке шақыру арқылы дінді өркендеткен жөн», деді Елбасымыз.

Жезқазған өңіріне жұмыс сапарымен келген Елбасының ауданымызда болып, Əулиебұлақ басында еліміз дамуына, келешегіне қатысты мəселелер жөнінде терең мағыналы сұхбат беруі туралы Ұлытаудағы ата-анамнан жеткен қуанышты хабарды Пенсильвания штатындағы жас отандастарым арасында бірінші болып естіген мен шығармын, сірə. Қазақ даласының киелі төрінен құлағымды ерекше түрдірген толқынысты сағынышты дауыстан сұхбатпен танысуға деген тілеулікті сезіндім. Дереу «Егемен Қазақстан» газеті сайтын ашып, мұқият оқып шықтым.

Еліміз арќылы еѕсеміз биік Алыста жүргенде туған жердегі əрбір жақсылық жаңалық, елеулі өзгеріс, өсіпөркендеудегі жетістік тіптен жүрекке ыстық қой. Тұңғыш Президентіміздің ғибраты, танымдық, тəрбиелік мəні зор, шындықпен өрілген əңгімесі көңілімді толқытып, кеудемді қуанышқа кернегенін несіне жасырайын. Əлемдегі қай елмен де терезесі тең, беделі белді елдің өрені екеніме мақтаныш жүректі қалайша тебіренткенін сөзбен жеткізу қиын. Университеттегі қазақстандық құрбы-құрдастарыммен кездескен бетте маңызды хабарды жеткіздім. «Егеменде» жарияланған сұхбатты өтінішім бойынша елдегі бауырым салып та жіберді. Бірге білім алушылар бəріміз кезектесе оқыдық. Өзіме бүлдіршін кезімнен көзге ыстық Ұлы т ауым етегінде айтыл ған ойлар уақыт талабын тап басқан шыншылдығымен əрқайсымызды қатты толғантты. Расын айтқанда, əсіресе, əлі өмір тəжірибесі аз біз сияқты алып-ұшпа жастарға өте нəзік тақырып тардың шынайылықпен түсіндірілуі сана-сезімімізді қайта сілкінткендей болды. Тəуелсіздігіміздің баянды, мемлекетіміз іргесінің мықты бола бермектігі рухымызды көтерді. Ел ертеңіне деген биік сенімге серпілдік. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев айтқандай, ана тілін білу, қадірлеу жас ұрпақтың қасиетті парызы, ал жаһандану заманы талғамына сəйкес өзге тілдерді де меңгермей болмайтындығы туралы ақыл-кеңес пайдасын көріп жүрміз. Мəселен, біз бір топ замандас ағылшын тілін үйрену арқасында Америка Құрама Штаттарының белді білім ордасында оқу бақытына ие болдық. Мен бұл ретте оған алғаш тіл сындыртқан ұстазым Тоғжан Досановаға алғысым шексіз. Алыста жүрсек те сабақтан бос уақыттарда ұлттық намысы бар жерлестер тек қазақша сөйлесіп, көркем əдебиет оқып, əн шырқап, тегіміз кім екенін айтусыз-ақ білдіріп жатамыз. Тіл саясаты өте ұстамдылықты,

түсіністікті, байсалдылықты талап етсе, соны ұстану, сақтау арқылы тыныштық пен бірлікті ұйыстырушы Елбасы көрегендігі ең алдымен еліміз болашағын беріктіруші жастарға қымбат. Сондықтан бұл тұрғыдағы ойпікірді толық қолдаймыз. Тарихтың қилы-қилы шежіресіне тұнған өлкеде өскендіктен, бай сырына біршама қанықпын деп айта аламын. Тек өңіріміз ғана емес елімізге ортақ тарихты білуге деген құштарлық Елбасының: «Біздің елдігіміз, қазақ жұртының арғы түбі ғұндардан басталады. Ғұндардан кейін көктүріктерге жалғасады. Одан кейін Алтын Орда орнығады. Сөйтіп, хандық дəуірге ұласып, кейін біртіндеп Тəуел сіздікке келіп тірелді. Осындай үлкен тарихымыз бар. Жастар мұны білу керек» деп айтуынан тереңдей түссе, мұндай талап бірге білім алушы отандастарым бойынан байқап жүрмін. Менің пайымдауымша, тарихыңды білу – еліңді сүюге кілт деген сөз. «Болашақ» бағдарламасы бойынша оқимын. Мұның өзі Елбасының қамқорлық шуағы арқасында екенін білеміз. Көрсетілген сенімге сай Қазақстанымыздың одан сайын өсіпөркендеуіне өзіндік үлес қосуды перзенттік борышым санаймын. Бізді елімізде үлкен істер күтіп тұрғанына қуаныштымыз. Ұлытауымның Қызылорда өңірімен шектес Құмкөл аймағында мұнай өндірілуіне орай сонда еңбек жолымды бастасам ба деп ойлаймын. Елбасының сұхбатты: «Қазақстанның болашағы өте жарқын. Біздің балаларымыз бен немерелеріміз бұдан да керемет елде өмір сүреді деп ойлаймын», деп қорытындылауына орай боларына кəміл сенеміз. Сеніп қоймай, осы мақсатты орындауға күш салуды патриоттық парызымыз санаймыз. Ақерке АҢДАҒҰЛОВА, Пенсильвания мұнай жəне газ университетінің студенті.

АҚШ.


6

www.egemen.kz

30 қыркүйек 2014 жыл

● Жазылым-2015

Əкіммен əѕгіме 3518. 14 007. Арасы жер мен көктей бұл екі сан «Егемен Қазақстанның» Батыс Қазақстан облысындағы 2000 жылғы таралымы мен 2014 жылғы таралымын көрсетеді. Осыдан 14 жыл бұрын облыста 114 қазақ тұрғынына бір «Еге мен» келсе, қазір 32 тұрғынға бір газет келеді.

Бұл көрсеткіш бой ын ша ба тысқазақстандықтар өзі нің алдына павлодарлықтарды (20 адамға бір газет) жəне солтүстік қазақ стандықтарды (24 адамға бір газет) ғана түсі реді. Батыс Қазақстан облысының əкімі Нұрлан Ноғаевпен өткен жұма күнгі қысқа қайырым кездесуіндегі əңгімені «Егемен Қазақстан» республикалық

газеті» акционерлік қоғамының президенті Сауытбек Абдрахманов осы жайды қадап айтудан бастады. Иə, бұл облыста ел газетінің таралымы талай жылдардан бері жоғары. Олай болуының басты себебі, басылым бетінде орнықты ойға құрылған, салмақты сөзбен жеткізілген тартымды материалдардың баршылығы, онда өңір өмірінің жан-жақты қамтылуы десек, тағы бір себеп облысты əр жылдары басқарған Қырымбек Көшербаев, Бақтықожа Ізмұхамбетов сынды білікті

басшылардың Елбасы саясатын бекем жүргізетін бас басылымға жазылым жайына мемлекеттік мүдде тұрғысынан көңіл бөлуі деу жөн. Ондай көшелілікті қазіргі облыс əкімі Нұрлан Ноғаев та көрсетумен келеді. Басылым басшысымен əңгіме кезінде Нұрлан Асқарұлы «Егемен Қазақстанның» Орал өңіріндегі таралымы өткен жылғы деңгейінен жоғарыламаса төмендемейді деген сенімін жеткізді. «Егемен-ақпарат».

Барыс-келіс, алыс-беріс арта береді

Атырауда Ќазаќстан-Ресей шекаралас аймаќтары кəсіпорындарыныѕ халыќаралыќ кґрмесі ашылды

Атырауда Қазақстан мен Ресей Президенттерінің қатысуымен «Көмірсутек саласындағы инновация» тақырыбымен екі ел шекаралас аймақтарының ХІ ынтымақтастық форумы өтеді. Осы форум қарсаңында кеше Атырауда көршілес екі ел кəсіпорындарының халықаралық көрмесі ашылды. Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Қазақстан-Ресей кəсіпорындарының Атырауда ашылған алғашқы халықаралық көрмесіне 60-қа жуық отандық жəне ресейлік компаниялар қатысуда. Оның ішінде, Қазақстаннан Еуразия жобасы, «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ, «Қарашығанақ Петролеум Оперейтинг» жəне «Маерск Ойл Қазақстан», «Алстрон» ЖШС, «Kazenergy» қауымдастығы, ал Ресей тарапынан «Татнефть» ААҚ, «Самарские горизонты» ҒӨК» ЖАҚ, «Балластные трубопроводы СВАП», «ЭНГО Инжиниринг», «ВНИПИ газ добыча» ААҚ, «Сонограм» секілді ірі компаниялар бар. Атырау облысының əкімі Бақтықожа Ізмұхамбетовтің айтуынша, бір ға сыр дан астам мерзім бұрын қазақ мұнайының алғашқы тамшысы осы өңірден алынған. Содан бері қазыналы өңір пайдалы қазбаларды тиімді пайдалану арқылы елімізде өндірілетін мұнайдың 40% жəне газдың 35%-ын шығаратындай мүмкіндікке қол жеткізді. «Қазір Атырау облысында оннан астам əлемнің ең танымал, ең ірі компаниялары жұмыс жасайды. Дегенмен, көршілес Ресеймен арадағы ынтымақтастығымыз бұрынғыдан тереңдей түсті. Осы кезге дейін жетістіктеріміздің бəрі біздің бірлесіп атқарған жұмысымыздың жемісі. Бүгінгі көрме бір-бірімізбен тəжірибе алмасып, интеграциялық байланысымызды одан əрі нығайта түсеріне сенемін», деді Б.Ізмұхамбетов. Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің бірінші орынбасары Ұзақбай Қарабалиннің пікірінше, көрші отырған екі ел үшін интеграциялық байланыстарды тереңдете түсудің маңызы айрықша, соның ішінде, көмірсутегі саласындағы инновацияны бірлесе қолдану ынтымақтастықты жетілдіруге серпін береді. Ресей Федерациясы Энер гетика министрлігінің мемлекеттік энергетикалық саясат департаментінің директоры Алексей Кулапин де осы пікірді қолдайды. Оның айтуынша, экономиканың əр саласын қарқынды дамытуға серпін берген бұл форум Қазақстан-Ресей арасындағы байланысты тек барыс-келіс, алыс-беріс деңгейінде қалдырмай, интеграциялық қарымқатынастың көкжиегін кеңейте береді. Көрмеде ресейліктердің қызығушылығын тудырған мұнай-газ өнеркəсібін өркендетуге дем беретін алуан түрлі жаңа технология мен қондырғылар қойылды. Солардың бірі ретінде батыс өңірде мұнай кеніштерінде өндіріске кеңінен енгізіле бастаған «ТРИДЖЕН» қондырғысын айтуға болады. Бұл қондырғы ілеспе газды пайдалана отырып, мұнай құрамынан таза су мен электр қуатын өндіруге мол мүмкіндік беретініне толық сенеді мұнайгаз өнеркəсібінің білгір мамандары. Осындай жаңа технология мен қондырғыларды

пайдалану арқылы қазақстандық мұнайшылар 15 мың метрлік тереңдікке бұрғы салуға батыл қадам жасауда. Бір ерекшелігі, əлемдегі ең терең бұрғылау ұңғымасы Каспий маңы ойпатында. Ең маңыздысы, аталған жобаның ресейліктермен бірлесіп жүзеге асырылуы мүмкін екендігі жоққа шығарылмайды. «Біз осы жұмысты Ресеймен бірлесе іске асырудың мүмкіндігін қарастырудамыз. Өйткені, 15 мың метрлік тереңге бұрғы бойлату оңай болмайды. Осы ретте ресейліктердің озық технологиясын қолданғымыз келеді», дейді «Еуразия» жобасының бас үйлестірушісі Балтабек Қуандықов. Сонымен бірге, «KAZENERGY – көшбасшылық пен инновация» тақырыбындағы Қазақстан-Ресей жастарының форумы да бастау алды. Форумды өткізудегі басты мақсат – екі ел жастарының инновациялық ғылымитехникалық жəне əлеуметтік-коммуникациялық жобалардағы жеткен жетістіктерін көрсету, ресейлік-қазақстандық жастар ынтымақтастығы келешегінің дамуы мен екі ел жастары мен жастар ұйымдарының тиімді өзара əрекет жасауының алаңын қалыптастыру. Дəл қазіргі уақытта екі ел арасындағы нақты интеграциялық үдерістер қарқын алып келеді. Кедендік қиындықтар еңсерілді. Қазақстан жастарына Ресейде білім алуға кең жол ашылды. Мұның Қазақстан-Ресей арасындағы əріптестік байланыс аясында маман алмасу, студент алмасу сынды бағдарламаларды жасауға кедергісіз мүмкіндік беретіні даусыз. Ал екі ел кəсіпкерлерінің іскерлік кеңесінде ынтымақтастықты одан əрі дамыта түсудің сан алуан қырлары талқыға түсті. АТЫРАУ. ––––––––––––––––––

Суреттерді түсірген Рахым ҚОЙЛЫБАЕВ.

Астанадаєы Ќазаќстан-Ресей консультациялары

Астана қаласында Сыртқы істер министрлері орынбасарларының деңгейінде Қазақстан-Ресей консультациялары өтті, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі. Қазақстан тарапын Қазақстан Рес публикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары Самат Ордабаев, Ресей тарапын Ресей Федерациясының Статс-хатшысы – Сыртқы істер министрінің орынбасары Григорий Карасин басқарды. Кездесу барысында сұхбаттастар саясат, сауда-экономикалық жəне мəдени-гуманитарлық салалардағы Қазақстан-Ресей ынты мақ тастығының қазіргі жағдайы мен бо ла шағын талқылады, сонымен қатар, халықаралық жəне аймақтық мəселелер бойынша пікір алмасты. Үстіміздегі жылғы 30 қыркүйекте Атырау қаласында Мемлекет басшыларының қатысуымен өтетін Қазақстан жəне Ресей Өңіраралық ынтымақтастықтың ХІ форумына дайындыққа, сондай-ақ, 2012 жылғы желтоқсанда екі ел басшыларымен бекітілген

Қазақстан мен Ресейдің 2013-2015 жылдарға арналған Бірлескен іс-қимыл жоспарының орындалуын талдауға ерекше назар аударылды. Осымен бірге, ТМД, ҰҚШҰ жəне ЕАЭО шең беріндегі көпжақты ынтымақтастық мəселелері қарастырылды. Консультацияға қатысушылар Арменияның Еуразиялық экономикалық одаққа қосылуы туралы шартқа жəне Қырғызстанның ЕЭК-ке кіруінің «Жол картасына» дайындық барысы туралы пікір алмасты. Қорытындылай келе, сыртқы саясат ведомстволары басшыларының орынбасарлары 2014 жылға арналған Қазақстан жəне Ресей СІМ-дері арасындағы ынтымақтастық туралы іс-шаралардың жоспарында көзделген тармақтардың уақтылы орындалуының маңыздылығын атап өтті.

Оќырманныѕ ой отауы Мемлекет ісі, жұрт жұмысы деген ұғым бар. Елдің бүгінін қалыптастырып, ертеңіне жол салу – қастерлі борыш. Ал ондай жүк əркімнің мойнына артыла бермейді. Сонау 1919 жылы «Ұшқын» деген атпен Орынборда басылған уақыттан бастап «Егемен Қазақстан» газетінің маңдайына ел ісіне, болашағына бел шеше араласу жазылған. Қазақтың қайраткер ұлдарының қолтаңбасы қалған қарашаңырақ бастапқы жолынан бір мезетке де ауытқыған емес. Ел ісіне елеңдеп, мемлекет мерейін еселей түсуге барын салып келеді. Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

«Егемен Қазақстан» газеті түрлі заңдар мен кодекстерді, мемлекеттік бос орындарға жарияланған конкурстарды тасқа басып жатады. Бұл тарапта оқырманның бізге аса риза кейіп танытпайтынын білеміз. Бірақ, соның барлығын «Егемен» жарияламағанда кім жариялайды?! Өйткені, бұл – мемлекеттің ісі. Елде қабылданып жатқан заңдар мен құқықтық актілер туралы халық толық хабардар болуы керек. Қайбір жылы бірнеше апта бойына «Орман кодексін» жарияладық. «Көшеттердің арасы қанша сантиметр болуы керек, орман алқабы жолдан қанша метр қашықтықта орналасады?» деген сияқты бітпейтін, ұзын-сонар құжат екен. Сол газеттер орманы бар Оралға да, құмда жатқан Аралға да таралды. Одан бөлек, бос лауазымдық орындардың конкурсын басамыз. Ол 200 мыңнан аса оқырманға тарайды. Ал жаңағы хабарламасы əрі кетсе, жұмыс іздеп жүрген екі мың шенеунікке ғана қажет. Қалған 198 мың адамға қызықсыз. Дегенмен, солай екен деп аталған құжаттарды баспай қоя аламыз ба? Жоқ. Себебі, оны «Егеменнен» басқа ешқандай газет баспайды. Министрліктердің нормативті актілері де оқырманды еліктіре қоймайды. Біздің басылымға мемлекет тарапынан осындай міндет жүктелген. Ал біз ел ісін бөліпжарып қарамаймыз. Қай жұмысын болмасын абыроймен атқаруға тырысамыз». «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» акционерлік қоғамының прези денті Сауытбек Абдрахманов Қызылорда облысына ісапары барысында осылай деді. Ел газетінің 95 жылдық мерейтойы мен келер жылғы баспасөзге жазылуды насихаттау мақсатымен аймаққа арнайы келген басылым басшысы оқыр мандармен кездесті. Сондай жылы жүздесудің бірі Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінде өтті. Сырдың бойы тұнған тарих. Арғыбергі заманда қазақ тарихындағы төрт астана осы аймақта орын тепкен. Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті көненің ізі қалған жерлерді зерттеп, археологиялық қазба жұмыстарын жүргізіп келеді. Соның негізінде университетте мұражай да ашылған. Жас тарихшы-археолог Əзілхан Тəжекеев мейманды Жанкент, Үлкен жəне кіші Асар, Шірік-Рабат, Сауран секілді, тағы да басқа ескі қалалардан табылған тарихи құндылықтармен таныстырды. Бабалар өмірін көзіңе əкелетін көріністерден соң Тұңғыш Президент – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев мұражайының жұмысын көрді. Онда Тəуелсіздік алғаннан бастап қабылданған құнды құжаттардың көшірмесімен қатар, мем лекетіміздің əр жылдардағы жетістіктері қойылған. Жас ұрпақ

өз елінің даму жолын осы жерден анық аңғарады. Ширек ғасырға жетпейтін уақытта əлем елдерімен терезесін теңестірген Қазақстанның жетістіктерімен танысады. Қос мұражайды аралап шыққаннан кейін Сауытбек Абдрахманов университеттің оқытушы-про фессорлар құрамымен жəне студенттерімен кездесу өткізді. Екі сағаттан астам уақытқа созылған кездесуді ашқан Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің ректоры Қылышбай Бисенов ел газетінің тарихына шолу жасап өтті. «Қызылордалықтар үшін «Егемен Қазақстан» газетінің орны ерекше. Өйткені, «Еңбекші қазақ» болып аталып тұрғанда ел газеті бірнеше жыл Қызылорда қаласында шыққан. Басылым «Ұшқын» болып жарық көргеннен бастап мұнда Смағұл Сəдуақасов, Жүсіпбек Аймауытов, Мұхтар Əуезов, Бейімбет Майлин, Сəкен Сейфуллин, Тұрар Рысқұлов, Ғабит Мүсірепов секілді Алаштың аяулы ұлдары қызмет істеп, қолтаңбалары қалған. Бүгінде 95 жылдық тарихы бар «Егеменнің» барша қазақстандықтар үшін аяулы басылым болатыны сондықтан»,– деді ректор. Онан соң сөз кезегін бас басылымның басшысына берді. – Сырдың бойы – қазақ үшін қасиетті мекен. Елбасымыз «Сыр – Алаштың анасы» деп дəл бағасын берген. Егер осы сөздің ауқымын кеңейтер болсақ, Сыр Алаштың ғана емес, барша түркі жұртының анасы деуге болады. Себебі, алыстағы Анадолы жерінде жатқан түрік ағайындардың өзі Сырдың бойын атажұрты санайды. «Ана вaтан» деп сөйлейді. Оғыздар мен қыпшақтар осы арада бөлінген. Оғыз мемлекеті Сырдарияның төменгі алқабында оныншы ғасырда құрылғаны белгілі. Кейіннен олардың салжұқтар басқарған бөлігі алдыңғы Азияны жаулап алғаны тағы белгілі. Мағжан ақын да «Көп түрік енші алып тарасқанда, қара шаңырақ қазаққа қалған жоқ па?» деген. Сол себепті Сырдың бойы біз үшін орны ерекше, қасиетті де қастерлі жер, – деді С.Абдрахманов. – Қазақ – Құдай қарасқан халық. Жеріміздің асты да, үсті де байлыққа толы. Құдай қарасқан дегеннен шығады, егер Қазақстандағы мұнай көздері өткен ғасырдың 60-70-жылдары ашылғанда, онда оны Мəскеу сорып тынатын еді. Қайта жерасты байлықтарымыз өз қолымыз өз аузымызға жеткенде табылып, игілігін өзіміз көріп отырмыз. Бүгінде жер-жаһандағы геосаяси жағдайдың өңі өзгеріп тұр. Əлем елдерінің Ресейге түрлі санкция салып, экономикасын бұғаулап тастау əрекеттері орын алып жатыр. Шындығында, Ресейге салынған сакциялар Қазақстанның экономикасына түбі əсер етпей қоймайтын шығар. Əлем елдерінің əлгі əрекеттерінен соң Ресейде азық-түлік жетіспеушілігі басталуы, өздеріне жетпей жатқан соң, біздің нарыққа шығаратын

