Page 1

Қазақстан халқы ел дамуы мен бірлігінің, азаматтар құқықтарының мүлтіксіз сақталуының кепілі – Конституция күнін жан-жақты атап өтуде. Ата Заң 18 жыл ішінде қоғам мен биліктің тұрақтылығын қамтамасыз етуге өлшеусіз үлес қосып келеді.

№201 (28140) 30 ТАМЫЗ ЖҰМА 2013 ЖЫЛ

Жемісті реформалар жїргізу жалєасады Ќазаќстан Республикасыныѕ Президенті Н.Ə. Назарбаевтыѕ Конституция кїніне орай Ќазаќстан халќын ќўттыќтауы Қымбатты отандастар! Сіздерді Қазақстан Республикасының Конституциясы күнімен шын жүректен құттықтаймын! Еліміздің Ата Заңы жаңа Қазақстан жетістіктерінің берік кепі ліне айналды. Тиімді құ қық тық жүйені орнықтыру ар қы лы біз экономикалық өсімге жə не қоғамның əл-ауқатының артуына қол жеткізіп, елімізде тұрақтылықты, бейбітшілік пен келісімді қалыптастырдық. Əкімшілік жəне құқықтық реформалар, жергілікті өзін өзі басқаруды дамыту, əлеуметтік жаң ғырту – мұның бəрі берік конс ти туциялық негізде жүзеге асырылуда жəне халықтың өмір сүру деңгейін одан əрі ұлғайтуға бағыт талған. Біздің сыртқы саясаттағы жүйелі бастамаларымыз Қазақстанның халықаралық

беделінің ұдайы өсуін қамтамасыз етуде. Биыл еліміз 2050 жылға дейінгі ұзақ мерзімді даму стратегиясында көзделген мақсаттарды іске асыруға кірісті. Соның ең бастысы – Қазақстанның əлемдегі ең дамыған 30 мемлекеттің қатарына енуі. Стратегияның барлық мақсаттарына қол жеткізу қазақстандықтардың бірлігі мен Конституция қағидаларын мүлтіксіз орындау негізінде ғана мүмкін болмақ. Ата Заңның қағидаттары мен нормаларын ұстану, конституциялық құндылықтарды қорғау – əрбір азаматтың құрметті парызы жəне қасиетті міндеті. Барша қазақстандықтарға игілік пен бақ-береке тілеймін! Біздің Отанымыз – Қазақстан Республикасы нығайып, дами берсін! Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

Таєайындау

Мемлекет басшысының Жарлығымен Данияр Қабидоллаұлы Сарекенов Қазақстан Республикасының Малайзиядағы Төтенше жəне өкілетті елшісі болып тағайындалды.

Кеше Ақордада Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қылмыстық кодекстің жаңа редакциясының, жаңа Қылмыстық-іс жүргізу кодексі мен Қылмыстық-атқару кодексі жаңа редакциясының жобаларын қарауға арналған кеңес өткізді. Өз сөзінде Қазақстан Президенті соңғы үш жылда еліміздің құқық қорғау органдары жүйесіне елеулі реформа жүргізілгенін атап өтті. – Қазақстан халқына былтырғы Жолдауымда құқық қорғау жүйесіне реформа жүргізу, сондай-ақ Қылмыстық кодекстің жаңа редакциясының, жаңа Қылмыстықіс жүргізу кодексі мен Қылмыстық-атқару

кодексінің жаңа редакциясының жобаларын əзірлеу туралы тапсырма берген едім. Жыл бойы тиісті жұмыс жүргізілді. Енді біз əзірленген жобаларды қарап шығып, оларды Парламентке енгізу жөнінде тапсырма беруіміз қажет, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Кеңес барысында Қылмыстық жəне Қылмыстық-іс жүргізу кодекстерінің

жобалары бойынша жасаған баяндамасында Бас прокурор Асхат Дауылбаев жобаларда қылмыстың барлық жаңа түріне қарсы тиімді күрес жүргізу үшін негіз қаланғанын, балалар мен жеткіншектердің құқықтары мен бостандықтарына кез келген озбырлық көрсетушіліктің қатаң жазаланатынын атап өтті. Бас прокурор адам өліміне байланысты емес орташа жəне орташа ауырлықтағы қылмыстар үшін негізгі жаза ретінде көлемі ұлғайтылған айыппұл белгіленгенін атап өтті. –Қылмыстық кодекс жобасында түзету

● 30 тамыз – Қазақстан Республикасының Конституциясы күні Қайрат МƏМИ, Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы:

Ўлы ќўндылыќтарды ўлыќтаєан ќўжат Конституция – егемен еліміздің мемлекеттілігін, тəуелсіздігін, демократиялық құндылықтарын айғақтайтын бірден-бір құжат. Қазақстан Республикасының Конституциялық дамуының екінші кезеңі 1995 жылы қабылданған, биыл қабылданғанына 18 жыл толған Конституция əлемдік стандартқа сəйкес келетін саяси, экономикалық жəне əлеуметтік мəнге ие. Өткен 18 жыл ішінде қоғам мен биліктің тұрақтылығын қамтамасыз етуде Конституциялық принцип жəне оның нормасы еліміздің тəуелсіздігін, эко номикалық реформасын нығайтудың басты құралына айналды. Елімізде заңдылық пен конституциялық тəртіптің салтанат құруы негізгі бағыт саналады. Заңдылықты бұлжытпай орындау немесе сақтай білу жауапкершілігі – Қазақстанның тұрақты дамуына жағдай жасай отырып, мемлекетіміздің өзекті деген бағыт-бағдарындағы барлық құқықтық қызметтің өркен жаюына жол ашып берді. Ал əрбір азамат өзін мемлекет міндетті түрде қорғай алатынын нық сезінді, конституциялық заңдылық азаматтар мен адамдардың құқығына жəне бостандығына нақты кепілдік беретініне кəміл сенді. Қазақстанның демократиялық, зайырлы жəне құқықтық мемлекет ретінде орнығуы Конституцияда қаралған президенттік басқару жүйесінің əсеріне тікелей байланыс ты. Қазіргі таңда нақ осы басқару – мемлекетіміздің тəуелсіздігін қамтамасыз етіп, экономикалық жəне саяси реформаны жүргізуге, елдегі ішкі саяси тұрақтылықты сақтауға мүмкіндік беріп отыр. Ата Заңымыз бойынша Президент – елді жаңғыртудың бастамашысы жəне іске асырушысы, Конституцияның сенімді кепілі. Осы орайда өткен күндерге көз

жіберсек, ел егемендігін алғаннан берідегі уақыт ішінде Елбасы ның басшылығымен Конституциялық жəне құқықтық жүйені эволюциялық тұрғыда сатылап реформалау нəтижесінде мемлекеттік биліктің теңгерімді де тиімді жүйесі қалыптастырылды. Конституцияның 3-бабында: “Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы – халық, халық билікті тікелей республикалық референдум жəне еркін сайлау арқылы жүзеге асыратындығы, сондай-ақ өз билігін жүзеге асыруды мемлекеттік органдарға беретіндігі, Қазақстан Республикасында билікті ешкім де иемденіп кете алмай тындығы, билікті иемденіп кетушілік заң бойынша қудала на тындығы, халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге республика Президентінің, сондайақ Парламенттің де құқығы бар екендігі, республика Үкіметі өзіне берілген өкілеттіктер шегінде ғана мемлекет атынан билік жүргізетіндігі” атап көрсетілген. Бұл орайда Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауында жергілікті өзін өзі басқаруды дамыту тұжырымдамасын бекітуін жəне осы бастаманың нəтижесінде биыл мəслихат арқылы ауыл əкімдерінің сайлауының сəтті өтуін елімізде Ата Заң талабының мүлтіксіз орындалуының жəне Қазақстанның демократиялық үрдіске адалдығының нақты дəлелі ретінде атап өтуге болады. Ауылдық округ əкімдерінің сайлануы қоғамды одан əрі демократияландырудың маңызды кезеңі болып табылады жəне жергілікті жерлерде басқарудың тиімділігі мен айқындығын арттыруға мүм кіндік береді. (Соңы 2-бетте).

Конституционализм əлеуеті пікір алысќанда артады

Кеше елордада Конституция күніне арналған «Конституция – қоғам мен мемлекет даму стратегиясының негізі» атты ғылыми-тəжірибелік конференция болып өтті. Жыл сайынғы дəстүрлі өтіп тұратын бұл кезекті шара барысында Қазақстанның конституциялық дамуындағы жəне қоғам мен мемлекетті əлеуметтік жаңғыртудағы мəселелер кеңінен сөз болды. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Сөз орайы келгенде шараны ұйымдас тыруға Конституциялық Кеңес, Бас прокуратура, Адам құқықтары жөніндегі уə кіл, Астана қаласының əкімдігі, Еуропа Кеңесі Құқық арқылы демократия үшін Еуропалық Комиссиясы (Венеция ко миссиясы), Қазақстан халқы Ассамблеясы, Халықаралық заңгерлер одағы, Қазақстан заңгерлер одағы, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті атсалысқандығын айта кеткен жөн. Алқалы жиын жұмысына еліміздің Премьер-Министрі, Парламент Сенатының Төрағасы, Мемлекеттік хатшы, Президент Əкімшілігінің Басшысы, Парламент депутаттары, орталық мемлекеттік органдардың бірінші басшылары, сондай-ақ 19 ел мен халықаралық беделді ұйымдардың өкілдері қатысты.

Атап айтқанда, алқалы жиынға БҰҰ, Еуропа Кеңесі, Еуропа Одағы, ЕҚЫҰ өкілдері, Əзербайжан, Белоруссия, Болгария жəне Түркия Конституциялық соттарының төрағалары, Корея жəне Тəжікстан омбудсмендері, Армения, Ауғанстан, Литва, Молдова, Ресей, Өзбекстан, Украина, Германия, Хорватия жəне басқа да елдердің конституциялық əділет органдары мен парламенттерінің мүшелері, сонымен бірге, шетелдік жəне отандық танымал заңгерғалымдар мен сарапшылар келді. Халықаралық ғылыми-тəжірибелік конференция жұмысын Конституциялық Кеңес Төрағасы Игорь Рогов сөз сөйлеп ашты. Конституциялық Кеңес Төрағасы атал ған халықаралық шарада ең басты қарас тырылатын мəселелер Қа зақ стан Республикасы Президенті Н.Ə.На зарбаевтың «Қазақстан-2050» стратегиялық құ жа тының құқықтық аспектілерін жүзеге асыру болып табылатынын ерекше атап кетті.

Ал еліміздің Мемлекеттік хатшысы Марат Тəжин конференция қатысушыларына Елбасының құттықтауын жеткізді. Елбасы өз сөзінде қатысушыларды Конституция күнімен шын жүректен құт тықтай мын, дей келіп, Ата Заңның мемлеке тіміздің табысты дамуының берік іргетасы екендігіне ерекше тоқталған. Конституцияның арқасында мемлекеттік жəне жеке меншіктің теңдігі, кəсіпкерліктің дербестігі мен меншікті қоғам мүддесіне пайдалану қағидаттарына сəйкес Қазақстан экономикасы дамып келеді. Қазақстан Республикасының Конституциясы əлеуметтік мемлекет ретінде еңбек бостандығы құқығына кепілдік береді. Неке мен отбасын, ананы, əке мен баланы мемлекеттің қорғауына алып, халық денсаулығын сақтауды қамтамасыз етеді, делінген Елбасының құттықтауында. Президент сондай-ақ еліміздің Ата Заңы мемлекеттік билік бірлігінің, оның барлық тармақтарының тиімді өзара ісқимылының негізін қалағандығын да ерекше атап кеткен. Конституциялық қағидалар негізінде мемлекет пен азаматтық қоғам институттарының өзара əріптестігі іске асып, жергілікті өзін өзі басқару дамуда. Оған тəуелсіз Қазақстан тарихында алғаш рет болып өткен жергілікті əкімдер сайлауы дəлел бола алады. Консти туцияны бұлжытпай орындау Қазақстандағы қоғамдық келісім мен саяси тұрақтылықты нығайтудың сенімді кепілі. Бүгінде Қазақстан 2050 жылға дейінгі стратегияны іске асыруда. Оның басты мақсаты – əлемдегі ең дамыған 30 мемлекеттің қатарына ену. Бұл мақсатты жұмыс Конституция мен заңдардың тəртібін мүлтіксіз сақтауды міндеттейді. Конференцияға қатысушылардың барлығының жұмысына жеміс жəне кəсіби қызметіне табыс тілеймін, дейді Нұрсұлтан Əбішұлы құттықтауының соңында. Бұдан кейін сөз алған Парламент Сенатының Төрағасы Қайрат Мəми Құқықтық саясат тұжырымдамасында атап өтілгендей, Қазақстанның 2020 жылға дейінгі құқықтық дамуының басты мақсаты мен негізгі бағдары Конституцияның ережелері мен идеяларын толық жəне дəйекті түрде іске асыру дегенді баса айтты. (Соңы 2-бетте).

жұмыстарын атқару тəртібі мен мазмұны өзгеріп, айыппұлға жақын балама ретінде белгіленді жəне бюджетке төленуі тиіс нақты сома көлемінде есептелді, – деді А.Дауылбаев. Бұған қоса, Бас прокурор Қылмыстық кодекстің жобасы 467 баптан – 98-і Жалпы жəне 369-ы Ерекше бөлімнен тұратынын, сонымен бірге, «ілеспелі» заңжоба ретінде 12 кодекс пен 47 заңға түзетулер енгізуді қарастыратынын мəлім етті. (Соңы 4-бетте).

● 1 қыркүйек – Білім күні

Егемен елдіѕ тірегі – білімді ўрпаќ ● Бүгінгі күнде Қазақстан – балаларды мектепке дейінгі біліммен қамту көрсеткіші бойынша ТМД елдері арасында көш бастап келеді. ●12 жылдық оқытуға көшуге дайындық алдағы басты басымдықтардың қатарынан саналады. ● Білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы табысты іске асуда.

Білім күніне арналған топтаманы 7-беттен оқисыздар.


2

www.egemen.kz

30 тамыз 2013 жыл

 30 тамыз – Қазақстан Республикасының Конституциясы күні

АЙБЫНДЫ АСЫРҒАН

азаматтық жəне рухани-мəдени тұтастық негізінде топтастыруға, қазақстандық жарасымдылықты, патриотизмді қалыптастыруға негізделген қазақстандық

бағыт оларды ортақ мүддеге ұйыстырып, бұл ұстаным бүкіл əлем мойындаған жəне үлгі санайтын үрдіске айналды. Еліміздің Ата Заңында экономикадағы тұрақтылықты, халықтың əлеуметтік жағдайын жасауды басты назарға алу да көзделген. Өткен 18 жыл ішінде қоғам мен биліктің тұрақтылығын қамтамасыз етуде Конституциялық принцип жəне оның нормасы еліміздің тəуелсіздігін, экономикалық реформасын нығайтудың басты құралына айналды. Əділет, құқық қорғау органдары азаматтың Ата Заңмен берілген құқықтары мен бостандықтарын қорғай отырып, олардың заман талабына сай еңбек етіп, білім алуына жəне өздерінің барлық конституциялық құқықтарын толыққанды пайдалануына өздеріне жүктелген құзырет

шеңберінде жағдай туғызып келеді. Ата Заңымыз бүгінде ел дамуы мен бірлігінің, азаматтар құқықтарының мүлтіксіз сақталуының кепілі болып отыр. Демократиялық, зайырлы, құқықтық жəне əлеуметтік мемлекетке айналуды өзіне басты міндет етіп алған еліміздің бұл күндері қол жеткізіп отырған қыруар табыстары да осы Конституцияның жəне кемел ой, қайсар рух, мұқалмас күш-жігермен еліміз үшін атқарып жүрген əр азаматтың ұлан-ғайыр еңбегінің арқасы. Тыныштық, Тұрақтылық, Ынтымақ атты ұлы құндылықтарға негізделген Ата Заңымыз ел бірлігін қамтамасыз етіп, елге ырыс, жақсы тұрмыс əкеліп отыр. Бүгінгі еліміз қол жеткізген барлық жетістіктеріміз бен жеңістеріміз де осы Конституцияның жемісі.

деді Б.Бекназаров. Ол, сонымен қатар, елдегі сот жүйесінің жаңғыртылып, электронды сот ісін жүргізу үдерісі қарқынды дамып келе жатқанына, мəселен, биылғы жылы 6,5 мыңға тарта электронды талап-арыз қабылданғанына, электронды түрде сот хаттамаларын беру іске асырылғанына тоқталды. Ал Беларусь Республикасы Конституциялық сотының төрағасы Петр Миклашевич өз сөзін Беларусь Конституциясының ерекшелігімен байланыстырды. Өркениетті əлемде əрбір мемлекет өзінің даму жолын іздейді. Осыған байланысты саяси-əлеуметтік, экономикалық сипаттағы ісшаралар жүргізіледі. Өзінің құқықтық іргетасы болып табылатын негізгі құжаты əзірленеді. Беларусь Республикасының 1994 жылғы Конституциясының кіріспе сөзінде: «Біз, Беларусь халқы өзімізді өзіміз айқындауға негізделе отырып жəне көп ғасырлар бойғы Беларусь мемлекеттілігі

негізін басшылыққа ала отырып, азаматтық келісімді, халық билігін мызғымастай орнықтыру үшін осы Конституцияны, Беларусь Республикасының негізгі заңын қабылдаймыз» деп жазылған. Конституцияда мемлекеттің басты мəселелері, яғни мемлекеттік билік, азаматтардың құқықтары мен бостандықтары мəселелері қамтылған. Осының нəтижесінде Беларусь Республикасы 20 жыл бойы дамып, жан-жақты өркендеп келеді, деді П. Миклашевич. Ол, сондай-ақ, сөзінің соңында қазақстандық əріптестерін, мемлекеттік органдар, жоғары оқу орындары өкілдерін Конституция күнімен құттықтады. Қазақстанның Денсаулық сақтау министрі Салидат Қайырбекова адам құқықтарының негізі денсаулық сақтау саласына тікелей байланысты екенін атап өтті. Қазақстан мемлекетінің қалыптасуы барысында оның денсаулық сақтау жүйесі де

бірқатар өзгерістерді бастан өткерді. Тəуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бастап мемлекет денсаулық сақтау жүйесіне үлкен қолдау көрсетті. Осының арқасында біз денсаулық сақтау саласының əлеуметтік бағдарын қамтамасыз еттік. Сондай-ақ, халыққа берілетін тегін көмек жүйесін жүзеге асырдық. Соңғы жылдары денсаулық сақтау жүйесін қаржыландыру он есеге дейін көбейді. Сарапшылардың пікірінше, біздің еліміз экономикалық дағдарыстарға қарамастан, саланы тиісті мөлшерде қаржыландыратын елдердің қатарына енген. Елімізде денсаулық сақтау саласына қатысты арнайы бағдарламалар қабылданды. Денсаулық сақтау саласы – азаматтарға ғұмыр бойы қызмет ететін қажетті сала. Сондықтан, Қазақстанның əрбір азаматына сапалы медициналық көмек көрсету басты талап, деді С.Қайырбекова. Болгария Республикасы Консти туциялық сотының төрағасы Димитар Токушев Конституция мемлекет пен қоғам дамуының негізгі нормативтік мүдделерін, саяси жағдайды, мемлекеттік ахуалды, экономикалық жүйедегі адамның құқығы мен еркіндігін айқындайтын басты құжат болып саналатынын айтып өтті. Конституция ең басты қоғамдық қарым-қатынастарды реттейді. Осыған байланысты ол қоғамдағы көзқарастардың жан-жақты ескерілуін қамтамасыз етеді. Болгария Республикасының Конституциясы 1991 жылы қабылданған. Ол – тоталитаризмнен арылып, демократиялық жолға бет алған мемлекеттің басты құжаты. Мемлекеттік басқару Конституцияда көрсетілген нормалармен, ережелермен бекітіледі. Конституцияның негізі – адам. Яғни мемлекет те өз қызметін жалпыадамзаттық құндылықтарға, бейбітшілікке, теңдікке, əділдікке, адамгершілікке негіздеуі тиіс. Себебі, адамдардың құқықтары мен бостандықтары барлығынан жоғары тұруы тиіс, деді Д.Токушев. Конференцияға қатысушылар «Қазақстан-2050» Стратегиясы демократиялық, зайырлы, құқықтық жəне əлеуметтік мемлекетті əрі қарай бекітуге барынша мүмкіндік жасайтынын атап өтті. Іс-шара бүгін Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде жəне Rixos-Borovoe (Щучье кенті) қонақ үйінде жалғасатын болады. ------------------------------

Қайрат МƏМИ, Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы:

(Соңы. Басы 1-бетте). Барлық жердегі ауылдық округ əкімдерінің сайлауы – республикада демократиялық өзгертулер өткізудің жаңа кезеңі. Жергілікті əкімдердің сайлан уы – бұл мемлекеттік басқару жүйесінің тиімділігі мен халық алдында атқарушы билік органдары жауапкершілігін арттыру, саяси жүйесін одан əрі демократияландыру мен азаматтық қоғам дамуын жетілдіру. Ауылдар əкімдерінің балама сайлауы саяси жүйедегі реформалардың жүзеге асуына жəрдемдеседі, оның мақсаты халықты мемлекет басқаруына, қазақстандық қоғамның жетілдірілуіне қатысуға кеңірек тарту.

Ўлы ќўндылыќтарды ўлыќтаєан ќўжат Конституция бойынша еліміздің басқару билігінің үш түрі – заң шығарушы, атқарушы жəне сот билігінің құзыреттері нақтыланған. Биліктің заң шығарушы тармағы – Парламент, атқарушы тармағы – Үкімет, сот билігін тек қана сот жүзеге асырады. Ел Конституциясына сəйкес Қазақстан Республикасының қос палаталы Парламенті заң шығару қызметін жүзеге асыратын республиканың ең жоғары өкілді органы болып табылады

жəне ол ел дамуына, азаматтардың əлеуметтік ахуалын жақсартуға қатысты жаңа заңдар қабылдайды, өзгерістер мен толықтырулар енгізеді. Конституцияда Қазақстан Республикасының ең қымбат қазынасы – адам жəне адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары деп бекітілсе, бұл – Ата Заңымыздың бұлжымайтын темірқазығы. Өткен 18 жыл ішінде Конституциямызға бірнеше өзгерістер мен толықтырулар енгізілсе де, ол өзінің негізгі

қағидаларын жоғалтқан жоқ. Негізгі Заң еліміздің демократиялық, зайырлы, құқықтық жəне əлеуметтік мемлекет ретінде орнығуына мол ықпалын тигізді. Еліміздің Ата Заңында азаматтардың шығу тегіне, əлеуметтік жағдайына, нəсіліне, ұлтына, тіліне, дініне, көзқарасына қарамастан адам жəне азамат құқықтарының теңдігіне кепілдік берілген. Бұл тұрғыда елімізді мекен еткен барлық этностарды

Конституционализм əлеуеті пікір алысќанда артады (Соңы. Басы 1-бетте).

Сенат Төрағасы осы ретте қазақстандық құқықтық жүйені за манауи азаматтық қоғаммен тиімді жұмыс жүргізу құқықтық мемлекет құруға бағдарлауды көздейтіндігіне назар аударды. Мемлекеттік саясат заңнамалық жағынан қамтамасыз етілген жағдайда жоғары заңдық жəне стратегиялық сипатқа ие болады. Мемлекеттік биліктің өкілді органы қабылдайтын нормативтік-құқықтық акт ғана мемлекеттік саясаттың тиімді түрде іске асырылуының өміршеңдігін қам тамасыз ете алады. Парламентаризм дамудың жаңа кезеңіне қадам басып отыр. Баршаға мəлім, Қазақстан мемлекеттілікті одан əрі нығайтуды жəне қоғамды демократияландыруды таңдап алған ел, деді Қайрат Əбдіразақұлы. Қазақстан 2012 жылы Венеция комиссиясына өткеннен бастап ынтымақтастығымыз қарқынды дами түсті, деп бастаған Еуропа Кеңесі Венеция комиссиясының төрағасы Джанни Букиккио бұл ынтымақтастық басқа мемлекеттер үшін үлгі болатынына сенім білдірді. «Венеция комиссиясының əртүрлі жүйедегі өзінің тəжірибелері Қазақстанда өткізілетін реформалар үшін табысты болады деген ойдамын. Мұнымен қоса, бұл реформалар Еуропа Кеңесінің 2012-2013 жылдарға арналған басқа да қызметтерінен қолдау таба алады, деді ол өз сөзінде. Бүгінгі конференцияның тақырыбы «Конституция – қоғам мен мемлекет даму стратегиясының негізі» деп аталады. Жəне ол барлығымыздың демо кратияның мəнісін түсінуге мүмкіндік береді. Көптеген конституциялар мемлекеттік биліктің тармақтарға бөлу кепілдігін, сонымен қатар, мынадай қағидаттарды: конституциялық құндылық, бірбіріне сыйластық қарым-қатынас, бейбітшілік, тұрақтылық деген секілді қағидаттарға негіз деледі. Конституция қоғамды бөлшектемеуі, қайта біріктіруі тиіс, деп тəмамдады ол өзінің сөзін. Сондай-ақ, алқалы жиынға арнайы келген мəртебелі меймандар – Əзербайжан жəне Түркия конс титуциялық соттарының төрағалары Фархад Абдуллаев пен Хашим Килич, Корея Адам құқы жөніндегі ұлттық комиссиясының төрағасы Бёнг Чол Хён, Еуразия экономикалық бірлестік сотының төрағасы Анна Соколовская құттықтау сөз сөйледі. Түркия Конституциялық сотының төрағасы жалпыадамзаттық құндылықтарға назар аударды. Ол өз сөзінде жаһандық ар-ұждан қадағалауын орнату қажеттігіне, əйтпесе əлемде жаһандық қақтығыстар мен адам құқықтарының аяқасты болуы да ғажап еместігі жайындағы пайымымен бөлісті. Ал Еуразия эко номикалық бірлестік сотының төрайымы Еуразиялық интеграцияның жетістіктеріне, соның ішінде өзі басқарып отырған ЕурАзЭҚ Сотының жұмысына кеңінен тоқталды. Жақсы дəстүрге айналған форумның пікір алысу алаңына да

айналғандығын тілге тиек еткен Əзербайжан Конституциялық сотының төрағасы осы ретте заңдылық, тұрақтылық пен сот тəжі рибесінің бірыңғай жүзеге асырылуын жəне объективті түзетілуін қамтамасыз етуіміз керек дегенді көлденең тартты. Оңтүстік Корея заңдарының осы елдегі адам құқықтарын қорғауға қандай үлес қосқандығын тəптіштеп айтып берген Корея Адам құқықтары жөніндегі ұлттық комиссиясының төрағасы заң үстемдігі адам құқықтарын қорғау мен ынталандырудың маңызды талаптарының бірі ретінде қаралуы тиістігін ерекше атады. Бұл тұрғыдан келгенде, БҰҰ өзінің 2012 жылғы қарашадағы қарарында əлемдегі бейбітшілік, қауіпсіздік, адам құқықтары мен дамуы үшін заң үстемдігінің маңыздылығын таныған. Бұдан кейінгі кезекте сөз алған қатысушылар Конституция күніне арналған халықаралық ғылымитəжірибелік конференцияның тақырыбы төңірегінде сөз қозғады. Мəселен, Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уəкіл Асқар Шəкіров «Конституцияны жүзеге асыру – қоғам мен мемлекеттің дамуының шешуші факторы» деген тақырып та баяндама жасай келе, жиынның маңызына тоқталды. Ата Заң – мемлекетіміздің жəне қоғамымыздың іргетасы. Біздің азаматтарымыздың құқықтары мен бостандықтарының кепілі. Бүгінде еліміздегі стратегиялық құжаттар конституциялық нормалар дың жүзеге асуына ықпал

