Page 1

Кеше Ақордада Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің кезекті отырысы болып өтті.

№137 (28076) 30 МАМЫР БЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Ыќпалдастыќты жалєастыру жолында Кездесудегі отырысқа кеңес ке мүше мемлекеттер басшылары – Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев, Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путин, Беларусь Президенті Александр Лукашенко жəне мүше болуға өтініш берген Қырғыз Республикасының Президенті Алмазбек Атамбаев пен байқаушы мəртебесін алуға ниет білдірген Украина Президенті Виктор Янукович қатысты. Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Отырысты қарсы алуш ы ж а қ р ет ін де Қ аз а қ с т а н Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ашты. – Былтырғы желтоқсан айында кездескенімізде біз Еуразиялық экономикалық одақтың ықпалдастық үдерістерінің дамуына қажетті серпіндер беретін құжаттар дайындауды тоқыратпас үшін жиі кездесіп тұруға уағдаласқан едік. Бүгін сол уəде бойынша биылғы жылғы алғашқы отырысқа жиналып отырмыз. Біздің басты мақсатымыз – интеграциялық үдерістерді тереңдете беру жəне оның барлық тараптарға тиімді болуына қол жеткізу. Барлық мемлекеттердің де интеграциялануға баратын себебі – өздігінен, жеке жүріп ала алмайтын асуларды бірлесе отырып

бағындыру ғой. Сонымен бірге, интеграциялық процестердің эволюциялық жолмен дамуы керектігін ұмытпауымыз керек. Біз өз күштерімізді біріктіргенде ортақ мүддеге қол жеткізуді көздеп жəне бұл істі кезең-кезеңмен

атқаруға тиіспіз. Бүгінге дейін біз осы жолмен жүріп, алдымен Кеден одағын құрдық, одан Біртұтас экономикалық кеңістікті құруды аяқтауға жақындадық, енді алда Еуразиялық экономикалық одақ құру кезеңі тұр, деді Елбасы

Нұрсұлтан Назарбаев өзінің отырысты ашқан сөзінде. Осыдан əрі отырыс жабық есік тəртібінде жалғасты. Айта кететін жəйт, мүшелері Мемлекет не месе Үкімет басшылары болып табылатын осы Жоғары

Міндет – Кеден одаєын ныєайту

байқалады. Олардың бұдан əрі шешім қабылдау үшін интеграциялық үдерістер барысымен жақынырақ танысуға жақсы мүмкіндігі бар. Сондай-ақ, орайлы сəтті пайдаланып, Сізге G-20 саммиті жұмысына қатысуға шақырғаныңыз үшін алғысымды білдіргім келеді, – деді Қазақстан Президенті. В.Путин өз кезегінде мемлекет басшыларының бүгінгі кездесуінің ұйымдастырылғаны үшін алғысын білдірді. – Біз Ресей-Қазақстан қарым-қатынасын дамытуға Сіздің қаншалықты зор жеке ықыласыңызды бөлетініңізді көріп отырмыз. Осы тікелей атсалысудың арқасында біздің қарым-қатынастарымыз өте тиімді түрде əрі жедел дамып келеді, тауар айналымының көлемі өсуде. Сіз интеграциялық үдерістерде, əсіресе, оның ең мəнді нысандары мен түрлері бойынша сөзсіз көшбасшысыз. Сондықтан біздің нақ осында, Астанада кездесуіміздің нышандық мəні бар. Кездесуіміз жемісті жəне пайдалы болатынына сенімдімін, – деді Ресей Президенті.

Бəсеке серіктестік ауќымы кеѕейгенде байќалады

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңесінің отырысы аясында Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путинмен кездесу өткізді, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі.

Əңгімелесу барысында Нұрсұлтан Назарбаев үш мемлекет басшысының бүгінгі кездесуінде маңызды құжаттар жиынтығы қаралатынын атап өтті. Қазақстан мен Ресейдің екіжақты қарым-қатынастарына қатысты Мемлекет басшысы ХХІ ғасырдағы тату көршілестік жəне

одақтастық туралы əзірленіп жатқан барлығын қамтитын келісім-шартқа биыл қол қойылады деген үмітін білдірді. – Біздің міндетіміз – өзара сауданы дамытып, Кеден одағын нығайту. Басшылары Астанаға келген Украина мен Қырғызстан тараптарынан да қызығушылық

Ынтымаќтастыќ деѕгейі жоєары

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңесінің отырысы аясында Беларусь Президенті Александр Лукашенкомен кездесті, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі.

Əңгімелесу барысында Нұрсұлтан Назарбаев кездесудің Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістікке мүше мемлекеттер басшыларының жоғары деңгейдегі биылғы бірінші кездесуі екенін атап өтті. – Талқыланатын бірқатар

мəселелер мен шешімдер жобалары бар. Бұл Еуразиялық экономикалық одағын құру жөніндегі құжаттар дайындау аясындағы өте маңызды да мəнді кездесу деп санаймын. Екіжақты қарымқатынастарымыздың дамуына

келсек, сауда-экономикалық ынтымақтастық қарқыны жақсы жəне оны арттыру үшін айтарлықтай əлеует бар. Біздердің экономикаларымыз бір-бірін өзара толықтырады жəне Кеден одағы оның бұдан əрі дамуына септігін тигізетін болады, – деді Қазақстан Президенті. А.Лукашенко Қазақстанға келу мүмкіндігі үшін алғысын білдіріп, интеграциялық үдерістерде Қазақстан елордасының маңыздылығын атап өтті. – Біз əр жолы Астанада болғанда, өзімізге əлдене алуға тырысамыз. Бұл қалада озық технология, қызғылықты архитектуралық ойлар бар. Беларуське сай келетін нəрселер бар екенін көріп отырмыз, сіздердің мамандарыңызбен түрлі жобалар бойынша келісім жүргізудеміз. Біз Қазақстанды Беларусь үшін ең тиімді жəне перспективалы серіктес ретінде танып отырмыз. Əртүрлі жобаларды Сіздің елде жүзеге асыруда біз үшін ешқандай проблема жоқ, бұл ынтымақтастығымыздың деңгейі жоғары екенін білдіреді, – деді Беларусь Президенті.

Еура зиялық экономикалық кеңес Қазақстан, Беларусь жəне Ресей елдері арасындағы Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістік сияқты экономикалық интеграциялық ұйымның ең жоғарғы органы

Кеше Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңесінің отырысы аясында Украина Президенті Виктор Януковичпен кездесу өткізді, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі.

болып табылады. Оның отырысын былтырдан бері жылына үш рет өткізу белгіленген. Ол ұйымның атқарушы органы болып табылатын Комиссия кеңесінің ұсынған құжаттарын бекітеді. Олардың арасында халықаралық

«А»-єа аттай алмаєандар кімдер?

Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің кеше өткізген баспасөз мəслихаты «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңға сəйкес «А» корпусының кадр резервіне іріктеудің бірінші сатысының қорытындысына арналды. Бұл жөнінде Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы Əлихан Байменов хабардар етті. «Егемен Қазақстан».

Бїгінгі нґмірде: Каспий теѕізі: їміт пен кїдік 3-бет

ƏН СƏУЛЕСІ

5-бет

нəтижелерге қол жеткізе аламыз, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Виктор Янукович кездесу үшін жəне ықпалдастық мəселелерін кең ауқымда талқылау мүмкіндігі үшін алғысын білдірді. – Біз Кеден одағының көбінесе Сіздің ертедегі идеяларыңызға, экономикалық дағдарыстан əлдеқайда бұрын айтылған ұсыныстарыңызға негізделгенін білеміз. Экономиканың өсімі тек барлық мүмкіндіктер пайдаланылғанда, барлық күшжігер жұмсалғанда, инновация барда, өнеркəсіпті жаңғырту жүргізіліп, өзіндік құны жоғары өнім артқанда ғана мүмкін болатынын біз жақсы түсінеміз. Бəсеке серіктестердің ауқымы кеңейгенде ғана нығаяды, – деді Украина Президенті.

(Соңы 2-бетте).

 Мəселенің мəнісі

Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ,

Кездесу барысында Нұрсұлтан Назарбаев елдер арасындағы өзара серіктестік қарым-қатынастардың жақсы дамып келе жатқанын атап өтті. – Менің шақыруымды қабыл алып, Сіз біздің елге Кеден одағы аясында жүріп жатқан жұмыспен танысу үшін келіп отырсыз. Біздің барлық кездесуімізге Сіздің қатысуыңыздың пайдасы тиеді деп ойлаймын. Одақ жұмысының алғашқы кезеңінде сауда айналымы 30-40%-ға артты. Қазақстан мен Украина арасындағы екіжақты қарым-қатынастар да осындай қарқынмен дамып келеді. Өзара сауда былтыр 24%-дан асып түсті, бізге осы деңгейді ұстап тұру қажет. Біз қолда бар «Жол картасы» есебінен бұдан да маңыздырақ

келісім-шарттардың жобалары жəне басқа да интеграциялық үдерісті тереңдетуге бағытталған құжаттар болады. Ал Комиссия құрамына əрбір қатысушы елден бір-бір өкілден енген. Оның өкілеттігі Премьер-Министрдің орынбасары дəрежесінде болуы керектігі келісілген. Қазақстаннан Комиссия кеңесінің құрамына Премьер-Министрдің орынбасары Қайрат Келімбетов мүше болып табылады. Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің отырысы күндізгі 15.00-де басталып, үш сағатқа жақын созылды. Осыған қарағанда, ондағы мəселелер оңай шешілмейтіндігі көрініп тұр. Журналист қауымының болжамына қарасақ, бұл байқаушы мəртебесімен ғана шектелгісі келетін Украина тарабымен арадағы келіссөздердің күрделілігінен сияқты. Шынында бұл мəселе қазір қызу талқыланып, Украинаны Еуразиялық эконо микалық одаққа тарту күн тəртібінен түспей жүргені белгілі. Бірақ Украинаның өздерін ол жақ шақыра қоймаса да Еуропалық Одаққа қосылудан дəмесі зор екені де басы ашық мəселе. Дегенмен, қалай болған да да отырыс барысында Еуразиялық экономикалық одақ құрушы елдермен Украинаның арасындағы қарым-қатынастың алдағы уақыттағы көп қырлары талқыланғаны сөзсіз.

Төрағаның айтуынша, қазіргі уақытта «А» корпусының кадр резервіне іріктеудің мынадай сатылары: кандидаттардың құжаттарын қабылдау, олардың «А» корпусының лауазымдарына қойылатын арнайы біліктілік талаптарына сəйкестігін қарау жəне тестілеу аяқталды. «А» кор пусының кадр резервіне іріктеу өт кізу қағидаларына сəйкес құжаттарды қабылдау 2013 жылдың 3 сəуірі мен 3 мамыр аралығында, бір ай ішінде жүзеге асырылған. – Жалпы, 2024 кандидат құжаттарын тапсырды, – деді

Əлихан Байменов. – Олардың 511-і «А» корпусына өткен лауазымдарда жұмыс атқаратын мемлекеттік қызметшілер. Бұлардың 220-сы орталық мемлекеттік органдардан, 291-і жергілікті атқарушы органдардан, 1066-сы өзге мемлекеттік қызметшілер. Ал мемлекеттік қызметші болып табылмайтын кандидаттар саны – 447. Кандидаттардың 14 пайызы – əйелдер. Арнайы біліктілік талаптарына құжаттардың сəйкестігін қарау қорытындысы бойынша 1851 кандидат тестілеуден өтуге лайық деп танылды. (Соңы 5-бетте).

Тестілеуден өте алмаған мемлекеттік қызметкерлердің кімдер екенін білгілеріңіз келсе, газетіміздің интернет-басылымындағы (Egemennews) «А» корпусына өтпей қалған шенеуніктер қатарында кімдер бар?» деген хабармен танысуларыңызға болады.

 Суыт хабар

Пойыз рельстен шыєып кетті Ержан БАЙТІЛЕС

«Егемен Қазақстан».

«Апат айтып келмейді». Бəрі аяқ астынан, күтпеген жерден болып жатады. Сондай оқиғаның

БЕТ ҚАТТАЛЫП ЖАТҚАНДА:

бірі кеше түстен кейін Қызылорда облысында орын алды. Ақтөбе– Алматы бағытында келе жатқан жүк пойызының 5 вагоны рельстен шығып кетті. Солайша, 44 вагондық көлік жол жиегіне

Оқиға орын алған жерге Қармақшы ауданы əкімдігінің адамдары, төтенше жағдайлар департаментінің қызметкерлері шұғыл түрде жеткен. Тиісті көмек дер кезінде берілген. Ас-сулары жеткізіліп, қажетті жағдайда жедел-жəрдем

қисайып қалды. Бұл туралы облыстық төтенше жағдайлар жөніндегі департаменттің баспасөз қызметі хабарлап отыр. Қызылорда облысы.

қызметкерлері көмек көрсеткен. Ең бастысы, адам шығыны жоқ. Бірақ осы бағытта қатынайтын пойыздардың жолы жабылып, адамдар əбігерге түсіп қалды. Оларға түсіндіру жұмыстары жүргізілуде.


2

www.egemen.kz

30 мамыр 2013 жыл

Ыќпалдастыќты жалєастыру жолында (Соңы. Басы 1-бетте).

Кездесу соңы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бұқаралық ақпарат құралдарына мəлімдеме жасауымен қорытындыланды. – Отырыс барысында біз Кеден одағы, Біртұтас экономикалық кеңістік сияқты интеграциялық ұйымдардың одан əрі дамуына қатысты өзекті мəселелерді талқыладық, деп бастады өзінің сөзін Нұрсұлтан Əбішұлы. Сонымен бірге, Еуразиялық экономикалық одақты құру барысындағы жұмыстар талқыланды. Осы орайда интеграциялық үдерістердің негізгі бағыттарын айқындаған шешімнің қабылданғанын атап өткім келеді. Біз Еуразиялық экономикалық одақты 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап іске қосуды жоспарлап отырмыз. Ал 2014 жылдың 1 мамырында Мемлекет басшыларының қарауына Одақтың құрылуы жөніндегі құжаттардың соңғы нұсқасы тиюі керек. Одан əрі Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев бүгінгі таңдағы алда тұрған міндеттерге тоқталды. – Біз интеграциялық үдерістердің кезең-кезеңмен жүргізілмегеніне келістік, деді ол. Қазіргі басты мақсат – Кедендік одақтың дамуына кедергі келтіріп жатқан кейбір жəйттерді еңсеріп, Біртұтас экономикалық кеңістікті құ руды аяқтауға қол жеткізу. Осы жұмыстардың негізінде интеграциялық үдерістерді тереңдету туралы жаңа шешімдер қабылдаймыз, дей келіп, Қазақстан Президенті бұл үдерістердің бəрі – барлық қатысушы жақтарға тиімді болатынын, тек экономикалық интеграцияны көздейтінін атап өтті. Одан əрі Нұрсұлтан Əбішұлы отырыс барысында Мемлекет басшылары бірқатар шешімдерге қол қойғанын айтты. Соның ішінде Еуразиялық Комиссияның

іс-əрекетіне сауда саласы бойынша халықаралық келіссөздер жасау регламентіне өзгеріс енгізілгенін жеткізді. Бұл құжат Кеден одағы мүшелерінің сауда саласындағы іс-əрекетін белсендірек жүргізуіне мүмкіндік беріп, біздің сауда əріптестеріміздің санын көбейтуге мүмкіндік тудырады. Мұны біздің елдеріміздің арасындағы интеграцияны тереңдете түсу жолындағы маңызды қадам деп санауға болады, деді Елбасы. Сонымен бірге, агроөнеркəсіптік саясаттың келісілген тұжырымдамасы да мақұлданғаны белгілі болды.

Ќару ќашанда ќасірет əкеледі

Парламент Мəжілісінің Заңнама жəне сот-құқықтық реформа комитеті мен «Нұр Отан» ХДП жанындағы Құқықтық кеңес бірлесіп, палата Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің қатысуымен «Травматикалық қару: заңнамалық реттеу мəселелері» деген тақырыпта дөңгелек үстел өткізді. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Мəжіліс қарауында «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ішкі істер органдары қызметі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы бар. Заң жобасының тұжырымдық мақсаттарының бірі азаматтық айналымнан жарақат салатын патрондары бар атыс қаруын алып, оны қызметтік қару санатына жатқызу болып табылады. Н.Нығматулин шараның ашылуында сөйлеген сөзінде: «Қару – шын мəнінде қорғану құралы емес, шабуыл жасау құралы. Сондықтан, бұл жерде екі түрлі пікірге жол беруге болмайды – кез келген қару айналымы егжей-тегжейлі жəне қатаң бақылауды талап етеді», деді. Соңғы 5 жылда ішкі істер орган дарында травматикалық қаруды өзін өзі қорғау мақсатында пайдаланған 19 оқиға тіркелген, ал керісінше, осы қарумен қылмыс жа саған оқиғалар саны мыңға жетеді. Сондықтан, өзін өзі қорғауға арналған қару қауіпке айналған кезде, біздің азаматтарымызды қорғаудың бір ғана амалы бар, ол – бұл қаруға тыйым салу немесе

оны пайдалануға байланысты талапты күшейту. Заң жобасының өзектілігі ескерілген шарада Ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымов, Бас прокурордың орынбасары Андрей Кравченко, Білім жəне ғылым вице-министрі Мұрат Əбенов əрқайсысы өз саласына қатысты баяндама жасап, басқа қатысушылар жарыссөзге шықты. Ішкі істер министрлігінің есебі бойынша елімізде 284423 адам 329151 азаматтық қарудың заңды иесі. Жəне де ішкі істер органдарының есебінде 1589 заңды тұлғаға 30 632 қызметтік қару тіркелген. Сонымен қатар, 37905 азамат травматикалық қаруды пайдалану құқығына ие болса, олардың иелігінде 43510 травматикалық қару бар. Жалпы, Ішкі істер министрлігімен қару айналымына бақылауды күшейту шаралары жүргізілуде. Соған қарамастан, статистикалық мəліметтерге сəйкес атыс қаруын пайдалану арқылы жасалатын қылмыстардың саны өсуде, сонымен қатар, травматикалық қарудың қоғамға қауіптілігі артуда. Себебі, оны азаматтар өзімен бірге кез келген орында алып жүре алады жəне ол қарудың тек өзін өзі қорғауға

Білікті саясаткердіѕ сабаєы

Кеше Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында «Реформаларды іске асыру – озық өсу мен даму үшін Қазақстанның орнығуы» тақырыбының аясында халықаралық семинар өтті. Айдар ӨРІСБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Семинарға Президент Əкімшілігінің, Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің, орталық мемлекеттік органдардың құрылымдық бөлімшелерінің, академия мен Н азарбаев Университетінің басшылығы, сондай-ақ профессорлықоқытушылар құрамы мен док торанттары қатысты. Ұлыбританияның экс-Премьер-министрі Тони Блэр өңірлік саясатты жаңғырту туралы дəріс оқып, семинарға қатысушылардың сұрақтарына жауап берді.

Семинар əкімшілік ре форманы іске асыру кезінде озық басқарушылық шешімдерді қабылдау мен олардың «Қазақстан2050» Стратегиясына сəйкес елдің дамуы мен бəсекеге қабілеттілігіне бағдарлану мəселелеріне арналды. Семинарда Мемлекеттік қызмет іс тері агенттігінің төрағасы Ə.Бай менов «Реформаларды іске асыру – озық өсу мен даму үшін Қазақстанның орнығуы» тақырыбының аясында өткізіліп отырған халықаралық семинардың маңыздылығын айта келіп, бұл мəселеге орай британдық қонақтың дəріс оқып, тəжірибе бөлісуі елімізде

Кедендік одақтың сыртқы саудасы туралы ақпараттық жүйе қалыптастыру шаралары да белгіленген. Сондай-ақ, статистика саласы бойынша ақпараттық өзара іс-қимыл туралы келісім қабылданды, деді Президент. Одан əрі Нұрсұлтан Назарбаев Кедендік одақ, Біртұтас эко номикалық кеңістік ұйымдарын кеңейту мəселесі де қарастырылғанын жеткізді. – Сіздер Қырғыз Республикасының Кеден одағына ену туралы өтініш бергенін білесіздер. Біз Қырғызстанның Кеден одағына

өту туралы құжаттарын əзірлеп, «Жол картасын» жасайтын жұмыс тобын құрдық. Украина əзірге Кеден одағында да, Біртұ тас экономикалық кеңістікте де, болашақта Еуразиялық экономикалық одақта да байқаушы мəртебесін алуға мүдделілік білдірді. Біз олардың ниетін қабыл алып, тиісті шешім қабылда дық. Сондықтан да бүгінгі оты рысымызға Қырғызстан мен Украина президенттерін де шақырып, жұмысымызға қатыстырдық. Күзде болатын отырысымызда оларға тиісті мəртебе беру

арналғанына қарамастан, қоғамда оны өзін қорғауға пайдаланудан гөрі қылмыс жасау үшін пайдалану фактілері бірнеше ондаған есеге көп. Оның үстіне бұл қаруды заңсыз пайдалану жəне заңды ұстаса да қылмыстық пиғылда пайдалану 25 жасқа толмаған азаматтардың арасында белең алуда. Бұл қаруға шектеу қою Ішкі істер министрлігінің мəліметі бойынша азаматтарымыздың өзін өзі қорғау құқығына еш шектеу əкелмейді, себебі, бұл қарулар азаматтық айналымнан алып тасталынғанымен, азаматтарымыздың өзін өзі қорғау үшін басқа қару түрлеріне ие болу құқығы шектелмейді. Бұған дəлел травматикалық қару алып қойылғанымен, 284423 азаматтың қолында 329151 азаматтық басқа қару түрлері қалады. Сондайақ бұл қаруды иеленуге барлық азаматтарымыздың құқығы бар. Осы орайда Мəжіліс Төрағасы былай деді: – Травматикалық қару да ажал құштыруы мүмкін. Əрбір азамат өзінің іс-əрекетіне толықтай жауапкершілікті өз мойнына алуы тиіс. «Дөңгелек үстелде» азаматтық жауапкершілік басты назарда болды. Бұл жерде тек қаруды қолданған адам емес, сол қаруды сатқан адам да жауап беруге тиіс екендігі қозғалды. Жəне əрқашан бірінші кезекте жалпыға ортақ адами құндылықтар тұруы керектігі баса айтылды. Шараға қатысушылар травматикалық қарулардың кең таралған модельдері мен заң қабылданған соң азаматтық айналымда қалатын, рұқсат етілген өзін өзі қорғау қаруларының жекелеген түрлері қойылған көрмемен танысты.

Қазақстан Ауыл шаруа шылығы министрі Асылжан Мамытбеков Халықаралық эпизоотикалық бюросының бас сессиясында сөз сөйлеп, осы ұйымның басшысымен жəне бірнеше елдің делегациялары жетекшілерімен келіссөздер жүргізді, деп хабарлады Қазақстанның Франциядағы елшілігі.

мемлекеттік басқарудың түр лі тиімді тəсілдерін танып біліп, оларды қолдануға мүмкіндік беретінін атап көрсетті. Т.Блэр соңғы жиырма жылдың ішінде Қазақстанның қыруар жұмыс атқарып, елеулі жетістіктерге жеткенін, енді алдына əлемдегі аса дамыған 30 ел дің қатарына кіру мақсатын қо йып отырғаны өте орынды екенін көлденең тартты. Елдің алдында тұрған ең өзекті деген мəселелерге де тоқталып өтті. Оның ішінде мемлекеттік басқару саласындағы өзгерістерге қатысты əңгіме қозғады. Өзгеріс енгізу өте қиын мəселе. Себебі, өзгеріске көңілі толмай, оған қарсылық білдіретіндер көп болады. Сондықтан да өзгерісті қорғауға қабілетті болу қажет. Оның маңызы мен мақсатын халыққа түсіндіре білу керек, деді ол. Оқылған дəріс пен қойыл ған сауалдарға жауаптан кейін Ə.Байменов мейманға ризашылығын білдірді.

Тараптар мїдделестігі А.Мамытбеков бастаған қазақстандық делегация 26-28 мамырда Парижде Халықаралық эпизоотикалық бюросының (ХЭБ) жыл сайынғы бас сессиясына қатысқан болатын. Бүкіл əлем ветеринарларының бас ісшарасына ұйымға мүше 178 мемлекеттен мыңнан астам өкіл жиналды. ХЭБ пен делегациялар жетекшілері біздің елдің мал шаруашылығы, ветеринарлық таңдаулы практикаларды енгізу жəне жалпы аграрлық секторды дамыту жөніндегі мемлекеттік бағдарламалар туралы қазақстандық министрдің сөзін жоғары бағалады. ХЭБ Бас директоры Бернар Валламен кездесуде Астанада Орталық Азияға арналған аусыл бойынша үйлестіру орталығын ашу, елде аймақтық вакциналар банкін құру жəне мамандарды дайындау мəселелері талқыланды. Сапар шеңберінде А.Мамытбеков елші Н.Дəненовпен бірге Франция Ауыл шаруашылығы министрінің бірінші орынбасары Филипп Магэнмен келіссөз жүргізді. Тараптар Қазақстан-Франция аграрлық серіктестігінің əлеуетін толық ашуға қызығушылық білдірді. Сонымен бірге, министр Елшіліктің ұйымдастыруымен өткен Қазақстан-Франция бизнес-семинарына қатысып, француздық агро кəсіпорындар басшылары алдында сөз сөй ле ді, олардың сұрақтарына жауап берді. Франция аграрийлері Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласына үлкен қызығушылық танытты, нақты екіжақты жобалар талқыланды.

туралы құжаттарды мақұлдайтын боламыз, деді Президент Нұрсұлтан Назарбаев. Сөзінің қорытындысында Мемлекет басшысы биыл тағы да екі отырыс болатынын еске салды. Оның бірі қазан айының аяғында Минскіде, ал соңғысы желтоқсан айында Мəскеу қаласында болады. Біз интеграциялық процестерді одан əрі тереңдетуге мүдделіміз. Əрине, барлық мəселелер бір күнде шешілмейді. Біздің мүдделеріміздің арасында ұсақ қайшылықтар бар екені де рас. Сауда саласында, іскер топтар

əрекеттерінде де келіспеушіліктер бар. Бұлардың болуы табиғи жағдай, олар даму барысында шешілетін болады. Ең бастысы, бізде саяси ерік-жігер бар, деді Нұрсұлтан Əбішұлы. Бұған қоса, сол күні бөлек өткен бірлескен брифингте Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Украина Президенті Виктор Янук ович Кед ен од ағының экономикалық тұрғыдан мақсатқа сəйкес екенін атап өтісті. – Біздің экономикаларымыз Кеңес Одағы кезінен бері тығыз байланысты, олар бір-бірін өзара

алмастыруға қабілетті. Елдеріміз арасындағы тауар айналымы жаңа жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді жəне жаһандық ауқымдағы бəсекелестікке дайындалуға септігін тигізеді. Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістіктің ерекше маңыздылығы осында. Мен ұлтүстілік органдарға мемлекеттердің тəуелсіздігіне нұқсан келтіретін ешқандай саяси функциялар беру жоспарланып отырмағанын тағы да атап өткім келеді. Əңгіме тек таза экономикалық интеграция туралы болып отыр, – деді Нұрсұлтан Назарбаев Виктор Янукович отырыста қабылданған барлық шешімдерге жəне алдағы уақытта қабылданатындарына пəтуаласу арқылы қол жеткізілетінін де атап өтті. Бұл – Кеден одағы жұмысының өте маңызды қағидаты. Украина Президенті елдің Кеден одағы жұмысына байқаушы ретінде қатысуы туралы меморандумға Минскіде ТМД саммитінде қол қойылатынын айтты. – Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістікке мүше мемлекеттердің басшылары кеңесінің шешімімен Украинаның Еуразия экономикалық одағына байқаушы болу мəртебесін алуға өтінімі қолдау тапты. Оған қоса, мен отырыста интеграциялық бірлестіктер аясында одан арғы экономикалық саясатты қалыптастыру туралы шешімдер қабылдау жөніндегі пікірталасқа қатыстым. Оған Украинаны өтемөте толғандыратын экономикалық мəселелер өзек болды. Бұл өте қажетті əрі маңызды пікірталас, мұндай ашық талқылауларға біз аса зəруміз, – деді Виктор Янукович.

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Маќсат – дінніѕ теріс ыќпалын болдырмау Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитеті философия, саясаттану жəне дінтану институтының ұйымдастыруымен Алматы қаласында «Діннің қазіргі əлемге ықпалы» атты халықаралық ғылыми-тəжірибелік конференция болып өтті. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Діннің əлемдік ахуалға əсерін тиянақты талқылаған келелі басқосуда Дін істері агенттігінің өкілдерінен бастап, еліміздегі іргелі ғылыми институттардың дінтанушы мамандары мен діни қызметкерлері, Австралия, Америка, Түркия елдерінен келген дінтанушы қайраткерлер бүгінгі қоғамның діни қатынастарын, қоршаған орта мен жалпы адамзатқа келтірер пайдасын, кейбір астыртын топтардың дін атын жамылып жасап жүрген теріс əрекеттерін негізге ала отырып, құнды баяндамалар жасады. Пленарлық үш мəжіліс отырысына топтастырылған жиынды БҒМ ҒК философия, саясаттану жəне дінтану институтының ди ректоры, ҚР ҰҒА-ның коррес пондент-мүшесі, профессор Зарема Шəукенова жүргізіп отырды. Мəжілістер «Қазіргі заманның қауіп-қатер деңгейін бəсеңдетудегі діннің мүмкіндіктері», «ХХІ ғасырдағы исламтану: диалогиялық стратегиялар», «Қазіргі Қазақстандағы мем лекеттік-конфессиялық қатынастардың үлгісі» атты тақырыптарда жүргізіліп, онда аталған институттың бас ғылы ми қызметкері, философия ғы лымдарының докторы, профес сор А.Косиченко, Улудаг уни верситеті дінтану жəне филосо фия

факультетінің профессоры Б.Шенай, Түркістан халықаралық қазақ-түрік университеті жанындағы түркология ғылыми-зерттеу институтының директоры, профессор Д.Кенжетай, Австралия ұлттық университеті жанындағы араб жəне исламдық зерттеулер орталығы директорының орынбасары, профессор Н.Робинсон, Сан-Диего мемлекеттік университеті саяси ғылымдар факультетінің профессоры Ахмет Т.Куру, Қазақстан Дін істері агенттігінің дін мəселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу жəне талдау орталығының бөлім басшысы Е.Смағұлов, Алматы қаласы əкімінің діни бірлестіктермен жұмыс жөніндегі бас инспекторы А.Иванов дін жəне саяси қатынастар жөніндегі талдамалы баяндамалар жасады. Халықаралық ғылымитəжірибелік конференцияның қатысушылары қазіргі əлемдегі діннің өскелең рөлін, діннің мəдениетке, əлеуметтік салаға, ішінара саясат пен экономикаға жағымды ықпал ету əрекеттерін, əлемдік қоғамдастықтың діни шиеленістерді реттеуге ұмтылуы мен əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларымен жəне діни ұйымдармен əріптестік саясат жүргізу ниетінде пікір алмасу алаңын құрудағы мемлекет басшыларының қосқан үлесіне ерекше тоқталып, жекелеген саяси күштердің дінді саясиландыруға, радикалды ағымдарды белсенді

етуге, сол арқылы мемлекет пен қоғамда тұрақсыздық тудыру ниетімен əрекеттенуге жəне халықаралық құрылымдардың ұсыныстары мен шешімдері салдарынан діннің жеке тұлғалық іске айналып, қоғамдық мəртебесін жоғалтуына алып келетін, сонымен қатар, зайырлы жəне діни құндылықтардың өзара қарамақайшылығы үдей түсуіне жол бермеу мəселелерін қарастырды. Конференция жұмысының қорытындысы бойынша дінтанушы ғалымдар мен діни қайраткерлер Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдаған «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауының ережелері мен идеялары бойынша еліміздің ғылыми қауымдастығының жұмысы белсенді жүзеге асуы, əлемдік діндердің жағымды əлеуетін арттыру бағытында прогрессивті саясаткерлер мен діни көшбасшылардың күшжігеріне қолдау көрсету, экстремизм мен терроризм көріністеріне қарсы əрекет пен мемлекеттікконфессиялық қатынастарды дамыту саласындағы тиімді зерттеулер мен сараптау жұмысын жетілдіру, сондай-ақ Қазақстан Республикасы үшін басымдық тұрғысында дінтану бағытын қарастыра, исламтану саласында зерттеулерді кеңінен өрістету мен жастардың жағымды əлеуметтік белсенділігін арттыру жəне жас ұрпаққа сауатты тəрбие беру мақсатында нақты ұсыныстар жасау мəселесін көтере отырып қарар қабылдады.

Іскер əйелдер – мемлекет тірегі

Шымкент қаласында «Іскер əйелдер – мемлекет тірегі» іскер əйелдердің республикалық форумы өтті. Жиынға Президенттің кеңесшісі, Президент жанындағы Отбасылық-демографиялық саясат жəне əйелдер істері жөніндегі ұлттық комиссияның төрайымы Гүлшара Əбдіқалықова қатысты. Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

ОҚО бойынша «Нұр Отан» ХДП төрағасының орынбасары Қалыйма Жантөрееваның мəлімдеуінше, облыстағы 97 мың партия мүшесінің 57 пайызын нəзік жандар құрайды екен. «Нұр Отанның» 19 аудандық жəне қалалық филиалдарын

əйелдер басқарады. Сондай-ақ, Оңтүстікте басқарма бастығы болып 5 əйел, облыстық мəслихатта – 1, қалалық мəслихатта – 7, аудандық мəслихатта 9 əйел депутат болса, аудан əкімінің орынбасары – 5, ауылдық жəне поселкелік əкім болып 3 əйел қызмет атқарады. Форумның басты мақсаты елді дамытудағы қазақстандық

əйелдердің рөлін көтеру, əсіресе, оларды аймақтардың жергілікті жерлерінде мемлекеттік жəне қоғамдық басқару істеріне тарту болып табылады. Əйелдердің белсендігі мен тəжірибесі барлық салада басым болып отырған Оңтүстік Қазақстанда аталған форумның ұйымдастырылуы т ег ін емес. Ф о р у м ая сын да əйелдердің саясатқа тартылуымен қатар, отбасы құндылықтары тақырыбында практикалық семинарлар мен секциялық сабақтар өтеді. Оңтүстік Қазақстан облысы.