азық-түлігін қысқартуы, азайған тауардың бағасы қымбаттап кетуі де мүмкін. Келер жылдың басынан Еуразиялық экономикалық одақ жұмыс істей бастайды. Жанар-жағар майдан басталған қымбатшылық тізбектеліп жалғасып кете берсе, біраз адам мұны Еуразиялық экономикалық одақтың кесірі деп біледі. Ал оған одақтың қандай қатысы бар? Экономикаға Украинаға байланысты саясат əсер етіп отырған жоқ па? Бар мəселе Ресейге салынған санкциялардың кесіріне тіреліп отыр ғой. Қазақта «Қыздың жолы жіңішке» деген сөз бар. Ал біздің жол одан да жіңішке. Осының бəрінің түпкі мəнін халыққа түсіндіру аса оңай жұмыс емес. Ал Еуразиялық экономикалық одақ керек. Біз 17 миллиондық нарықпен ешқайда ұзап кете алмаймыз. Теңізге шығатын жолы жоқ Қазақстан секілді елдің əлемдік базарға шығуы да қиын. Бізге мына жағы Ресей, бір шеті Қытай секілді əлемдік державалардың арасында өмір сүруді жазған. Елбасымыз «Қазақстан үшін Ресей мен Қытай – теңіз. Осы елдерді теңіз ретінде пайдалану арқылы ғана ішкі нарығымызды күшейтіп, экономикалық жағдайымызды арттыра аламыз», деді. Осы себепті Мемлекет басшысы экономикалық одақ құруға бастамашы болып, елімізді 170 миллиондық нарыққа алып шықпақшы», – деген басылым басшысы одан əрі қарай «Егеменнің» қадір-қасиеті туралы сөз қозғады. Кездесу барысында тəуелсіз Қазақстанның əлемдік саясатта өз орнын белгілеп, ел экономикасын арттырып, əлеуметтік жағдайын қалыпқа келтіру барысында Елбасының атқарған орасан еңбегі турасында да кеңінен сөз болды. Жер астындағы қазба байлықтарын халықтың игілігіне айналдырып қана қоймай, олардың түбі таусылмай қоймайтынын ойлауы, елдің бағытын индустриялықинновациялық жолға бұруында да көрегенділік бар екені айтылды. Одан соң оқырман тарапынан сұрақтар қойылды. Бүгінгі оқырман көкейіндегісін күмілжіп айта алмайды десеңіз, қателесесіз. Профессор Құдайберген Қазыбайұлы: «Егеменге» бет-бет қылып, ұсақ əріппен ана бізге қажеті жоқ құжаттарды неге басады деп ойлайтынмын. Соны сұрағалы отыр едім. Бүгінгі кездесуде оның себептерін өз аузыңыздан естіп, сұрағымнан бас тартып отырмын. Бұл да керек дүние екен ғой», деп бастаған сөзін Елбасының Ұлытаудағы сұхбатына қарай ойыстырды. «Ұлытау – ұлттың ұясы. Міне, сол ыстық ұя төрінде Елбасы үлкен сұхбат берді. Елдің ішкісыртқы дүниесінің бəрі қамтылған. Тұшынып оқып шықтық. Мемлекет басшысының сұхбатынан ерекше қанаттанғанымды жасырғым келмейді. Одан соң Президенттің тікелей бастамасымен «Мерейлі отбасы» деген байқау өтті. Меніңше, бұл – қазақтың санын табиғи түрде өсіруге өте зор септігін тигізетін бастама. Осындай байқаулар арқылы біз демографиялық жағдайымызды түзейміз. Сондай-ақ, биыл қолға алынған «Серпін» бағдарламасы жастарымыздың əр аймаққа таралып, сонда тұрақтанып қалуына, қазағы аз аймақтарда үлес салмағымызды арттыруға бағытталған құжат екенін біліп отырмыз. Мұны мен астананы Алматыдан Ақмолаға көшіргенмен

бірдей қадам деп бағалаймын. Жаңа сөзіңізде өте орынды айттыңыз, шынында да «дүние шыр айналып өзгеріп кетті». Бүгінде əлем бойынша тұщы су тапшылығы байқалады. Оның үстіне жер бетіндегі халықтың саны да артып келеді. Бұған экологиялық жағдайдың нашарлап бара жатқанын қосыңыз. Осы секілді қадау-қадау əлемдік проблемалар бізді экономикалық одақ құруға итермелейді. Біз мұндай қиын-қыстау кезеңде жалғыз шауып бəйге ала алмаймыз. Сондықтан Еуразиялық экономикалық одақ қажет»,– деп бір түйіндеген профессор газет жұмысына қатысты ұсыныстарын да айтты. – Бірінші – жастар өмірі туралы жиі жазылса. Екінші – шеттегі талантты қазақтардың өмірі туралы оқығымыз келеді. Үшінші – бұрын ел үшін ерен еңбек сіңіріп, бүгінде ескерусіз қалған есімдер жайында жариялап отырсаңыздар. «Өркениет шығыстан басталған» деген сөз бар. Сол шығыстан басталған өркениет батысқа ауып кетті. Қазір қарап отырсақ, батыстан қайта шығысқа келіп жатыр. Бірақ оның арасында бізге жат нəрсе де аз емес. Төртінші ұсыныс ретінде, жастарды сол жат қылықтардан сақтандырып отыратын мақалалар болса деймін. Онан кейін сөз алған ұстаздар газет бетінде жарық көрген Мырзатай Жолдасбековтің «Асылдарым», Мұхтар Құл-Мұхаммедтің «Менің ағаларым» секілді сериялы мақалаларын ерекше ілтипатпен оқығандарын жеткізді. Сонымен қатар, журналистика кафедрасының студенттері оқу барысында газеттегі жарияланымдарды жан-жақты талқылайтынын білдік. Аталған кафедраның 4-курс студенті Серікхан Жүзеев: «Елбасы қазақ хандары туралы кино түсіруді тапсырды. Осы киноға қай хан лайық деп санайсыз?» – деп сұрақ қойды. Оған: – Егер маған салса, алдымен Керей мен Жəнібек хандар туралы түсірілгенін қалар едім. Неге? Керей мен Жəнібек Шайбани əулетінен бөлініп, өз алдына жеке мемлекет құрды. Міне, сол кезде бөлінуге не себеп болды, мемлекет құруда қандай қиыншылықтар кезікті, жас орданың қалыптасу жолы қалай өтті деген мəселелер тартысты сюжетпен өрілетін болса, онда əдемі бір фильм шығар еді. Маған осы тақырып қызық,– деп жауап берілді. Кездесуде қоғамдағы барлық тақырып сөз болды. Ашық əңгіме айтылды. Еркін пікір алмасу болды. Кездесу соңында университеттің Ғылыми кеңесінің шешімі бойынша С.Абдрахмановқа Қорқыт ата атындағы алтын медаль табыс етілді. Бас басылым басшысы Темірбек Жүргенов атындағы «Шығармашылық үйінде» болып, облыстық баспасөздің, осындағы баспаханалардың қазіргі жағдайымен де танысты. Бұдан бөлек, аймақтағы бірнеше нысанды аралады. Іссапармен облыстан тыс жерде жүрген аймақ басшысы Қырымбек Көшербаевтың «Егеменнің» 95 жылдық тойына орай ізгі тілектерін жеткізген облыс əкімінің орынбасары Ақмарал Əлназарова газеттің келер жылғы жазылымына бас-көз болу, тиісті түсіндіру жұмысын жүргізу назарда тұратынын айтты. Қызылорда облысы.


Еліміздегі байырғы ғалымдар қатарында саналатын “Оңтүстiк Қазақстан” газетiнiң əрбiр мерейтойы сөз болғанда оған еңбегi сiңген, беттерiнде жарқыраған iз қалдырған қарымды қаламгерлерi алдымен ойға оралатыны заңдылық. Биыл тоқсан жылдық жылнамасын толтырып отырған байырғы басылым тарихындағы сондай саңлақ есiмдер санатында Жұмамұрат Тұяқбаев та бөлежара аталады. Оның осы газеттегі ұзақ жылғы жемiстi қызметiн негiзгi екi қырынан қарастырып бағамдау лəзiм.

Не жазса да жїрегімен жазатын... салды. Ақсақалдарымыз да, ғалымдарымыз да, атқарушы билiк өкiлдерi де, қарапайым адамдар да бұл тақырыпты талқылауға белсене қатысты. Өмiрден көрген-бiлгенi мол журналист ұлтымыздың ең жанды жерiн дөп басты. Ендi осы мəселе қазiр құрдымға кеттi ме? Əрине, жоқ. Қазақтың ынтымағына iрiткi салар жаман əдет əлi етектен тартқылап келедi. Денедегi қандай да дерттi қалайда жою керектiгi айқын екендiгi сияқты, мемлекеттiк тiл мəселесiн дүркiн-дүркiн көтерген мақалаларын да оқырман əлi ұмыта қоймаған шығар. Оның бүкiл халықтық деңгейдегi проблемаларды жарыққа шығарудағы шеберлiгiне, заманның көкейкестi тақырыптарын тез аңғарғыш iзденiмпаздығына жарқын мысалдарды осылай молынан келтiруге болады. Бұған Жұмекеңнiң “Иiрiм” романын, бiрнеше повестерiн, хикаяларын, əңгiмелерiн топтастырған “Шырай”, “Парызын өтеген перзент” кiтаптарын, шоң Шыңғыстың романындағы “Шыңғыс ханның ақша бұлты” тарауын орысшадан қазақшаға аудармасын тағы қосыңыз. Əдеби дүниелерi кезiнде бiрқатар сыншылар мен көрнектi жазушылардың тарапынан жақсы бағаланғаны газет-журналдарда жарияланды. Бұл Жұмекеңнiң көркемсөз өнерiмен – жазушылықпен айналысуға да өзi тапшы уақытын үйлестiре алатын талапшылдығы, еңбекқорлығы екендiгi даусыз. Ал ендi қызметiн безбендеудiң екiншi кезеңiне келсек. Бұқаралық ақпарат құралдарының жетекшiсi ретiнде де, өз мамандығының майталманы, шəкiрттерiне үйретер тəжiрибесi мол, өнегесi жетерлiк ұстаз санатында да Жұмекеңнiң желбегейiнен шыққан, яғни тəлiм-тəрбиесiн алып, бүгiнде танымал журналистер қатарында жүргендер барш ыл ық. Жал п ы , г а з е т журналдардағы тамаша ұстаздар жөнiнде республика көлемiнде “Бiз Шерағаңның шекпенiнен шықтық”, облыс дəргейiнде

 Білім. Бағдарлама. Білік Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқына арнаған «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауында 2050 жылға дейін Қазақстанды əлемдегі ең дамыған 30 елдің қатарына енгізу туралы стратегиялық мақсат қойды. Алдағы белестерді бағындырып, бірінші кезекте республиканың индустриялық бағытын жаңартып, қолға алынған жобаларға тың серпін беру үшін бізге бірнеше бағытта инновациялық жаңашылдықты енгізу қажеттігі алға тартылды. Бұл ретте біз бүгін отандық жоғары білім беру жүйесі толығымен реформалауды қажет ететінін айтуға тиіспіз. Қазақстан экономикасы 20 жылдан аса уақыт нарық талаптарына сай қызмет етуіне қарамастан, жоғары білім беру жүйесі орталықтандырылған жəне жоспарлыəкімшілік əдіспен басқарылуда. Ал əлемнің дамыған елдері университеттерінде ғылыми-зерттеулердің тиімділігі мен білім беру үдерісінің сапасын қамтамасыз ететін автономды басқару моделі қалыптасқан. Сол себепті отандық жоғары білім беру жүйесін жаңа сатыға көтеру үшін біз де мұндай ауқымды əлемдік үрдістерден қалыс қала алмаймыз. Қазақстан өз кезегінде əлемдік ғылым-білім қауымдастығының бір мүшесі бола отырып, уақытты оздырмай тың тəжірибелерді үйренуге, сондай-ақ, ел экономикасын жаңа бағытта дамытуға барынша мүдделі. Университеттердің ғылым, білім сала сындағы жеткен жетістіктерінің нақты мысалын алыстан іздеудің қажеті жоқ, олардың халықаралық рейтингісіне көз тастасақ, осының өзі көп жайт ты аңғартады. Қазіргі уақытта əлем бой ынша ең үздік жоғары оқу орында рының көшбасшысы болып АҚШ универ ситеттері топ бастауда. Бұл орайда ескерер жайт, АҚШ-тың оқу орындары жоғары сатыдағы жай ғана

“Бiз Əбекеңнiң — Əмiрсейiт Əлиевтiң шекпенiнен шықтық” деген баяғыдан қалыпқа түскен құрметтеу бар. Негiзi бұл “Бiз орыстың алтын дəуiр əдебиетiн жасаушылар В.Гогольдiң шекпенiнен шықтық” деген Б.Белинскийдiң еншiсiндегi тiркес. Басты гəп оны кiмнiң айтқанында емес, бүгiнде жиi қолданылатын қағидаға айналған осынау мақтаныш сөз адам бойындағы үйрену құмарлығын оята алған, оның шегiнуiне жол қалдырмай, тек iлгерi қарай жүруi керектiгiне нық сенiмдiлiгiн қалыптастырған, демек, ұстамды, орнықты маман баулыған ұлағатты ұстаз тұрғысында болып отыр. Жоғарыда Жұмекеңнiң шəкiртi көп болғанын тiлге тиек еттiк. Кезiнде Жұмамұрат Тұяқбайұлының парасатты ұстаз, пайымды басшы, абзал азамат ретiндегi шапағатын өз басым талай көрдiм. Ең бiрiншi мəрте ағамен 1973 жылы жазда ҚазМУ-дiң екiншi курсын бiтiрiп, “Оңтүстiк Қазақстанға” өндiрiстiк тəжiрибеден өтуге келгенiмде ұшырастым. Республикаға кеңiнен мəлiм басылымға университеттен практикаға Əбдiмүтəл Əлiбеков, Мылтықбай Ерiмбетов, Төрегелдi Байтасов жəне осы жолдардың авторы бiрге келгенбiз. Төртеуімiздi əр салаға бөлгенде мен өнеркəсiп жəне транспорт бөлiмiн басқаратын Жұмамұрат Тұяқ баевтың жетекшiлiгiне жiберiлдiм. Орнында қашанда қабағы қатулы отыратын Жұмекең маған əуелден-ақ қаталдау болып əсер қалдырды. Қарамағында Нұрмахан Шəметов деген тiлшi отырады. Таңертең кабинетке кiргеннен байқайтыным, екеуi қысқа-қысқа сөйлеседi де, тұқшиып алып жазады да жатады. Мен мұны бөлiм жұмысының күрделiлiгiнен, ауырлылығынан деп бажайладым. Алғашқыда маған хаттарды қорытуға бердi. Кейiн бiрте-бiрте қиын тапсырмаларға жiбере бастады. Соңынан əңгiмелесе, үйренiсе келе Жұмекеңнiң бiрдеңенi түсiндiргенде жантəнiмен берiлiп, кiм-кiмдi де өзiне бауырындай iш тартып,

үйiрiп əкететiн жылы шырайлы шуағымен қарапайым жан екенiн түсiндiм. Құр қаталдығымен емес, кеңпейiл лебiзiмен, үлкендiк жолымен, ерiнбейтiн үйретушiлiгiмен өзiн сыйлата алатын абзал ағаның қасиетiн түйсiнгендей болдым. Содан арада бақандай он жыл өткенде Жұмекеңмен екiншi рет жолықтым. Мен бұл кезде университеттен кейiн Петропавлда облыстық газетте қызмет етiп жүргенмiн. Анамның аяқ астынан төсек тартып қалуына байланыс ты елге бiрер күнге келгенмiн. Ауырып жатқан шешемнiң туған жерге бiржола қайтуымды қайта-қайта айтуымен жұмыстың ыңғайы болар ма деген дүдəмал дəмемен “Оңтүстiк Қазақстанға” бас сұқтым. Бұл өңiрде журналист дегенiң жетiп артылады. Ал облыстық жалғыз газетке орналасу аспандағы айға қол созумен бiрдей екенiн де жақсы бiлемiн. Нартəуекел, тонымды шешiп алып қалмас деген оймен редактордың бiрiншi орынбасары, баяғы өзiмнiң өндiрiстiк тəжiрибеме жетекшi лiк еткен Жұмекең екенiн бiлдiм де, тiке ағаға кiрдiм. Бiрден таны ды, жылы қабылдады. Мəселемдi айтып едiм: “Мен де солтүстiкте, Целиноград облыстық газетiнде он бес жыл қызмет еткенмiн. Жағдайыңды түсiнемiн. Жүр, редакторға барайық”, деп газеттiң сол уақыттағы басшысы Əмiрсейiт Əлиевке жетелей жөнелдi. Барған нан: “Солтүстiкте iстейдi екен бұл азамат. Дайын маман. Өзi коммунист. Сол жақтағы пəтерiн де ауыстырып аламын дейдi. Бiзге салмақ түсiрмейдi”, деп менiң мақтауымды əбден асырды. Сонымен не керек, мен қызметке қабылданатын болып келiсiлдi. Бiр айдан кейiн келуге мұрсат та алдым. Мiне, мен сөйтiп, газетке Жұмекеңнiң маған сенiм артуымен, септiгi тиюiмен орналасып едiм. Содан кейiн бiраз жыл əрiптес болдық. Мен облыстық телерадиокомитетке ауыс тым. Жұмекең бiрер жылдан соң облпартком бюросының шешiмiмен 1990

жылы “Шымкент келбетi” – “Панорама Шымкента” газеттерiнiң редакторлығына тағайындалды. Осы лауазымды қызметті атқарып жүргенде қалалық қос басылымның мазмұны, сапасы жағынан беделiн күрт арттырып, облыстағы ең оқылымды, қызу пiкiрсайыстар алаңына айналған баспасөз деңгейiне көтергенi, өзi басқаратын газеттердi басатын жеке баспахана ашқаны өз алдына, бiр жыр етiп айтуға тұрарлық. Елiмiз тəуелсiздiктiң өтпелi кезеңiндегi қиыншылықтарды бастан өткерiп жатты. Қай салада да қаржы тапшылығы қинайды. Соған қарамастан, Жұмекең ретiн тауып, iсiн өндiрдi. Облыстық баспаханадан кейiн екiншiсi қалада жұмыс iстей бастады. Өмiрдiң өзектi тақырыптарын қызықты, мəндi етiп жазу арқылы екi газеттiң таралымы жақсы өстi. Ажалға қарсы амал бар ма, қалалық газеттердiң жарық көруiне он жыл толған мерекесi атап өтiлгеннен кейiн көп өтпей қатал тағдыр демiн үздi. Журналист-жазушы, баспасөздiң майталман маманы, ақпарат құралдарының бiлгiр басшысы Жұмамұрат Тұяқбаевтың соңында мол мұра қалды. Оларды бүгiнгi iзбасар ұрпаққа жеткiзуде зайыбы Мəдет Сайғананың еңбегi ересен. ҚазМУ-дi 1961 жылы бiрге бiтiрiп, екеуi қол ұстасып Ақмолаға бiрге кетiп, сол жақта тура он бес жыл қызмет етiп оралған екеуiнiң 2002 жылы жұбын жазған қайғының, отбасындағы басқа да мұңдардың жүйкеге түсiрген салмағынан Мəдет апай екi көзiнен бiрдей айырылды. Жiгерлi екен апамыз. “Табанды лық кез келген кедергiнi, қиындықты жеңедi” деген рас. Жарық дүниенi көрмесе де, Мəдет апай Жұмекеңнiң рухани дүниесiн қызғыштай сақтап, қалайда кiтап етiп шығарсам деп жарғақ құлағы жастыққа тимей жүрдi. Қайбiр жылы облысты Нұрғали Əшiмов басқарып тұрғанда аймақтағы марқұм журналистердiң жұбайларын баспасөз күнi қарсаңында кездесуге шақырады. Оларға облыс басшысы дастарқан жайып, əңгiме барысында қандай өтiнiштерi барына тоқталды. Сонда Мəдет апай үй де, күй де сұрамай “менiң ерiмнiң артында қалған мол əдеби дүниесiн кiтап етiп шығаруға жəрдем бер, айналайын” деп тiлегiн бiлдiредi. Рухани байлық десе бiр иығын берiп тұратын əкiм сол заматта тапсырма берiп, мемлекеттiк бюджеттен арнайы қаржы бөлгiзiп, Жұмекеңнiң “Өмiр мұраты” деген қалың кiтабын Алматыда бастырып бердi. Жұмекеңнiң “Оңтүстiк Қазақстан” газетiнiң өмiршеңдiгiне өзi қызмет iстеген жылдары бiлiм мен бiлiгiн, қайсар рухын қосқан, жалпы, қазақ журналистикасын дамытуға өзiндiк қолтаңба қалдырған бейнеттi өнегесi бүгiнде асыл мұраға айналғаны, келешекте де жарасымды жалғасын таба беретiнi кəмiл.

Ақылбек КҮРІШБАЕВ,

С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің ректоры, профессор.

уақытында енгізуге, жаңа ғылыми бағыттардың тууына, сонымен қатар, оқытушылардың кəсіби жəне ғылыми мамандандырылуын еңбек нарығындағы талаптарға сəйкес жүргізуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, АҚШ университеттері басқару жүйесі мен қаржыландыру саясатын да автономды түрде жүргізеді. Бұл жүйеде университеттердің беделі төмендемейді, керісінше, қаржы саласындағы шығындарды бақылау күшейтіледі. Біріншіден, университеттерде тиімді

(Соңы. Басы 1-бетте).