етуде. Мəселен, «Қазақстан-2050» Стратегиясы келешектегі онжылдықтарға арналған. Бұл стратегияда мемлекетіміздің басым бағыттары, атап айтқанда, кəсіпкерлікті қолдау, əлеуметтік құқықтарды, ана мен баланы қорғау, денсаулық сақтау, білім беру салаларын да мыту, демократия тетіктерін жетілдіру мəселелері қамтылған. Біздің Конституцияның жүйелілік мəні бар. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев былтырғы жылы Конституцияға арналған конференция барысында атап өткендей, «Конституция – бұл мемлекеттің барлық құры лымдарының іргетасы, деді ол. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Төрағасы Бектас Бекназаров «Қазақстан Республикасының сот жүйесі – аза маттардың конституциялық құқық тарын қорғаудың басты теті гі» тақырыбында баяндама жасады. 1995 жылдың 30 тамызында республикалық референдумда қабылданған Конституция Отанымыздың тарихындағы маңызды оқиға болғандығы белгілі. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан На зарбаевтың бастамасымен əзір ленген жəне қабылданған Қазақстан Республикасының жаңа Конс титуциясы өз күшіне енгеннен кейін кеңестік сипаттағы биліктің белең алуына жол бермей, Қазақстанның либералдық құндылықтары мен саясиəлеуметтік жəне экономикалық бағытта дамуына жол ашты. Қазақстан Конституциясы адамның құқықтары мен бостандықтарының басымдығын бекітіп, заң

Оңалсын ЖҰМАБЕКОВ, Қазақстан Парламенті Мəжілісінің депутаты: – Конференцияда Конс титуцияның маңыз дылығы мен мемлекетімізге жасап жатқан мүмкіндіктері жан-жақты ашылып көрсетілді. Өткен конституциялар тоталитарлық режімнің қалдықтарынан құтылмай келгенімізді анық көрсетті. Ал 1995 жылы 30 тамызда бүкілхалықтық референдумда қабылданған Конституция тəуелсіз Қазақстанның қазіргі жетістігіне құқықтық негіз қалады. Сол кезден бастап еліміз қарқынды дами бастады. Мұнда жалпыадамзаттық құндылықтар қамтылған. Ең алдымен мемлекет адам үшін деген қағида болса, бұрын бұл түсінік керісінше сипат алып келген-ді. Əлі де Конституция мемлекетімізге толық əлеуетін ашқан жоқ. Сондықтан алдағы қабылданар заңдарда ол жүзеге асады деп ойлаймын. Зариф АЛИЗОДА, Тəжікстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уəкіл: – Біз жыл сайын жиналып, Конституцияның қоғам өміріндегі маңызын ашып, тұрақтылық пен өркендеуге қосар үлесін жан-жақты талқылауға мүмкіндік алып отырмыз. Заңдарымызды жетілдіруде біраз табыстарымыз баршылық дей тұрғанмен, мынадай пікір алмасу алаңында айтылған ұсыныстар мен пікірлер

шығарушы, атқарушы жəне сот билігінің бүкіл қызметі адамның құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталғанын нақты айқындап берді. Адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау – Конституцияның негізі. Конституцияға сəйкес, əрбір азамат өзінің құқықтарын сот арқылы қорғай алады, заңдық мүдделерін қорғау үшін де сотқа жүгіне алады, деді өз сөзінде Б.Бекназаров. Ол, сонымен қатар, Қазақстанда тəуелсіздік кезеңінен бастап сот жүйесі дамып, жетілдіріліп келе жатқанына, мəселен, Президенттің тапсырмасына сəйкес, өзара байланысты іс-шаралар кешені іске асырылып жатқанына тоқталды. Бұл шаралар сот төрелігінің сапасын арттыруға, азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын қорғауға бағытталған. Дəлірек айтсақ, бүгінгі таңда сот төрелігін жүргізудің ашықтығын қамтамасыз ету, азаматтардың сотқа деген сенімін арттыру, сот істерінің сапалы жəне дер кезінде қаралуын жүзеге асыру, сот төрелігін қолжетімді ету бағыттарында ісшаралар атқарылуда. Қазір азаматтар мен заңды тұлғалардың сотқа көп жүгіну үрдісі байқалуда. Мəселен, 2012 жылы 1 млн. сот ісі қаралды. Бұл соттардың сот төрелігін арттырудың басты органына айналғанының айғағы болып отыр. 2011 жылдың қыркүйек айында Қазақстанның судьялар жүйесі Судьялардың халықаралық ассоциациясының мүшелігіне өтті. Бұл ассоциацияға ТМД-ның 4 мемлекеті ғана кіреді. Мұның өзі біраз жайтты аңғартса керек,

 Қатысушылар лебізі

бағытымыздың дұрыстығын екшеп алуға жəрдемдесетін болады. Жиырма жыл тарих үшін онша көп уақыт емес, əйткенмен де ескіліктің сарқыншақтарынан осылайша тəжірибе алмасу арқылы біртіндеп арылып келеміз. Сондықтан да Орталық Азия елдері осы бағыттағы өзара ынтымақтастықты арттыруы тиіс дегім келеді.

Мұхтар ТІНІКЕЕВ, Қазақстан Парламенті Мəжілісінің депутаты: – Мен өзім 1993 жылғы Конституцияның қабылдануына атсалыс қан адаммын. Ал 1995 жылғы референдумда қабылданған Ата Заңымызда ел тұрғындарының тілектері ескерілді деп айтуға болады. Еліміздің əрбір тұрғынының құқын қамтамасыз еткен Ата Заңымыздың күнін атап өтуіміз де сондықтан. Заңмен жұмыс істейтін азаматтарымыздың кез келгенінің үстелінің үстінде Конституция жатады. Өңірлерде өзімнің қабылдауымда болған азаматтар Конституцияны алға тарта отырып, шенеуніктердің неге соны орындамай отырғандығына назар аудартып жатты. Ел азаматтары қазір заңдарды алға тарта отырып, өз талаптарын орынды қоя бастады. Сондықтан бұл депутаттарға еліміздің Негізгі заңына сүйене отырып, олардың құқын қорғауда жеңілдіктер туғызып отыр. Бүркітбай АЯҒАН, Мемлекет тарихы институтының директоры, профессор: – Жалпы, қазақ қоғамында мұндай дəстүр бұрын да болған. Оған Жеті жарғыны, Есімнің ескі жолын, Қасымның қасқа жолын жатқызсақ

та жеткілікті. Ал бірақ, ол заман басқа еді. Қазіргі заман мүлдем басқа. 1995 жылы тамыз айын да қабылданған Конс титуцияның ерекше лігі – бұл қазіргі заманға сай Конституция. Айталық, Америка Құрама Штаттары, Қытай секілді үлкен алпауыт елдердің ата заңдарынан кем емес. Неге десеңіз, жалпы конституцияның қоғамда маңызды болатыны, оның адамға экономикалық та, саяси да бостандық беретіні белгілі. Бұл – өте маңызды мəселе. Кеңес дəуірінде Сталин конституциясы, одан кейін Брежнев конституциясы деген болған. Егер сол бұрынғы конституцияларды қарасаңыз, таптық мəселелер айтылады. Ал 1995 жылғы қабылданған Конституцияның айырмашылығы, біріншіден, қоғамды топқа, тапқа бөлу мүлдем жойылады. Екіншіден, көппартиялы жүйеге жол ашылды. Тастемір ƏБІШЕВ, Қазақстан Президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның хатшысы-хатшылық меңгерушісі: – Халықаралық конференцияда Қазақстан Конституциясының əлеуетінің іске асырылған тұстары талқыланды. Бүгінде Конституцияның нормаларын халықаралық сарапшылар өте жоғары бағалауда. Себебі, Конституцияның барлық нормалары еліміз бекіткен, яғни ратификациялаған адам құқықтары саласындағы халықаралық шарттарға, яғни келісімшарттар нормаларына толығымен сəйкес келеді. Бұл туралы БҰҰ-ның Женевадағы комитеттерінде,

Варшавада, Венада, сондай-ақ, Американың мемлекеттік департаментінде кеңінен айтылып өткен. Қазіргі кезде жалпы қолданыстағы заңнаманы Конституцияның нормаларына сəйкестендіру үдерісі кеңінен қолға алынып жатыр. Өздеріңіз байқасаңыздар, біздің Конституцияның 30-бабы адам құқықтарына арналған. Бұл əлем елдерінде де сирек кездесетін құбылыс. Николай АКУЕВ, Қазақстан Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының профессоры: – Əлемде 226 тəуелсіз мемлекет бар. Солардың 193-і БҰҰ-ға мүше. Сол мемлекеттердің барлығының да Консти туциясы бар. Ал Қазақстанның Конституциясы уақыттың да, тəжірибенің де сынағынан өтті. 18 жылдың ішінде нормалары іске асып, қоғамның дамуына ықпал етіп келеді. Болашақта да Конституцияның нормалары нəтижелі түрде іске асырылып, адамның құқықтары мен бостандықтары қамтамасыз етілуі керек. Бірқатар мемлекеттер біздің Конституциядан үлгі алуда. Мəселен, біздің Ата Заңымыздың кей нормалары Ресейде қолданылып жүр. Демек, бұл – Қазақстан Конституциясының нормалары басқа елдердің тəжірибесінде бар деген сөз. Жақында Қытай мемлекетінің шақыруымен Шанхай университетінің аспиранттарына арнайы дəріс оқып келдім. Олар да біздің Конституциямыздың тəжірибесіне өз қызығушылықтарын танытты. Бұл нені көрсетеді? Егер, біздің Конституциямыздың тетігі дұрыс құрылмаса, нормалары көңілден шықпаса, өзге елдер өз тəжірибелерінде қолданбас еді.

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.


3

www.egemen.kz

30 тамыз 2013 жыл

 30 тамыз – Қазақстан Республикасының Конституциясы күні

АЙШЫҚТЫ АТА ЗАҢ Жиырма жылға жуық уақыттан бері Қазақстан Конституциясы еліміздің ұлттық саяси-құқықтық жүйесінің түпқазығы, мемлекеттілігі мен егемендігінің, елдегі заңдылық пен құқық тəртібінің заңдық негізі, бүкіл заңнама мен құқық қолдану практикасы, сондайақ еліміздің мемлекеттік-құқықтық қайта жаңғыруы мен даму үрдісі арқа сүйейтін мықты іргетас болып табылады. Конституцияда жалпы адамзатқа да, ұлтқа да тəн құндылықтар баянды етіліп, Қазақстан халқының ортақ тілегінен туындаған ерікқалауы, оның интеллектуалдық əлеуеті мен халықаралық қоғамдастықтың негізгі стандарттары паш етілген. Конституция нор-

азаматтарының денсаулығын, білімі мен əл-ауқатын; энергетика ресурстарын; инфрақұрылымды, əсіресе, көлік пен байланысты; кə сіби мемлекетті көздейтін «Қазақстан-2030» Стратегиясы конституциялық талаптарды өмірде іске асыруға айтарлықтай септігін тигізді. Көптеген параметрлер бойынша оларға мерзімінен бұрын қол жеткіздік, өз ретінде бұл еліміздің даму болашағын қайта қарап, Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты жаңа Жолдауын жариялауға негіз болды. Бұл бағдарламалық құжаттың негізгі мазмұны – 2050 жылға қарай Қазақстанның əлемдегі ең дамыған

мемлекеттің қорғауында болады. Əл-ауқаты нашар адамдарға мемлекет тарапынан нақтылы көмек көрсетіліп, қоғамның негізгі ұясы ретінде отбасы институтына мейлінше қолдау білдіріледі. Мемлекеттілікті одан əрі нығайту жəне казақстандық демократияны дамыту 2050 Стратегиясында тілге тиек болған конституциялыққұқықтық реттеудің маңызды мəселелерінің бірі бо лып табылады. Бұл бағытта Парламенттің өкілеттігін күшейту, басқаруды орталықсыздандыру, орталық пен өңірлер арасындағы жауапкершілік пен өкілеттіктің аражігін ажырату, халыққа қызмет етуді бəрінен де жоғары

Конституция – Ќазаќстанныѕ даму стратегиясына негіз Игорь РОГОВ,

Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің Төрағасы.

маларының халықаралық құқық нормаларымен, əсіресе, гуманитарлық құқық саласындағы нормаларымен өзара сəйкес болуы Қазақстанды құқықтық жүйесі дамыған мемлекеттер деңгейіне шығарады. Конституциялық-құқықтық ықпал ету механизмінде реттеуші нормалармен қатар, былайша айтқанда, мақсатты нормалар ерекше рөл атқаратыны мəлім. Негізгі Заңның кейбір ережелері, мемлекет пен қоғам дамуының көкжиегін ай қындап, оларға жетудің тəсілдеріне талаптар қоя отырып, осындай қызмет атқарады. Мəселен, Конституцияның 1-бабында Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық жəне əлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы – адам жəне адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары, деп баянды етілген. Өзінің бірқатар шешімдерінде Конституциялық Кеңес бұл ережелер Қазақстанның өз мүмкіндігіне қарай отырып, оларды жүзеге асыруға міндеттеме алған мемлекет ретінде дамуға ниетін білдіреді, деп түсіндірді. Қазақстан Президенті – Елба сы Н.Ə.Назарбаевтың сарабдал конституциялық саясаты, Конституцияның əлеуеті мейлінше жүзеге асырылуын қамтамасыз ету туралы қатаң талабы арқасында өмірдің барлық салаларында айтарлықтай табысқа жетті. Конституцияда айқындалған мақсаттардан туындайтын бағдарламалық-стратегиялық құжаттарға, Республика Президентінің жолдаулары мен сөйлеген сөздеріндегі қағидаларға сəйкес конституциялық материяның мазмұны іске асырылды. Бұл ретте Елбасы бекіт кен Құқықтық саясат тұжырым дамалары үлкен маңызға ие. Республика Президентінің 2002 жылғы 20 қыркүйектегі Жарлы ғымен бекітілген алғашқы Тұжырымдамада Конституцияның құқықтық идеялары Қазақстанда демократиялық, зайырлы, құқықтық жəне əлеуметтік мемлекет институттарын орнықтыруға бағытталған заңнамалық, ұйымдық жəне басқа шаралар арқылы іске асырылуы тиіс деп атап көрсетілген болатын. Қазір қолданылып жүрген, 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған Құқықтық саясат тұжырымдамасында құқықтық құндылықтарды, конституцияның идеялары мен принциптерін, ең алдымен, мемлекеттік билік органдары мен оның лауазымды адамдарының қыз метінде толыққанды іске асыру, бұл ретте Конституцияны тікелей қолданумен қатар, ағымдағы заңнама жəне құқық қолдану арқылы оның əлеуетін қамтамасыз ету конституциялық құқықтың негізгі міндеті ретінде айқындалған. Мемлекет басшысы тəуелсіздіктің елең-алаңында жариялаған, ұзақ мерзімді жеті басымдықты: ұлттық қауіпсіздікті; ішкі саяси тұрақтылық пен қоғамның топтасуын; шетел инвестицияларының деңгейі жоғары, дамыған нарықтық экономикаға негізделген экономикалық өсуді; Қазақстан

отыз мемлекет қатарына енуі. Бұл биік мақсат Конституцияның кіріспесінен туындайды, онда Қазақстан халқының қазіргі жəне болашақ ұрпақтар алдындағы жоғары жауапкершілігін сезіне отырып, дүниежүзілік қоғамдастықта лайықты орын алуды қалайтыны туралы жазылған. Стратегияның əрбір бағыты Конституциядан қисынды түрде бастау алып, оның нормаларына сəйкес келеді. Стратегияда паш етілген бюджет, салық, ақша-несие жəне индустриялдық саясатты жаңғыртуды көздейтін жаңа ба ғыттың экономикалық саясат Қазақстан н ың бүк і л х а л ы қт ы ң игілігін көздейтін экономикалық дамуы туралы конституциялық принципке негізделеді (Негізгі Заңның 1-бабының 2-тармағы). Реформалардың алғашқы кезеңіндеақ республика Конституциясы əлеуметтік-экономикалық дамудың негіздерін – əлеуметтік бағытталған нарықтық экономиканы, кəсіпкерлік қызмет бостандығын, меншік нысандарының саналуандылығы мен теңдігін бекітті. Осы принциптерді дəйектілікпен жүзеге асыра отырып, Қазақстан өз дамуының инновациялық өсу стратегиясына негізделген жаңа деңгейіне аяқ басты. Азаматтарға берілетін əлеумет тік кепілдік пен олардың жауапкершілігін көздейтін жаңа əлеуметтік саясаттың принциптері де Конституцияға негізделген. Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамы идеясының түп негізінде Конституцияда паш етілген əркімнің еңбек ету бостандығы, қызмет түрі мен мамандығын еркін таңдау құқығы, кəсіпкерлік бостандық пен өз мүлкін кез келген заңды кəсіпкерлік қызмет үшін пайдалану құқығы жəне т.б. жатыр. Конс титуция адамдардың əлауқатының қайнар көзі жасампаз еңбектен басталады деп есептейді. Мемлекет əркімге қауіпсіздік пен тазалық талаптарына сай келетін еңбек жағдайына, ешбір кемсітусіз еңбегіне сыйақы алуына, сондай-ақ жұмыссыздықтан əлеуметтік қорғалуына кепілдік береді. Осының бəрі жан-жақты ойластырылған əлеуметтік саясат жүргізуге мүмкіндік береді. Жоғары өмір сүру деңгейі мен оның сапасы – республикамыз дамуының нақты мақсаты болып табылады. Бұл ретте сапалы білім алуға, жоғары технологиялы медицинаға, саламатты өмір салтына, бұқаралық спортқа, қолжетімді баспанаға ерекше назар аударылады. Неке мен отбасы, аналық, əкелік жəне балалық, Конституцияның 27-бабында баянды етілгендей,

қоятын кəсіби мемлекеттік аппарат қалыптастыру қарастырылған. Мұндай бастама жасаудың құқықтық негіздері елімізде 1998 жəне 2007 жылдары жүргізілген конституциялық реформалар нəтижесінде пайда болып, сол арқылы республика Парламенті мен оның палаталарының мəртебесі көтерілді, саяси партиялардың рөлі артты, жергілікті атқарушы органдардың басшыларын сайлау, мемлекеттік функцияларды жергілікті өзін өзі басқару органдарына беру мүмкіндігі бекітілді, қоғамдық бірлестіктерді мемлекеттің қаржыландыруына қойылған тыйым алынып тасталды жəне т.б. Бұл конституциялық жаңашылдық жоспарлы түрде іске асырылуда. Жуырда ғана егемен Қазақстанның тарихында алғаш рет аудандық маңызы бар қалалар мен ауылдардың əкімдерін сайлау өтті. Жергілікті өкілді органдар барлығы болып елдегі бүкіл əкімдердің 91 пайызын баламалы түрде сайлап алды. Парламент жақында қабылдаған, жергілікті мемлекеттік басқару мен жергілікті өзін өзі басқаруға қатысты заң олардың өз функцияларын тиімді атқаруы үшін оларға қосымша өкілеттік пен қажетті қаржылық жəне өзге де ресурстар береді, сондай-ақ халықтың жергілікті мемлекеттік басқару органдарының қызметіне бақылау жасауын көздейді. Ұлттық құқықтық жүйені одан əрі жаңғыртудың стратегиялық мақсаты Конституциямен үндес. Жеке жəне жария құқықтың негізгі салаларының бəсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету, құқық қорғау жүйесінің тиімділігін арттыру Конституцияның құқық қорғаушылық əлеуетін одан əрі жүзеге асыруға бағытталған шаралар кешенін қабылдауды қажетсінеді. Құқық бұзушылыққа нөлдік толеранттылық (төзімділік) қағидасы əркімнің Қазақстан Респуб ликасының Конституциясы мен заңнамасын сақтауға, өзге тұлғалардың құқықтарын, бостандықтарын, абыройы мен қадірқасиетін құрметтеуге деген міндетінен қисынды түрде туындайды. Тұлға құқықтарының жүзеге асырылуына берілген конституциялық кепілдіктерді күшейту, сот ісін жүргізудің жəне құқықтық жауапкершілік шараларының тиімділігін қамтамасыз етуге деген қажеттілік мемлекеттің қылмысқа қарсы күрес саласындағы құқықтық саясатын білдірудің негізгі нысандары ретінде қылмыстық, қылмыстық іс жүргізушілік, қылмыстық-атқарушылық заңнаманы терең детіп реформалауға алып келді. Бұл заңнамаларда құқық қорғау органдарының, соттардың жəне азаматтардың қылмыстық ісəрекеттерден бұзылатын құқықтарын қорғайтын, қоғамдық қауіпсіздік пен тəртіпті қамтамасыз ететін, қылмыстардың алдын алатын, жазаны жəне өзге де жауапкершілік шарала рын атқаратын өзге де құрылымдардың қызметінің негізгі бағыттары айқындалады. Мемлекет пен қоғамның қызметі сыбайластықпен ымырасыз күресуге жұмылдырылған. Бұл бағытта сыбайластыққа қарсы заңнама үнемі жетілдіріліп, мемлекеттік қызметті «қайта іске қосу» жүргізілуде. Дəйектілікпен жүргізіліп

отырған жəне алдын ала болжауға келетін сыртқы саясат – ұлттық мүддені ілгерілету, өңірлік жəне жаһандық қауіпсіздікті нығайту – Стратегияның маңызды басымдығы болып табылады. Конституцияға сай Қазақстан Республикасы халықаралық құқықтың принциптері мен нормаларын құрметтейді, мемлекеттер арасында ынтымақтастық пен тату көршілік қарым-қатынас жасау, олардың теңдігі мен бір-бірінің ішкі істеріне араласпау, халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу саясатын жүргізеді, қарулы күшті бірінші болып қолданудан бас тартады.Осы конституциялық ережелерге негізделген, тəуелсіздіктің алғашқы жылдарынан жүзеге асырылып отырған еліміздің көпвекторлы сыртқы саясаты өзге елдермен тығыз əріптестік қарым-қатынас орнатып, əлемдік қоғамдастықта лайықты орын алуға мүмкіндік берді. Еліміздің халықаралық ауқымдағы бастамалары ең жоғары деңгейде жүзеге асырылуда. Күні кеше бүкіл əлем қауымдастығы Ядролық сынақтарға қарсы халықаралық іс-қимыл күнін мерекеледі. Бұл мерекені Қазақстанның ұсынысы бойынша БҰҰ Бас Ассамблеясы 2009 жылғы желтоқсанда жариялады (64/35 қарар). Нақ осы 1991 жылдың 29 тамызында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев Семей ядролық полигонын жабу туралы батыл шешім қабылдаған болатын. Осы кезден бастап бүкіл əлем Қазақстанды ядроға қарсы жаһандық қозғалыстың көшбасшысы ретінде танып, тілге ала бастады. Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының Қазақстанды БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің мүшесі етіп сайлау туралы 2012 жылғы 12 қарашадағы шешімі Қазақстанның құқық үстемдігін қамтамасыз етудегі жетістіктерін дəлелдейді. Бұл шешім, сонымен қатар, мемлекетке адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтары саласындағы жалпыға бірдей қабылданған принциптерді сақтау бойынша міндеттер жүктейді. «2050» Стратегиясы қоғамдық келісімді нығайту жəне сақ тау мəселелеріне ерекше орын береді. Көпұлтты жəне көпконфессионалды қоғам жетістігінің түп қазығы ретінде барлық азаматтардың теңқұқылығы мен олардың Отанымыздың гүлденуі үшін жалпы жауапкершілігі болып табылатын жаңа қазақстандық патриотизм жарияланды. Қазақстан топырағында əлемдік жəне дəстүрлі діндердің төрт съезі өтіп, олардың басшылары бір үстел басында жиналды. Мұндай жетістіктің арқауы республика Конституциясында: республика қызметінің принципі ретінде жұрттың бəрінің теңдігі мен кез келген себеп бойынша кемсітуге тыйым салынуы, идеологиялық жəне саяси саналуандылық, қоғамдық келісім мен саяси тұрақтылық, Парламент палаталарында Қазақстан халқы Ассамблеясына квота бөлінуі, ұлттық-мəдени жəне қоғамдағы өзге де маңызды мүдделердің ескерілуі, əркімнің өз ана тілі мен төл мəдениетін пайдалануға, қарым-қатынас, тəрбие, оқу жəне шығармашылық тілін еркін таңдап алуға құқығы туралы ережелер, сондай-ақ оның нормаларын дамыту мақсатында қабылданған заңнамалық актілерде бекітілген. Азаматтарды кез келген жағдай бойынша кемсітуге тыйым салу еліміз заңнамасының өн бойынан өтеді, бұл мəселелер барлық мемлекеттік органдардың ерекше назарында тұр. Қорыта келе, «Қазақстан-2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекет – Қазақстан Республикасының дəуірі кезінде Конституцияны одан əрі жүзеге асыруға арналған ұзақ мерзімді маңызды бағдарламалық құжат болып табылады, деп атап өтуге болады. Стратегияның негізгі қағидалары Негізгі Заң талаптарынан тікелей туындайды, конституциялық нормалар мен принциптердің ұзақ мерзімді стратегиялық жалғасымы болып табылады. Бұл жаңашылдықтар өздігінен жұмыс істеп кете алмайды. Жүргізіліп отырған реформалар сəттілікпен аяқталуы үшін оларды жан-жақты, тереңінен түйсіну қажет. Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың бастамалары бүкіл мемлекеттік органдардың, азаматтық қоғам өкілдерінің, əрбір қазақстандықтың тізе қосып, жұ мыла жұмыс істеуін қажет етеді.

Бас кітабым, бўлаєым Төлқұжатым, бек мұратым Ата Заң, Бізге жеткен мұрадай боп атадан. Тəуке жазған Жеті жарғы бұлжымас, Бұйрық, үкім бабам берген батадан. Бұл даланың бұлтартпайтын заңы бар, Ол ақсақал, алқа билер, қазылар. Туғаны жоқ тура билер кесімгер, Шешімдері əділ жолдан табылар. Парламенті бұл даланың қыр басы, Қыр басында қарттың сұсты тұлғасы. Адам тұрмақ, тұсау ұрлау күйе боп, Жағылатын бір ауылға күнəсі. Қамшысымен тыйып, тежеп тентегін, Ентігін де басар есер, еркенің.