Көкейкесті Алып қазанды ортаға алып алқа-қотан отырған көршілердей жағалауындағы мемлекеттер үшін «достық теңізі» атанған, түбі телегей байлыққа толы, суы мыңғырған балыққа бай, су жолы қарым-қатынасының алтын көпіріне айналу үстіндегі Каспий теңізінің қазіргі ахуалы нешік? Біз байлығына мастанып, ішкі əлемін ұмыт қалдырып жүрген жоқпыз ба? Осы орайда көп уақыттан бері Каспий теңізінің экологиялық проблемасына үңіліп жүрген азамат, Маңғыстау облыстық табиғи ресурстар жəне табиғат пайдалануды реттеу басқармасы басшысының міндетін атқарушы Орынбасар ТОҚЖАНОВҚА жолыққан едік. – Орынбасар Əбдіұлы, Каспий теңізінің тарихы, географиялық орналасуы оқырмандарға жақсы мəлім. Сондықтан оған тоқталмай, əңгімемізді теңіздің бүгінгі ахуалын айтудан бастасақ. – Каспий теңізі – ірі тұйық су бассейні. Əр дəуірлерде əртүрлі атаулармен аталып келген теңіздің сауда-саттық үшін де, саяси-экономикалық мүдде үшін де маңыздылығы бағзы замандардан бері саяхатшылар мен зерттеушілердің назарынан тыс қалған жоқ. Ал су бетіне қалқып шыға келген «май шелпектер» оның астына бөккен мол байлықты аңғартып, талайдың аңсарын өзіне аударып алған болатын. Каспий теңізінің мол мүмкіндігі жəне оны игеру тəуелсіздік алған соң қолға мықтап алына бастады. Қазір теңіз тəуелсіз еліміздің əлемге ашылған қақпасына айналды, қазына қоймасы ретінде Қазақстанның даңқын асырып, шет мемлекеттердің бірге жұмыс жасауға ынтызарлық танытар нүктесі болды. Алдын ала болжамдарға сүйенсек, теңізде 10 млрд. тонна шамасында мұнай бар, ал, мұнай-газ қоры 18-20 млрд. тонна деп есептеледі. Бірақ, Каспийге тек мұнай мен газ тұрғысынан қарасақ, көп нəр сені жоғалтамыз. Бұл теңіз көмірсутек өнімдерінің ғана емес, тіршілікке қажетті көптеген биоағзалардың мекені. – Теңіз суы ащы, мұнда тіршілік ететін тірі ағзалардың алуандығы қандай? – Бұл да бір көп айтыла бермейтін жəйт. Су ағзалары негізінен нейстон, нектон, бентос, планктон деген төрт түрге бөлінеді. Алғашқысы судың ауамен беттесетін бөлігінде өмір сүреді. Олардың көзге анық көрінетіні – балдырлар. Нектон – су ішінде өз бетімен еркін жүзетін барлық тірі ағзаның жалпы атауы. Оған ең ұсақ балықтардан бастап, киттерге дейінгі барлық тіршілік иесі жатады. Бентос – су түбінде (шөгіндіде) өмір сүретін тірі ағзалардың, планктон – бүкіл су қабатында өз бетімен қозғала алмай немесе елеусіз ғана қозғалып өмір сүретін ағзалардың жиынтық атаулары. Олар жинақтап келгенде бір əлем, біртұтас экологиялық жүйені құрайды жəне əр қай сысының өзіндік қызметі бар, ол түп теп келгенде адамзаттың, қоршаған орта ның қалыптылығына əсер етеді. Каспийдің осы төрт қабаттан тұратын тұтас əлемінде су жа нуарларының 850-ден астам түрі бар. Теңіз маңында өмір сүретін құстар да бар. Мысалы, Маңғыстаудың Түпқараған түбінен бастап Комсомол шығанағы, Бозашы түбегі, Құланды аралдары, Қаракөл, Кендірлі маңдары теңіз жағалауына үйір құстардың мекені болса, Маңғыстау түбегін көмкеріп жатқан теңіздің барлық бөлігінде балықтар, итбалықтар өмір сүреді. Бірақ, бұл табиғи үйлесімділікті одан əрі үйлестіруге немесе өзгертуге адам əрекеті табиғи жағдайлардан гөрі «қаттылау» əсер етеді. – Əңгімеңіздің төркінін түсіндім. Каспийден мұнай өндіру мен барлау, өзге де дайындық жұмыстарын жүргізудің барысын айтып отырсыз ғой... – Каспий теңізіне, оның экологиялық ахуалына əсер ететін табиғи жағдайлар дегенде геодинамикалық тұрақсыздық, яғни теңіздің оңтүстік жəне орталық бөлігіндегі лайлы вулкандардың теңіз суы деңгейін тұрақсыздандыруы, жер қыртысы қысымының өзгеруіне байланысты күтілетін

3

www.egemen.kz

30 мамыр 2013 жыл

Алаңдарлық ахуал

Ќыѕырайєан ќабаќтар Оєан не себеп болып отыр? Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Каспий теѕізі: їміт пен кїдік

сейсмикалық тұрақсыздықты айтамыз. Бұдан басқа өзендер суымен келетін өндірістік қалдықтар, суға батқан ұңғымалардың əсері, жүзу құралдары санының артуымен ластанулар секілді техногендік əсерлер, сондай-ақ биологиялық факторлар тағы бар. Мысалы, балласт суы арқылы өзге жылы теңіздерден зоопланктонды – балықтардың негізгі жемін жойып жіберетін түрлі медузалардың келуі аса қауіпті. Каспий – күрделі құбылыс, əлі құпиясын ашпаған тылсым тереңдік. Біз əзірге тек оның сыртқы əлемін ғана айналып жүрміз. Теңіздегі мұнай – еліміздің ырысы, ұрпақтың несібесі. Каспий теңізінің қазақстандық бөлігінен барланған мұнай қоры 4,6 млрд. баррельге бағаланады. Қазақстан теңіз табанындағы шикізаттарды өндіру арқылы əлемдегі алып мемлекеттердің біріне айналады, мемлекеттің экономикалық əлеуеті мен əлемдік беделі артып, халықтың тұрмысы жақсарады. Қазіргі таңда алдын ала барлау мəліметтері бойынша, Каспийдің бізге қарасты бөлігінде 16 мұнайгаз кен орны бар деп болжанған. Жуық арада Қашаған кен орнынан мұнай өндіру басталады, ал қалғандарында түрлі бағыттағы барлау жұмыстары жүріп жатыр. Осы жерде əңгіменің екінші жағы – қауіп сіздікке тіреледі. Теңізден мұнай өндіргенде ұқыптылық пен тиянақтылық жетекші орынға шығуы қажет. Суда жұмыс жүр гі зуде мол тəжірибесі бар «Бритиш Петро леум» компаниясының Мексика шығана ғында ұңғымаға ие бола алмай апат жасап алғандығын, мұндай жағдайдың Солтүстік теңізде де болғандығын баршамыз білеміз. «Өткеннің дұрысы – үлгі, бұрысы – сабақ» деп Елбасымыз айтқандай, осы оқиғалардан сабақ алып, олқылықтарға жол бермеуге тиіспіз. Əлемдік статистика де ректеріне сүйенсек, жылына құрлықтағы əрбір 160-шы ұңғымада апатты жағдай орын алады екен, ал судың аты су... Каспий теңізі биоресурстарға өте бай. Одан жылына 300 мың тонна балық ауланып келді, теңіздің табиғи қасиеті арқасында ол жыл сайын қалпына келіп тұрды. Яғни теңіздің тірі байлығы да халық үшін аса қажетті. Осы жерде адамдардың аяусыз əрекетінен балықтың барлық түрі азайып келе жатқанын айтуға тиіспіз. Оның үстіне Маңғыстау облысының 500 мыңнан астам халқының тең жартысы осы теңіз суын тұшытып, ауыз су ретінде пайдалануда. Мұнай өндіруде өндірістік-техникалық қателік кетсе, мұның бəрі үлкен проблемаға айналып шыға келетін болады. «Шегірткеден қорыққан егін екпейді» дегендей, бұл Каспийден мұнай өндіруге қарсылық емес, тек қауіпсіздік ережелерін толықтай сақтап, заманауи технологияларды

қолдану арқылы жүзеге асырылса деген үн. – Теңіздің ғылыми тұрғыда зерттелуі қай деңгейде? Яғни теңізге əсер етуші əрбір фактор мен оның нəтижесі зерттеле ме? – Жасыратыны жоқ, Каспий теңізінің қазақстандық бөлігі зерттеу жұмыстарынан кенже қалып келеді. Бір қарағанда алуан түрлі министрліктер мен құрылымдар зерттеу жүргізіп келе жатқан сияқты болып көрінуі мүмкін, алайда «аққу көкке, балық көлге, шаян шөлге» тартқан əрекеттер салдарынан əзірге Каспийге пайда болмай тұр. Ондағы био ресурстардың жайы туралы Қазақстанда ғылыми негізделген деректер жоқ. Сондықтан ел биоресурстарды қорғауға үлес қоса алмайды. Мысал үшін айтар болсақ, тереңдігі 8-9 метрлік қайраңда алып кеменің бір жүріп өтуінің салдары қаншалықты? Ол аса қуатты винттерімен бентосты таяу уақытта қалпына келмейтін етіп қопарып өтеді. Ал Каспийдің қазақстандық бөлігінде қазірдің өзінде үш жүзден аса ауыр кемелер жүргенін, олардың таяудағы күндерде қуаты мен саны жағынан еселеп артатынын, теңізден жаңа кен орындарын игеруге байланысты жүзу аймағының көбейе түсетінін ескерсек, жүзу құралдарынан келетін зиянның өзін көзге елестету қиын. Ол жүздеген алып автокөліктің шөлейт даланы үздіксіз ерсіліқарсылы шиырлағанымен бірдей. Оған қоса ондаған жасанды аралдар мен жүздеген платформалар салынып, мұнай өнімдерін тасымалдайтын құбырлар тартылмақ. Олардың теңіздің тіршілік ортасына өзіндік əсері болмай қоймайды. Демек, олардың теңіз түбіндегі тіршілікке əсерін зерттеу керек болады. Қарапайым сөзбен айтқанда, су астында қай жерде тірі ағзалар, қай жерге өсімдіктер көп шоғырланғандығын анықтап, оларды категорияларға бөлу жəне өсімдіксіз жалаңаш жерлерді анықтау, əлем үрдісімен оларды қалпына келтіру шарасын алу

сағатына 100-110 шақырымды бірақ аттайды. Тікұшақ болмаса, оны тізгіндеу мүмкін емес. «Жағалау күзеті» шекаралық қызметі өткен жылдың қараша айына дейін 1726 шекара бұзушыны ұстаған жəне олардың түгелге жуығы балық аулау үшін ғана келген, ал құтылып кеткені қаншама?! Əрине, балық үшін шекара жоқ, əйтсе де өзімізге тиесілі аймақтың балығын қорғай алсақ, бұл халықтың нəпақасы болар еді. Сондықтан балық инспекциясын жетілген техникамен қамтамасыз ету, биоресурстарды қорғау, экологиялық тепе-теңдік бұзылса қалпына келтіру, өсіру, түрлі экологиялық болжамдар жасап, қауіпті жағдайдың алдын алып отыру мақсатында мемлекеттік ғылыми-зерттеу институтын құру керек. Теңіздің 20 пайызын иеленетін Ресейде басқаны айтпағанда, тек Каспийді зерттеумен айналысатын 6 мемлекеттік ғылыми-зерттеу институты бар. Еліміздің Қоршаған ортаны қорғау министрлігі мониторинг жүйесін құрып жатыр, ол, былайша айтқанда, фактілерді тіркеу. Ал сол фактілердің əсерін зерттеу керек емес пе? Керек! Олай болса республиканың «Жасыл даму» бағдарламасында атап көрсеткендей, Ақтау қаласында Каспий проблемалары бойынша ғылымизерттеу институтын құрмайынша Қазақстанның Каспий теңізіндегі мемлекеттік, экологиялық мүдделерін қорғауда солқылдақтық орын алатын болады. Сонымен қатар 2003 жылы қабылданған «Тегеран конвенциясы» негізінде дайындалатын Каспийдің теңіз ортасын қорғау жөніндегі ұлттық жоспарды қабылдайтын уақыт келді. Бұл жоспар, біріншіден, Каспийді қорғауға барлық құрылымдарды бастайтын құжат, екіншіден, теңіз аумағына ке ліп жұмыс жасап жатқан шетелдік компаниялардың жауапкершілігін арттыратын күш. – Бұл аса маңызды мəселе екен. Бірақ, со лай бола тұра кешеуілдейтіні неліктен? – Осы пікірді жақтап, қолдауын

Теңіздің 28 пайызы шартты түрде Қазақстанның үлесінде, жағалау сызығымен есептесек бізге тиесілі бөлік – 2340 шақырым. Өкініштісі, осынша көлемді иеленетін, Каспий теңізінде түрлі жобалар мен жұмыстарды қолға алып жатқан елімізде бірде-бір теңіз ғылыми-зерттеу институты жоқ. қажет. Əзір тірі ағза мен өсімдіктер ең көп шоғырланған жерлерге шаруашылық жүргізбеу қажеттігін толық зерделеп жатқан ешкім жоқ. Нақтырақ айтсақ, теңіз түбі экологиялық аймақтарға бөлініп, қай аймақта қандай шаруашылық түрін, қай жерлерден құбыр, қандай дəлізбен кеме жүргізуге болатындығы зерт тел ген жоқ. Теңіздің 28 пайызы шартты түрде Қазақстанның үлесінде, жағалау сызығымен есептесек бізге тиесілі бөлік – 2340 шақырым. Өкініштісі, осынша көлемді иеленетін, Каспий теңізінде түрлі жобалар мен жұмыстарды қолға алып жатқан елімізде бірде-бір теңіз ғылыми-зерттеу институты жоқ. Балық шаруашылығын зерт теу институты ғана бар, бірақ оның жұмысы мен жарақтандырылуы мүл дем көңіл көншітпейді. Ал балық инспекциясының қауқары өзімізге белгілі. Көрші мемлекеттерден теңіз аумағына кіріп, біздің жағалаудан бірнеше шақырым жерден заңсыз балық аулайтындар «Байда» атты кеме пайдаланады. Оның ұшқырлығы сондай,

білдіретіндер көп. Бұқара халықты айтпағанның өзінде, Маңғыстау облысының соңғы үш əкімі, С.Оспанов бастаған Парламенттің он бір депутаты, басқа да түрлі жанашыр ұйымдар мен қоғамдар мемлекеттік жəне түрлі министрліктер деңгейінде мəселе көтеріп келеді. Алайда қазірге дейін мəселе шешімін таппай отыр. Қарсы пікір айтушылар болмағанмен, түсінбейтін немесе немқұрайлы қарайтындар бар. Орталық Азиядағы замандастарымыздың осы салғырттығынан Арал теңізін мүшкіл халге əкелдік емес пе?! «Алтынды қолда барда қадірлеп» Каспий үшін əрекеттенуіміз қажет қой. – Əйтсе де, құзырлы орындар теңізді қорғау бағытында қол қусырып қарап отырмаған болар?! Қазіргі таңға дейін жасалған жұмыстар жөнінде айтсаңыз. – 2008 жылы Ақтау, ФортШевченко қалалары, Құрық селосы мен Кендірлі демалыс айма ғында Каспий теңiзiнiң жаға лауында, ұзындығы 284,5 шақырым су қорғау аймақтары мен

белдеулері орналастырылған болатын. Өткен жылы Түркіменстан шекарасынан Атырау облы сының шекарасына дейінгі қалған 1115 ша қырым жағалауда су қорғау аймағы мен жолағын орналастыру жұмысының жобасы жасақталып бітті. Қазір ол облыс əкімдігінің қаулысымен бекітілді. Ұзын дығы 284,5 шақырым су қорғау жолақтары учаскелерін су қорына ауыстыру үшін жерге орналастыру жұмыстары аяқталды. Сонымен қатар, Маңғыстау облысының табиғи жəне əлеуметтікэкономикалық əлеу етін экологиялық аудандастыру жəне экологиялық сыйымдылығын анықтаудағы ғылыми-зерттеу жұмыстары жасалды. Халықтың, ғылыми жəне мемлекеттік мекемелердің назарын аудару, теңіз проб лемаларын нақты білу мақсатында 2009 жы лы Ақтауда Каспий аймағы мемлекеттері өкілдерінің қатысуымен «Каспий бассейні аумағының экологиялық жай-күйін басқарудың проблемалары» атты I халықаралық ғылыми-тəжірибелік конференция өтті. Жыл сайын 12 тамызда Каспий маңы мемлекеттері өкілдерінің қатысуымен «Каспий күні» өтіп отырады. 2011 жылы облыс əкімдігінің тікелей қатысуымен Каспийдің теңіз ортасын қорғау жөніндегі Тегеран конференциясы конвенциясы бойынша III Ақтау сессиясы өткізіліп, онда Конвенция өмір сүрген сегіз жыл ішінде тұңғыш рет теңіз маңында өмір сүретін бес мемлекетке ортақ теңізге мұнай төгілген жағдайда бірлесе əрекет жасау жөніндегі аса маңызды құжат қабылданды. Бес жыл бойы Каспий теңізі қайраңы мен жағалық аймағында ғарыштық қашықтықтан бақылау технологиясын қолдану арқылы мемлекеттік экологиялық мониторинг жүргізілді. Сөйтіп, қайраңды толық игеру басталғанға дейін теңіздің ауданы 40 мың шаршы шақырым Маңғыстау секторы бойынша материал жинақталды. Облыстық табиғи ресурстар жəне табиғат пайдалануды реттеу басқармасы жанынан құрылған Экологиялық зерттеу зертханасы өткен жылдан бастап Каспий теңізінің жағалау аймағына мұнай кəсіпшіліктері мен порттардың техногендік əсерін зерттеп келеді, биыл кешенді зерттеу жұмысын жүргізуге, өзара келісім бойынша, Дағыстан Республикасындағы мемлекеттік Қолданбалы экология институты да кірісті. Теңіз жағалауының биоалуантүрлілігін сақтау мақсатында жағалау аймағында жалпы аумағы 540,0 мың гектардан астам жергілікті маңызы бар Қызылсай табиғи паркі мен Тасорпа, Жабайұшқан табиғи қаумалдары құрылса, қазір тағы да ерекше қорғалатын төрт аумақ құру жоспарлануда. Алайда бұл жұмыстар жеткіліксіз. Теңіз дің экологиялық проблемалары рес пуб ликалық деңгейде, халықаралық ынтымақтастық шеңберінде ғана толық шешімін табуы мумкін. Жалпы, Каспий теңізі туралы сөз қозғағанда жоғарыда айтылғандай, үміт пен күдік астасып шыға келеді. Аралды азалап жүргенде, Каспий деп күңіреніп қалмау үшін байыпты, сауатты жəне сақ əрекет ету керек. Əңгімелескен Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан». Маңғыстау облысы.

Бұл күнде көміршілердің « Қорғау» кəсіподағы мен «Арселор Мит тал Теміртау» АҚ арасында кезекті үлкен дау туып жатыр. Еңбеккерлер мүддесін қорғаушы ұйым жəне аталған компания тараптарынан кейінгі кезде бір-бірін түсінбеушілік, келіспеушілік жайлар жиілеп тұрса, осы жолғы текетірес те екі жақ жүйкесін біраз тоздыратын сыңайлы. Ендігі тартыс та қиқусыз емес. Кəсіподақшылардың мəлімдеуінше, аймақтағы өндіріс алпауыты бұған дейін қанаты астына алып келген əлеуметтік-тұрмыстық нысандардың бірқатарынан бас тартқысы бар. Түйіп айтқанда, бұрынғы көмек-қолдауды тоқтатпақ ниетте. Олай бола қалса шахтерлерді кəсіптік аурудан емдейтін Қарағандыдағы медициналық бөлімше, Қарқаралыдағы «Шахтер» демалыс үйі, Топардағы «Жартас» шипажайы басқаға ысырылып, жеке меншікке сатылуы мүмкін. Көмір өндірушілердің, болат дайындаушылардың балалары демалатын Нұра өзені бойындағы «Орленок» лагерінің де осы жаз құшақ ашуыашпауы беймəлім. «Қорғау» кəсіподағы оң тайландыру делінетін осынау шараларға қарсы, əрине. Еңбеккерлердің азынаулақ жеңілдікпен денсаулықтарын сауықтыратын, шахталар лавалары қапырығындағы, домна пештері түбіндегі ауыр жұмыстан аз да болса тыныстап, əл жинайтын орындарынан мүлдем айырылып қалуы қауіптендіреді. Бұлардың өзгелер иелігіне өткізілуі жүздеген кеншінің, металлургтің мұндай мүмкіндікке бұдан бұлай қарай қолы жетпеуіне əкеліп соқтыратындығына көнгісі келмейді. Былтырғы еңбек дауының əзер

тарқатылуы ұмытыла қоймаған шақта «Арселор Миттал Теміртаудың» тағы бір əрекеті сан мың ұжым мүшелеріне ұнап отырған жоқ. Неге бұлай деп білгілері келсе, соңғы уақыттарда пайда болған үйреншікті сылтау алдан шығады. Əлемдік қаржылық дағдарысқа байланысты өнімдер өтімділігінің төмендеуі, табыстың азаюы себебіне қиыстырылады. Солайақ болғанда, бұған сендірерліктей нақты айғақ ашық айтылмайды. Өйткені сарапшылар болжамы бойынша, жағдайдың соншалықты жадау еместігі білініп қалады. Аты дардай компания бұрындары да жомарт қолды емес еді, ал бүгінде одан сайын қалтырауық болудан қысылмайды. Денсаулықтарын өндіріске сарп етіп, еңбекке жарамсыз болып қалған ғаріптерге тиістілі өтемақы төлеуді жылдан-жылға созып келе жатуы соны көрсетеді. Тіпті оны оңайлықпен бермеу үшін шахтер-регресниктердің біра з ы мүгедектік туралы жалған анықта малар алыпты-мыс деген сөздер дің айтылуын қайтерсіз. Кім біледі, болжаусыз, есептен тыс шығындардан қашқақтаудың ышқынғанда тағы түрлі тəсілдері табылар əлі. Басқа-басқа, соның бірі арнаулы жұмыс киімімен мезгілмезгіл қамтамасыз етуді созбалаққа салу, əбден тозғанша алмастырмау əлемге аян алыптың атағына жарасар ма. Үнемдеудің де үнемдеуі бар емес пе?.. Айта кетер жəйт, компанияның мəлімдеуі бойынша, əлеуметтік нысандардан арылу туралы мəселе ойластырылған емес, ол «Қорғаудың» орынсыз дауы. Ал кəсіподақтар өз пікірлерінен тайғысы жоқ. Кімдікі дұрыс, кімдікі бұрыс екенін анықтау бір-бірімен соттасуға дейін шиеленісетін тəрізді. ҚАРАҒАНДЫ.

Ерекше серпін «ЌазАгро» АЌ 1 млрд. АЌШ долларына еурооблигация шыєарылымын орналастырды 2013 жылдың 17 мамырында «ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ 10 жылдық мерзімге жылдық 4,625 пайыздық мөлшерлемемен 1 млрд. АҚШ долларына еурооблигация шығарылымын алғаш рет орналастырды. Транзакцияның бірлескен букраннерлері – HSBC, JP Morgan, ал бағалы қағаздарды ішкі нарыққа ұсыну «АТФ-Қаржының» көмегімен іске асырылды. Ағымдағы жылғы мамыр айының ортасында «ҚазАгро» АҚ өкілдері АҚШ, Ұлыбритания жəне Алматыдағы негізгі əлемдік институттық инвесторлармен бірқатар кездесулер өткізген болатын. Солардың нəтижесінде ҚазАгроның несиелік сапасы жөнінде жағымды ой-пікірлер қалыптасты. Ал, қалыптасқан қолайлы нарықтық ахуал мен дүниежүзілік сарапшы-мамандардың жағымды пікірі бағалы қағаздарды ор на ластыру мерзімін тездетуге мүмкіндік туғызды. Айта кетелік, 17 мамырда жарияланған шығарылымның бағалық параметрлері институттық инвесторлардың арасында айтарлықтай қызығушылық туғызды. Оған қоса, 200-ден астам инвестордан түскен тапсырыстардың ақтық кітабының көлемі 3,3 млрд. АҚШ долларын құрады. Бұл көр сет кіш ҚазАгро ұлттық басқарушы холдингі» АҚтың соңғы ай лар дағы табысты құжаттамалық жəне маркетингтік дайындық жұмыстарының тікелей нəтижесі деуге болады. Транзакция сол күні 4,625 пайыз баға диапазонында жабылды. Аталған келісім бағалы қағаз айналымының осындай ұзақ мерзімге қазақстандық эмитенттің құны жағынан рекордтық төмен қарыздық шығарылымын айқындап берді. Сонымен қатар, ҚазАгроның бұл бағалы қағаздары елімізде тұңғыш рет қаржылық, мұнай-газ, энергетикалық жəне металлургиялық емес секторлардан шығарылып отыр, сондай-ақ, ол экономикамыздың ауыл шаруашылығы жəне азық-түлік салаларының басқа да əлеуетті эмитенттерінің болашағына айтарлықтай жағымды əсер етері сөзсіз. Қуатты компанияның бағалы қағаз дар шығарудағы қомақты табысы Қазақстанның басқа да квазимемлекеттік эмитенттерінің қатарында холдингтің алдыңғы қатарлы қарыз алушы ретіндегі мəртебесін айқындап берді. Сондай-ақ, бұл ҚазАгроның жаһандық капиталдар нарығындағы беделі мен мəртебесін нығайта түсері даусыз. «Біз холдингтің еурообли гацияларын алғаш рет сəтті орналастыр ғанымызға қанағаттанамыз, деп мəлімдеді бағалы қағаздарды орналастыруға қатысты түсінік берген «ҚазАгро» ұлттық басқа ру шы холдингі» АҚ басқарма төрағасы Дулат Айтжанов. Біздің қызметіміздің ерекшелігіне жəне

мемлекеттік маңыздылығына қарай, осы жобамен жүргізілген дайындық жұмыстарының басынан бастап-ақ ҚазАгроның міндеті ұзақ мерзімге жəне ең төменгі мөлшерлеме бойынша қомақты қаржы тарту болатын. Ал, бағалы қағаздарды орналастырудан түскен қаражат «2020 жылға дейінгі агроөнеркəсіптік даму бағдарламасы» аясындағы басымдық берілген ұзақ мерзімді жобаларды жүзеге асыруға жұмсалады». Аймақтар бойынша инвесторлар базасы былайша бөлінеді: Ұлыбритания – 35%, АҚШ – 33%, Қазақстан – 13%, құрлықтық Еуропа – 15% жəне басқалары – 4%. Мəміленің негізгі талаптары мыналар: Эмитент: «ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ, шығарылым рейтингтері: ВВВ+ (тұрақты болжам), ВВВ (тұрақты болжам), берешек түрі: қамтамасыз етілмеген, шығарылымның форматы: Reg S/144A, қарызды қайтару мерзімі: 24 мамыр, 2023 ж (Т+5), шығарылым көлемі: 1,000 млн. АҚШ доллары, купон: 4,625 пайыз, орналастыру бағасы: 100,00 пайыз, листинг: Ирландия жəне Қазақстан қор биржалары. «BСC Invest» АҚ-тың басқарма төрағасының орынбасары, Листингтік компанияның төрағасы, Қазақстан қор биржасы Биржалық кеңесінің мүшесі Виктор Кышпанаковтың пікірінше, ҚазАгро сияқты эмитенттің мұндай бағалы қағаздарды шығарып, қор нарығына орналастыруы айрықша əрі маңызды оқиға болып табылады. «Қазіргідей нарықта қаржы құралдарына қатты тапшылық қалыптасқан жағдайда, мұндай бірінші сатыдағы эмитенттердің нарыққа көптеп шығарылуы жалпы еліміздің қор нарығының дамуына жағымды жағынан əсер ететіні сөзсіз, дейді Виктор Алексеевич. Ал, «BBC Invest» компания сы ҚазАгро сияқты сенім ді компанияға брокерлік жəне іскерлік қызмет көрсететінін мақтан тұтады жəне алдағы уақытта осы бағытта ынтымақтастық қарым-қатынасымызды жалғастыруға əзірміз. Атап айтарлығы, бағалы қағаздарды қор нарығына шығару аграрлық салада тұңғыш рет жүзеге асырылуда». Беделді сарапшының айтуынша, Қазақстанның аграрлық компаниясының еурооблигацияларды қор нарығына табысты шығаруының өзі «ҚазАгро» арқылы еліміздің аграрлық секторына деген шетелдік нивесторлардың зор сенім білдіргенін көрсетеді. – Бұған дейін бізде ірі шығарылымдар болды, дейді Виктор Кышпанаков. – Алайда, ішкі нарықта мұндай бағалы қағаздарды шығару жəне қор нарығына орналастыру – ерекше бір серпін болып саналады. Ал, еурооблигацияларды сыртқы нарыққа шығару жəне орналастыру басқа эмитенттерге игі үлгі болары анық. Əмірлан ƏЛІМЖАН.


4

www.egemen.kz

30 мамыр 2013 жыл

ШАРАЙНА

 Келешектің қуат көзі

Əлем жаѕалыќтары

Адамзатты толғандырып отырған көкейкесті проблемаларды күн тəртібіне шығаратын Астана экономикалық форумы (АЭФ) сарапшылардың мойындауынша, маңызды жаһандық үнқатысу алаңына айналды. Сондықтан, жаһандық энергетикалық қауіпсіздік мəселесінің күні кеше өткен VI Астана экономикалық форумының күн тəртібінен ерекше орын алуы да заңды. Осыған байланысты, VI АЭФ шеңберінде Қоршаған ортаны қорғау министрлігі мен Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігі ұйымдастырған «Индустриялық революция – «жасыл» экономикаға көшу» атты халықаралық сессияның спикері, Орталық Азия бойынша Кембридж форумының төрағасы, Кембридж-Қазақстан орталығының директоры Сидхарт САКСЕНДІ əңгімеге тартқан едік.

Ґздеріне болады, ґзгелерге жоќ АҚШ Мемлекеттік департаменті Еуропа Одағының Сирия оппозициясына қару-жарақ беру қажет деген ұстанымына қолдау білдірді. Бұл туралы АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі Патрик Вентрелл мəлімдеді.

Тўраќты энергетика – єаламшар болашаєы – VI Астана эконо ми ка лық форумының биыл ғы жылы екі сессиясы қатарынан ЭКС ПО-2017 Ха лық ара лық мамандандырылған көрмесіне арналды. Атап айтқанда, сессиялардың күн тəртібінде тұрақты энер гетика лық болашаққа көшудің мүмкіндіктері мен кедергілері, сонымен бірге «жасыл» эконо микаға көшу мəселелері қаралды. Осыған байланысты, «жасыл» экономикаға көшу барысында мемлекет үшін қандай мүмкіндіктер мен тəуекелдер туындайды? – Ең алдымен, Қазақстанды жəне ел Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың командасын ЭКСПО көрмесін өткізу құқығы сарапқа салынған халықаралық байқауда қол жеткізген үлкен жеңісімен құттықтағым келеді. Бұл жеңіс Қазақстанның əлемдегі беделді де жетекші, дамушы мемлекет екендігін көрсетті. Оған əлемдік қауымдастықтың сіздердің елдеріңіз үшін бірауыздан дауыс бергендігі дəлел болса керек. Екінші жағынан, біз, Орталық Азиядағы Кембридж форумы осы бір халықаралық бəсекеде басынан бастап Қазақстанға қолдау көрсеткенімізді мақтан тұтамыз. ЭКСПО-2017 Қазақстан үшін «жасыл» экономиканы дамытуға бетбұрыс жасаған ел екенін бүкіл əлем алдында дəлелдеуге зор мүмкіндік береді. Сонымен бірге, Қазақстан осы бір əлемдік көрме арқылы дүние жүзіне «жасыл» экономиканың тиімділігін дəлелдейді. Бұл сонымен бірге, Қазақстан Президентінің G-Global бастамасымен де тығыз астасып жатыр. Осы бір халықаралық үлкен шараны ойдағыдай өткізу мақсатында қазақстандықтарға Кембридж университеті барынша қолдау көрсететін болады. – ЭКСПО-2017-нің тақырыбы

– «Болашақтың энергиясы». Сіз «тұрақты энергетикалық болашақ» дегенді қалай түсінесіз? Бүкіл əлем үшін бұл мəселенің маңыздылығы неде? – Бүгінгі таңда тұрақты энергетика жаһандық маңызды мəселенің біріне айналды. ЭКСПО-2017-нің арқасында Қазақстан бүкіл адамзат үшін маңызды болып отырған осы мəселені насихаттаушылардың көшбасшысы болып отыр. Тұрақты энергетика дегеніміз, қарапайым мəселе емес. Оның əрбір мемлекет үшін əртүрлі маңызы бар. Бірқатар аймақтар үшін бұл – мұнай-химия шикізатынсыз өндірілген электр энергиясы болса, екінші бір аймақ үшін бұл – адамдардың қалыпты өмірі мен жұмыс істеуіне қажетті азық-түлік қауіпсіздігі болуы мүмкін. Əлемнің əртүрлі өңірлеріндегі тұрақты энергетика біздің жабдықтау жүйесі қағидаттарын қаншалықты дұрыс қолдана алуымызға байланысты. Қазақстан өзінің табиғи жəне тарихи ерекшеліктеріне байланысты бұл мəселеде озық үлгілерді көрсете алады. Бұл ел энергетикалық шикізат көздеріне бай болғандықтан, энергетикалық тұрақтылықтың инно ва циялық шешімдерін табуда зор мүмкіндіктерге ие.

МАЄЖАНЄА АРНАЛЄАН МОНЕТА Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2013 жылғы 28 мамырдан бастап нейзильбер қоспасынан жасалған номиналдық құны 50 теңгелік М.Жұмабаевтың 120 жылдығына арналған ескерткіш монетаны айналысқа шығаратындығын хабарлады.

Көшпен ділердің бай мұрасын жаңа жағдайға бейімдей отырып, алдағы ЭКСПО-2017 көрмесінің аясында əлемдік энергетиканың толғақты түйіндерін шешуден Қазақстан жаңа биіктерден көрінетіндігі сөзсіз. Кембридждегі біздің зертханамыз тұрақты энергети ка мəселесін орнықтыру мақсатында үлкен зерттеулер жүргізеді. Осыған байланысты, біз ЭКСПО-2017 көрмесін өткізуге өзіміздің өлшеусіз үлесімізді қосатын боламыз. – «Болашақтың энергиясына» көшу арқылы біз алдағы уақытта өзіміздің өмірімізді қалай өзгерте аламыз? – Болашақтың энергиясы бұл – бүкіл ғаламшардың болашағы. Біз қалайша өмір сүреміз, жұмыс істейміз, қалай тамақтанамыз жəне қалай тыныстаймыз – міне, осының бəрі энергия тұтыну көлеміне тікелей байланысты. Сондықтан, энергетика болашағы жаңа немесе жаңғыртылған қуат көздерін ашуға ғана емес, сонымен бірге, біз қандай өмір тұрмысын қалайтындығымызға да тікелей байланысты. Егер біз барынша тиімді өмір тəсілі мен формасын таңдап ала білмесек, онда біз күндердің-күнінде динозаврлар сияқты жер бетінен жоғалып кетуіміз мүмкін. Бүгінгі дəстүрлі энергетикалық қуат көздерінің азайып бара жатқандығы да болашақ үшін аса тəуекелді құбылыстардың бірі. – «Жасыл» технологиялар мол қаржы салуды қажет етеді. Осыған байланысты, бұл технологиямен жұмыс істейтін кəсіпорындар өзін-өзі ақтай ма, олардың пайдасы қаншалықты? – XX ғасырдың ғылыми материалдарының негізі электронды өнеркəсіптің тұрақтылығына сүйенді. Бұл сала қоғам үшін өлшеусіз артықшылықтар əкелді

П.Вентреллдің сөзіне қарағанда, Құрама Штаттар Сирия оппозициясын қолдауға бағытталған халықаралық күш-жігер аясындағы ұстанымдарды жақтайды. Бұған дейін Лондон мен Париж Сирия оппозициясына дереу қару-жарақ беруге дайын екендіктерін жария еткен болатын. Осы аралықта АҚШ Мемлекеттік департаменті Ресейдің Сирияның заңды өкіметі əскерлеріне қару-жарақ сату туралы ұстанымына үзілді-кесілді қарсылық танытты.

Иракта 23 адам ќаза тапты Иракта жарылыстар мен қарулы шабуылдар салдарынан 23 адам қаза тауып, 45-і түрлі дене жарақаттарын алды. Лаңкестіктің ең үлкені ел астанасы Бағдад қаласындағы шиит аудандарының бірінде жасалды.

Жолаушылар автобусындағы қуатты жарылыстан 6 адам көз жұмса, 30-дан астамы зардап шеккен. Тағы бір жарылыс жанкешті қуатты фугасты іске қосқан Тармия елді мекенінде орын алды. Онда жанкештімен қоса 4 адам өліп, 8-і жараланды. Жалпы, лаңкестіктер Байджи, Мосул, Тикрит жəне Киркук елді мекендерінде жасалды. Ирактағы қазіргі ахуал елдегі аса ірі сүннит жəне шиит қауымдастықтарының арасындағы қарсы тұрушылықтармен тікелей байланысты.