Сайланған əкімдерге қатысты мынадай деректі де алға тартуды жөн көрдік. Сайлау нəтижесімен мəслихаттар депутаттарының сенімін иеленген əкімдердің ең үлкені – 61 жастағы Ғарібжан Əбішев. Бұрын Махамбет ауданының Ақжайық, Алмалы округтеріне басшылық жасап, соңғы жылдары Атырау қаласына қарасты Кеңөзек село лық окру гінің тізгінін қолға алған еді. Де пу таттар Ғ.Əбішевке тағы бір рет сенім білдіріп, Кеңөзек селолық округін басқаруға қайта кірісті. Ал ең жас əкімнің жасы қаншада? Осы сауалға жауап ізде генде, Мақат ауданындағы Мақат кентін басқаруға таңдалған Жанболат Жүнісов пен Махамбет селолық округінің əкімі Жақсылық Мүсеповтің жасын алға тарта аламыз. Осы екі азамат əкім болып сайланған тұста орда бұзатын 30 жасқа толған екен. Сол кезде Атыраудағы бұқаралық ақпарат құралдары Жанболат Жүнісовтің кент округіне əкім болып тағайындалғанына баса назар аударған болатын. Өйткені, ол бұрын əкімдік қызметте шың дал маса да мұнайлы өңірдегі Мақаттай үлкен кентті басқаруға талпыныс жасаған еді. Алайда, Жүнісовтің Мақат кентін басқаруы ұзаққа созыла қойған жоқ. Бас-аяғы бес айға жуық əкім болған жас жігіт жаңа жылдан соң қызметінен кетті. Оның не себепті кент əкімі лауазымынан босатылғаны жөнінде ресми ақпарат болмаса да əртүрлі əңгімелер өрбіді. «Бақсақ, бақа екен» дегендей, Мемлекеттік қыз мет істері жөніндегі агенттіктің Атырау облысы бойынша департамент басшысы – облыстық тəртіптік ке ңес төрағасы Мұхит Избанов оның қызметтен кетуі себебін сыбайлас жемқорлық əрекеті болуымен байланыстырады. Бірақ нақтылап айтпады. Оның үстіне Ж.Жүнісовтің сыбайлас жемқорлыққа қатысты нендей заңсыздық жасағаны алдымен облыстық тəртіптік кеңесте де талқыланбады. Бір жылға жетпейтін мерзімде жұмсақ креслосымен қоштасқан округ əкімі жалғыз бұл емес. Бір қызығы, Мақат ауданынан тағы бір округтің əкімі лауазымынан айырылып қалды. Ол – Доссор кентінің əкімі Е.Төлешқалиев. Алдыңғысына қарағанда, Доссор кентінің бұрынғы əкімінің заңсыздығын Мақат ауданының прокуратурасы анықтаған. Аудандық прокуратура жеке тұлғаларға жер бөлу кезінде заңсыз артықшылық көрсетілуіне байланысты өрескел заң бұзушылықтар анықтаған. Атап айтқанда, аудандық сəулет жəне қала құрылысы бөлімінің басшысымен 25 тұлғаға тұрғын үй құрылысын салуды сұрап жазған

Жеңiс БАҺАДҮР.

Басты генератор білім беру мекемесі емес, олар Құрама Штаттардың басты «ми орталығы», жаңашылдықтың, кешенді инновацияның қозғаушы күші болып табылады. Олар мемлекеттің интеллектуалды дамуына жауап береді. Сараптай қарасақ, АҚШтың экономикалық жəне технологиялық бағытта ұлы державаға айналу тарихы оқу орындарының инновациялық жаңалықтарынан басталады. АҚШ университеттерінің мұндай жетістігі кездейсоқтық емес, мақсатқа бағытталған мемлекеттік саясаттың нəтижесі болып табылады. Мұнда университеттердің басым бөлігі коммерциялық ұйым емес, сондықтан олар салық төлеуден босатылған. Түскен пайда ішкі қажеттіліктерді өтеуге, мəселен, білім беру қызметі сапасын көтеруге, ғылыми-зерттеу мен инфрақұрылымды жетілдіруге бағытталады. Сонымен қатар, университеттерге инвестиция тартушы бизнес үшін мемлекеттің қолдауымен арнайы салықтық жеңілдіктер қарастырылған, бұл – ЖОО үшін қосымша қаржыландыру тетігі. Тағы бір ерекшелік, Америка Құрама Штаттарының жоғары оқу орындарына академиялық еркіндік берілген, яғни олар бірегей, өзіндік оқу-бағдарламаларын қалыптастыруға, енгізуге, жаңа білім беру əдістерін қолдануға толық құқылы. Бұл ерекшелік оларға білім беру қызметтері сұраныстарына сай өзгерістерді

Кадр мен ќадір

қаржы менеджменті енгізілген, нақтырақ айтсақ, бюджетті басқару стратегиялық даму жоспарына сай қатаң жүргізіледі. Екіншіден, ішкі жəне сыртқы қаржылық тексеріс тəжірибесі қатал талап деңгейінде бір жолға қойылған. Əлемдегі дамыған елдердің табысты тəжірибесін сараптай келе, біз Қазақстандағы жоғары білім беру жүйесін осыған ұқсас қағидалармен жаңартуымыз керек. Өйткені, бұл – уақыт талабымен, озық адами капиталды дамыту

өтініштері болмағанына қарамастан, жер таңдау актісін дайындаған. Одан əрі жер қатынастары жөніндегі комиссиямен оң қорытындылар беріліп, Доссор кенті əкімімен 25 жер учаскесі берілген. Барлық анықталған заң бұзушылықтар бойынша аудандық прокуратура прокурорлық ықпал ету актілерін енгізіпті. Нəтижесінде, Мақат ауданы əкімінің өкімімен сыбайлас жем қорлықпен ұштасқан заң бұзушылықтарға жол бергені үшін Доссор кентінің əкімі Е.Төлешқалиев қызметінен босатылды. Бұған қоса Атырау қалалық əкімдігі мен Құрманғазы ауданынан бір-бір округтің əкімдері қызметтерімен қош айтысты. Бұлардың да əрекетінен сыбайлас жемқорлықтың лебі еседі. Нақты айтқанда, бұлар да мемлекеттік сатып алу мəселесіне келгенде бюджет қаржысын мақсатты жұмсамаған. Демек, сыбайлас жемқорлық фактісіне жол берген. Сонда дейміз-ау, округ əкімдері сыбайлас жемқорлыққа қатысты заңдылықты жетік білмей ме? Əлде бюджет қаржысын қызғыштай қорғайтын қырағы көздерді алдап кетеміз деді ме? Қалай дегенде де, мəслихат депутаттары аталған округ əкімдерін сайлауда қателік жасағаны айдан анық. Мемлекет басшысы сыбайлас жемқорлық əрекеттің жолын кесу қажеттігін ұдайы айтып келеді. Əсіресе, мемлекеттік қызметкерлер тарапынан бюджет қаржысын талан-таражға салуға үзілдікесілді тосқауыл қоюды талап етті. Бұл тек аудандық, қалалық жəне облыстық деңгейдегі басшылар ғана емес, сонымен бірге, əрине, округ əкімдеріне қатысты талап екені даусыз. Мəслихаттар депутаттары округ əкімдерін сайлауда үміткерлердің заңдылықтарды жетік білуіне назар аудармаған секілді. Соның айқын дəлеліндей міне, төрт округтің əкімінің осал тұсы белгілі болып қалды. «Кадр бəрін шешеді» дейтін тəмсіл əлі де маңызын жойған жоқ. Əр ауылдың тұрғындары алдымен округ əкімдерінің іскерлігінен үміт күтеді. Өйткені, ауылдарға аудандық, облыстық деңгейдегі шенеуніктер жиі бара бермейді. Сол себептен, округ əкімдерін өздері басқаратын округ тұрғындарының мұң-мұқтажын аудандық, облыстық деңгейдегі басшылар назарына жеткізуші дəнекер санайды. Ауылдық жерлерде кадрдың қадірі де округ əкімдері мен мамандарының жұмысымен артатыны жəне даусыз. Бір жылға жетпейтін мерзімде төрт округ əкімінің жұмысынан босатылуы кадр таңдауға атүсті қарауға болмайтынын аңғартатындай. Атырау облысы.

Карикатураны салған Айдарбек ҒАЗИЗҰЛЫ.

 Мирас

Алғашқысы – қасиеттi Отырар жерiнде 1938 жылы 10 қыркүйекте туып, осындағы мектептiң қабырғасында жүрген балаң шағынан армандаған журналист мамандығын Қазақ мемлекеттiк университетiнде алып шыққаннан басталатын шығармашылық кəсiбiндегi қарымды қаламгерлiк қабiлетiмен, берекелi бейнет керлiгiмен бедерленген соқпақ. Екiншiсi – “Оңтүстiк Қазақстанның” басшыларының бiрi, одан кейiн “Шым кент келбетi” – “Панорама Шымкента” га зет терiнiң редак торы бола жүрiп, облыс баспасөзiнiң беделiн көтерудегi ұйым дастырушы лық таланты мен шəкiрт тəрбиелеудегi жақсы ұстаздығын айқындаған күрежол. Өнегелi өмiрбаянын өрнектейтiн де осы қос қанат дарындылық. Алдымен бiрiншi өлшемге қысқаша тоқталайық. Бұл бағыттағы əңгiменi келте қайыруымызға себеп – бəрi де “Оңтүстiк Қазақстанның”, өзi он бес жылдай басқарған қалалық қос газеттiң, республикалық басылымдардың сарғайған беттерiнде сайрап тұр. Оларды оқыған көзiқарақты, көңiлi ояу жұртшылық бiрден бағамдар бiр шындық — Жұмекеңе кез келген тақырыптың оңтайына келе беретiн əмбебаптығы едi. Жəне де көтерген мəселесiн жiлiк майын шағып жазатын шеберлiгi салғаннан-ақ айқын бiлiнiп тұратын еді. Базбiр журналистер секiлдi белгiлi бiр тақырыпқа басыбайлы байланып қалмағанын анық байқататын едi. Қаптаған жиналыстардан есептер, яғни ағымдағы мəселелердiң өзiнен ой тудырып жазуға да Жұмамұрат Тұяқбаевтың үлгiсi алабөтен-дi. Ал халықтың көкейiн қозғаған мақалаларының маңыздылығы, өзектiлiгi қоғамда қызу пiкiр туғызып жататын-ды. Əлi есiмде, өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдары, яғни елiмiз ендi егемендiк алған кезде рушылдықтың алапат зардабы, тəуелсiздiктiң баяндылығы үшiн барлық қазақ бiр қазақ болып бiрiгуi туралы мəселенi газет бетi арқылы ортаға

7

www.egemen.kz

30 қыркүйек 2014 жыл

қажеттілігінен пайда болған сұраныс. Тек осындай шешім қабылдау арқылы ғана біз отандық жоғары білім берудің сапасы мен тиімділігін жоғары деңгейге көтере аламыз. Егер мемлекеттік жоғары білім беру саласында қазіргі жүйе сақталатын болса, қаржыны қанша жерден ұлғайтсақ та, бір шеңбер ішінде, тұйықталған кеңістікте қала береміз. Егер біз алға қарай қадам басқымыз келсе, Қазақстандағы жоғары білім беру жүйесін əлемдік стандартқа сəйкес бейім деуіміз қажет. Ол үшін əлемдік тəжірибедегі жоғары білім-ғылым жүйесіндегі реформаларды пайдаланып қана қоймай, жетекші ғылыми-зерттеу университеттерімен барлық бағытта əріптестік орнатып, білім беру мен ғылыми зерттеу жүргізуде тəжірибе алмасу маңызды. Ал ауыл шаруашылығы саласы туралы айтар болсақ, қазіргі таңда жаңа, озық технологияны толық меңгерген жəне оны өндіріске енгізе алатын талантты да қабілетті жас мамандар қажет. Бұл үшін жаңа ғылыми мектептер мен сұранысқа сай білім беруді қамтамасыз ететін бағдарламалар керек, себебі, біз қазір дамыған мемлекеттерден əлдеқайда артта қалып отырмыз. Біз үнемі фермерлерді ғылымға тарту қажеттігін айтамыз, оларға «біздің озық əдістерімізді меңгеру қажет» деп талап қоямыз, бірақ сөзден іске көшкен сəтті əлі де күтудеміз. Егер ғалымдар ауылшаруашылық саласын дамыту туралы жүйелі шешімдерін ұсына алса, фермерлер өздері-ақ ғылымға көңіл бөліп, қаржыландыру мəселесін де шешер еді. Айта кетерлігі, ағымдағы жылдың маусым айында С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті мен Дэвистегі Калифорния университетінің арасында оқу орнымызды «Назарбаев Университет» үлгісіндегі аграрлықзерттеу университетіне айналдыру туралы

əріптестік келісімге қол қойылды. Осы орайда баса айтып өтерім, Дэвистегі Калифорния университеті əлемдегі аграрлық саладағы жетекші оқу орны болып табылады, оның тəжірибесін озық университеттер үлгі тұтады, оның жетістіктері көптеген елдерде ауылшаруашылық саласы мамандарын дайындаудағы негізгі темірқазық болып отыр. Біз аграрлық жəне техникалық ғылымдарды меңгерген əлемнің озық профессорларын əріптестік тəжірибе алмасуға тарта отырып, білім беру жұмысын ұйымдастыруды жаңа жолға қойып, жаңа бағытта дамытуға қол жеткіземіз. Дэвистегі Калифорния университетінің білім беру жүйесін толық енгізе алсақ, біз үшін тиімді, жаңаша даму жолы болары сөзсіз. Себебі, бұл университеттің ғалымдары жас мамандар үшін қажетті білім беру мен тағылымдамадан өткізудің барлық тетігін айқындаған. Дəл осы тəжірибе негізінде Қазақстанда аграрлық жоғары оқу орындарындағы білім беру жүйесін реттесек, білім, ғылым, инновациялық кеңістіктегі артта қалушылықты жоюға қол жеткізер едік. Бүгінде Қазақстанның алдында ауқымды инновациялық даму стратегиясын іске асыру мақсаты тұр, ал бұған қол жеткізу үшін, бірінші кезекте, жоғары оқу орындарына реформа жасауымыз қажет. Бұл бағытта біздің университеттеріміз əлемдік білім-ғылымға, тəжірибелерге есігін айқара ашып, халықаралық ғылымбілім қауымдастығына толыққанды мүше болуы керек. Ол үшін біз əлемдік қолданыстағы жаңа ережелерді қабылдағанымыз абзал, яғни университеттің дербестігі қағидасынан бастап, ғылыми этиканы мүлтіксіз сақтау қағидаттарына дейін. Болон процесіне мүше болу арқылы Қазақстан бүгінгі таңда бұл бағыттағы ауқымды жұмыстарды бастап та кетті жəне алдағы бағындырар белестеріміз де көп.


8

www.egemen.kz

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 26 қыркүйек №1030 Астана, Үкімет үйі

Ішкі нарыќта сўйытылєан мўнай газын кґтерме саудада сатудыѕ шекті баєасын бекіту туралы «Газ жəне газбен жабдықтау туралы» 2012 жылғы 9 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы 5-бабының 6) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қазақстан Республикасының ішкі нарығында сұйытылған мұнай газын көтерме саудада өткізудің 2014 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі кезеңге арналған шекті бағасы қосылған құн салығын есепке алмағанда, тоннасына 31 536,29 теңге (отыз бір мың бес жүз отыз алты теңге жиырма тоғыз тиын) мөлшерінде бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МƏСІМОВ.

Биылєы ел несібесі – 17 миллион тонна Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде Ауыл шаруашылығы министрлігінің Агроөнеркəсіп кешеніндегі мемлекеттік инспекциясы комитетінің төрағасы Сақташ Хасенов баспасөз мəслихатын өткізді. Онда егін орағының барысы мен астық түсімі туралы айтылды. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Бұйыртса, биыл ел қамбасына 17 млн. тонна алтын дəн құйылады. Десек те, диқандар ауа райына байланысты астыққа алаңдаулы екен. «Ақтөбе, Жамбыл, Батыс Қазақстан жəне Оңтүстік Қазақстан облыстарында егін орағы аяқталды. Шығыс Қазақстан, Қарағанды облыстары науқанды аяқтауға жақын. Негізгі астықты облыстар саналатын Қостанай, Солтүстік Қазақстан жəне Ақмола облыстарында егін орағы əлі жалғасуда», деген С.Хасенов соңғы күндердегі ауа райына байланысты аталған өңірлерде егін орағы уақытша кідіріп тұрғанын жеткізді. Сөйтіп, комбайн паркінің санына, жанар-жағармаймен қамтылу мəселесіне, элеваторлар мен астық кептіретін шаруашылықтардың жағдайына қарай егін орағын əрі кеткенде екі аптаның ішінде аяқтауға мүмкіндік бар екенін де айтты. Мемлекеттің биыл астыққа деген сұранысы 6 млн. тоннаға жуық көрінеді. Комитет төрағасының айтуынша, осы астық көлемі мемлекеттің өзін қамтамасыз етуге жетеді. Оған қоса, шамамен 7 млн. тоннадай астықты экспорттауға əлеуеті бар екендігіне назар аудартты. Оның сөзіне зер салсақ, астықтың шығымдылығы былтырғы жылмен салыстырғанда 1,2 центнерге төмен, əйткенмен сапасы жақсы. «Элеваторға тапсырылған 1,7 млн. тонна астықтың 1,5 млн.-ы үшінші класқа сəйкес келетін өнім. Бұл өте жақсы көрсеткіш. Əрине, ауа райы аздаған қауіп туғызып отыр. Соған қарамастан, бұдан да ауыр жылдардың болғанын еске алсақ, бұл тосын жағдай емес. Сондықтан астықты бастырып, қажет жағдайда кептіре беру қажет», деді С.Хасенов. Брифинг барысында төраға Қазақстанда сақталатын көкөніс көлемі шамамен 1 млн. 100 мың тоннаны құрайтындығын айтып қалды. «Бұл бір жолғы сақтау үшін жеткілікті дер едім. Алайда, біз жыл өткен сайын сұраныстың өсуіне орай бұл өнім түрлері артып келе жатқанын, суармалы картоп жəне басқа да көкөніс түрлерін өсіру көлемі ұлғаюда екенін ұмытпауымыз қажет. Бұдан басқа, жыл сайын елде жеңілдікпен берілетін несиенің арқасында көкөніс өнімдерін сақтауға арналған қосымша орындар салынуда. «ҚазАгро» бағдарламасы бойынша жеңілдікті несиелендіруді қолдану арқылы көкөніс өнімдерін сақтауға арналған қосымша орындар бой көтерді. Нақтылысы, биыл тағы да 25 мың тоннаға арналған қойма іске қосылды. Демек, бұл жұмыс əлі де өз жалғасын таба береді», – деп түйіндеді сөзін комитет төрағасы.

30 қыркүйек 2014 жыл

Комиссия ќызметіне жоєары баєа

● Тағзым

Халыќќа жїрегімен ќызмет еткен

Қазақстан Президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссия мүшелерінің Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің студенттерімен, магистранттарымен жəне докторанттарымен «Адам құқықтары – қоғам мен мемлекеттің үйлесімді дамуының негізі» тақырыбын талқылауға арналған кездесуі болып өтті.

Қатысушылар алдында Елбасы жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы Қуаныш Сұлтанов пен Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ректоры Ерлан Сыдықов құттықтау сөз сөйледі. Дөңгелек үстел пішінінде өткен кездесу барысында Қа зақстан Республикасының Конс титуциясында жəне қолданыстағы заңнамасында кепілдік берілген адамның құқықтары мен бостан дықтарын іске асыру, адам құқықтарын қорғаудың ұлт тық тетіктерін халықаралық стандарттарға сəйкес жетілдіру мəселе лерінің кең ауқымы бойынша қызықты пікір алмасу болып өтті. Дөңгелек үстелге қатысушы лардың баяндамалары мен

сөйлеген сөздерінде халықаралық құқықты ұлттық заңнамаға енгізу, Қазақстанда адам құқық тарын соттық жəне соттан тыс қорғауды халықаралық стандарттарға сəйкес жетілдіру проблемалары қозғалды. Сөз сөйлеушілер Елбасы жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның қызметіне жəне оның құқық қорғау жобаларына жоғары бағаларын берді. Дөңгелек үстелге қатысушылар «Қазақстан-2050» Стратегиясының, сондай-ақ, БҰҰ-ның əмбебап халықаралық келісімшарттарының Қазақстандағы құқық қорғау тетіктерін жетілдірудегі жəне адам құқықтарын қорғаудың ұлттық жүйесін нығайтудағы маңызды рөлін атап өтті. «Егемен-ақпарат».