Жесір дауы, туа қалса жер дауы, Бір қария-ақ жазар еді «дерт емін» Ата Заңым – бас кітабым, бұлағым, Ата Заңым – ар ожданым, тұрағым. Ата Заңым – шариғатым, шарттарым, Бағдар шамым, бойға қуат ұраным. Ынтымағын, татулығын, бірлігін, Атап өтер 30-ы бұл ұлы күн. Арқа сүйер Ата Заңым тұрғанда, Қазақстан өзіңменен Ұлымын, Қазақстан биік сенің тұғырың! Мақсат ҚАРҒАБАЙ. Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданы.

Егемендік еѕсесін кґтерген сот жїйесі Мұхтар СМАҒҰЛОВ, Атырау облыстық сотының төрағасы.

Ата-бабамыз аңсаған егемендікке қол жеткізуіміздің арқасында осыдан 18 жыл бұрын тəуелсіз Қазақстанның жаңа тұрпаттағы Ата Заңы қабылданды. Бодандықтың қамыты біржолата сыпырылды. Азаттықты арманда ған қазақстандықтар Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың сара саясатын қызу қолдай отырып, демократиялық даму жолын таңдады. Еліміздің мəдени, қоғамдық, саяси өмірінде ғасыр жүгін арқалайтын ұлы өзгерістер мен тың бастамалар жүзеге асырыла бастады. Егеменді Қазақстанның тəуелсіздігін əлемнің жүзден астам мемлекеті мойындап, тығыз əріптестік қатынастар орнатылды. Зайырлы, құқықтық жəне əлеуметтік мемлекеттің іргетасы көтеріліп, шекарамыз бекітілді. Мемлекеттік рəміздер, əнұранның жаңа мəтіні, азаматтығымыз қабылданып, ұлттық валютамыз – теңге айналысқа енді. БҰҰ-ның тұрақты мүшесі болдық. ТМД елдері арасынан суырылып шығып, ЕҚЫҰ-ға жетекшілік жасауымыз, Ислам Ынтымақтастығы Ұйымына басшылық жасап, еуроазиялық кеңістіктегі тұрақтылық пен қауіпсіздікті нығайтуға, төрт күл дүниедегі сан қырлы саяси оқиғалардың күрмеуін салиқалылықпен шешуге ықпал етуіміз, экономиканың өркендеуі, халқымыздың əл-ауқатының жылдан-жылға жақсара түсуі егемендігімізбен, Ата Заңымызбен тығыз байланысты. Жоғарыда айтып өттік, осыдан 18 жыл бұрын, 1995 жылы республикалық референ дум да Қазақстанның жаңа Конс ти туциясы қабылданды. Сөйтіп, Қазақстан Республикасы президенттік басқару нысанындағы мемлекет болып жарияланды. 30 тамыз мемлекеттік мереке – Қазақстан Республикасының Конституциясы күні болып белгіленді. Егеменді еліміздің алғашқы Конституциясы 1993 жылы 28 қаңтарда ХІІ шақырылған Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің ІХ сессиясында қабылданғанын ерекше атап өткен жөн. Онда

Президентті Мемлекет басшысы, қазақ тілін мемлекеттік тіл деп тану, билікті бөлісу принципі, мемлекет тəуелсіздігі, егемендік, сот органдары жəне басқа да маңызды мəселелер қамтылғанын жақсы білеміз. Бірақ кеңестік жүйенің қасаң қағидаттарынан толықтай арыла алмаған конституциямыз уақыт көшіне ілесе алмады. Өркениет талаптарына, республика тұрғындарының мүддесіне сай келетін Ата Заң қажеттігі күн өткен сайын айқын сезіле бастады. Халық қалауын басшылыққа ала отырып, Бүкілхалықтық референдум арқылы 1995 жылы 30 тамызда бүгінгі қолданыстағы Ата Заңымыз қабылданды. Конституцияның «Жалпы ережелер» деп аталатын 1-бөлімінде «Қа зақстан Республикасының стратегиялық бағыты – демократиялық, зайырлы, құқықтық жəне əлеуетті мемлекет құру» деп атап көрсетілді. Сол бойынша мемлекеттік билік заң шығарушы, атқарушы жəне сот билігі болып үш тармаққа бөлінді. Президент құзырындағы өкілеттіктердің белгілі бір бөлігі Парламентке беріліп, президенттік-парламенттік басқару жүйесі бекітілді. Уақыт талабына сай 1998 жəне 2007 жылдары Конституцияға қосымша толықтырулар енгізілді. Барлық қазақстандықтардың мүддесін көздің қарашығындай сақтауға бағытталған Ата Заңымыз еліміздің сот жүйесінің тəуелсіздігін қамтамасыз етіп, судьялардың мəртебесін көтеруге үлкен серпін туғызды. Атап айтар болсақ, сот кадрларын іріктеу Жоғары Сот Кеңесіне берілді. Өлім жазасына мораторий енгізіліп, тұтқындауға санкция беру құзыреті прокуратурадан соттарға ауыстырылды. Алқа билер институты, мамандандырылған эконо микалық, əкімшілік, қылмыстық, ювеналдық соттар құрылып, жұмыс жасауларының арқасында сот беделі көтеріліп, халықтың сотқа деген сенімі нығая түсті. «Медиация туралы» Заң қабылданып, түрлі дауларды шешудің баламалы əдістері жүзеге асырыла бастады. «Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының

мəртебесі туралы» Консти туциялық заңға, Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексіне, «Атқарушылық іс жүргізу жəне сот орындаушыларының мəртебесі туралы» Заңға тиісті түзетулер мен өзгерістер енгізіліп, «Жоғары Сот Кеңесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңы мен басқа да маңызды нормативтік қаулылар қабылданды. 2012 жылдың 1 шілдесінен бастап Қылмыстық, Азаматтық іс жүргізу кодекстеріне енгізілген өзгерістер мен толықтыруларға сəйкес облыстық соттарда азаматтық жəне əкімшілік істер бойынша жəне қылмыстық істер бойынша апелляциялық сот алқалары, облыстық соттың төрағасы тікелей жетекшілік ететін кассациялық сот алқасы жұмыс жасауда.Сол бойынша бірінші сатыдағы соттарда қабылданған заңды күшіне енбеген сот шешімдері мен үкімдері облыстық соттың апелляциялық сот алқаларында, ал заңды күшіне енген бірінші сатыдағы сот шешімдері мен үкімдері, апелляциялық сот алқасымен қабылданған үкімдер, қаулылар кассациялық сот алқасында қаралуда. Осы жерде атап өтетін нəрсе, тараптар сот үкіміне, шешіміне разы болмаған жағдайда заңды күшіне енген сот актілерін облыстық соттың кассациялық сот алқасы қайта қарап, бірінші жəне апелляциялық сатыдағы соттардың қателіктерін дер кезінде түзеп отырады. Соған сəйкес ендігі жерде Жоғарғы Соттың қарауына тек кассациялық тəртіпте қаралған істер ғана жолданатын болады. Қазақтың «тура биде туған жоқ» деуі тектен-тек емес. Осы қағиданы əрбір судья берік ұстанғанда ғана халықтың сотқа деген сенімі ұлғая түседі. Бұл судьялық қызметтің қаншалықты қиын, қаншалықты жауапты, қаншалықты мəртебелі екендігін айғақтайды. Сондықтан осынау биік міндет үдесінен көріну үшін кəсіби шеберлігімізді, біліктілігімізді жетілдіре отырып, алдағы уақытта да қара қылды қақ жарып, əділ билік айтатын боламыз.

Ќазаќстан халќы Ассамблеясыныѕ 30 тамыз – Ќазаќстан Республикасыныѕ Конституциясы кїнімен ќўттыќтауы Құрметті отандастар! Қазақстан халқы Ассамблеясы барша Қазақстан халқын айбынды мемлекеттік мерекеміз – Қазақстан Республикасының Конституциясы күнімен шын жүректен құттықтайды. 1995 жылғы 30 тамыз, Қазақстан Республикасының Конституциясы қабылданған күн – еліміздің Тəуелсіздік тарихындағы жаңа кезең басталған күн. «Біз, ортақ тарихи тағдыр біріктірген Қазақстан халқы байырғы қазақ жерінде мемлекет құра отырып» деп басталатын басты құжатта Қазақстанның тұрақты дамуы мен өркендеуінің берік негізі салынды. Ата Заңның «Мемлекеттің міндеті – адамдардың еңбек етіп, өмір сүруінің тиісті заңдық тетіктерін жасау, конституциялық құқықтарына кепілдік беру» деген ұстанымы егемен елдің азаматтарының болашаққа сенімін нықтап, Отан алдындағы жауапкершілігін арттырды. Еліміздің жаңа тарихында Қазақстанның

Тəуелсіздігі ең басты ұлттық құндылық ретінде танылғанын мақтанышпен айта аламыз. Осы уақыт ішінде Ата Заңымыз қоғам мен мемлекеттің басты құжаты ретінде кеңінен мойындалды, əлеуеті еселеніп өсті. Қазақстан Республикасының Конституциясы айбынды елдің азаттығының айғағына, Тəуелсіздігінің тірегіне, ел бірлігінің қайнар бастауына, еліміздің əрбір азаматының мақтанышы мен қорғанына айналды. Бүгінде кемел жасына толған Конституция ережелерінің, халықтың жүрегіне ұялаған құндылықтары мен сенімнің арқасында біз Біртұтас Мемлекет, Берекелі Қоғам, Бірлігі Жарасқан Елге қол жеткіздік. Қазақстан халқы Ассамблеясы егемен мемлекетіміз үшін айрықша маңызды осы бір айтулы күні əрбір қазақстандыққа бақ-береке, ырыс пен ынтымақ тілейді. Тəуелсіз еліміз гүлденіп, əрбір шаңырақ шаттыққа кенелсін! Қазақстан халқы Ассамблеясы. Астана, 2013 жыл.


ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

Алќапта – Кґкшетау комбайндары Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Көкшетаудағы «Вектор» комбайн құрастыру зауыты биылғы егін орағы қарсаңында өзінің алғашқы өнімдерін диқандар игілігіне ұсына бастады. Қазақстан-Ресей бірлескен кəсіпорны «ҚазАгроҚаржы» жəне «Ростсельмаш» комбайн зауыты» акционерлік қоғамдары арасындағы «Yector 410Kz» комбайндарын құрастыру жөніндегі мəміле негізінде құрылған болатын. Өткен жұмада, Атбасар ауданы жағынан іссапардан келе жатқан біз, «Қазақстанда жасалған» деген белгісі бар комбайндар тізбесіне құрметпен жол босатып тұрған көлік жүргізушілеріне ризашылығымызды білдіргенбіз. Ауданмен хабарласқанымызда, ауыл шаруашылығы бөлімінің басшысы Жоламан Кəженов аталған техникалар «Полиграф-Астана» ЖШС алқаптарында егін орағына дайын тұрғанын айтты. Осыдан кейін зауытқа əдейі келгенбіз. Қақпа алдында Шортанды ауданындағы «Бектау» ЖШС директоры, облыстық мəслихаттың депутаты Сатыбалды Сыздықовты кездестірдік. Өзімізге жақсы таныс Сатыбалды Хамзенұлы жайдары жүзбен қуанышын бөлісіп жатыр. – Біздің шаруашылық «АгроцентрАстана» фирмасымен үлескер, – дейді ол. – Қаржылық жағдайымыз аса бапты болма ғанымен, «НұрБанк» өтінішімізге түсіністікпен қарады. Осының арқасында, анаумынау емес, «Вектордың» 20 данасын сатып алуға мүмкіндік туды. Бұл ауылдастарым үшін айрықша қуанышты оқиға. Өйткені, шаруашылығымыз соңғы рет 2001 жылы алынған «Енисейлерді» ілдебайлап пайдаланып жүр еді. Тозығы жеткен техника қайбір өнімділік берсін. Механизаторлардан да ұят болып жүр еді. Жігері тасыған жігіттер 28 мың гектар алқаптағы бітік егінді төкпей-шашпай жинауға құлшынып тұр. – Иə, Көкшетауға құстай ұшып жеткендейміз, – дейді шаруашылықтағы тракторегіс бригадасының бригадирі Александр Ткаченко. – Бүгін күні бойы механизаторлар өздеріне тиесілі комбайндарды 250 ша қы рымдық жолға дайындаумен болды. Жолбасшыларымыздың көмегімен түнде болса да жүріп кетпекпіз. Жалпы, мен «Вектор» комбайндарының техникалық мүмкіндіктерін жоғары бағалаймын. Оларды ауданымыздағы

«Новокубанка» ЖШС көп жылдардан бері пайдаланып келеді. «Вектор» өңіріміздің климаттық ерекшеліктеріне қолайлы, жеңіл басқарылады əрі жергілікті жағдайда жөндеп те

жыл санап артып келеді. Нақтылай айтсақ, республикамыздағы егін жинау техникасының 42 пайызы осы комбайндардың үлесінде, – деді ол. Бүгін біз шортандылықтарға тиесілі комбайндардың алғашқы тоғызын сапарға аттандырамақпыз. Жалпы, биыл 144 агрегатты дайындық сапына қоямыз. Оның жетпісін «Ростсельмаш» компаниясымен он жыл бойы əріптестік байланыстағы «ҚазАгроҚаржы» АҚ жүйесімен сататын боламыз. Қазіргі таңда өндірістік алаңдарымызды қызу жаңғыртып, қуаттандыру үстіндеміз. Келесі жылы 3000 шаршы метрлік екінші

Фарида БЫҚАЙ,

Облыс орталығындағы «Жылу жүйелері» ЖШС компаниясы қала тұтынушылары үшін коммуналдық төлем тарифтерін өсірусіз-ақ орталықтандырылған жылумен жабдықтау жүйесіне қосылғысы келетін тұрғындар үшін жылу желілерін қалай модернизациялауға болады деген мəселенің түйінін тапқандай. Яғни бұл жылу желілерін қайта жаңартуға да мүмкіндік тудырды. Мұндай жұмыстарды жүргізуге арналған қара жат облыс орталығындағы «Жылу жүйелері»» ЖШС-ның халықаралық қаржылық даму инс титуттарынан алған қарыз дарының арқасында пайда болды. 2011 жылы Еуропа Қайта құру жəне даму банкі қаланың жылу желілерін жаңартуға жəне модернизациялауға 2 млрд. 997 миллион теңге несие берді, дейді серіктестік инженері Александр Захарьян. Құбырлар ауыстырылып, жылу берілетін уақытты бақылайтын автоматты қондырғылар орнатылуда. Қолданыстағы магистральдарда құбырларды ораған минерал мақта жылу өткізгіштігі төмен пенополиуретанға ауыстырылуда. Алда №1 жылу электр орталығы қамтитын аумақ бойынша жұмыстар күтіп тұр. Нəтижесінде, жылу беру кезінде шығындар деңгейі 20 пайызға дейін азаятын болады. Шілде айында облыс орталығында серіктестік өткізген сынақтар кезінде көше бойында екі жерден асфальт опырылды. Бірінші жағдайда опырылған шұңқырға ер адам құлады, екіншісінде, шұңқырға жеңіл көлік түсіп кетті. Жалпы, жылу жүйелеріне жаз айларында сынақ жүргізу қысқы аязда апатты жағдайларға

Ақтөбе облысында қолға алынып жатқан ірі инвестициялық-инновациялық жобалардың ішінде Ақтөбе рельс зауытының құрылысы қарқынды жүргізілуде. Жақында осы құрылыс алаңында болған «Қазақстан темір жолы» АҚ президенті Асқар Мамин жұмыс барысына риза болды. Мердігер компаниялар ауа райының жауын-шашынды болғанына қарамастан құрылыс жұмыстарында кідіріс болдырмауда. Бұл нысан облыстың экономикасына серпін беретін жоба ретінде жергілікті биліктің де қатаң қадағалауында тұрғаны шындық. Себебі, елдің күретамыры іспетті темір жолға қажетті рельс шығаратын бұл кəсіпорынның маңызы зор əрі елімізде біреу ғана сыңайлы.

Ґз рельсіміз болады Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

алуға болады. Ал, өнімділігі жағынан шетелдік комбайндардан қалыспайды. Осы кезде зауыт қақпасынан шығуға дайын комбайндардың құжаттары мен қосалқы бөлшектерін тексерістен өткізіп жүрген зауыт директоры Юрий Башуровтың қалт еткен уақытын пайдаланып, сөзге тарттық. – «Вектордың» Қазақстан рыногында үлесі

цехты іске қосу арқылы 200 комбайнды құрастыруға мүмкіндік туады. Ал, 2015 жылы оны 300-ге жеткізу ниетіндеміз. Сұраныстың өсе түсуін техниканың сапалық көрсеткішімен бірге, биылғы шілде айында кеден режіміндегі еркін қойма желісін ашқанымызбен байланыстыруға болады. Яғни өнімдерімізді қосымша құн салығынсыз босатудың арқасында комбайнның бағасы 12 пайызға арзандап отыр. Мұның өзі ауыл еңбеккерлері үшін айтарлықтай жеңілдік. Көкшетау зауытының болашақ жоспарлары туралы сұрағымызға Юрий Ефимович 20152016 жылдары өндірісті əртараптандыруға бағыт ұсталып, заманалық «Агросоюз-Хорш» тұқым себу кешендерін шығару жобасы түзілгенін айтты. Уақыт өте келе жаңа жұмыс орындары да көптеп ашылатын болады. Кəсіпорын өз мамандарын Ростовтағы зауытта кезең-кезеңімен оқыту үстінде. Ақмола облысы.

Жылу жїйелеріндегі жўмыс «Егемен Қазақстан».

5

www.egemen.kz

30 тамыз 2013 жыл

келтіруі мүмкін желілердің ең осал жерлерін анықтау үшін жасалады ғой, деп түсіндірді мұны серіктестіктің бас инженері Вадим Ковальчук. Егер құбыр темір-бетон науаға орналастырылған болса, онда тіпті ол жарылған жағдайда да су топырақты шаймай жəне опырылу қаупін туғызбай, желіден жылу камераларына қарай ағады. Ал, біз бүгінде арнасыз аралық қабат төсемдерін пайдаланамыз, ол да топырақтың шайылып кетуін болдырмайды. Жылу желілерін жаңарту бойынша жұмыстар жоспар бойынша жүргізілуде. Жұмыс көп. Облыс орталығындағы жылу магис траль дарында əлі күнге дейін өткен ғасырдың 60-70-жылдарын да салынған бөлікшелер жеткілікті. Бұл тораптар сынақ ке зінде шыдамайды, сондық тан, то пырақ шайылады. Қаланың кез келген бөлігінде болуы мүмкін, сондықтан «Жылу желілері» ЖШС ақпарат құралдары арқылы қалалықтарды үнемі ескертіп отырады, оларды сынақ бөліктерінде сақ болуға шақырады. Жылу желілерін ұстап тұру үшін жыл сайын жылу желілерінің 15-16 шақырымын жөндеу қажет. Бүгінгі күні тарифтік сметалық өлшем 9,6 шақырымға ғана мүмкіндік береді. Сонымен қатар, жылу желілеріне жауапты адам құбырдың келесіде қай жерде жарылатынын алдын ала білудің жəне оның салдарын азайтудың барлық мүмкіндіктерін пайдаланады. Əрбір торап бойынша жүйелі түрде ақауды анықтау деп аталатын куəландыру жүргізіліп отырады. Егер жылу трассасының белгілі бір учаскесінде жылу маусымы ішінде 5-6 зақымдану болса, сол учаскеде күрделі жөндеу жүргізіледі. Егер зақымдану

жергілікті болса, онда оны жойып, кейін тексеріп, қайтадан жұмысқа қосады, дейді «Жылу жүйелері» ЖШС бас директоры Виталий Матвеев. Қысқа дайындық қызу жүріп жатыр. Былтырғы жылу маусымында Екібастұзда үйлерге жылу беру кезінде күрделі үзілістер болғаны белгілі. Сөйтіп, биыл жөндеу жұмыстарына 1 млрд. 250 миллион 417 мың теңге бөлінді. Қаржыландыру жоспарланған жұмыстарды белгіленген мерзімде аяқтауға жəне екібастұздықтарды жылумен қамтамасыз етуде алда тұрған қысты апатсыз өткізуге жасалған мүмкіндік. Екібастұзда қалыпты температура бойынша реттеудің жолға қойылған жүйесі жоқ, сондықтан жылу желілері үйлердің бір бөлігіне температуралық кестеге сəйкес келетін температураны бере алмайды, деп түсіндірді бас инженер Вадим Ковальчук. Жылу тораптарының, шығындарды реттегіштердің жəне тағы бас қа лардың болмауы жылу энергиясының нормадан тыс тұ ты нылуына алып келеді. Жүйені жолға қою үшін ПИКтердің белсенді қатысуы өте қажет. Бірақ кооперативтердің барлығы бірдей көмекке келе бермейді. Өткен жылы құны 9, 5 млрд. теңге болатын ішкі желілерді қайта жаңарту бойынша ұсыныстарға сай бірнеше жобалар іске асырылуда. Сонымен қатар, «Жылу жүйелері» ЖШС мемлекеттік құрылымдармен өзара бірлесу нəтижесінде моноқалаларды дамыту жə не мемлекет-жеке меншік серіктестігі бағдарламалары аясындағы жұмысты бастауды жоспарлап отыр. Павлодар облысы.

«Қыстың қамын жаз ойла» демекші, бүгінде Кентау қаласында қысқа дайындық жұмыстары жүргізіліп жатыр. Көп қабатты тұрғын үйлердің құбырларын, магистралды жүйелерді, ішкі орамды қысыммен шаю, тазалау істері атқарылды.

Ќысќа дайындыќ ойдаєыдай Жылу маусымы біткенен кейін дайындық жұмыстарын бастаған болатынбыз. Қазандықтарды, турбиналарды өз күшімізбен жөндеп алдық. Алдағы уақытта бір салалы қалаларды дамыту бағдарламасы бойынша магистралды құбырлар ауыстырылады. Ол жұмыстарды бірінші қазанға дейін толық бітіреміз. Қатты отын мен сұйық отынның мəселелерін шешу жолдарын қарастырып жатырмыз, дейді №5 жылу-энергия орталығының директоры Қабылбек Күмісбеков. Орталықтағы құбырлар арасына толып қалған күлдер алынып, бұрандалар мен құрылғылардың жарамсыздары ауыстырылуда. Мамандар трансформаторлар мен турбиналарды қайта жарақтап жатыр. Өткен жылы орталықта бес қазандық жұмыс істеген болатын. Биыл ЖЭО бюджеті есебінен сегізінші қазандық жөнделуде. Химия-лабораториялық бөлмелер күрделі жөндеуден өткен. Ендігі жерде қатты отынның сынамалары алынып, сапасын анықтауға толық мүмкіндік бар. Күрделі жөндеуден өткен асхана да жұмысшыларға сапалы ас мəзірін ұсынуға əзір. Қайрат ЗАЙНИШЕВ. КЕНТАУ.

Италияның əлемге танымал «Siemens-VAI» компаниясы мен «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы» АҚ бірлесіп қолға алған бұл жоба ның жалпы құны 55 миллиард теңге тұрады. Қазақстан экономикасына серпін беретін бірегей жоба – рельс зауытының құрылысы басталғалы жұмыста кəдімгідей қарқын байқалады. Мұның өзі инвесторлардың қаншалықты ықыласты екенін көрсетсе керек. Жақында осында болған облыс əкімі Архимед Мұхамбетов зауыт құрылысының осыншалықты қарқынды жүргізілуі уақыт талабы екенін айта келіп, өңірде экономикалық ілгерілеуге үлкен іргетас қаланып отырғанын алға тартты. Қазір өндіріс орны ірге

тебетін алаңда жер жұмыстары аяқталып келеді, кəсіпорынның іргетасы құйылып болды. Зауыт пайдалануға берілгенде жылына 430 мың тонна сортты рельс шығарылады. Еуропа мен Азияның қақ ортасында тұрғандығы жəне аймақта ірі өнеркəсіп орындарының шоғырлануы да есепке алынғаны көрініп тұр. Жобаны жүзеге асыру мерзімі өте қысқа, мұның өзі кəсіпорын құрылысын жүргізушілерге үлкен жауапкершілік жүктейді. Бұл зауыт 2014 жылдың шілде айында пайдалануға беріледі деп күтілуде. Сөйтіп, бір жыл ішінде облыс орталығынан Мəртөкке шығар жолдың бойында тағы бір ірі өндіріс орны іске қосылмақшы. Зауыттың бастамашыларының бірі – «Транспорттық технология» ЖШС жобаны жүзеге асыруға

ынталы болып отыр. Қазірдің өзінде Қазақстанның Даму банкі жоба құжаттарын қарап, несиелік тұжырым берген. Аталмыш банк қажетті қаржының 70 пайызын несиелейді, ал, қалғанын Қазақстан темір жолы мен жеке инвесторлар қаржыландырады. Индустрияландыру картасына сəйкес жақын күндері жобаның инфрақұрылымдық желілері жарақтандырылады. Яғни газ, су, зауыттың темір жол арқылы өтетін автожолы, электр желісі осы бағдарлама аясында жүргізілетін болады. Зауытқа 39ыншы Қызғалдақты разьезінен темір жол тарту қарастырылған. Италияның «Siemens-VAI» компаниясы жабдықтарды жет кі зіп, өз технологияларын өндіріске орнатып қана қоймайды, қондырғыларды құру жəне құрылыс жұмыстарының дұрыс жүргізілуіне бақылау жасайды. Зауыттың бас корпусын технологиялық жарақтандыру, прокаттық қондырғыларды жасақ тау, іске қосу-реттеу жұмыстарын италиялық мамандар жүзеге асырады. Бас мердігер – «Союзкомплект» ҚазақстанУкраина бірлескен кəсіпорны да өз тарапынан атқарылатын жұмыстардың уақтылы жəне сапалы болатынына кепілдік беріп отыр. Жобаны жүзеге асыруға қатысатын ресейлік «Прокатмонтаж» фирмасының италиялықтармен жұмыс жасауда бұрыннан қалыптасқан тəжірибесі бар екен. Өңірде бірнеше инвестициялық-инновациялық жобалар жүзеге асуда. Соның ішінде, күннен күнге жан-жағы жинақталып, жұмысы жүйеленіп қалған рельс зауытының таяу уақытта пайдалануға берілетініне қазіргі жұмыс қарқыны сендіре түседі. Ақтөбе облысы.

Жаѕєырту жўмыстарыныѕ жемісі Өмір ЕСҚАЛИ, «Егемен Қазақстан».