Иранды оќшаулауды кїшейте тїседі жəне оның əлеуеті əлі толық сарқылып біткен жоқ. Бұл прогрестің негізі осыдан 50 жыл бұрын басталған физика саласындағы тамаша зерттеулерге байланысты болғандығын атап көрсеткен жөн. Солай бола тұрса да, XXI ғасыр үшін негізгі міндеттер – біздің болашағымызды жоғары дəрежеге көтеруге жағдай жасайтын ғылымда жаңа жетістіктер ашу жəне жаңа технологияларды өндіріске енгізу. Осыған байланысты нанотехнология саласындағы жаңа ғылыми ізденістер жаңа құрылымдарды құруға байланысты болуы керек. Энергетика саласында күн батареяларын, жылу элементтерін, жеңіл құрылымдық материалдар, суды тазалау жəне суыту өндірістері барынша өрістетілуі керек. Болашақта энергияны қайта құру үшін қажетті өндіріс өрістеуі керек. – Қазақстан тарапы үшін ЭКСПО көрмесін өткізуге дайындық жəне «Болашақтың энергиясы» атты көрме тақырыбын ашу барысында қандай

мəселелер маңызды деп ойлайсыз? – Бұл ретте Қазақстан Президен ті Нұрсұлтан Назарбаевтың «жа сыл» экономикаға көшу жөніндегі бастамасын барынша қолдап, іс жүзіне асыра алатын тұғырлы серіктестермен барынша тығыз байланыс жасау қажет. Осы орайдан келгенде Қазақстанның энергетикалық саласын дамыту үшін ЭКСПО-2017 шешуші рөл ойнайды. Болашақ дегеніміз бұл – «жасыл» жəне дəстүрлі техно логиялардың синтезі. Қазақстанның табиғи шикізат байлығы жəне Кембридж университетінің ғылыми əлеуеті Қытай, Ресей, тіпті, АҚШ үшін қажетті энергияны өндіру жəне тұтыну саласында төңкеріс жасауға мүмкіндік береді. Осы реттен келгенде, Қазақстан бұл парадигманың ортасында шешуші орын алады. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Комиссияныѕ кезекті отырысы Латвия Президенті Андрис Берзиньштің Қазақстанға ресми сапары қарсаңында Ригада сауда-экономикалық жəне ғылыми-техникалық ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан–Латвия Үкіметаралық комиссиясының бесінші отырысы болып өтті.

Отырыс Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Рəпіл Жошыбаев пен Латвия Республикасының Көлік министрі Андрис Матисстің тең төрағалығымен өтті. Онда көлік жəне транзит, саяхат, ауыл шаруашылығы, білім беру жəне ғы лым салаларындағы екіжақты ынты мақ тастықтың басым бағыттары, сонымен қатар, алдағы уақытқа жоспарланған ресми

сапардың мазмұндық аспектілері талқыға салынып, бірқатар келісімдер мен шарттар қол қоюға əзірленді. Кездесу нəтижесінде Үкіметаралық комиссияның бесінші отырысының хаттамасына қол қойылды. Сапар барысында, ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесінің комиссары ретінде Р.Жошыбаев Латвия Туризмді дамыту жөніндегі мемлекеттік агенттігінің (TAVA), Латвия Туристік

агенттер одағының (ALTA) жəне елдің ірі туристік компанияларының өкілдерімен бірқатар кездесулер өткізді. Кездесулер аясында əңгімелесуші тараптар 2017 жылы «Болашақтың энергиясы» тақырыбында Астанада өтетін ЭКСПО көрмесіне да йын дық барысымен таныстырылды. Қазақстанның туристік əлеуетін кеңінен айта отырып, қазақстандық дипломат латвиялық əріптестерін сол əлеуетті толығымен қолдануға шақырды жəне екі елдің астаналары – Астана мен Рига арасында тікелей авиабайланыс ашу туралы мəселе көтерді, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі.

 Біз – қазақстандықтармыз!

Монетаның қыры бедерлі жəне қапталындағы бейнелер мен жазулар шығыңқы. Диаметрі – 31 мм., массасы – 11,17 грамм, таралымы – 100 000 дана. Номиналы 50 теңгелік ескерткіш монеталар Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында көрсетілген құнымен төлемнің барлық түрлері бойынша, сондай-ақ шоттарға, салымдарға, аккредитивтерге есептеу үшін жəне аударым жасау үшін қабылдануға міндетті, Қазақстан Рес публикасының барлық банктерінде шектеусіз ұсақталады жəне айырбасталады. Ескерткіш монетаны «Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Қазақстан теңге сарайы» шаруашылық жүргізу құқығы бар республикалық мемлекеттік кəсіпорны дайындаған. Монетаның дизайны Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 25 қыркүйектегі № 1193 Жарлығымен бекітілген Ұлттық валюта – Қазақстан теңгесі банкноттары мен монеталары дизайнының тұжырымдамасына сəйкес əзірленген. Нейзильбер қоспасынан жасалған ескерткіш монеталардың бір мың данасы жақсартылған сапамен дайындалды жəне арнайы пластикалық термовакуумды орауға салынған. –––––––––––– P.S 2013 жылғы 25 маусымда Алаш арысы, ақын, публицист, педагог, жаңа қазақ əдебиетінің негізін қалаушылардың бірі Мағжан Жұмабаевтың туылғанына 120 жыл толмақ. «Егемен-ақпарат».

Табысты ґткен телекґпір

«Жаѕа ќазаќстандыќ патриотизм» ўранын асќаќтатты Көкшетауда «Жаңа қазақстандық патриотизм – біздің көпұлтты жəне көпконфессиялы қоғамымыздың табыс кілті» атты республикалық телекөпір өтті. Аталған іс-шараға Қостанай, Ақмола жəне Солтүстік Қазақстан облыстары үн қосты.

Бұл жерде əңгіме АҚШ заңнамасының бір ережесіне байланысты болып отыр. 1 шілдеден бастап оның қармағына Иран өнеркəсібінің теңіз тасымалы, кеме жасау, сондай-ақ теңіз порттарын басқару секілді сегменттері ілігеді. Қара тізімге енуден қауіптенген көптеген шетелдік компаниялар қазірдің өзінде Иранға теңіз тасымалын тоқтата бастаған. Жалпылай алғанда, азық-түлік, дəрі-дəрмек жəне басқа да гуманитарлық тауарлар жаңа санкция тізіміне кірмейді. Дегенмен, санкцияның қандай да бір тармағына қайшы келіп қаламыз ба деп қауіптенетін компаниялар көп.

Ќысќа ќайырып айтќанда:  Бирманың солтүстік-шығысында мұсылмандар мен буддистер арасында қақтығыс орын алды. Оқиғаға Лашо қаласында бір мұсылманның буддист əйелдің үстіне бензин құйып жағып жіберуі себеп болды.  БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун «Хезболла» қозғалысын жақтайтын ливандық шииттерді Сирия аумағындағы жанжалдардан аулақ болуға шақырды. «Хезболланың» көсемі шейх Насрулла өткен аптада алғаш рет өзінің жақтастары Сирияда соғысып жүргенін мойындаған болатын.  Бангладеште оппозициядағы белсенділер бірнеше қолдан жасалған бомбаларды жарып, көшеде тұрған автокөліктерді қиратты. Манифестанттар премьер-министр Хасина Вазедтің жалпыға ортақ сайлау өтпей тұрып отставкаға кетуін осылайша талап етті.  Еуроаймақтың ыдырауы тек уақыт еншісіндегі мəселе. Жақында құрылған консервативтік «Германия үшін балама» партиясының басшысы Бернд Люке осындай көзқарас танытып отыр. Оның пікірінше, Германия еуродан бас тартып, өзінің жеке валютасына қайта оралуы тиіс.  Соңғы мəліметтерге қарағанда, Үндістанның Чхаттисгарх штатындағы депутаттар кортежіне маоист-содырлар жасаған шабуыл салдарынан кем дегенде 27 адам құрбан болған. Бұған қоса, тағы 32 адам түрлі дене жарақаттарын алған.

Кемелерді жасырып ќоюды бўйырды Солтүстік Корея көсемі Ким Чен Ын инспекциялық сапары кезінде елдің əскери корабльдерін сырт көзден жасырып қою туралы бұйрық берді. Мұндай ескерту ел басшысының КХДР əскери-теңіз күштерінің 291-пунктінде болған кезінде жасалды.

Ким Чен Ын су бетінде ашық тұрған əскери кемелерді көрген кезінде ашуға булыққан сыңайлы. Корея халық армиясы жоғарғы бас қолбасшысының пікірінше, елдің жаулары солтүстіккореялық əскери күштердің қозғалыстарын қадағалауды жалғастыруда көрінеді. Сондықтан, КХДР-дің əскери техникаларының сырт көзден жасырын ұсталуы аса маңызды болмақ.

Телеарнаєа ауыр айып таєылды Венесуэла президенті Николас Мадуро америкалық Си-Эн-Эн телеарнасының басшылығын елдегі жағдайды тұрақсыздандыруға əрекеттенді, мемлекеттік төңкеріс жасауға арандатты деген айып тақты.

«Испанша алғанда, Си-Эн-Эн елдегі жағдайды тұрақсыздандыруға ұмтылатын адамдар бақылауындағы желі деген ұғымды білдіреді. Венесуэлада адамдарды мемлекеттік төңкеріс жасауға ашық шақырып отырғандарға басқаша баға беру мүмкін емес», деді Н.Мадуро мемлекеттік телевизияда сөйлеген сөзінде. Президенттің айтуынша, америкалық телеарна 24 сағат бойы əлемде не болып жатқанын айтудың орнына, Венесуэланы жамандаудан бір танбайды.

Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясының кезекті сессиясында: «Қазақстан – біздің қасиетті мекеніміз. Кейінгі ұрпақ осынау қастерлі өлкеде өмір сүріп, өркен жаятын болады. Қазақ жеріне тағдырдың жазуымен алуан түрлі ұлт өкілдері қоныс аударды. Біз оларға құшағымызды ашып, қазақи қонақжайлылықпен қарсы алдық. Олар біз дің елімізде өсіп-өніп, бауырларымызға айналды. Қазір біз көпұлтты сипаты бар біртұтас елміз», деп атап өткен болатын. Елбасы тұжырымының тиянақтылығы бүгінгі шараның өн бойынан да айқын көрініс тапқанын айтуымыз керек. Телекөпірге үш облыстың этномəдени бірлестіктері, Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшелері, қоғам қайраткерлері,

Иранды экономикалық оқшаулау жақында айтарлықтай ушыға түспек. 1 шілдеден бастап АҚШ тарапынан жаңа санкциялар күшіне енеді. Бұл жəйт Иранның теңіз саудасын айтарлықтай күрделендіре түседі.

Жаѕа вирустан бір адам кґз жўмды мемлекеттік органдар мен үкіметтік емес ұйымдар өкілдері, жастар мен бүлдіршіндер де қатысты. Ақмола облысы атынан облыстық ішкі саясат басқармасының басшысы Гүлжанар Шөкеева, Ақмола облысының чешен-ингуш «Вайнах» қоғамдық бірлестігінің төрағасы Герихан Яндиев сөз сөйледі. Облыстық телеарнаның тілшісі Наталья Дементьева «Басқа ұлт өкілдері мемлекеттік тілді білеміз» атты сюжет көрсетті. Сондай-ақ, Бурабайдағы Ш.Уəлиханов атындағы кадеттер корпусының курсанттары, əскер

қатарына шақырылушылар мен білікті əскери мамандармен сұхбат жүргізілді. Қостанай облысы əкімінің орынбасары Серік Бектұрғанов бұл игі шараның Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясынан туындайтынын айта келіп, оның маңыздылығына тоқталды. Сондай-ақ, еліне игі істерімен тірек болған жерлестерінің үлгі-өнегесін паш еткен солтүстікқазақстандықтар да телекөпір байланысына белсене қатысты. Ақмола облысы.

Францияда жаңа вирустан ауырған адамның өлімі тіркелді. 65 жастағы ер адам елдің солтүстігіндегі «Валенсьенн» ауруханасына 23 сəуір күні түскен көрінеді. Сол кезде оның Біріккен Араб Əмірліктеріне сапардан енді ғана оралған беті екен.

Содан кейін пациент Лилль қаласындағы ауруханаға ауыстырылса, 7 мамырда дəрігерлер оның жаңа вирус жұқтырғанын қуаттаған. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мəліметінше, бұл вирус алғаш рет былтыр Таяу Шығыста анықталса, өткен жылдың қыркүйек айынан бері одан 16 адам көз жұмыпты. Ғалымдар вирус адамнан адамға тығыз байланыс жасағанда жұғады деп есептейді. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


www.egemen.kz

30 мамыр 2013 жыл

 Жұлдыздар жарығы «Əнсіз өмір – өмір ме, қаңсымай ма?! Көкіректі дерт басып жаншымай ма?!» деп Мұқағали ақын жырға қосқан əн құдіреті сан ғасырдан бері ұлтымыздың баға жетпес басты байлығы саналып, бабалар мұрасына адалдықтың айнымас жауһарындай жанды шуаққа бөлейді. Дəстүрлі əн мектебінің бір-бір өкілдері Біржан сал, Кенен, Мəди, Балуан Шолақ, Мұхит, одан бергі Жүсіпбек Елебеков, Манарбек Ержанов, Ғарифолла Құрманғалиев, Жəнібек Кəрменовтердің табиғатпен егіз жұптай жаратылған ғажайып үндері қашанда ұлттық му зыкамыздың мұратына тұнық бастау болып қала бермегі анық. Ұлы Дала үніне құлақ түрген Затаевич, По танин сынды ғалымдар көшпенділер өркениетіндегі өзге ше дəстүрге таңтамаша қалып, сал-серілер əндерін тың дағанда:

жерін дөп басқанға ұқсайды. «Жамбыл жеріне келіп, облыстық филармония қызметіне жаңаша бір серпіліс пен серпін, түр мен мазмұн бергеніңізді қалаймыз. Осы арқылы туған жер алдындағы басты борышыңыз бен парызыңызды өтей аларыңыз анық», деген жүрекжарды шын ниетпен айтылған ұсынысқа Сəуле Жанпейісова қарсы келе алмай қалады. Оның Жамбыл облыстық филармониясына басшы болып келуінің басты сыры осында десек қателік болмайды. Əрі осы перзенттік парызын атқаруға ол аз уақыттың ішінде өзінің мол шығармашылық күш-қуаты мен əлеуетін жұмсай білгеніне де тың, соны бағдарламамен сахнаға жол тартқан Жамбыл облыстық филармониясының концертін тамашалай отырып көз жеткіздік. Егер, Сəуленің бұған дейінгі өнердегі

ƏН СƏУЛЕСІ Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, Темір ҚҰСАЙЫН. «Егемен Қазақстан».

«Осындай дүлдүлдердің елі келешек Моцарттар мен Бетховендерді дүниеге əкелер!..» деген екен. Ежелден ел мойындаған осы музыкалық мұраның зерттеуші-ғалымдары бізді бес мектептің мəн-жайына қанықтырады. Бірінші – Қазақстанның орталық жəне солтүстік өңіріндегі, екінші – оңтүстік жəне Жетісу өңірін қамтитын, үшінші – батыс өңірдегі əншілік мектептер. Төртінші – Сыр бойының əншілік-термешілік мектебі десек, ал бесіншісі – шығыстағы, Баян Өлгей жəне Шығыс Түркістандағы мектептер. Олардың əрқайсысының тарихта танымал өкілдері қалған. Бір-бірін қайталамайтын, мақамы мен маздағы бөлек сарынды бір адамның игеріп, меңгеруі өте-мөте сирек құбылыс. Мұндай бар өңірдің орындаушылық шеберлігіне ие некен-саяқ əншілерге жұрт ерекше құрмет көрсетіп жатады. Сондай дауысы сан қырлы, өнері алуан арналы, жан-жақты əншінің қатарына Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері Сəуле Жанпейісованы қосар едік. Əншіні тек батыс өңірдегі əн үлгісімен шектеліп қалған өнер иесі десек оңбай қателесеміз. Шын мəнісінде ол республикамыздың барлық түкпіріндегі əн мектептерінің қайнарынан қанып ішкен, əрі кез келген қиырдағы дəстүрдегі əндердің орындалу ерекшеліктерін шебер меңгерген қайраткер. Арқаның асқақтата, шаншылта шырқалатын шоқтығы биік əндері дейсіз бе, Жетісудың нəзік лиризм мен сыршыл сезімге толы саздары дейсіз бе, немесе өзіндік өрнекпен өрлеген Сыр мен Маңғыстау мақамдары дейсіз бе, соның бəрінде ол түпнұсқадағы шырайын кетірмей орындап бере алады. Сөз жоқ, бұл өте жоғары деңгейдегі орындаушының атап айтуға тұратындай ерекшелігі. Туған жер, туып-өскен топырақ өнер адамына қосымша дем беріп, екінші тынысын ашады, оның бойындағы қарым-қабілетінің жаңаша бір қырынан жарқырап көрінуіне жəрдемдеседі десек шындықтан алшақ кете қоймаспыз. Бүгінде ару қала Алматыдан туған жері Таразға келіп, қоныстанған белгілі əнші, мұнда жаңа шығармашылық шабытпен жұмыс жасап жатқаны да осы пікіріміздің бір дəлелі. Иə, ақиық əнші, Қазақстанның халық əртісі Ғарифолла Құрманғалиевтің студиясынан дəріс алған қазақтың жезтаңдай əнші қызы бүгінде дəстүрлі əн өнерінің белді де бірегей өкіліне айналғаны аян. Сондай-ақ, ол еліміздің оңтүстік өңірінде дүниеге келіп, осы топырақта бой жетсе де, Қазақстанның батыс өңіріндегі бастауын сонау ХІХ ғасырдың екінші жартысында əнші-композитор Мұхит Мерəліұлы қалап кеткен əн мектебінің танымал тұлғасы бола білді. «Айнамкөз», «Қоқыш», «Дүние», «Көкжар» сияқты т.б. музыкалық мұраларының байырғы нұсқаларына нұқсан тигізбей, осы үлгілердің үзілмей тыныстауына өзіндік үлесін қоса алған жанның бірі. Өнер иесінің тек төл інжу-маржанмен шектелмей, түбі бір түркі дүниесіндегі бауырлас халықтардың əн мұраларын игеріп, өз репертуарына енгізіп жүргені де оның өзге əріптестеріне үлгі-өнеге бола алатындай қадамдар. Осы арқылы ол бүгінгі күні туыстық туының желбіреуіне, халқымыз жақсы қабылдаған, жүректеріне жылы тиген бауырлас елдер саздарының елімізде бұлбұл əуезбен көкке өрлеуіне себепші бола алды. Осы орайда Сəуленің «Алатау» фольклорлық ансамблінің сүйемелдеуімен орындап жүрген қырғыздың əні «Таң сырының» жəне «Ақ кербез» бишілер тобының көркемдеуі арқылы сахна сəнін келтіріп жүрген тəжіктің халық əні «Сорбонның» орны бөлек екеніне де куə бола аламыз. Бұл айтқандарымыз Сəуленің орындаушылық қырының кейбір ерекшеліктерін бейнелесе, халықтың əн мұраларын бүгінгі ұрпақтың бойына жеткізудегі С.Жанпейісованың ұстаздық, тəлімдік-тағылымдық рөлі өз алдына бір төбе. Ол ұзақ жылдар бойы Құрманғазы атындағы Қазақ консерваториясында халық əндері кафедрасына жетекшілік жасау арқылы халық əндерінің жиырма бірінші ғасырға о бастағы нақышы мен бояуын бұзбай жеткізуге өлшеусіз еңбек сіңірді. Осы арқылы төл өнеріміздің жанашыры дəстүрлі əндер сабақтастығының тінін үзіп алмай, оны өз шəкірттерінің жүрегіне еге білді. Тұтастай «Мəдени мұра» мемлекеттік бағдарламасының ажырамас бір бөлігі – халықтық əн мұрасының сақталуына, оның жаһандық шарпуға ілінбей келешек ғасырларға жалғануына қазақтың қаршадай қызы қосқан қомақты үлес осындай. Мұндай өміршең көзқарас оның өзінің алдындағы ұстаздарының аманатына адалдықтың бір көрінісіндей əсер қалдырады. Сонымен бірге, бүгінгі кейіпкеріміздің өнер институтында халық əндерінен сабақ беріп қана қоймай, республикалық телерадио жүйесі арқылы оны ұдайы насихаттап келгені өз алдына бір бөлек əңгіме. Осы шеңберде С.Жанпейісова халық əндерінің ерекшелігі мен шығу тарихына тиісті зерттеулер де жүргізіп келеді. Осы тынымсыз ізденістерінде ол ілімді халықтық қазынаның беткі қабығынан қалқымай, жадағай ізге түсіп кетпей, жазбаларын тұтастай ғылыми еңбек деңгейіне көтере алды. Оған филология ғылымының кандидаты атағы дəстүрлі əн өнерінің тылсым сыры мен сиқырлы сазын терең саралай білген сарабдалдығы үшін берілгенін біреу білсе, біреу біле бермейді. Дəстүрлі əн өнерінің жанашыры өзінің осындай ұстаздық əрі зерттеушілік миссиясын туып-өскен жері Əулиеата елінің басшылары атынан ұсыныс, қолқа түспегенде, талас жоқ одан əрі жалғастыра түскен болар еді. Олар өздерінің өнерлі перзентінің осал

жолы мен шығармашылық қызметі негізінен əншілік пен жəне сол төл мұрадан дəріс беруге, ұстаздық етуге бағытталса, ендігі кезде оған кəсіби өнер ұжымын жетік басқара білу секілді бұған дейін беттесіп көрмеген жаңаша бір қырынан көрінуге мүмкіндік туғанын қалайша айтпасқа?! Басшы болып тумайды, басшы болып қалыптасады деген қағида бар. Жасыратын ештеңесі жоқ, осы уақытқа дейінгі көргендері мен көңілге түйгендері, Дина күйшінің есімі берілген өнер академиясына басшылық жасаған жылдары оның бойына ұжым басқаруға қажетті дағдыларды сіңіре білгені хақ. Ең бастысы, бүгінгі күні Сəуле Жанпейісова өзінің атқарып отырған қызметіне дəн риза. Жоғарыда айтылғандай, туған жеріндегі өнер ұжымына басшылық жасау оған жаңаша бір леп бергені байқалады. Тіпті, қасиетті Əулиеата жері өзінің топырағынан жаратылған бір қызының шабытын одан əрі шалқытып, осынау сыршыл сезім күйі оның көкірегінен əн болып ағытылып, жыр болып тарқатылып жатқанына қалайша сүйсінбессің! Осындай асқақ адами мұратмүдделер жетегінде «тотыдайын таранып, сұңқардайын сыланған» өнер иесі бірнеше əндерді дүниеге əкеліпті. Əн жазу мен жүректен əуен ұшыруды тылсым бір əлем десе де болғандай. Толғағы тоқсан тарау осынау «шығармашылық азаптың» əзірге мəзірі жоқ. Бір композиторлар əуелі əннің сөзін өмірге келтіріп, тек содан кейін ғана оған лайықты əуен іздесе, екінші бірін əзір өлеңдерге, «тілге жеңіл, жүрекке жылы тиер... » шумақтарға саз шығаруға итермелейді. Өнер иесінің жан сарайына қонақтаған саздардың көкке өрлеуіне ақын Төлеген Айбергеновтің поэзиясы əжептəуір қозғау салыпты. – Төлеген ағамыздың «Ортаға келді өз балаң» деген қайталанбас жыр жолдарынан мен өзіме кереметтей үндестік пен таптырмайтын ұқсастықты кездестіре алдым. Оны бірнеше дүркін оқып шығудан жалықпадым. Суреткер жыраққа, үлкен əдеби-мəдени ортаға кетіп, белгілі бір уақыттан кейін еліне қайта оралған ұланының көңіл-күйі мен психологиясын қалайша дөп басқан. Кесек таланттың бұл өшпес туындысы осы аттас əннің шығуына түрткі болды, – дейді Сəуле бізбен əңгімесінде. Сондай-ақ, Төлеген ақынның «Ақ қайыңдар», «Ақ жаңбырлар» жəне «Ақжайық» сынды өлеңдері де Сəуленің жан айдынынан қауырсындары судырап көк жүзіне бет түзеген аққу əуен болып төгіліпті. Бұл қуанышын ол Т.Айбергеновтің қызы Махаббатқа жеткізуге асығыпты. Ақын перзентінің: «Əкемнің «Ақ қайыңдар» атты өлеңіне бұған дейін сегіз əн жазылған екен», деген жауап алған Сəуле өзінің ішкі үнімен егіз дүниеге айналған «Ақ қайыңын» аялай білуден танар емес. Сəуле Жанпейісованың бұдан басқа өскен орта мен əкеге, туған жерге, қарт Қаратауға жəне бүгінгі қазақ поэзиясының көрнекті өкілі Фариза Оңғарсыноваға арнап шығарған тамаша туындылары шынайы, мөлдір перзенттік махаббаттан өріс алғаны айқын аңғарылып тұрады. Иə, ол халықтық əн өнерінің өшпей, оның тұғыры қашанда биік тұруына қанатымен су сепкен қарлығаштай бəйек боп, өз үлесін қосып жүрген халқымыздың өнерлі де өрелі қыздарының бірі. Оның «Сендей ел жоқ мынау жердің бетінде!..» атты авторлық əн кешінен кейінгі көкейге келген кейбір ой ұшқындары осындай. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев: «Сен – ғажайып, ешкімге ұқсамайтын бөлекше, сирек бітімді əншісің, сенің үнің, əндерің – нағыз есті əндер», деп дүлдүл əншінің жүректі дала сазымен əлдилеген əуен құдіретіне тоқталса, абыз ағамыз Əбіш Кекілбаев: «Сəуле қазір шын мəніндегі біздің ұлттық əн мектебіміздің ұстазына айналды... Өзінің айтып тұрған əні өзіне лайық, қазіргі қазақтың əн өнерінде бар ең шұрайлы шығарманың бəрі Сəуленің бойынан табылады», деп сан ғасырлар бойы қазақ сахарасын бабалар рухы сарынымен қорғап келген сардар саздың өріне өрмелеп өскен

осы бір өнерпаз қыздың бойындағы талантты өте ерте кезден таныған. «Мен шын мəнінде бақытты адаммын. Біздің ізімізді жалғастырып келе жатқан өзің сияқты шəкірттерім барда, мен ешнəрсеге алаңдамаймын. Мен сенің болашағыңа, ертеңіңе сенемін. Осы үмітімізді ақта, айналайын», депті батыс дəстүрлі əн мектебінің бəйтерегі іспетті ұстазы Ғарифолла Құрманғалиев. Сірə, ұстаз шəкіртінің келешекте кім болатынын көзтұнығынан ажыратады деген сөз рас шығар. Əн тарланы сабағына қашанда тыңғылықты əзірленіп, ұстаздың ойы мен орындау əдіс-тəсілін түгел меңгеруге тырысыпбағатын қыздың өнерге осыншама құштарлығы мен сүйіспеншілігінен келешекте оның керемет əнші боларын ерте көре білген екен. Сəуленің басты ерекшелігі, əнді орындағанда дауысы ғана емес, өн бойы түгел əнге қызмет етіп, өзгеше образға енеді, тыңдаушысын жалықтырмай, жабықтырмай, қабағын жадыратып шығарады. Туындымен бірге рухтанып, көмекейде көгершін əн қалықтағанда өнерпаздың жанар жасыны жаныңа жақын сыр шертеді. Ғарекеңдер əннің өзін шағын бір спектакльге айналдырып жіберуімен үлкен мектепке айналғаны мəлім. Сондай-ақ жұрт мысалы, Ғарифолла, Нұрғиса сынды алып тұлғалардың өнерін тыңдау үшін ғана емес, сол өнердің үстіндегі олардың тамаша болмысын, саз жеткізе алмай қалған кемдікті көздің отымен, бет-жүзді құбылтып, қимылмен толтыратын ғажайып актерлік шеберліктерін көруге баратын-ды. Асылы, əншілік, күйшілік өнер дегеніңіз соған қарағанда тек үннің ғана кереметтігімен емес, жүректегі сезімді сыртқы пішінмен үндестіре алумен де биікке көтерілсе керек. Ал енді іштегі бұлқынысты, тебіреністі сыртқы келбетпен қалай үйлестіруге болады? Ол үшін адамның бойында осыған лайық туа бітті қабілет болмаса, мұныңыз оқумен, маңдай терді төгіп жинақтаған тəжірибемен алынатын асу деп айтуға тағы болмайтын сияқты. Сəуле салған əндердің тар ауқымда, тек бір өңірдің ғана сахнасымен шектелмей, батыс пен шығыстың, орталық пен оңтүстіктің тұшына құлақ түретін інжу-маржанына айналу сыры алдыңғы аға буын салған сол даңғыл өнегенің өрге жүзе түскенін көрсетеді. Кейде мынадай кереғар сұрақ келіп туады – дəстүрлі музыканың келешек тағдыры қандай болады деген. Эстрадада жүрген əншілер өкпелемесін ғой, бүгінде біресе əуені батысқа, енді бірде шығыстың мақамына еліктеп орындалатын, тыңдап отырған адам не қазақтікі, не басқаның музыкасы екенін ажырата алмайтын жағдайды бастан кешіп жататынымыз рас. «Мұндай кезеңнен дамыған елдер музыкасының бəрі өткен екен» деп, тіпті жат құбылыс өнердің жан алқымына жармасып жатса да, зиялы топ қоғамды дендеген дертке қарсы күресуге дəрменсіз халде. Сын көтермейтін «тамырсыз шөп-шөңге» рухани арналардан саңылау тауып қалай құлашын кең сермеп кеткеніне таңданбасқа лажың қалмайды. Өнер төрінде қай кезде де өзіңнің сəулелі қазынаңа – дəстүрлі музыкаңа ерекше құрмет көрсетіліп тұрса ғой деген кеудедегі аңсарлы үмітті үкілеп, алға тартудағы себебіміз, Сəулені алаңдататын ең бір өзекжарды мəселенің бірі осы жайт. Кешегі Жүсіпбек, Ғарифолла, Əміре сынды бəйтеректердің бүгінгі Қайрат Байбосынов бастаған Бекболат, Рамазан, Алмас, Берік, Айгүл, Эльмира, Клара сынды бұтақтары дəстүрлі əн мектебінің кемелденіп, кеңістікке созылып, кемерінен асуына атсалысқанын айтсақ, қыруар шаруаның тындырылғаны көңіл жұбатады, əрине. Көкейдегі тағы бір ой – қазақты қалған жұртқа қалай таныту керек дейміз. Əр өңірдің дəстүрлі əн мектебін тыңдап, толық түсінген адамға қазақты ұғынудың түк те қиындығы жоқ, өйткені мұнда мінез-құлықтан бастап, жүрек жылуы, халықтық кескін-келбет, бүкіл болмысбітім сақталған асыл көмбеміз бар деп есептейді Сəуле. Сол жауһар қазынаның көзін жаһандану жалыны жайпап кетпесе екен деген ойға жиі берілуіне себеп жоқ емес. Əлгінде айтқанымыздай, шетелдің ырғағына еліктеген жеңіл-желпі желпілдек əндерге жастардың бойы үйірсек. Кейбір жастардың соқыр ботадай кез келгеннің жетегіне ілесуі, төл тілінен, ділі мен дінінен безінуі аз уақыттағы қателіктер деп айту қисынсыз. Сол себепті өскіннің тамыры рухани əлсізденіп, өзгенің алдамшы жылтырағына еліктеп, ермеуі үшін, дəстүрлі музыканың насихатталуына өте қатты көңіл бөлуіміз керек деп санайды ол. Атырау топырағында өткен күндерге көз жүгіртер болсаңыз, осы идеяны өзінің нақты іс жүзіне асырғанын аңғарасыз. Төрт жыл көзді ашып-жұмғанша сынаптай сырғып өте шықты. Мұны ол өмірдегі ең үлкен мектебім деп санайды. Өнерде оңай дейтін ұғым мүлде болған емес. Сол айтқандай, алғашқы кезде қаншама қиындықтарға тап келді. Дина күйші есіміне ие музыка колледжін аз уақытта академия атты айтулы білім ордасына айналдыру үшін кісіге қаншама күш-жігер, табандылық қажет десеңші. «Жалғыз ағаш – орман емес» демекші, əрине, осынау мақсатқа жету жолында өзі басқарған колледж ұжымының атқарған жұмысы ұшан-теңіз. Таза шығармашылық адамы басшылық қызметке ауысса өнері тасада қалып қояды деген сөздер жиі айтылатыны рас. Алайда Сəуле бəзбіреулер күмəнданғандай əншілік өнерге ешқашан қиянат жасаған емес. Қайта керісінше репертуарына қаншама тың дүниелер қосылды. Белгілі өнер зерттеуші, композитор Ілия Жақанов ағасының Атырауда туған жаңа əндерін алғаш қазақ даласына қарлығаштың қанатындай қиылтып қалықтатқан əншіңізді жұрт аса құрметтеп, өнеріне сүйсінді. «Доссор вальсі», «Маңғыстау», «Оралдың ерке самалы», «Ағады Жайық, ағады» секілді кейін дүниеге келген əндердің əрбірін періште сезіммен əлдилеп, перзентіндей аялады. Одан қалса, Моңғолия, Түркия, Ресей, Нидерланд, Бельгия, Германия, Иран сияқты көптеген елдерде халқымыздың əн қазынасын қалтқысыз шырқап, шетелдіктерге Алаш жұртының айбынын асырған осы бір қазақтың қара домбыралы қызына өзге жұрттың өзі тік тұрып ықылас-ниет білдірді. Конфуцийдің ізбасары Сюнь-цзы: «Егер музыкасы салмақты да сабырлы сазымен баураса, ол халық – ұжымы жарасқан бақытты халық, егер музыкасы сырбаз да сыршыл болса, онда ол халық кісілікті сүйеді, бүлік шығармайды, егер музыкасы есіңнен айыра еліктіріп əкетсе, сонысымен қауіпті, себебі ондай музыкаға ден қойған халық кісіліктен жұрдай болып, жақсылықты жат санап, күйкілікке көңіл жұбатқыш болып алады... Музыка арқылы біз халыққа жол нұсқаймыз. Сондықтан да музыка – адамдарды басқарудың ең бір сыннан өткен құралы», деп тұжырған екен. Осы оймен бүгінгі əңгімемізді түйіндейтін болсақ, Сəуле əншілігі арқылы қазақты əлемге өнерлі, өрелі етіп насихаттап, ұстаздығымен сол құндылықтың арқасында талай ұрпақ тəрбиеленіп жатқанын, ал композиторлығымен дəстүршіл қалыптан қадау-қадау саз туып, керегеміз кемелдене беретінін дəлелдеген жан. Ендеше ізгілік дегеніңіз ізсіз емес. Сəуленің жан сəулесі үнінен төгіліп тұрады. Сол үн таңда салған құстың əніндей санаңды сергітеді, сеніміңді күшейтеді, селкеу сезімнен арылтады. Сəуле... Ол – əннің Сəулесі. ТАРАЗ.

5

«А»-єа аттай алмаєандар кімдер? (Соңы. Басы 1-бетте).