Каспий мен Арал арасы Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының орынбасары – Шекара қызметінің директоры генерал-лейтенант Нұрлан Жоламанов теңіз жағалауында, Ақтау маңында, Каспий жəне Арал теңіздерінің аралығында орналасқан шекара отрядтарының мемлекеттік шекараны күзетудегі əскери-жауынгерлік тыныс-тіршілігін тексеріп қайтты, деп хабарлады ҰҚК ШҚ-ның баспасөз қызметі. Сонымен қатар, шекара бойымен барлау-бақылау жұмыстары да іске асырылып, Түрікменстан мен Өзбекстан арасындағы шекаралық белгілердің саны мен сапасы тексерілді. Техникалық бақылау бекеттері, олардың техникалық жағынан жабдықталуы, жеке құрамның əскери дайындығы жəне тұрмыстық қызметтерінің ұйымдастырылуы көзден таса қалмады. Кейбір бөлімшелерге кездейсоқ, күтпеген тексерулер ұйымдастырылды, оның барысында анықталған кемшіліктерді тез арада түзетуге нұсқаулар берілді. «Бейнеу» жəне «Үстірт» шекара заставаларының əскери қалашықтарының құрылысы тексерілді. Шекара қызметінің директоры мемлекеттік шекараны күзету ісіне ерекше көңіл бөлінетіндігін айт ты. Оның ішінде, климаттық жағ дайы жайсыз болып келетін өңір дегі əскери қызметшілердің, сарбаздар мен офицерлердің тұрмыстық-əлеуметтік жағдайын жасау кезек күттірмейтін мəселелердің қатарында бола бермек. Генерал заставалардағы əскери қызметшілердің отбасы мүшелерімен де кездесіп, олардың əлеуметтік мəселелерімен танысты.

Республикамыздың баты сындағы шекараны нығайту бойынша Шекара қызметінің директоры бөлім командирлеріне нақтылай тапсырма берді. «Төлеп», «Фетисов» шекара заставаларындағы жағдайды ведомство басшысы жақсы жағынан атап өтті, ал «Құланды» заставасы үлгілі застава деген атақ алды. Міндеттерін адал орындап, Мемле кеттік шекараны қорғауда қол жеткізген табыстары жəне үлгілі қызметтері үшін үздік заставалардың басшылары мен əскери қызметшілері грамоталармен наградталып, оларға алғыс хаттар табысталды. Оның ішінде шұғыл қызметтегі 10 жауынгер ҚР ҰҚК Шекара қызметінің символикасы бейнеленген бағалы зат – қолсағаттармен наградталды, ал отбасын құрып үлгерген «Төлеп» заставасының атқыштар бөлімшесінің командирі, ефрейтор И.Қураевқа қысқа мерзімді демалыс берілді. Шекара қызметінің директоры са пар қорытындысын шығарып, тəуелсіз елдің мемлекеттік шекарасын қыста бұрқасын боранға қарамай, жазда бас айналдырар аптап ыстыққа қарамай күзетіп жүрген əскери қызметшілерге табыс тіледі.

їлкен дарын иесі Таласбек Əсемќўловќа Алматыныѕ зиялы жўртшылыєы соѕєы ќош-ќошын айтты

Мейірімсіз ажал, мезгілсіз жазмыш дейміз бе, қазақтың тағы бір талантты ұлына құрық салды. Күні кеше арамыздан айкөл ақын Есенқұлды əкетіп еді. Бүгін Таласбектен айырылып аңырап қалған жайымыз бар. Өзекті өртеген өлімнің өкініші тым-ақ зор. Ойламаған жерде, кездейсоқтан соққан кесапат ұлт руханиятының бір толағай бəйтерегін, ұстынды тұлғасын опыра жайпап құлатып түсірді. Таласбек Əсемқұлов төл мəдениетіміз бен əдебиетіміздегі болмысы бөлек, өзіндік даралығы сирек, орыны ерек жан еді деп өткен шақта айту да қандай қиын еді десеңізші. Ол – жазушы, ол – тарихшы, ол – күйші, ол – əдебиет сыншысы, өнер зерттеушісі, музыкатанушы еді ғой. Соңғы жылдарда кинодраматургия əлеміне дендей бойлап кірді. «Біржан сал» фильмі шыққаннан кейін-ақ бəріміз «Ұлттық киноны өрге бастыруға осы Таласбектей таланттар керек қой!» деп қуана қол соғып едікау. Тағы бір қыры жаңа заманға ескі арнадан тартқан ойшылдығы болатын. Жайшылықта жайдарман əңгімеге шақыратын ойыншылымыз, əдемі əдептен озбас əзілқойымыз да Таласбек досымыз-тын. Өзі қаншалықты қарапайым болса, өнер мен шығармашылықта соншалықты асқақ, бекзат-тын. «Платон менің досым, бірақ шындық қымбат!» деп сирек шырқырайтындардың сойы, өз шындығы үшін қайтпай күресе білетін қайсар да осы Таласбек екенін қауым мойындап үлгерген-ді. Таласбекті жиырмадан сəл асқан жұдырықтай қара бала кезінде алғаш мойындап, 1976 жылы жазған «Күй бабасы Байжігіт» атты толғауында ел-жұртқа танытқан қазіргі заңғар жазушымыз Мұхтар Мағауин болғанын да айту лəзім. Онда ол күй бабасының ұмытылған күйлерін қайта тірілткен Талас Əсемқұлов екенін тайға таңба басқандай айтты. Таласбек бір отырыста Мұхаңа Байжігіттің 37 күйін шертіп беріпті. Ізінше он бір күй грампластинкаға жаздырылған. Байжігіт өнернамасы сөйтіп халыққа мағлұм бола бастаған. М.Мағауин сол мақаласында 22 жастағы студент Таласбекті: «Ешкімге ұқсамайтын, көне заман шеберлерінің перне басыс, ішек шертіс мəнерін, əдісі

мен машығын жете меңгерген, Байжігіт – Қуандық – Тəттімбет, Кенжебай – Бодау, Қызай – Жүнісбай сияқты өнерпаздар дəстүрін жалғастырушы» деп жоғары бағалапты. Біздің пайымдауымызша Мұхаңның кейін «Көкбалақ» атты тамаша хикаят тудыруына да Таласбектің ата-баба өнерімен сабақтаса жалғасқан өмір тарихы, айтқан əңгімелері, тартқан күйлері де аз ой салмаса керек. Ал Таласбек өзі жазушы ретінде бабына келген кезде қазақ күйшілерінің өмірінен «Талтүс» жəне «Тəттімбет» деген тамылжыған таңдай ғажап екі роман жазып, шертпе күйдің түйінін өзінше, өзгеше тарқатқанын қалай ұмытармыз. Ал енді бұдан өзге, сан қырлы талант Таласбектің өнер, күй, музыка хақындағы мақала, эссе, толғамдары не сан. Ұлт та рихының да сонау сақ, қаңлы, ғұн, қыпшақ дəуірлеріндегі небір тылсым тұңғиықтарына бойлады. Газет-журналдар Таласбекті автор лыққа тартуға ынталы болды. Себебі, оның дүниелері шыққан басылымдардың оқырманға да қадірі арта түскен-ді. Зияткерлік тоғышарлық жайындағы мақаласының «Оқығам жоқ» деген атауы əзіл-тəмсілге де айналып жүр. Қазақ қоғамының жалпы руханиятында Əсемқұлов қалам тартпаған, ой айтпаған тақырып кемде-кем. Бұл ретте ол Асқар Сүлейменов, Зейнолла Серікқалиев сынды асылдардың жалғасы сияқты жарқырай көрінеді. Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясы алдындағы қаралы қоштасу жиынында Таласбектің құдай дарытқан алуан-алуан қасиеттері көбірек айтылды. Қазақ мəдениеті мен əдебиеті ұшыраған ауыр қазаға жұрттың қабырғасы қайысулы. «Өлімге қиятын жан емес еді» деп тебіренді көрнекті жазушы Смағұл Елубай. «Жасағаны да қыруар, ал жасайтыны одан да көп еді» деп толғанды ақын Несіпбек Айтұлы. Абай ауданынан арнайы жеткен мəдениет бөлімінің бастығы Əсет Мырзақасым Шыңғыстау елінің, жалпы Шығыс өңірінің күйінішті арзуын жеткізді. Қазақстан Жазушылар одағы басқарма төрағасының орынбасары, ақын Маралтай Райымбекұлы: «Қаламы да, қара домбырасы да жорға еді» деп баса айтса, Ақтөбеден жеткен аға жолдас пікірлесі Мейірхан Ақдəулетов: «Сирек кездесетін интеллектуал, халқына жүрегімен қызмет еткен, жүрекпен өмір сүрген, бүкіл дүниенің ілім-ғылымын бойына жиған дарабоз. Ащы нəрсенің

өзін күлкіге орап айтушы еді», деп қимастықпен күйзелді. Жазушы Жүсіпбек Қорғасбектің «Елдің үлкен бір тұлғасы. Таласбексіз ұлттың əңгімесі түгел болмайды. Бұл қаза – қазақтың қайғысы», дегеніне де іштей қосылып тұрдық. Мəдениеттанушы Мұрат Əуезовтің Таласбек інісімен жан жақындығын, пікірлестігін айта келе, «Халқым деп соққан үлкен жүректі азамат еді. Ойлары дүниежүзілік философия деңгейіне көтерілген еді», деуінің өзі де қандай асылдай қапыда көз жазып қалғанымызды аңғартқандай. «Əр адам – тұтас бір əлем. Əр адам əрқилы қазына аралы. Өмірден озғанда əр адам өзінің қазыналы аралын о дүниеге ала кетеді. Қазаның жеңіл болмайтын бір себебі, сол болса керек. Ал, Алла тағаланың мейірі түскен талантты адамның қазына аралы өзгелерден өзгеше көркем, аса бай болмақ. Өлімнің жеңілі жоқ десек те, тəңірі береген талант иесі Таласбек Əсемқұловтың жарық дүние дейтін жалғанмен қоштасып, жер бесікке бөленуі – орны толмас аса ауыр қаза. Өмірінің көбін оқуға арнаған, аз жазса да саз жазған табиғи талант Таласбектің соңғы жылдардағы сом бітімді соны туындысы – «Тəттімбет серіден» күткен үміт көп еді, өкінішке қарай, арсыз ажал ол үмітті де өлтірді. «Тəттімбетті» Таласбек жазбағанда кім жазушы еді?» деуші едім мен. Толық аяқтамаған «Тəттімбет серінің» соңғы тарауларын күй өнерінен хабары мол тағы бір талант, Таласбектің қолтаңбасына ұқсата жазып шықса бұл да орайы келген оңды бір іс болар еді. Əлем əдебиетінде ондай тəжірибелер бар. Алысқа бармай-ақ Ақан Нұрмановтың «Құланның ажалы» романының жалғасын сəтті түйіндеген Рамазан Тоқтаровтың азаматтығын еске алайық», деп күйіне тұра нақты тілек айтады белгілі жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Сəбит Досанов. Осылай тағы бір асылымызды, ардақтымызды Кеңсайдың қойнына бердік. «Бақұл бол, бауырым!» деп бір шөкім топы рақ бұйырттық. Көп нəрсені өсиеттеп үлгерген Таласбек рухы Алатау биіктеріне өрлеп те бара жатқан шығар. Сол асыл рух артында қалған жан жары, белгілі мəдениеттанушы Зира Наурызбаева мен қос құлыншағын да аялай берер деп жұбаныш етеміз. Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан». АЛМАТЫ.

● Əріптестік əлеуеті

1993 жылдың сəуір айында Қазақстан Республикасы мен «Шеврон» компаниясы арасында жасалған келісім негізінде құрылған «Теңізшевройл» кəсіпорны қызметінің басты философиясы өндіріс қуатын арттырумен қатар, əлеуметтік жауапкершілік болып белгіленді. Міне, содан бері Теңіздей алыптың байлығын ел қажетіне жарату, Атырау облысының əлеуметтік инфрақұрылымын дамытуға өзіндік үлес қосу компанияның басты ұстанымына айналды. Кəсіпорын ең алдымен өзі орналасқан Жылыой ауданы мен Атырау облысының əлеуметтік бейнесіне өзгеріс əкелуді мақсат тұтты. Жасыратыны жоқ, еліміз тəуелсіздікке қол жеткізген алғашқы жылдардың оңай болмағаны белгілі. Сол тұста Атырау мен Жылыой аудандарына арналған əлеуметтік бағдарламаларды атқару үшін 50 миллион АҚШ доллар қаржысы бар Атырау бонус қорының тұсауы кесілді. 1993-1998 жылдар аралығында осы бағдарлама шеңберінде аталған өңір тұрғындары үшін аса маңызды əлеуметтік нысандар – Құлсарыда жедел жəрдем емханасы пайдалануға беріліп, аудандық аурухана қайта жарақтандырылды. Сонымен қатар, облыс орталығында диагностикалық орталық, нан зауыты тұрғызылды. Жылдар бойы ен байлықтың үстінде отырған өңірдің табиғи газды пайдаланбай келуі де шешімін күткен өткір проблема болатын. Осыны ескерген кəсіпорын Редуттен қалаға дейін қосымша 29 шақырым газ магистралін тартып, өңірді табиғи газбен қамтуға жол ашты. Сондай-ақ жаңа жылыту қондырғысы пайдалануға беріліп, облыс орталығын жылумен қамтудың қуаты əлдеқайда артты. Су тасқынынан зардап шеккендер үшін Құлсарыда заман

«Игіліктіѕ» игі ісі талабына сай жиырма тұрғын үй салынды, арнайы медициналық бағдарлама жүзеге асты. Осындай ауқымды шаралармен Атырау бонус қоры өз міндетін түбегейлі орындады. Енді Атырау бонус қорының заңды жалғасы болатындай толымды бағдарлама қажеттігі күн тəртібіне қойылды. Кəсіпорын басшылығы серіктестермен ақылдаса отырып, ерікті «Игілік» бағдарламасын дүниеге əкелді. «Игілік» бағдарламасының жобалары тұрғындардың қажетіне жарап, оларға пайда əкелуі керек. Бағдарлама қаржысына тұрғызылған кез келген нысан пайдалануға тапсырылғаннан кейін, басқа заңды тұлғаның балансына көшеді. Бағдарламаның жылдық жобаларын бекітерде жергілікті əкімдіктің өтінішіне сай, жұртшылық қажетіне сай келетін инфрақұрылымдарды бірінші кезекте таңдауға мəн беріледі. Əу баста Теңіздің игілігін ел көрсін деген ниетпен қолға алынған бұл бағдарлама шын мəнісінде Атырау облысындағы əлеуметтік өзгерістердің маңызды факторына айналды. Бағдарлама аясында кəсіпорын тарапынан бөлінген қаражатқа ауруханалар мен емханалар, мектептер, Атырау университетіне қосымша оқу корпусы сияқты инфрақұрылым нысандары салынды, көлік жолдары, су, газ, электрмен жабдықтау жүйелері қайта жарақтандырудан өтіп, көптің қуанышына айналды. Биыл ел игілігіне айналған «Игілік» бағдарламасының қабылданғанына он бес жыл. Өткенге көз жүгіртсек, небəрі 4 миллион АҚШ доллардан басталған «Игіліктің» жылдық қоры бүгінде 25 миллион АҚШ долларына жетті. Тұтастай алғанда, 1993-2013 жылдар аралығында

Атырау бонус қоры мен «Игілік» арқылы Атырау облысы мен Жылыой ауданының əлеуметтік инфрақұрылым бағдарламаларына 200 миллион АҚШ долларынан астам қаржы жұмсалды. Жақсылықтың жаршысына айналған «Игілік» өзінің он жылдығы алдында, осыдан бес жыл бұрын ерекше марапатқа ие болды. Бұл осынау жылдар ішіндегі «Теңізшевройлдың» өңірдің əлеуметтік инфрақұрылымын дамытуды көздеген игі бағдарламасына берілген оң баға болатын. Тəуелсіз Қазақстанның ертеңі мен нұрлы болашағы үшін білімді, техника тілін шебер меңгерген іскер ұрпақтың өсіп жетілуі шарт. Ал ел ертеңін ойлаудан туған мұндай шешім 2005 жылы Атырау облыстық əкімдігі мен «Теңізшевройл» ЖШС басшылығының қатысуымен шешілді. Сонымен мұнай

саласында жұмыс істейтін біліктілігі жоғары жұмысшы кадрларды даярлайтын заманауи орталықты Жылыой ауданынан салу жөнінде ортақ шешім қабылданды. Нəтижесінде ТШО əлеуметтік маңызы зор осы жобаны «Игілік» бағдарламасына қосып, оны ойдағыдай жүзеге асырды. Корпоративтік əлеуметтік жауапкершілік бағытында көшбасшылықты сақтау – ТШО үшін аса маңыз ды міндет. Лицейді салуға жəне жабдықтауға 1 млрд. теңгеден астам қаражат жұмсалды. Салынған кешен 420 оқушыға арналған, кең сынып бөлмелері мен өндірістік оқыту шеберханалары бар корпусын, мəдениет жəне спорт залдарын, қосалқы бөлмелер жəне денешынықтыру алаңдарын қамтиды. Лицей қазіргі заманғы тренажерлермен, əлемдегі озық өндірушілерден алынған құрал-жабдықпен жəне аспаптармен жабдықталған. Инновациялық технологиялар негізінде тұрғызылған лицей өндірістік оқытудың қазіргі талаптарына толық жауап береді жəне оның Қазақстан мұнай өнеркəсібіне қажет білікті кадрлар даярлаудың орталығына айналары сөзсіз. Лицейдің маңыздылығы республика көлемінде мойындалды. Бизнестің əлеуметтік жауапкершілігі идеясын дамытуды көздеген республикалық «Парыз» конкурсына қатысып, əлеуметтік бағдарламалар номинациясында күміс лауреаты атанды. Шыны керек, əр жобаның өзіндік тарихы, қолға алыну себебі болады. Мəселен, Құлсары қаласының көп жылдан бері ауызсудан зардап шегіп келе жатқаны жұрттан жасырын емес. Осыны ескеріп Құлсары қаласын сумен жабдықтау

жүйесін түбегейлі жаңартуды қолға алдық. Бұл жоба ТШО-ның жергілікті қауымдастықты қаржылай қолдау бағдарламасының денсаулықты қорғау секілді негізгі бағыттарының бірін толықтырады. Өндірістің қоршаған ортаға əсерін бағалау шеңберінде жүргізілген кешенді зерттеу нəтижесінде жүйелер мен жабдықтардың сенімділігі тым нашар болуынан Құлсарыдағы ауызсу сапасының төмен екендігі анықталды. Алғашқыда аталған жобаның бюджеті 45 миллион АҚШ долларын құрады. Кейін жұмыс көлемінің ұлғаюына байланысты қосымша 16 миллион АҚШ доллар бөлінді. Орындалуына 4 жыл кеткен бұл жоба ТШО-ның жергілікті қауымдастыққа денсаулықты сақтау шеңберінде құйылатын басты инвестициялық бағдарламалардың бірі болып есептеледі. Жоба нəтижесінде құлсарылықтар ондаған жылдар бойы жыр болған ауызсу мəселесіне нүкте қойды. Денсаулық сақтау саласындағы жобалар да тиімділігімен көп көңілінен шығуда. Бірнеше аурухана құрылысын, атап айтқанда Құлсары қаласындағы 75 орындық емхананы, Тұрғызба кентіндегі отбасылық дəрігерлік амбулаторияға қосымша ғимаратты, Ақкиізтоғай, Жаңа Қаратон кенттерінен отбасылық дəрігерлік амбулаториялар құрылысын бітіріп, жергілікті қауымдастық игілігіне тапсырылды. Аймақты газбен қамту бағдарламасына сəйкес, облыстық əкімдікпен бірлесе отырып, бұрындары газбен қамтудың орталық жүйесіне кірмеген үйлерге газ тарту да осы «Игіліктің» жемісі. Атырау қаласындағы электр тарату желілері мен қосалқы станса құрылысы да бағдарлама шеңберінде жүзеге асты. Өткен он бес жылда осындай ауқымды жобаларымен Атырау облысының жəне Жылыой ауданы жұртшы лығының жадынан орын алған «Теңізшевройлдың» «Игілік» атты ерікті бағдарламасы əлі де өз жалғасын

табуда. Бүгінде Атырау қаласынан 320 орын дық ұлттық гимназия мен 624 орын дық техникалық гимназия, облыс аумағынан 6 балаларбақшасы, Аққыстау кентінен 400 орындық мəдениет үйі құрылыстары қарқын алуда. Атырау қаласы «Жилгородок» шағын ауданындағы ретро саябағы, Құлсары қаласы мен Жаңа Қаратон кентіндегі саябақ аумағын жайғастыру жұмыстары соның айғағы. Иə, «Игіліктің» қол жеткізген табысы Атыраудың əлеуметтік инфрақұрылымында сайрап жатыр. Ел дəулетін еселеуге ұмтылған ұжым республика бюджетіне де қомақты қаржы құйып келеді. 1993 жыл мен 2014 жыл дың бірінші жартысы аралығында ТШОның Қазақстанға тікелей қаржы төлемі тұтастай алғанда 96,9 миллиард АҚШ долларын құрады. Бұған ТШОның жергілікті қызметкерлеріне төленген еңбекақы, тауар өндірушілер мен жабдықтаушылардың өнімдері мен қызметтеріне жұмсалған қаржы, мемлекеттік кəсіпорындарға берілген тарифтер мен төлемдер, қазақстандық серіктеске бөлінген тиісті дивидендтер, сонымен қатар, мемлекеттік бюджетке аударылған салық жəне роялти түріндегі төлемдер кіреді. Кəсіпорынның осындай əлеуметтік жауапкершілік бағытындағы оңды жұмыстары мемлекет тарапынан айтулы марапаттарға да ие. Солардың ішіндегі шоқтығы биігі – Елбасымыз Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың қолынан алған «Парыз» сыйлығының бас жүлдесі. Алдағы кезде де халқымыздың бағына біткен «қара алтын» қажетке жарап, жарқын болашаққа жол бастай береді дегенге сенім мол. Рзабек АРТЫҒАЛИЕВ, «Теңізшевройл» ЖШС-нің Үкіметпен жəне жұртшылықпен байланыс бөлімінің бас менеджері.