Петропавл №2 жылу электр орталығы өздеріне жүктелген инвестициялық бағдарламаларды жүзеге асырып келеді. Стансаның көптен бері күрделі жөндеу көрмеген №6 қазан агрегатының қыздыру беттері толық ауыстырылып, күл ұстағыш жабдықтар орнатылды. Осылайша, қайта жаңартудан кейін бу өнімділігі сағатына 220-270 тоннаға дейін артты. Озық жобалардың жалпы құны 2 696,435 миллион теңге болса, олар шекті тарифтер жəне банктен алынған инвестициялық қарыздар арқылы толыққанды жүзеге асырылды. №7 қазандық агрегаты да қайта жаңартудың нəтижесінде қуаттылығы 220-270 тоннаға дейін, электр қуатының өндірілуі 53-65 мВт-ға дейін көбейіп, қоршаған ортаның эмиссиялары техникалық талаптарына сəйкестендірілді. Сондай-ақ, автоматтандырылған басқару жүйесі енгізілді. Осы жобаға жұмсалған капитал салымы 2 943, 856 миллион теңгені құрады. Қайта жаңарту арқылы шартты отынның үнемделуі №6 қазандықта 3938,2 тоннаны, №7 қазандықта 3715,3 тоннаны құрап отыр. Бүгінде №8 қазандық агрегатының монтаждау жұмыстарының 70,5 пайызы орындалып, барлығы 4698,181 миллион теңге жұмсау көзделген. Жаңа агрегат іске қосылған кезде экологиялық жəне экономикалық үнемділікпен жұмыс істейтін болады. ЖЭО-да атқарылып жатқан ірі шаралардың біріне əбден тозығы жеткен №4 турбина агрегатын

Урал зауытының жаңа “Т-50/60-90” турбинасына ауыстыру жұмысын жатқызуға болады. Қазір жалпы жаңарту көлемінің 53,5 пайызы атқарылды. Бүгінде турбина корпусының төменгі бөлігі мен генератор статорын жобалық жағдайға жеткізу ісі қолға алынған. Сонымен бірге жоғары жəне төмен қысымды құбырларды, қосалқы жабдықтарды монтаждау жəне автоматтандырылған басқару жүйесін орнату қызу қарқын алған. Мамандардың айтуынша, жаңа турбиналық агрегаттар жылына электр қуатын 50 мВт-ға көбейтуге жəне қосымша 320 млн. кВт./ сағат шамасында электр қуатын өндіруге, жылу қуаттылығын 96 Гкал/сағатқа арттыруға мүмкіндік береді. Отын үнемі бір шартты жылға 15055,4 тонна көмірге тең. Жаңа турбогенератордың жобалық құны 5373 миллион теңгеден асады. Жылу қуатын өндіруден түскен қаражатқа стансаның №2, 3,10,11 қазандық агрегаттарының қыздырма беттері ауыстырылды. Енді компанияның жоспарында №1 жəне №5 турбоагрегаттарды орнату міндеті тұр. Олардың жабдықтарын жеткізуге Урал турбина зауытымен келісімшарттар жасалған. Жаңғырту бағдарламалары аяқталғаннан кейін қазандық агрегаттар саны қазіргі жұмыс істеп тұрған 11 бірліктің орнына 12-ге жетеді, ал стансаның толыққан қуаттылығы 347 мВт-дан 480 мВт-ға дейін артады. Сөйтіп, 2015 жылға таман ескірген құрал-жабдықтардың 35-40 пайызы осы заманғы қуат үнемдегіш құрылғыларға ауыстырылатын болады. Солтүстік Қазақстан облысы.

Орманныѕ тынысын кеѕейтті

Ақжайық ауданындағы Тайпақ орман жəне жануарларды қорғау жөніндегі мемлекеттік мекемесінде тоғайды санитарлық тазарту жөнінде ерекше екі күн өтті. «Ерекше» деп отырғанымыз, құрғап-кеуіп тұрған, құлаған ағаштардан тоғайды арылтуға басқа аудандардағы əріптестер – Ақжайық, Бөрлі, Чапаев, Орал, Январцева орман шаруашы лықтарынан 46 адам күшқұралдарымен жетіп, көмек

көрсетті. Мұндай көмек аталған мекеменің өмірінде бірінші рет болып отыр. Айта кетейік, бұл іс аудан əкімі Н.Төреғалиев пен облыстық табиғи ресурстарды жəне табиғат пайдалануды реттеу жөніндегі басқарманың басшысы А.Дəулетжановтың бастамасымен жүзеге асты. Сонымен қатар, былтырдан бастап дағдыға енгендей, ауданның Тайпақ, Сарытоғай, Базартөбе, Базаршолан, Қарауылтөбе

ауылдарынан осы екі күнде орманда 350 тұрғын, еңбек ұжымдарының өкілдері аталған іспен айналысты. 1500 текше метр қураған, құлаған ағаштар, қалдық-қоқыстар жиналды. Болат ЕСҚАЛИЕВ. Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданы. Суретті түсірген Нұрбек ИХСАН.

1


6

www.egemen.kz

30 тамыз 2013 жыл

«Заман озған, ой тозған». Қазір еліміздегі көптеген шағын қалалардың күйреген кейпіне қарасаң осы тəмсіл ойға оралады. Əлемдегі білімді елдердің алдыңғы легінде жүрсек те, кең байтақ жеріміздің асты мен үсті қазына-байлыққа толы болса да, шағын қалаларды тым құрығанда күйретпей, өз қалпында ұстап тұра алмадық. Оның өзіндік себеп-салдары көп, əрине. Елімізде 87 қала бар. Оның 60-сы шағын шаһарлар екен. Яғни олардағы тұрғындардың саны 50 мыңнан əрі аспайды. Бүгінде осы моноқалалардың 19-ы ғана Үкіметтің 2012-2020 жылдарға арналған дамыту бағдарламасына енген. Қалғандары жетім қозының күйіне енгендей болған. Əйткенмен, Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалып тасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауында

ҮКІМЕТ

үстінде екен. Айта кетелік, зерттеудің нəтижесінде еліміздегі шағын қалалардың қаншасы бəсекеге қабілетті əрі экономикалық əлеуеті жоғары екені, ал нешеуінің даму мүмкіндігі шектеулі əрі төмен екендігі анықталатын болады. Бұйыртса, шағын қалаларды дамытудың 2020 жылға дейінгі бағдарламасы жыл соңына дейін қабылданып қалады. Моноқалалардағы шағын жəне орта

ҮКІМЕТ

стансалары бар. Бұдан өзге, жаңа өндірістер құруға 1,5-3 млн. теңге мөлшерінде гранттар да беріледі. Осы шараларды іске асыру үшін биылғы жылға 4,6 млрд. теңге бөлінген екен. Оның 1,8 млрд. теңгесі сыйақы ставкасын субсидиялауға, 1,75 млрд. теңгесі микронесилеуге, 711 млн. теңгесі индустриялық инфрақұрылымға, ал 300 млн. теңгесі гранттарды ұсынуға ажыратылған. Тіпті, бағдарлама аясында шағын қалаларда

Моноќалалар мəселесі қалай шешімін табуда? Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

берілген тапсырмаға орай, қалған 41 шағын қала да аталған бағдарламада қамтылатын болды. Ол бойынша қазір жаңа бағдарлама əзірленіп жатыр. Кішкентай кенттердің көбісі Кеңес заманында темір жол салу, кен орындарын игеру, рекреациялық нысандарды ашу жəне т.б. жағдайларға байланысты ірге көтерген-ді. Келешек тағдыры бір ғана кəсіпорынға байланған осындай шағын қалалардың жағдайы Одақ ыдырағанда ылдиға қарай құлдилағаны рас. Өйткені, ірі кəсіпорындардың дені бұрын-соңды болмаған дағдарысқа тап келді. Əредік ес жиғанша заулаған замана озды да кетті. Бүгінде ел Үкіметі соның орнын толтыруға қамданып-ақ жатыр. Аталған бағдарлама осы игіліктің бір дəлелі. Таяуда Премьер-Министрдің бірінші орынбасары – Өңірлік даму министрі Бақытжан Сағынтаевтың төрағалығымен Өңірлік даму министрлігінің кеңейтілген алқа мəжілісі болып өткені мəлім. Сонда Б.Сағынтаев моноқалаларды дамыту бағдарламасының жүзеге асырылу барысын сынға алған еді. Осы сынның негізінде аталған министрлікке сауал салдық. Онда шағын шаһарлардың басты мəселелерін білгіміз келген. Қазіргі уақытта шағын қалалардың негізгі проблемаларының бірі, білікті мамандар мен инвестицияларды тартудағы экономикалық базаның шектеулілігі мен тиімсіз бəсекелестік ұстанымдары болып отыр. Көптеген өндіріс орындарының технологиясы артта қалған. Негізгі қорлардың тозу дəрежесі де тым жоғары. Бұлармен қатар, еңбек күші де тапшы болып тұр. Өйткені, шағын қалалардағы кəсіпорындар тоқыраған соң, тұрғындар үлкен қалаларға көше бастады, деген вице-министр Қайырбек Өскенбаев бізге қайтарған жауабында. Мұнымен бірге, халықтың табиғи аз аюы, қартаюы, денсаулық сақтау деңгейі төмендеген. Əлеуметтік-мəдени саланың да оңып тұрғаны шамалы. Инженерлік инфрақұрылым нысандарының дамуы өте баяу көрінеді. Мұның бəрі өндірістің бір ғана саласы дамыған қаланың, қала құрушы кəсіпорындарға толық тəуелділігін білдіреді. Шағын қалаларды дамыту бағдарламасын сапалы əзірлеу мақсатында министрлік республикамыздағы шағын қалалардың кешенді дамуын зерттеп жатыр. Тіпті, бұған дейін мамандар шетелдердегі кіші кенттерді дамыту үрдістерімен де арнайы танысып келген болатын. Қазіргі уақытта министрлік мамандары барлық көрген-білгені мен зерттеулерін жұптап, Үкіметке нақты ұсыныстарын əзірлеу Шортанды ауданындағы «Төңкеріс астық қабылдау кəсіпорны» ЖШС-де «Агробизнес-2020» бағдарламасы аясында жаңғыртылып, қуаттандырылған астық қоймасы іске қосылды. Диқандар қауымы мен оны өңдеушілер, əсіресе, заманауи астық кептіру жəне тазалау желісінің таныстырылымына

Заманауи ќойма Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

айрықша ден қойды. Мамандардың бағалауынша, сынақ барысында ырыздық дəнінің ысырапқа түсуі мүмкін болған төменгі шектеулі деңгейге жауап берген. Жылына 30 мың тонна өнім қа былдай алатын қойма то лық испандық технологиямен жабдықталған. Барлық жұмыс компьютер желісімен бас қарылады. Аталған жобадағы басты ерекшелік ретінде модем жəне спутниктік антенналар арқылы желі жұмысы тікелей Испаниядан бақыланып отыратындығын ай ту қажет. Мұндай мониторинг шетел дік жабдықтаушының желінің тоқтаусыз қызметіне кепілдік береді. Астық қоймасын жаңғыртуға 418 миллион теңгеден астам қаржы жұмсалса, инвестициялық жобаға «ҚазАгроҚаржы» АҚ пен шортандылық кəсіпорын ұжымы белсене қатысты. Жобаның табыстылығы оның темір жолға жақындығымен жəне келесі жылы кəсіпорынға шойын жол бұтақтары тартылатындығымен байланыстырылуда. Сондай-ақ, мұнда 50 жұмыс орнының ашылуы ауыл тұрғындарын қуанышқа бөледі. Ақмола облысы, Шортанды ауданы.

бизнесті екінші деңгейдегі банктер арқылы несиелеудің сыйақы ставкасын субсидиялау аталған бағдарламада нақтыланған. Сондай-ақ, микронесиелеу, индустриялық инфрақұрылымды жеткізу жəне кəсіпкерлерге гранттар ұсыну шаралары да бағдарламаға енгізілген. Министрліктің мəліметіне қарағанда, кəсіпкерлікке қолдау көрсету бойынша сыйақы ставкасы 14 пайыздан көп емес, ақша көлемі 750 млн. теңгеден аспайтын банктердің несиелері бойынша субсидиялау жүзеге асырылады. Олардың 10%-ын мемлекет төлесе, қалған бөлігін бағдарламаға қатысушысы қазынаға қайтаруы тиіс. Микронесие өзін өзі жұмыспен қамтыған, жұмыссыз жəне аз қамтамасыз етілген адамдар арасында жаңа жұмыс орындарын ұйымдастырғысы келетін немесе шағын бизнесін кеңейтуді қалайтын моноқала тұрғындары мен оралмандарға беріледі. Бұл несиені кəсіпкер 5 жылдық мерзімге алады. Ал кредиттің ең жоғарғы сомасы 3,0 млн. теңгеден аспауы қажет деп белгілеген, Өңірлік даму министрлігі. Бағдарламаның өндірістік инфрақұрылымды дамыту туралы бөлімінде де жергілікті кəсіпкерлерге нақты көрсетілетін көмектер айқындалған. Онда жұмыс істеп тұрған өндірістерді жаңғырту жəне кеңейтуге бағытталған іс-шаралар жеткілікті. Ең бастысы, кəсіпкерлердің нысандарына жетіспейтін инфрақұрылымды жеткізіп беру көзделген. Оның ішінде, жолдар мен су желілерін тарту, сондайақ, газдандыру, су құбырларын жасау, жылумен жабдықтау, өнеркəсіп алаңдарына арналған қазандықтардың құрылысы мен реконструкциясы, темір жол тұйықтары, телефон орнату, кіші электр

шаруа дөңгелеткен кəсіпкерлерге несиелердің сыйақы ставкасын субсидиялау бойынша екінші деңгейдегі 17 банкпен ынтымақтастық келісімдері жасалып, қол да қойылған. Оған қоса, ірі компаниялардың, мемлекеттің жəне қаржы институттарының күш-жігерін біріктіру арқылы өңірлердегі ірі компаниялардың айналасындағы тауар жəне қызмет көрсету жүйелерін жетілдіріп, олардың маңындағы шағын жəне орта бизнесті дамыту мен қолдау мақсатында серіктестік бағдарламасы əзірленген. Бұл бағдарламаны «Атамекен» одағы, облыс əкімдіктері, «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ, «ӨзенМұнайГаз» АҚ, «Қазцинк» ЖШС, «Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС жəне «Теңізшевройл» ЖШС бəрі ынтымақтаса отырып, тығыз байланыста жүзеге асырады. Шағын жəне орта бизнесті, инфрақұрылымды құру жəне дамытуды қолдау мақсатымен кəсіпкерлерге қызмет көрсету орталықтары ашылады. Орталықтар ақпараттық-кеңестік қызметтерді «бір терезе» қағидасымен көрсетеді. Онда даму институттарының, мамандандырылған компаниялардың жəне екінші деңгейдегі банктердің өкілдері кəсіпкерге ақыл-кеңес беріп отырады. Мұндай орталықтар бүгінгі күнде Алматы, Шымкент, Павлодар, Қызылорда жəне Тараз қалаларында қызмет етіп жатыр. Ал ағымдағы жылы олар барлық облыс орталығында ашылады. Былтырдан бастап 27 моноқалада халыққа қызмет көрсету орталықтары негізінде кəсіпкерлікті қолдау орталықтары құрылды. Мұнымен қатар, кəсіпкерлікті қолдаудың жұмылғыш орталықтары іске қосылған. Енді

осының шеңберінде кəсіпкерлерге көмек-кеңестер жəне тренингтер өткізеді. Қазірдің өзінде осындай 14 орталық жұмыс істеп тұр. Кəсіпкерлікті қолдау құралдарының бірі бизнес-инкубаторлар. Бүгінде 20 бизнес-инкубатор жұмыс істейді. Ол бойынша кəсіпкерлерге қызмет бөлмелері жеңілдік шарттарымен жалға беріледі. Сондай-ақ, бизнесін жүргізуі жəне дамытуы үшін ақпарат, ақыл-кеңеспен көмек көрсетіледі. Мəселен, Жаңаөзен қаласында жаңа үлгідегі қанатқақты бизнес-инкубатор ашылған. Оның шеңберінде жергілікті нарықты дамыту үшін өсу əлеуеті бар жəне жұмыс орындарын құрайтын, екі жылдан аспайтын жаңа құрылған компанияларға қызметтер көрсетілуде. Осы кезде бизнес-инкубаторда бизнесжоспарларды жəне жобаларды дайындау орталығы, бухгалтерлік жəне заң қызметтерін ұсынатын 50 кəсіпкер орналасқан. Аталған бағдарлама биылдан бастап толық іске асырыла бастады. Айтқандай, өткен жылы 27 моноқалаға қанатқақты жобамен 6,0 млрд. теңге бөлінген-ді. Шүкір етерлігі, оның игерілуі 99 пайызды құрады. Жобада негізінен инженерлік инфрақұрылымды дамытуға баса көңіл бөлінген. Өйткені, моноқалалардың дамуын тежейтін негізгі проблемалардың бірі – өндірістік инфрақұрылым жағдайының нашарлығы. Əсіресе, көлік тасымалының алыстығы мен автокөлік жолдарының жарамсыздығы өткір мəселе болып тұр. Мысалы, ірі өткізу нарықтарынан, қала агломерацияларынан алыс орналасқан, оған қоса көлік жолының тұйығында тұрған Арқалық, Жезқазған қалаларының дамуы қиындық туғызуда. Инженерлік жəне əлеуметтік инфрақұрылымның мүшкіл жағдайы шағын шаһарлардың ең маңызды мəселесі. Су құбыры, кəріздер, жылу жəне электр жүйелерінің тозуы мол қаржылық салымдарды қажет етеді. Тіптен, моноқалалардың жартысындағы электр жүйелерінің тозуы 70 пайызды құрап отыр, дейді білетін мамандар. Дəтке қуат, осы мақсатқа жыл сайын қаражат бөлу бағдарламада қарастырылған. Ағымдағы жылы республикалық бюджеттен 18,7 млрд. теңге, оның ішінде инфрақұрылымның дамуына 7 млрд. теңгеден астам қаражат бөлінген. Бағдарлама қабылданған кезден бастап əлеуметтік сала объектілерінің жөнделуіне, моноқалаларды жылумен қамту жүйелерінің күрделі жəне ағымдағы жөндеу жұмыстарына көңіл бөлінуде. Былтыр 12 жобаны іске асыруға 142, 2 млн. теңге жұмсалған екен. Ал биыл 9 облыста жылумен қамтуға 33 жоба іске асырылып жатыр. Оларға 1, 9 млрд. теңге бөлінген. Осы жылдың 25 сəуірінде министрлік Шығыс Қазақстан облысының əкімдігімен бірге Кур ча тов қаласында 27 моноқаланың, мемлекеттік органдардың, ұлттық компаниялардың, республиканың қала құрушы кəсіпорындары өкілдерінің қатысуымен «Моноқалалар – даму жолдары» тақырыбында халықаралық форум өткізді. Мұндай шараның өткізілу мақсаты алдағы уақытта моноқалалардың индустриялық дамуын жəне экономикасын əртараптандыру, шағын, орта бизнесті аяқтандыру болды. Сондай-ақ, форумда шетелдік жəне Қазақстан моноқалалары арасында тəжірибе алмасу да көзделді. Министрлік мұндай форум елімізде алғаш рет өткізілгенін айтады. Келешекте бұл шара жылда ұйымдастырылып, өңірлер арасындағы тəжірибе алмасу, жаңа технологиялармен ақпарат алмасу үшін диалог алаңына айналады екен. Иə, бағдарламаның бағдарын бақсақ, шағын шаһарлардың шаруасын түзеуге деген Үкіметтің ниеті де, ықыласы да бар. Енді оны жүзеге асыруда жергілікті мамандар барды ұқсата білсе болғаны.

Толќында тербелген демалыс Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан»,

Қайрат ƏБІЛДИНОВ, журналист.

«Балқаш көлінің жағалауында Анталиядағыдан кем еместей демалыс кешені пайда болыпты» деген хабар елең еткізген еді жақында. Əлемнің көптеген елдерінің осындай табиғат арқасында туризмді дамытып, шылқып та, шалқып та отырған жайы барда бұл жаңалық куантқаны рас. Бабаларымыз Көкше теңіз деп те атаған шалқар айдынның самал толқыны жұмсақ құмды аймалаған оңашалау мүйісі аясында демалып қайтушылар лебізі де сонда жетелеп, қызықтырмай қалмаған. Əрине, көзбен көргеннің жөні бө лек емес пе?! Шаһардан сүт пісірімдей ғана əдемі тұсқа аяқ басылғанда-ақ оның меймандарының мақтауы тегін еместігі сезіле түсті. Ашылғанына көп уақыт болмаса да жұрт аузына іліксе іліккендей екен. «Нұрбақыт» деген атауына жарасты демалыс кешенінің дəл жағалаудағы үш қабатты ғимаратының сыртқы бейнесі бірден көз сүйсіндірсе, ішкі сəнінің келістігі де кірпияз туристердің өзін де тамсандырмай қоймайтындай көрінеді. Демалушылардың қандайлық та талап-талғамдарына сай 4, 3 жəне 2 орындық 14 бөлменің қай-қайсысы да жанға жайлы. Барлығы еркін, алаңсыз демалу уақытына не керектінің бəрімен жабдықталған. Бағасы

да соншалықты қымбат емес жəне қызмет көрсету сапасы риза етерліктей кез келгенін 15 мың теңгеге жалға алып, бұл дүние рахатына батуға тамаша жағдай бар. Қол созым жердегі ұзыннан-ұзақ созылған жағажай күнге қыздырынып, майда құмына аунауды ұнатушылардың құмарын қандырарлықтай-ақ. Қалауына қарай жайғасып жатып демалуға арналған қаз-қатар жатақ-орындықтар жəне тізіліп тұр. Белгі берілсе салқын сусын қолға ұмсына қалады. Балақайлардың асыр салып ойнауына, көл суына шомылуына арналған орын қызығы бөлек. Оларды думанға бөлеушілер əке-шешелерін еш алаңдатпайды. Алыс-жақыннан

келушілердің ішінен ресейлік Андрей Соколовпен тілдескенімізде «Мен бұрынғы балқаштық ретінде бұл жердің танығысыз өзгеруіне қуанып қалдым. Осыған дейін жабайы жағажайды қызығарлық демалыс орнына айналдырушы кəсіпкер ісіне қалайша риза болмассың», деді ағынан жарыла. Біз білгеніміздей, ол Тілеугерей Маканалин атты азамат екен. Кезінде танымал боксшы болған Тілекең Балқаштың болашақ бағы туризмде ғой. «Көз қорқақ, қол батыр» делінген емес пе, тəуекелге бел буып, осы істі алғашқы ұйымдастырушылардың бірі болдым. Енді жазда ғана емес, қыста да демалушыларды

Ќарызды тґлемесеѕ жылусыз ќаласыѕ Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

қарсы алудың жолдарын ойластырып жүрмін, дейді. Демалыс кешенінің күннен-күнге құшағы ашылудағы қызметі балқаштықтардың жұмыспен қамтылуына əсерін тигізіп отыруымен де игілікті. Бүгінде мұнда 20-ға тарта жас жігіттер мен қыздар еңбек етеді. Солардың бірі Гүлдерай Байту деген қарындасымыз «Біраз уақыт жұмыссыз жүр едім. Даяшы болып қабылдандым. Еңбекақым тəп-тəуір. Əке-шешеме, бауырларыма қолғабысым тиетін болды. Тілеугерей ағамыз демалушылар қатарын ұлғайтуға жағдай жасауды кеңейтпек ойда. Бəріміз соны тілейміз. Өйткені, тағы бірнеше тұрғыластарымызға жұмыс табылар еді», дегендей Маканалин ісіне тілеуқорлар көп. Кəсіпкерлігімен қатар Тілекең Балқаш қалалық бокс федерациясының президенті тұрғысында жергілікті спорттың дамуына да атсалысып жүруімен танымал. Оның ұйымдастыруымен жыл сайын балқаштық былғары қолғап шеберлері Аманбек Маканалин, Ерлан Нөкербеков, Жанат Сəтеновті еске түсіруге арналған республикалық ашық турнир өтіп тұрады. Көрші мемлекеттер балғын боксшылары да қатысып, күш сынасатын жарыстың бас демеушісі де əрдайым өзі. Жергілікті туризмді түрлендіруге берік бел буған Тілеугерей Маканалин Балқаштың да атағы демаушылар жұмағы ретінде алысқа жаңғыруын мақсат тұтады. Үміт үлкейткен, сенім жалындатқан іс басы соған ұмтылдыра түседі.

Жалпы, қазір облыстық энергетика жəне тұрғын үй шаруашылығы басқармасының мəлімдеуінше, облыстағы қалалар мен аудандардың қысқы маусымға дайындығы бекітілген кестеге сəйкес жүргізілуде. Жылу-энергетика жəне тұрғын үйкоммуналдық шаруашылық нысандарын алдағы күз-қыс маусымына дайындауға сай өңірдегі электр стансалары күрделі жөндеулерден өтіпті. Яғни электрмен қамту желілерінің 2462,8 шақырымына жəне 745 қосалқы стансаға, 29 қазандыққа, жылумен қамту желілерінің 25,4 шақырымына, сумен қамту желілерінің 62,1 шақырымына күрделі жөндеулер жүргізіліп, 2399 тұрғын үйде қысқа дайындық жұмыстары жалғасуда. Ал, облыс орталығын, Екібастұз қаласын электр энергиясымен жабдықтаушы компания «Павлодарэнергосбыт» серіктестігі облыстағы электр жəне жылу энергиясын өндірумен, тасымалдаумен жəне өткізумен айналысатын «Павлодарэнерго» АҚ-тың еншілес компаниясы болып табылады. Бұл алып энергетикалық жүйенің құрамына облыс орталығындағы №2 ЖЭО, №3 ЖЭО, жəне Екібастұз жылу электр орталығы, Павлодар жəне Екібастұз қалаларының жылу желілерінің бүкіл кəсіпорындары, «Электржелілік тарату компаниясы» АҚ жəне «Павлодарэнергосбыт» ЖШС бар. Электр тарату желілерінің ұзындығы 15 800 шақырым, жылу беру желілерінің ұзындығы 749,5 шақырымнан астам. Электр стансала рының қуаттылығы 627 МВт, жылу энергиясы бойынша 2102 Гкал/ сағатты құрайды. Сонымен бірге, «Павлодарэнерго» АҚ еліміздегі ірі электр-энергетикалық компаниясы «Орталық Азия электр-энергетикалық корпорациясы» АҚ-тың біріккен энергетикалық холдингінің құрамына кіреді. Бəрінен бұрын өкініштісі сол, кейбір тұрғындар жылу мен жарықтың қайдан келіп, қайдан шығып жатқанын білмей, тегін дүниедей көретінін коммуналдық қызметтерге төленбеген қарыздар тізімінен көреміз. Осы жылдың 1 маусымындағы жағдай бойынша облыс тұрғындарының қарызы 457,9 миллион теңгені құрап отыр. Тұтынушылар жылумен қамтуға 331,9 миллион теңге, электрмен қамтуға 90,0 миллион теңге, сумен қамту қызметтеріне 36,0 миллион теңге төлемеген. Бұдан бұрындары да қалалар мен аудандардың əкімдеріне мерзімінен кешіктірілген қарыздарды жабу жəне оны болдырмау бойынша тиісті іс-шаралар əзірлеу жөнінде тапсырмалар берілген-ді. Облыс əкімі Ерлан Арын қалалар мен аудандардың əкімдеріне, мемлекеттік органдар басшыларына қарыз мəселесін бақылауға алып, 1 қыркүйекке дейін көрсетілген коммуналдық қызметтер қарызын жабу бойынша қатаң шаралар жүргізуді, сондай-ақ, шалғайдағы жəне қала іргесіндегі ауылдардың электр, су, жылумен қамту нысандарын назарға алуды тапсырған болатын. Мысалы, Екібастұзда жылу энергиясына ақы төлемегендерден берешекті өндіріп алу үшін сот орындаушылары борышкерлердің үйіндегі жылыту құрылғыларын алып тастауды бастады. Яғни бірінші кезеңдегі мұндай қатаң шара тізіміне жылу энергиясына берешектерді өндіріп алу туралы сот шешімін орындамағандар ілінді. Сот орындаушыларының айтуынша, биылғы жылы қала бойынша тұтынушылардың жылу энергиясына мерзімі өтіп кеткен берешегінің жалпы көлемі 929 миллион теңгені құрап отырған көрінеді. Біз мұндай шараға амалсыздан барып отырмыз. Талап пен тəртіп бəрімізге бірдей. Сондықтан, жылыту құрылғыларын алу тəжірибесі көп қабатты үйлер мен жеке меншік секторындағы үйлерде тұратын борышкерлерге қолданылады, дейді «Павлодарэнергосбыт» ЖШСның Екібастұз қаласындағы бөлімше бастығы Татьяна Забелина.