Бұдан кейін агенттік басшысы 1527 мамыр аралығында «А» корпусының кадр резервіне кандидаттарды тестілеу жүргізілгендігіне тоқталды. Тестілеуге 1787 кандидат қатысқан. Олардың 499-ы «А» корпусының мемлекеттік қызметшілері, 931-і өзге мемлекеттік қызметшілер, 357сі мемлекеттік қызметші болып табылмайтындар. Ал 64 кандидат тестілеуге келмеген. Тестілеуден өткендердің 72 пайызын «А» корпусының мемлекеттік қызметшілері болып табылмайтындар құрайды. – 1124 кандидат, яғни 62,9 пайызы шекті мəнді еңсеріп, тестілеуден табысты өткен болса, 663 кандидат, яғни 37,1 пайызы шекті мəнді жинай алмады, – деді əрі қарай ол. – Бұл ретте мүмкін болатын 100 баллдың 100-ін 15 кандидат жинады. Халықаралық тəжірибеге сəйкес тестілеу көбіне барынша дайындалмағандарды қалдыру əдісі ретіндегі шара болып қолданылды. Тестілеу бағдарламасына мемлекеттік қызмет саласындағы 10 заңды білуге арналған тестілер кіргізілді. Олардың ішінде еліміздің Конституциясы, үш конституциялық заң мен өзге де құжаттар бар. Заңдарды білу – мемлекеттік қыз метшілердің тікелей міндеті. Осы заңдарды жүзеге асыра отырып, «А» корпусының мемлекеттік қызметшілері, оның ішінде əкімдер заңдардың жоғары тұруы қағидасын – мемлекеттік қызметтің базалық қағидасын қамтамасыз етулері тиіс. Баспасөз мəслихаты барысында агенттік төрағасы қазіргі кезде «А» корпусының лауазымдарында қызмет атқаратын мемлекеттік қызметшілердің тестілеу нəтижелерінен де хабардар етті. Лауазымдары «А» корпусына өткен мемлекеттік қызметшілер қатарынан 511 адам осы корпусқа іріктеуге қатысу үшін құжаттарын тапсырған екен. Олардың ішінен 155 кандидат, яғни 30 пайызы шекті мəннен өте алмапты. Өте алмағандар арасында бір жауапты хатшы, облыс əкімдері аппаратының екі басшысы, сегіз комитет төрағасы, жиырма тексеру комиссияларының төрағалары мен мүшелері, елу төрт қала, аудан əкімдері, Мемлекеттік қызмет істері агенттігі тəртіптік кеңестерінің екі төрағасы, басқа да мемлекеттік қызметшілер бар. Тестілеу бойынша шекті мəнді еңсере алмаған «А» корпусының мемлекеттік қызметшілері «А» корпусының кадр резервіне іріктеудің келесі сатыларына жіберілмеген көрінеді. – Лауазымдары «А» корпусына өткен əрбір мемлекеттік қызметшімен 26 наурыздан бастап қолданысқа енгізілген еңбек шарты жасалды. Оның қолданыс мерзімі 6 ай, яғни 26 қыркүйекке дейін,

– деді Əлихан Байменов. – Сонымен қатар, мұндай шарт ерте бұзылуы да мүмкін. Бұл, егер осы лауазымға «А» корпусының кадр резервінен біреу тағайындалатын болса жүзеге асатын болады. Мұндай жағдайда көрсетілген 6 айлық шарт бұзылып, тағайындалатын «резервшімен» жаңа еңбек шарты 4 жылға жасалады. Тестілеу қорытындысы бойынша, «А» корпусының кадр құрамы кем дегенде үштен бір бөлікке жаңаратыны жөнінде қорытынды жасауға болады. Басқарушы «А» корпусының лауазымдарына ашық конкурстық іріктеу жүргізу өңірлердің кадр əлеуетін ашуға жəне «жаңа» ықтимал басқарушыларды көруге мүмкіндік береді. Төрағаның атап өтуінше, өңірлік кадр комиссияларында əңгімелесуден өтетін кандидаттардың тек 23 пайызы «А» корпусында жұмыс істеп жатқан қолданыстағы мемлекеттік қызметшілер, ал кандидаттардың 77 пайызын орталық мемлекеттік органдардың аумақтық бөлімшелерінің, жергілікті атқарушы органдардың қызметшілері жəне мемлекеттік қызметші еместер құрайды. Осылайша, «патронаждық» жүйе мен «саяси» сипаттағы тағайындаулар кезінде басқарушы лауазымдарға тағайындауға құқығы бар адамдардың көзіне түспей қалуы мүмкін кандидаттар өңірлік комиссиялары деңгейінде, ал алдағы уақытта Ұлттық комиссия деңгейінде «өзін көрсету» мүмкіндігіне ие болуда. – Қазіргі кезде өңірлік кадр комиссияларында кандидаттармен əңгімелесу өткізілуде, – деді агенттік басшысы. – Облыс əкімдерімен басқарылатын осы комиссиялар кандидатқа оның кəсіби жəне жеке қасиеттеріне баға берулері қажет. Осы баға негізінде қалыптасатын өз ұсыныстарын олар Ұлттық комиссияға жолдайды. Ал 4 маусымнан бастап Кадр саясаты жөніндегі ұлттық комиссияда əңгімелесу басталады. Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасына журналистер тарапынан бірқатар сұрақтар да қойылды. Соның бірі – кейбір интернет сайттарында тестілеуден өте алмаған бірді-екілі лауазым иелерінің енді қызметтерін жалғастыратыны немесе жалғастырмайтындығы жөнінде еді. «Біздің агенттікке олардың аты-жөні, қандай лауазымда қызмет атқарып жүргені маңызды емес, – деді Ə.Байменов. – Біз үшін сапалық жəне жүйелік көрсеткіштер маңызды. Бұл – агенттік аясындағы ұстаным. Өз кезегінде біздер сараптама жасап, оны Ұлттық комиссияның отырысына ұсынатын боламыз. Мендегі ақпараттар бойынша Алматы қаласы жəне Маңғыстау облысының барлық аудандары мен қалаларының əкімдері тестті жақсы тапсырған».

«Ўлы дала даѕќы» мўражайы Астананыѕ іргесінде бой кґтермек Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Кеше Астанада Бас редакторлар клубының ашық мəжілісі өтті. Клубтың бұл жолғы отырысында бірнеше жылдан бері қазақ халқының салтдəстүрлерін қайта жаңғыртып, мəдениеті мен тарихын зерттеуге, ұлттық спорт ойындарын насихаттап, дамытуға атсалысып келе жатқан «Ұлы дала қырандары» рес публикалық қоғамдық қозғалысы мен Бас редакторлар клубының жұмысы талқыланды. Мəжіліске аталған қозғалыс тарапынан оның негізін қалаушылар, əріптесіміз, белгілі жазушы, атбегі Сəдібек Түгел мен жұртшылықтың ықыласына демеушілігімен бөленіп жүрген кəсіпкер Марат Нəбиев қатысты. Қазіргі кезде «Қырандар» өздерінің игі істерімен дүйім жұртшылықтың ықыласына бөленіп келеді. Мəселен, оның тек өз ақшасына Балуан Шолаққа жəне əйгілі сəйгүлік Құлагерге ескерткіш орнатқаны белгілі. Осы жылғы 13 мамырда «Ұлы дала даңқы» мұражайының іргетасы қаланса, қозғалыстың ұйымдастыруымен біздің елдің жігіттері жақында көкпар ойыны бойынша Түркияның Денизли қаласында өткен халықаралық жарысқа қатысып, одан бас жүлдені алып қайтты. Бұл да Сəкең мен Мəкең сияқты атпал азаматтардың жəне

олар басқаратын қоғамдық қозғалыстың мерейін үстем етіп отыр. Басқарма отырысында «Ұлы дала қырандары» қозғалысы мен Бас редакторлар клубының жұмысы мен алдағы жоба-жоспарлары талқыланғаннан кейін Ынтымақтастық туралы меморандумға қол қою рəсімі өтті. Оған қозғалыс тарапынан Сəдібек Түгел мен Марат Нəбиев, Бас редакторлар клубы жағынан оның басшысы Кенжеболат Жолдыбай қол қойды. Осыдан кейін Бас редакторлар клубының мүшелігіне кəсіпкер Марат Нəбиев қабылданса, ұйымның атқарушы директоры болып журналист Əсем Есілбаева сайланды. Осы жерде кəсіпкер екі ұйымның бірігіп атқаратын жұмыстары туралы өз ойларымен бөлісіп, алдағы кезге жоспарлаған жобаларын айтып берді. Ол 2017 жылы Астанада өтетін ЭКСПО көрмесіне 5 миллионнан артық адам келетінін, сол кезде олар ұлан-ғайыр даламыздың тарихын танып білуі үшін «Ұлы дала даңқы» мұражайының ашылатынын, қазір мұражайдың жобасымен архитекторТөлеген Череев айналысып жатқанын айтты. – Бұл мұражайды елорданың ірге сінде, Астана – Бурабай автобаны бойында ашылған Құлагер ескерткіші жанынан салу жоспарланып отыр. Қазіргі кезде аталған жоба бойынша жер телімінің құжаттары реттеліп жатыр, – деді ол.

Дивидендтер тґлеу басталмаќ Əбдірахман ҚЫДЫРБЕК, «Егемен Қазақстан».

Кеше елордада «ҚазТрансОйл» АҚ акционерлерінің жылдық жалпы жиналысының қорытындысына орай компанияның бас директоры Қайыргелді Қабылдин БАҚ өкілдерімен баспасөз мəслихатын өткізді. Аталмыш шараға сонымен бірге акционер болған Сенат депутаты Оралбай Əбдікəрімов пен филология ғылымдарының докторы, профессор Мырзатай Жолдасбеков те қатысты. Акционерлер жалпы жиналысының шешімімен «ҚазТрансОйл» АҚ-тың 2012 жылғы шоғырландырылған жылдық қаржылық есептілігі бекітілген. Оған сəйкес компанияның негізгі қызметінен алынған шоғырландырылған кіріс 2011 жылмен салыстырғанда 1,8 пайызға артып, 143 миллиард, 061 миллион теңгені құраса, ал шоғырландырылған таза пайда 33,5 миллиард теңге болған. 2011 жылдағы нəтижеге қарағанда 29,1

пайызға артқан. Сондай-ақ, компания акционерлері өткен жылдағы таза кірісті үлестіру тəртібін бекітіп, қарапайым акциялар бойынша дивидендтерді төлеу туралы жəне компанияның бір қарапайым акциясына шаққандағы дивидендтің 2012 жылдағы мөлшерін бекіту туралы шешім қабылдаған. Компанияның бір қарапайым акциясына шаққандағы дивиденд мөлшері 75 теңге болған. Бұл орналастырылған акция бағасының 10,3 пайызы екен. Дивидендтердің 2012 жылдағы жалпы сомасы 28 847 669 925 теңге болып, компанияның былтырғы жылғы шоғырландырылған таза пайда мөлшерінің 86 пайызын құраған. Ағымдағы жылдың қорытындысында «ҚазТрансОйл» АҚ-тың қарапайым акциялары бойынша дивидендтерді алуға құқығы бар акционерлердің тізімі 2013 жылдың 13 маусымында 00 сағат, 00 минуттағы жағдайға сəйкес белгіленбек. Ал дивидендтерді төлеу осы жылдың 4 шілдесінен басталады.


6

www.egemen.kz

30 мамыр 2013 жыл

 Замана запыраны Еліміз егемендігін алып, тоталитарлық жүйенің «ақтаңдақтары» айтыла бастағанда 30-шы жылдардың құқайын көргендердің жасы келіп қалған еді. Тіпті, көпшілігі Тəуелсіздікті көре алмай, «өмір деген осы екен» деп, іштен тынумен кетті. Сондықтан болар, 30-шы жылдардағы содыр саясаттан зардап шеккендер, əдейі ұйымдастырылған аштықтан əупірімдеп аман қалғандар бастан кешкендерін, жүректі өртеген запыранын толық ақтарып айта алды десек артық болар. Жүз жасағанмен адамның ғұмыры қамшының сабындай қысқа. Сол қысқа ғұмырдың он бес жылын Сібірде айдауда, азап лагерінде өткізген Заеке Мұхамедиев осындай жандардың бірі еді. Рухы

НКВД-ның аудандық бөлімшесі қорқыныштың, өлім қаупінің ұясына айналғандай сезіледі. Ол бірде өзін тергейтін кабинеттегі қарсы есіктен Семиозер аудандық партия комитетінің екінші хатшысы Шаяхметовтің тұнжырап төмен қарап, бірдеңе жазып отырғанын байқап қалады. Ол өзінен бір апта бұрын ұсталған болатын. Қанша сұрағанмен тергеушілер қайсар жігіттен ештеңе өндіре алмайды. Əдетте, тергеуге, ұрып-соққанға көнбегендерді Қостанайға жіберетін. Ондағы түрмеде мұнан да қатал тергеледі. Қостанайға əкелген соң Заекені жиырмашақты адаммен бірге №17 қараңғы, сасық жалпы камераға

қойдың, ал ана сорлыларды мəңгі каторгаға айдататын болдың! – деді Хамит ренішпен. Қостанайда Заекені НКВДның Семиозер аудандық бөлімін басқарған Тарасенко деген тергейді. Олар бұрыннан таныс болатын, алғашқыда өзімсініп сөйлеп, оны «кінəсін» мойындауға үгіттейді. Бірақ ештеңе шығара алмаған соң, қорқытып-үркітеді. Соның барлығына Заеке төзіп бағады. Хамит Əбдірахмановты алғыспен еске алып: «Сол кісінің айтқан ақылының арқасында мен қайтадан қайраттандым. Хамаң кездеспегенде мен де Шаяхметов сияқты тергеуші не айтса да басымды изей берер ме едім, кім білсін. Кейінгі тергеулер-

Жапќан жала жауєан оќтан да жаман

ұстасымен аяғы ауыр келіншегін «халық жауының» əйелі деп, мемлекеттік банктегі жұмысынан шығарып жібереді. Басқаны былай қойғанда, өз ағайындары «халық жауының» отбасынан теріс айналады. Бұл кеткен соң шаңырағы да күлдіреп ортасына түседі. Анасы ауырып жатып қалады, өзінен кейін туған қызы, үш жасар ұлы аштық пен аурудан өледі. Жұрттың қадалған сұғы мен азапқа шыдай алмаған əйелі Семиозерден кетіп қалады. Ол хабар-ошарсыз жоғалған əйелін сол күйі таппай қалады. 1948 жылы Заеке Зəкираға үйленіп, қайтадан шаңырақ көтереді. Бір қыз, бір ұл сүйеді. Ол қайтадан шаруашылық ісіне ара-

Екі рет сотталып, азап лагерінде 15 жыл отырса да тектілігі мен кісілігін жоєалтпаєан азаматтыѕ таєдыры таѕєаларлыќ биік, текті кісі көрген мехнатын отбасында балаларына, жұбайына кейде шешіліп айтады екен. Мұнысы балаларым əкесінің өмірінен, еліміз көрген қиындықтан құлағдар болсын, саналы өссін дегені шығар. Бірақ жариялылық жылдары да, Тəуелсіздігіміз келгенде де «мен осындай едім, жазықсыз айдалған едім» деп есік қақпапты, ешкімнің алдына бармапты. Сонда Заекенің он бес жылын сарп еткен «күнəсі» қандай еді? Шоқан туған Құсмұрын атырабында Дүзбай деген жер бар. Сұлу өлкені жайлаған Мұхамедидің де өзіне жетерлік дəулеті болған кісі екен. Бірақ ғұмыры шолақ болып, аяғы ауыр əйелінің босанар күні жақындағанда Мұхамеди өмірден өтіп кетеді. Заеке осылай жетім өседі. Əкенің шамалы артық малы өзі көре алмаған ұлының өмірін астаң-кестең етерін кім білген.1931 жыл келеді. Заманның қара дауылы жақындаған уақыт еді. Елдің жағдайы күн сайын нашарлайды, жыландай ысылдаған аштық бір жағынан, қуғын екінші жағынан адамдарды жұтатып жібереді. Бұл кезде Заекенің ат жалын тартып мінген бозбала шағы еді. Семиозер ауданының қаржы бөліміне алдымен есепші болып орналасып, көп ұзамай бухгалтерлік қызметті дөңгелетіп алып кетеді. Ауылдағылардың аштықтан қырылғаны қырылды, қалғаны өлместің күнін көрді. Өзі теңселіп əзер жүрген халыққа ауыл шаруашылығы, жан басының табыс салығы, мемлекеттік заем, əйтеуір, салықтың түр-түрін салатын. Мұның барлығы аштыққа əкелді, адамдардың ашу-ызасын туғызды. 1937 жыл... Ағайын-туысқа, көршікөлемге, жұмыстағы қызметтес жоражолдасқа өмірі естімеген «халық жауы» деген жаманат жабысқан кез. Бас көтеретіннің бəріне «тықыр» таянып келе жатты. Айналасы аз уақыттың ішінде аудандық қаржы бөлімінің шағын ұжымынан үш «жау» ұсталды. Төртіншісі, Зайеке болды. Сол 1937 жылы 25 қыркүйекте келіншегі екеуі түнде қонақта келген еді, есікті өзі танитын милиционер Жағыпар Байжанов қағады да, қамау туралы ордерді көрсетеді. Үйін тінтеді. Ештеңе таба алмаған соң, оның құжаттарын алып, алдына салып айдап кетеді. Заекені тергеу басталады. Тергеуші «Сен Сталиннің саясатына қарсы адамсың, Ұлтшылдар ұйымының құрамын дасың» дегенде Заеке шырылдап кетеді, есінен танып қала жаздайды. «Алла сақтасын! Ұлтшылдар ұйымы дегенді бірінші естіп отырмын! Өзім бас тауыш ком сомол ұйымының хатшысымын, ұжымдағы қоғамдық жұмысқа белсене араласамын. Мен қалай Сталин жолдастың саясатына қарсы боламын? Жалған жала!» деп айқайлайды ашынған Заеке. «Сен аудандық қаржы бөліміндегі бюджет жөніндегі инспектор Мусинмен, төлем жөніндегі инспектор Оспановпен бірге жұмыс істедің. Олар ұлттық ұйымның мүшесі болғандарын өздері мойындады, олардың əрқайсысына 10 жыл береді, ал сен мойындамағаның үшін ату жазасын аласың!» деді. Өзінен 13-15 жас үлкен осы екі кісіні бір ай бұрын ұстаған кезде бүкіл аудандық қаржы бөлімі, естіген жан дүрлігіп кеткен еді. Заеке де жұрт секілді олар дың «Отанын сатқанына» сенген болатын. Енді, міне, өзі де солардың кебін киіп, сыртынан біреудің өсекжала жеткізгенінің құрбаны болып отырғанын сезді. Жас жігіт əділеттік үшін күресуге бекініп, бойын жинап алды. Əр төрт сағат сайын тергеуші өзгеріп отырады, бəрінің де қоятыны бір сұрақ – «Оспановпен, Мусинмен байланысың болған, ұлттық ұйымға кіргенсің» дегенді қайталай береді. Заеке қасарысып бақты. Жас жігіттің табандылығына бір тергеушінің жүйкесі жұқарғаны сондай, оны жақтан тартып жібереді. Заеке де отырған орындығын оған лақтырады.

тоғытты. Баяғы Шаяхметов те осы камераға түсті. Отырғандардың қабағы жабырқау, өздерінің жазықсыз екенін білгенмен, олардың жанайқайын еститін бұл дүниеде пенде жоқ сияқты. Бəрінің де ұнжұрғасы түсіп, бойын қорқыныш билеген. Бірі ашынып сөйледі, бірі ер болса да қамығып көз жасына ерік береді. Солардың ішінде тұлғасы биік, сөзінен, көзқарасынан білімді, өзіне сенімді екені білініп тұратын адам ерекшеленіп көзге ұрып тұрды. Ол еденге жайласып отырды да, өзін Хамит Əбдірахманов деп таныстырды. Облыс прокурорының көмекшісі болып қызмет істеген екен. Ол да біреудің айтып барған жалған жаласымен ұсталған. Оны он күн бойы жеке камерада тергеп, ешқандай жауап ала алмаған соң, түрмеге жіберіпті. Ол камерадағылардан не үшін отырғанын сұрастырды. Заеке де айтып берді. Өте дұрыс істегенсің, ештеңені де мойныңа алма. Сен əлі жассың, мойныңа алу үшін олар неше түрлі қақпан құрады. Сен беріспе, мойныңа алдың дегенше ату жазасына кетесің, деді əлгі прокурор. Бұл кезде қатар отырған Шаяхметов басы салбырап, жер шұқи берген. Ол Хамиттің сұрағына: «Осыдан үш жыл бұрын бұрынғы Ауыл шаруашылығы министрі Төреғожин «Қызбел» совхозына директор етіп жіберді. Ол кетерімде маған: «Барлық тəсілмен совхоз экономикасын құлдыратуға тырыс, адамдар арасында совхоз құрылысына деген сенімсіздікті тарат. Антикеңестік ұлттық ұйымға адамдарды тартуды ұйымдастыр», деп ауызша тапсырма берді. Мен жиналыстарда малға шөпті аз жинауға, суын, жемін уақытылы бермей, қар мен жаңбырдың астына тастауға бұйрық беріп отырдым. Қой көбірек өлсе, социализмді де тезірек жеңеміз деген мақсат қойдым. Мені Семиозер аудандық партия комитетінің екінші хатшысы етіп сайлаған соң, Кеңес өкіметіне қарсы жұмысымды да күшейте түстім», деп міңгірлеп жауап берді. – Қарағым-ау, сен нағыз Кеңес өкіметінің жауысың ғой онда?! – Хамиттің түрі бұзылып, Шаяхметовті жағадан ала түсетіндей, тұра ұмтылды. – Жо-жоқ ағасы! Мен Пивневтің ақылымен жауап бердім. Əдейі осылай айттым. Əйтпесе, мұның біреуін де істеген жоқпын. Пивнев «біздің сұрақтарымызға мойындап жауап берсең жазаң жеңілдейді, барлығын бірдей соттамайды, жақында жалпы ақтау жүреді, қорықпа», деген еді. – Ойбуй, сен не істедің?! Өзіңді өзің су түбіне жібердің ғой! Сол сандыраққа сендің бе? Олар қармаққа түсіру үшін алдайтынын осынша жасқа келіп, қызметте отырып қалай білмедің? – Хамит күйіппісіп, камераны кезіп кетті, басын шайқай береді. – Ана жазықсыз қойшылардың сорына қалдың ғой. Білімсіз, көп балалы, малдың соңында жүрген сорлыларды не істейтінін білесің бе? – Мен протоколға қол қойып қойдым, енді не боларын күтем де, – деді Шаяхметов басы салбырап. Оның рухы түсіп кеткен еді, оған енді бəрібір секілді. – Сен өзіңнің ату жазаңа қол

де өзімді бұрынғыдай, күйгелек, ашушаң емес, қатты ұстадым. Хамит ағаның үйретуімен артық сөз айтпауға тырыстым, не сұраса да қысқа жауап беріп отырдым», деп еске алады екен жарықтық. Қостанайдың «ақ түрмесінде» жатқанда «халық жауларын» бір мезгіл есіктің алдына шығарып алатын болған. Сонда Заеке сақалмұрты өскен, көзі шүңірейіп, жағы суалған, үсті-басы кір Шаяхметовті танымай қалады. Заеке жатқан «ақ түрмеде» ауыл мұғалімдері, молдалар, əліпті таяқ деп білмейтін шаруалар, колхозшылар, өзінің жақсы танитын ауылдастары да отырды. Олар аспанға қарап қолын жайып: «Алла, осынша қорлайтын не жазып едім!» деп құдайға жалбарынып жатады. Олардың түрі адам шошырлық халге жеткен еді. Сібірге айдалған Заекенің күні де оңай болған жоқ... Социализмнің дамуына «кедергі болған» Заеке секілді ылғи «халық жауларын» артқан жүк вагоны оларды солтүстік УралЛагқа əкеліп төгеді. Олардың ешқайсысына не үшін, қанша жылға айдалғаны туралы ештеңе айтпайды. Мойнына тағдырдың қыл арқаны түскен байғұстар ыққан қойдай бір біріне тығылады, алдағы күні не боларын сұрайды. Ешкім ештеңе білмейді. Заекеге үш айдан кейін ғана «Қостанай облыстық үштігі Заеке Мұхамедиевті контрреволюциялық əрекеті үшін РСФСР Қылмыстық кодексі 10-бөлімінің 58-бабы бойынша 10 жылға соттады», деген бір жапырақ қағаз береді. Шіркін, еңбек! Қандай жағдайда да еңбектену қасиетті ұғым. «Уды у қайтарады» деген ғой. Тайганың ауыр жұмысы Заекенің іштегі күйігін басқандай болады. Оны ағашты темір жолға дейін жеткізетін құрамында 30 адам бар ат айдаушылар бригадасының бригадирі етіп тағайындайды. Еңбек өте ауыр, тізе бүкпей жұмыс істейтін. Оның үстіне жейтін тама ғы – үсіген капуста, тəулігіне 400 грамм нан. Адамдар аурудан баудай қырылды. Күніне лагерьден 15-20 мүрдені шығарып көмеді. Өз сүлдерін зорға көтеріп жүргендердің кейде көр қазуға шамасы келмей, өлгендерді қарға көме салатын. Соғыс басталғанда лагерьдегі жағдай, тіпті төмендеп кетті. Адамдар аурудан ғана емес, енді бұратылып аштықтан өле бастады. 1943 жылдың күзінде УралЛагта 4 мыңнан астам адам болса, келесі жылы көктемде содан 350-і ғана қалды. Заеке жұмыс аттарына беретін сұлыны жеп өлімнен аман қалды. Көр азабынан кем емес лагерьде он жыл дегенде, 1947 жылдың 25 қыркүйегінде босатылды. Есі шыға қуанған оны есік аузында отырған күзетші сыртқа өткізбейді. «Мұхамедиев, түнгі сағат 12-ге дейін əлі 10 минут бар, зонадан ерте шығарып жіберуге менің құқым жоқ», дейді. Заеке ғасырға тең болған сол он минутты күтіп, тура 1947 жылы 24 қыркүйектен 25 қыркүйекке ауысқан түні сағат 24.00де еркіндікке шығады. Он жыл бойы туған елден де, туған жерден де, отбасынан да хабар ала алмайды, оған шама да жоқ еді. Аңсап, шөлдеп ауылына жетеді. Ол келгенде мұнда да оңып тұрған ештеңе жоқ екен. Оны

ласып кетеді. Ауылы да соғыстан кейін қара жамылып отыр екен. Жылау-сықтау, жетім бала, жесір əйел, жоқтау айтқан кемпір-шал. Ол «Сұлукөл» шаруашылығына бухгалтер болып орналасады, үгіт бригадасын басқарады. Жүректегі жарасы жазылмаса да, бейбіт еңбектің қызығымен, көңілі жадырап, өмірге талпынады. 1950 жылы жаз айында шаруашылық партия ұйымының хатшысы Əбдіғали Томатаев мұның үгіт бригадасын көрші Данабике совхозына жұмсайды. Бұлар бес күн бойы бүкіл қойшыларды аралайды, алтыншы күні қорытындылап, клубта жиналыс өткізеді. Бəрі де дуылдап, тамаша өткендей болады. Бір қойшының үйінде бригадаға арнап дастарқан жайылады. Əлгі қойшы дастарқан басындағыларға жас жігітті «мынау менің Қастен деген көршім, бұл да бір отар қой бағып отыр» деп таныстырады. Жұрт оған мəн бермейді. Сол күннен екі айдай уақыт өткенде, яғни 14 қазан күні Заекенің есігі түнде тағы қағылады. Аудандық милиция бөлімінің бастығы Носуленко мұның бала-шағасын шулатып, үйін тінтіп, астан-кестеңін шығарып, алдына салып айдап кетеді. Қайтадан басына қара бұлт үйіріліп, баяғы тергеу қайта басталады. Тергеушінің бірі мұның: «Кінəм не?» деген сұрағына бір жапырақ қағазды оқып береді. Онда: «Семиозер аудандық МҚК бөлімінің бастығы Дмитриевке «Көктал» бөлімшесі бригадасының бригадирі Заеке Мұхамедиев маған «ет асатамын» деп жанына шақырып: «Баяғыда байлардың қойшылары күніне 3-4 рет ет жейтін еді, бүгінгінің шопандары ашқұрсақ жүреді», деді. Мен оның мына сөзінен кейін «ет асамаймын» дедім. Ол бұрынғы байларды насихаттап, социалистік құрылысты құртуға шақырды. Сіздің қызметкеріңіз Қастен», деп жазыпты. Сол дастарқан жайған шопанның үйінде көзі жылтыңдап, жылпостанып жүгіріп жүрген жігіт есіне сап ете қалды. Əрине, мұның барлығы да жала болатын, Заеке отырған дастарқанда ешқандай да «асату» болмаған. Бірақ жаны шырылдағанымен ол ешнəрсені де дəлелдеп, өзінің тазалығын ақтай алған жоқ. Тергеушілер онымен бірге қызмет істейтін адамдарды қорқытып, үркітіп, алдап, оның «халық жауы» екенін растап қол қойдырып алған. Олардың барлығын да сотқа «куə» етіп алып келеді. Заекенің соты оның айналасындағылардың адамгершілігіне, əділдігіне, жалпы, кімнің кім екендігіне сын болғандай еді. Совхоз партия ұйымының хатшысы Əбдіғали Томатаев Заекеге жапқан кінəнің барлығы жала екенін қорықпай, қасқиып тұрып айтып береді. Ал өтірік куə болғандар сотта ұяттан жерге кірердей болып, бастарын көтере алмай отырды. Бірақ алдын ала бəрі хатталып қойған соң, сотта ешкімнің пікірі есепке алынған жоқ, «Кеңес өкіметіне қарсы үгіт жүргізгені үшін» Заеке Мұхамедиевтің он жылға сотталғаны оқылды... Тіпті əкесінің ақысы кеткендей, тергеушілер «қоғамға жат элемент» Заеке туралы ол он жыл отырған УралЛагтан мінездеме сұратыпты. Бірақ ол жақтан келген құжаттардың барлығында да Заеке

Мұхамедиев туралы жақсы пікірлер жазылыпты. – «УралЛагтан мен туралы мінездеме келгенше мені Қостанайдың «ақ түрмесінде» үш ай ұстады, егер жағымсыз мінездеме келсе, сотты қайта жасап, сотталған жылымды көбейтуді ойлапты. «Халық жауларын» ұстату арқылы өзгелердің мансабы өсті» деп отыратын жарықтық, – дейді ұлы Мұрат. Заекені Семиозерден əкетерде милицияда істейтін ауылдасы Алмат деген кісі жанынан өте бере: «Заеке, сені əкететінін кеше білгенмін, қолымнан келер ештеңе жоқ, артының қайырын берсін, мықты бол», деп сыбыр ете қалыпты. Қасына келіп амандасса, өзінің де басы кететіні оған да, бұған да мəлім. Ол Алланың емес, адамның істеген опасыздығын тағдырдың ісі деп қабылдайды. Енді он жылда аман келемін деп ойламайды. Сонау Таймыр түбегіндегі Дудинка деген селоға Енисей өзені арқылы баржамен 15 тəулік жүзіп отырып, əрі қарай ит жеккен шанамен жетеді. Құлазыған, қар басқан далада ол кезде мұнан басқа көлік түрі болмайтын. Пошта алты айда бір-ақ жетеді. – Əкеммен бірге «саяси көзқарасы дұрыс емес» керемет адамдар отырыпты. Солар «сен жассың, қарап жатпа, арыздан, сені босатуы мүмкін» деп кеңес береді. Əсіресе, вагонда бірге барған егде жастағы қазақ кісіні есіне алып отырушы еді. Ол кісі: «Сталин өлсе бəріміз де жарыққа шығамыз, заман бұлай бола бермейді. Бірақ, менің жасым келіп қалды, ол күнді мен көрмеспін, сен көресің, жасыма, қайраттан, балам» дейді екен. «Талай жақсы кетті ғой», деп отыратын əкем, – дейді Мұрат. Заекенің КСРО Жоғары Кеңесінің Президиумына жазған арыздары лагерьдің цензурасынан өтпей, қайтып келе береді. Бірде Иван деген орыс мерзімін аяқтап лагерьден шығарда Заекенің хатын пима ұлтарағының астына салып алып кетеді. Лагерьде 4 жыл 8 ай отырған Заеке діттеген жеріне жеткен хатының арқасында Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы Жоғарғы сотының 1955 жылғы 29 сəуірдегі шешімімен ақталып шығады. Туған жерге қайтадан табаны тиеді. Бұл кезде əйелі Зəкира екі баласымен «кебенек киген» Заекені күтіп отырған болатын. «Халық жауының» отбасы ауыртпалықты да, қорлықты да, жұрттың алакөзденіп шеткерілетуін де бастан кешті. Заеке еркіндікке шыққан соң, қайтадан шаруашылық ісіне кірісіп кетті. Ол Арқалық маңындағы «Тасты» кеңшарына бухгалтер болып орналасады. Қызметке де, қоғам өміріне де белсене араласты. Қанша қорлық көрсе де, коммунистік партияны құрметтеді, 1966 жылы оған мүшелікке өтіп, онысын өзі мақтан тұтты. Сол кездегі коммунистік үгітнасихат уытының күштілігі Заекені де осылай заманның илеуіне салды. Заман-ай, десеңші! Бірақ Заекенің ішкі рухының мықтылығы мен тектілігін замандастары білмей қалған жоқ. Ол 15 жыл айдауда болғанда өмірден жеңіліп сынып кетпеді, текті қасие тін жоғалтқан жоқ. Қайта алға ұмтылып, қайсар тұлғасы бо латтай шымырлана түседі. Жал ған жаланың отына күйіп, денсаулығын жоғалтса да, ешқашан кісілік тұғырын төмендетпей өтті. Жақсылармен жолдас болды. Жастарды жақсылыққа үйретті, қолынан келгенінше олардың қызметінің өсуіне көмектесті. Ол өзін он бес жыл «ит жеккенге» қаңғыртқан жандардан кек алу сияқты пендешілік ойдан да аулақ болды. Закира екеуі жеті бала тəрбиелеп өсіріп, ұлын ұяға, қызын қияға қондырады. Бəріне жоғары білім береді. Балалары ата-ананың сенімінен шығып, елге елеулі жандар болып өсті. Олардан немерелер сүйеді. – Заеке: «Өмірімді сонша жыл түрмеде, лагерьде өткізгенше, соғысқа барғаным дұрыс еді. Қыршынынан қиылған ауылдастарымнан, боздақтардан менің нем артық еді?» деп отыратын. Жапқан жала жауған оқтан да жаман болғаны ғой, сірə, – дейді қазір Астананың іргесіндегі №5 агротехникалық колледждің директоры болып істейтін ұлы Мұраттың қолында тұратын Зəкира əже күрсініп. Заеке еліміздің Тəуелсіздігін қуана қарсы алады. Теледидардан тарихтың «ақтаңдақтары», Тəуелсіздік үшін жанын пида еткен Алаш арыстары туралы хабарларды көзі жасаурап отырып тыңдайтын. Əділеттіліктің түбі жеңеріне өз өмірі арқылы көзі жеткен ол: «Мен бақыттымын!» деген сөзді жиі қайталапты. Оның қарт жүрегі ғұмыр бойы жанын жаралаған əділетсіздіктен гөрі, Тəуелсіздіктің қуанышын көтере алмады, 1992 жылы 79 жасында соғуын тоқтатты. Қария өмірінің соңғы күндері де «балалар елдің, жердің тарихын білсін» деген сөзді айтыпты. Оның өз өмірі де тəуелсіз ел тарихының бір парағы болатын. Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

ҚОСТАНАЙ.