АТЫРАУ.


www.egemen.kz

30 қыркүйек 2014 жыл

Еуразиялыќ энергетикалыќ форум: їміттер тоєысы

Ақтауда Шанхай ынтымақтастық ұйымы Іскерлік кеңесінің қолдауымен V Еуразиялық энергетикалық форум өтті. «Каспийдегі халықаралық ынтымақтастықтың парадигмалары: энергетика, экология, жаңғырту, қауіпсіздік» тақырыбындағы форумға Қазақстан, Түркия, Иран, Ресей, Əзербайжан елдерінің делегациялары, бірлескен кəсіпорындардың менеджерлері, қоғамдық ұйымдар өкілдері қатысты. Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Экономикалық, іскерлік жə не өзара ынтымақтастық мүдделерді тоғыстырған форумда «Орталық Азия мен Каспий аймағы өңірінде энергетикалық ынтымақтастық жəне қауіпсіздік: Шанхай ынтымақтастық ұйымының Энергетикалық клубын құру ж о лын да» тақырыбымен бүкіл адамзат баласы үшін маңызды көкейкесті мəселелер талқыланды. – Шанхай ынтымақтастық ұйы мының шеңберінде өткізіліп отырған халықаралық форум Каспий аймағы елдерінің арасында экономикалық, энергетикалық жəне гуманитарлық байланыстарды нығайтуға бағытталып отыр. Конференцияда энергетика саласын дамыту мəселесі жан-жақты сөз болумен қатар, Орталық Азия мен Каспий аймағындағы қауіп сіздік мəселелері назардан тыс қалған жоқ. Сондай-ақ,

Шанхай ынтымақтастық ұйымы мен Еуразиялық экономикалық одақтағы өзара іс-қимыл мен жұмыстарды үй лестіру мəселелері айтылып, Каспий аймағындағы ынтымақтастықтың гуманитарлық жайы ке ңі нен талқыланады. Маңғыстау облысы, оның ішінде Ақтау қаласы Шан хай ынтымақтастық ұйымы мен Еуразиялық экономикалық одақ үшін халықаралық конференциялар мен форумдар, маңызды кездесулер жəне дөңгелек үстелдер өткізуге іскерлік пен үнқатысу алаңы болып отыр. Еуразиялық энергетикалық форумда да экономикалық ынтымақтастық пен іскерлік қарым-қатынастарды жақсартудың өзекті мəселелері сөз болмақ, – деді бес елдің іскер қауымының өкілдері бас қосқан алқалы жиында Маңғыстау облысы əкімінің орынбасары Р.Əміржанов. Сөз алған Ресейдің «Инфорос» ақпараттық агенттігінің бас редакторы Т. Синицина Каспий аймағының

проблемаларына тоқталып, өз ұсыныспікірлерін ортаға салды. – Бес мемлекетке табиғат Каспий теңізін берді, алайда оны жер телімдері сияқты бөліп алуға болмайды, біз өзара түсіністікпен оның аумағын тиімді пайдалануға тиіспіз, – деген ақпараттық агенттіктің басшысы көмірсутегі шикізатына бай Каспий теңізінің қоршаған ортасын көздің қарашығындай сақтау қажеттігіне көпшіліктің назарын аударды. Ол ақпараттық агенттіктің жанында осыдан алты жыл бұрын «ИнфоШОС» атты портал құрылғандығын, оның үнемі Шанхай ынтымақтастық ұйымының күрделі мəселелерін көтеріп келе жатқандығына тоқталды. Каспий аймағы мемлекеттері делегацияларының бас қосуында Иран Ислам Республикасының Ақтау қаласындағы консулдығының консулы Махмұд Адип, Ақтөбе қалалық мəслихатының депутаты, «CNPC-Ақтөбемұнайгаз» акционерлік қоғамы бас директорының орынбасары А.Кудеев Каспий теңізінің өзекті мəселелері, энергетика саласындағы өзара ынтымақтастықты нығайту жолдары мен əдістері туралы ойларын ортаға салды. Конференция барысында Шанхай ынтымақтастық ұйымы Іскерлік кеңесінің атқарушы хатшысы С.Канавский, Шанхай ынтымақтастық ұйымы Энергетикалық клубының ресейлік ұлттық бөлімінің басшысы В.Калюжный жəне Маңғыстау облысының халықаралық жəне аймақаралық ынтымақтастық комитетінің төрағасы Қ.Əленов энергетикалық байланыстар мен қауіпсіздік мəселелеріне кеңінен тоқталды. Форум «Шанхай ын тымақтастық ұйымы жəне Еуразиялық экономикалық одақ: өзара іс-қимыл мен үйлестіру мəселелері», сондай-ақ, «Каспий аймағында ынтымақтастықтың гуманитарлық аспектілері» тақырыптарында дөңгелек үстелдерге ұласып, онда экономикалық жəне гуманитарлық ынтымақтастық мəселелері талқыланды. АҚТАУ. ––––––––––––––––––

Суретті түсірген Талант ҚҰСАЙЫН.

Брендтіѕ «кґйлегін» ауыстырды Егер оқырман есінде болса, телекоммуникациялық компаниялар арасында мемлекетке салық төлеуде көшбасшы саналатын «Kcell» АҚ тамыз айында мобильді төлем терминалдары нарығына (mPOS) шыққан кезде өз абоненттерін тағы бір тамаша өзгеріс күтіп тұрғанын айтқан еді. Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Сол кезде жаңа қызмет түріне орай, алдымен БАҚ өкілдерімен жаңалық бөліскен «Кселл» АҚ бас атқарушы директоры Əли Аған мырза тұтынушылар үшін құпия болып келген оқиғаның сырын енді ашты. Қысқасы, өткен апта соңында Қазақстанның жетекші мобильді байланыс операторы «Activ» брендінің бейнесі мен тұжырымдамасын өзгерткені туралы мəлімдеп, бұл жаңалықты БАҚ өкілдерімен салтанатты жағдайда бөлісті. Енді, мұнан былайғы жерде «Кселл» танымал брендтің келбетін ғана емес, өнім портфелін жақсартып, тарифтік саясатын абоненттердің пайдасына қарай икемдейтін болады. Осылайша 15 жыл бойы ұялы байланыс нарығында табысты болып келген брендтің «көйлегін» ауыстыратын да кез келіпті. Əли Аған мырза ребрендинг жасауға түрткі болған басқа да жайттарды тізбектей келе, ендігі жерде «Activ» өз абоненттері үшін бұрынғыдан да арзан, қуатты, ырғақты жəне ашық бола түсетіндігін атады. Ал «Кселл» компаниясының менеджері Евгений Пахомов белгілі брендті өзгерту уақыт талаптарынан, тарифтік саясатты да жаңғырту, өнімнің портфелін жақсарту қажеттілігінен туындағанын баяндап берді. – Қазірдің өзінде 6 бірдей тарифті қысқарттық. Бір айдан соң, ребрендинг аясында бірнеше жаңа тариф жұмыс істей бастайды. Өйткені, абоненттеріміз өзіне тиімді қызмет түрін, тарифті оңай таңдау үшін ұсыныстарымыздың құрылымын барынша түсінікті ете түсуіміз қажет болды. Мұнан да бөлек, брендті саралап жіктеуіміз қажет. Біздің жаңа бағытымыз барлық арналардан: қызмет көрсетуде, жеке сатылым мен өнімдерімізден көрініс табатын болады, – дейді Евгений Пахомов. Осы арада «Кселлдің» мұндай үлкен өзгерісті оңайдан оңай жасай салмағанын айту керек, тұтынушылардың қалауын табуда ұялы оператор біраз зерттеулер жүргізген. Абоненттермен қандай да бір жылы байланыс болуы үшін қандай құндылықтар алдыңғы қатарға шығатынын анықтауға ұмтылған. Демек, Activ-тің жаңа бейнесі мен тұжырымдамасының таныстырылымында бақыт жайлы көп айтылуы да заңдылық еді. «Бақыт зерттеуі» көрсеткендей, адамдардың басым көпшілігін қарапайым қуаныштар бақытты етеді екен. Зерттеуге қатысушылардың 65 пайызы үшін отбасы мен əл-ауқат бақыт болып табылады. Көптеген абоненттер балалардың денсаулығы, махаббат жəне отбасындағы молшылық туралы əңгіме қозғаған. Басым көпшілігі үшін отбасымен тілдесу жəне қандай қашықтықта болсын жақындықты сезіну – аса маңызды болып табылмақ. – Айналамызда бақытты адамдар неғұрлым көп болса, біздің өміріміз де соғұрлым жақсы жаққа қарай өзгеретіні

айтпаса да түсінікті. Міне, сондықтан Activ-тің жаңарған брендінің негізгі коммуникациялық тұғырнамасы – «Бақытыңмен бөліссең, ол көбейе түседі» ұраны болды. Біздің əрқайсымызда бақытты болудың жеке себебі бар екеніне сенеміз. Біз адамдарға осыны түсіндіргіміз келеді. Олар өз бақытын басқаларға сыйлай отырып, оның ауқымын кеңейте алады, – дейді «Кселл» АҚ бас атқарушы директоры Əли Аған. Сонымен, Activ мобильді байланысының жаңа символы – жүрек. Идея да қарапайым: жүректің соғуы секілді, ұялы байланыс та өміріміздің əрбір сəтінде жанымызға шуақ ұялата бермек. – Қалай десек те, Activ-тің жаңа түстері оптимистік болып табылады. «Activ-те ерекше еліктіргіш күш бар. Сан алуан нүктелердің жиналып, жүрегімізде қосылуы секілді, дəл осы күш те бізді қоршаған жақындарымызды біріктіреді. Ол – біздің абоненттеріміздің түрлі мүдделері мен Activ əрдайым жанында болған көп қырлы қуанышты сəттерді қамтиды. Міне, сондықтан біз жарқын, қызықты, еліктіргіш жəне нəтижелі коммуникацияның біртұтас кеңістігінде миллиондаған дара адамдарды біріктіруге талпынамыз, – деп түсіндірді «Кселл» АҚ жаппай нарықты дамыту жөніндегі департаментінің директоры Хикматулла Насритдинходжаев. Сонымен, жаңа «Activ» бренді былай дейді: «Өмірдің əрбір бақытты сəтінен шабыттан. Тағдыр ұсынған мүмкіншіліктердің барлығына қол жеткіз. Өмір тынысын, ырғағын, оның жарқын бояулары мен сұлулығын сезіне біл. Əлем бойынша миллиондаған бақытты адамдардың бірегей əлеміне бетіңді бұр. Жаңа қуаныштарға дайын бол. Тілдесумен өмір сүр!» АЛМАТЫ.

9

 Өнеге

Ардагерлерді ардаќтайыќ, аєайын! Атыраулыќ мўнай ґѕдеушілердіѕ майдангерлерге ќўрметі Марат АҚҚҰЛ,

«Егемен Қазақстан».

Алдағы жылы Ұлы Жеңіске 70 жыл толады. Екінші дүниежүзілік соғыста ерлік пен өрліктің хас үлгісін көрсеткен майдангерлерді мадақтау, олардың алдында бас иіп құрметтеу – бүгінгі ұрпақтың бұлжымас парызына айналуы тиіс. Жыл өткен сайын сол бір сұрапыл соғыстың куəгерлері – қаһармандардың қатары сиреп барады. Сондықтан да ардагерлерді ардақтап төрімізге шығарып əлпештеуіміз керек. Қан майданда толарсақтан саз кешіп, мұз жастанған, қарша бораған оққа кеудесін тосқан қарт жауынгерлер сый-сияпат атаулының бəріне де лайық. Сонымен бірге, ешқашанда ұмытылмайтын Жеңіс жылында іске қосылған қазақ мұнай өңдеу саласының қарашаңырағы – Атырау мұнай өңдеу зауытының да 70 жылдық мерейтойы атап өтілмек. Зауыттықтар кəсіпорын тарихын Жеңіс тарихымен тығыз байланыстырады. Кезінде бұл зауытта 300-ден астам соғыс ардагері еңбек етіп, бейбіт өмірде де өнеге танытқан. Қанды қырғыннан аман-есен елге оралғаннан кейін де қатарға тұрып өндірісті өркендетуге зор үлестерін қосқан. Қазіргі таңда қарт майдангерлердің төртеуінің ғана көзі тірі. Олар – В.Коноплева, И.Отрошко, Ш.Бареев, Д.Яшков. Ал Атырау қаласында барлығы 53 соғыс ардагері жəне 3 соғыс ардагерінің жесірі тұрады. Ұлы Жеңістің 70 жылдығын елімізде кеңінен мерекелеу қарсаңында іс-шаралар бастау алды. Соның бірі – ардагерлерге арналған қайырымдылық акциялары болып отыр. «ҚазМұнайГаз-өңдеу – маркетинг» АҚ компаниялар тобының құрамына кіретін Атырау мұнай өңдеу зауыты өңірде ең алғашқы болып қалалық əкімдіктің ұйымдастырған қайырымдылық акциясына қатысты. Қала əкімі Нұрлыбек Ожаев бастап Атырау мұнай өңдеу зауытының бас директоры Қайрат Оразбаев, бастауыш кəсіподақ ұйымының төрағасы Құсайын Орынбасаров, еңбек ресурстары басқармасының басшысы Гүляра Өтеғалиева қоштаған топ соғыс ардагерлеріне шынайы жүрекжарды лебіздері мен ілтипаттарын білдіріп, төбелерін көкке көтерді. Атырау мұнай өңдеу зауыты жасаған сияпатқа таяуда ғана 90 жастың төріне шығып мерейтойларын атап өткен Раиса Васильевна Захарова мен Вера Владимировна Буянова ие болды. Раиса Васильевна майдан даласында байланысшы болып ерлік көрсеткен, Сталинград түбіндегі қиянкескі қанды ұрыстарға қатысқан. Соғыстан соң Гурьевтегі геологиялық экспедиция құрамында талмай жұмыс істеп, толайым табыстарға жеткен. Ал Вера Владимировна болса жан беріп, жан алысқан соғыс жылдарында əскери госпитальда жарақат алған жауынгерлерді емдеп, талай түнді кірпік ілмей өткізген. Қазір ол өзінен өрбіген ұрпағының мейіріміне бөленген асыл əже. Мерейтой иелерін арнайы құттықтап барған зауыт жəне əкімдік өкілдері қаржылай тарту жасап, түрлі сыйлықтар табыстады. Зауыт атынан ардагерлердің бəріне гүл шоғы ұсынылып, 70 мың теңге көлемінде ақшалай сыйлық жəне «Атаба» компаниялар тобы желісінен сауда жасауға 20 мың теңге көлеміндегі сертификаттар берілді. Қайырымдылық акциясы аясында Атырау қаласындағы ардагерлер саябағында ауқымды мəдени іс-шаралар ұйымдастырылды. Соғыс жəне еңбек ардагерлеріне қала əкімі Нұрлыбек Ожаев, «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖШС бас директоры Қайрат Оразбаев, Каспий өңірінің қазіргі заманғы колледжі директоры Бақытгүл Хаменова жылы лебіздерін білдіріп, амандық-саулық тіледі. Театрландырылған көріністер қойылып, əскери-патриоттық əндер шырқалды. Ардагерлер зауыт басшылығы мен ұжымына жəне қалалық əкімдікке зор құрмет көрсеткендері үшін алғыс білдірді. Жауынгерлер ерлігі мен қайыспас қайсарлық дəстүрін дəріптеп, оны өскелең ұрпаққа үлгі ету мақсатында ұйымдастырылған акциядан ардагерлер риза болып, сый-құрметке бөленіп қайтты. Иə, ардагерлерді ардақтайық, ағайын!


10

www.egemen.kz

30 қыркүйек 2014 жыл

Бос мемлекеттік әкімшілік лауазымдарға орналасуға конкурс туралы хабарландыру Барлық конкурсқа қатысушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары: С-5 санаты үшін: жоғары білім. C-O-3 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-O-4 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-O-5 санаты үшін: жоғары білім немесе ортадан кейінгі. C-O-6 санаты үшін: жоғары білім немесе ортадан кейінгі. C-R-4 санаты үшін: жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. «Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасы бірінші орынбасарының 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-0102/5 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде 2008 жылы 10 қаңтарда № 5084 тіркелген). Мемлекеттік əкімшілік қызметшілердің лауазымдық жалақысы Еңбек сіңірген Еңбек сіңірген жылдарына байжылдарына байСанат Санат ланысты ланысты min max min С-5 80078 108266 C-O-5 64063 86485 C-O-3 94813 128126 C-O-6 57656 78157 C-O-4 84563 114032 C-R-4 56375 76235 I. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркəсіптік кешендегі Мемлекеттік инспекция комитеті, 010000, Астана қаласы, Кенесары к-сі, 36-үй, анықтама үшін телефоны: (87172) 555-885, электронды мекенжайы: akhmedina.r@minagri.gov. kz, mazhitova.s@minagri.gov.kz, «Б» корпусындағы бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Кадрлық, ұйымдастырушылық қамтамасыз ету жəне бухгалтерлік есеп басқармасының сарапшысына, (негізгі қызметкердің бала күтімі демалысында болуы кезеңіне), (С-5 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: мемлекеттік тілдегі директивалық құжаттарды орындау; директивалық құжаттардың орындалуына бақылау бойынша жұмыс ұйымдастыру; ішкі электрондық құжат айналымы жұмыстарын ұйымдастыру; аттестаттауды дайындау жəне өткізу; мемлекеттік қызметшілердің біліктілігін көтеру мен қайта даярлау есебін дайындау жəне жүргізу; келісу бойынша құжаттарды дайындау, конкурсқа қатысатын азаматтардан құжаттар қабылдау; тағайындау жəне еңбек демалыстары туралы бұйрықтарды ресімдеу; комитет қызметкерлерінің жеке істерін ресімдеу; тəртіптік комиссияны қалыптастыру жəне оның қызметі жөніндегі материалдарды дайындау; кадрлық мəселелер жөніндегі есептерді жинау, талдау жəне қалыптастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: кəсіптік. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» заңдарын жəне «Қазақстан-2050» Стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушылар шақырылады.Конкурс комиссиясының отырысына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне барлық деңгейдегі мəслихат депутаттарының, Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тəртіпте аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдардың жəне саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркəсіптік кешендегі Мемлекеттік инспекция комитетінің Алматы облыстық аумақтық инспекциясы, 040000, Алматы облысы, Талдықорған қаласы, Лесная көшесі, 1-үй, анықтама үшін телефоны: 8(7282) 26-83-47, 2683-38, электронды мекенжай: abylkasymova.j@minagri.gov. kz, «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Кадр, ұйымдастыру-құқықтық қамтамасыз ету бөлімінің жетекші маманына С-О-6, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: инспекцияда ұйымдастыру техникаларының жəне көшірме жасау құралдарының қалыпты жұмысын қамтамасыз ету жəне қадағалау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: информатик, инженер-информатик, техника жəне технология бакалавр. Іс тəжірибесі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда орта кəсіптік білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» заңдарын жəне «Қазақстан-2050» Стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 2. Іле аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы – өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекторына С-R-4, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ауыл шаруашылығы дақылдарының зиянкестерімен, ауруларымен жəне арамшөптерімен күрес жөніндегі іс-шаралардың уақтылы өткізілуін бақылауды жүзеге асыру, өсімдіктерді қорғау құралдарының химиялық жəне басқа да түрлерінің, сондай-ақ өңдеу жүргізетін механикаландыру құралдарының жылдық жəне перспективалық қажеттілігін əзірлеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: агроном, агрохимик, биотехнолог, өсімдіктер селекционері. Іс тəжірибесі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда орта кəсіптік білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы»,

«Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 3. Панфилов аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы – өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекторына С-R-4, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ауыл шаруашылығы дақылдарының зиянкестерімен, ауруларымен жəне арамшөптерімен күрес жөніндегі іс-шаралардың уақтылы өткізілуін бақылауды жүзеге асыру, өсімдіктерді қорғау құралдарының химиялық жəне басқа да түрлерінің, сондай-ақ өңдеу жүргізетін механикаландыру құралдарының жылдық жəне перспективалық қажеттілігін əзірлеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: агроном, агрохимик, биотехнолог, өсімдіктер селекционері. Іс тəжірибесі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда орта кəсіптік білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтікқұқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 4. Ұйғыр аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы – өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекторына С-R-4, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ауыл шаруашылығы дақылдарының зиянкестерімен, ауруларымен жəне арамшөптерімен күрес жөніндегі іс-шаралардың уақтылы өткізілуін бақылауды жүзеге асыру, өсімдіктерді қорғау құралдарының химиялық жəне басқа да түрлерінің, сондай-ақ өңдеу жүргізетін механикаландыру құралдарының жылдық жəне перспективалық қажеттілігін əзірлеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: агроном, агрохимик, биотехнолог, өсімдіктер селекционері. Іс тəжірибесі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда орта кəсіптік білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңдарын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтікқұқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушылар шақырылады. Конкурс комиссиясының отырысына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне барлық деңгейдегі мəслихат депутаттарының, Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тəртіпте аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдардың жəне саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркəсіптік кешендегі Мемлекеттік инспекция комитетінің Қарағанды облыстық аумақтық инспекциясы, 100015, Қарағанды қаласы, Əлиханов көшесі, 11 А, анықтама үшін телефондар: 8(7212) 42-30-34, 42-08-00, факс: 41-21-79, makhanova.t@minagri.gov.kz, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Өсімдіктер карантині жəне фитосанитариялық бақылау бекеттері жөніндегі мемлекеттік инспекция бөлімінің жетекші маманына (С-О-6 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: қызметі карантиндік өнімдерді дайындаумен, өндірумен, қайта өңдеумен, сақтаумен, тасымалдаумен жəне өткізумен байланысты ұйымдардың, мемлекеттік органдардың лауазымды тұлғалары мен жеке жəне заңды тұлғалардың карантиндік ережелерді орындауын бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: агрономия, өсімдіктерді қорғау жəне карантині мамандығы бойынша, ауылшаруашылық немесе биология мамандығы бойынша ғылыми-жаратылыстану немесе биология мамандығы бойынша педагогикалық немесе агрономия, өсімдіктерді қорғау жəне карантині мамандығы бойынша ортадан кейінгі ауылшаруашылық немесе биология мамандығы бойынша ортадан кейінгі ғылыми-жаратылыстану немесе биология мамандығы бойынша ортадан кейінгі педагогикалық білім. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы», ҚР «Өсімдіктер карантині туралы», «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» заңдарын, «Қазақстан-2050» Стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 2. Ұлытау аудандық аумақтық инспекциясының өсімдіктер карантині жөніндегі бас маманына (негізгі қыз меткердің бала күтімі демалысында болуы кезеңіне-10.04.2016 ж. дейін), (С-R-4 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: карантиндік объектілердің енуі мен таралуының алдын-алу бойынша мемлекеттік шаралар жүйесін жоспарлай жəне ұйымдастыра білу, олардың жеке жəне заңды тұлғаларымен орындалуын бақылау, заң талаптарына сəйкес жұмыстарды жоспарлау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: агрономия, өсімдіктерді қорғау жəне карантині мамандығы бойынша жоғары ауылшаруашылық, биология мамандығы бойынша жоғары ғылыми-жаратылыстану немесе биология мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі. Іс тəжірибесі болған жағдайда агрономия, өсімдіктерді қорғау жəне карантині мамандығы бойынша ортадан кейінгі ауыл шаруашылығы білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы

күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы», ҚР «Өсімдіктер карантині туралы», «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» заңдарын, «Қазақстан-2050» Стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 3. Қаражал қалалық аумақтық инспекциясының өсімдіктер карантині жөніндегі бас маманына (С-R-4,1 бірлік). Функционалды міндеттері: карантиндік объектілердің енуі мен таралуының алдын алу бойынша мемлекеттік шаралар жүйесін жоспарлай жəне ұйымдастыра білу, олардың жеке жəне заңды тұлғаларымен орындалуын бақылау, заң талаптарына сəйкес жұмыстарды жоспарлау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: агрономия, өсімдіктерді қорғау жəне карантині мамандығы бойынша жоғары ауылшаруашылық, биология мамандығы бойынша жоғары ғылыми-жаратылыстану немесе биология мамандығы бойынша жоғары педагогикалық білімі; іс тəжірибесі болған жағдайда агрономия, өсімдіктерді қорғау жəне карантині мамандығы бойынша ортадан кейінгі ауыл шаруашылығы білімі барларға рұқсат етіледі. ҚР «Өсімдіктер карантині туралы», «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» заңдарын білу; компьютермен жəне ұйымдастыру техникасымен жұмыс істей білу. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы», ҚР «Өсімдіктер карантині туралы», «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» заңдарын, «Қазақстан-2050» Стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушылар шақырылады. Конкурс комиссиясының отырысына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне барлық деңгейдегі мəслихат депутаттарының, Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тəртіпте аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдардың жəне саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркəсіптік кешендегі Мемлекеттік инспекция комитетінің Атырау облыстық аумақтық инспекциясы, 060009, Атырау облысы, Атырау қаласы, Лесхоз шағын ауданы, 49-А, анықтама үшін телефоны: 8(7122) 28-29-37, факс: 8(7122) 28-29-40, электронды мекенжайы: kumasheva.i@minagri.gov.kz, kaiyrgaliev.a@minagri.gov. kz, «Б» корпусы бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Өсімдіктер карантині жəне фитосанитариялық бақылау бекеттері жөніндегі Мемлекеттік инспекция бөлімінің жетекші маманына, (уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша 2015 жылдың 3 ақпанына дейінгі демалыс кезеңіне) (C-O-6, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы өсімдіктер карантині жөніндегі нормативтікқұқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: ауылшаруашылық (агрономия, агрохимия жəне топырақтану, ауылшаруашылық өнімдерін стандарттау жəне сертификаттау, агроэкология мамандықтары бойынша). Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда аталған мамандықтар бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», ҚР «Өсімдіктер карантині туралы», «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» заңдарын, «Қазақстан-2050» Стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 2. Мақат аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы-өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекторына (C-R-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы өсімдіктерді қорғау жөніндегі нормативтікқұқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: ауылшаруашылық (агрономия, агрохимия жəне топырақтану, ауылшаруашылық өнімдерін стандарттау жəне сертификаттау, агроэкология мамандықтары бойынша). Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда аталған мамандықтар бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы», ҚР «Өсімдіктерді қорғау туралы», «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» заңдарын, «Қазақстан-2050» Стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 3. Исатай аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы-өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекторына (C-R-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы өсімдіктерді қорғау жөніндегі нормативтікқұқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: ауылшаруашылық (агрономия, агрохимия жəне топырақтану, ауылшаруашылық өнімдерін стандарттау жəне сертификаттау, агроэкология мамандықтары бойынша). Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда аталған мамандықтар бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. ҚР «Өсімдіктерді қорғау туралы» Заңын, компьютермен жəне ұйымдастыру техникасымен жұмыс істей білу. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы»

конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы»,ҚР «Өсімдіктерді қорғау туралы», «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» заңдарын, «Қазақстан-2050» Стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 4. Исатай аудандық аумақтық инспекциясының бас маман-өсімдіктер карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторына (C-R-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы өсімдіктер карантині жөніндегі нормативтікқұқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: ауылшаруашылық (агрономия, агрохимия жəне топырақтану, ауылшаруашылық өнімдерін стандарттау жəне сертификаттау, агроэкология мамандықтары бойынша). Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда аталған мамандықтар бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы», ҚР «Өсімдіктер карантині туралы», «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы»з аңдарын, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 5. Қызылқоға аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы - өсімдіктер карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторына (C-R-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы өсімдіктер карантині жөніндегі нормативтікқұқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: ауылшаруашылық (агрономия, агрохимия жəне топырақтану, ауылшаруашылық өнімдерін стандарттау жəне сертификаттау, агроэкология мамандықтары бойынша). Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда аталған мамандықтар бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы»,ҚР «Өсімдіктер карантині туралы», «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» заңдарын, «Қазақстан-2050» Стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 6. Индер аудандық аумақтық инспекциясының бас маман-өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекторына (уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша 2014 жылдың 31 желтоқсанға дейінгі демалыс кезеңіне) (C-R-4, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы өсімдіктерді қорғау жөніндегі нормативтікқұқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: ауылшаруашылық (агрономия, агрохимия жəне топырақтану, ауылшаруашылық өнімдерін стандарттау жəне сертификаттау, агроэкология мамандықтары бойынша). Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда аталған мамандықтар бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы», ҚР «Өсімдіктерді қорғау туралы», «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» заңдарын, «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушылар шақырылады.Конкурс комиссиясының отырысына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне барлық деңгейдегі мəслихат депутаттарының, Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тəртіпте аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдардың жəне саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. II. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Солтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті, 150000, Петропавл қаласы, Советская көшесі, 34-үй, анықтамалар үшін телефоны: 8 (7152) 46-7693, факс: 46-51-08, электрондық мекенжай: g.plyassunova@ minfin.kz, бос мемлекеттік əкімшілік лауазымға орналасу үшін конкурс жариялайды: Солтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мүлікті иелену бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты (1 бірлік). Функционалды міндеттері: жалға жəне сенімгерлік басқаруға беруге жататын объектілердің тізбелерін қалыптастыру. Республикалық мүлікті мүліктік жалдауға (жалға алуға) беру бойынша тендер өткізу жөнінде жұмыс жүргізу: тендер өткізу туралы ақпараттық хабарламаларды дайындау, тендер комиссиясын құру, тендер өткізуді қамтамасыз ету. Республикалық мүлікті мүліктік жалдауға (жалға алуға) беру бойынша шарттар мен бұйрықтарды ресімдеу. Жалдау шарттарын есепке алу бойынша тізілімді жүргізу, жалдау ақысының есептеуін жасау. Республикалық мүлікті мүліктік жалдауға (жалға алуға) беру бойынша есептілікті дайындау. Республикалық меншіктегі объектілерді мүліктік жалдауға беруден түсетін ақшалай қаражаттың республикалық бюджетке уақытылы түсуіне бақылауды жүзеге асыру, жалға алушылардың дербес шоттарын жүргізу, жалдау төлемдерін уақытылы енгізбегені үшін өсімпұл есептеу. Жалдау ақысы мен өсімпұл бойынша берешекті өндіріп алу жөніндегі кінəрат-талап

жұмысын жүргізу. Республикалық заңды тұлғаларға бекітіліп берілген мүліктің мақсатты жəне тиімді пайдаланылуына тексерулер жүргізуге қатысу. Заңды жəне жеке тұлғалар жүгінген кезде қолданыстағы заңнаманың нормаларын түсіндіруде консультативтік көмек көрсету. Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштеріне жауаптар дайындау. Іс қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика, менеджмент, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, маркетинг, аймақтану), құқық (юриспруденция) саласында. Сервис, экономика жəне басқару саласында (экономика (салалар бойынша), есеп жəне аудит (салалар бойынша), қаржы (салалар бойынша)) немесе құқық (құқықтану) саласында ортадан кейінгі білімге рұқсат етіледі. Конкурстық комиссия жұмысының мөлдірлігі мен əділдігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушылардың қатысуына жол беріледі. Конкурстық комиссияның отырысына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасының Парламенті мен барлық деңгейдегі мəслихат депутаттары, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдар мен саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Байқаушы ретінде конкурстық комиссияның отырысына қатысу үшін тұлға əңгімелесу жүргізілуі басталғанға дейін бір жұмыс күнінен кешіктірмей персоналды басқару қызметінде (кадр қызметінде) тіркеледі. Тіркелу үшін тұлға персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін, ұйымдарға тиесілілігін растайтын құжаттардың түпнұсқаларын немесе көшірмелерін ұсынады. Тұлғамен, тиісті мемлекеттiк органның басшысымен (жауапты хатшымен) келісім бойынша конкурстық комиссияның отырысына сарапшылардың қатыстырылуына жол беріледі. Сарапшылар ретінде конкурс жариялаған мемлекеттік органның қызметкерлері болып табылмайтын, бос лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес салаларда, оның ішінде ғылыми салада жұмыс тəжірибесі бар тұлғалар, сондай-ақ персоналды іріктеу жəне жоғарылату бойынша мамандар, басқа мемлекеттік органдардың мемлекеттік қызметшілері, Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне мəслихаттардың депутаттары қатыса алады. III. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қаржылық бақылау комитетінің Ақтөбе облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясы, 030010, Ақтөбе облысы, Ақтөбе қаласы, Əбілқайырхан даңғылы, 40-үй, 627-бөлме, анықтама үшін телефоны: 8 (7132) 54-16-65, 54-59-08, E-mail: fink_aktob@minfin.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушыларды қатыстыруға жол беріледі. 1. № 3 бақылау бөлімінің бас маманы-бас бақылаушытексерушісі , уақытша, негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне, 09.03.2016 ж. дейін, (С-О-5 санаты), 1 бірлік. Функционалды міндеттері: республикалық жəне жергілікті бюджеттердің қаражатын пайдаланудың Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкестігін, бақылау объектілерінің есепке алу мен есептілікті жүргізуінің анықтығы мен дұрыстығын, Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасының сақталуын, бюджеттік кредиттер, концессиялық жобаларды қоса қаржыландыру, мемлекеттік кепілдіктер мен мемлекет кепілгерліктерін, байланысты гранттарды жəне мемлекет активтерін беру шарттары мен рəсімдерінің сақталуына, өз құзыреті шегінде бақылау объектілерінің республикалық жəне жергілікті бюджеттерге салықтық емес түсімдерді енгізудің толықтығы мен уақтылылығына қатысты мəселелер жөніндегі қызметін, мемлекеттік мекемелердің өз иелігінде қалатын тауарларды (жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді) өткізуден түскен ақшаның қалыптастырылуы мен пайдаланылуын, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің бюджет қаражатын пайдалануының қаржылық-экономикалық негіздемеге сəйкестігін Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен бақылауды жүзеге асырады. Облыстың жергілікті атқарушы органдарының бюджеттік қаражатты басқару жөніндегі қызметінің тиімділігін жыл сайынғы бағалауды жүргізуге қатысу. Бақылау материалдарын мезгілінде іске асыру мен анықталған залалды толық қалпына келтіру бойынша шаралар қолдану. Əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы хаттамаларды ресімдеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық немесе қаржылық немесе бухгалтерлік. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес, осы санат бойынша функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті нормативтік құқықтық актілерді білу. Компьютерде жұмыс істей білу. 2. № 4 бақылау бөлімінің жетекші маманы-жетекші бақылаушы-тексерушісі, уақытша, негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне, 31.10.2015 ж. дейін, (С-О-6 санаты), 1 бірлік. Функционалды міндеттері: республикалық жəне жергілікті бюджеттердің қаражатын пайдаланудың Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкестігін, бақылау объектілерінің есепке алу мен есептілікті жүргізуінің анықтығы мен дұрыстығын, Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасының сақталуын, бюджеттік кредиттер, концессиялық жобаларды қоса қаржыландыру, мемлекеттік кепілдіктер мен мемлекет кепілгерліктерін, байланысты гранттарды жəне мемлекет активтерін беру шарттары мен рəсімдерінің сақталуына, өз құзыреті шегінде бақылау объектілерінің республикалық жəне жергілікті бюджеттерге салықтық емес түсімдерді енгізудің толықтығы мен уақтылылығына қатысты мəселелер жөніндегі қызметін, мемлекеттік мекемелердің өз иелігінде қалатын тауарларды (жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді) өткізуден түскен ақшаның қалыптастырылуы мен пайдаланылуын, квазимемлекеттік сектор субъектілерінің бюджет қаражатын пайдалануының қаржылық-экономикалық негіздемеге сəйкестігін Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен бақылауды жүзеге асырады. Облыстың жергілікті атқарушы органдарының бюджеттік қаражатты басқару жөніндегі қызметінің тиімділігін жыл сайынғы бағалауды жүргізуге қатысу. Бақылау материалдарын мезгілінде іске асыру мен анықталған залалды толық қалпына келтіру бойынша шаралар қолдану. Əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы хаттамаларды ресімдеу. Компьютерде жұмыс істей білу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім: экономикалық немесе қаржылық немесе бухгалтерлік. Мемлекеттік қызмет өтілі қажет етілмейді. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес, осы санат бойынша функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті нормативтік құқықтық актілерді білу. 3. Кадр жəне ұйымдастыру жұмыстары бөлімінің бас маман-заңгері, (С-О-5 санаты), 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының Заңдары, Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлықтарының, Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулылары мен өкімдерінің, Инспекция бойынша басқарушылық құжаттардың орындалуына бақылауды жүзеге асыру. Инспекцияның қызметінде заңнаманың сақталуын бақылауды қамтамасыз ету. Сотта жəне басқа да ұйымдарда заңсыз шығындарды қалпына келтіру бойынша кінəлі тұлғалардың ісі мен өзге құқықтық мəселелерді қарау кезінде белгіленген тəртіпте Инспекция мүддесін ұсыну. Еңбек, əкімшілік жəне азаматтық заңнаманы зерделеу бойынша жұмыстарды қамтамасыз ету, келісімшарттарды жасауға қатысу жəне келісім шарт тəртібін сақтауды қамтамасыз ету. Құқық қорғау органдарына тапсырылған материалдардың қозғалысына бақылауды жүзеге асыру, Инспекцияның мемлекеттік қызметшілеріне құқықтық оқу ұйымдастыру жəне өткізу, наразылық-талап-қуыным жұмыстарын жүргізу, залалды өтеу жөніндегі кінəлі тұлғалардың қуынымдарын қарау кезінде төрелікте, сотта жəне басқа да ұйымдарда инспекция мүддесін ұсыну, əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы хаттамалардың жасалуы мен олардың орындалуына бақылау жасау, прокуратура органдарында бақылауды тағайындау туралы бұйрықтардың тіркелуін бақылау, құқық қорғау органдарының қаулылары бойынша бақылау материалдарын есепке алу, салыстырма тексеру актілерін жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: заңгерлік. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес, осы санат бойынша функционалдық міндеттерін орындау үшін қажетті нормативтік құқықтық актілерді білу. Компьютерде жұмыс істей білу. (Жалғасы бар).


 Басты байлық

Жігіттіѕ кґркі – жомарттыќ

Ислам дініндегі жомарттық пен қайырымдылық қазақ халқының қанымен қайнасып, тағдырымен тамырласып жатыр. Қазақ руханиятының құндылығы мен қазыналы салт-дəстүрінің негізін де осы асыл қасиеттер құрайды. Елімізге белгілі тарихшы, ғалым Мəмбет Қойгелді: «Дəстүрлі қазақ қоғамында кедейлерді қанау болмаған. Себебі, туыстық қағидаға негізделген рулық қауым идеологиясы байларға кедей туыстарын қанауға мүмкіндік бермеген» – деп жазады. Осының өзі-ақ, қазақ руханиятынан көп хабар беріп тұр. Бүгінде көңілі қазақтың даласындай дархан ағаларымыз ортамызда жоқ емес. Олар ірі алпауыт кəсіптің иесі болмаса да, тірнектеп жиған қазынасынан кəсіп ашып, қолда бар аз ғана дəулетін халқымен бөлісіп жүр. Осы бір санаулы азаматтардың бірі Жақсыбай Бижігітов. Ол КСРО мен Қазақстан Республикасының үздік дəрігері, медицина ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан-Ресей медицина университетінің кафедра меңгерушісі, «Құрмет» орденінің иегері. Жақсыбай аға туған жерін, ата-баба мұрасын ерекше қастер тұтатын шығыс даласының мəрт азаматы. Ел ықыласына бөленген ел ағасының бүгінгі мақсаты – туған өлкесінің дарынды ұрпағына ағалық қамқорлық жасау, жəрдем беру. Оның ревматология саласына сіңірген еңбегі үлкен. Медицина басшыларының алдына өзекті мəселені көлденең қойып жүріп, əр емханаларда ревматолог мамандардың болуына қол жеткізді. Сондай-ақ, 2 миллион халқы бар Алматы қаласында ревматология ауруханасының тұңғыш рет ашылуына мұрындық болғандардың бірі. Осы ревматология саласын жетілдіруде қорғаған ғылыми диссертациясының тақырыбы: «Алматы қаласында ревматология саласын жетілдіру» деп аталады. Бүгінде осы

саладағы ғалымдардың жеткен жетістігінің арқасында бұл дертке шалдыққандардың өмір сүру деңгейі 45 жастан 65-70-ке дейін ұзарды. Жаны жомарт Жақсыбай ағаға бірде Қалжыр мектебінде бірге оқыған ауылдасы Бақытбек Манапов келіп, Ұлы Отан соғысының 65 жылдығына арнап, ауылда мемориалдық кешен салайық деп ұсыныс білдірген болатын. Себебі, осы бір кішкентай ғана ауылдан майданға аттанған азаматтардың 365-сі шейт болып, отбасына оралмай қалды. Талай шаңырақ ер-азаматынан айырылып қара жамылса, жүздеген ата-ана бауыр еті балаларынан айырылып қасірет шекті. Осыны ескерген Жақсыбай аға досы Бақытбектің ақ пейіліне риза болып, бар қаражатын ортаға салып, даңқ мемориалын орнатуды қолға алып қана қоймай, Ұлы Отан соғысында шейт болғандардың отбасын, ұрпақтарын жəне майдангерлерді арнайы шақырып, 500 адамға ас беріп, бəйге жарыс өткізіп, арқан тартып, балуандар күресін ұйымдастырып туған еліне, жеріне құрмет көрсетті. Талай мықтының алтын бесігі болған ауылдың қазіргі жағдайы Жақсыбай ағаны жиі алаңдатады. Сондықтан да өзі туыпөскен ауылымен тығыз қарым-қатынас

орнатып, ел келешегі бүлдіршіндер мен жасөспірімдерге қамқорлық жасауды өз міндетіне алған. Ол өзі тəлім алған Қалжыр орта мектебіндегі дарынды балаларға арнап 20 мың теңге көлемінде арнайы шəкіртақы тағайындаған. Əр тоқсанның басында берілетін шəкіртақы жеткіншектерге айтарлықтай үлкен көмек. Сондай-ақ, Жақсыбай аға əрбір жаңа оқу жылында мектеп табалдырығын аттайтын бүл діршіндерге мектепке керекті заттармен толтырылған портфель сыйлайды. Атам қазақтың «Жетім көрсең, жебей жүр», – деген ұлағатты сөзін жадын да қатаң ұстайтын Жақсыбай аға өзі дəріс алған Семей медициналық университетінде оқитын тұлдыр жетім Олжас пен Жандосты қамқорлығына алып, 20 мың теңге көлемінде ай сайынғы шəкіртақысын тағайындады. Осыдан үш-төрт жыл бұрын Шығыс Қазақстан облысының əкімі Бердібек Сапарбаев «Туған жерге тағзым» атты шара өткізуді қолға алған болатын. Бүгінде бұл игілікті шара нəтиже беруде. Шығыстың мəрт жігіттері бірігіп, туыпөскен өлкелерін өркендету жолында қайырымдылық шара жасауды қолға алған. Бұған шет жерде жүрген шығыстың тумаларымен бірге Жақсыбай Бидахметұлы да атсалысты. Қашан да жақсылық жасауға жаны құмар Жақсылық Бидахметұлы жобалармен танысу барысында Қара ертіс бойындағы Игілік ауылына қамқорлық жасауды өз міндетіне алған болатын. Бүгінде Жақсыбай аға 5 немере сүйіп, бəйтерегін кең жайып отырған ардақты ел ағасы. Ағылшын тілін еркін меңгерген дарынды балдəурендер би билеп, əн салып, домбыра тартып, фортепианода ойнайды. Болашақтарынан үлкен үміт күттіретін жас балғындар Қазақстанның кемелді келешегі. Алма СЕРІКҚАЛИ, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, Қазақ радиосының редакторы.