БАЛҚАШ.

Павлодар облысы.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары:

2

Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.kz www.mz.gov.kz www.mtk.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі Экономикалық даму және сауда министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.minjust.kz www.emer.kz www.mk.gov.kz www.minagri.kz www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.memr.gov.kz

wwww.mit.kz www.stat.kz www.mts.gov.kz


7

www.egemen.kz

30 тамыз 2013 жыл

БІЗ МЕКТЕПКЕ БАРАМЫЗ!

ДҮБІРГЕ

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Пан Ги Мун: «Бїкіл əлем Сирияєа ќарап отыр» Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Расында да қазір жұрт назары Сирияда. Онда екі жарым жылдай уақыттан бері соғыс жүріп жатыр. 100 мыңнан астам адам қаза тапқан. Енді сол соғыс жаңа сипат алып, ол бұрынғыдан да күшейетіндей. Оған əлемнің жетекші елдерінің де қатысуы қаупі туып отыр.

Жақында Назарбаев Университеті мен Intel корпорациясы арасында ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Құжатқа Назарбаев Университетінің президенті Шигео Катсу мырза мен Intel корпорациясының Қазақстан, Орталық Азия жəне Закавказье елдерінің аймақтық директоры Дмитрий Кисель қол қойды.

Жаѕа мїмкіндіктер кілті «Бүгін Назарбаев Университеті тобының кезекті қатысушы жəне жаңа серіктес – Intel жаһандық компаниясымен толыққанын қуана хабарлаймын. Бұл əріптестіктің аясында біздің студенттерімізге, оқытушыларымыз бен ғалымдарымызға жаңа мүмкіндіктер ашылады деп сенемін. Біз: «Intel енді бізде!» – деп мақтанышпен айта аламыз, – деп мəлімдеді Назарбаев Университетінің президенті Шигео Катсу мырза. Қол қойылған келісім аясында Назарбаев Университетіне аппараттық, бағдарламалық жəне əдістемелік шешімдерді қамтитын Intel® Education Solutions кешенді тəсілдемесін іске асыру барысында ақпараттық жəне техникалық қолдау көрсетіледі деп күтілуде. Қазақстан, Орталық Азия жə не Закавказье елдерінің Intel корпорациясының аймақтық директоры Дмитрий Кисель: «Intel дүние жүзі бойынша білім беру саласындағы көптеген бағдарламаларға қатысып, қолдау көрсетіп келеді, бұл кез келген мезетте түрлі жобалардың сəтті іске асырылуының мысалдарына жүгінуге мүмкіндік береді. Назарбаев Университетінің инновациялық білім беру ортасының дамуында корпорация тəжірибесінің қолданыс тапқанына аса қуаныштымыз жəне осы серіктестіктің табысты болатынына сенімдіміз!» – деп атап өтті. Бір айта кетерлігі, Назарбаев Университеті мен Intel-дің бірлескен жобалары бірінші кезекте Nazarbayev University Research & Innovation System орталығы мен На зар баев Университетінде білімді, ғылымды, инновациялар мен индустрияны интеграциялау үдерісінде негізгі кезең болып табылатын, инновациялық-зияткерлік кластердің бір бөлігі ретінде дамып келе жатқан университеттің ғылыми паркінің базасында жүзеге асырылатын болады. «Егемен-ақпарат».

Электронды білім беру ісі ілкімді Алматы облыстыќ білім басќармасыныѕ бастыєы Єалия АМАНОВАМЕН əѕгіме – Ғалия Матанқызы, Жетісу жерінде биыл қанша мектеп жаңадан салынып, қаншасы күрделі, ағымдағы жөндеуден өтті? Жалпы, жаңа оқу жылына дайындық қалай? – Елбасы дəстүрлі Жолдауында: «Бəсекеге қабілетті дамыған мемлекет болу үшін біз сауаттылығы жоғары елге айналуымыз керек», – деп нақтылады. Сондықтан мемлекеттік саясатқа сай мектептерде электронды білім беру ісін дамытуға, ағылшын тілінен дəріс беруді 1 сыныптан бастауға ерекше екпінмен кірісудеміз. Негізі алдыңғы буынның басты міндеті – жас ұрпақтың сапалы білім, саналы тəрбие алуына жағдай жасау. Құдайға шүкір, үстіміздегі жылы Алматы облысында 13 жаңа мектеп, 10 балабақша іске қосылады. Сонымен қатар, бюджеттен 5 млрд. 236 млн. 465 мың теңге бөлініп, 53 білім нысанына күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді. «Балапан» мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жəне жеке меншікке өтіп кеткен балабақша ғимараттарын кері қайтару мақсатында жоспарлы жұмыстар жүргізілуде. Жергілікті атқарушы органдар тарапынан барлық білім нысандарының қысқы маусымға дайындық барысы жіті қадағаланып отыр. Қатты жəне сұйық отын жеткізу жұмыстары арнайы бекітілген кестеге сəйкес атқарылуда. Жалпы, қабылданған шаралардың арқасында барлық мектептер жаңа оқу жылының басталуына дайын, білікті кадрлармен қамтамасыз етілген жəне сапалы білім мен тəрбие беру үшін қажетті жағдай жасалған. – Заманауи білім беру деңгейін көтеру үшін қандай кемшіліктерді түзету керек? Облыс мектептері уақыт талабына сай жабдықталған ба? Мемлекеттік жалпы білім беру стандартына толық көшесіздер ме? – Уақыт талабына сай білім беру деңгейін көтеру үшін облыстағы апатты жағдайдағы мектептердің жəне үш ауысымда оқитын мектептер санын азайту мəселесін түбегейлі шешу қажет. Бұл тұрғыда жаңа білім беру ғимараттарының салынып жатқанына қарамастан, Алматы қаласы маңындағы Еңбекшіқазақ, Іле, Жамбыл, Қарасай, Талғар аудандарына сырттан миграциялық жолмен келушілер есебінен оқушылар саны жылдан жылға өсуде. 2012-2013 оқу жылында кеңжолақты интернетке 470 біл і м м е к е м е сі қосылды. Б ұл көрсеткіш алдыңғы оқу жылымен

салыстырғанда 10,9%-ға жоғары. 2006-2011 жылдар аралығында облыстың 316 мектебі лингофонды-мультимедиялы кабинеттермен жабдықталған болса, бүгінгі таңда 321 мектеп қамтылып отыр. Ал компьютермен қамту көрсеткіші 2013 жылы 11,3 оқушыны құрайды (республикалық көрсеткіш – 13), бұл алдыңғы жылдармен салыстырғанда, компьютерлік техниканың са ны артқандығын көрсетеді. Облыс тың 529 мектебінде 1262 интерактивті тақта орнатылған. Жаңа модификациялық кабинеттермен де жабдықтау барысында физика кабинеттері – 235, химия кабинеттері – 120, биология кабинеттері 202-ге жетті. Былтырғы жылы жергілікті бюджеттен бөлінген 224,9 млн.теңгеге 1500 компьютер сатып алынса, биыл бұл мақсатқа жергілікті бюджеттен 257,5 млн.теңге бөлінді. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі тарапынан əзірленген мемлекеттік жалпы білім беру стандартына сəйкес 2013-2014 оқу жылынан бастап ағылшын тілі еліміздегідей 1 сыныптан бастап оқытылады. – Қанша мектеп «Е-learning» электронды білім беру жүйесімен жұмыс істейді? – «Е-learning»электрондық жүйесіне өткен жылы 70 білім беру ұйымы қосылған еді. Бұл ұйымдарда құрылымдық кабельдік жүйеге монтаж жұмыстары жүргізілді, заманауи компьютерлік жəне перифериялық техникамен жабдықталынды, кеңжолақты интернет желісіне (4–10 Мбит/с) қол жеткізу қамтамасыз етілді, электрондық оқыту жүйесінің бағдарламалық шешімі енгізіліп, ұйымдар жүйеде толық жұмыс істеуде. Ағымдағы жылы 75 білім беру ұйымында жобаға қосы лу үшін əзірлік жұмыстары жүргізілуде. Осылайша, 2013 жылы электрондық оқыту жүйесіне 139 жалпы білім беретін мектеп қосылады. Электрондық оқыту жүйесінің жұмыс істеуі үшін оқытушылар мен электрондық оқыту жүйесінің əкімшілерін даярлау жəне біліктілігін арттыру мақсатында Алматы облысының педагогтары үшін республикалық білім көтеру институтының, облыстық білім берудегі жаңа ақпараттық технологиялар орталығының, жергілікті «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ филиалдарының ұйымдастыруымен оқыту курстары өткізілген еді. Аталған курстардан

Семейдегі Достық үйінде «Мектепке жол» қайырымдылық шарасы өткізілді. Оны өткізудегі басты мақсат – жетім балаларды, ата-ана қамқорлығынсыз қалғандар мен күнкөрісі төмен отбасы балаларын əлеуметтік тұрғыдан қолдау. Осының нəтижесінде балалар жаңа оқу жылына даярлықпен бармақ. Бұл жолғы шара да осыны қамтыды. Достық үйіне қайырымдылық жасаушы мекеме өкілдерімен бірге аз қамтылған отбасылардың балалары жиналған болатын. Қалалық əкімдік жанындағы қоғамдық кеңестің төрайымы Жанна Жибраева жиналғандарды «Мектепке жол» шарасының мақсатымен таныстырғаннан кейін қатысушыларға сөз берді. Алғашқы болып сөз алған ҚМДБ

Əңгімелескен Нұрбол ƏЛДІБАЕВ, «Егемен Қазақстан».

Мўєалім болєаныма маќтанамын

Жїрек жылуы Раушан НҰҒМАНБЕКОВА.

электрондық оқыту жүйесіне қосылған білім беру ұйымдары директорларының оқу ісі жəне тəрбие жұмыстары жөніндегі орынбасарлары, пəн мұғалімдері барлығы 5219 педагог өтті. – Жас мамандарға билік тарапынан жағдай жасала ма? – Облысымызға келген жас мамандарға қолдау көрсету, материалдық қажеттілігін қамтамасыз ету жəне кəсіби өсуіне мүмкіндік туғызу мəселесін облыс əкімі басты назарда ұстап отыр. 2012-2013 оқу жылында Жетісу жеріне 699 жас маман келіп, оның 604-і ауыл мектептеріне еңбекке тартылды. Сөз реті келгенде айта кетсем, өткен оқу жылында облысымызға 569 жас маман келген еді. Солардың ішінде «Дипломмен – ауылға!» бағдарламасы бойынша 332 жас маман жұмысқа орналасып, оларға 70 айлық есептік көрсеткіш көлемінде көтерме жəрдемақы төленді. 2013-2014 оқу жылында облыстағы білім беру ұйымдарында жұмыс істеу үшін 119 жас маман тіркелді. Білім беру ұйымдарына келген жас мамандар есебінен бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп жүрген зейнеткер ұстаздар саны 278-ге азайып отыр. Аудандық, қалалық білім бөлімдерінің басшыларына ауылдық жерлерге барған жас мамандарды толық апталық жүктемемен (18 сағатпен) қамтамасыз ету тапсырылды. Жас мамандарды жұмысқа тарту бойынша І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетімен ғана емес, Шығыс Қазақстан облысындағы жəне Алматы қаласындағы педагогикалық жоғары оқу орындарымен де жұмыс жүргізілуде. Елбасының «тілдердің үштұғырлылығы» мəдени жо басын жүзеге асыру мақсатында Жаркент гуманитарлық жəне Есік г у манитарлық-экономикалық

колледждері базасында өткен оқу жылынан «Бастауыш мектептегі ағылшын тілі мұғалімі» жəне «Аударма ісі» мамандықтары бойынша мамандар дайындалуда. Ауыл ды жерде жұмыс істей тін əрбір мұғалімге жыл сайын жалақысына 25% үстемеақы қосылып отырады. Бүгінгідей сан алуан ақпараттар үстемдігі белең алған кемелденген қоғамда өркениеттің барлық ізгі дəстүрлерін бойына сіңірген зерделі жеткіншектерді тəрбиелеу тек қана ұлағатты ұстаздардың қолынан келеді. Сондықтан да педагогтардың беделін арттыру ең басты мəселелердің бірегейі. Облысымызда жыл сайын ауыл мұғалімдерінің коммуналдық төлемдеріне қомақты қаражат бөлінуде. Білім саласы қызметкерлерінің мəртебесін өсіру мақсатында облыс əкімдігі тарапынан жүлде қоры қомақты 7 номинация бойынша кəсіби байқаулар өткізу дəстүрге айналған. Сол байқау қорытындысы бойынша ең үздік жыл мұғаліміне Талдықорған қаласынан 2 бөлмелі пəтер беріледі. Бұл өз кезегінде бақытын бала тəрбиесімен байланыстырып отырған ұстаздар қауымының өз ісіне деген ынтасын арттырып, жігеріне жігер қосатыны белгілі. Елбасының тапсырмасына сəйкес оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту бойынша 2012-2016 жылдарға арналған Ұлттық жоспарды негізге ала отырып, алған бі лім дерін кез келген ортада тиімді пайдалана білетін дарынды балалармен жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Мəселен, 20122013 оқу жылында халықаралық олимпиадалар мен ғылыми жоба жарыстарына облыстан 182 оқу шы қатысып 130 медальді иеленді, оның 37-сі алтын, 35-і күміс, 58-і қола медаль. 2013 жылы Алматы қаласында өткен республикалық ғылыми жобалар байқауына 36 оқушы қатысып, 14 медаль иеленді. Талдықорған жəне Тараз қалаларында өткен республикалық олимпиада қорытындысы бойынша 1 алтын, 7 күміс жəне 12 қола медальді иеленіп, республика бойынша жалпы командалық сынақта бірінші орынды алып, «Үздік олимпиада командасы» атағын тағы бір мəрте дəлелдеді.

Семей орталық мешітінің наиб имамы Серікқали Бейсенұлы осынау игілікті шараның маңыздылығына тоқталып, оның төл дінімізде де сауапты амал екендігін айтып өтті. Оның сөзін жалғастырған қаламыздағы Тас мешіттің имамы Нұрбек Салимов жас шағында мейірім көрген баланың есейгенде жүрек жылуы мол болатынын тілге тиек етті. Осыдан соң барлық мекеме, ұйымдар арнайы əкелген заттарын балаларға тарту етті. Оқушыларға арналған мектеп формасы, сөмкелер, оқу құралдары, киімкешектер табыс етілді. Мұның барлығы аз қамтылған отбасы балалары үшін үлкен көмек, елеулі демеушілік екендігі белгілі. Акция барысында 35 бала мектепке қажетті құралдармен қамтамасыз етілді. СЕМЕЙ.

Əмзе САРЫБАЕВ, мұғалім.

Шымкенттегі М. Əуезов атындағы ОҚМУ-ді 2011 жылы бітіріп, сол жылы «Дипломмен – ауылға!» бағдарламасы бойынша Мақтаарал ауданы, Ынтымақ ауылдық округі, Асықата жалпы орта мектебіне жұмысқа орналастым. Тарих пəнінің мұғалімімін. Бұл мамандықты сонау бала кезімнен армандап, өзім қалаған болатынмын. Келгеннен кейін жас маманға көрсетілетін жəрдемдердің бəрін уақтылы алдым. Тіпті, үй де берілді. Былайша айтқанда, талмай ізденіп, алаң сыз жұмыс істеуге барлық жағдай жасалған. Əрине, ауылда еңбек етудің өзіндік қиындығы да, ерекшелігі де бар. Біріншіден, өзім де ауыл баласымын, сон дықтан бұл жақтың тіршілігі маған таңсық емес. Екіншіден, менің анам да мұғалім, яғни, ұстаз өмірінің қиындығы

мен қызығын көріп өстім. Ең бастысы, мен өз мамандығымды сүйемін, бойда жастық жігер бар, сондықтан өз жұмысыма құлшына кірістім. Шынын айту керек, маған қазіргі жұмысым да, қазіргі жағ дайым да қатты ұнайды. Мектебімізде 700-ден аса оқушы бар. Ғимарат та, ұстаздар да жаңа оқу жылына толық дайын, оқушыларды асыға күтіп отырмыз. Осы бір мектептің өзінде 10 шақты жас маман жұмыс істейді. Соның тең жартысына жуығы үйлі болды. Өңкей жас мамандар бір-бірімізбен жақын араласып, жұмыс турасында ақылдасып, мəре-сəре болып жатамыз. Білім саласында да үнемі біліміңді жетілдіріп отырмасаң, көштен кейін қаласың. Сондықтан, жақында Н. Назарбаев зияткерлік мектебінің базасында мұғалімдердің білімін жетілдіру курстарынан өтіп келу ойымызда бар. Оңтүстік Қазақстан облысы.

Сириядағы жағдайдың жаңа бетбұрыс алуы онда химиялық қарудың қолданылуына байланысты болды. Дамаск қаласының іргесіндегі Муадамияда осыдан он күн бұрын химиялық шабуыл жасалып, одан бірнеше жүзден 1300-ге дейін адам қаза тапқан. Əлі анықталмаған жай көп: сол қаруды кім қолданғаны да, қанша адам қаза тапқаны даулы. Ресми билік пен оппозиция бір-біріне жабады. Сірə, ешқайсысы күнəні өз мойнына ала қоймас. Сырттағылардың пікірі де екіұдай. Бірақ соңғы кезде АҚШ бастаған Еуропаның жетекші елдері күнəні Башар Асадқа артып отыр. Ал Сирия билігіне шырылдап ара түсетін негізінен жалғыз Ресей. Онда да ол Сирия айыпты емес деп кесіп айта алмай, анығына жеткенше оған соғыс ашпаңдар, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің рұқсатын күтіңдер дегенді айтудан жалықпайды. Бұл қулықтың сыры оңай ашылады – Ресей мен Қытай, өздерінің вето құқын пайдаланып, Сирияға қарсы шешімді қабылдатпай тастайды. Мұндай жағдайда күн тəртібіне, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің шешіміне қарамай, химиялық қаруды қолданғаны үшін Сирияны жазалау мəселесі мықтап қойылып отыр. Бұған АҚШ пен Еуропаның жетекші елдері келісіп қойғандай. Сейсенбі күні АҚШ президенті Барак Обаманың бұл жөніндегі жоспары да мəлім болды. Ол бойынша Сирияға қарсы екі күндік əскери операция

өткізілуі мүмкін. Басқаларды былай қойғанда, тек АҚШ-тың Жерорта теңізіндегі 6-шы флотының, Парсы шығанағындағы жəне Араб теңізіндегі 5-ші флотының күштеріақ Сирияға есеңгірете соққы бере алатыны анық. АҚШ-ты қолдап, іске кірісетінін Ұлыбритания мен Франция бірден мəлімдеді. Ал Түркия БҰҰ мандатынсыз-ақ Сирияға кіруге əзірлігін білдірді. Мұндай екі күндік соққы беру мерзімі мынадай үш факторға қатысты белгіленбек: алдымен Дамаск маңындағы химиялық шабуыл туралы ақпарат толық жинақталуы керек, одақтастармен ақылдасып, АҚШ конгресінің келісімі алынады жəне мəселенің құқықтық жағын негіздеу. Бұған біраз уақыт кететіні анық. Содан да бүгін-ертең қырқысу бастала қоймас. Қазір БҰҰ-ның арнаулы комиссиясы химиялық шабуыл жасаған аймақта зерттеу жұмыстарын жүргізіп жатыр. Сирия басшылығы бұл комиссияның келуіне де біршама қарсылық көрсетті. Соның өзінен де оның кінəсі аңғарылғандай болды. Адал болса, алдымен сол комиссияны өздері шақыруы керек еді ғой деген пікірдің де жаны бар. Сондай-ақ, дүйсенбі күні сол комиссия нұсқаушыларына оқ та атылған. Оны да біраз жұрт Сирия билігінен көреді. БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун атап өткендей, бүкіл əлем қа зір Сириядағы жағдайға көз тігіп отыр. Өкінішке қарай, БҰҰ-ның өзі де, оның Қауіпсіздік Кеңесі де бүл шиеленісті шешуде дəрменсіздік көрсетіп отырғаны да əлемнің көз алдында. Біреулер Қауіпсіздік Кеңесінде пəрменді шешім қабылдауға мүмкіндік бермесе, оны Бас Ассамблеяның талқылауына шығаруға да болар еді ғой дейсің.

Ќўн сўраєан жўрт кґбейді Қаза бар жерде қиянат бар. Əділдікке жүгінсек, қиянат жасағандар жауап беруге тиіс. Оның да түрлі жолы бар. Біреуге жаза кесіледі, біреу құнын дүниемен өтейді. Əрине, сол қиянат жасады дегендер өз кінəларын мойындап, тағылған айыптарды өтеуге дайын екендігін білдірген күнде ғана ол жүзеге асады. Ал олай болатынына күмəн көп.

Тарихта, бір елдердің дəстүрінде құн төлеу болып жатады. Соғысқан екі елдің жеңілгені, əсіресе, сол соғысқа себепші болған ел айыпталып, ақыры əскери де, экономикалық та құн төлеп шығады. Алысқа бармай-ақ, оған кешегі екінші дүниежүзілік соғыстың нəтижесі айқын мысал. Германия, Жапония зауал тартты. Əйтпесе бір елдердің дəстүрінде əртүрлі қақтығыста адам қазасы болса, оған құн төленеді. Түрлі геноцидтік саясат үшін де бір елдерден құн сұралады. Бұл өзі негізінен тарих болғанмен, соңғы кезде құн сұрау жиілеп отыр. Тарихты білген жөн, кімнің кімге қиянат жасағанын, одан сабақ алған да жөн. Бірақ оны дауға айналдырған қалай болар екен деген де түйткіл сұрақ көңілге орала береді. Жақында қырғыз ағайындар арасында, олардың баспасөзінде 1916 жылғы ұлтазаттық соғысы кезінде Ресей империясының өз отарларындағы халықтарға, оның ішінде қырғыздарға да жасаған озбырлығы үшін құн төлесін деген əңгіме біраз өршіді. Біраз қоғамдық ұйымдар үндеу қабылдап, Қырғызстан президентінен, үкіметінен жəне парламентінен бұл мəселені халықаралық деңгейде көтеруді талап етті. Талаптың түйіні: қазіргі Ресей Федерациясы Қырғызстанға сол соғыста ондаған, жүздеген мың қаза болған адамдар үшін құн төлеуге тиіс екен. Ең алдымен қазіргі Ресей Федерациясы өздерін сол патшалы Ресейдің мұрагерімін, солардың ісіне жауапкершілікті мойныма аламын демейтіні белгілі. Арада КСРО дейтін қызыл империяның да орын алып, жаңа тəуелсіз елдердің пайда болғаны, саяси жүйелердің өзгергенін де ұмытпайық. Ешқандай мемлекетаралық та, халықаралық

та заңнамалық аясында қазіргі Ресейден құн сұрап, одан оң нəтиже шығатынына үміттенудің жөні жоқ. Əсте де біз патшалы Ресейдің сол жосықсыз əрекеттерін, саясатын ақтағалы отырғанымыз жоқ. Бəлкім, қырғыз ағайындардан гөрі, біздерге, қазақтарға, сол соғыстың зардаптары қаттырақ тиген шығар. Бұл оқиғалар тарихымызға жазылады. Онда орыс империясының озбырлығы ғана емес, оған қарсы халықтарымыздың қаһармандық күресі де, ерлігі де бар, ол ұрпаққа рухани мұра болып қалады. Бізге бəрінен сол қымбат. Тіпті құн төлейтін біреулер табылған күнде де құрбандар қанына баланған дүниенің қызығын көру де қиын ғой. Қазіргі қырғыз ағайындар арасындағы құн сұраушылардың əрекетін өнбейтін дауға қосуға болғандай. Ары кеткенде, ол өздеріне жұрт назарын аударғысы кел ген саяси топтың дүрбелеңі ғана. Бұл бұрын да көтерілген. Нұрлан Мотиев деген бір жартылай қылмыскер саясаткер президенттікке сайлауға түскен кезде жұрт назарын өзіне аудару үшін Ресейден 100 миллиард доллар құн талап еткені бар. Сонда ол біраз желөкпелердің делебесін қоздырған шығар. Парасаттыққа жүгінгендердің қолдамағаны анық. Тарих жарықтықта шырғалаң жайлар көп. Бəріне парасаттылық өлшеммен қарасақ лəзім-ау. Осыдан үш ғасыр бұрын бізге тырнағыңды көп батырып едің деп жоңғарларға өкпе айтар болсақ, олар бүгінде тарихтан жоғалып кеткен. Кейінірек қоқандықтардың да қиянаты əжептəуір болды. Солар үшін өзбектерден құн сұрап, ренжісудің жөні бар ма? Даудан гөрі қазір жақсылыққа жеткізетін жасампаздық жолдар көбірек. Иран Ислам Республикасының парламенті де осыдан 60 жыл бұрын өздерінде болған мемлекеттік төңкеріске қатысың болды деп АҚШ пен Ұлыбританиядан құн сұрамақ ойда екенін мəлімдеді. Одан нəтиже шығатынына күмəнмен қарайсың. Ал біреулерге мұндай саяси ойындар керек-ақ.