 Ардагерлер – алтын арқау

Ќан майданды белшеден кешкен Айнақұл Нарманбетов – Ұлы Отан соғысының қанды жолдарын белшеден кешкен майдангер ағаларымыздың бірі. Тоқсаннан асқан жасында да ол мəңгілік ұмытылмас сол күндерді еске алып, əңгімелеп беруге бар. Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Айнақұл ағаның балалық шағы аласапыран заманда өткен. 1919 жылы қазіргі Жамбыл облысы, Шу ауданының Жаршапқан (қазір «Жаңа жол») деген ауылында кедей отбасында өмірге келген ол ақ пен қызыл сапырылысқан алашапқын заманды бастан кешеді. 20-шы жылдардағы аштық, азамат соғысы сияқты қырғындар жас балаларды баудай түсіріп жатқанда əкесі Бейсембет етінің тірілігімен өзінің бес баласын аузымен тістегендей ажалдың тырнағынан аман сақтап қалады. Бірақ балалардың көрешегі əлі алда екен. Бейсембет аға 50-ге енді ғана келгенде, 1930 жылы қайтыс болады. Сөйтіп, бұрынғы қиындықтардың үстіне енді жетімдік деген жебірейіл желкеден тұқыртып жетіп келеді. Анасы Бірлəндір бес баланы асырай алмасына көзі жеткен соң еңірегенде етегі жасқа толып, жастары кіші қыздары Шекер мен Секеркүлді ғана алып қалып, көзінің қарашығындай үш ұлы: Мырзақұл, Айнақұл жəне Мырзатайды Шудағы балалар үйіне өткізуге мəжбүр болады. Балалар үйінде жас шамасына қарай бірнеше жерге ауыстырылса да жетімдер бір-бірімен байланысын үзбейді. Соның арқасында кейін бір-бірін тауып алады. Мектеп бітірген соң Айнақұл Шу темір жолына жұмысқа

даласын, Армавирді басып отырып, Дағыстан автономиялық республикасының Дербент қаласына əкеп шоғырландырады. Мұнда оларды артиллерист болуға дайындайды. Артынан немісфашистері басып алған Украинада болмай Қап тауындағы əскерде қызмет еткені Айнақұлдың аман қалуына да себеп болған секілді. Ол осы армияда 1942 жылдың аяғына дейін қызмет етеді. Түркия жағы шабуыл жасамайтындығы анықталған соң ғана Бас штаб 45-ші армияны немістің Қап тауына бағытталған күштеріне қарсы шығарады. Артиллерист А.Нарманбетов Моздок, Малғабек, Орджоникидзе бағыттарындағы кескілескен шайқастарға қатысады. Осы Қап тауының сыртындағы майданға Кеңес Одағының Батыры атағын екі рет алған даңқты жерлесіміз, ұшқыш Талғат Бигелдинов те қатысқан екен. Айнақұл Нарманбетов өзін əрі пысық, əрі өжет жауынгер ретінде көрсете білген. Сондықтан оған старшина атағы беріледі. Артынан артполктің командирі А.Кашириннің жеке адъютанты болады. Мұның қызметіне, елгезектігіне риза болған полк командирі жас жігітті қайнаған соғыстан бір сəт аман сақтау

тұрады. Баланың алғырлығы жəне сол кездегі жас үшін көп олжа саналатын орта мектептегі білімділігі ескеріліп, оған жауапты қызметтер де берілетін болады. Өз қолы өз аузына жете бастаған соң Айнақұл шешесі мен қарындастарын да тауып, оларға материалдық жəрдем жасай бастайды. Осы жерден Айнақұлды темір жол мамандарын даярлайтын Алматыдағы бір жылдық курсқа оқуға жібереді. 1939 жылы ол курсты жақсы аяқтап оралады. Енді Айнақұлды бұрынғыдай қара жұмыстарға емес, станса кезекшісі секілді жауапты қызметтерге де қоя бастайды жəне басшылықтың бұдан да əріде оны өсіру ниеті бары көрінеді. Бірақ 1940 жылы Айнақұлды əскери міндетін өтеуге алып кетеді. Осыдан қайтып ол темір жол маңына оралған емес. Айнақұл Нарманбетовтің «Жизнь полная подвигов» атты орысша шыққан ғұмырбаяндық кітапшасы бар. Сол кітапшадан майдангердің өмір жолындағы деректермен тереңірек танысуға мүмкіншілік болды. 1940 жылы əскерге алынған оны Украинаның Харьков бағытындағы əскер қатарына қосады. Осы жердегі оқу-дайындық курсында Айнақұлды танкист болуға дайындайды. Бірақ, ұзамай олардың батальонын қайта құру үшін таратады. Сол кезде Бас штаб жалпы Қап тауындағы армияны қайта құрудан өткізіп, жетілдірген екен. Өйткені, Батыстан Германия басып кірсе оның одақтасы саналатын Түркия Қап тауынан шабуылдап қалар деген қорқыныш болған. Сондықтан да, КСРО басшылығы Қап тауындағы əскерді үнемі күшейтумен болған. Айнақұлдардың да əскери бөлімін Дондағы Ростовты, Ноғай

үшін Бұхарадағы артиллерия командирлерін даярлайтын оқуға жібереді. Сөйтіп, кешегі белшеден қан кешкен соғыстан бір сəт дем алуға мүмкіндік беріледі. Бұл артиллериялық училище Бұхараға Подольскіден эвакуациямен келген еді. Оқу бағдарламасы 10 айға шақталған. Жас жігіт оны жақсы аяқтаған соң кіші лейтенант əскери дəрежесін алады жəне бес күнге Шудағы үйіне барып келуге рұқсат алады. Майданнан су жаңа офицерлік формамен сау-сəлемет келген баласын көрген ананың қуанышын сөзбен айтып жеткізу қиын, əрине. Екі қарындасы да қуаныштан жүрегі жарылардай болады. Əрине, қан майдан жүріп жатқанда мұндай қуаныш өте сирек еді. А.Нарманбетов училищеден кейін, 1943 жылдың аяғынан Мəскеу əскери округінде жасақталған 100-ші гвардиялық əскеридесанттық дивизияның қатарына қабылданып, осы құрамада Жеңіс күніне дейін соғысады. Дунай өзенінен өтудегі, Братислава, Брно, Австрияның астанасы Вена жəне т.б. қалаларын алудағы ерліктері бірнеше марапаттармен аталған. Ол екі рет «Қызыл Жұлдыз» орденімен жəне бірнеше медальдармен наградталған. Ұлы Жеңістің 40 жылдығына «Отан соғысы» орденінің бірінші дəрежесін де алған. Соғыстан кейін Ішкі істер органдарының мектебі мен ҚазМУдің заң факультетін бітірген ол ұзақ жылдар органдарда жемісті еңбек етіп, полковник шеніне дейін өсіп, құрметті демалысқа шықты. Ол қызмет еткен Жамбыл, Атырау, Алматы облыстарының ішкі істер органдарының қызметкерлері Айнақұл Нарманбетовты өздеріне үлгі тұтады.


Тіркеген соң, актінің түпқұжаты мемлекеттік органның лауазымды тұлғасына қайтарылады. Актінің көшірмесі құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органында қалады. 9. Мемлекеттік тіркеу субъектісі тексеру тағайындау кезінде Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзғаны анықталған жағдайда құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының басшысы не оның міндетін орындаушы адам тексеру тағайындау туралы актіні тіркеуден бас тарту туралы шешім қабылдайды. Тексеру тағайындау туралы актіні тіркеуден бас тарту туралы қорытынды (бұдан əрі – Қорытынды) Ережеге қоса берілген 4- қосымшаға сəйкес, ақпараттық есепке алу құжаттар құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына келіп түскен сəттен бастап 24 сағаттан аспайтын мерзімде жазбаша түрде екі данада жасалады. Көрсетілген мерзімінің аяқталуы мерекелік немесе демалыс күндеріне сəйкес келген жағдайда, бас тарту құқығын қолдану мерзімі келесі жұмыс күні болып табылады. Тексеруді тағайындау туралы актіні тіркеуден бас тарту Қазақстан Республикасы заңнамалары мен осы Ереже талаптарының нақты бұзушылықтарын көрсете отырып дəлелді болуы тиіс. 10. Мемлекеттік тіркеу субъектісі тексеру тағайындау барысында Қазақстан Республикасы заңнамасы талаптарының сақталуы туралы мəселені анықтау үшін ұсынылған құжаттарды қосымша зерделеу қажет болған жағдайда, шешім ақпараттық есепке алу құжаттары құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына келіп түскен сəттен екі жұмыс күнінен кешіктірілмейтін мерзімде қабылдануы тиіс. Тіркеусіз қайтарылыпған тексеруді тағайындау туралы актіден бас тартылған жағдайда, Ережеге қоса берілген 5-қосымшаға сəйкес «бас тартылған» мөртабан қойылады жəне №1-П нысанды есепке алу карточкасының 21-тармағы толтырылады. 11. Мемлекеттік тіркеу субъектісіне тексеру тағайындау туралы актіні тіркеуден бас тарту үшін, егер өзгесі Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерімен, Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық келісімдермен жəне осы Ережемен белгіленбеген болса, келесі негіздердің бірінің болуы жеткілікті: 1) тексерулер жоспарында көрсетілмеген жоспарлық тексеруді тағайындау; 2) жоспарлы тексеру тағайындау кезінде алдыңғы тексеруге қатысты уақыттық арақашықтықтың сақталмауы; 3 мемлекеттік органдардың өз құзыретіне енбейтін мəселелер бойынша тексерулер тағайындауы; 4) Қазақстан Республикасы заңдарымен белгіленген мерзімдерге қатысты тексеру тағайындау туралы актіде көрсетілген тексеру жүргізу мерзімінің асып кетуі немесе өтіп кетуі; 5) жасырын түрдегі өтініш бойынша объектіні тексеруді тағайындау; 6) егер осы мəселе жəне кезең бойынша бұрын осы, немесе оның жоғары тұрған (төмен тұрған) органы, немесе басқа да мемлекеттік орган тексеру өткізген болса, мемлекеттік органның объекті қызметін тексеруді тағайындауы; 7) егер алдыңғы тексерулер нəтижесінде бұзушылықтар анықталмаса, анықталған бұзушылықтарды жою туралы ұйғарымның (қаулының, ұсыныстардың, хабарламалардың) орындалуын бақылау мəселесі бойынша тексеру тағайындау; 8) жоспардан тыс тексеруді тағайындау негізінің жазбаша растауы болмауы (сұрау, тапсырма, өтініш, шағым, жүгіну, прокурорлық қадағалауды жүзеге асыру кезінде жүгінулерді сенім телефондары бойынша есепке алу кітабында тіркеу туралы белгі, қарсы тексеру тағайындау кезіндегі актінің көшірмесі жəне заңнамада көзделген басқа да негіздер); 9) өтініште немесе хабарламаларда, жеке, заңды тұлғалардың жəне мемлекеттің құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылғандығы туралы өзге де жүгінулерде көрсетілген уақыт аралығының шегінен шығатын кезеңге тексеру тағайындау; 10) тексеру жүргізуді оған тиісті өкілеттігі жоқ тұлғаларға тапсыру; 11) Заңда көзделген жағдайлардан басқа бірнеше тексеру объектілеріне тексеру тағайындау туралы бір актідегі нұсқау; 12) заңмен белгіленген мерзімде ол бойынша тексеру тоқтатылған жəне қайта жаңғыртылмаған объектіні тексеруді қайта тағайындау; 13) Қазақстан Республикасы заңдарымен белгіленген шекті мерзімдерінен асатын мерзімге тексеруді тағайындау немесе оны ұзарту; 14) міндетті хабарлау туралы талап Заңда көзделген болса алдағы тексеру туралы жеке кəсіпкерлік субъектісіне хабарлау туралы деректің болмауы немесе хабарлау мерзімін сақтамау; 15) тексерулердің жүргізу тəртібі мен жағдайларын реттейтін нормативтік құқықтық актілер талаптарының бұзылуы. 12. Мемлекеттік тіркеу субъектісіне тексеру тағайындау туралы актіні тіркеуден негізсіз бас тартуы жоғарыда тұрған құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына немесе сотқа шағымдалуы мүмкін. 13. Тексеру қоғамдық тəртіпке, халықтың денсаулығына жəне Қазақстан Республикасының ұлттық мүдделеріне төнген қауіп-қатерді тез арада жоюды талап ететін қалыптасқан əлеуметтікэкономикалық жағдайға байланысты туындаған ерекше жағдайларда, сондай-аќ заңнаманың бұзылуын олардың тікелей жасалуы сəті кезінде алдын алу мақсатында жəне дəлелдемелерді бекіту үшін шұғыл əрекет жүргізу үшін жұмыс уақытынан тыс мерзімде (түнде, демалыс немесе мереке күндерінде) тексеру жүргізу кезінде, тексеру жүргізудің өзге де шарттарын реттейтін Қазақстан Республикасымен ратифицирленген халықаралық келісімдерге сəйкес тексеру жүргізу барысында тексеру тағайындау туралы актіні тіркеу, тексеру басталғаннан соң келесі жұмыс күні ішінде жүргізіледі. 14. Тексеру мерзімдерін тоқтату немесе жаңғырту туралы, сонымен қатар тексеруге қатысатын тұлғалардың құрамы өзгерген кезінде мемлекеттік тіркеу субъектісі құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына тексерудің тоқтатуына немесе қайта жаңғыруына дейін бір күн бұрын енгізілген өзгерістер мен толықтырулар туралы ескертпені жолдайды. Сонымен қатар, ескертпеде құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының журналы бойынша тексеру тағайындау туралы актінің нөмірі жəне тіркеу күні, тексерілуші объектінің толық атауы жəне орналасқан жері, тексерудің тоқтатылған, жаңартылған күні немесе тексеруге қатысушы тұлғалар құрамының өзгеруі көрсетіледі. Тексеру мерзімі ұзартылған, тексеру мерзімдерін қайта жаңғыртқан жағдайда, сондай-ақ тексеруге қатысушы адамдар құрамын өзгерткен кезде мемлекеттік тіркеу субъектісі құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органында тексеру тағайындау туралы акті нөмірімен, тіркелген күнімен, құжаттардың келіп түскен күніне сəйкес келетін тексеруді ұзарту туралы актіні тексерудің аяқталу мерзімінен кешіктірмей рəсімдейді. Бұл ретте, тексеру тағайындау, тоқтату, қайта жаңғырту немесе тексеру мерзімдерін ұзарту жөніндегі актілерді тіркеу тəртібі, сондай-ақ салық органдары жүзеге асыратын тексеруге қатысатын тұлғалардың құрамын өзгерту Қазақстан Республикасының Салық кодексімен анықталады. Тіркеу тексеруді ұзарту туралы актіде құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының тіркеуді тағайындау туралы актіні тіркеу туралы мөртабанмен тексеруді жүзеге асырған қызметкердің тегі, аты-жөні көрсетіліп, қолы қойылып нақтыланады. 15. Тіркеу субъектісі Қазақстан Республикасының Салық кодексінде көзделген жағдайларды қоспағанда тексеру аяқталуы бойынша үш жұмыс күні ішінде құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына №1-П нысанды есепке алу карточкасына талон-қосымшаны, егер электронды тіркелген жағдайда, оның электронды форматын ұсынады.

Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары жүзеге асыратын тексерулерді тағайындау туралы актілерді тіркеу журналын толтыру тəртібі 28. Журнал бірыңғай үлгідегі құжат болып табылады, құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органымен жəне мемлекеттік тіркеу субъектілерімен жүргізіледі. 29. Журнал нөмірленген, тігілген жəне мөрмен куəландырылған болуы тиіс. Жазбалар толық, нақты, ұқыпты енгізіледі, түзетулерге жəне тазартуларға жол берілмейді. Қателескен жазбалар ескертіледі жəне жауапты тұлғаның қолымен куəландырылады. 1) Журналдың 1-бағанда ақпараттық есепке алу құжатының реттік нөмірі көрсетіледі; 2) 2-бағанда тексеру тағайындау туралы актінің, №1-П нысанды есепке алу карточкасының тіркелу күні мен уақыты көрсетіледі, сонымен қатар құжаттарды тапсырған мемлекеттік тіркеу субъектісінің лауазымды тұлғасының қолы қойылады. 3) 3-бағанда мемлекеттік тіркеу субъектісінің тексеру тағайындау туралы актісінің нөмірі жəне оның шығару күні көрсетілуге жатады; 4) 4-бағанда мемлекеттік тіркеу субъектісінің атауы, тексеруді тағайындаған тұлғаның лауазымы жəне Т.А.Ə. бейнеленуге жатады; 5) 5-бағанда тексеру объектісінің атауы, оның орналасқан жері, шаруашылық жүргізуші субъектінің СТН, (ЖСН, БСН) бейнеленуге жатады; 6) 7-бағанда тексеру объектісімен жүзеге асырылатын қызмет түрі бейнеленеді; 7) 5-бағанда тексеруді жүзеге асырған тұлғаның (тұлғалардың) Т.А.Ə. жəне лауазымы көрсетіледі; 8) 8-бағанда тексеру түрі бейнеленеді; 9) 9-бағанда тексеру негізі көрсетіледі; 10) 10-бағанда тексеру өткізу мерзімі бейнеленеді; 11) 11-бағанда тексеру мерзімнің ұзартылуы немесе тексерудің тоқтатылуы жəне жаңартылуы туралы белгі қойылады; 12) 12-бағанда құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына талон-қосымшаның ұсынылған күні көрсетіледі, сонымен қатар талон-қосымшаны тапсырған мемлекеттік тіркеу субъектісінің лауазымды тұлғасының қолы қойылады; 13) 13-бағанда тағайындалған тексерулердің өткізілмеу негіздері жəне шешім қабылданған күні көрсетіледі: 1-кіші бағанда есептен алынған өткізілмеген тексерулер, 2-кіші бағанда тіркеуден бас тартылған тексеру тағайындау туралы актілер бейнеленеді. 30. Есепке алуды тиісті жүргізуді қамтамасыз ету мақсатында, мемлекеттік тіркеу субъектісінде Журналды жүргізу жауапты лауазымды тұлғаға жүктеледі. Журналдың жүргізілуі жəне сақталуы туралы талаптардың қамтамасыз етілуіне бақылау жүргізу мемлекеттік тіркеу субъектісінің басшысына жүктеледі. 31. Ақпараттық есепке алу құжаттарын бланкілерімен жəне журналдармен қамтамасыз ету мемлекеттік тіркеу субъектілеріне жүктеледі.

12

13

14

6. Тексеру аяқталған күн: «____»____________ 20____ ж.

8. /_/

9. Тексеру материалдары шешім қабылдау үшін жолданды: мемлекеттік органға -1, прокуратураға-2, сотқа-3.

10. /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/ күні айы жылы

10. Материалдарды жолдау күні: «____»____________ 20____ ж. _______________________________________________________________________

11. /_/_/

11. Талаптары бұзылған нормативтік құқықтық актілердің нормалары _____ _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________

12. /_/_/

12.Тексеру барысында немесе нəтижесінде объект қызметі: тоқтатылды-1, тыйым салында-2.

13. /_/

14. Тексеруді жүзеге асыратын тұлғаның (тұлғалардың) аты-жөні, лауазымы, қойған қолы, қызмет телефонының нөмірі _______________________________ ________________ ______________________________________________________ _____________________________________________________________________. _______________________________________________________________________ 15 жəне 16 деректемелерді құқықтық статистика органының қызметкері толтырады. 15. Талонның құқықтық статистика органына келіп түскен күні «___»________20___ж. 16. Талон-қосымшаны қабылдаған құықтық статистика органы қызметкерінің аты-жөні, лауазымы, қолы______________________ ____________________________________________________________________

6. /_ /_/_/ Мысалы: 101-тексеру кезінде жоспарлы, 202- жоспардан тыс тақырыптық, 102-жоспарлы кезінде тақырыптық 7. /_/_/ 8. Код келесі сандардан тұрады: 1 жəне ҚР Заңдары /_/_/ бап, /_/_/бөлік, /_/_/ тармақ, /_/_/ тармақша немесе 2 жəне нөмірден ___, күндері /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/ ҚР Үкіметінің қаулысы күн ай жыл 9. /_/_/_/_/ - анықтамалық б/ша код 10. /_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/ 11. /_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/ 12. Актінің нөмірі /_/_/_/_/_/ 13. /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/ күн ай жыл 15. /_/_/ /_/_/ /_/_/ бастап /_/_/ /_/_/ /_/_/ дейін күні айы жылы күні айы жылы 16. /_/_/ /_/_/ /_/_/ бастап /_/_/ /_/_/ /_/_/ дейін күні айы жылы күні айы жылы

17. . /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/ (күні айы жылы) 18. /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/ (күні айы жылы) 19. /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/ (күні айы жылы) 20. /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/ (күні айы жылы) 21. /_/_/ 22. /_/

Құқықтық статистика органының қызметкері толтырады 17. Тексеру «____»______________20 ___ ж. ұзартылды 18. Тексеруді тоқтатқан күн «___» _____________ 20 __ ж. 19. Тексеруді қайта жаңғыртқан күн «___» ____________ 20 __ ж. 20. Өткізілмеген тексеруді есептен алу күні, «___» _____________ 20 __ ж 21. Тексеру тағайындау туралы актіні тіркеуден бас тарту: Ереженің 11-т. ___ тт бойынша. 22. Жүргізілген тексеру есепке алынды: 1(2) есептік кезеңде тіркелусіз (өткен 23. /_/ мерзімде); 3 (4) -есептік кезеңде өткізілгендер қатарынан тексеру тағайындау туралы актіні шығарусыз (өткен мерзімдер). 24. /_/_/_/_/_/_/_/ 23. Заңсыз тексерулерді анықтады: 1-прокуратура, 2-ҚСжАЕК органдары, 25. /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/( күні айы 3-мемлекеттік органның бастамасы бойынша (астын сызу). жылы) 24. Құқықтық статистика органы: __________________________________ 26. /_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/ (тіркеу органының коды) 25. Тексеру тағайындау туралы актіні тіркеу күні «____»___________20 __г. 26. Мемлекеттік тіркеудің реттік нөмірі № _______________________________ 29. ӨЕК №/_/_/_/_/_/, күні /_/_/ /_/_/ 27. 1-П нысанды карточканы тіркеуге қабылдаған құқықтық статистика /_/_/_/_/ (күні айы жылы), орган коды органы қызметкерінің аты-жөні, лауазымы, қолы ______________________ /_/_/_/_/_/_/_/_/ 28. Тағы басқа белгілер _______________________________________________ _____________________________________________________________________ 29. ӨЕК нөмірі __________ Тіркеу күні «___»__________20___ж. ӨЕК тіркейтін мемлекеттік органның атауы ____________________________________________ ______________________________________ Ескерту: толтырылғаннан кейін карточка ресми статистикалық құжат болып табылады; оған қол қойған тұлғалар жалған мəліметтер енгізгені үшін заңмен белгіленген тəртіпте жауапқа тартылады. Карточканың сақталу мерзімі 2 жыл.

Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 20___ жылғы «____» ___________ №______ бұйрығымен бекітілген Тексеру тағайындау туралы актілерді, тоқтату, қайта жаңғырту, тексеру мерзімдерін ұзарту туралы хабарлауларды, қатысушылардың құрамын өзгерту мен тексеру жəне оның нəтижелері жөніндегі ақпараттық есепке алу құжаттарын тіркеу ережесіне 3-қосымша Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитеттің ___________________________________________________________облысы __________________________________________________ ауданы (қаласы) бойынша басқармасы Тексеру тағайындау туралы акті ТІРКЕЛГЕН 20__жылдың «_____» ___________________ №__________________ Қойған қолы ___________________________________________________

Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 20___ жылғы «____» ___________ №______ бұйрығымен бекітілген Тексеру тағайындау туралы актілерді, тоқтату, қайта жаңғырту, тексеру мерзімдерін ұзарту туралы хабарлауларды, қатысушылардың құрамын өзгерту мен тексеру жəне оның нəтижелері жөніндегі ақпараттық есепке алу құжаттарын тіркеу ережесіне 4-қосымша Тексеру тағайындау туралы актіні тіркеуден бас тарту туралы тұжырымдама __________________________________________________________________________________ (тексерілетін объектінің атауы) тексеру объектісіне _________________________________________________________________ (мемлекеттік органның атауы) ұсынылған тексеру тағайындау туралы 20 ____ жылғы «___»____________ №________ тексеру объектісін тексеруді тағайындау туралы актіні қарап, жоғарыда көрсетілген тексеру тағайындау туралы актіні тіркеуден төмендегідей Ереженің 11-тармағы _____ тармақшаларының негізінде бас тартылсын: __________________________________________________________________________________ (бас тарту негізі, заңнамаға сілтеме) _________________________________________________________________________________ ___________________________________________ (уəкілетті тұлғаның лауазымы, ____________________________________________ аты-жөні, қойған қолы) ____________________________________________ «_____»________________20 ____ г. (күні, айы, жылы) Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 20___ жылғы «____» ___________ №______ бұйрығымен бекітілген Тексеру тағайындау туралы актілерді, тоқтату, қайта жаңғырту, тексеру мерзімдерін ұзарту туралы хабарлауларды, қатысушылардың құрамын өзгерту мен тексеру жəне оның нəтижелері жөніндегі ақпараттық есепке алу құжаттарын тіркеу ережесіне 5-қосымша Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитеттің ___________________________________________________________облысы __________________________________________________ ауданы (қаласы) бойынша басқармасы Тексеру тағайындау туралы актіні тіркеуден БАС ТАРТЫЛҒАН негіз: Ереженің 11-тармағының ____________ тармақшалары 20__жылдың «_____» _____________________ қолы _________________

15. /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/ күні айы жылы Бөлім мəліметтері оларды есепке алудың Бірыңғай жүйесіне енгізгенде толтырылады.

Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 20___ жылғы «____» ___________ №______ бұйрығымен бекітілген Тексеру тағайындау туралы актілерді, тоқтату, қайта жаңғырту, тексеру мерзімдерін ұзарту туралы хабарлауларды, қатысушылардың құрамын өзгерту мен тексеру жəне оның нəтижелері жөніндегі ақпараттық есепке алу құжаттарын тіркеу ережесіне 8-қосымша «Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары жүзеге асыратын тексерулерді тағайындау туралы актілерді тіркеу туралы» 1-П нысанды есеп

Б 1

жеке кəсіпкерлік субъектілерін

А Есептік кезеңнің аяғындағы аяқталмаған тексерулердің қалдығы Тексеру тағайындау туралы тіркелген актілердің саны Тексеруге жататын объектілердің саны (қойылған есепке алу карточкалары) Аяқталған тексерулердің саны (талон-қосымша бар болғанда) Тағайындалып, əр түрлі себептермен жүргізілмеген тексерулердің саны Тіркеусіз жүргізілген анықталған заңсыз тексерулердің саны солардың прокуратура ішінен құқықтық анықтағаны статистика органы мемлекеттік орган Есептік кезеңде тағайындалғандар қатарынан тексерулерді тағайындау туралы актіні шығарусыз жүргізген тексерулер саны солардың прокуратура ішінен құқықтық анықтағаны статистика органы мемлекеттік орган Тексеру тағайындау туралы актілерді өткен жылдары тіркемей жүргізгендігін ағымдағы жылы анықтаған тексерулердің саны прокуратура солардың ішінен құқықтық анықтағаны статистика органы мемлекеттік орган Тексеру тағайындау туралы актілерді өткен жылдары шығармай жүргізгендігін ағымдағы жылы анықтаған тексерулердің саны солардың прокуратура ішінен құқықтық анықтағаны статистика органы мемлекеттік орган Нəтижелері бойынша бұзушылықтары анықталған тексерулердің саны Тіркеуден бас тартылған тексеру тағайындау туралы актілердің саны солардың Ереженің 11 т. ішінде 1 тт. бойынша Ереженің 11т. 2 т. бойынша Ереженің 11 т. 3 т. бойынша Ереженің 11 т. 4 т. бойынша Ереженің 11т. 5 т. бойынша Ереженің 11т. 6 т. бойынша Ереженің 11т. 7 т. бойынша Ереженің 11 т. 8 т. бойынша Ереженің 11 т. 9 т. бойынша Ереженің 11 т. 10 т. бойынша Ереженің 11 т. 11 т. бойынша Ереженің 11 т. 12 т. бойынша Ереженің 11 т. 13 т. бойынша Ереженің 11 т. 14 т. бойынша Ереженің 11 т. 15 т. бойынша

1

2

2 бағаннан тəуекел топтарының бөлінгіште жүргізілген тексерулер

соның ішінде, кіші кəсіпкерлік объектілері соның ішінде, орта кəсіпкерлік объектілері соның ішінде, ірі кəсіпкерлік объектілері жеке кəсіпкерлік субъектілері болып табылмайтын жеке тұлғалар жоғары

1. /_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/

5. /_/_/_/_/

/_/

Ескерту: толтырылғаннан кейін талон ресми статистикалық құжат болып табылады; оған қол қойған тұлғалар жалған мəліметтер енгізгені үшін заңмен белгіленген тəртіпте жауапқа тартылады. Талонның сақталу мерзімі 2 жыл.

ҚР мемлекеттік органдары жүзеге асыратын тексеру туралы мəліметтерді есепке алу карточкасы

4. /_/

9.

13. Тексеру аяқталғанға дейін тоқтатты: мемлекеттік орган-1, сот-2, прокурор-3.

Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 20___ жылғы «____» ___________ №______ бұйрығымен бекітілген Тексеру тағайындау туралы актілерді, тоқтату, қайта жаңғырту, тексеру мерзімдерін ұзарту туралы хабарлауларды, қатысушылардың құрамын өзгерту мен тексеру жəне оның нəтижелері жөніндегі ақпараттық есепке алу құжаттарын тіркеу ережесіне 2-қосымша

2. /_/ Мəліметтерді Тексерулерді есепке алудың бірыңғай жүйесіне енгізген кезде толтырылады 3. /_/_/_/_/_/_/_/_/

7. /_/

8. Тексерумен құқықтар мен мүдделер қорғалды: 1-жеке тұлғаның, 2-жеке кəсіпкерлік субъектісінің, соның ішінде: 3-шағын кəсіпкерлік, 4-орта кəсіпкерлік, 5-ірі кəсіпкерлік, 6-мемлекеттік мекеме, 7-мемлекеттік кəсіпорын, 8коммерциялық емес ұйым.

2-бағаннан

1.Тексеру тағайындағын мемлекеттік орган атауы: ______________________ ___________________ __________________________________________________ _____________________________________________________________________ _________________________________________________________ 2. Мемлекеттік органның деңгейі: республикалық - 1, облыстық - 2, қалалық - 3, аудандық- 4, ауылдық -5. 3. Тексерілетін объектінің атауы жəне мекенжайы:_________________________________________ _____________________________________________________________________ __________________ _____________________________________________________________________ __________________ 4. Тексеру объектісі тəуекелдік тобының коды: 1-жоғарғы тəуекел тобы, 2-орта тəуекел тобы, 3-елеусіз тəуекел тобы.. 5. Тексеру объектісі: 1-жеке тұлға; 2-заңды тұлға; 3-жеке кəсіпкерлік субъектісі, соның ішінде 4-кіші кəсіпкерлік; 5-орта кəсіпкерлік; 6-ірі кəсіпкерлік, 7-мемлекеттік мекемелер, соның ішінде: 8-мемлекеттік орган, 9-мемлекеттік кəсіпорындар, 10 - коммерциялық емес ұйымдар. 6. Тексеру түрі (ХХХ): 1ХХ-жоспарлы, 2ХХ-жоспардан тыс:(оның ішінде 01-кешенді, 02-тақырыптық, 03-хронометражды тексеру). 7. Жоспардан тыс тексерулердің негізі: 1 – Заңның 16 бабы 7-т. 1-тт., 2 – Заңның 16 бабы 7-т. 2 -тт. (олардың ішінде 01-жоғарғы тұрған органдардың тапсырмасы, 02-басқа мемлекеттік органдардың тапсырмалары мен өтініштері, 03-үшінші тұлғалардың шағымдары мен өтініштері), 3 - Заңның 16 бабы 7-т. 3-тт., 4 - Заңның 16 бабы 7-т. 4-тт., 5 - Заңның 16 бабы 7-т. 5-тт., 6 - Заңның 16 бабы 7-т. 6-тт., 7 - Заңның 16 бабы 7-т. 7-тт., 8 - Заңның 16 бабы 7-т. 8-тт., 9 – Заңның 16-бабы 7-т. 9-тт. 8. Тексеру мəселесі; талаптары тексерілуі тиіс құқықтық акті нормаларының сақталуы: _______ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ ______________________________________ 9. Тексеру объектісі қызметінің түрі: ____________________________________ __________________ 10. Тексеру объектісінің ЖСН/БСН: ____________________________________ ___________________ 11. Тексеру объектісінің СТН: __________________________________________ ___________________ 12. Тексеру тағайындау туралы актінің нөмірі: №________________________ ___________________ 13. Актіні шығарған күн: «____» ___________20 __ж. 14. Тексеруді жүзеге асырған тұлғаның (тұлғалардың) аты-жөні, лауазымы, қолы: _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ 15. Тексеру мерзімі: «___»_______ 20 ___ ж. «___»_______ 20 ___ ж. дейін 16. Тексерілетін мерзім: «___»______ 20 ___ ж. «___»______ 20 ___ ж. дейін

6. /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/ күні айы жылы

7. Тексеру нəтижелері: 1-бұзушылықтар анықталған жоқ; 2-бұзушылықтар анықталды.

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

жоспарлы

11

5. /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/ күні айы жылы

5. Тексеру басталған күн: «____»____________ 20____ ж.