Денсаулыќќа серпін берген бастама Астанадағы Ұлттық ана мен бала ғылыми орталығында «Сапалы денсаулық сақтау» атты USAID жобасы бойынша Қазақстандағы ана мен бала денсаулығы жəне отбасын жоспарлау бағдарламасының аяқталуына орай басқосу өтті. Берік САДЫР,

«Егемен Қазақстан».

Ана мен бала денсаулығы, репродуктивті денсаулық жəне отбасын жоспарлау бойынша Қазақстанда бес жыл сəтті жұмыс атқарған АҚШ-тың халықаралық даму жөніндегі агенттігі (USAID) өз қызметін тəмамдады. USAID-тің Қазақстандағы қызметі Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігімен тығыз байланыста жүзеге асырылды. «Сапалы ден саулық сақтау» атты USAID жобасы тұтас Орталық Азия тұрғындарының денсаулығын жақсартуға арналған жергілікті билік органдары мен серіктес-орындаушылардың бірлескен жұмысы аясындағы құны 56 млн. АҚШ долларына шақ бесжылдық аймақтық бастама болып табылады. Бағдарлама барлық

аймақтағы денсаулық сақтау жүйесінің қолданыстағы реформаларына ғылыми негізделген халықаралық тəжірибелер мен сапаны арттырудың заманауи тəсілдерін енгізуді көздейді. Аталмыш бастамалар Орталық Азия елдеріне туберкулез, АИВ/ЖИТС, ана мен бала денсаулығы, сонымен қатар жүрек-қантамыр ауруларына байланысты басқаруды жетілдіру, медициналық қызметтерді қаржыландыру мен жүзеге асыру бойынша септігін тигізеді. USAID пен Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігінің табысты ынтымақтастығы денсаулық сақтауды дамыту саласында діттеген мақсаттарды еңсеруде Қазақстанның үлкен табыстарға жетуіне ықпал етті. Сонымен қатар, босанғанға дейінгі жəне толғақ кезіндегі күтім, жаңа туған сəбиге күтім, отбасын жоспарлау мен репродуктивті денсаулық

 Өнер

саласында қолданатын тəжірибелерді нығайтуға сеп болды. 2004 жылдан бері Қазақстанда ана өлімі көрсеткіші 65% төмендеді. Жаңа туған балалардың өлімі 2008 жылдан бері 60% азайды. Сонымен бірге, соңғы жылдары отбасын жоспарлау тəжірибесін қолдану жиілігі 10%дан 50%-ға көбейген. 2007 жылдан бері USAID бағдарламасы аясында осы уақытқа дейін республика бойынша алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсетуде тағы 500 дəрігер дайындаған ұлттық деңгейдегі 48 нұсқаушысы бар команданы есептегенде 2000-нан астам медицина қызметкерлері оқытылды. USAID 1992 жылдан бері тұтас Орталық Азиядағы білім беру мен денсаулық сақтау сапасы, оны басқару, экономикалық өсімін арттыру бойынша жұмыстарды қолдауда жəне осы шараларға 500 млн. АҚШ долларын бөлді. АҚШ-тың халықаралық даму агенттігі арқылы 50 жылдан астам уақыт бойы америкалықтар бүкіл əлем бойынша экономикалық жəне гуманитарлық көмектерін ұсынуда.

 Еркін елдің ертеңі

«Гаућартастыѕ» гаућар əндері Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президент – Елбасы Қорының ғимаратында «Гауһартас» вокалдық квартетінің «Қазақ елім» дебюттік альбомының тұсаукесер-концерті өтті.

«Ќарлыєаш» ќанат ќаќќалы – 50 жыл Астанадағы №12 «Қарлығаш» балабақшасы өзінің 50 жылдығын атап өтті. Жолдыбай БАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

«Гауһартас» квартеті класси калық кроссовер («Classical crossover») стилінде жұмыс істейді, ол ең соңғы жəне танымал музыкалық бағыт болып табылатын классикалық музыка жəне поп, рок, электрондық музыка элементтерін үйлесімді ұйқастыратын синтезден тұрады. Вокалдық репертуарға аға буын ұрпақ сүйіп тыңдайтын халық өлеңдері, қазақ жəне шетел классикасы кіреді, ал осы музыка кроссовер стилінде əрленгендіктен, жастардың да көңілінен шықпақ. Квартет мүшелері Гүлнұр Тұрсынхан (драйв сопрано), Əсел Атабекова (драмалық сопрано), Гүлім Мұсахан (эстрадалық сопрано), Əсем Əбдуəлиева (колоратуралық сопрано) – жоға ры музыкалық жəне актерлік білімі бар, музыка аспаптарын жетік меңгерген, музыканы шынайы сүйетін дарынды жастар. Дебюттік альбомда бірнеше тілде өзіндік стильде

11

www.egemen.kz

30 қыркүйек 2014 жыл

орындалатын, тың даушыларына ерекше əсер қалдыратын түрлі жанрдағы өлең дер жиналған. Альбом Қа зақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Қорының қолдауымен жазылған. «Біз бұл тұсаукесерді асыға күттік, – дейді жоба авторы Алмас Алтынбеков. – Осы альбомға барлық күш-жігеріміз бен сүйіс пеншілігімізді салдық жəне тыңдаушылардың жүрегіне ерекше əсер етеді деп сенеміз. Сондай-ақ, Қа зақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Қорына зор алғысымызды білдіреміз. Елімізде жастарды, олардың шығармашылық жобаларын қолдайтын ұйымдардың болғанына қуаныштымыз. Жақын арада «Гауһартас» квартеті Қазақстанның бірқатар қалаларында концерт қоюды, вокалдық конкурстарға, сондай-ақ, отандық теледидардың музыкалық жобаларына қатысуды жоспарлап отыр.

Қызмет көрсетуін 1964 жылы бастаған мекемеде қазір 13 ұстаз жұмыс істейді. Бұлардың барлығы да тəжірибелі, білікті мамандар. Атап айтсақ, Л.Рябченко, Н.Литвинова, А. Сыздықова, А.Жұмабаева, О.Молчанова, Л.Блажеевская, В.Докушева сынды азаматшалар абыроймен еңбек етуде. Осындай білікті ұстаздардан тəлім алған тəрбиеленушілер мектеп жасына дейінгі балалар арасындағы олимпиадалар мен халықаралық турнирлерде жақсы өнер көрсетіп, жүлделі орындар иеленуде. Мəселен, Надя Васюкова деген бүлдіршін мектеп жасына дейінгілер арасында ұйымдастырылған қалалық 1-ші «Жұлдызды топ» олимпиадасынан 3-орын алса, Аня Сауткина 8-ші «Жұлдызды топ» олимпиадасынан 2-орын еншіледі. Сол сияқты, «Түсін! Біл! Тап! Ізден!» атты халықаралық турнирде Махаббат Бакенова арнайы дипломмен марапатталса, Лера Ефремова деген бүлдіршін сертификат иеленді. «Қарлығаштан» жыл сайын 30 бала тəрбиеленіп шығады. Олар өздері дəріс алатын мектептерінде үздік əрі үлгілі оқушы бола білуде. Тағы бір айта кетер жайт, балабақша ата-аналармен, мəдени ошақтармен, мектептермен жəне балалар үйлерімен тығыз байланыста. Осы арада біз аталған мекеменің құрылғанына 50 жыл толуына орай Л.Урусова, Е.Машкина, Ш.Шамышева, Л.Новикова, Н.Рифель сынды ардагер ұстаздардың есімдерін айта кетуді жөн көрдік. Бұлардың сіңірген еңбегін ынтымақты ұжым əрдайым еске алып отырады.

АЛМАТЫ.

АСТАНА.

«Новосветловка-Алиби» ЖШС 2014 жылғы 16 қазанда сағат 10.00-де СҚО, Айыртау ауд., Новосветловка а. мекенжайында жалпы жиналыс өткізу туралы хабарлайды. Күн тəртібі: 1. «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің (бұдан əрі – борышкер) Банк алдындағы барлық қолданыстағы жəне алдағы кездегі міндеттемелерін тиісті орындауды қамтамасыз ету ретінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ға (бұдан əрі – Банк) мүлікті кепілге келісім беру туралы. 2. Келісім бойынша Банк алдындағы өз міндеттемелерін борышкердің орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында Қазақстан Республикасының заңнамасында қарастырылған тəртіпте, Банкте ашылған жəне қызмет көрсетілетін серіктестіктің барлық шоттарынан ақшаны акцептсіз алуға, сондай-ақ банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы басқа банктерде жəне өзге қаржы ұйымдарында жəне Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған тəртіпте серіктестіктің мүлкіне өндіріп алуға өтінішті Банкке келісім беру туралы. 3. Осы хаттамада қарастырылған, шешімдерді жүзеге асыру үшін кез келген іс-əрекетті жасауға өзінің қалауы бойынша, серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысы қосымша мақұлдаусыз, серіктестік атынан өкілеттікті серіктестіктің бас директорына беру туралы.

«Агрофирма «Жер-Ана» ЖШС 2014 жылғы 16 қазанда сағат 10.00де Солтүстік Қазақстан обл., Айыртау ауданы, Саумалкөл а., Умышев к-сі, 2 мекенжайында кезектен тыс жалпы жиналыс өткізу туралы хабарлайды. Күн тəртібі: 1. «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің (бұдан əрі – борышкер) Банк алдындағы барлық қолданыстағы жəне алдағы кездегі міндеттемелерін тиісті орындауды қамтамасыз ету ретінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ға (бұдан əрі – Банк) мүлікті кепілге келісім беру туралы. 2. Келісім бойынша Банк алдындағы өз міндеттемелерін борышкердің орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында Қазақстан Республикасының заңнамасында қарастырылған тəртіпте, Банкте ашылған жəне қызмет көрсетілетін серіктестіктің барлық шоттарынан ақшаны акцептсіз алуға, сондай-ақ банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы басқа банктерде жəне өзге қаржы ұйымдарында жəне Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған тəртіпте серіктестіктің мүлкіне өндіріп алуға өтінішті Банкке келісім беру туралы. 3. Осы хаттамада қарастырылған, шешімдерді жүзеге асыру үшін кез келген іс-əрекетті жасауға өзінің қалауы бойынша, серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысы қосымша мақұлдаусыз, серіктестік атынан өкілеттікті серіктестіктің бас директорына беру туралы.

«Кутузовское-Алиби» ЖШС 2014 жылғы 16 қазанда сағат 10.00де СҚО, Айыртау ауд., Каменный Брод а. мекенжайында жалпы жиналыс өткізу туралы хабарлайды. Күн тəртібі: 1. «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің (бұдан əрі – борышкер) Банк алдындағы барлық қолданыстағы жəне алдағы кездегі міндеттемелерін тиісті орындауды қамтамасыз ету ретінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ға (бұдан əрі – Банк) мүлікті кепілге келісім беру туралы. 2. Келісім бойынша Банк алдындағы өз міндеттемелерін борышкердің орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында Қазақстан Республикасының заңнамасында қарастырылған тəртіпте, Банкте ашылған жəне қызмет көрсетілетін серіктестіктің барлық шоттарынан ақшаны акцептсіз алуға, сондай-ақ банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы басқа банктерде жəне өзге қаржы ұйымдарында жəне Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған тəртіпте серіктестіктің мүлкіне өндіріп алуға өтінішті Банкке келісім беру туралы. 3. Осы хаттамада қарастырылған, шешімдерді жүзеге асыру үшін кез келген іс-əрекетті жасауға өзінің қалауы бойынша, серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысы қосымша мақұлдаусыз, серіктестік атынан өкілеттікті серіктестіктің бас директорына беру туралы.

«Айыртау-Алиби» ЖШС 2014 жылғы 16 қазанда сағат 10.00-де Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауд., Айыртау а., Совет к-сі мекенжайында жалпы жиналыс өткізу туралы хабарлайды. Күн тəртібі: 1. «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің (бұдан əрі – борышкер) Банк алдындағы барлық қолданыстағы жəне алдағы кездегі міндеттемелерін тиісті орындауды қамтамасыз ету ретінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ға (бұдан əрі – Банк) мүлікті кепілге келісім беру туралы. 2. Келісім бойынша Банк алдындағы өз міндеттемелерін борышкердің орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында Қазақстан Республикасының заңнамасында қарастырылған тəртіпте, Банкте ашылған жəне қызмет көрсетілетін серіктестіктің барлық шоттарынан ақшаны акцептсіз алуға, сондай-ақ банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы басқа банктерде жəне өзге қаржы ұйымдарында жəне Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған тəртіпте серіктестіктің мүлкіне өндіріп алуға өтінішті Банкке келісім беру туралы. 3. Осы хаттамада қарастырылған, шешімдерді жүзеге асыру үшін кез келген іс-əрекетті жасауға өзінің қалауы бойынша, серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысы қосымша мақұлдаусыз, серіктестік атынан өкілеттікті серіктестіктің бас директорына беру туралы.

«Ишим-Астык» ЖШС 2014 жылғы 16 қазанда сағат 10.00-де Ақмола обл., Жақсы ауд., Есіл а. мекенжайында кезектен тыс жалпы жиналыс өткізу туралы хабарлайды. Күн тəртібі: 1. «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің (бұдан əрі – борышкер) Банк алдындағы барлық қолданыстағы жəне алдағы кездегі міндеттемелерін тиісті орындауды қамтамасыз ету ретінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ға (бұдан əрі – Банк) мүлікті кепілге келісім беру туралы. 2. Келісім бойынша Банк алдындағы өз міндеттемелерін борышкердің орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында Қазақстан Республикасының заңнамасында қарастырылған тəртіпте, Банкте ашылған жəне қызмет көрсетілетін серіктестіктің барлық шоттарынан ақшаны акцептсіз алуға, сондай-ақ банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы басқа банктерде жəне өзге қаржы ұйымдарында жəне Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған тəртіпте серіктестіктің мүлкіне өндіріп алуға өтінішті Банкке келісім беру туралы. 3. Осы хаттамада қарастырылған, шешімдерді жүзеге асыру үшін кез келген іс-əрекетті жасауға өзінің қалауы бойынша, серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысы қосымша мақұлдаусыз, серіктестік атынан өкілеттікті серіктестіктің бас директорына беру туралы.

«Интернационал-Астана» ЖШС 2014 жылғы 16 қазанда сағат 10.00-де Ақмола обл., Жарқайың ауд., Бірсуат а. мекенжайында кезектен тыс жалпы жиналыс өткізу туралы хабарлайды. Күн тəртібі: 1. «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің (бұдан əрі – борышкер) Банк алдындағы барлық қолданыстағы жəне алдағы кездегі міндеттемелерін тиісті орындауды қамтамасыз ету ретінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ға (бұдан əрі – Банк) мүлікті кепілге келісім беру туралы. 2. Келісім бойынша Банк алдындағы өз міндеттемелерін борышкердің орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында Қазақстан Республикасының заңнамасында қарастырылған тəртіпте, Банкте ашылған жəне қызмет көрсетілетін серіктестіктің барлық шоттарынан ақшаны акцептсіз алуға, сондай-ақ банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы басқа банктерде жəне өзге қаржы ұйымдарында жəне Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған тəртіпте серіктестіктің мүлкіне өндіріп алуға өтінішті Банкке келісім беру туралы. 3. Осы хаттамада қарастырылған, шешімдерді жүзеге асыру үшін кез келген іс-əрекетті жасауға өзінің қалауы бойынша, серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысы қосымша мақұлдаусыз, серіктестік атынан өкілеттікті серіктестіктің бас директорына беру туралы.

«Запорожье» ЖШС 2014 жылғы 16 қазанда сағат 10.00-де Ақмола обл., Жақсы ауд., Запорожье а. мекенжайында жалпы жиналыс өткіу туралы хабарлайды. Күн тəртібі: 1. «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің (бұдан əрі – борышкер) Банк алдындағы барлық қолданыстағы жəне алдағы кездегі міндеттемелерін тиісті орындауды қамтамасыз ету ретінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ға (бұдан əрі – Банк) мүлікті кепілге келісім беру туралы. 2. Келісім бойынша Банк алдындағы өз міндеттемелерін борышкердің орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында Қазақстан Республикасының заңнамасында қарастырылған тəртіпте, Банкте ашылған жəне қызмет көрсетілетін серіктестіктің барлық шоттарынан ақшаны акцептсіз алуға, сондай-ақ банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы басқа банктерде жəне өзге қаржы ұйымдарында жəне Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған тəртіпте серіктестіктің мүлкіне өндіріп алуға өтінішті Банкке келісім беру туралы. 3. Осы хаттамада қарастырылған, шешімдерді жүзеге асыру үшін кез келген іс-əрекетті жасауға өзінің қалауы бойынша, серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысы қосымша мақұлдаусыз, серіктестік атынан өкілеттікті серіктестіктің бас директорына беру туралы.

«Бауманское-07» ЖШС 2014 жылғы 16 қазанда сағат 10.00-де Ақмола обл., Егіндікөл ауданы, Бауманское а., Бауман к-сі, 8-үй мекенжайында жалпы жиналыс өткізу туралы хабарлайды. Күн тəртібі: 1. «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің (бұдан əрі – борышкер) Банк алдындағы барлық қолданыстағы жəне алдағы кездегі міндеттемелерін тиісті орындауды қамтамасыз ету ретінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ға (бұдан əрі – Банк) мүлікті кепілге келісім беру туралы. 2. Келісім бойынша Банк алдындағы өз міндеттемелерін борышкердің орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында Қазақстан Республикасының заңнамасында қарастырылған тəртіпте, Банкте ашылған жəне қызмет көрсетілетін серіктестіктің барлық шоттарынан ақшаны акцептсіз алуға, сондай-ақ банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы басқа банктерде жəне өзге қаржы ұйымдарында жəне Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған тəртіпте серіктестіктің мүлкіне өндіріп алуға өтінішті Банкке келісім беру туралы. 3. Осы хаттамада қарастырылған, шешімдерді жүзеге асыру үшін кез келген іс-əрекетті жасауға өзінің қалауы бойынша, серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысы қосымша мақұлдаусыз, серіктестік атынан өкілеттікті серіктестіктің бас директорына беру туралы.

«Алиби-Павловка» ЖШС 2014 жылғы 16 қазанда сағат 10.00-де Ақмола обл., Ерейментау ауданы, Павловка а., Южная к-сі, 22 мекенжайында жалпы жиналыс өткізу туралы хабарлайды. Күн тəртібі: 1. «Алиби» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің (бұдан əрі – борышкер) Банк алдындағы барлық қолданыстағы жəне алдағы кездегі міндеттемелерін тиісті орындауды қамтамасыз ету ретінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ға (бұдан əрі – Банк) мүлікті кепілге келісім беру туралы. 2. Келісім бойынша Банк алдындағы өз міндеттемелерін борышкердің орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында Қазақстан Республикасының заңнамасында қарастырылған тəртіпте, Банкте ашылған жəне қызмет көрсетілетін серіктестіктің барлық шоттарынан ақшаны акцептсіз алуға, сондай-ақ банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы басқа банктерде жəне өзге қаржы ұйымдарында жəне Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған тəртіпте серіктестіктің мүлкіне өндіріп алуға өтінішті Банкке келісім беру туралы. 3. Осы хаттамада қарастырылған, шешімдерді жүзеге асыру үшін кез келген іс-əрекетті жасауға өзінің қалауы бойынша, серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысы қосымша мақұлдаусыз, серіктестік атынан өкілеттікті серіктестіктің бас директорына беру туралы.

ХАБАРЛАНДЫРУ

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ, ТҮЗЕТУ! Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Егемен Қазақстан» газетінің 2014 жылғы 27 қырүйектегі №189 (28412) санында жарияланған Астана қаласының уақыты бойынша сағат 10.00-ден бастап 17.00-ге дейін www.gosreestr. kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында 2014 жылғы 29 қазанға белгіленген сауда-саттық өткізу туралы ақпараттық хабарламасына мынадай толықтыру енгізеді: 2-бөлімнің (Аукцион) кестесінде: 3-жолда «Сатылатын акциялар саны, дана» бағанынында «1 874 425» деген сандардан кейін «жай акциялар» деген сөздермен толықтырылады. Анықтама үшін телефондар: (8-7172) 71-71-89, 71-72-80, 71-71-84.