8

www.egemen.kz

30 тамыз 2013 жыл

 Туыстық туы Шығыс өңірінде биыл екінші мəрте ұйымдастырылған «Алтай – түркі əлемінің алтын бесігі» атты халықаралық форум табысты өтті. Əлемнің 12 елінен жəне Ресей құрамындағы түркітілдес елдерден келген өкілдер қатысқан жиын екі күнге созылды. Форум басталған күні өткен ғылымитəжірибелік конференция қасиетті Алтай асқарының адамзаттың алғашқы атажұрттарының бірі болғандығын тұшымды тарихи деректермен тағы бір тағандай түсті. Атаулы жиынды ашқан облыс əкімі Бердібек Сапарбаев Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылығымен түркітілдес елдердің ұдайы интеграциялық қарымқатынастарды дамыту үстінде екенін жеткізе отырып, түркі халықтарының төл мекені, өркениет бесігі атанған Төр Алтай өңіріне, адамзаттың біртуар перзенттері Абай мен Шəкəрімнің еліне қош келдіңіздер деді. – Форумды өткізудегі мақсатымыз – түркітілдес елдер тарихын зерттеумен бірге, Алтай өңіріне қатысы бар, көршілес, шекаралас мемлекеттер арасындағы экономикалық қарым-қатынасты жалғастыру. Бұл форум Мемлекет басшысының тапсырмасымен биыл қолға алынған «Халық тарих толқынында» кешенді бағдарламасына сəйкес келіп отыр, – деді конференцияның беташар сөзінде Бердібек Сапарбаев. Алғашқы сөзді алған Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар Құл-Мұхаммед төңкеріске дейін де, Кеңес Одағы тұсында да əлемдегі түркітанудың ең үлкен орталығы Ресей, оның ішінде СанктПетербург императорлық университеті болғанын, түркітанушылардың Ахмет Байтұрсынов бастаған алғашқы буынының Қазақстанда ғана емес, барлық түркі республикаларында репрессияға ұшырауы, олардың қиын да қилы тағдыры түркология саласының ұлт республикаларында өсіп-өркендеуіне аса зор зардабын тигізгенін атап өтті. – Еліміз тəуелсіздік алғаннан кейін ғана түрлі саяси-идеологиялық кедергілер алынып, түркі тарихының жаңа кезеңі басталды. Міне, осы жаңалықтардың басы-қасында Елбасымыз тұрды. Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылығымен «Мəдени мұра» бағдарламасы жасалып, соның негізінде Қытай, Ресей, Иран, Үндістан жəне Еуропа мен көптеген араб елдеріндегі қазақ тарихына қатысты мыңдаған деректер жиналып, жүздеген том болып жарық көрді. Елбасымыздың бастамасымен түркі халықтары тарихында тұңғыш рет бүкілəлемдік Түрік академиясы құрылып, академик Шəкір Ибраевтың басшылығымен өз жұмысын дүниежүзі деңгейінде жалғастырып отыр. Осылайша, Ресей ғалымдары мойындағандай, Қазақстан қазіргі кезде түркітанудың əлем таныған жаңа орталығына айналды, – деді министр. Мұхтар Құл-Мұхаммедтің айтуынша, бүгінде 30-дан астам ұлт пен ұлыстан тұратын түркі халықтарының саны 200 миллионға жуықтады. Олар оңтүстік-батыста Жерорта теңізінің жағалауынан бастап, солтүстік-шығыста Солтүстік Мұзды мұхитқа дейінгі Еуразияның апайтөс алып даласында алты тəуелсіз мемлекет, оның ішінде Ресей Федерациясының өзінде 20-дан астам түркітілдес халықтардың түрлі субъектілерімен, кей жерде автономиялық, кей жерде еш субъектісі болмаса да үлкен облыстар құрамында өмір сүріп жатыр. 200 миллионға жуық халық бір кездері бір мемлекеттің құрамында болған. Егер адамзат тарихының кейінгі 1,5 мың жыл бұрынғы тарихын санамалайтын болсақ, түркі жауынгерлерінен қорғану үшін Ұлы Қытай қорғаны салынған. Өзінің басты қарсыласы түркілер деп есептеген Қытай тарихында бірыңғай сақтану, күшею, нығаю тарихы жүрді. Ал түркі жұртының тарихы 745 жылы Түрік қағанаты ыдырағаннан кейін ыдырау, бөліну, бөлшектену тарихы болды. Нəтижесінде, ХХ ғасыр басында дүниежүзі картасында жалғыз тəуелсіз түркі мемлекеті – Түркия орын алды, қалған 30-ға жуық үлкенді-кішілі, жалпы саны ондаған миллионнан асатын үлкен түркі этностары алпауыт мемлекеттер құрамындағы басында билігі жоқ бодан елге айналды. – Міне, Елбасы тарапынан түркі тарихының «түбіміз – бір, түгеліміз енді жиналуымыз керек» деген ұраны тəуелсіздік тұсында айтылып, түркі дүниесінің тұтастану ғасыры басталды. Сондықтан, ХХІ ғасыр – түркі дүниесінің тұтастану, түркі халықтарының өсіп-өркендеу ғасыры болатындығына нық сенемін, – деді Мұхтар Құл-Мұхаммед. «Түрік сөзі «берік» деген мағынаны білдіреді. Болаттай берік болғанда басымыз бірігеді, өсіпөркендейтін боламыз», деген министр еліміз үшін ең қасиетті құндылық Елбасы айтқан тəуелсіздік болуы керектігін жеткізді. – Осыдан 25 жыл бұрын Олжас Сүлейменов 5 мың жыл бұрын өмір сүрген шумер тарихын зерттеп, «Шумер – Азиядан келген түркітілдес халық» деген тың теория ұсынды. Сол кезде ғылым тарапынан біреу біліп, біреу білмесе де, бүгінде əлемдік шумертану ғылымында Олжас Омарұлының бұл теориясы кеңінен қолдау тапты деп айта аламыз. Сонда бұл қай тарих? Жалпы, адамзат тарихында «история и до история» ұғымы бар. Тарих кезеңі деп тасқа бейнеленген, қышқа, пергаментке, хатқа түскен, бізге белгі жеткен кезеңді айтады, тарихшылар мұны б.з.д. ІІІ мыңжылдықпен шектейді. Біздің кезеңімізден əрі қарайғы 5 мың жыл – адамзаттың тарихи кезеңі. Оған дейінгі кезең – тарихқа дейінгі кезең саналады. Сонда түркілердің арғы бабасы – шумерлер тарихқа дейінгі кезеңді ұстап тұр. Конференцияға корей жəне жапон ғалымдары қатысып отыр. Бұл халықтардың тілдері де түркі тілдерімен бірге Алтай семьясына жатады. Олардың ата-бабалары бізбен 5 мың жылдың ар жақ, бер жағында қосылатын туысқандар болып есептеледі. Сондықтан, біздің ата-бабаларымыз əрісі шумер, америка үндістері, корей, жапон, берісі сақ, ғұн тарихымен тікелей байланысты, – деді Мəдениет жəне ақпарат министрі. Мұхтар Құл-Мұхаммед ғылымда ұзақ жылдар бойы адамзаттың шыққан тегі хомо сапиенс ретінде қарастырылып, алғашқы адамдар Африкада пайда болып, жер жүзіне тарады деген теорияның баршаға белгілі екенін, алайда, археологиямен бірге генетика ғылымының дамуы бұл теорияны айтарлықтай өзгеріске ұшыратқанын атап өтті. Мəселен, Австралиядан 60 мың жыл бұрын, Африканың оңтүстігі мен орталығында, солтүстігінде 50 мың жыл бұрын, ал Еуропа жерінде 40 мың жыл бұрын өмір сүрген адам табылды.

– 2008 жылы ресейлік белгілі ғалым, академик Анатолий Деревянко Алтайдағы Денис үңгірінен табылған адамның тісін, саусақтарын ДНК арқылы мұқият зерттеу барысында оның 50 мың жылға жуық уақыт бұрын өмір сүргенін анықтады. Аталған тау үңгірі Берелден 57 шақырым ғана жерде орналасқан. Бұл ғылымда «Алтайлық хомо сапиенс» ұғымын қалыптастырды. Оның материалдық жəне рухани құндылығын арттыра түсті. Енді ресейлік мамандар 9 үңгір жəне 11 көне адам тұрағына зерттеу жүргізіп жатыр. Қазір заманауи теория негізінде адамның шығу тегі бойынша хомо сапиенстің африкалық, неандертальдық, ориенталистік қатарында адамзат өркениетінің төртінші ошағы ретінде «алтайлық хомо сапиенс» енді деп айтуға болады. Біз осы адам пайда болған жəне жан-жаққа тараған алтын бесікте өмір сүрудеміз. Алтай – бүгінгі кезеңде жаңа тарихтағы түрік-моңғол жұртының ғана емес, бүкіл адамзаттың алтын бесігіне айналып отыр, – деді Мұхтар Құл-Мұхаммед.

түркілердің іздері анық көрінеді. Қазіргі кезде түркілердің жазуы ежелгі Орта Азияда, Египетте, Апеннин түбегінде табылып жатыр. Бұл халықтар біртұтас болды ма деген сұрақ туады. Сол кездің өзінде олар оғыздар, қыпшақтар, бұлғарлар сияқты жекелеген түркітектес тайпаларға бөлініп тіршілік етті, – деді Олжас Сүлейменов. Олжас Омарұлының айтуынша, бүгінде ЮНЕСКО-да бұл бағытта ауқымды шаруалар атқарылып жатыр. Мəселен, 2008 жылы ЮНЕСКО-ның ұйымдастыруымен Парижде адамдардың жер бетінде орналасуы тақырыбын қозғаған үлкен конференция өтті. Оған тарихшылармен бірге археологтар, генетиктер, лингвистер жəне басқа да көптеген түрлі сала мамандары қатысты. Онда адамдардың шамамен 100-150 мың жылдай бұрын Африкадан шыққаны туралы айтылды. Əрине, одан ертеректе де адамға ұқсас тіршілік иелері жер бетінде болғаны дəлелденген, бірақ хомо сапиенс түріне жататын адамдардың алғашқысы Африкада пайда болып, Жерорта теңізі арқылы таралған, ұрпақтары түрлі тайпаларға бөлініп, өздеріне тəн тілдері мен мəдениеттерін қалыптастырған. Лингвист ғалымдар Африкада оғыз, қыпшақ тілдеріндегі тайпалар тіршілік

Тґр Алтай

– тїбі бір тїркі жўртыныѕ басын ќосты

ЮНЕСКО-дағы Қазақстанның тұрақты өкілі, ақын Олжас Сүлейменов Ресейдің императорлық академиясы бағзыда орыс жерінде қырыққа жуық түркі халқы өмір сүргенін жазған, бұл халықтардың саны қазір 28-ге дейін азайғанын айтты. Уақыт көшіне ілесе алмаған кей түркі ұлыстары жер бетінен жойылып, кіл мықтылары ғана өзін-өзі сақтап қалды. Олардың ішінде орасан нəубетті бастан кешіріп, ХХ ғасыр зобалаңдарында жартысына жуығы қырылса да, бүгінге жеткен қазақ халқы бар. – Сондықтан, біз өзіміздің қайдан шыққанымызды, кім екенімізді есімізге түсіруіміз керек жəне түсірдік те. Біздің аттарымыз бөлек болғанымен, тегіміз бір. Ол – түркілік. Түркілер екі құрлықты мекендейді. Моңғолиядан Жерорта теңізіне дейінгі байтақ дала – түркілердің мекені. Мұншалық үлкен аумаққа бізден басқа ешбір халық таралған жоқ. «Алтай – түркі əлемінің алтын бесігі» деген өте тартымды, орынды сөз. Дегенмен, түркілер бір ғана емес, бірнеше бесікте өсіп-өнген. Олардың кейбіреуі шынымен де «алтын» деуге тұрарлық. Өйткені, бұл мекендерде түркілер өздерінің алтын іздерін, сол жерде болғандарын тасқа түскен таңбалары, жазулары арқылы қалдырған. Алтай мен Енисейде, Моңғолияның Орхон аймағында

Харада ЮДЗО, Жапонияның Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі: – Түркілік өнерді, мəдениетті өте құрметтеймін жəне жаныма жақын санаймын. Себебі, түркілер мен жапондардың мəдениеті өзара тығыз байланысты. Жапон, корей жəне түркі тілдері Алтай семьясына жататыны ғылыми тұрғыда дəлелденген. Жалпы, бұл халықтардың бет əлпеттері де бір-біріне ұқсас. Оған қазақтарды алғаш көрген сəтте көз жеткіздім. Сол сияқты, жапондардың музыкасы мен музыкалық аспаптарында да түркілермен ұқсастықтар көп. Осыған қарап, біздің де түбіміз осы Алтайдан таралған дегенге шүбə келтірмеймін. Садеттин ГЮМЕШ, Анкара университетінің профессоры (Түркия): – Дүниедегі ешбір халықта түркілердікі сияқты Отанға деген сүйіспеншілік сезім жоқ. Түркілер басқадан бас тартса да, атажұртынан бас тартпаған. Сондықтан, бүкіл түркінің кіндік жұрты саналған Алтайды бəріміз қасиет тұтып, құрметпен қарауымыз керек. Ғалымдардың зерттеулеріне жүгінсек, Алтай аймағын мекен еткен ежелгі адамдар, яғни түркілер орта бойлы, шымыр денелі, қысық көзді, қыр мұрынды болып келетініне, еуропалық жəне моңғолоидтық нəсілдерге ұқсамайтынына көзіміз жетеді.

еткенін зерттеді. Б.з.д. ІІІ мыңжылдыққа дейін бұл тайпалар ежелгі Орта Азиядан əрі Шығысқа қарай таралмаған, тек ІІІ мыңжылдықтан кейін ғана жорық басталды. Себебі, осы кезде күнге табыну нанымы пайда болған. – Еуропадағы ежелгі ескерткіштер б.з.д VII мыңжылдықта тұрғызылса, Африка мен Шығыстағы ескерткіштердің қариясы б.з.д. III мыңжылдықпен тұспа-тұс келеді. Демек, біздің ата-бабаларымыз ерте ғасырларда Батыста, Еуропа жерінде өмір сүріп, өздерінің мəдениетін дамытты. Кейін Шығысқа қарай жылжып, Тынық мұхитына дейін келді. Ішіндегі тəуекелшілдері (америкалық үндістер) мұхитты жүзіп өтуге бекінсе, бүгінгі қытайлар мен жапондардың арғы ата-бабалары сол жерде тұрақтап қала берді, – деді Олжас Сүлейменов. Əлемге əйгілі ақын ЮНЕСКО-ның екінші конференциясы адамдардың жер бетіне қоныстануы жайында болғанын, америкалық бірқатар ғалымдар адамдардың мұхитты жүзіп өткендігіне күмəн келтіріп, олар суды жағалай отырып, Чукотка бұғазы арқылы Аляскаға ілініп, қоныстануды Американың солтүстігінен бастап, оңтүстікке жылжыды деген уəжді алға тартқанын жеткізді. Алайда, лингвистердің дəлелдері адамдардың Америкаға мұхит арқылы да жеткендігін көрсетті. ЮНЕСКО биыл Оңтүстік Кореяда қиыр

Шығыс пен Оңтүстік-Шығыс Азия аумағында адамдардың қоныстануы жөнінде үшінші конференция өткізбек. – Жиында біз түркілер, оның ішінде оғыз тайпасы туралы айтамыз. Себебі, аталған аумақта оғыз тілінің іздері табылған. Бұл жазулар ежелгі Қытай, Моңғол жерлерінде сақталған. Оғыздар Қытай империясын ығыстыра келе, Моңғолия жеріне келгенде, мемлекет құрып, үлкен бір ел болып тұтасқан. Сосын айналасын жаулауға кіріскен. Түркілердің бұл шабуылынан қорғанудан шаршаған қытайдың бір императоры оғыздармен келісімге келіп, оларды Жібек жолындағы керуендердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге шақырады. Алғашқыда күзетшілік қызмет көрсеткен түркілер кейіннен керуендер алаңсыз қатынауы үшін Жібек жолының бойын қауіпқатерден тазартқан. Түркілердің Моңғолиядан Жерорта теңізіне дейінгі аралықта созылып орналасуына Ұлы Жібек жолының ықпалы тисе керек. Бұл кезде түркілер жылқыны қолға үйретіп, көлік қылып мінді. Ол кезде үзеңгінің пайда болуы қазіргі атом қаруын ойлап табумен парапар еді. Себебі, үзеңгінің қолданысқа келуі жаяу жауынгерлердің атты əскерлерге айналуына, ауыр қару-жарақтан қылыш сияқты жеңіл түрлеріне көшуге мүмкіндік туғызды, жорықшылық қасиетті арттырды, – деді Олжас Сүлейменов. ЮНЕСКО-ның тағы бір конференциясы Еуропаға қоныстануға арналмақ. Аталған жиында түркі тайпаларының ішіндегі қыпшақтар мен бұлғарлар жайында талқыланатын болады. Б.з.д. ІІІ мыңжылдықта Тигр жəне Евфрат өзендерінің бай алқабын ежелгі семиттер басып алады. Осы тұста алқапта басқалармен қатар тіршілік еткен қыпшақтар мен бұлғарлар батысқа қарай ығысады. Олар оғыздар сияқты Күнге емес, Шолпан жұлдызына табынған. Кейін батыста өзге тайпалар қатары көбейе бастаған соң, қыпшақтар мен оғыздар шығысқа қарай жылжи отырып, Алтайда оғыздармен қосылады. Халықтардың тоғысуы болады, олар бір-бірінің мəдениетін қабылдап, тропологиялық типтерін өзгертеді. Олжас Сүлейменов ЮНЕСКО-ның алдағы конференцияларында аталған маңызды мəселелер талқыланатынын айтып, форум жұмысына жеміс тіледі. «ТҮРКСОЙ» халықаралық ұйымының бас хатшысы Дүйсен Қасейінов түркі халықтары материалды жəне материалды емес мəдениетке аса бай жəне көп түрлі жəдігерлердің мұрагері екенін атап өтті. – ТҮРКСОЙ – түркітілдес халықтардың арасындағы мəдени байланыстардың дамуына қызмет ететін бірден-бір халықаралық ұйым. Біз олардың ортақ тұстарын, озық үлгілерін

 Форум қонақтарының пікірлерінен: Əбдіжəміл НҰРПЕЙІСОВ, КСРО жəне ҚР Мемлекеттік сыйлықтарының лауреаты, халық жазушысы: – Түркітектес халықтар кеше ғана Астанада бас қосып едік, енді, Өскеменде жиналып, түбі бір тарихымызды түгендеп жатырмыз. Мұның түркі халықтарының төл мекені – Шығыс Қазақстанда өтуі заңды. Қазақта «Ат аунаған жерде, түк қалады» деген жақсы бір сөз бар. Ертең форум аяқталған соң, осы жиынның нəтижесі ретінде Шығыс Қазақстанда, алтын Алтай топырағында нəсілдес халықтардың бірлігі мен берекесін, аппақ ниетін білдіретін əдемі бір ескерткіш орнатса, нұр үстіне нұр болар еді. Нəсіпхан СҮЙІНОВА, Қарашай-Шеркеш мемлекеттік университетінің профессоры (Ресей): – Бүгінде саны аз, мемлекеттілігі жоқ түркі халықтарының төл құндылықтарын, дəстүр-мəдениетін сақтап қалуы өзекті. Оның қатарына ноғайларды жатқызуға болады. Дегенмен, олар аздығына қарамастан, өздерінің тегін, тілі мен ділін жоғалтқан жоқ. ХХ ғасырдағы ноғай əдебиетінде ежелгі түркілердің сарыны, образдары мен құбылыстар кездеседі. Бүгінгі ноғай жазушылары жазған туындыларға қарап, олардың Шалкиіз, Асан қайғы, Доспанбет, Қазтуған секілді қазақтың ақын-жырауларының өлеңдері мен жырларынан сусындағанын аңғару қиын емес.

Жабайхан ƏБДІЛДИН, академик, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты: – Кейінгі буынды рухани əлемі бай, көкірек көзі ояу, білімді, жан-жақты, отансүйгіш тұлға ретінде тəрбиелеуге тиіспіз. Сонда мақсатымыз орындалады. Егер таяз ойлайтын, ақшаны ғана жақсы көретін, тарихты, мəдениетті бағаламайтын, тегін қуаламайтын ұрпақ өсірсек, келешегіміз мүшкіл. Сондықтан, жастарды төл тарихымызбен, мəдениетімізбен сусындатып, түркі əлемімен таныстырып, оны сүюге, қорғап, сақтауға үйретсек, сан ғасырлардан бері үзілмей келе жатқан асыл мұрамыз жаһандану заманында да жұтылып кетпейді деп ойлаймын. Татьяна АРТАМОНОВА, Алтай мемлекеттік аграрлық университетінің доценті: – Зерттеуші Николай Рерихтің Алтайдың байлықтары туралы жазған жазбалары бойынша, бұл өлкенің əлі де ашылмаған қазыналары көп екенін ұғамыз. Денисов үңгірінен табылған сенсациялық жаңалық жер бетінде кездесетін үш түрлі: африкалық, еуропалық жəне шығыстық хомо сапиенстермен қатар, Алтайлық хомо сапиенстің болғанын айғақтады. Бұл біздің тарихи құндылығы-мыз, ал енді табиғи байлықтарымызға келсек, оның өзі – бір төбе.

Əбдуақап ҚАРА, «Мимар Синан» университетінің профессоры (Түркия): – Алтай – түркі əлемінің алтын бесігі ғана емес, қазақтың ақыны Мағжан Жұмабаев айтқандай, «бүкіл түркі дүниесіне қорған болған алтын тақ!». Мұстафа Кемал Ататүрік тəуелсіздік үшін еуропалық интервенттермен төрт жыл бойы соғысқан шақта Мағжан түрік көсеміне арнап «Алыстағы бауырыма» деген өлең жазып, осы күресте жеңіс тілеген. Менің ата-бабам Марқакөл өңірін мекендепті. Сондықтан, Алтайды өзімнің атажұртым санаймын. Əлем зерттеушілерінде түріктер тарихты жасаған, бірақ жаза алмаған деген пікір бар. Құдайға шүкір, түркілер қазір өз тарихын жазып жатыр. Сағымбай ҚОЗЫБАЕВ, Қазақстан Журналистер академиясының президенті: – Бұл форумда ұйымдастырылған іс-шаралардан үлкен қуат алдық, күшжігер жинадық. Екі жыл бұрын ғана ұйымдастырылған форумның дəстүрге айналуы қуантады. Мұндай басқосулар тың бастамалар, жаңа идеялар тудырады. Бұл – біздің халқымыз жүріп өткен жолдың қайта жаңғыруы деп есептеймін. Біз соңғы жылдары бір-бірімізге, өзімізге деген құрметке жаңаша қарай бастадық. Қазақстан Журналистер академиясы атынан осы форум аясында алдағы уақытта түркітілдес халықтардың бұқаралық ақпарат құралдары арасында байқау өткізуді жоспарлап отырмыз.

насихаттауға, асыл мұраларымызды өскелең ұрпақ санасына сіңіріп, жадына жазуға үлес қосудамыз. Бұдан 2 жылдан астам уақыт бұрын Шығыс Қазақстан облысы басшысынан «Алтай – түркі əлемінің алтын бесігі» атты мəдени-этнографиялық форум өткізу туралы ұсыныс түскенде, түбі бір түркі жұртының ата қонысы болған құт мекенге Алтай тауларының етегінде мұндай шараны ұйымдастыруды шын ықыласымызбен қарсы алған едік. Биыл бұл халықаралық форум екі жылда бір рет өткізілетін ірі жиынға айналғанының куəсі болып отырмыз. 2011 жылы ғылыми конференция мен дəстүрлі музыка фестивалімен қатар, ТҮРКСОЙ фотосуретшілерінің кездесуі де ұйымдастырылып, түркі елдерінен келген фотоөнер мамандары Шығыс Қазақстанның əсем табиғатын суретке түсірген еді. Сол кездесудің нəтижесінде ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымы «Алтай – алтын бесігім» атты фотоальбом шығарып, соңғы екі жылда ұйымның əлемнің түкпір-түкпірінде өткізілген шараларында тегін таратылды. Мұны облыстың туризмін дамытуға қосылған аз да болса нақты үлес деп білген жөн, – деді Дүйсен Қасейінов. Биыл ТҮРКСОЙ ұйымының құрылғанына 20 жыл толды. Ұйымның бас хатшысының айтуынша, бұл 20 жыл түркі халықтарының мəдениеті мен өнері өрге басқан, ұдайы даму үстіндегі, жаңалықтарға толы жылдар болды. ТҮРКСОЙ түркі дүниесі мемлекеттерінің даму динамикасына сəйкес дамып, күшейіп, кемелденіп келеді. Ұйым мерейтойы тамыз айында Əзербайжанның Габала қаласында түркітілдес мемлекеттер басшыларының қатысуымен өтсе, қыркүйек айында ЮНЕСКО штаб-пəтері орналасқан Парижде жəне Страсбург қаласында, қазанда Түркияның Анкара, Эскишəһир қалаларында жоғары деңгейде атап өтілмек. Халықаралық форум аясында мəртебелі меймандар Өскемендегі этноауылда болып, баспасөз мəслихатын өткізді. БАҚ өкілдерімен кездесуде Татарстанның Ш.Марджани атындағы ғылым академиясының тарих институты этнология бөлімінің меңгерушісі Гүлнара Ғабдрахманова «Еділ-Алтай-Дунай» ғылыми жобасы туралы айта келіп, бес томдық «Татар тарихы» монографиясын шығарғандарын жеткізді. Аталған жинақтың алғашқы екі томы көшпенділерге арналған. Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы Төрағасының бірінші орынбасары Талғат Мамашев ТҮРКСОЙ ұйымына түркі мемлекеттерінің жастарына арналған спорттық бағдарлама құруы туралы ұсынысын білдірді. – Ұлттық спорт түрлері бойынша түркі елдерінің фестивалін өткізуге болады. Моңғолияның БаянӨлгей аймағының басшысы бұл ұсынысымды қуаттап, келесі жылы спорт мерекесін өткізуге əзір екенін жеткізіп отыр, – деді Талғат Мамашев. Сонымен қатар, дүниежүзі қазақтарының келесі V құрылтайын түркілердің атажұрты – Алтайда, Шығыс Қазақстанда өткізу жөнінде ой тастады. Дүйсен Қасейінов жыл соңында Түркияның Эскишəһир қаласында «Еуровижн» сайысы түріндегі «Түрквижн» əн байқауы өтетінін, бұл да түркі елдерінің жастарын біріктіруге бағытталған шара екенін атап өтті. Баспасөз мəслихатында Олжас Сүлейменов конференцияның жоғары деңгейде өткенін, тың ойлар туындағанын, Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар Құл-Мұхаммедпен бірнеше идеялар турасында жоспарлар құрып та үлгергенін атап өтіп, ауқымды форумды мазмұнды ұйымдастырған облыс басшылығына алғысын жеткізді. Халықаралық форумның екінші күні Төр Алтайда жалғасты. Бұл күні бір кезде алапаты мен айбаты асқан түркі халқының ізгі дəстүрлері де айшықталды. Көне түркінің мұрагері – қазақ халқының ғажайып салт-дəстүрлері театрландырылған көрініс ретінде қойылды. Сонымен қатар, Берел қорғандары жанындағы «Патшалар жазығында» түркі халықтарының музыкалық фестивалі өтті. Көне ғасырлар көз алдыңнан жүгіріп өткендей болған өнер кешіне елімізден «Сазген сазы» этнографиялық-фольклорлық ансамблі, қобызшы Саян Ақмолда, жыршы Берік Жүсіпов, Гүлдана Ноғайбаева (жетіген), Елмира Қашқымбаева (сазсырнай), Талғат Мұқышев (сыбызғы), Арайбек Асқар (шаңқобыз) қатысса, Башқұртстаннан Радиф Бұхарбаев – қурай, Əзербайжаннан Əли Əлиев – тар, Татарстаннан Булат Хисматов – сырнай, Өзбекстаннан Закир Нодиров – дойра аспаптарымен өнер көрсетті. Сондай-ақ, Тілеулес Құрманғалиев, Сəуле Жанпейісовалар əуелетіп əн салды. Қырғызстаннан келген жыршы Нəзира Тоқонова, Закир Дуйшенбекұлы мен Ержан Жаменкеевтің күй тартысы жақсы əсер қалдырды. Əсіресе, саха жұртынан жеткен Вероника Лыткинаның орындаған композициясы тайгадағы ақтүтек борандар мен өр халықтың қайсар болмысын, ну жыныстағы көктем шуағын саз əуенімен əдемі жеткізді. Меймандар түркі халықтарының музыкалық фестивалі аясында ұйымдастырылған жəрмеңкеге қатысты, сондай-ақ, əйгілі Берел қорғандарымен танысты. Думан АНАШ. Шығыс Қазақстан облысы.


www.egemen.kz

30 тамыз 2013 жыл

Павлодарєа «Баянауыл» пойызы ќатынайды

Кеше Алматы қаласында «Қазақстанның Азаматтық Альянсы» ЗТБ, «Ақпараттық Ресурс Орталығы» ƏҚ, «Нұр Отан» ХДП Алматы қаласы Алмалы аудандық филиалы мен аудандық халыққа қызмет көрсету орталығының ұйымдастыруымен «Қазақстан Республикасы Президентінің Жолдауы: елдің даму тарихының жаңа кезеңі» ұтқыр көрмесінің ашылуы өтті.