жоспардан тыс

10

тіркеуден бас тартылған тексеруді тағайындау туралы акт

9

жүргізілмеген тексеру есептен алынды

8

Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі органға №1-П нысанды есепке алу карточкасының талон- қосымшасын ұсыну күні

7

Тексеруді ұзарту не тоқтату жəне қайта жаңарту күні жіне мерзімі

6

4. Тексерілген объекті атауы, орналасқан жері ____________________________ _______________________________________________________________________

мемлекеттік мекемелер

5

1. Тексеруді тағайындаған мемлекеттік органның атауы ___________________ 1. /_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/_/ _______________________________________________________________________ 2.Тексеру тағайындау туралы актінің нөмірі, оның шығарылған күні: 2. /_______/ /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/ №_____________ «___»___________ 20___ ж. күні айы жылы 3. Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органында мемлекеттік 3. /_______/ /_/_/ /_/_/ /_/_/_/_/ тіркелген күні жəне нөмірі: №___________________ «___»_________ 20___ ж. күні айы жылы

соның ішінде, 11-бағаннан мемлекеттік органдар коммерциялық емес ұйым

4

Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы жүзеге асыратын тексеру туралы мəліметтерді есепке алу карточкасына талон-қосымша

төмен

3

Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 20___ жылғы «____» ___________ №______ бұйрығымен бекітілген Тексеру тағайындау туралы актілерді, тоқтату, қайта жаңғырту, тексеру мерзімдерін ұзарту туралы хабарлауларды, қатысушылардың құрамын өзгерту мен тексеру жəне оның нəтижелері жөніндегі ақпараттық есепке алу құжаттарын тіркеу ережесіне 7-қосымша

мемлекеттік кəсіпорындар

2

Тексеру жүргізілмеді

Мемлекеттік органның тексерулерді жүргізу жоспары ____________________________________________________ облысы бойынша 20___ жылғы ___________ Тексеру ЖСН/ Жеке кəсіпкерлік субъектісі шағын кəсіпкерлік Тексеру объектісінің орналасқан объектісінің БСН (соның ішінде кіші -1, орта - 2 субъектісінің жері немесе қызметті жүзеге атауы (СТН) жəне ірі - 3 кəсіпкерлік тіркелу күні асыратын орны субъектісі) 1 2 3 4 5 6

р/c №

орташа

1

Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі органның тіркеу нөмірі

20___ жылғы «____» ___________ №______ бұйрығымен бекітілген Тексеру тағайындау туралы актілерді, тоқтату, қайта жаңғырту, тексеру мерзімдерін ұзарту туралы хабарлауларды, қатысушылардың құрамын өзгерту мен тексеру жəне оның нəтижелері жөніндегі ақпараттық есепке алу құжаттарын тіркеу ережесіне 1-қосымша

Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 20___ жылғы «____» ___________ №______ бұйрығымен бекітілген Тексеру тағайындау туралы актілерді, тоқтату, қайта жаңғырту, тексеру мерзімдерін ұзарту туралы хабарлауларды, қатысушылардың құрамын өзгерту мен тексеру жəне оның нəтижелері жөніндегі ақпараттық есепке алу құжаттарын тіркеу ережесіне 6-қосымша

Тіркелген тексерулердің барлығы

4. №1-П нысанды есепке алу карточкасын жəне талон-қосымшаны толтыру тəртібі. 24. №1-П нысанды есепке алу карточкасының жəне талон-қосымшаның деректемелерін тексеруді жүзеге асырушы тұлға баспа əріптермен, қысқартуларсыз толтыруы тиіс. №1-П нысанды есепке алу карточкасының оң жағында орналасқан сандық ақпараттық көрсеткіштерде құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органы берген кодтық белгі нөмірлері қойылады. 1) 1-тармақта тексеруді тағайындаған мемлекеттік органның атауы бейнеленеді; 2) 2-тармақта тексеруді жүргізген органның деңгейлік мəртебесі: республикалық – 1; облыстық – 2; қалалық – 3; аудандық – 4; ауылдық – 5 кодтау арқылы көрсетіледі; 3) 3-тармақта тексерілуші объектінің атауы, оның орналасқан жері көрсетіледі; 4) 3.1. тармақта тексеру объектісінің тəуекел тобының коды: жоғары тəуекел тобы - 1, орташа тəуекел тобы – 2, төмен тəуекел тобы – 3 көрсетіледі; 5) 4-тармақта тексеру объектісі: 1-жеке тұлға, 2- заңды тұлға, 3-жеке кəсіпкерлік субъектісі, сонымен қатар: 4-кіші кəсіпкерлік, 5-орта кəсіпкерлік, 6-ірі кəсіпкерлік, 7-мемлекеттік мекемелер, сонымен қатар: 8-мемлекеттік орган, 9-мемлекеттік кəсіпорындар, 10-коммерциялық емес ұйымдар көрсетіледі; 6) 5-тармақта тексеру түрі кодтау жолымен (ХХХ): 1ХХ-жоспарлық, 2ХХ-жоспардан тыс: (оның ішінде: 01- кешенді, 02- тақырыптық, 03 – хронометражды зерттеу) көрсетіледі; 7) 5.1 тармақта Заңның 16-бабы 7-тармағында көзделген жоспардан тыс тексерулердің негізі көрсетіледі: 1 - басқа да бақылау жəне қадағалау нысандарының нəтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы ұйғарымның (қаулының, ұсыныстардың, хабарламалардың) орындалуын бақылау (Заңның 16-бабы 7-тармағы 1-тармақшасы); 2 – жеке жəне заңды тұлғалардан, мемлекеттік органдардан, Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттарынан жəне жергілікті өкілетті органдардан адам өміріне, денсаулығына, қоршаған ортаға жəне жеке жəне заңды тұлғалардың, мемлекеттің заңды мүдделеріне елеулі зақым келтіру туралы не зақым келтіру қаупі туралы ақпарат пен жүгінуді алу (Заңның 16-бабы 7-тармағы 2-тармақшасы), солардың ішінде 01 – жоғары тұрған органдардың тапсырмасы, 02 – басқа мемлекеттік органдардың тапсырмасы мен жүгінуі, 03 – үшінші адамдардың шағымдары мен жүгінулері; 3 – тексеруді жүзеге асыру үшін қажетті ақпаратты алу мақсатында тексерілуші субъект азаматтық-құқықтық қарым-қатынаста болған үшінші адамдарға қатысты қарсы тексеру (Заңның 16-бабы 7-тармағы 3-тармақшасы); 4 – тексеруобъектісінің оның қызметіне тексеру жүргізу туралы бастама жүгінуі (Заңның 16-бабы 7-тармағы 4-тармақшасы); 5 – тексеру объектісін егер оған жоспарлы тексеру белгіленсе, қайта құру жəне атауын өзгерту (Заңның 16-бабы 7-тармағы 5-тармақшасы); 6 –алғашқы тексеруге келіспеуі туралы тексеру объектісінің жүгінуіне байланысты қайтадан тексеру (Заңның 16-бабы 7-тармағы 6-тармақшасы); 7 – Қазақстан Республикасының Қылмыстық-іс жүргізу кодексінде көзделген негіздер (Заңның 16-бабы 7-тармағы 1-тармақшасы); 8 – салық төлеушілердің жүгінуі, Қазақстан Республикасының Салық кодексі 627-бапта белгіленген мəліметтер мен мəселелер (Заңның 16-бабы 7-тармағы 8-тармақшасы); 9 – тексерілетін субъектінің қызметін жүзеге асыруды немесе «Əкімшілік рəсімдер туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 16-бабы 7-тармағында (9-тармақша) белгіленген іс-əрекеттерді бастағаны туралы хабарлауды ұсынуы; 8) 8-тармақта тексеру мəселесі, яғни, нормативтік құқықтық акті нормаларының сақталуы, тексерілуге тиісті талаптары көрсетіледі; 9) 9-тармақта тексеру объектісінің қызмет түрі көрсетіледі; 10) 10-тармақта тексеру объектісінің СТН көрсетіледі (шаруашылық жүргізуші субъектілер үшін); 11) 11-тармақта тексеру объектісінің салық төлеушісінің тіркеу нөмірі (ЖСН/БСН болмаған жағдайда); 12) 12-тармақта тексеру тағайындау туралы актінің нөмірі көрсетіледі; 13) 13-тармақта тексеру тағайындау туралы актінің шыққан күні көрсетіледі; 14) 14-тармақта тексеруді жүзеге асырған тұлғаның (тұлғалардың) тегі, аты, əкесінің аты (Т.А.Ə.), лауазымы, қолы қойылады; 15) 15-тармақта тексеру жүргізу мерзімі көрсетіледі; 16) 16-тармақта тексерілетін кезең көрсетіледі; 17) 17-тармаққа тексеруді ұзарту мерзімінің аяқталу күні енгізіледі; 18) 18-тармақта тексерудің тоқтатылған күні көрсетіледі; 19) 19-тармақта тексерудің жаңартылған күні көрсетіледі; 20) 20-тармақта жүргізілмеген тексерістің есептен алынған күні көрсетіледі; 21) 21-тармақта, тексеру тағайындау туралы актінің тіркеуден бас тартылғанда, Ереженің 13-тармағының тиісті тармақшасы көрсетіледі; 22) 22-тармақта 1 (2)-есептік кезеңде тіркелусіз жүргізілген, 3 (4) - есептік кезеңде жүргізілгендер қатарынан тексеріс тағайындау туралы актінің шығарылуысыз (өткен кезеңдер) жүргізілген тексерулер туралы мəліметтер бейнеленеді; 23) 23-тармақ 1-прокуратурамен, 2-ҚСжАЕК органдарымен, 3-мемлекеттік орган бастамасымен анықталған заңсыз тексерулер саны көрсетіледі; 24) 24, 25, 26, 27 жəне 28 тармақтар құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі органның кодын, №1-П нысанды есепке алу карточкасының келіп түскен күнін, реттік нөмірін, құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі органның №1-П нысанды есепке алу карточкасын қабылдаған қызметкерінің Т.А.Ə., лауазымы мен қолын кірістіреді; 25. Тексеру нəтижелері бойынша құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органдарына тексеру аяқталғаннан соң үш жұмыс күнінен кешіктірілмей ұсынылатын Ереженің 6-қосымшасына сəйкес талон-қосымша толтырылады. 1) 1-тармақта тексеру тағайындаған мемлекеттік орган атауы көрсетіледі; 2) 2-тармақта мемлекеттік органның тексеру тағайындау туралы актісінің нөмірі, оның шығарылған күні көрсетіледі; 3) 3- тармақта құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органында мемлекеттік тіркелген күні жəне нөмірі көрсетіледі; 4) 4-тармақта тексеру объектісінің атауы, оның орналасқан жері көрсетіледі; 5) 5 жəне 6 тармақтарда тексерудің басталу жəне аяқталу күндері көрсетіледі; 6) 7-тармақта тексеру нəтижелері көрсетіледі: 1-бұзушылықтар анықталған жоқ; 2-бұзушылықтар анықталды; 7) 8-тармақта кімнің құқықтары қорғалғаны көрсетіледі: 1-жеке тұлғаның, 2-жеке кəсіпкерлік субъектінің, сонымен қатар: 3-кіші кəсіпкерлік, 4-орта кəсіпкерлік, 5-ірі кəсіпкерлік, 6-мемлекеттік мекеме, 7-мемлекеттік кəсіпорын, 8-коммерциялық емес ұйым; 8) 9-тармақта тексеру материалдарын шешім қабылдау үшін жолдау туралы мəліметтер көрсетіледі: 1-мемлекеттік органға, 2-прокуратураға, 3-сотқа; 9) 10-тармақта материалдарды жолдаған күн белгіленеді; 10) 11-тармақта талаптары бұзылған нормативтік құқықтық актілер нормалары белгіленеді; 11) 12-тармақта объектіні тексерудің нəтижелер көрсетіледі: тоқтатылған-1, тыйым салынған-2; 12) 13-тармақта, тексеріс, оны аяқтағанға дейін тоқтатқандығы көрсетіледі: 1-мемлекеттік орган, 2-сот, 3-прокурор; 13) 14-тармақта тексеруді жүзеге асыратын тұлғаның Т.А.Ə., лауазымы, қолы, қызметтік телефоны көрсетіледі; 14) 15-тармақта құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына талон-қосымшаның келіп түскен күні көрсетіледі; 15) 16-тармақта талон-қосымшаны қабылдаған құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органы қызметкерінің Т.А.Ə., лауазымы, қолы көрсетіледі. 26. Талон-қосымшаны ұсыну тексеруді аяқталған ретінде есептеуге негізі болып табылады. 27. Енгізілген мəліметтердің шынайлығын, толықтығын, объективтілігін жəне дəйектігін қамтамасыз ету мемлекеттік органның басшысына жəне осы құжаттарды толтырған тұлғаға жүктеледі.

Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының

Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі органға №1-П нысанды есепке алу карточкасын ұсыну күні

2. Тексерулер тағайындау туралы актілерді мемлекеттік тіркеу. 4. Мемлекеттік тіркеу процедурасы өзіне тексеру тағайындау туралы актіні тіркеуді, тексеру жүргізу мерзімінің ұзартылуы, тоқтатылуы, қайта жаңғыртылуы туралы, тексеру тағайындау туралы актіні тіркеуден бас тартуды, тексеру туралы мəліметтерді есепке алу, ақпараттық есепке алу құжаттарын беру жəне оның нəтижелері, сонымен қатар өткізілмеген тексерісті құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органында есептен алуды енгізеді. Тексеру тағайындау туралы актілерді мемлекеттік тіркеу процедурасы жəне тиісінше, осы Ереже талаптары: Заңның 8-бабы тəртібінде ішкі бақылауды жүзеге асыру кезінде; Қазақстан Республикасының заңнамасында тікелей көзделген жағдайлардан басқа, Заңның 3-бабы 3 жəне 4 тармақтарында жəне 12-бабы 3-тармақшасында көзделген салалардағы бақылау мен қадағалауды жүзеге асыру, сонымен қатар прокурорлық қадағалауды жүзеге асыру кезінде тексеру жүргізуге байланысты құқықтық қатынастарға таратылмайды. Жеке кəсіпкерлік субъектілеріне қатысты прокуратура органдары жүзеге асыратын тексерулер осы ережеде белгіленген тəртіпте мемлекеттік тіркеуге жатады. 5. Бірыңғай мемлекеттік тіркеу субъектілері Ереженің 1-қосымшасына сəйкес рəсімделетін Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары жүзеге асыратын тексерулерді тағайындау туралы актілерді тіркеу журналын (бұдан əрі – журнал) жүргізеді. 6. Тексеру тағайындау туралы актінің тіркелуін құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органы тексеру объектісінің тіркеу орны бойынша немесе өз қызметін жүзеге асыру орны бойынша тексерудің басталуына дейін жүзеге асырылады. Тіркелу үшін құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына заңнамада өзгеше көзделмесе тексеру тағайындау туралы актінің екі данасы (түпнұсқа жəне куəландырылған көшірме), Ереженің 9-қосымшасына сəйкес Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы жүзеге асыратын тексеру туралы мəліметтер толтырылған есепке алу карточкасы (бұдан əрі – №1-П нысанды есепке алу карточка) ұсынылады. Тексеруді мемлекеттік тіркеу үшін тексерулерді есепке алудың ведомстволық автоматтандырылған жүйелерін жүргізу кезінде электрондық сандық қол қойылған, көрсетілген құжаттар құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органы анықтайтын электрондық форматта жолданады. Тексерулерді есепке алудың автоматтандырылған ведомстволық жүйесі болмаған жағдайда, тексеру тағайындау туралы акті жəне №1-П нысанды есепке алу карточкасы электрондық форматта рəсімделуі, содан соң, электрондық сандық қол қойылғаннан кейін құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының Интернет-ресурс құралының көмегімен тіркелуі үшін ұсынылуы мүмкін. Бақылаушы жəне тіркеуші органдардың орналасқан жерінен елеулі қашықтықта орналасқан объектілерде жоспардан тыс тексеру жүргізген жағдайда, тексеруді тағайындау туралы актіні тіркеу тексеру басталғаннан кейін, келесі бес жұмыс күні ішінде жүзеге асырылады. 7. Жоспардан тыс тексеруді тағайындау туралы актіні тіркеу барысында мемлекеттік орган қызметкері Қазақстан Республикасының заңдарымен көзделген жағдайларды қоспағанда, тексеру тағайындау үшін негіз болған құжаттың түпқұжаты мен көшірмесін ұсынады. Тексеру тағайындаудың негізі болып табылған құжаттың түпқұжаты мемлекеттік орган қызметкеріне қайтарылады, ал көшірмесі құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органында қалады. 8. Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының қызметкері ақпараттық есепке алу құжаттарын ала отырып, тексеру тағайындау туралы актіні тіркеуге ұсыну сəтінен жұмыс уақытын ескере отырып үш сағаттан кешіктірмей: тексеру тағайындау туралы актінің қолданыстағы заңнама талаптарына сəйкестігін жəне №1-П нысанды есепке алу карточкасының толтырылуының толықтығын тексереді; сонымен қатар, құжаттарды тіркеуге ұсынудың уақтылы болуын, тексеру жүргізудің құқықтық негіздерінің болуын, тексеру мерзімі мен кезеңділігін, сонымен қатар тексеруді тағайындау кезінде мемлекеттік органның аумақтылығын сақтауды тексереді; актіні тіркеуден бас тарту үшін негіз болмаған жағдайда, құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының қызметкері Нұсқаулықтың 3-қосымшасына сəйкес тексеру тағайындау туралы актіні тіркеу туралы мөр басады; ақпараттық есепке алу құжаттарының мəліметтерін деректер қорына, №1-П н. есепке алу карточкасына жəне оған қоса берілетін талон-қосымшаға енгізеді; құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының қызметкері электрондық тіркеудің аяқталуы туралы мемлекеттік тіркеу субъектісіне электрондық сандық қол қойылған тексеруді тағайындау туралы актіні тіркеу туралы хабарламаны жолдайды.

3. Тексерулерді есепке алудың Бірыңғай жүйесін енгізу. 21. Мемлекеттік тіркеу субъектілері тексерулерді есепке алудың Бірыңғай жүйесінің қалыптасуына қатысады. Осы мақсатта олар тұрақты жəне үзіліссіз түрде ведомстволық тексерулердің, сонымен қатар тексеру парақтарына сəйкес анықталған бұзушылықтар жəне олар бойынша қабылданған əкімшілік əрекеттегі қабылданған шараларды есепке алу жүйесін құрады. Тексерулерді есепке алудың ведомстволық автоматтандырылған жүйесі болмаған жағдайда, мемлекеттік органдардың тексерулерді мемлекеттік тіркеуді жүзеге асыру барысындағы қарым қатынасы құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының Интернет-ресурсы арқылы жүргізілуі мүмкін. Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының тексерулерді есепке алу жүйесі мен тексерулерді есепке алу ведомстволық жүйесінің біріктірілуі, сондай ақ тұтастық жəне біріңғайлық принципін сақтау негізінде мемлекеттік органдардың тексерулерді мемлекеттік тіркеу барысында құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының Интернет-ресурсы арқылы қарымқатынасты ұйымдастыру тексерулерді есепке алудың Бірыңғай жүйесін құрайды. Тексеру тағайындау туралы актілер, №1-П нысанды есепке алу каточкалары, талон-қосымшалар мəліметтері негізінде құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органы мемлекеттік органдар жүргізетін тексерулер туралы Бірыңғай мемлекеттік деректер банкін жүргізеді. 22. Тексерулерді есепке алудың Бірыңғай жүйесінде құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органы мен мемлекеттік органның толық электронды өзара қарым-қатынасқан жағдайда, тексеру тағайындау туралы акті, №1-П нысанды есепке алу каточка, талон-қосымша қағаз жеткізгіште құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына ұсынылмайды. Тексерулерді есепке алудың бірыңғай жүйесінде электрондық өзара əрекеттестікті жетілдіру шарасы бойынша тексеру тағайындау туралы актісі, №1-П нысанды есепке алу карточкасы, талонқосымша, қағаздағы тексеру жүргізу жоспарлары құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі органның келісуі бойынша ұсынылмауы мүмкін; Тексеру тағайындау туралы актіні, №1-П нысанды есепке алу каточкасын, талон-қосымшаны ұсынудың электрондық форматын құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органы айқындайды. 23. Заңға сəйкес бекітілген тексерулерді жүргізу жоспарлары осы Ереженің 6-қосымшасына сəйкес кесте түрінде ресімделеді жəне қағаз жəне электрондық форматта ұсынылады. Жоспарда мемлекеттік органның атауы, реттік нөмірі, тексеру объектісінің атауы, жеке сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – ЖСН) немесе бизнес сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – БСН), шағын кəсіпкерлік субъектісінің мемлекеттік тіркелу күні, оның орналасқан жері немесе қызметті жүзеге асыру орны көрсетіледі. Тексерулерді жүргізу жоспарына енгізілген мəліметтердің дұрыс, тұтас, объективті жəне жеткілікті болуын қамтамасыз ету мемлекеттік органның басшысына жүктеледі.

Тексеру жүргізу мерзімдері

1. Кіріспе. 1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары жүзеге асыратын тексерулерді мемлекеттік тіркеуді, есепке алуды жəне бақылауды жүргізудің осы Ережесі (бұдан əрі – Ереже) 2011 жылғы 6 қаңтардағы «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» Қазақстан Республикасы Заңын (бұзан əрі – Заң), 2006 жылғы 31 қаңтардағы «Жеке кəсіпкерлік туралы» Қазақстан Республикасы Заңын жəне 2003 жылғы 22 желтоқсандағы «Мемлекеттік құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу туралы» Қазақстан Республикасы Заңын жеке тұлғаларға, заңды тұлғаларға, соның ішінде қызметтеріне бақылау жəне қадағалау жүргізілетін мемлекеттік органдарға, филиалдарға жəне заңды тұлғалардың өкілдіктеріне қатысты Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары жүзеге асыратын тексерулерді бірыңғай мемлекеттік тіркеуді, есепке алуды жəне бақылауды жүргізу бөлігін орындау үшін əзірленген. 2. Тексерулерді бірыңғай мемлекеттік тіркеу, есепке алу жəне бақылау: Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары жүргізетін тексерулер нəтижелері бойынша қалыптасатын шынайы жəне дəйекті құқықтық статистикалық ақпаратты жинақтау, есепке алу, талдау жəне мемлекеттік органдарға, жеке жəне заңды тұлғаларға ұсыну; жеке тұлғалардың, заңды тұлғалардың, соның ішінде қызметтеріне бақылау жəне қадағалау жүргізілетін мемлекеттік органдардың, филиалдардың жəне заңды тұлғалардың өкілдіктерінің қызметін тексеруді жоспарлау жəне оңтайландыру кезінде елдегі құқық қорғау қызметінің тиімділігі мен сапасын арттыру мақсатында жүзеге асырылады. 3. Осы Ережеде мынадай түсініктер қолданылады: ақпараттық есепке алу құжаттары (бұдан əрі – АЕҚ) - оның негізінде мемлекеттік құқықтық статистикалық жəне арнайы есепке алу деректері қалыптасатын белгіленген үлгідегі құқықтық статистикалық ақпараттың (№1-П нысанды есепке алу карточкасы жəне талон-қосымша) материалдық (қағаз, магниттік, оптикалық жəне басқа да) жеткізгіші. тексерулерді мемлекеттік тіркеу, есепке алу жəне бақылау субъектілері – жеке тұлғалардың, заңды тұлғалардың, соның ішінде қызметтеріне бақылау жəне қадағалау жүргізілетін мемлекеттік органдардың, филиалдардың жəне заңды тұлғалардың өкілдіктерінің қызметіне тексеру жүргізуге Қазақстан Республикасының заңдары уəкілеттік берген мемлекеттік органдар; тексеру объектілері – жеке тұлғалар, заңды тұлғалар, соның ішінде қызметтеріне бақылау жəне қадағалау жүргізілетін мемлекеттік органдар, филиалдар жəне заңды тұлғалардың өкілдіктері; тексеру тағайындау туралы акті – Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерімен белгіленген талаптардың сақталуымен рəсімделген мемлекеттік органның құқықтық актісі; тексерулерді жоспарлау – уəкілетті мемлекеттік органдардың тексерулерді жүйелеуі, оңтайландыруы жəне реттеуі;

Тексеру негіздері

Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының «__ » ____________ №___ бұйрығымен бекітілді Тексеру тағайындау туралы актілерді, тоқтату, қайта жаңғырту, тексеру мерзімдерін ұзарту туралы хабарлауларды, қатысушылардың құрамын өзгерту мен тексеру жəне оның нəтижелері жөніндегі ақпараттық есепке алу құжаттарын тіркеу Ережесі

Тексеру түрі

А. ДАУЫЛБАЕВ.

Кызметтің түрі

Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры

Тексеру объектісінің атауы, оның тұрған жері мен СТН-і, ЖИН-і, БИН-і

Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары жүзеге асыратын тексеру тағайындау туралы актілерді тіркеу жөніндегі есептілікті одан əрі жетілдіру жəне «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» 2011 жылғы 6 қаңтардағы Қазақтан Республикасы Заңының нормаларына сəйкес келтіру мақсатында, «Прокуратура туралы» 1995 жылғы 21 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Заңының 11-бабы 4-1) тармақшасын басшылыққа ала отырып, бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Тексеру тағайындау туралы актілерді, тоқтату, қайта жаңғырту, тексеру мерзімдерін ұзарту туралы хабарлауларды, қатысушылардың құрамын өзгерту мен тексеру жəне оның нəтижелері жөніндегі ақпараттық есепке алу құжаттарын тіркеу Ережесі бекітілсін. 2. «Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары жүзеге асыратын тексерулерді мемлекеттік тіркеуді, есепке алуды жəне бақылауды жүргізу туралы Ережені бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 2011 жылғы 25 қарашадағы № 125 бұйрығының күші жойылды деп танылсын (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 7353 санымен тіркеліп, «Казахстанская правда» газетінің 2012 жылғы 21 ақпандағы № 52 (26871); 2012 жылғы 22 ақпандағы № 53 (26872) сандарында жарияланған). 3. Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитеті (бұдан əрі – Комитет) осы бұйрықты: 1) Қазақстан Республикасының Əділет министрлігіне мемлекеттік тіркеу үшін; 2) құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу субъектілеріне жəне Комитеттің аумақтық органдарына орындау үшін жолдасын. 4. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Комитет Төрағасына жүктелсін. 5. Осы бұйрық бірінші ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

Тексеруді жүзеге асыратын тұлғаның (тұлғалардың) аты-жөні (дері) мен лауазымы (дары)

«Тексеру тағайындау туралы актілерді, тоқтату, қайта жаңғырту, тексеру мерзімдерін ұзарту туралы хабарлауларды, қатысушылардың құрамын өзгерту мен тексеру және оның нәтижелері жөніндегі ақпараттық есепке алу құжаттарын тіркеу Ережесін бекіту туралы»

Мемлекеттік органның атауы, тексеру тағайындаған тұлғаның (тұлғалардың) аты-жөні мен лауазымы

Астана қаласы

5. «Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдары жүзеге асыратын тексерулерді тағайындау туралы актілерді тіркеу туралы» №1-П нысанды есептердің ұсынылу тəртібі мен мерзімдері. 32. №1-П нысанды есепке алу карточканың жəне талон-қосымшаның негізінде құқықтық статистика жəне арнайы есепке алудың аумақтық органдары Ереженің 7-қосымшасына сəйкес «Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары жүзеге асыратын тексерулерді тағайындау туралы актілерді тіркеу туралы» №1-П нысанды есепті (бұдан əрі – №1-П нысанды есеп) жасайды. Аймақ бойынша №1-П нысанды жиынтық есепке жəне əр мемлекеттік орган бойынша №1-П нысанды есепке құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының бірінші басшысы немесе оның міндетін атқарушы тұлға қол қойяды. Аймақ бойынша №1-П нысанды жиынтық есеп жəне əр мемлекеттік орган бойынша №1-П нысанды есеп ұлғаю нəтижесiмен тоқсан сайын жасалады, құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының бірінші басшысы немесе оның міндетін атқарушы тұлға бекітеді жəне орталық құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына ұсынады. 33. Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының орталық аппараты аумақтық органдарының №1-П нысанды есептің деректері негізінде мемлекеттік органдар жəне аймақтар бөлінісінде жиынтық есепті қалыптастырады. 34. Жолдар мен бағандардың деректері барлық мемлекеттік органдар бойынша бірдей болып келетін №1-П нысанды есеп ұлғаю нəтижесімен бірыңғай нысан бойынша құрылады. 1) 1-жолда талон-қосымшалары есептік кезеңнің соңына келіп түспеген, аяқталмаған тексерулердің қалдығы көрсетіледі; 2) 2-жолда тексерулерді тағайындау туралы тіркелген актілердің саны көрсетіледі; 3) 3-жолда (№1-П нысанды қойылған есепке алу карточкалары бойынша) объектілердің тағайындалған тексерулерінің саны көрсетіледі; 4) 4-жол (талон-қосымшаның бар болғанда) аяқталған тексерулердің санын көрсетеді; 5) 5-жол түрлі себептер бойынша есептік кезеңде өткізілмеген, тағайындалған тексерулердің санын көрсетеді; 6) 6-жол тексеру тағайындау туралы актіні тіркемей жүргізген анықталған тексерулердің жалпы санын көрсетеді, олардың ішінде прокуратура анықтағандар 7-жолда, құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органы 8-жолда, мемлекеттік орган 9-жолда көрсетіледі; 7) 10-жол есептік кезеңде тағайындалғандардың қатарынан, тексеруді тағайындау туралы актіні шығармай жүргізген, анықталған тексерулердің жалпы санын көрсетеді, олардың ішінде прокуратура анықтағандар 11-жолда, құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органдары 12-жолда, мемлекеттік орган 13-жолда көрсетіледі; 8) 14-жол тексеру тағайындау туралы актіні өткен жылдары тіркемей жүргізгендігін ағымдағы жылда анықталған тексерулердің санын көрсетеді, олардың ішінде прокуратура анықтағандар 15-жолда, құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органдары 16-жолда, мемлекеттік орган 17-жолда көрсетіледі; 9) 18-жол тексеру тағайындау туралы актіні өткен жылдары шығармай жүргізгендігін ағымдағы жылда анықталған тексерулердің санын көрсетеді, олардың ішінде прокуратура анықтағандар 19-жолда, құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органдары 20-жолда, мемлекеттік орган 21-жолда көрсетіледі; 10) 22-жол тексеру нəтижелерінде бұзушылықтар айқындалған тексерулердің санын көрсетеді; 11) 23-жол тіркеуден бас тартылған тексерулерді тағайындау туралы актілердің жалпы санын көрсетеді; 12) 24-38 жолдар тексерулерді тағайындау туралы актілерді тіркеуден бас тарту негіздерін көрсетеді; 13) 1-15 бағандарының көрсеткіштері №1-П нысанды есепке алу карточкасының деректерінен алынып қалыптасады. 35. Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алудың аумақтық органдары №1-П нысанды есепті тоқсан сайын қалыптастырады, оған аумақтық органның басшысы қол қояды жəне есептік кезеңнен кейінгі айдың 5-күніне құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі уəкілетті органға қағаз жəне электрондық түрде жолдайды. 36. Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алудың аумақтық органдары бекіткен еептердің негізінде құқықтық статистика жəне арнайы есепке алудың уəкілетті органы республика бойынша жиынтық есепті құрады. 37. Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алудың уəкілетті органымен республика бойынша жинақталған №1-П нысанды есеп Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасына келесі есептік кезеңдегі айдың 10-санына ұсынылады.

Мемлекеттік органның тексеру тағайындау туралы актісінің нөмірі жəне оның шығарылу күні

№8

Мемлекеттік тіркеу субъектісі тағайындаған тексеруді жүргізуден бас тартқан, прокурордың немесе соттың шешімі бойынша тексеруді оның аяқталуына дейін тоқтатқан жағдайда, мемлекеттік тіркеу субъектісі ол туралы шешім қабылданғаннан соң үш жұмыс күні ішінде құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына ескертпе жолдайды. 16. Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органында тіркелген тексеруді өткізбеу жағдайында, мемлекеттік тіркеу субъектісі тексерудің өткізілмеу себебін көрсету арқылы ескертпе жасайды. Ескертпе құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына тексеру тағайындау туралы актіде көрсетілген тексерудің нақты аяқталған сəтіне дейін үш жұмыс күнінен кешіктірілмей ұсынылады. 17. Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органы тұрақты түрде тексерулер мерзімдерінің ұзартылуына, тоқтатылуына жəне жаңғыртылуларына есепке алуды жəне бақылауды жүргізеді. 18. Мемлекеттік тіркеу субъектілері құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органында тіркелген актілер жəне жүргізілген тексерістер бойынша салыстыруды тоқсанда бір реттен кем емес жүргізеді. Орталық мемлекеттік органдар жүргізген тексерулер бойынша салыстырып тексеру құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу орталық органында жүргізіледі. Салыстыру құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органының басшысы бекіткен кесте бойынша жүргізіледі. Салыстырулардың уақтылы өткізуін бақылау мемлекеттік тіркеу субъектісі басшысына жүктеледі. Салыстырудың аяқталуы бойынша акті жасалады. Салыстыру актісінде бейнеленуге мынадай мəселелер жатады: 1) салыстыру жүргізудің уақытылығы; 2) тіркелуінен бас тартылған тексерулерді тағайындау туралы актілердің саны; 3) тексерулерді тағайындау туралы тіркелген актілердің саны; 4) тексерулердің түрлері бойынша бөлумен, тіркелген актілер бойынша жүргізілген тексерулердің саны; 5) ұзарту туралы актілерді, тексерулер мерзімдерінің тоқтатылуы мен жаңғыртылуы туралы ескертпелердің уақытылы ұсынылуы; 6) есепке алу үшін талон-қосымшалардың уақытылы ұсынылуы; 7) жүргізілмеген тексерулерді есептен алу туралы ескертпенің уақытылы ұсынылуы; 8) көрсетілген деректемелерге сəйкес Журналға енгізілген мəліметтердің есепке алуының толықтығы. Салыстыру актісіне салыстыруды жүргізген құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органы жəне мемлекеттік тіркеу субъектісі қызметкерлері қол қояды жəне көрсетілген органдардың басшылары бекітеді. Салыстыру актісі екі данада жасалады, оның бір данасы құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органында қалады, екінші данасы салыстыру жүргізген мемлекеттік тіркеу субъектісінің лауазымды тұлғасына беріледі. 19. Егер салыстыру немесе мемлекеттік тіркеу субъектілерінде тексеру жүргізу барысында тіркеуден өтпеген тексеру тағайындау туралы актіні, немесе тексеру тағайындау туралы актіні шығармай жүргізілген тексерулер анықталған жағдайда, мемлекеттік тіркеу субъектісі алдын ала өзінің тіркеу журналында тиісті жазу жазып, олардың анықтаған сəттен бастап үш жұмыс күні ішінде құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу органына тіркелмеген тексерулерге толтырылған №1-П нысанды есепке алу каточкаларын жəне талон-қосымшаларды ұсынады. 20. Жоғары тұрған прокурор азаматтардың жəне (немесе) заңды тұлғалардың шағымдары бойынша немесе тіркелген актілер бойынша мемлекеттік тіркеу субъектісі жіберген Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзушылық анықталған жағдайда өз бастамасымен оларды тіркеу күшін жоя алады.

р.р. №№

Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының бұйрығы 2013 жылғы 15 қаңтар

7

www.egemen.kz

30 мамыр 2013 жыл

14

15

2 3

4 5 6 7 8 9 10

11 12 13 14

15 16 17 18

19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38

Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 20___ жылғы «____» ___________ №______ бұйрығымен бекітілген Тексеру тағайындау туралы актілерді, тоқтату, қайта жаңғырту, тексеру мерзімдерін ұзарту туралы хабарлауларды, қатысушылардың құрамын өзгерту мен тексеру жəне оның нəтижелері жөніндегі ақпараттық есепке алу құжаттарын тіркеу ережесіне 9-қосымша Тексеру тағайындау жөніндегі акт №_________ __________________ қаласы

20____жылғы «____» __________

1.Мемлекеттік органның атауы _____________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 2. Тексеру жүргізуге уəкілетті тұлғаның (тұлғалардың) Т.А.Ə. (ол болған кезде) жəне лауазымы, __________________________________________________________________________________ 3.Тексеру жүргізуге қатыстырылатын мамандар, кеңесшілер жəне сарапшылар туралы мəліметтер _____________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________ 4. Тексерілетін субъектінің атауы немесе оған қатысты тексеру жүргізу тағайындалған жеке тұлғаның Т.А.Ə. (ол болған кезде), оның орналасқан жері, сəйкестендіру нөмірі (СТН), аумақтың телімі. Филиал жəне (немесе) заңды тұлғаның өкілдігі тексерілген жағдайда оның атауы мен орналасқан жері көрсетілсін _____________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ 5.Тексеру тағайындау нысаны _________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ 6. Тексеру жүргізу мерзімі ____________________________________________________________ 7. Тексеру жүргізудің құқықтық негіздері, соның ішінде міндетті талаптары тексеруге жататын нормативтік құқықтық актілер __________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 8. Тексерілетін кезең _______________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ (мемлекеттік органның бірінші басшысының қолы жəне Т.А.Ə.) 20___жылғы «______»_________

мемлекеттік органның мөрі

(Соңы 8-бетте).


8

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 7-бетте). _________________________________________________________________________________ (актіні тіркеген тұлғаның лауазымы, Т.А.Ə., қолы) Тіркеу мөртабаны Тексерілетін субъектінің бақылау жəне қадағалау жүргізу кезіндегі құқықтары мен міндеттері 1. Бақылау жəне қадағалау жүргізу кезінде тексерілетін субъектілер мыналарға: 1) тексеру жүргізу үшін объектіге келген бақылау жəне қадағалау органдарының лауазымды адамдарын мынадай: жоспарлы тексерулер тағайындалған кезде алдыңғы тексерулерге қатысты уақыт аралығы сақталмаған; тексеру тағайындау туралы актіде көрсетілген мерзімдер асып кеткен не өтіп кеткен, осы Заңда белгіленген мерзімдерге сəйкес келмеген; осы Заңның 16-бабы 7-тармағының 2), 4), 6), 7) жəне 8) тармақшаларында көзделген жағдайларды қоспағанда, мемлекеттік орган белгілі бір мəселе бойынша, белгілі бір кезеңде бұрын тексеру жүргізілген тексерілетін субъектіге қатысты көрінеу қайта тексеру тағайындаған; егер алдыңғы тексеру кезінде бұзушылықтар анықталмаған болса, осы Заңның 16-бабы 7-тармағының 1) тармақшасына сəйкес жоспардан тыс тексеру тағайындалған; осы Заңның 13, 14, 15-баптарында жəне 18-бабының 1-тармағында көзделген ақпарат пен құжаттар болмаған; егер Қазақстан Республикасының Салық кодексінде өзгеше көзделмесе, жасалған не əзірленіп жатқан қылмыстар туралы өтініште немесе хабарламада, жеке, заңды тұлғалардың жəне мемлекеттің құқықтары мен заңды мүдделерін бұзу туралы өзге де өтініштерде көрсетілген уақыт аралығының шеңберінен шығатын кезеңде тексеру тағайындалған; тексеру жүргізуге тиісті өкілеттіктері жоқ адамдарға тексеру жүргізу тапсырылған; осы Заңның 16-бабының 3-тармағында көрсетілген жағдайларды қоспағанда, тексеруді тағайындау туралы бір актіде тексеруге тартылатын бірнеше тексерілетін субъектілер көрсетілген; тексеру мерзімдері осы Заңда белгіленген мерзімнен асырып ұзартылған; осы Заңның 28-бабының 2-тармағына сəйкес осы Заңның талаптары өрескел бұзылған жағдайларда тексеруге жібермеуге; 2) егер жүргізілетін тексерудің нысанасына жатқызылмаған немесе актіде көрсетілген кезеңге жатқызылмаған болса, мəліметтер бермеуге; 3) тексеруді тағайындау туралы актіге, тексерудің нəтижелері туралы актіге жəне мемлекеттік органдардың лауазымды адамдарының іс-əрекетіне (əрекетсіздігіне) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен шағым жасауға; 4) мемлекеттік органдардың немесе лауазымды адамдардың тексерілетін субъектілердің қызметін шектейтін, заңға негізделмеген тыйым салуларын орындамауға; 5) тексеруді жүзеге асыру үдерісін, сондай-ақ лауазымды адамның қызметіне кедергі келтірместен, аудиотехника жəне бейнетехника құралдарының көмегімен лауазымды адамның тексеру шеңберінде жүргізген жекелеген іс-əрекеттерін тіркеуге; 6) үшінші тұлғалардың өз мүдделері мен құқықтарын білдіруі, сондай-ақ үшінші тұлғалардың осы баптың 1-тармағының 5) тармақшасында көзделген іс-əрекеттерді жүзеге асыруы мақсатында оларды тексеруге қатысуға тартуға құқылы. 2. Мемлекеттік органдар бақылау жəне қадағалау жүргізген кезде тексерілетін субъектілер: 1) осы Заңның 18-бабы 1-тармағының талаптарын сақтай отырып, тексерілетін субъектінің аумағына жəне үй-жайларына бақылау жəне қадағалау органдары лауазымды адамдарының кедергісіз кіруін қамтамасыз етуге; 2) коммерциялық, салықтық не өзге де құпияны қорғау талаптарын сақтай отырып, бақылау жəне қадағалау органдарының лауазымды адамдарына қағаз жəне электронды жеткізгіштердегі құжаттарды (мəліметтерді) не олардың көшірмелерін тексерудің нəтижелері туралы актіге қоса тіркеу үшін табыс етуге, сондай-ақ тексерудің міндеттері мен нысанасына сəйкес автоматтандырылған дерекқорға (ақпараттық жүйелерге) қол жеткізуіне мүмкіндік беруге; 3) тексеруді тағайындау туралы актінің екінші данасында оны алғаны туралы белгі жасауға; 4) жүргізілген тексеру аяқталған күні нəтижелері туралы актіні алғаны туралы оның екінші данасында белгі жасауға; 5) егер осы Заңда не Қазақстан Республикасының өзге де заңдарында өзгеше көзделмесе, тексеруді жүзеге асыру кезеңінде тексерілетін құжаттарға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге жол бермеуге; 6) объектіге тексеру жүргізу үшін келген адамдардың осы объекті үшін белгіленген нормативтерге сəйкес зиянды жəне қауіпті өндірістік факторлар əсерінен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге міндетті. Актімен таныстым, «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 27-бабында көзделген құқықтар мен міндеттер түсіндірілді. _______________________________________________________________________________ (Тексерілетін субъектінің Т.А.Ə.) 20___жылғы «____»____________ _________________________________ (тексерілетін субъектінің қолы) Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2013 жылғы 15 сəуірде Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №8315 болып енгізілді.

Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің бұйрығы 2012 жылғы 31 тамызда

№347-ө-м

Астана қаласы

Жұмысшылардың жұмыстары мен кәсіптерінің бірыңғай тарифтікбіліктілік анықтамалығын (7-шығарылым) бекіту туралы (Жалғасы. Басы өткен 126-нөмірінде). қызмет көрсететін құрал жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою; ожаулар футеровкасының ағымдағы ыстық жөндеулерге қатысу. 37. Білуге тиіс: болтты құюдың технологиялық процесінің негіздері; əртүрлі сыйымдылықтағы болат құю жəне шлак ожауларының құрылғылары; ожаудың тоқтатқыш тегінің, аударғыш тетігінің қозғалыс бөліктерінің, пневматикалық балғаның, ожауларды кептіруге арналған газ шілтерінің құрылғысы жəне жұмыс істеу қағидаттары; шлак еңісіне жəне грануляциялық бассейнге түсетін шлак қасиеті; сұйық метал жəне шлак ожаулары бар құрамдарды қалыптастыру жəне темір жолдар бойынша қозғалысы; ожауларды жөндеу кезінде отқа төзімді жұмыстарды жүргізу негіздері. Параграф 3. Ожаушы, 3-разряд 38. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 15 т. дейінгі болат құю ожауларын, көлемі 9 м² жəне одан жоғары шлак ожауларын, балқыманы қабылдауға арналған шойын тасу ожауларын дайындау; сыйымдылығы 15-тен 100 т дейінгі болат құю ожауларын жəне балқыма қабылдауға арналған аралық ожауларды біліктілігі анағұрлым жоғары ожаушының басшылығымен дайындау; тоқтатқышы жоқ болат құю ожауларынан сұқпажапқышты бекітпені орнату жəне алу, сұқпажапқыштарды жинау жəне ысқылау, сұқпажапқыш түйіндерінің жиналу сапасын тексеру, құрсамаға плиталарды баспалау; болат құюшымен бірлесе жаңа тоқтатқыштарды орнату; ожаулардың футеровка жай-күйін, тоқтатқышты таңдау сапасын тексеру; құю стаканының тесігіне тоқтатқыш тығынды салу жəне тоқтатқыш тетігінің іс-қимыл сенімділігін тексеру; шойынды жіберу кестесіне сəйкес домналық пештерге шойын тасу ожауларын дайындау жəне беру, құю машиналарына, болат балқыту агрегаттарына сұйық шойынды тасымалдау кезінде сүйемелдеу жəне оны құюға қатысу; шойынды құйғаннан кейін ожауларды қарау, түзілген қабыршықты жою; шойын тасымалдау тұмсықтарын жөндеу жəне толтыру, скрап жəне шлактан лафеттерді тазарту; құю машиналарының бунағынан скрапты жинау, скрапты, шлакты жəне қоқысты темір жол вагондарына тиеу; шойынды құйғанға дейін жəне кейін ожаулардың дұрыс өлшенуін бақылау. 39. Білуге тиіс: болат құюдың технологиялық процесі; əртүрлі сыйымдылықты ожауларды техникалық пайдаланудың жұмыс қағидаттары мен ережелері; олардың қозғалыс бөліктерінің жұмыс қағидаттары, құю үшін метал температурасының мəні; құймакесектерде метал емес кірмелердің түзілуіне ожауларды дайындау сапасы мен құю жылдамдығының əсері; ожауларды жөндеу кезінде отқа төзімділік жұмыстарды жүргізу ережелері. Параграф 4. Ожаушы, 4-разряд 40. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 15-тен 100 т. дейінгі болат құю ожауларын жəне балқымаға қабылдауға арналған аралық ожауларды дайындау; балқыманы қабылдауға арналған сыйымдылығы 100 т. жəне одан жоғары болат құю ожауларын, конвертер цехтарында жəне дайындаманың үздіксіз жəне жартылай үздіксіз құю машиналарында болатты құюға арналған болат құю ожауларын біліктілігі анағұрлым жоғары ожаушының басшылығымен дайындау. 41. Білуге тиіс: болатты балқыту мен құюдың технологиялық процесі. Балқыманы қабылдауға арналған сыйымдылығы 100 т. жəне одан жоғары болат құю ожауларын, конвертер цехтарында жəне дайындаманы үздіксіз жəне жартылай үздіксіз құю машиналарында болатты құюға арналған болат құю ожауларын дайындау кезінде – 5-разряд. 7. Қара металл өндірісіндегі бақылаушы Параграф 1. Қара металл өндірісіндегі бақылаушы, 2-разряд 42. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары бақылаушының басшылығымен сұйық шойын мен болат, көмір, шикіқұрам, кокс, химия өнімдері, түсетін шикізат, жартылай фабрикаттар, отын сынамаларын, металды түсіру мен беруді, металды мен дайын өнімді тиеу жəне өлшеуді бақылау; өнім есебін жүргізу жəне қажетті құжатты ресімдеу. 43. Білуге тиіс: қолданылатын бақылау-өлшеу құрылғылары мен құралдарының жұмыс қағидаты; өнім түржиыны; өнім сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттар талабы мен ішкі зауыттық техникалық ережелер; өнім сапасының белгіленген есебі. Параграф 2. Қара металл өндірісіндегі бақылаушы, 3-разряд 44. Жұмыс сипаттамасы: сұйық шойын мен болат, көмір, шикіқұрам, кокс, химия өнімдері, түсетін шикізат, жартылай фабрикаттар жəне отын сынамаларын бақылау; қыздыру қондырғыларынан болат пен балқыманың көлемдері, түрлері бойынша металды түсіру мен беруді, кесу дұрыстығын, метал жəне дайын өнімді өлшеуді бақылау, шағын өндірістік учаскелердегі бақылаудың басқа да түрлері; мемлекеттік стандарттар мен техникалық ережелерге сəйкес сыртқы қабатты жəне қима үлгіні бақылау, метал жəне құбырды таңбалау мен бояудың дұрыстығын тексеру, метал жəне құбыр сапасын перископты жəне стилископты бақылау; болат таңбасын ұшқынмен бақылау; техникалық бақылауды: өлшеу, жиектеу, қатқабаттауды жəне тағы басқа жүзеге асыру үшін өнімді дайындау; іріктелген құбырларды есепке алу, оларды таңбалауды жəне сынақтар рапорттарын толтыру; қызмет көрсететін учаскеде дайын өнім есебін жүргізу жəне қажетті құжатты ресімдеу. 45. Білуге тиіс: қызмет көрсететін учаскеде өндірістің технологиялық процесі; қолданылатын бақылау-өлшеу құрылғылары мен құралдарын техникалық пайдалану ережелері; талдаулар мен сынақтар үшін сынаманы іріктеу ережелері. Параграф 3. Қара металл өндірісіндегі бақылаушы, 4-разряд 46. Жұмыс сипаттамасы: қара металдар мен құбырлар өндірісі жəне таза өңдеудің жекелеген технологиялық операцияларын ағынды бақылау; көмір, шикіқұрам, кокс жəне химиялық өнімдердің сапасын бақылау; аралық өнімдер сапасын іріктемелі бақылау; рентгентелевизиялық бақылау əдісімен құбырлардың дəнекерлік жіктерінің сапасын бақылау; шығарылатын өнімді қабылдау жəне сапасын бақылау, ақау көргіштік əдіспен метал жəне құбыр сапасын бақылау, техникалық ережелер мен мемлекеттік стандарттарға сəйкес дайын өнімді ақаусыздандыру, аттестаттау жəне тиеу; өнімдерге сынақтарды жүргізудің, шикізат, жартылай фабрикаттар, отын, отқа төзімді материалдар мен дайын өнімдер талдаулары мен сынақтар өндірісі үшін сынаманы іріктеудің дұрыстығын бақылау; ақауды немесе төмен сапасын дайын өнім шығаруды, технологиялық нұсқаулықтардың бұзылуын анықтау жəне бұл жайлы біліктілігі анағұрлым жоғары бақылаушыға немесе техникалық бақылау бөлімінің шеберіне хабарлау. 47. Білуге тиіс: бақыланатын жартылай фабрикаттар, отын жəне дайын өнімнің физикалық жəне химиялық қасиеттері; экспорттық орындауда өнім сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттар талаптары. Параграф 4. Қара металл өндірісіндегі бақылаушы, 5-разряд 48. Жұмыс сипаттамасы: шикізат, жартылай фабрикат жəне отын түсетін едəуір жауапты өндірістік учаскелерде дайын өнімнің технологиялық процесі мен сапасын ағынды бақылау; ақауды жəне сапасы төмен өнімнің шығарылуының алдын алу мен жоюға бағытталған ісшараларды жүргізу, өнім сапасы бойынша технологиялық нұсқаулықтардың бұзылуын жоюға шараларды қабылдау; тұтынушылардан түсетін наразылық себептерін талқылау мен жеткізушілерге талаптар қою кезінде шикізатты сынамалауға қатысу; қызмет көрсететін учаскеде өнім сапасының белгіленген есебін жүргізу: жекелеген операцияларда жəне ағынға өнімді қабылдау кезінде бақылауды дұрыс жүргізу бойынша қызмет көрсететін учаскеде біліктілігі анағұрлым төмен бақылаушылардың нұсқаулығы. 49. Білуге тиіс: қызмет көрсететін учаскеде бақыланатын өнім өндірісінің технологиясы; бақыланатын өнім сызбасы жəне нобайы;жеткізу шарты жəне жеткізушілерге қойылатын талаптар тəртібі; барлық қолданылатын бақылау-өлшеу құралдарының, əмбебап жəне арнайы өлшеу құралдарының құрылғылары, тағайындалымы; бақылау-өлшеу құралдарын баптау тəсілдері; технологиялық процестің негізгі бұзушылықтары, олардың бақыланатын өнім сапасына əсері жəне олардың алдын алу жəне жою əдістері; бақылау əдістемелері; өндірістік-техникалық оқу бағдарламасының шегінде физика, химия негіздері. Параграф 5. Қара металл өндірісіндегі бақылаушы, 6-разряд 50. Жұмыс сипаттамасы: технологиялық бақылау болмаған жағдайда металлургиялық цехтарда дайын өнім сапасын ағынды бақылау; мемлекеттік стандарттарға сəйкес өнім сапасы мен тағайындалымымен байланысты мəселелерді шешу, цехтың технологиялық персоналымен бірлесіп ақауды жоюға қатысу.

30 мамыр 2013 жыл

51. Білуге тиіс: цехтағы барлық бақыланатын өндіріс технологиясы; бақыланатын өнім түрлері, типтері, тағайындалымы; барлық бақыланатын өлшемдердің физикалық мағынасы; физика, химия, электротехника, электроника негіздері. 52. Орта кəсіптік білімді талап етеді. 8. Гидропневматикалық қондырғының машинисі Параграф 1. Гидропневматикалық қондырғының машинисі, 2-разряд 53. Жұмыс сипаттамасы: прокат жəне құбыр цехтарында гидропневматикалық қондырғыны (станцияны), баспақтардың гидроұқсату жəне гидрожетек қондырғыларын басқару; май сораптарын, сығымдағышты, гироұқсату қондырғысының клапан жүйесін іске қосу жəне тоқтату; гидравликалық ысырманы ашу; желідегі қысымды реттеу; құрал-жабдықты профилактикалық қарау, тазарту жəне майлау. 54. Білуге тиіс: гидравлика, пневматика жəне электротехника негіздері; май сораптары, сығымдағыш, гидропневматикалық станция жəне гидроұқсату қондырғыларының клапан жүйесі мен өзгеде құрал-жабдықтарының жұмыс істеу қағидаттары; майлау материалдарының түрлері, қасиеті жəне сапасы; слесарлық іс. Қаңылтыр илем орнақтарының (гидропневматикалық қондырғыларына (станцияларына) қызмет көрсету кезінде - 3-разряд. 9. Тиеу механизмдерінің машинисі Параграф 1. Тиеу механизмдерінің машинисі, 1-разряд 55. Жұмыс сипаттамасы: дайындамаларды қыздыру пештеріне беру кезінде гидравликалық итергіш жəне қыздырылған құймакесекті жəне дайындаманы қыздыру пештеріне беру кезіндегі итеріп шығарғыштың механизмдерін басқару; металдың қалтқылы қондырылуын, гидравликалық итергіш пен итеріп шығарғыш механизмдерінің жарамдылық жай-күйін бақылау; қызмет көрсететін механизмдер, жинау, тазарту жəне оларды майлауға күтім. 56. Білуге тиіс: гидравликалық итергіш пен итеріп шығарғыштың жұмыс істеу қағидаттары, оны майлау мерзімділігі жəне нүктелері; майлау материалдарының түрлері, құрамы жəне қасиеті; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Тиеу механизмдерінің машинисі, 2-разряд 57. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары машинистің басшылығымен қыздыру пештеріне металды салу жəне беру кезінде тиеу машиналарының механизмдерін басқару; қыздыру құдықтарының қақпақтарын ашу жəне жабу бойынша машинаны басқару; құрал-жабдықтардың жарамдылық жай-күйін бақылау, тиеу механизмдерін күту, оларды жинау, тазарту жəне майлау, жөндеуге қатысу. 58. Білуге тиіс: тиеу машиналарының, беруші рольгангтардың жəне басқа да қызмет көрсететін механизмдердің құрылғысы жəне жұмыс істеу қағидаттары; қызмет көрсететін учаскедегі технология негіздері; метал түржиыны жəне болат таңбасы; слесарлық іс. Параграф 3. Тиеу механизмдерінің машинисі, 3-разряд 59. Жұмыс сипаттамасы: пешке штрипстерді тиеу кезінде салу алаңдарының шлепперлері жəне қондыру науашаларының магнитті аунақшаларын басқару; қыздыру пештеріне металды салу жəне беру, пештен қыздырылған дайындамаларды баспақтың жаншу үстеліне беру кезінде, термиялық пештерге доңғалақтарды салу жəне беру кезінде тиеу машиналарының механизмдерін басқару; қызмет көрсететін құрал-жабдықтар жұмысында ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 60. Білуге тиіс: металды қыздырудың технологиялық процестерінің негіздері; қызмет көрсететін құрал-жабдықтардың құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережелері; тиеу машиналарын қолмен жəне автоматты басқару жүйесі; пешке металды салу ережелері. Параграф 4. Тиеу механизмдерінің машинисі, 4-разряд 61. Жұмыс сипаттамасы: 35 т/с дейінгі өнімділікті құбыр илем қондырғыларының доңғалақты жəне секциялық пештерге дайындамаларды салу жəне беру кезінде тиеу жəне түсіру машиналарының механизмдерін басқару; термиялық учаскеге металды салу жəне беру кезінде шаржы машинаны басқару; қыздыру пештеріне құймакесекті жəне құбырды тиеу кезінде аударғыш машинаны басқару, пеш түптабанында оларды аудару жəне пештен ыстық таза өңдеуге беру; пеште металдың дұрыс орналасуын бақылау; қызмет көрсететін құрал-жабдықтың ағымдағы жөндеуін орындау. 62. Білуге тиіс: металды қыздыру процесінің технологиясын; қызмет көрсететін машиналардың жұмыс істеу қағидаттары жəне техникалық пайдалану ережелері. Параграф 5. Тиеу механизмдерінің машинисі, 5-разряд 63. Жұмыс сипаттамасы: пешке дайындамаларды (доңғалақтарға арналған дайындамаларды қоспағанда) салу, қайта салу жəне беру кезінде шаржы машинаны басқару; өнімділігі 35 т/с жоғары доңғалақты жəне секциялық пештерге салу жəне беру кезінде құбыр илем қондырғыларының тиеу жəне түсіру машиналарының механизмдерін басқару; пеште металдың дұрыс орналасуын бақылау; қызмет көрсететін машина жұмысында ақаулықтарды анықтау жəне жою, оны ағымдағы жөндеуді орындау. 64. Білуге тиіс: металды қыздырудың технологиялық процесі; шаржы машинаның жұмыс істеу қағидаттары жəне техникалық пайдалану ережелері. Параграф 6. Тиеу механизмдерінің машинисі, 6-разряд 65. Жұмыс сипаттамасы: əдістемелік пештерден камералық пештерге доңғалақтар үшін дайындамаларды салу жəне оларды камералық пештерден шығару кезінде шаржы машинаны басқару; пеште металдың дұрыс орналасуын бақылау; қызмет көрсететін машина жұмысында ақаулықтарды анықтау жəне жою, оны ағымдағы жөндеуді орындау. 66. Білуге тиіс: əдістемелік жəне камералық пеште металды қыздырудың технологиялық процесі; шаржы-машина құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі. 10. Металлургия өндірісі кранының машинисі Параграф 1. Металлургия өндірісі кранының машинисі 67. Жұмыс сипаттамасы: домна, болат балқыту, ферробалқытпа, илем жəне құбыр цехтарында, сауытқорам өндірісі жөніндегі мамандандырылған цехтарда өндірістік процеске қызмет көрсету бойынша жұмыстарды орындау кезінде əртүрлі жүк қармаушы құрылғылармен жарақталған əртүрлі құрылымдардың жүк көтеру крандарын басқару; металлургиялық агрегаттарды жөндеу кезінде жүк тиеу-түсіру жұмыстарын, жинау жəне қосалқы жұмыстарды орындау; жүк қармаушы құрылғылар арқандарының дұрыс бекітілуін тексеру, сақтандырғыш құрылғыларының тежеуішін жəне қозғалысын реттеу; қызмет көрсететін кран жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 68. Білуге тиіс: қызмет көрсететін кран жəне оның механизмдерінің құрылғысы, жұмыс істеу қағидаттары жəне техникалық пайдалану ережелері; электрикалық сұлба жəне кран кинематикасы; электр қозғалтқыштар мен бақылаушының іске қосу жүйесі; операцияларды орындау кестесі жəне жүйелілігі; қызмет көрсететін агрегаттар мен учаскелердің орналасуы; əртүрлі жүктерді бекіту, көтеру жəне жылжыту, сондай-ақ сұйық металы бар ожауларды жылжыту жəне түсіру ережелері; майлау материалдарының түрлері, қасиеті жəне сапасы; кран құрал-жабдығын автоматты майлау жүйесі; электротехника негіздері жəне слесарлық іс. Домна цехтарының құю ауласында шойын жəне шлак науашаларын дайындау кезінде көпірлі кранды басқару кезінде: 2000 м² дейінгі көлемдегі домна пештеріне қызмет көрсету кезінде - 2-разряд; 2000 м² жəне одан жоғары көлемдегі домна пештеріне немесе шойынның арнайы таңбаларын балқытатын пештерге қызмет көрсету кезінде - 3-разряд; 3200 м² жəне одан жоғары көлемдегі домна пештеріне қызмет көрсету кезінде; екі тізбесандықшалы басқарумен айналмалы кранды басқару кезінде - 4-разряд; кранның жүк көтеруіне қарамастан металлургиялық цехтарда технологиялық процестерге қызмет көрсету бойынша жекелеген операцияларды орындауда консольды кран немесе тельферді; мартенді пештердің тоғыспалары үстінде орналасқан жүк көтергіштігі 5 т. дейінгі консольды кранды басқару кезінде - 2-разряд; мартенді пештердің тоғыспалары үстінде орналасқан жүк көтергіштігі 5 т. жəне одан жоғары консольды кранды; илем жəне құбыр илемді орнақтарда пішімбілікті аудару жəне баспақты илем құралын ауыстыру кезінде жүк көтергіштілігіне қарамастан əртүрлі жүк қармауыш құрылғылармен жарақталған көпірлі кранды басқару кезінде - 3-разряд; гранбассейнде əртүрлі жүк қармаушы құрылғылармен жарақталған көпірлі немесе отырғышты кранды басқару кезінде, таспалы массаны, люнкеритті жəне болат құюға арналған басқа да термиялық қоспаларды дайындау кезінде; толық илемеу, ақаулық жəне өндіріс қалдығын жинауда; негізгі технологиялық ағыннан тыс орналасқан бөлімшелерде жартылай фабрикаттар мен дайын өнімді көтеру жəне жылжыту бойынша жұмыстарда: жүк көтергіштігі 10 т. дейінгі кранда 2-разряд; жүк көтергіштігі 10 т. жəне одан жоғары кранда 3-разряд; шойынды құю үшін науашаларды дайындау жəне алуда; электродтарды дайындау, орнату жəне ұзарту; ферробалқытпа цехтарында дайын өнімді бөлу; ферробалқытпа пештерінің пеш қалталарына, конвертерлерге жəне электр балқыту пештеріне шикіқұрамды тиеу; тоқтатқыштарды беру, шлак тостағандарын ауыстыру жəне ожауларды орнату жəне тағы басқа болат балқыту жəне ферробалқытпа цехтарының құю аралықтарында пеште технологиялық процеске қызмет көрсету бойынша көпірлі кранды басқару кезінде; шойын тасу жəне болат құю ожауларын дайындау, қайта орнату жəне аударуда оларды жөндеу кезінде: жүк көтергіштігі 5 т. дейінгі кранда 2-разряд; жүк көтергіштігі 5-тен 15 т. дейінгі кранда 3-разряд; жүк көтергіштігі 15-тен 100 т. дейінгі кранда 4-разряд; жүк көтергіштігі 100 т. жəне одан жоғары 5-разряд. шикіқұрамды конвертерлерге тиеуде, арнайы жүк қармаушы құрылғылармен жарақталған көпірлі немесе жартылай порталды кранды басқару кезінде: жүк көтергіштігі 2х90 т. дейінгі кранда 4-разряд; жүк көтергіштігі 2х90 т. жəне одан жоғары 5-разряд; екі электромагнитпен жарақталған көпірлі кранды, негізінен илем орнақтарының технологиялық ағынында агрегаттарда жəне адъюстаждарда ыстық металды жіберу, беру, жинауда пратцекрапанды басқару кезінде: жүк көтергіштігі 7,5 т. дейінгі кранда 4-разряд; жүк көтергіштігі 7,5 т. 25 тоннаға дейінгі кранда 5-разряд; жүк көтергіштігі 25 т. жəне одан жоғары кранда 6-разряд. миксерге немесе болат балқыту агрегаттарына оны құюда сұйық шойынмен ожауды беруде көпірлі кранды басқару кезінде: жүк көтергіштіші 100 т. дейін кранда 4-разряд; жүк көтергіштігі 100-ден 200 тоннаға дейінгі кранда 5-разряд; жүк көтергіштігі 200 т. жəне одан жоғары кранда 6-разряд; металлургиялық цехтарда кен ауласында шикіқұрамды тиеу, дайындау жəне орташалауда кен қайта тиегішін басқару кезінде; ыстық агломерат жəне окатыштарды тиеуде əртүрлі құрылым крандарымен басқару кезінде: жүк көтергіштігі 15 т. дейінгі кранда 4-разряд; жүк көтергіштігі 15 т. 25 т. дейінгі кранда 5-разряд; жүк көтергіштігі 25 т. жəне одан жоғары кранда 6-разряд. қыздыру құдықтарына құймакесектерді салу жəне оларды қыздырғаннан кейін беруде жəне болат құю құрамдарын жинауда жүк көтергіштігіне қарамастан қысқаш кранды басқару кезінде 6-разряд; сауытқорамға болатты құюда жəне дайындамаларды үздіксіз құю машиналарында көпірлі кранды басқаруда; құбыр құю цехтарында жəне сауытқорам құймаларының мамандандырылған цехтарында центрден тепкіш машиналарда; қорамалауға қорамжəшікті беру, құймаларды құю жəне қағымдау астына қалыптарды орнатуда; көпірлі кранды басқару кезінде: жүк көтергіштігі 175 т. дейінгі кранда 5-разряд; жүк көтергіштігі 175 т. 450 тоннаға дейінгі кранда 6-разряд; жүк көтергіштігі 450 т. жəне одан жоғары кранда 7-разряд. шлакты бөлу, шикіқұрам материалдарын дайындау, тиеу жəне беруде; болат балқыту агрегаттарына шикіқұрам материалдары бар мульдтарды, бадилерді беруде; арқалық рельсті, сұрып прокаттау, табақ илем орнақтарында, блюмингтерде, слябингтерде, құбыр илем, бейінді иілімді агрегаттардың құбыр илем, доңғалақ илем орнақтарында қапасты аударуда; құбырлы бейінді баспақтарда жəне құбыр ұштарын шөгу баспақтарында жүк көтергіштілігіне қарамастан көпірлі немесе отырғышты кранды басқару кезінде – 4-разряд; таза өңдеу жəне тазарту процесінде металды, құбырды, баллондарды жəне басқа да жартылай фабрикаттарды агрегаттан агрегатқа беруде; оларды таңбалары, бейіндері жəне көлемдері бойынша сұрыптау жəне тиеуде; қыздыру пештеріне метал жəне құбырларды салуда; сұйық балқымалы ожаудың ферробалқыма цехтарына беруде; пешке сұйық шлактар мен балқымаларды құюда; құймакесектерді бөлуде əртүрлі жүк қармаушы құрылғылармен жарақталған көпірлі кранды басқару кезінде: жүк көтергіштігі 10 т. дейінгі кранда 3-разряд; жүк көтергіштігі 10 т. 100 тоннаға дейінгі кранда 4-разряд; жүк көтергіштігі 100 т. жəне одан жоғары кранда 5-разряд. металды таңбалары, бейіндері жəне көлемдері бойынша беру, жинау, тасымалдау жəне қабаттауда екі электромагнитпен жарақталған көпірлі кранды басқару кезінде; металды жəне құбырды жинау жəне мұздатқышқа, өңдеу бөлімшелеріне беруде; термиялық пештер мен құдықтарға металл жəне құбырды салуда; сауытқорамның құймалары цехтарына қызмет көрсетуде; екі электромагнитпен жарақталған көпірлі кранда басқаруда: жүк көтергіштігі 7,5 т. дейінгі кранда 3-разряд; жүк көтергіштігі 7,5 т. жəне одан жоғары кранда 4-разряд; құймаларды итеру бойынша механизммен жабдықталған екі немесе үш операциялы кранды басқару кезінде 5-разряд; əртүрлі жүк қармаушы құрылғыларымен жарақталған, доңғалақ прокаттау жəне құрсау өндірістерінде, жүк көтергіштігіне қарамастан көпірлі, бұрылыс крандарын немесе велокрандарды басқару кезінде: дайындамаларды беруде 2-разряд; құймаларды беруде, доңғалақтарды бөлуде, құрсау орнақтарына қызмет көрсетуде, баспақты илем жəне термиялық бөлімшелерде ыстық доңғалақтарды тасымалдау 3-разряд; доңғалақтар мен құрсауларды қаттамамен ағында тасымалдауда 4-разряд; термиялық пештерден доңғалақтар мен құрсауларды қаттамамен жіберу жəне беруде 5-разряд. Ескерту: Металды құю немесе төгу, қысқашты кранға, металлургиялық цехтардың кен ауласында шикіқұрамды дайындау мен орталауда кенді көпірлі қайта тиегішке қызмет көрсететін металлургиялық өндіріс краны машинисінің көмекшісі оның басшылығымен жұмыс істейтін машинистен төмен үш разрядқа, ал кранды басқаруға құқығы болған жағдайда – екі разрядқа жоғары тарифтендіріледі. Екі басқару пульті бар құю крандары үшін екінші машинист бір разрядқа төмен тарифтеледі.