«Жамбылгипс» АҚ (бұдан əрі – қоғам) «Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР Заңын басшылыққа алып «Халық Банкі» АҚ-пен ірі мəміле жасағандығы туралы өзінің кредиторларна жəне акционерлеріне хабарлайды. АО «Жамбылгипс» (далее – общество) руководствуясь Законом РК «Об акционерных обществах» информирует своих кредиторов и акционеров о заключение крупной сделки с АО «Народный Банк». Гос.акт на земельный участок за номером 0316613 от 03.06.2004 г. кадастровый номер 03-047-303-814 на имя Айсаутова Динмухамеда Мухтаровича в связи с утерей считать недействительным.

«Атырау МӨЗ» ЖШС «2015-2017 жылдарға арналған қоршаған ортаны қорғау жөніндегі шаралар жоспары» тақырыбына қоғамдық тыңдауларды өткізу туралы хабарлайды. Өткізу күні мен орны: 2014 жылғы 20 қазанда сағат 11.00-де. Тіркеу уақыты сағат 10.30-да Атырау қаласы, Зейнолла Қабдолов көшесі, 1, «Атырау МӨЗ» ЖШС зауыт басқармасының орталық аппаратындағы мəжіліс залы мекенжайы бойынша. Барлық қызығушылық білдірген тұлғалар жоба бойынша материалдармен мына мекенжай бойынша таныса алады: Атырау қ., Островский көшесі, 4-а, ЖайықКаспий Орхусс орталығының кеңсесі жəне www.aarhusatyrau.kz, www.atyrau.gov.kz интернет-сайттарында. Өз ескертулеріңізді жəне ұсыныстарыңызды 30-50-33, 50-1037 телефондары немесе iztshynar@aarhus-atyrau.kz e-mail бойынша енгізуге болады. Барлық мəселелер жөнінде 3050-33 телефонына хабарласыңыздар.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының төралқасы Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры, география ғылымдарының докторы, профессор Қуат Маратұлы Баймырзаевқа əкесі Марат БАЙДЕШҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады. «Тұран» университетінің ұжымы «Тұран» білім корпорациясының вице-президенті, экономика ғылымдарының докторы, профессор Орақ Жолмырзаұлы Əлиевке апасы Күлəн ƏЛИЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


12

www.egemen.kz

30 қыркүйек 2014 жыл

 Өнер

 Сүйінші!

Їйірген ўлттыќ їлгі Қазақ жұртының ой-қиялының биіктігін, алғырлығы мен алымдылығын артында қалған керемет халықтық жəдігерлерден, соның заманға қарай жаңа үлгіде жаңаруынан көруге болады. Бұған жақында Астанадағы Тəуелсіздік сарайында өткен «Елге ел қосылса құт болар» атты көрмеден көргеніміз дəлел болады. Бұл көрмені Отанымыздағы Қытай елшілігінің қолдауымен «Мұрат жолы» атты мəдени қоғамдық бірлестік ұйымдастырды. Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Мəдени шараның мақсатына келер болсақ, «Отанға бастайтын жол» атты жоба негізінде Қытай мемлекеті мен Қазақ елінің арасындағы баянды достықтың көрінісін өнер арқылы таныту, сонымен қатар, алыс-жақын шетелдерден атажұртына оралған қандастарымыздың қолынан шыққан ұлттық құндылықтарды таныстыру. Көрмеге отандастар салған майлы бояу

суреттері, графикалар, қолөнер, фототуындылары қойылыпты. Сондай-ақ, қазақ өнерінің айтулы өкілі, біртуар композитор Бақытжан Байқадамовпен достығы жарасқан, қысқа ғұмырында артына мол мұра қалдырған көрші жұрттың халық композиторы Си Синьхай жайлы деректі фильм де ерекше назар аударарлық дүние екен. Өнер жолы табыстырған екі композитордың бүкіл саналы ғұмырынан деректер береді. Көрменің ашылу рəсімінде Қытай мемлекеті елшісінің міндетін

 Жағымды жаңалық

Азиада: аќ тїйеніѕ ќарыны жарылды! (Соңы. Басы 1-бетте). Сонымен, 27 қыркүйек күні ме-

даль саны 37-ге жетіп, еліміздің құрамасы жалпы есептегі орнын ешкімге бере қоймайтынын тағы бір аңғартты. 28 қыркүйекте алтын медаль уысымызға түспеді. Тек, 1 күміс пен 2 қоланы қанағат тұтып, келесі күнге мол үміт артып тарастық. Аталған күміс жүлдені 75 кило салмақта белдесуге шыққан Гюзель Манюрова еншіледі. Ол финалда əлем чемпионы Фен Чжоудан (Қытай) 4:0 есебімен ұтылып қалды. Сол күнгі қос қола медальдің бірін еркін күрестен 97 кило салмақта кілемге шыққан Мамед Ибрагимов жеңіп алды. Ол 3-ші орын үшін кездесуде Үндістан балуаны Сатьварт Кадьяннан 3:0 есебімен басым түсті. Екінші қола жүлдені 100 метр қашықтыққа жүгіруден сынға түскен Ольга Сафронова (11,50) алып берді. Бұл бəсекенің алтыны қытай Йонли Вейге (11,48) бұйырса, күміс жүлде Жапония жеңіл атлетшісі Тисато Фукусиманың (11,49) қалтасында кетті. Осы Азиада ойындарының 10шы күні спортсүйер қауымның есінде ұзақ сақталып қалады деп ойлаймыз. Ұлттық құрамамыздың пайдасына 10-шы алтынды екі кісілік байдаркада есуден 1000 метр қашықтыққа жарыста

Евгений Алексеев пен Лондон олимпиадасына қатысушы Алексей Дергунов ұтып алды. Осы бəсекеде 2-ші орынды Иран ес кекшілері иеленсе, Қытай өкілдері қолаға қол жеткізді. 11-ші алтынды қоржынға салу мəртебесі екі кісілік каноэ есуден 1000 метрлік жарысқа шыққан ағайынды Михаил жəне Тимофей Емельяновтарға бұйырды. Ағайын дылардың соңын ала қытай спортшылары келсе, 3-ші орыннан Өзбекстан ескекшілері көрінді. Сондай-ақ, төрт кісілік байдаркада есуден Андрей Ергучев, Илья Голендов, Дəулет Сұлтанбеков, Александр Емельянов сынды саңлақтар 1000 метр қашықтықта Қазақ станға 12ші алтын медальді əкелді. Бұл жолы да қытайлықтар күміс алса, өзбекстандықтар үшінші келді. Ал байдаркада есуден 200 метр қашықтыққа жарысқан Инна Клинова қарсыластарына дес бермей, 1-ші орын иеленіп, ұлттық құрамамыздың есебіне 13-ші бас жүлде тіркелді. Күміс медальді қытай қызы еншіледі, ал қоланы Иран өкілі өз пайдасына шешті. 14-ші алтынды жағажай волейболынан Александр Дьяченко мен Алексей Сидоренко жұбы алып берді. Біздің волейболшылар қытайлық Чен Ченг пен Ли Янды 21:15 есебімен мойындатты. Еліміз меншіктеген 15-ші

алтынды 500 метр қашықтыққа байдаркада жұптасып ескек есуден Наталья Сергеева мен Ирина Подойникова ұтып алды. Күміс жүлде қытайлық жұп – Веньюн Рен мен Кин Маға бұйырса, жапон қыздары – Асуми Охмура мен Сихо Какизаки 3-ші орынды қанағат тұтты. Енді, 29 қыркүйектегі күміс жүлделер тізбегіне зейін аударайық. Бұл күні біздің спортшыларымыз 5 күміс медаль алды. Оның алғашқысын, яғни 12-ші күмісті 1000 метр қашықтыққа каноэде есуден Сергей Емельянов еншіледі. Бұдан кейін 500 метр қашықтыққа байдаркада есу сынынан Наталья Сергеева 2-ші сатыдан көрі ніп, ұлттық құрамаға 13-ші күміс медальді сыйлады. Айта ке тейік, осы бəсекеден кейін Наталья Сергеева өзінің əріптесі Ирина Подойниковамен жұптасып байдарка есуден елімізге алтын алып берді. 14-ші күміс жүлде Қазақстан құрамасы алған медальдардың санын 50-ге толтырды. Ал бұл 50-ші медальді 200 метр қашықтыққа екі кісілік байдаркада есуден Евгений Алексеев пен Алексей Дергунов əкелді. 15-ші жəне 16-шы күміс медальдарды еркін күрес шеберлері олжалады. Алдымен 86 кило салмақта кілемге шыққан Есболат Нұржымбаев финалда Иран балуаны Мейсам Мұстафа Жоукардан айласын асыра алмады. Яғни

Ќара тїсті ана аќ тїсті, кґгілдір кґзді бала туды Мамандар мұны миллионнан бір кездесетін таңғажайып құбылысқа балап отыр.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

4:14 есебімен қарсыласына жол берді. Бұл балуанымыз жартылай финалда 4:1 есебімен тəжік Бахадүр Қадіровтен басым түскен-ді. Ал елімізге 16-шы күмісті алып берген 125 кило сал мақ дəрежесіндегі Дəулет Шабанбай тағы бір ирандық балуан – Парвиз Хади Басманждан ұтылып қалды – 1:6. Кешегі күні бұйырған қоланың саны алтын мен күмістен əлдеқайда кем болды. 2 қоланың бірін 1000 метр қашықтыққа байдаркада есуден Юрий Березинцев иеленді. Ол Өзбекстан спортшысы Алексей Мочалов пен Иран жігіті Ахмадреза Талебианнан сəл ғана уақытқа қалып қойды. Ал қола медальдар қатарына 22-ші болып қосылған жүлдені 500 метр қашықтыққа төрт кісілік байдаркада есуден құрамында Екатерина Каль тенбергер, Кристина Абсинская, Зоя Ананченко жəне Ирина По дойниковалар бар қыздар тобы алып берді. Бұл бəсекеде 1-ші орынды Қытай қыздары алса, мəреге 2-ші болып оңтүстіккореялық бойжеткендер жетті. Қорыта айтқанда, Азиада ойындарының 10-күнінде 4-ші орнымыздан жылжыған жоқпыз. Еншімізде 53 медаль бар. Ал 1-ші сатыда Қытай (234) құрамасы тұр. 2-ші жəне 3-ші орынға Оңтүстік Корея (145) мен Жапония (131) спортшылары нық жайғасқан.

Қазақ руханиятының өзге халықтармен тең екенін, кейде озып алға да шыға алатынын дəлелдеп жүрген азаматтарымыздың бірі – біздің əріптесіміз, бейнелеу өнерінің бесаспап маманы, карикатурашы Айдарбек Ғазизұлы. Ол жуырда ортамызға олжа салып, Румынияда 34 елден 182 карикатурашы қатысып, 300дей еңбекті сарапқа салған конкурста бірінші орынды Қазақстанға алып берді. Сөйтіп, бас бəйгеге тігілген 500 еуроны да олжалады.

Жїз отбасыныѕ ќуанышы

Жақсыбай САМРАТ,

«Егемен Қазақстан».

Алматыда Қала күні қарсаңында 100 отбасы қоныс тойын тойлады. Жүз бірдей жан су жаңа пəтерлердің кілттеріне ие болды. Күздің жайма-шуақ күндеріне орайлас келген осынау қуаныш Алматы қаласы əкімінің орынбасары Зəуреш Аманжоловаға аманатталған екен. Айнаш ЕСАЛИ, кілттерін беріп, қуанту игі «Егемен Қазақстан». дəстүрге айналды. Міне, бүгін де Алматының 100 адамы қала Пəтер кезегінде жылдап тұр- күнін ғана емес, қоныс тойын ған жандарға қала əкімі ордер да қатар тойлап жатыр, – дейді мен кілттерін табыстап тұрып, Зəуреш Аманжолова. құтты қоныс тіледі. Олардың Ал биыл жыл басынан бері арасында көпбалалы жандар, оңтүстік астанада үй кезегінде жалғызілікті аналар, жетім ба- тұрған 200-ден астам адам лалар мен білім жəне денсаулық пəтерлі болды. Бұл бағыттағы сақтау саласының мамандары жұмыстар жалғаса береді. Жыл бар. аяғына дейін тағы да кезекте – Жыл сайын Қала күні тұрған 100 адам үйлі болмақ. қарсаңында баспанаға зəру, пəтер кезегінде тұрған жандарға АЛМАТЫ.

 Қылмыс

 Оқиға

Қара түсті британиялық əйел Кетрин Ховарт перзентханада өзінен туған ұлды бірінші рет əкел генде, таңғалғаннан тілінен айырылып қала жаздапты. Себебі, оған көрсетілген ұл аппақ болуымен қатар, көгілдір көзді, сары селеулі шашты, еуропалық нəсілді балпанақтай балақай еді. Кетриннің өзі Нигерияда туыпөскен қара нəсілді келіншек болатын. Ол кейін Ұлыбритания азаматы Ричардқа тұрмысқа шығып, Альбион жеріне келеді. Бірақ күйеуі ақ нəсілді жігіт болғанына қарамастан, екіқабат кезінде жұрттың бəрі одан бұрынғы үрдіске сай мулат нəресте туылатын шығар деп күтіп жүрген. Сондықтан баланың ата-анасында əдепкі кезде өз шараналары ауысып кетпеді ме екен, деген күдік те болған. Ал шын мəнінде қазір туылғанына үш ай толған Йона ата-аналар генінің өте сирек кездесетін керемет бір құймасы секілді. Баланың терісі аппақ болуы өз алдына, шаштары сап-сары жəне көздері аспан түстес

атқарушы Сунь Вэй Дон мырза Қазақ елі мен Қытай мемлекеті арасындағы достық қарым-қатынас жайлы айтып, Нұрсұлтан Назарбаев пен Қытай Халық Республикасының Төрағасы Си Цзиньпин жүздесулеріндегі саудаэкономикалық, инвестициялық, отынэнергетикалық, көлік-транзиттік жəне мəдени-гуманитарлық ынты мақтастық бағытындағы берік қарымқатынас байламдарын назарға салды. Ал «Мұрат жолы» мəдени қоғамдық бірлестігінің төрағасы Думан Аманұлы көрмеге Қытай елінен келген бауырлар жасаған 80-ге таяу ұлттық құндылықтар қойылғанын, бұл шара Қытайдың Қазақстандағы мəдени күндеріне орай өткізіліп отыр ға нын айтып, осындай жақсы істі қолдаған елшілікке, Астана қа ла сы ның мəдениет басқармасына, Тəуелсіздік сарайының ұжымына алғысын білдірді.

көгілдір болып шықты. Дəрігерлер мұны Кетриннің ДНК-сында ақ ген рецессиві бар екендігімен, ол баланың ақ нəсілді əкесінің ДНКсымен үйлескенде осындай мəуе бергенімен түсіндіреді. Қазір үш айлық балақай барлық жерде танымал болуға айналыпты. Осы кезге дейін ол Британияның бірнеше беделді журналдарына шығып үлгеріпті. «Маған бірінші рет Йонаны əкелген кезде акушерлер баланы ауыстырып алған шығар деген ойда болдым, – дейді Кетрин қазір. – Бірақ бəрін түсіндіріп айтып бергеннен кейін, баламды өліп-өшіп сүйіп, қатты жақсы көріп кеттім. Бұл мен үшін үлкен жаңалық та, зор жетістік те болды. Өзіне соншалықты қошемет пен құрмет жасалып жатқанына қарамастан, біздің ұлымыз соншалықты тыныш, сабырлы жəне сүйкімді. Біз оны ерекше тағдыр күтіп тұрғанына сенімдіміз». Мұрат АЙТҚОЖА.

Атырауда аулауға тыйым салынған бекіре балығын барымталаудың əзірге тыйылар түрі көрінбейді. Бұған «Бекіре» шарасы барысында нақты көз жетті. Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Мəселен, облыстық ішкі істер департаментіне қарасты су полициясының қызметкерлері «Бекіре» шарасының кезекті рейдінде Жамбыл елді мекені тұсымен ағатын Зарослый

Балыќты «барымталауды» кім тоќтатады? арнасы бойынан «Ямаха-150» маркалы моторлы қайықты тоқтатқан. Сол қайық иесін тексеру барысында одан салмағы 195 кило болатын бірнеше бекіре балығы тəркіленді. Сонымен бірге, ұсталған азамат қайығынан 1 кило қара уылдырық қоса табылды. Енді бұл азаматқа қатысты тексеру жұмыстары жүргізілуде. Ал «Атырау – Астрахань» тас жолының Жанбай

ауылы тұсында тоқтатылған «DAEWOO NEXIA» көлігін тексеру кезінде оның салонынан салмағы 30 килоға жуық бекіре балығы табылған. Облыстық ішкі істер департаментінің баспасөз хатшысы Гүлнəзира Мұхтарованың айтуынша, күзгі балық аулау маусымына байланысты қыркүйектің екінші онкүндігінде «Бекіре» шарасы басталған. Содан бергі мерзімде облыстық ішкі істер

органдарының қызметкерлері су маржанына қол сұғуға қатысты 50-ден астам құқық бұзушылықты анықтаған. Сөйтіп, заңсыз айналымнан 1 тонна 400 кило балық, 3 кило қара уылдырық тəркіленген. Соның ішінде 500 килодан аса бекіре тұқымдас балық бар. Бұл бассыздықтың қашанға дейін созылары да белгісіз. Атырау облысы.

Араќ пен темекіні арбалап бара жатќандар ўсталды Өткен демалыс күндері қазақстандық шекарашылар ірі көлемдегі алкоголь мен темекі өнімдерін ұстады, деп хабарлады ҰҚК ШҚ-ның баспасөз қызметі. Жəнібек шекара отрядына қарасты «Шоңғай» заставасының шекарашылары 51 жастағы Ресей Федерациясының азаматын ұстады, себебі, оның жүгін тексеру

кезінде 190 жəшікке салынған 1 тоннадан астам (1150 литрден астам) арақ өнімдері заңсыз болып шықты. Ұсталған азамат астына «УАЗ» көлігін мініп, елімізден Ресейге қарай бет түзеп барады екен. Тексере келгенде, жүкке қажетті ілестірме құжаттары болмай шықты. Сондай-ақ, Петропавл шекара отрядына қарасты «Мамлютка» (теміржолдық) өткізу-бақылау бекетінің шекара наряды «Бішкек – Екатеринбург» бағытында

бара жатқан жолаушылар пойызын қарау кезінде вагонның жоғарғы бөлігіне жиналған төсек-орынның ішінен 4000 дана болатын темекі өнімдерін тапты, ал жолсерік оған қатысты ешқандай құжат көрсете алмады. Қырғызстан азаматы болып табылатын вагонның жолсерігі ұсталды. Аталған дерек бойынша құқық қорғау органдары хабарландырылды. Фильтрациялық іс-шаралар өткізілуде.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Халыќаралыќ дəрежедегі карикатурашы

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Халықаралық фестиваль деген атау алған бұл конкурстың тақырыбы «Əзіл. Əзілдеуші ауыз» деп аталды. Конкурстың өзі шілде айында өткізілгенімен қорытындысы жуырда ғана шықты. Екінші орынды миллиард халықтың өкілі, Қытай суретшісі Пидонг Лу алса, үшінші орынды украиналық Олег Локтев олжалады. Сонымен қатар, бұл конкурсқа əзіл сөзді эпиграммалар мен қысқа өлеңдер де жіберілген болатын. Оларға тігілген бəйге көлемі азырақ. Оларды, негізінен, Румыния мен Венгрия өкілдері алды. Айдарбек Ғазизұлы халықаралық дəрежеде өткізілетін түрлі тақырыптарға жарияланған карикатурашылардың конкурсына үнемі қатысып тұрады. Оның еңбектерінің өзі қатысқан барлық конкурстардың үздік карикатураларынан тұратын каталогтарға енгізілмей қалғаны жоқ. Ал мұндай каталогтарға конкурсқа қатысқан 300, 400 кейде 500 еңбектің 100 шақтысы ғана енгізіледі. Олардан басқа, Айдекең 1997 жылы Сорос қоры өткізген конкурста үшінші орын, 2006 жылы Түркияда болған конкурста арнаулы сыйлық, Венгрияда болған конкурста үшінші орын, 2013 жылы Израиль конкурсында арнаулы сыйлық алды. Ал 2008 жылы Сирияда жəне Оңтүстік Кореяда, 2012 жылы Мəскеуде болған конкурстарда мақтау қағаздарын алған. Айдарбек Ғазизұлының маңдайы жарқырап, бəйгеден бірінші келіп, Бас жүлдені алғаны 2012 жылы Қытайда болды. «Қытай пандасына арналған əзіл» атты бұл конкурста ол елімізге бас бəйгені жеңіп əкелген еді. Бұл туралы «Егеменге» жазып, халықтан сүйінші сұрағанбыз. Енді, міне, Айдекең екінші рет халықаралық конкурста бас бəйгені қанжығасына бөктеріп отыр. Исі Қазақстан үшін үлкен табыс болып саналатын қуанышты халыққа сүйіншілеп жеткізіп отырғанымыз осы. Айдекең еліміздің бас газеті «Егеменде» ұзақ жылдардан бері суретші болып еңбек етіп келеді. Өз ісін ғана біліп, томаға-тұйық жүретін бұл жігіт ағасының бар өнері ішінде. Кейбіреулер құсап аз табысқа жетсе төбесі көкке тигендей болып, мастанбайды. Соған қарағанда, оның шығатын шыңдары əлі де алда. Ол үнемі жаңа тақырыптарды ойланып, үнемі ізденіс үстінде жүреді. Оған өнерің өрге баса берсін деп тілейміз.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторлары

Александр ТАСБОЛАТОВ, Эльмира МƏТІБАЕВА.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №406 ek

Profile for Egemen

30092014  

3009201430092014

30092014  

3009201430092014

Profile for daulet
Advertisement