Конституция күні қарсаңында «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының «Қала маңындағы тасымал» АҚ Астана-Павлодар бағдарына жаңартылған, жайлылығы жоғары электр-пойыз шығарды. Пойыз «Қала маңындағы тасымал» АҚ жаңадан сатып алған жайлылығы жоғары вагондардан құралған. Ол бейсенбі, жұма, сенбі, жексенбі күндері «Астана-Павлодар» бағыты бойынша қатынайды. «Демихов машина жасау зауыты» ААҚ жасап шығарған ЭД9Э сериялы электр-пойызы «Қала маңындағы тасымал» АҚ талаптарына сəйкес вагон дардың техникалық жəне қуат үнемдеу қасиетін жақсартып, жетілдірілген. Əр вагонға бейнебақылау орнатылып, ауа баптау жүйесі енгізілген. Электр-пойыз Астанадан 18 сағат 40 минутта шығып, 00 сағат 50 минутта Павлодарға келеді. Керекуден кері жөнелуі 9 сағат 29 минутта. Ол елордаға 15 сағат 30 минутта келеді. Небəрі алты сағатта арқадағы екі қаланы қосады. Жолшыбай Ерейментау мен Екібастұз стансаларында аялдайды.

Электр пойыз жайлы креслосы бар 10 вагоннан тұрады. Осының төртеуі бірінші санатты. Онда 206 жолаушыға орын бар. Ал, екінші санаттағы екі вагонға 92, үшінші санаттағы вагондарға 194 адам жайғаса алады. Аталған пойызбен барлығы 492 жолаушы жол жүре алады. Бірінші жəне екінші

Жаѕа оќу жылына – жарќын істер

санатты вагондардың ішінде теледидар мен бар орналасқан. Жол жүру құны Астанадан Павлодарға дейін бірінші санатты вагонда – 1956, 2 санатты вагонда – 1822, үшінші санатты вагонда 1514 теңге тұрады. Қазіргі таңда «Қала маңындағы тасымал» АҚ республика бойынша 21 бағдарға 24 электр-пойызын шығарды. Соңғы жылдары аса жайлы 24 вагон сатып алынды. Шымкент пен Түркістан аралығына дизельді рельсті жылжымалы құрам қатынайды. Болашақта вагондардың жаңғырту ісін үздіксіз жалғастыратын боламыз, деді Астанадан жаңа жылжымалы құрамды шығарып салу рəсімінде «Қала маңындағы тасымал» АҚ президенті Баян Сүннатова.

Ел Президенті Н.Ə.Назарбаевтың жыл сайынғы Жолдауларының халыққа кеңінен таралуы қазіргі таңда оларды зерттеудің дəстүрлі тəсілдерінің белгілі бір дəрежеде жаңғыртылуы мен реформалануын заңды түрде қажет етеді. Өзгертулердің түпкі мəні ақпараттық-түсіндірме жұмыстарының мазмұнына, сондай-ақ ел Президенті Жолдаулары материалдарын зерттеуді ұйымдастыру үдерісіне тікелей жаңаша көзқарас қалыптастыруды қарастыруы тиіс. Бұған дейін уақыттың жаппай кең ауқымды талабы мен елдің əлеуметтік-экономикалық дамуы жағдайында ел Президенті сөздеріндегі материалдарды зерттеуге кеңінен қолданылып келген ақпараттықрецептілік тəсілдер ендігі жерде тұрғындарды қоғамдық-саяси жəне еңбек белсенділігіне тиісті

«Егемен-ақпарат».

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің Семей филиалы 2013 жылғы 20 қыркүйекте сағат 10.00-ден бастап www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында мемлекеттік республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізеді Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген, Жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен, республикалық меншіктегі нысандарды сатудың орындалуын сəйкестендіреді. Сауда-саттық Голланд əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктің мына нысандары қойылады: 1. Ваз 21213 автокөлігі, мемлекеттік тіркеу нөмірі F 830 PN, 2003 жылы шығарылған, Шығыс-Қазақстан облысы, Өскемен қаласы, Питерские Коммунары көшесі, 26 мекенжайында орналасқан. Алғашқы бағасы - 212 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 060 000 теңге. Ең төмен бағасы – 110 955 теңге. Кепілді жарна – 31 800 теңге. 2. «Зеленец» қайығы, ескектерімен, зауыттық нөмірі 342, 2008 жылы шығарылған, Павлодар облысы, Павлодар қаласы, Жеңіс көшесі, 17 мекенжайында орналасқан. Алғашқы бағасы - 198 000 теңге. Бастапқы бағасы - 990 000 теңге. Ең төмен бағасы - 103 627 теңге. Кепілді жарна – 29 700 теңге. «Зеленец» қайығы, ескектерімен, зауыттық нөмірі 343, 2008 жылы шығарылған, Павлодар облысы, Павлодар қаласы, Жеңіс көшесі, 17 мекенжайында орналасқан. Алғашқы бағасы - 213 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 065 000 теңге. Ең төмен бағасы- 111 478 теңге. Кепілді жарна – 31 950 теңге. 4. КАВЗ 3976 автобусы, мемлекеттік тіркеу нөмірі F 937 DW, 1993 жылы шығарылған, Шығыс Қазақстан облысы, Жарма ауданы, Шар қаласы мекенжайында орналасқан. Алғашқы бағасы - 204 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 020 000 теңге. Ең төмен бағасы 106 767 теңге. Кепілді жарна – 30 600 теңге. 5. КАВЗ 3976 автобусы, мемлекеттік тіркеу нөмірі F 821 DK, 1992 жылы шығарылған, Шығыс Қазақстан облысы, Семей қ., Тихий тұйық көшесі, 5 мекенжайында орналасқан. Алғашқы бағасы - 193 000 теңге. Бастапқы бағасы – 965 000 теңге. Ең төмен бағасы - 101 010 теңге. Кепілді жарна – 28 950 теңге. 6. Газ 66 автокөлігі, мемлекеттік тіркеу нөмірі F 697 OO, 1988 жылы шығарылған, Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы, Тəңірберген, 1 мекенжайында орналасқан. Алғашқы бағасы - 109 000 теңге. Бастапқы бағасы – 545 000 теңге. Ең төмен бағасы- 57

047 теңге. Кепілді жарна – 16 350 теңге. 7. 2 ПТС-4 тіркемесі, мемлекеттік тіркеу нөмірі 16829, 1988 жылы шығарылған, Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы, Тəңірберген, 1 мекенжайында орналасқан. Алғашқы бағасы - 105 000 теңге. Бастапқы бағасы – 525 000 теңге. Ең төмен бағасы- 54 954 теңге. Кепілді жарна – 15 750 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне электрондық аукцион басталғанға дейін 48 (қырық сегіз) сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарналар «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына есепшотына төленеді: ИИК KZ110705012170169006. БИК KКМFKZ2A, БСН 120240019160, КБЕ 11,КНП 171, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММда (төленген кепілді жарна көлеміне банктік қызмет кірмейді). Назар аударыңыз! Сатушының электрондық өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін қатысушының жарнамада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғаның электрондық өтінімі мен құжаттарын қарау мерзімі аяқталғанға дейін сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның Сатушының шотына түспеуі негіз болып табылады. Электронды аукционға қатысушы кепілді жарнасын қайтару үшін кепілді жар наны қайтару туралы өтініш жəне банк тіктен ағымдағы шотын растайтын анықтаманың тұпнұсқасын (банктік шот заңды тұлға үшін) ұсынуы қажет. Қатысушыларға кепiлдi жарнаның кез келген санын енгiзуге жол беріледі, бұл ретте бір кепілді жарна қатысушыға сауда-саттыққа қатысу үшін осы кепілді жарнаны енгізген жекешелендіру нысанын сатып алу құқығын береді. Электрондық аукционға қатысу үшін алдын ала тізілімнің веб-порталына тіркелуі қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық

Приложение 2 к приказу Министра финансов Республики Казахстан от 20 августа 2010 года № 422 Форма 1 Наименование организации: АКЦИОНЕРНОЕ ОБЩЕСТВО «КАЗАХЭНЕРГОЭКСПЕРТИЗА» ГОСУДАРСТВЕННОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ «КОМИТЕТ ГОСУДАРСТВЕННОГО ЭНЕРГЕТИЧЕСКОГО НАДЗОРА И КОНТРОЛЯ МИНИСТЕРСТВА ИНДУСТРИИ И НОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН» Сведения о реорганизации: нет Вид деятельности организации: Деятельность прочих учреждений, осуществляющих технические испытания и анализы Организационно-правовая форма: Акционерное общество Тип отчета: Не консолидированный Среднегодовая численность работников: 503 чел. Субъект предпринимательства: Средний Юридический адрес (организации): Казахстан, 010000, Астана г.а., Алматинская р.а., улица Ташенова 8/2 (юр), улица Кенесары, дом 40, Бизнес-центр «7 Континент», 14-этаж (факт), тел: 87172968609, факс: 87172968612, e-mail: 1050@kazee.kz, веб-сайт: www.kazee.kz Бухгалтерский баланс за период с 01.01.2012 по 31.12.2012 тыс. тенге Наименование статьи

Код стро- На конец отчет- На начало отки ного периода четного периода

Активы I. Краткосрочные активы: Денежные средства и их эквиваленты 010 Краткосрочная торговая и прочая дебиторская задолженность 016 Текущий подоходный налог 017 Запасы 018 Прочие краткосрочные активы 019 Итого краткосрочных активов (сумма строк с 010 по 019) 100 Долгосрочная торговая и прочая дебиторская задолженность 115 Основные средства 118 Нематериальные активы 121 Прочие долгосрочные активы 123 Баланс (строка 100 +строка 101+ строка 200) Обязательство и капитал Прочие краткосрочные финансовые обязательства 212 Краткосрочная торговая и прочая кредиторская задолженность 213 Вознаграждения работникам 216 Прочие краткосрочные обязательства 217 Уставный (акционерный) капитал 410 Нераспределенная прибыль (непокрытый убыток) 414 Итого капитал, относимый на собственников материнской ор420 ганизации (сумма строк с 410 по 414) Баланс (строка 300+строка 301+строка 400 + строка 500)

30 798,00 79 676,00 11 198,00 45 998,00 17 272,00 184 942,00 1 235,00 130 354,00 38 400,00 5,00 354 936,00

49 026,00 51 092,00 20 829,00 52 077,00 10 348,00 183 372,00 1 235,00 123 935,00 9 458,00 5,00 318 005,00

41 667,00 129 426,00 49 479,00 17 054,00 69 069,00 41 497,00 110 566,00

103 887,00 37 035,00 16 772,00 69 069,00 84 929,00 153 998,00

354 936,00

318 005,00

атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретін де тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қол қойылған, төмендегі құжаттардың көшірмелерін (сканерленген) электрондық өтінімді (бұдан əрі – электрондық өтінім) Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анық таманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың; Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру объектісінің бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер электронды аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі электрондық аукционда

Сальдо на 1 января предыдущего года Изменение в учетной политике Пересчитанное сальдо (строка 010+/строка 011) Общая совокупная прибыль, всего(строка 210 + строка 220): Прибыль (убыток) за год Операции с собственниками, всего (сумма строк с 310 по 318): Выплата дивидендов Сальдо на 1 января отчетного года (строка 100 + строка 200 + строка 300) Изменение в учетной политике Пересчитанное сальдо (строка 400+/строка 401) Общая совокупная прибыль, всего (строка 610+ строка 620): Прибыль (убыток) за год Операции с собственниками всего (сумма строк с 710 по 718) Выплата дивидендов Сальдо на 31 декабря отчетного года (строка 500 + строка 600 + строка 700)

Код строки 010 011 012 013 014 015 016 020

За отчетный период 1 059 058,00 432,00 1 058 626,00 463 161,00 662 825,00 9 552,00 48 096,00 -28 816,00

021 022 023

За предыдущий период 1 045 657,00 743,00 1 044 914,00 387 704,00 672 545,00 4 549,00 45 311,00 25 427,00

2 697,00

Приложение 4 к приказу Министра финансов Республики Казахстан от 20 августа 2010 года № 422 Форма 3 Наименование организации: АКЦИОНЕРНОЕ ОБЩЕСТВО «КАЗАХЭНЕРГОЭКСПЕРТИЗА» ГОСУДАРСТВЕННОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ «КОМИТЕТ ГОСУДАРСТВЕННОГО ЭНЕРГЕТИЧЕСКОГО НАДЗОРА И КОНТРОЛЯ МИНИСТЕРСТВА ИНДУСТРИИ И НОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН» Отчет о движении денежных средств (прямой метод) за период с 01.01.2012 по 31.12.2012 тыс.тенге Наименование показателей

Код стро- За отчетный ки период I. Движение денежных средств от операционной деятельности 1. Поступление денежных средств, всего (сумма строк с 011 по 010 1 672 523,00 016) реализация товаров и услуг 011 729 672,00 прочая выручка 012 авансы, полученные от покупателей, заказчиков 013 463 546,00

За предыдущий период 1 419 737,00 484 073,00 1 934,00 697 289,00

18 545,00 10 424,00 8 121,00 -18 545,00

13 556,00 13 556,00 -13 556,00 272,00 28 392,00 20 634,00 49 026,00

тыс. тенге

Отчет о прибылях и убытках за период с 01.01.2012 по 31.12.2012 Наименование показателей

60 221,00

Отчет об изменениях в капитале за период с 01.01.2012 по 31.12.2012 Наименование компонентов

Выручка Себестоимость реализованных товаров и услуг Валовая прибыль (строка 010 – строка 011) Расходы по реализации Административные расходы Прочие расходы Прочие доходы Итого операционная прибыль (убыток) (+/- строки с 012 по 016) Доходы по финансированию Расходы по финансированию Доля организации в прибыли (убытке) ассоциированных организаций и совместной деятельности, учитываемых по методу долевого участия

236 441,00 1 359 516,00 275 760,00 314 903,00 539 555,00 229 298,00

Приложение 6 к приказу Министра финансов Республики Казахстан от 20 августа 2010 года № 422 Форма 4 Наименование организации: АКЦИОНЕРНОЕ ОБЩЕСТВО «КАЗАХЭНЕРГОЭКСПЕРТИЗА» ГОСУДАРСТВЕННОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ «КОМИТЕТ ГОСУДАРСТВЕННОГО ЭНЕРГЕТИЧЕСКОГО НАДЗОРА И КОНТРОЛЯ МИНИСТЕРСТВА ИНДУСТРИИ И НОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН»

Приложение 3 к приказу Министра финансов Республики Казахстан от 20 августа 2010 года № 422 Форма 2 Наименование организации: АКЦИОНЕРНОЕ ОБЩЕСТВО «КАЗАХЭНЕРГОЭКСПЕРТИЗА» ГОСУДАРСТВЕННОЕ УЧРЕЖДЕНИЕ «КОМИТЕТ ГОСУДАРСТВЕННОГО ЭНЕРГЕТИЧЕСКОГО НАДЗОРА И КОНТРОЛЯ МИНИСТЕРСТВА ИНДУСТРИИ И НОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН»

тыс. тенге

жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы ережеге сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру объектісін сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру объектісінің бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы элек тронды хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің вебпорталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Семей қаласы, Интернационал көшесі, 38 (304-бөлме) мекенжайы бойынша жеңімпаз сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, электрондық аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде көрсетілген құжаттардың көшірмелерін, осы құжаттардың түпнұсқаларын не нотариалды куəландырылған көшірмелерін салыстыру үшін міндетті түрде көрсете отырып, сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Электрондық аукционды өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайты арқылы жəне Семей қаласы 8 (7222) 523266 телефоны арқылы алуға болады.

прочие поступления 016 479 305,00 2. Выбытие денежных средств, всего (сумма строк с 021 по 027) 020 1 668 890,00 платежи поставщикам за товары и услуги 021 158 645,00 авансы, выданные поставщикам товаров и услуг 022 149 974,00 выплаты по оплате труда 023 650 161,00 подоходный налог и другие платежи в бюджет 026 274 305,00 прочие выплаты 027 435 805,00 3. Чистая сумма денежных средств от операционной деятель030 3 633,00 ности (строка 010 – строка 020) II. Движение денежных средств от инвестиционной деятельности 1. Поступление денежных средств, всего (сумма строк с 041 по 040 4 868,00 051) реализация основных средств 041 4 868,00 2. Выбытие денежных средств, всего (сумма строк с 061 по 071) 060 54 942,00 в том числе: приобретение основных средств 061 22 891,00 приобретение нематериальных активов 062 32 051,00 3. Чистая сумма денежных средств от инвестиционной дея080 -50 074,00 тельности (строка 040 – строка 060) III. Движение денежных средств от финансовой деятельности 1. Поступление денежных средств, всего (сумма строк с 091 090 143 333,00 по 094) получение займов 092 143 333,00 2. Выбытие денежных средств, всего (сумма строк с 101 по 105) 100 115 131,00 погашение займов 101 101 667,00 выплата вознаграждения 102 2 697,00 выплата дивидендов 103 10 767,00 3. Чистая сумма денежных средств от финансовой деятельно110 28 202,00 сти (строка 090 – строка 100) 4. Влияние обменных курсов валют к тенге 120 11,00 5. Увеличение +/- уменьшение денежных средств (строка 030 130 -18 228,00 +/- строка 080 +/- строка 110+/-стр.120) 6. Денежные средства и их эквиваленты на начало отчетного 140 49 026,00 периода 7. Денежные средства и их эквиваленты на конец отчетного 150 30 798,00 периода

Код Капитал материнской организации стро- Уставный ЭмисВыкуп- РезерНераки (акциосионленные вы спреденерный) ный собственленная капитал доход ные долеприбыль вые инструменты 010 69 069,00 76 992,00 011 100

Доля не- Итого каконтролипитал рующих собственников

-40,00 146 021,00

200

21 533,00

21 533,00

210 300

21 533,00 -13 556,00

21 533,00 -13 556,00

69 069,00

-13 556,00 84 929,00

-13 556,00 153 998,00

-752,00

-752,00

69 069,00

84 177,00

153 246,00

600

-31 913,00

-31 913,00

610 700

-31 913,00 -10 767,00

-31 913,00 -10 767,00

715 800

-10 767,00 41 497,00

-10 767,00 110 566,00

315 400 401 500

69 069,00

Руководитель: Есимханов Сунгат Куатович ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– (фамилия, имя, отчество)

––––––––––– (подпись)

Главный бухгалтер: Жунусова Мейрамкуль Сатыбаевна ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– (фамилия, имя, отчество)

–––––––––––– (подпись)

Место печати

деңгейде жұмылдыруға қабілетті бола бермейді, ел Президенті Жолдауларын жұртшылықтың жақсы қабылдауы үшін тиісті өзгерістер мен жаңа қадамдардың қажет екендігін бұрынғыдан бетер айқындай түседі. Көрме тұсаукесері үдерісінде тұрмыстары төмен отбасылары балаларына «Бірінші сынып оқушыларының керек-жарақтары» тапсырылатын «Мектепке жол» акциясы, сондай-ақ концерттікмузыкалық бағдарлама болып өтті. Ұтқыр көрменің ашылу салтанатына Парламент Мəжілісінің депутаты К.Бұрханов, сондай-ақ Алматы қаласының қоғам мен мемлекет қайраткерлері қатысты. «Егемен-ақпарат».

Ваканттық әкімшілік мемлекеттік қызметшілер лауазымдарына конкурс жариялау Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Павлодар облысы бойынша департаменті, 140000, Павлодар қаласы, Қайырбаев к-сі, 32-үй, ақпарат алу телефондары: 8 (7182) 32-04-36, факс 8 (7182) 32-80-06, ваканттық əкімшілік мемлекеттік қызметшілер лауазымдарына конкурс жариялау: Барлық қатысушыларға жалпы біліктілік талаптары: СО-4 категориясына: «Құқықтану», «халықаралық құқық», «құқық қорғау қызметі» мамандықтары бойынша құқық саласында жоғары білім; Жұмыс тəжірибесі келесі талаптардың біріне сəйкес болуы тиіс: 1) мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; 2) осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; 3) жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; 4) ғылыми дəрежесінің болуы. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Респуб ликасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламентi жəне оның депутаттарының мəртебесi туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» Заңдарын, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес облыстардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, «Қазақстан – 2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білуі. Əкімшілік мемлекеттік қызметшілердің лауазымдық жалақысы категория СО-4

Еңбек өтіліне байланысты 84559 тенгеден 114027 тенгеге дейін

Инспекция жəне бақылау бөлімінің кон сультант-инспекторы, (СО-4), 1 бірлік. Қызметтік міндеттері: Тəртіптік кеңестің бақылау өкілдігін жүзеге асыру, мемлекеттік мекемелерде жəне аумақта «Сыбайлас жемқорлықпен күрес туралы» ҚР Заңы мен ҚР Мемлекеттік қызметшілерінің Арнамыс кодексінің орындалуы туралы Тəртіптік кеңес мүшелері мен Төрағасын, Хатшылықтың меңгерушісін жəне бөлім басшысын ақпаратпен қамтамасыз ету. Облыстың мемлекеттік органдарының қызметіне, мемлекеттік қызмет туралы, сыбайлас жемқорлыққа қарсы, мемлекеттік қызметшілердің Ар-намыс кодексі жəне мемлекеттік қызмет көрсету бойынша заңнаманы сақтау бойынша, онын ішінде: жоспарлы, жоғарғы органдардың бұйрығы жəне жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштері бойынша тексеру жүргізу. Тəртіптік іс жəне өтініштер бойынша іс қағаздарды жүргізу жұмыстары, өтініштерді, азаматтардың арыздары, соның ішінде сенім телефоны жəне тəртіптік материалдарды тіркеу есебін жүргізу, белгіленген мерзімде құжаттардың орындалуын іштей бақылау жəне олардың дұрыс сақталуын жүзеге асыру. Білімге талаптар: «Құқықтану», «халықаралық құқық», «құқық қорғау қызметі» мамандықтары бойынша құқық саласында жоғары білім Конкурс комиссиясына келесі құжаттарды ұсынады: 1) өкілетті орган белгіленген нысандағы өтініш; 2) 3х4 үлгідегі суретпен нысандағы сауалнама; 3) бiлiмi туралы құжаттардың нотариалдық куəландырылған көшiрмелерi; 4) еңбек қызметін растайтын құжаттың нотариалдық куəландырылған көшiрмесi; 5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау ми нистрлігінің 2010 жылғы 23 қарашадағы №907 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасының Нормативтік құқықтық акті лердің тізілімінде 2010 жылы 21 желтоқсанда № 6697 болып тіркелген) нысандағы денсаулығы туралы анықтама; 6) Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігінің көшірмесі; 7) құжаттарды тапсыру сəтінде уəкілетті органмен белгіленген шекті мəннен төмен емес нəтижемен тестілеуден өткені туралы қолданыстағы сертификат. Азаматтар бiлiмiне, жұмыс тəжiрибесiне, кəсiби шеберлiгiне жəне беделіне қатысты (бiлiктiлiгiн арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар берiлуi туралы құжаттардың көшiрмелерi, мiнездемелер, ұсынымдар, ғылыми жарияланымдар жəне өзге де олардың кəсіби қызметін, біліктілігін сипаттайтын мəліметтер) қосымша ақпараттарды бере алады. Азаматтар құжат тігілетін мұқабада орналастырылған құжаттарды қолма-қол тəртіпте немесе пошта арқылы құжаттарды қабылдау мерзiмiнде бере алады. Азаматтар құжаттарды хабарламада көрсетілген

«Медтехника» АҚ «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-пен ірі мəміле жасағандығы туралы өзінің акционерлеріне, кредиторларына жəне басқа да мүдделі тұлғаларға хабардар етеді.

«Маңғыстаумұнайгаз» акционерлік қоғамы «Titan Oil Trading GmbH» компаниясымен 2013 жылы ірі мəміле – 25.12.2012 ж. MMG/ TOTG-2013/1456-19 Қоғамның 2013 жылғы экспортқа жеткізілетін шикі мұнайының көлемін ұлғайту туралы қосымша келісім шарт жасасты.

146 061,00

-40,00 76 952,00

69 069,00

9

«Казвторчермет» АҚ «Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР Заңының 70-бабының тəртібімен «Альфабанк» АҚ-пен ірі мəміле жасағандығы туралы қоғамның акционерлеріне жəне кредиторларына хабарлайды – кредиттік желі ашуды қарастыратын бас кредиттік келісімді жасауы.

АО «Казвторчермет» в порядке ст. 70 Закона РК «Об Акционерных обществах» информирует акционеров и кредиторов общества о совершении крупной сделки с АО «Альфабанк» – заключении генерального кредитного соглашения, предусматривающего открытие кредитной линии. Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

электрондық пошта мекенжайына электронды түрде бере алады. Конкурсқа қатысу үшін құжаттарды электрондық пош та арқылы берген азаматтар құжаттардың түпнұсқасын əңгімелесу басталғанға дейін бір жұмыс күн бұрын кешіктірілмей береді. Құжаттардың түпнұсқасы берілмеген жағдайда тұлға əңгімелесуден өтуге жіберілмейді. Əңгімелесу өткізу орны: Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Павлодар облысы бойынша департаменті, 140000, Павлодар қаласы, Қайырбаев к-сі, 32-үй, 4-қабат, əңгімелесу жіберу туралы хабардар еткен күнінен бастап бес жұмыс күн ішінде. Бұқаралық ақпарат құралдарына конкурс өткізілу туралы хабарландыру соңғы жарияланған күнінен бастап, конкурс құжаттары 10 жұмыс күн ішінде қабылданады. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Талдықорған облысы бойынша департаменті, 040000, Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік к-сі, 38-үй, ақпарат алу телефондары: 8 (7282) 27-09-28, факс 8 (7282) 27-05-23, ваканттық əкімшілік мемлекеттік қызметшілер лауазымдарына конкурс жариялау: Барлық қатысушыларға жалпы біліктілік талаптары: СО-3 категориясына: «Құқықтану», «халықаралық құқық», «құқық қорғау қызметі» мамандықтары бойынша құқық саласында жоғары білім; Жұмыс тəжірибесі келесі талаптардың біріне сəйкес болуы тиіс: 1) мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес; 2) мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі бір жылдан кем емес; 3) осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес; 4) жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; 5) ғылыми дəрежесінің болуы. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республи касының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламентi жəне оның депутаттарының мəртебесi туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» Заңдарын, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес облыстардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, «Қазақстан – 2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білуі. Тəртіптік кеңес қызметін қамтамасыз ету (Тəртіптік кеңес хатшылығы) бөлімінің басшысы (СО-3) 1 бірлік. Қызметтік міндеттері: Бөлімнің жəне хатшылықтың жылдық, тоқсандық жəне айлық жоспарын əзірлейді жəне іске асырылуын қамтамасыз етеді. Тəртіптік кеңестің бақылау өкілеттіктерін жүзеге асыруды қамтамасыз етеді, Кеңес төрағасы мен мүшелерін, Хатшылық меңгерушісін мемлекеттік органдар мен өңірлердегі Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Заңын жəне ҚР Мемлекеттік қызметшілердің Ар-намыс кодексін орындауы туралы жағдай жөнінде жиі ақпарат береді. Бөлім қызметіне басшылық етуді ұйымдастырады, кеңесшілер мен бөлім мамандарының жұмысын үйлестіреді. Мемлекеттік қызмет туралы заңнаманың, сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманың жəне мемлекеттік қызметшілердің Арнамыс кодексін қадағалауына бақылау жасайды, мемлекеттік органдардың тəртіптік комиссиясының жұмысын үйлестіреді. Құзыретіне енетін мəселелер бойынша мемлекеттік органдардың қызметіне тексеру жүргізеді. Білімге талаптар: Құқықтану, халықаралық құқық, құқық қорғау қызметі мамандықтары бойынша құқық саласында жоғары білім Əкімшілік мемлекеттік қызметшілердің лауазымдық жалақысы категория СО-3 СО-4

Еңбек өтіліне байланысты 92892 теңгеден 128126теңгеге дейін 84559 тенгеден 114027 тенгеге дейін

СО-4 категориясына: Құқық саласында, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, экономика мамандықтары бойынша əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында, білім саласында жоғары білім; Жұмыс тəжірибесі келесі талаптардың біріне сəйкес болуы тиіс: 1) мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; 2) осы санаттағы нақты лауазымның

функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; 3) жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; 4) ғылыми дəрежесінің болуы. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламентi жəне оның депутаттарының мəртебесi туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» Заңдарын, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес облыстардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, «Қазақстан – 2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білуі. Мемлекеттік қызмет персоналын басқару бөлімінің консультанты, (СО-4), 1бірлік. Қызметтік міндеттері: Мемлекеттік қызмет өткеру жəне мемлекеттік қызметшілерді өқыту мəселелері бойынша Мемлекеттік органдардың кадр қызметтерімен өзара іс əрекетестікті жəне олардың жұмысын үйлестіруді жүзеге асыру;мемлекеттік қызмет кадрларының жай күйінің мониторингі мəселелері бойынша функцияларды жүзеге асыру; конкурстарды, аттестацияларды, мемлекеттік қызметшіні ауысу тəртібінде тағайындау рəсімін келесуді жəне мемлекеттік əкімшілік қызметін кадр резервін қалыптасуын жүзеге асыру; мемлекеттік органдардың қызметін персоналды басқару бағыты бойынша жыл сайынғы бағалауға қатысу; мемлекеттік қызметшілер мен мемлекеттік органдардың кадр қызметтеріне кеңес беру, азаматтардың өтініштері, ұсынымдарын бөлімінің құзырет деңгейінде қарау; мемлекеттік қызметшілерді қайта даярлау мен біліктілікті арттырудың мониторингін (талдауын) жүргізу жəне жетекшілік ететін мəселелер бойынша есептік ақпаратты əзерлеу; Департаменттін жоғары лауазымды тұлғаларды өз құзыреті шегінде жүктеген өзге де міндеттерді орындау. Білімге талаптар: Құқық саласында, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, экономика мамандықтары бойынша əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында, білім саласында жоғары білім Конкурс комиссиясына келесі құжаттарды ұсынады: 1) өкілетті орган белгіленген нысандағы өтініш; 2) 3х4 үлгідегі суретпен нысандағы сауалнама; 3) бiлiмi туралы құжаттардың нотариалдық куəландырылған көшiрмелерi; 4) еңбек қызметін растайтын құжаттың отариалдық куəландырылған көшiрмесi; 5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2010 жылғы 23 қарашадағы №907 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасының Нормативтік құқықтық актілердің тізі лімінде 2010 жылы 21 желтоқсанда № 6697 болып тіркелген) нысандағы денсаулығы туралы анықтама; 6) Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігінің көшірмесі; 7) құжаттарды тапсыру сəтінде уəкілетті органмен белгіленген шекті мəннен төмен емес нəтижемен тестілеуден өткені туралы қолданыстағы сертификат. Азаматтар бiлiмiне, жұмыс тəжiрибесiне, кəсiби шеберлiгiне жəне беделіне қатысты (бiлiктiлiгiн арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар берiлуi туралы құжаттардың көшiрмелерi, мiнездемелер, ұсынымдар, ғылыми жарияланымдар жəне өзге де олардың кəсіби қызметін, біліктілігін сипаттайтын мəліметтер) қосымша ақпараттарды бере алады. Азаматтар құжат тігілетін мұқабада орналастырылған құжаттарды қолмақол тəртіпте немесе почта арқылы құжаттарды қабылдау мерзiмiнде бере алады. Азаматтар құжаттарды хабарламада көрсетілген электрондық почта мекен-жайына электронды түрде бере алады. Конкурсқа қатысу үшін құжаттарды электрондық почта арқылы берген азаматтар құжаттардың түпнұсқасын əңгімелесу басталғанға дейін бір жұмыс күн бұрын кешіктірілмей береді. Құжаттардың түпнұсқасы берілмеген жағдайда тұлға əңгімелесуден өтуге жіберілмейді. Əңгімелесу өткізу орны: Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Алматы облысы бойынша департаменті, 040000, Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік к-сі, 38 ұй, 2 қабат, əңгімелесу жіберу туралы хабардар еткен күнінен бастап бес жұмыс күн ішінде. Бұқаралық ақпарат құралдарына конкурс өткізілу туралы хабарландыру соңғы жарияланған күнінен бастап, конкурс құжаттары 10 жұмыс күн ішінде қабылданады.

2012 жылдың қорытындылары бойынша «Өскемен титан-магний комбинаты» АҚ акцияларына дивидендтер төлеу туралы АҚПАРАТ «Өскемен титан-магний комбинаты» акционерлік қоғамы (бұдан əрі – «ӨТМК» АҚ) (атқарушы органның (Басқарманың) орналасу жері: 070017, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Жаңа Согра кенті. Банк реквизиттері: «АТФ Банк» АҚ Өскемендегі филиалы, БСН 950940000178, ЖСК KZ31 826F 0KZT D200 1191, БСК ALMNKZKA) акционерлерге 2013 жылдың 7 тамызында өткізілген «ӨТМК» АҚ акционерлерінің жылдық жалпы жиналысы 2012 жылғы «ӨТМК» АҚ дивидендтерді төлеу тəртібі жəне келесі мөлшері бекітілсін. «ӨТМК» АҚ артықшылықты акциялар бойынша 1 артықшылықты акцияға 190,00 (жүз тоқсан) теңге мөлшерінде дивидендтер есептелсін. 2012 жылдың қорытындысы бойынша қоғамның жай акцияларына дивидендтер төленбесін. «ӨТМК» АҚ артықшылықты акциялары бойынша дивидендтерді ресми бастапқы төлеу мерзімі 2013 жылдың 16 қыркүйегі деп анықталсын. Акционерлердің тізімдемесіне сəйкес, 2013 жылдың 30 тамызындағы жағдайына, 2012 жылғы қорытындыларымен, «ӨТМК» АҚ артықшылықты акциялары бойынша дивидендтерді алуға құқығы бар акционерлер тізімін айқындау. 2012 жылдың қорытындылары бойынша «ӨТМК» АҚ артықшылықты акцияларына дивидендтер төлеу, акционерлерге – жеке тұлғаларға Қоғамның кассасында қолма-қол ақшамен төленсін, заңды тұлғаларға – ақшасыз есеп айырысу арқылы жүзеге асырылсын. «ӨТМК» АҚ Басқармасы.

Астана қаласының мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 24.08.2013 ж. № 197 (28136) баспаға шыққан АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМАҒА мына мазмұндағы түзетулерді ұсынады: № 3 лот алып тастау: «Hyundai Aero Spase Ld» маркалы автокөлік, м/н Z 188 UD, 2005 жылы шығарылған, қозғалтқыш № D6AV5111551, қорап № KMJRJ18VP6C912923, баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасының автошаруашылығы» РМК, мекенжай: Астана қаласы, 27-ші к-сі, 13. Алғашқы бағасы – 5 370 000 теңге, бастапқы бағасы – 26 850 000 теңге, ең төменгі бағасы – 2 937 900 теңге, кепілді жарна – 805 500 теңге.

АО «Медтехника» уведомляет своих акционеров, кредиторов и иных заинтересованных лиц о совершении крупной сделки с АО «Народный Банк Казахстана».

Адыбаева Қаламқас Алмасқызына берілген АКN1398195 ҰБТ сертификатының жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Солтүстік Қазақстан облысының əкімдігі көрнекті ғалым Евней Бөкетовтің інісі Хамзабай АРЫСТАНҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

30 тамыз 2013 жыл

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Қазақ елі өзінің Ата Заңына 18 жыл толу мерекесін Бейбітшілік жəне келісім сарайында салтанатты жағдайда атап өтіп, елдің бас құжаты құрметіне қазақстандық өнер шеберлері əн мен жырдан шашу шашты. Ең басты байлық – адам мен оның өмірі, құқығы мен бостандығы, таңдау-тағылымы анық айшықталған ел Конституциясы күніне арналған мерекелік шараны Мемлекеттік хатшы Марат Тəжин, Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар Құл-Мұхаммед жəне басқа да мемлекеттік органдардың жауапты қызметкерлері, мəдениет пен өнер қайраткерлері, елордадағы дипломатиялық корпустың өкілдері мен қонақтар келіп тамашалады.

Тґл тойдыѕ тґресі Қарашаш ТОҚСАНБАЙ,

«Егемен Қазақстан.

Күнтізбедегі қызылмен ерекше бедерленген əр мерекенің өмірімізден ойып тұрып алатын өзіндік орны бар. Соның ішінде жұрттың бəрі өте бір жауапкершілікпен атап өтуге тиісті осы күннің бəсі мен рухы басқаларына қарағанда ерекшелеу болып көрінуінде үлкен бір сыр бардай түйіледі. Отызыншы тамыз. Жадыраған жаздың жамалы аз уақытта алтын жалқынға оранып шыға келмек. Елдік пен теңдікті жырлайтын мерейлі мереке табиғатананың тамылжыған тап осы мезетіне дөп келуі кездейсоқ сəйкестік емес сияқты. Егін орылып, ел ырзығы еселеніп, дала жаңғырығына бала жаңғырығы қосылатын қыркүйегің иек астында тұр. Қамба да,

Ќоєамдыќ кеѕес ќўрылды Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Əрине, жыл өткен сайын елімізде халыққа қызмет көрсету сапасы жақсарып келеді. Əйтсе де бұл саланың мəселесі толық шешілді деп айтуға болмайды. Адамдарды кеңседен кеңсеге жүгіртіп, қаптаған қағазбастылықтан, сапы рылысқан кезектен арылмау, ең бастысы басшылардың алдына келген жандарға лайықты қызмет көрсетпеуі, мəдениеттілік танытпауы əлі де болса көп екенін жасыруға болмас. Міне, осындай олқылықтарды болдырмау мақсатында ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша департаментінің жанынан жеке тұлғалармен, коммерциялық емес ұйымдармен мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша өзара іс-қимыл жəне ынтымақтастық жөніндегі қоғамдық кеңес құрылды. Өткен аптада қоғамдық кеңес алғашқы

жиынын өткізіп, алдағы атқарылатын тірліктерін пысықтап алды. «Халыққа көрсетілетін қызметтердің сапасын жақсарту бұл Елбасының нақты тапсырмасы. Біздің елімізде мемлекеттік қызмет көрсетудің көптеген түрлері бар. Алайда əлі де кемшін тұстары көп. Тіпті азаматтарды қабылдамай қоятын басшылар да баршылық. Сондықтан біз ашық алаңда жұмыс істеуіміз қажет. Билік пен қарапайым тұрғынның арасында ашық та əділ байланыс болуы керек» дейді ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша департаментінің басшысы Берік Бекжанов. Қоғамдық кеңес консультативтіккеңесші орган ретінде ҚР Конституциясының, «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» заңын жəне басқа да нормативтік құқықтық актілерді басшылыққа алады. Оңтүстік Қазақстан облысы.

 Тосын табиғат

Бірде – сел, бірде – жел Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Табиғат-ананың тосын мінезінің көрші жатқан елдің шат-шəлекейін шығарып, бірнеше аймақты тасқын судың астында қалдырғаны мəлім. Өз елімізде де жаз бойы əшейінде жаңбыр сирек жауатын өңірлердің өзінде күн құрғатпай нөсерлетті. Тек тамыздың орта шенінен асқанда ғана көктен күн күліп, зеңгір аспан бұлттан тазарып, қол-аяқ жазылып қалып еді... Кеше таңертеңгілік қалтафондар «ыз-ыз» етіп, қатты жел тұратындығы жайлы хабарламалар келіп түскен. Аспан қабағын түйіп, ағаштар желмен шайқалып, күн райы күрт бұзылды. Іле «Қазгидромет» орталығына хабарласып едік, ондағылар еліміздің солтүстік аймақтарында теріскейден өткен циклон

əсерінен күннің күрт суытқанын, бүгін, 30 тамыз күні де солтүстік-батыстан соққан желдің жылдамдығы секундына 7-12, кей жерлерде 15-18 метрге жететінін, мереке күні Астанада түнде жəне таңертеңгілік тұман түсіп, күндіз күнді кіреукелеген бұлт басатынын айтты. Тамыздың 31інен күн райы аздап жұмсарып, сынап бағанасы түнде 6-8, күндіз 13-15 градус жылылықты көрсетеді екен. Қыркүйек айы диқан қауымы үшін қолайлы болатындай. Жауынсыз, берекелі сары күз келіп, ауаның температурасы күндіз 20 градустың арғы-бергі жа ғындағы жылылықта орнап, яғни жиын-терінге қолбайлау жасамайтындай. Алайда, күз келгенін білдіріп, түн баласы салқын болады, дейді синоптиктер. АСТАНА.

(«Егемен Қазақстан» газетінің келесі нөмірі 3 қыркүйек, сейсенбі күні шығады).

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

қазан да қайнаған шақ. Төл мерекеге жұрттың ерекше ықыластануынан тіршілік базарын аңғарғандайсыз. ...Даланың абыз күйшісі Құрманғазының «Сарыарқа» күйімен тамаша тағылым басталғанына тамсанған қауым «Сазген сазы» фольклорлық-этнографиялық ансамбліне, «Ұлытау» тобына, «Серпер» домбырашылар ансамбліне, өзге ұлттың ұл-қыздары болғанмен жанына қазақтың қара домбырасын серік еткен Ольга Желтухина, Георгий Югай, Андрей Фендриков пен Михаил Глазырин сынды орындаушыларға ризашылықпен қол соқты. Жекелеген домбырашылар мен фольклорлық ансамбльдің, эстрадалық топтың қосылып өнер көрсетуі некен-саяқ құбылыс болып саналады. Бірақ үш түрлі үннің үзілмей, өзара үйлесімді жарасып,

ортақ мақсатқа тоғысуынан «Сарыарқа» күйі өміршеңдігін тағы да таныта түспесе, атына нұқсан тиген жоқ. Қазақтың халық əні «Бүлдіргенді» ҚР еңбек сіңірген əртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Майра Мұхамедқы зының жұртты дауысына ұйытып, жүрегімен беріле салуынан қазақ ұлттық əн мектебінің тағылымды жалғасы сезілді. Халық тағы бір тосын сыйды тосырқамай қарсы алды. Үкілі Ыбырайдың атақты «Гəкку» əнін білмейтін қазақ кем де кем. Ғажайып шығарма соңғы уақытта классикалық үлгімен де, эстрадалық жанрмен де шырқалып жүр. Ал бірақ осы екеуін біріктіре білсе, бұл бір келешекте дамыта түсуге болатын, қолдауға тұратын үлгі екен. Қазіргі қазақ эстрадасының белгілі өкілі Медеу Арынбаев пен

 Спорт

Жеѕілгенмен, жігері жасымаєан Ќараєандыныѕ «Шахтеріне» жанкїйерлері дəн риза Бұрнағы күні түнде Шотландияның орталығы Глазго қаласында жергілікті «Селтик» пен Қарағандының «Шахтері» арасында Чемпиондар лигасы төртінші раундының екінші қарымта матчы ойналды. Кескілескен күрес үстінде өткен бұл матчта алаң иелері 3:0 есебімен жеңіске жетіп, екі ойынның қорытындысы бойынша келесі кезеңге жолдама алды. Ал кеншілер командасы бұл кездесуде ұтылғанына қарамастан, футбол мамандары арасында өте жақсы əсер қалдырды. Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Жоғарыдағы сөздерімізге тағы бір дəлел үшін Ресейдің белгілі спорт комментаторы Василий Уткиннің аталмыш ойын бітер-бітпесте өз твиттеріне: «Осы жақсы əсерлері үшін, екі ойындағы көрсеткен рахаты үшін Қарағандыға алғыс білдіремін!» – деген жазу қалдырғанын мысалға келтірсек те жетеді. Мұның соңынан ол енді жорық жолдарын Еуропа лигасында жалғастыратын «Шахтердің» Қарағандыда өтетін бар лық ойындарынан репортаж жүргізетінін де айтыпты. Ал мұндай алғысқа толы жылы сөздерді мыңдаған жанкүйер қауым сол күні түнде əртүрлі əлеуметтік желілер арқылы жаппай жариялап жатты. Иə, қарағандылықтардың екі ойынның қорытындысында ұтылысқа ұшырап, келесі кезеңге шыға алмай қалғанына қарамастан, нағыз жанкүйер жұртшылық команданың ойынына өз ризалықтарын білдіруден танған жоқ. Бұған, əлбетте, бас жаттықтырушы Виктор Кумыковтың осы шешуші матч алдында айтқан қолдан келгеннің бəрін жасау жөніндегі уəдесі үдесінен табылғаны бірден-бір себеп болды. Расында да команда қолдан келгеннің бəрін жасады. Ол азуы алты қарыс айтулы қарсыласының алдында тізесін дірілдетіп, қалтыраған Бокс. Жақында «Astana Arlans» клубының Бүкіл əлемдік бокс сериясындағы қарсыластары анықталды. Біздің команда WSB жаңа маусымында топтық кезеңде «Mexico Guereros», «Cuba Domadores», «Azerbaijan Baku Fires», «Russian Boxing Team» жəне «Hussars Poland» командаларымен кездеседі. Турнирдің төртінші маусымы жаңа ережелер бойынша өтеді. Енді спортшылар бес салмақ емес, он салмақ дəрежесінде сынға түседі. Биыл жаттықтырушылар кеңесі жаңа маусымда құрама сапында бес легионерді алып қалуды жоспарлап отыр. Команданың бас директоры Болат Манкеновтің айтуынша, Сергей Деревянченко, Филипп Хргович, Михай Нистор, Эхсан Рузбахани жəне Хрвойе Сеп команда сапында қалуға келісімін берді. Футбол. Қазақстан құрамасы 2014

күйге түспеді. Кеншілер бүкіл ойын барысында өзіне тəн жүйелі де тиімді ойынды көрсетуге күш салды. Кезі келгенде, қауырт шабуылға шығып, қарсы қақпа алдында қауіп те төндіре білді. Ең бір тəуірі, команда ойыншылары қандай бір сын сəттерінде, қиын кезеңдерде допты қақпа алдынан алысқа ұзатып салу үшін оңды-солды тепкілеу деңгейіне түсе қоймады. Ал мұндай үрдіс біздің құрамадан бастап, барлық жасақтар үшін бұрыннан жазылмай сақталған қағидат секілді еді. Міне, осындай ойындары арқылы «Шахтер» өзінің шынында да еуропалық деңгей дəргейіне жетіп қалғанын танытты. Енді ойынға келейік. Өзіміз күткендей, «Селтик» кездесудің бірінші минутынан шабуылға басты. Біз осы алғашқы аптыққан жойқын жорықтардан аман шықса,

бұдан əрі жерлестеріміз бой бере қоймас деген үмітте болғанбыз. Осы сəттерде қақпашы Александр Мокин өте тамаша өнер көрсетті. Оның əртүрлі сэйвтері арқылы қақпа туралай келген сан доптан аман қалды. Голкипердің осы сенімді ойыны сосын алаңдағы ойыншыларға ауысты. Соның нəтижесінде олар таймның ортасына қарай ойынды теңестірді. Өкініштісі, бізге гол да тап осы алаңда тең ойын жүріп жатқан кезде соғылды. Ол таймға қосылған қосымша уақытта Крис Комманстың аяғынан келіп кірді. Шамасы, осы сəтсіздік əсер етсе керек, келесі таймның басында да біздің жігіттер күтпеген жерден оралымсыздық көрсетіп алды. Мұны Қарағандыда түк бітіре алмай қайтқан Гиоргиос Самарас қақпашымен бетпе-бет келіп, жақсы пайдаланып кетті. Осымен екі ойынның нəтижесі теңесті. Бұл біздің жігіттерді жасытқан жоқ, қайта қайратына мінгізгендей көрінді. Бұл сəтте қарағандылықтардың жанталаса алға ұмтылуы қарсы жақтың ептеп үрейін туғызды. Сондықтан шотландтар ойынды алаң ортасынан əрі қарай өрбітпеуге барын салды. Ойын, əсіресе, таймның ортасында өзінің нағыз шарықтау шегіне жетті. Сол аралықта екі қақпаға да екі реттен қауіп төніп үлгерді. Бұдан əрі алаң иелерінің қауіпті сəттері көбірек болғанына қарамастан, ойын алма-кезек шабуыл сипатында өтіп жатты. Бізге осы сəтте мəселені шешу овертаймға қалатындай болып көрінген. Шамасы, жігіттер де солай ойлап, аздап босаңсып қалса керек, матчтың бітуіне бір минуттай қалғанда, күтпеген жерден алаң ортасынан келіп ұрған Джеймс Форрестің голын жіберіп алды. Бұл жерде қақпашыны кінəлаудың титтей де реті жоқ. Сөйтіп, қосымша белгіленген төрт минуттың үшінші айналымында екі мачтағы текетірес пен таласқа соңғы нүкте қойылды. Бірақ, «Шахтер» үшін Еуропа турнирі мұнымен аяқталған жоқ. Ол енді Еуропа лигасында өнер көрсетеді. Кеше түнде екі лиганың да топтық кезең үшін жеребесі тартылды. Біз жанкүйер қауымға осыншалықты қуаныш пен тартысқа толы қызықты ойын сыйлаған «Шахтердің» жаңа бəсекеде де жақсы деңгейден табыла беруіне тілектестік білдіреміз.

Жалаулы жарыстар жылғы əлем чемпионатының іріктеу сынындағы кезекті ойындарына дайындықты бастады. Жақында команданың бас жаттықтырушысы Мирослав Беранек Фарер (6 қыркүйек) жəне Швеция (10 қыркүйек, Астана) құрамасына қарсы ойнайтын футболшылардың тізімін жариялады. Қақпашылар: Андрей Сидельников («Ақтөбе»), Александр Мокин («Шахтер»), Антон Цирин («Жетісу»), Самат Отарбаев («Ордабасы», Шымкент). Қорғаушылар: Қайрат Нұрдəулетов («Астана»), Андрей Порываев («Шахтер»), Юрий Логвиненко («Ақтөбе»), Алексей Мулдаров («Ақтөбе»), Виктор Дмитренко («Астана»), Марк Гурман («Қайрат», Алматы), Александр Кислицын («Қайрат», Алматы),

Константин Энгель («Энерги», Коттбус, Германия). Жартылай қорғаушылар: Нұрбол Жұмасқалиев («Тобыл», Қостанай), Мақсат Байжанов («Шахтер»), Марат Хайруллин («Ақтөбе»), Валерий Коробкин («Астана»), Дмитрий Шомко («Ертіс», Павлодар), Андрей Карпович («Ордабасы», Шымкент), Анатолий Богданов («Тобыл», Қостанай). Шабуылшылар: Таңат Нөсербаев («Астана»), Андрей Финонченко («Шахтер»), Сергей Хижниченко («Шахтер»), Сергей Остапенко («Астана»), Алексей Щеткин («Атырау»), Игорь Юрин («Ертіс»). Хоккей. Көкшетаудың «Арлан» хоккей командасы Қазақстан Кубогын иеленді. Финалда көкшетаулықтар «ЕртісПавлодар» командасын буллитте жеңді.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

опера жұлдызы Майра Мұхамедқызының қосылып орындаған əні халықтық інжумаржандардың кереметтігіне көз жеткізді. Қарағандылық «Аққу» би ансамблінің орындаған «Би күйі», «Ыңғай төк» билері сүйіспеншілікпен қабылданды. Күміс Базарбаева, Айдос Жабағин, Толқын Забирова, Игорь Благодарный, т. б. өнер шеберлері мерекелік кешті əсем жырмен көркемдесе, «МұзАРТ» тобының орындауында шырқалған Н.Айтұлы мен Ж.Дəулеттің «Қазақ елі» əні жас өркеннің жүрегіндегі патриотизм шоғын үрледі. Қазақстанның халық əртісі Ескендір Хасанғалиев пен халықаралық байқаулардың лауреаты Біржан Хасанғалиев салған «Атамекен» əні кең сарайды асқақ рухпен еңселендіріп, əр адамның жанына сезім қанатын селкеусіз қондырғандай.

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Ойынның негізгі уақытында есеп 2:2 болып аяқталды. Бұл «Арланның» екінші кубогы болып отыр. Велоспорт. Испанияда өтіп жатқан «Вуэльта» көпкүндік жарысында «Астана» командасының өкілі Винченцо Нибали төрт кезеңнің қорытындысы бойынша əзірге бірінші орында келеді. Оның төрт кезеңде жинаған уақыты – 14:15:30. Одан кейінгі орындарды Кристофер Хорнер (США, «RadioShack Leopard») мен Николас Роч (Ирландия, «Saxo-Tinkoff») иеленіп отыр. Ал күні кеше аяқталған төртінші кезеңді «Катюша» командасының өкілі, испандық Даниэль Морено жеңіп алды. Екінші орынды Швейцария өкілі Фабиан Канчеллера («RadioShack»), үшінші орынды австралиялық Михаэль Мэттьюс («OricaGreenEdge») иеленді. «Егемен-ақпарат».

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Дастан КЕНЖАЛИН.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №132 ek

Profile for Egemen

30082013  

3008201330082013

30082013  

3008201330082013

Profile for daulet
Advertisement