11. Конвертерлер мен ожаулар футеровкасын сындыру машинасының машинисі Параграф 1. Конвертерлер мен ожаулар футеровкасын сындыру машинасының машинисі, 3-разряд 69. Жұмыс сипаттамасы: болат құю жəне шойын тасу ожаулары футеровкасын сындыру кезінде машинаны басқару; машинаның құрал-жабдықтарын бақылау жəне күту; басқару тетіктерін қарау жəне сынау; қызмет көрсететін машина жұмысында ақауларды анықтау жəне жою, жөндеуге қатысу. 70. Білуге тиіс: болат құю жəне шойын тасу ожаулары футеровкасын сындыру бойынша машинаның жұмыс істеу қағидаттары; ожауларды футерлеу кезінде қолданылатын отқа төзімді материалдардың қасиеті жəне тағайындалымы, машина көмегі арқылы жұмыс өндірісінің тəсілдері; слесарлық іс. Параграф 2. Конвертерлер мен ожаулар футеровкасын сындыру машинасының машинисі, 4-разряд 71. Жұмыс сипаттамасы: конвертерлер футеровкасын сындыру кезіндегі машинаны басқару; машинаның құрал-жабдықтарын бақылау жəне күту; басқару механизмдерін қарау жəне сынау; машина жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою жəне оны жөндеуге қатысу. 72. Білуге тиіс: қызмет көрсететін машина құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережелері; механизмдерді басқарудың кинематикалық сұлбасы. 12. Бөліп құю машинасының машинисі Параграф 1. Бөліп құю машинасының машинисі, 2-разряд 73. Жұмыс сипаттамасы: металды құю кезінде аудару жүк шығырын, құю машиналарының конвейерлік таспаларын іске қосу жəне тоқтату механизмдерін басқару; ожауларды аудары жылдамдықтарын реттеу. Əктас ерітіндісін дайындау, құю машиналарының тостағандары мен мульдтарына жəне сауыт қорамдарға əктас ерітінділерін шашырату; əктасты, сазды, құмды жəне басқа да қажетті материалдарды дайындау; мульдтарды, аунақшаларды, буындарды, таспаларды ауыстыруға қатысу; құю машиналары мен аудару жүк шығырларының таспаларын тазалау жəне майлау, оларды жөндеуге қатысу; ожауларды тазарту. 74. Білуге тиіс: құю машиналары мен аудару жүк шығырының жұмыс істеу қағидаттары; құю машиналарының конвейерлік таспалар құрылғысы; қолданылатын майлау материалдарының түрлері, қасиеті жəне сапасы; шартты дабыл; əктас ерітіндісін тостағандарға, мульдтарға, сауытқорамдарға шашу тəсілі мен мақсаты; əктас қасиеті. Параграф 2. Бөліп құю машинасының машинисі, 3-разряд 75. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары машинистің басшылығымен металды құю процесін жүргізу; сауытқорамды, науашаларды, құю тұмсықтарын толтыру жəне оларды кептіру; құймаларды салқындату үшін су беруді реттеу; істен шыққан сауытқорамдар мен мульдтарды ауыстыру; құю машиналарының мульдтарында кептелген чушкаларын соғу; конвейер астынан жəне темір жолдардан чушкаларын жинау; су ағынды арналарды, əктас бактарын, құю машиналарының жүк түсіру жағындағы темір жолдарды тазарту. 76. Білуге тиіс: құю машинасындағы шойынды жəне ферробалқыманы құю технологиясы; құю машинасының құрылғысы, құймаларды сумен салқындату жүйесі, металды жинау жəне платформаларды тарту механизмдері; жүк көтергіш механизмдерін пайдалану ережелері; слесарлық іс. Параграф 3. Бөліп құю машинасының машинисі, 4-разряд 77. Жұмыс сипаттамасы: бөліп құю машинасында металды құю процесін жүргізу; жинағышты, құю науашасын дайындау; құю науашасында ожауларды орнату; металды құю кезінде ожауды көтеру жəне түсіруді реттеу; талдау үшін метал сынамасын іріктеу; сауытқорам мен мульдтың металмен біркелкі толуын, металды құю кезінде науашаның жайкүйін, əктас ерітіндісінің дайындалу сапасын жəне мульдқа шашыратуды, зақымдалған мульдтарды уақытылы ауыстыруды жəне кептелген чушкаларды шығаруды, ожауларды тазарту сапасын жəне оларды уақытылы жөндеуге қоюды бақылау; құю машинасының жұмысындағы ақауларды анықтау жəне жою. 78. Білуге тиіс: металды балқытудың технологиялық процесінің негіздері; құю машинасының жұмыс істеу қағидаттары жəне техникалық пайдалану ережелері; метал сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттар талаптары. 13. Болат ағызу машинасының машинисі Параграф 1. Болат ағызу машинасының машинисі, 3-разряд 79 Жұмыс сипаттамасы: болат жолақтарын салқын илемдауде қолданылатын илем арқалықтарына бедерді салу үшін болат ағыны машинасын басқару; болат ағыны аппаратына болат бытырасының қажетті мөлшерін себу, арбаға арқалықты орнату, оларды болат ағыны машинасының камерасына беру, илем арқалығының бөшке ұзындығына жылжымалы шүмекті жылжыту механизмін бапта;. болат ағыны машинасының камерасына ауа мен болат бытырасының берілу ара-қатынасын иінтіректер көмегі арқылы реттеу; қызмет көрсететін құрал-жабдықтар жұмысында ақаулықтарды анықтау жəне жою, оларды жөндеуге қатысу. 80. Білуге тиіс: болат ағыны машиналарында илем арқалықтарына бедерді салу технологиясы; қызмет көрсететін машинаны баптау ережесі; машинаның барлық түйіндерінің жəне басқару құралдарының жұмыс істеу қағидаттары; металды салқын илемдеу үшін арқалықтарды дайындау үшін қолданылатын металл қасиеті; слесарлық іс. Параграф 2. Болат ағызу машинасының машинисі, 4-разряд 81. Жұмыс сипаттамасы: біліктілігі анағұрлым жоғары машинист басшылығымен минутына 2000 килограмм ( бұдан əрі – кг) бытыраға дейінгі бытыра беру механизмдерінің өнімділігімен болат ағыны машиналарында жəне үздіксіз улау агрегаттарында орнатылған ыстық тот баспайтын жолақ қабаттарынан жəне коррозияға қарсы жабын желісінде орнатылған бытыра белгілеу қондырғыларында құбыр бетінен отқабыршықты жоюдың технологиялық процесін жүргізу; болаттың əртүрлі таңбаларын өңдеу үшін бытыра мөлшерін іріктеу, қозғалыстағы жолаққа, құбырға бытыраны беру механизмдерін баптау, бытыраны тастау жылдамдығы мен санын реттеу; жолақтар мен құбырларды тазарту сапасын, механизмдерді беру күректерінің тозу дəрежесін анықтау жəне оларды ауыстыру; машинаны күту жəне ағымдағы жөндеулерді жүргізуге қатысу. 82. Білуге тиіс: бытырамен отқабыршақты жою технологиясы, бытыра белгілеу қондырғысының барлық түйіндері жəне басқару құралдарының құрылғысы, техникалық пайдалану ережелері; болаттың əртүрлі таңбаларын өңдеу үшін механизмдерді баптау тəсілі; əртүрлі таңбалы болат қасиеттері; құбырдағы жолақтың тазартылған қабат сапасына мемлекеттік стандарттар талаптары, бытыра түрлері, оның физикалық-механикалық қасиеті. Параграф 3. Болат ағызу машинасының машинисі, 5-разряд 83. Жұмыс сипаттамасы: минутына 2000 кг. бытыраға дейінгі бытыра беру механизмдерінің өнімділігімен болат ағыны машиналарында жəне үздіксіз улау агрегаттарында орнатылған ыстық тот баспайтын жолақ қабаттарынан жəне коррозияға қарсы жабын желісінде орнатылған бытыра белгілеу қондырғыларында құбыр бетінен отқабыршықты жоюдың технологиялық процесін жүргізу; қозғалыстағы жолаққа, құбырға бытыраны беру механизмдерін баптау; жолақтар мен құбырларды тазарту сапасын, механизмдерді беру күректерінің тозу дəрежесін анықтау жəне оларды ауыстыру. 84. Білуге тиіс: бытырамен отқабыршақты жоюдың технологиялық процесі; болат ағыны машиналарының жəне əртүрлі үлгідегі бытыра белгілеу қондырғыларының құрылымдық ерекшеліктері жəне оларды басқару сұлбалары; қызмет көрсететін құрал-жабдықтардың кинематикалық жəне электр сұлбалары. 14. Ыстық металды тасымалдаушы-машинист Параграф 1. Ыстық металды тасымалдаушы-машинист, 2-разряд 85. Жұмыс сипаттамасы: дайындамаларды үздіксіз құю машиналарына металды ожауларды тасымалдау, илем орнақтарына ыстық металды беру бойынша электр арбаларды басқару; бунақта сауытқорамға болатты құю кезінде жүккөтергіштігі 50 т. дейінгі құю арбасы арқылы, оларды жөндеу кезінде ожауларды аудары жəне тасымалдау; үйкеліс түйіндерін тазарту жəне майлау. Электр арбаны жөндеуге қатысу. 86. Білуге тиіс: қызмет көрсететін электр арбасының жұмыс істеу қағидаттары; майлау материалдарының түрлері, қасиеті жəне сапасы; сұйық металды тасымалдау ережесі; слесарлық іс. Параграф 2. Ыстық металды тасымалдаушы-машинист, 3-разряд 87. Жұмыс сипаттамасы: конвертерлерге шойынды беру жəне құюда жүккөтергіштігі 450 т. дейінгі құю шойын тасу арбасын; бунақта сауытқорамға болатты құю кезінде жүккөтергіштігі 50 т. жəне одан жоғары құю арбасын басқару; қабылдау рольгангына, блюмингтері мен слябингтеріне қыздыру құдықтарынан ыстық құймакесектерді тасымалдау кезінде құймакесекті тасушыны басқару; шлак тостағандары немесе конвертер түптабандарын тасымалдау бойынша шлак тасу немесе домкратты арбаларды басқару. 88. Білуге тиіс: болатты балқыту жəне құюдың технологиялық процестерінің негіздері; қызмет көрсететін құймакесек тасу арбаларының құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережелері; қызмет көрсететін арбаларды басқарудың электр сұлбасы; конвертерлерге шойынды құю жəне конвертерлерден болатты шығару кестесі. Параграф 3. Ыстық металды тасымалдаушы-машинист, 4-разряд 89. Жұмыс сипаттамасы: конвертерлерге шойынды беру жəне құюда жүккөтергіштігі 450 т. жəне одан жоғары құю шойын тасу арбасын басқару; конвертерден болатты қабылдау жəне сауытқорамға болатты құю үшін құю пролеттарына оларды беру үшін кеуекті болат құю ожауларының конфертерлеріне беруде болат тасу арбасын басқару; балқымаларды жылжыту əдісі арқылы феррохром өндірісі кезінде конвертерлер мен пештерге сұйық ферробалқымамен ожауларды тасымалдау жөніндегі машинаны басқару; қызмет көрсететін құрал-жабдықтарға күтім. 90. Білуге тиіс: сұйық ферробалқымалары бар ожауларды тасымалдау жөніндегі болат тасу жəне шойын тасу арбалары мен машиналарының құрылғысы, техникалық пайдалану ережелері, оларды басқарудың электрлік жəне кинематикалық сұлбасы; ожауға болатты құю кезінде конвертер мен қышқылдатқышты беру трактын бір уақытта басқару кезінде – 5-разряд. 15. Шикіқұрамды беруші машинист Параграф 1. Шикіқұрамды беруші машинист, 1-разряд 91. Жұмыс сипаттамасы: домна пештерінің бункерлеріне коксты, кенді жəне басқада шихта материалдарын беру жөніндегі тасымалдаушыны іске қосу жəне тоқтату; қызмет көрсететін тасымалдаушының жарамдылық жай-күйін жəне үздіксіз жұмысын тексеру жəне қамтамасыз ету; тасымалдаушы механизмдерін тазарту жəне майлау жəне оларды жөндеуге қатысу; жұмыс орнын жинау. 92. Білуге тиіс: тасымалдаушының жұмыс істеу қағидаттарын; шойынды балқыту кезінде қолданылатын шихта материалдарының түрлері; қолданылатын майлау материалдарының түрлері; слесарлық іс негіздері. Параграф 2. Шикіқұрамды беруші машинист, 2-разряд 93. Жұмыс сипаттамасы: автожебе көмегімен домна пештерінің бункерлері мен агломерациялық цехтарды шихта материалдарымен толтыру; шихта материалдарын жинау, тасымалдау жəне домна цехтарының, көмір дайындау жəне агломерациялық цехтардың домна пештері бункерлеріне оларды тиеу жəне тасымалдау бойынша транферкарды басқару; бункер-қоректенуші үстіне трансферканы орнату, шихта материалдарын тиеу кезінде бункер бекітпесін ашу жəне жабу; жабық галереяларда коксты беру кезінде кокс тасымалдаушымен материалдарды қайта тиеу, қатқабаттау жəне беру бойынша кен ауласында скрепер жүкшығырын басқару; тиелетін шикізат сапасын, бункерлердің толық толтырылуын, бункерлерді тиеу жəне өңдеу кезінде материалдардың орташалануын, көлік галереясы құрал-жабдықтарының, жүк тиеу станциялары мен жұмыс алаңдарының тазалығын бақылау; қызмет көрсететін құрал-жабдық жұмысында ақаулықтарды анықтау жəне жою; автожебені, трансферканы, тасымалдаушыны, скрепер жүкшығырын тазарту жəне майлау; қызмет көрсететін құрал-жабдықты жөндеуге қатысу. 94. Білуге тиіс: қызмет көрсететін құрал-жабдықтың құрылғысы жəне жұмыс істеу қағидаттары; бункерлердегі материалдарың орналасуы жəне бункерлер бойынша шихтаны орташалау əдістері; бункерлерді тиеу жəне өңдеу тəртібі; слесарлық іс. Параграф 3. Шикіқұрамды беруші машинист, 3-разряд 95. Жұмыс сипаттамасы: домна пешінің шихтасын көтеру жəне тиеу механизмдерін басқару: бағдаршам көрсеткіштері мен тіркеу құрылғыларының жазбалары бойынша шихта материалдарының қимылы мен пешті жүктеу қимылын бақылау; үлкен жəне кіші конустардың дұрыс жұмыс істеуін, қанаттарын созуын жəне арбаның түпкілік жай-күйін, сондай-ақ желіге тартылу жəне тиеуді тексеру; көтергішті жөндеуге қатысу. 96. Білуге тиіс: шойынды балқыту процесінің негіздері; қызмет көрсететін құрал-жабдықтың жұмыс істеу қағидаттары мен техникалық пайдалану ережелері; слесарлық іс. Параграф 4. Шикіқұрамды беруші машинист, 4-разряд 97. Жұмыс сипаттамасы: 300 метрге (бұдан əрі – м) дейінгі көлемдегі домна пешіне шихта материалдарын жинау, өлшеу жəне тиеудің автоматты жүйесін дистанциялы басқару;

біліктілігі анағұрлым жоғары машинистің басшылығымен 300 м. дейінгі көлемдегі домна пешіне шихта материалдарын жинау, өлшеу жəне тиеудің автоматты жүйесін дистанциялы басқару; жарамсыз механизмдерді істен шығару; шихта беру жүйесінің механикалық жəне электр құрал-жабдығын бақылау жəне олардың жұмысындағы ақауларды жою; шихта берудің механикалық жəне электр құрал-жабдықтарын үрлеу жəне тазарту; бункерлердегі материалдардың болуын жəне мөлшерін тексеру; шихта беру жүйесінің механикалық жəне электр құрал-жабдықтарын баптау, оларды жөндеу. 98. Білуге тиіс: металды балқытудың технологиялық процесі; қызмет көрсететін құрал-жабдықтардың жұмыс істеу қағидаттары жəне техникалық пайдалану ережелері. Параграф 5. Шикіқұрамды беруші машинист, 6-разряд 99. Жұмыс сипаттамасы: 300 м. дейінгі көлемдегі домна пешіне шихта материалдарын жинау, өлшеу жəне тиеудің автоматты жүйесін дистанциялы басқару; шихта материалдары бар жекелеген бункерлерді немесе бункерлер тобын басқару пультіне жұмысқа кіру немесе ауыстыру арқылы жұмыстан шығу; шихта берудің қандай да механизмі немесе механизмдер тобы бас тартқанда немесе дəл емес жұмыс кезінде – пешті іске қосуды автоматты режимнен дистанциялыға ауыстыру жəне пульттан дистанциялы басқаруды жүзеге асыру; бағдаршамдар мен қлшемді құралдардың көрсеткіштері бойынша автоматты жинау, өлшеу жəне домна пешіне шихта материалдарын тиеу жүйесі механизмдерінің жұмысын, жəне тапсырмалар жүйесінің дұрыс орындалуын бақылау; дебаланстық жəне вибрациялық жіктегіштерді, қоректендіргіштерді баптау жəне кокс пен агломерат ұсақ-түйектерін айыру сапасын бақылау; шихта беру механизмдерінің жəне оларды автоматты басқару аппараттарының бұрыс жұмысының себептерін анықтау, оларды жою. 100. Білуге тиіс: домна пешінде шойынды балқыту процесі; шихта берудің барлық механизмдерінің жəне басқару пульті аппаратурасының құрылғылары жəне жұмыс істеу қағидаттары; пешті іске қосу жүйесімен шихта беру жүйесін оқшаула қағидаты. 16. Металлургиялық цех электровозының машинисі Параграф 1. Металлургиялық цех электровозының машинисі, 2-разряд 101. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 250 т. дейінгі конвертерлерге жəне мартен пештеріне миксер бөлімшесінен сұйық шойынды шойын тасу ожауларын беруде электровозды басқару; миксер бөлімшесіне кеуекті ожауларды жеткізу; шихта материалдарын бадилерге толтыру, жүк тиелген бадилерді өлшеу, оларды домна пештеріне жеткізу жəне толық емес механикаландырылған домна цехтарында жүк тиеу орындарына кеуекті бадилерді беру кезінде электровозды басқару; металлургиялық цехтардың технологиялық ағынында металды цех іші тасымалдау кезінде электровозды басқару; электровоз құрал-жабдығының жарамдылық жай-күйін бақылау; электровозды тазарту жəне үйкеліс түйіндерін майлау; қызмет көрсететін электровоз жұмысында ақаулықтарды анықтау жəне жою, оны жөндеуге қатысу. 102. Білуге тиіс: қызмет көрсететін электровоздың жұмыс істеу қағидаты жəне пайдалану ережелері, оларды басқарудың электр сұлбасы; қызмет көрсететін учаскедегі технологиялық операциялар; домна пештеріне тиелетін материалдар түрлері мен қасиеттері; шикізат материалдарын бункерлер бойынша бөлу жəне оларды қабатқа тиеу тəртібі; сұйық жəне ыстық металды тасымалдау ережелері; слесарлық іс; орнатылған дабыл; қызмет көрсететін учаскелердегі жол белгілері; цехтар мен кəсіпорын учаскелеріне қызмет көрсету кестесі. Параграф 2. Металлургиялық цех электровозының машинисі, 3-разряд 103. Жұмыс сипаттамасы: сыйымдылығы 250 т. жəне одан жоғары конвертерлерге миксер бөлімшесінен сұйық шойынды шойын тасу ожауларын беруде электровозды басқару; домна жəне мартен пештеріне шихтаны беруде электровозды басқару; электровоз жөндеуге қатысу. 104. Білуге тиіс: қызмет көрсететін электровоз құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережелері. 17. Табақтар мен құбырлардың пакеттерін теруші Параграф 1. Табақтар мен құбырлардың пакеттерін теруші, 2-разряд 105. Жұмыс сипаттамасы: пакеттерге орамдарды, табақтарды жəне құбырларды жинау, салу жəне байлау жəне өндіріс процесінде оларды тасымалдау; зəкір жəне төсемдерді əкелу; кранмен жұмыс істегенде тиеу, тасымалдау, қатқабаттау жəне сұрыптау кезінде табақ жəне құбыр пакеттерін ілу, шешу, арқандау; қарапайым түйіндермен арқандарды ұластыру. 106. Білуге тиіс: пакеттерді жинау əдістері; болат түржиыны, таңбалары жəне табақтар, құбырларды өлшеу жəне оларды таңбалау; металдың технологиялық бағыттары; қызмет көрсететін құрал-жабдық жəне механизмдердің жұмыс істеу қағидаттары. Параграф 2. Табақтар мен құбырлардың пакеттерін теруші, 3-разряд 107. Жұмыс сипаттамасы: пакетке жинауға болаттың бірқатар таңбаларының слябтары мен жақтаушаларын дайындау; химиялық заттарды қолдана отырып қолмен жəне механикалық тəсілмен үстіңгі қабатын тазарту; жуғыш құрал рецептурасын таңдау; болаттың арнайы түрінен жалатылған пластинаны дайындау жəне пластинанын үстіңгі қабатындағы ақауларды ішінара зімпаралық тазартумен жəне пневматикалық шауып түсірумен никельдеу, никельдеуден кейін пластинаны тазарту; болаттың арнайы түрлерінен жəне болаттың қарапайым түрлері слябтарынан майсыздандырылған пластиналардан дəнекерлеу алдында пакеттерді жинау. 108. Білуге тиіс: екі қабатты табақ өндіру технологиясының негіздері; жиналатын пакеттер түрлері; пакеттерді жинау үшін қолданылатын болат түрлері мен қасиеттері; жалатылған пластинаны дайындау жəне никельдеу технологиясы; қызмет көрсететін құрал-жабдықтар мен механизмдердің құрылғысы. 18. Металды қыздырушы Параграф 1. Металды қыздырушы, 3-разряд 109. Жұмыс сипаттамасы: вилдарды илемдеу үшін дайындамаларды қыздыру процесін жүргізу; құймакесектер мен дайындамаларды; қыздыру қондырғыларында құралбіліктер, құбырлар (дəнекерлеу үшін) өндірістері үшін дайындамаларды қыздыру процесіне қатысу; итергіштерді, көтеру үстелдерін, қабылдау жəне қайтару рольгангтарын басқару; шлак леткаларының жай-күйін, шлак үшін арба мен қораптардың болуын бақылау; толтыру материалдары мен құралдарын беру; отқабыршақты жəне шлакты жинау, шлак қораптарын ауыстыру; пешке металды салуға, тазартуға, пештерді толтыру мен жөндеуге, қыздыру қондырғыларының терезелерінде қақпақтарды немесе жапқыштарды алмастыруға, қысқашты крандарда нүктебелгілерді алмастыруға қатысу; қызмет көрсететін құрал-жабдықтар жұмысында ақаулықтарды анықтау жəне жою. 110. Білуге тиіс: метал жəне құбырларды қыздырудың технологиялық процестерінің негіздері; қызмет көрсететін құрылғылар мен олардың механизмдерінің жұмыс істеу қағидаттары; пештерді қалау жəне түптабандарды толтыру үшін қолданылатын отқа төзімді материалдардың түрлері мен қасиеттері; түптабандарды күту ережелері; пешті отқа төзімді қалауды жүргізу əдістері. Параграф 2. Металды қыздырушы, 4-разряд 111. Жұмыс сипаттамасы: итеру алдында баллондар үшін дайындамаларды қыздыру процесін жүргізу; үш жəне төрт кірмесі бар əдістемелік жəне секциялы пештерде иеталды қыздыру процесіне, пеш дəнекерінің құбыр өндірісі кезінде қыздыру қондырғыларына қызмет көрсетуде, үздіксіз орнақ желісінде құбырларды редукциялау үшін қыздыру пештерінде қыздыру процесін жүргізуге қатысу; біліктілігі анағұрлым жоғары қыздырушы басшылығымен үздіксіз штрипсті, ұсақ сұрыпты жəне сымды орнақтарды, болаттың 20 түріне дейінгі түржиынымен сұрыпты илемдеу жəне табақты илемдеу орнақтарды қыздырудың екі жəне үш қыздыру аймағы бар əдістемелік пештерде дайындамаларды қыздыру; қыздырудың 5-ке дейінгі аймағына ие əдістемелік пештерде фасонды бейіндердің процесін жүргізу; екі жəне одан жоғары қыздыру құдықтарына қызмет көрсету; оларда қоспаланған болат түрін қыздыру кезінде қыздыру құдықтарының бір тобына қызмет көрсету; электрпештерге отын жəне ауа, ток күшін беруді реттеу; қажет болған жағдайларда металды қыздыру процесін автоматты басқарудан қолмен басқаруға жəне отынның бір түрінен екіншісіне ауыстыру; отын жəне ауа қысымы мен шығынын, газ коммуникациялары мен сұйық отын құбырларын, қызмет көрсететін пештердің оттық, қалану жəне арматурасының жай-күйін бақылау; пешке құймакесектер мен дайындамаларды аудару жəне жылжыту; түптабандарды тазарту жəне толтыру, отқабыршақты жинау жəне шлакты жою. 112. Білуге тиіс: металдар мен құбырларды қыздырудың технологиялық процесі, қызмет көрсететін қыздыру құрылғысының техникалық пайдалану ережесі; қыздыратын метал түржиыны жəне таңбасы; қолданылатын отынның жылу шығару қабілеті; металды қыздыру процесін қолмен жəне автоматты реттеу жүйесі. Параграф 3. Металды қыздырушы, 5-разряд 113. Жұмыс сипаттамасы: штрипсті, ұсақ сұрыпты жəне сымды орнақтар, сұрыпты илем жəне болаттың 20 түріне дейінгі түржиынды табақты илем орнақтарын қыздыру үшін екі жəне үш қыздыру аймағымен əдістемелік пештерде дайындамаларды; секциялы пештерде беске дейінгі металды қыздыру аймағына ие əдістемелік пештерде фасонды бейіндерді; 500 т. дейінгі сағаттық өнімділік кезінде қыздыру құдықтарының екі автоматтандырылған топтарында кесекқұймаларды; құймакесектер, дайындамалар жəне құбырлардың жоғары жиілікті қыздыру; айналмалы пештеріндегі шырмауық тəрізді жоңқаларды қыздыру процесін жүргізу; біліктілігі анағұрлым жоғары қыздырушының басшылығымен 200 т. дейінгі сағат өнімділігімен слябингтерде блюмингтердің қыздыру құдықтарында құймакесекті; қысқашты жəне дайындамалық орнақ үшін екі жəне үш қыздыру аймағымен əдістемелік пештерде құймакесектер мен дайындамаларды, болат түрлерінің 20 жəне одан аса түржиынымен үздіксіз штрипсті, ұсақ сұрыпты жəне сымды орнақтар мен көп жіпті сымды орнақтар үшін дайындамаларды; рельсті арқалық, үздіксіз жəне жүйелі түрдегі ірі сұрыпты жəне орташа сұрыпты орнақтарды əмбебап, жарамсыз табақтар мен қалың табақты орнақтар үшін үш жəне одан аса қыздыру аймақтарымен əдістемелік пештерде слябтарды дайындамаларды; сапалы болатты жəне (құймакесектерді, дайындамаларды, слябтарды, сутункаларды жəне тағы басқа) əдістемелік жəне камералық пештерде дөңгелектер мен бандаждар үшін дайындамаларды; бес жəне одан аса қыздыру аймағы бар əдістемелік пештерде фасонды бейіндерді; айналмалы пештерде дайындамаларды; құбыр илемі орнақтарындағы əдістемелік жəне камералық пештер мен құбыр бейінді престердің индукциялық пештерінде құймакесектер мен дайындамаларды; құбырларды пештік дəнекерлеудің штрипстерін қыздыру процесін жүргізу; пештердегі қыздыру температурасы мен сапасын, қолданылатын отынның жылу шығаруын; газ температурасын жəне қалдық газ температурасын бақылау.металды қабылдау жəне орнату тəртібін белгілеу жəне пештерге металды беру; пештің айналу механизмдерін басқару, шырмауық тəрізді жоңқаларды тиеу жəне түсіру, оларды преске беру; сұйық қождың үздіксіз түсуін, құрғақ қожбен жұмыс істеу кезінде түптабанды сапалы тазартуды, қыздыру құрылғылары механизмдерінің, жылу режимі аппаратурасы мен автоматты басқарудың, бақылау-қөлшеу құралдарының, пештің салқындату мен отқа төзімді қалау жүйесінің сақталуын жəне үздіксіз жұмыс істеуін, жарамды құрал мен толтыру материалдарының белгіленген қорының бар болуын қамтамасыз ету; жөндеуден кейін пештерді қабылдауға қатысу; пештер мен олардың құрал-жабдықтарының жұмыс істеу жай-күйі журналын, металды орнату жəне беру есебін жүргізу. 114. Білуге тиіс: метал мен құбырды қыздырудың технологиялық процесі; қызмет көрсететін қыздыру құралы мен басқа да қосалқы құрал-жабдықтардың құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; отқабыршақтың түзілу процесі жəне отқабыршақтың түзілуін азайту жолдары; дұрыс қыздырмаудан туатын ақаулардың түрлері; газ пеш техникасының негіздері. Параграф 4. Металды қыздырушы, 6-разряд 115. Жұмыс сипаттамасы: 200 т. дейінгі сағаттық өнімділікпен блюмингтер мен слябингтердің қыздыру құдықтарында құймакесектерді; үш автоматтандырылмаған немесе екі жəне одан аса автоматтандырылған қыздыру құдықтарында құймакесектерді; 500 т. жоғары сағаттық өнімділікпен қыздыру құдықтарының екі автоматтандырылмаған топтарында құймакесектерді; қалың қабатты орнақтар үшін жылжымалы түпті камералық пештерде құймакесектерді; қыспақты жəне дайындау орнақтары үшін екі жəне үш қыздыру аймағы бар əдістемелік пештерде құймакесектерді жəне дайындамаларды; үздіксіз штрипсті, ұсақ сұрыпты жəне сымды орнақтар үшін дайындамаларды; 20 жəне одан аса түржиынымен үздіксіз штрипсті, ұсақ сұрыпты жəне сымды орнақтар мен көп жіпті сымды орнақтар үшін дайындамаларды; рельсті арқалық, үздіксіз жəне жүйелі түрдегі ірі сұрыпты жəне орташа сұрыпты орнақтарды əмбебап, жарамсыз табақтар мен қалың табақты орнақтар үшін үш жəне одан аса қыздыру аймақтарымен əдістемелік пештерде слябтарды дайындамаларды; сапалы болатты жəне (құймакесектерді, дайындамаларды, слябтарды, сутункаларды жəне тағы баска) əдістемелік жəне камералық пештерде дөңгелектер мен бандаждар үшін дайындамаларды; бес жəне одан аса қыздыру аймағы бар əдістемелік пештерде фасонды бейіндерді; айналмалы пештерде дайындамаларды; құбыр илемі орнақтарындағы əдістемелік жəне камералық пештер мен құбыр бейінді престердің индукциялық пештерінде құймакесектер мен дайындамаларды; құбырларды пештік дəнекерлеудің штрипстерін қыздыру процесін жүргізу; біліктілігі анағұрлым жоғары қыздырушының басшылығымен блюмингтер мен слябингтердің қыздыру құдықтарында қоспалы жəне жоғары қоспалы болаттан құймакесектерді; 200 тоннадан жоғары сағаттық өнімділікпен блюмингтер мен слябингтердің қыздыру құдықтарында құймакесектерді; əдістемелік пештерде аралық қыздырусыз рельсті арқалық орнақтарының қыздыру құдықтарында құймакесектерді; əмбебап-арқалық орнақтың қыздыру пештерінде құймакесектер мен дайындамаларды; үздіксіз құбыр илемі қондырғыларының секциялы жəне индукциялы пештерінде дайындамаларды; құбыр илемді орнақтардың əдістемелік жəне камералық пештерінде, құбыр бейінді престерді индукциялық пештерінде кең сұрыпты құймекесектер мен дайындамаларды қыздыру процесін жүргізу. 116. Білуге тиіс: металл жəне құбырды қыздырудың технологиялық процесі; қызмет көрсететін қыздыру қондырғысы мен басқа да қосалқы құрал-жабдықтардың құрылғысы жəне техникалық пайдалану ережесі; қызмет көрсету құралын баптау жəне реттеу ережесі; металды илемдеу кестесі; шлак түзу себептері жəне оны жою əдістері; болаттың əртүрлі таңбаларын қыздыру ерекшеліктері; пеш зоналарының əрқайсысының температуралық режимі; қолданылатын отын түрі, қасиеті; пеште отынды ұтымды күйдіру амалдары.

(Жалғасы бар).


www.egemen.kz

30 мамыр 2013 жыл

Есімі ўмытылмаса екен Менің ниетім, бір үзік сырымды газет арқылы халыққа жеткізу. Бұл сырыма 15 жыл бірге өмір сүрген жолдасым, бүкіл Зайсан халқы атын құрметпен еске алатын тума талант Ораз Кəкеевті арқау етіп алып отырмын.

Ораз 1937 жылы ШҚО Зайсан ауданы «Лагерь» деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Əкесі Кəкей Тұрсынбаев «Лагерь» кеңшарында есепші болып қызмет еткен. 1942 жылы Ұлы Отан соғысына кетіп, 1944 жылы «хабарсыз кетті» деген хабар келген. Ораз балалық шағын, алаңсыз күлкісін соғыс ұрлаған, тағдырдың ащы дəмін тым ерте татқан, өмірдің бүкіл ауыртпалығы мойнына түскен сол кездегі көп баланың бірі болып өсті. Ауылдағы азаматтар түгел соғысқа аттанып, колхоздың шаруасы əйелдер мен балаларға жүктелген. Сол сұрапыл заманда балалық шақ қайдан болсын.? Ораздың ата-анасы да өнер десе ішкен астарын жерге қойған өнерге жақын адамдар болған. Шешесі Насихат ақынжанды, суырып салып айта беретін əнші еді. Өз басым ол кісінің «Шилі өзен» мен «Бір бала» əнін нақышына келтіріп айтқанын естігенде: «Тəте, тағы айтыңызшы» деуші едім. Көңіл-күйі жақсы болса, əндетіп отырушы еді. Осындай өнерге жақын адамдардың ұрпағы болған күміс көмей, тума талант еді. Мектеп қабырғасында жүргенде «əнші

Ораз» атанды. Одан кəсіптіктехникалық училищеде оқыды. Училищені бітіріп жолдамамен көрші Марқакөл ауданы Боран колхозында механизатор болып жұмыс істеді. Бұл – 1956 жыл еді. Содан 1957 жылы республикалық фестивальге қатысып, жүлделі екінші орынды иеленді. 1958 жылы наурыз айының бесінші жұлдызында Ораз мені 16 жасымда алып қашты. Содан 1973 жылға дейін бірге өмір сүрдік. Бес балалы болдық. Ораз 1958 жылы қазанның 31-і күні Кеңес Армиясы қатарына шақырылды. Осы жылдың күзінен 1961 жылдың сəуіріне дейін Беларусь КСР-і Брест қамалында əскери борышын атқарды. Сол əскери гарнизонның əскери ансамблінде əнші болды. 1961 жылдың сəуір айының 27-і күні үйге келді. 3-4 күн үйде болып, 2 мамыр күні ауданнан шақырту алды. Сол күннен бастап мəдениет саласындағы қызметі басталды. Автоклуб меңгерушісі, киномеханик-жүргізуші болды. Зайсандағы театрда режиссер болмады. Сол кезде жоғарыдан Алматы облысы, Ақсу ауданы, Ақсу театрында істеген Тұрлыбек Иманбалановты Зайсан театрына

Бадамныѕ болашаєы əлі алда

Ќаланыѕ бас ќўжаты

«Егемен Қазақстан».

Бір кездері буырқанып, көктем, күз айларында арнасынан асып, елді əжептеуір əбігерге салатын Бадам өзені бүгінде жыламсырап ағып жатыр. Бəлкім, көзін ашып, бойын жиі тазартпағаннан шығар. Бір жаманы, Шымкенттегі ірі зауыттардың барлығы дерлік кезінде өзендердің бойынан салынып кеткен. Үш тасты қалап, от жақсаң, үш күрек күл шығады. Ал, алып өндіріс ошағы талай жылдар бойы күніне қаншама күл-қоқыс шығарып, оның бəрі осы өзен арнасымен ағып, бұлақ көзінің бəрін бекітіп тастағаны рас. Міне, осы мəселе облыс əкімі Асқар Мырзахметовті қатты толғандырса керек. Жақында Шымкент қаласындағы Бадам өзенінің жағалауын көріктендіру жұмыстарының алғашқы кезеңі басталып кетті. Бекітілген жоба бойынша өзеннің 3 шақырымы толығымен абаттандырылады. Облыстық бюджет есебінен қаржыландырылатын нысанның конкурстық құны 1746,2 млн.теңгені құрап отыр. Өзен бойын көріктендіру жұмыстары қарашада аяқталады деп жоспарлануда. Көріктендіру жұмыстарының барлық кезеңдері толығымен аяқталған уақытта Бадам өзенінің маңы қала тұрғындары мен қонақтары демалатын аймаққа айналады. Түрлі жеміс ағаштары мен көшеттер отырғызылып, аймақ жарықтандырылады. Демалушыларға арналған орындықтар мен қоқыс жəшіктері қойылып, аяқжолдар төселеді, тегін автотұрақ ашылады. Жағалаумен бірге өзен арнасын да көріктендіру көзделуде. Бүгінгі таңда құрылыс жұмыстарына 28 техника жұмылдырылды. Елбасымыз бұл шаһарды келешегі зор қалалардың қатарына енгізіп, маңызы жөнінен мемлекетіміздің үшінші қаласына теңеген еді. Яғни Шымкентте қолға алынып отырған бұл жоба Елбасының берген сол мəртебесін айқындай түсетін жобалардың бірі болатыны сөзсіз. Тағы бір айтары, сервистік қызмет көрсету үшін бұл жоба жеке инвесторлардың қызығушылығын тудырып отыр екен.

Ел аумаєыныѕ даму перспективаларын ґѕірлік їдерістерге сəйкестендіруге мїмкіндіктер берері аныќ Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Келелі жиынды аймақ басшысының орынбасары Владимир Балахонцев ашып, талқылаудың Солтүстік Қазақстан облысынан мəре алуының мəнін атап өтті. Ұзақ жылдарға арналған сызба жобасымен арнайы мамандар айналысып, өңір ерекшеліктері жете ескерілген. Бірінші кезекте астықты өлкенің минералды-шикізаттық база ретіндегі даму əлеуетінің жіті қарастырылғаны құптарлық. Жерасты қазба байлықтарынан қорғасынның 65, цирконийдің 36, уранның 19 пайызы осында шоғырланған. Агроөнеркəсіп кешені шеңберінде ірі фермерлік шаруашылықтар ұйымдастыру, астық экспортының көлемін ұлғайту жолдары қарастырылған. Оңтүстік Қазақстан облысындағы Асар ауылындағыдай агро қалашықтар бой көтеретін болады. Тамақ өнеркəсібін жəне ауыр өнеркəсіпті жолға қою шаралары алға тартылды. Қазақ құрылыс жəне сəулет ғылымизерттеу жəне жобалау институты Астана филиалының директоры Тұрлыбек Мұсабаев, Өңірлік даму министрлігі сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс департаментінің бастығы Салауат Дембай еліміздің аумағын ұтымды ұйымдастырудың кешенді жобасы жайлы жан-жақты əңгімеледі. 2010 жылы бекітілген бас жоба халықтың

ЧУ «Карагандинский университет «Болашак» объявляет конкурс на замещение должностей Профессоров кафедр: Уголовного права и процесса – 6 ед. Политологии и ООД – 5ед. Иностранных языков и переводческого дела – 2 ед. Педагогики и психологии – 2ед. Казахского языка и литературы – 3ед. Фармацевтических дисциплин – 1ед. Экономики и менеджмента – 2 ед. Финансы – 1ед. Информационных систем – 3ед. Доцентов кафедр: Уголовного права и процесса – 10 ед. Гражданского права и процесса – 12 ед. Политологии и ООД – 10 ед. Иностранных языков и переводческого дела – 7 ед. Педагогики и психологии – 14 ед. Казахского языка и литературы – 9 ед. Фармацевтических дисциплин – 8 ед. Экономики и менеджмента – 10 ед. Финансы – 9 ед. Информационных систем – 13ед. Старших преподавателей кафедр: Уголовного права и процесса – 8 ед. Гражданского права и процесса – 10 ед. Политологии и ООД – 8 ед. Иностранных языков и переводческого

«Правда» «Комсомольская правда» газеттерінің беттерінде біздің өнерпаздардың өнерлері жайлы мақалалар бір жыл көлемі жазылды. Сол кезде одақтас 15 республикаға таратылатын көп тиражды «Театр» журналында Ораз туралы жазылған мақалалар бірнеше рет жарық көрді. Сол кездегі Ораздың төккен терін, еңбегін Кеңес одағының басшылығы жоғары бағалады. Ораздың кеудесіне Одақтың мəдениет министрі Е. Фурцева өз қолымен «Мəдениет үздігі» медалін тақты. Осы сапарға қатысқан жəне ұзақ жылдар Алматыда Қазақ радиосында жемісті қызмет етіп, əншілік, журналистік өнерімен танылған Көкенай Камалиев кейіннен осы сапар жайлы жазған естелігінде Ораз туралы былай деп сыр толғайды: «Сол жолғы Мəскеудегі біздің табысымыз керемет болды. Сол жолғы сапарымыз жай лы «Ақжардан Москваға дейін» деп аталатын фильм де түсірілді. Бұл жарты сағаттық документальді фильм қазіргі кезде Алматының мемлекеттік кинофотолар архивінде алтын қор есебінде сақтаулы... Ораз Кəкеевтің əншілік өнері республика көлемінде кеңінен танылды. Қазақ радиосында Ораздың орындауында көптеген əндер бар. Ол əнші ретінде де, актер ретінде де бүкілодақтық, республикалық фестивальдердің əлденеше дүркін лауреаты атанған. Марқұм Асқар

Қызылжар өңірінде Өңірлік даму министрлігі, «Қазақ құрылыс жəне сəулет ғылыми-зерттеу жəне жобалау институты» АҚ Астанадағы филиалы, жергілікті құрылымдық бөлімшелер, үкіметтік емес ұйымдар өкілдерінің, мəслихат депутаттарының қатысуымен Қазақстан Республикасының аумағын ұйымдастырудың бас схемасы талқыланды.

Оралхан ДƏУІТ,

ШЫМКЕНТ.

уақытша режиссерлікке жіберді. Ол кісі бізге келе-сала бар-жоғы 6-7 ай ішінде 5 спектакльді сахнаға шығарды. Ораз үнемі басты рөлдерді сомдады. Өзі əнші, өзі актер, өзі сықақшы болды. Бірде үйге шай ішуге келген Тұрлыбек аға «Ораз, мен саған бір əн үйретейін, сенің дауысыңа, тіпті сенің бар болмысыңа арналып жазылған əн», деп Жібек Оспанованың «Қаракөз» əнін аз уақыт ішінде, менің шайым дайын болғанша, үйретіп кеткен еді. Сол əнді Кремль сахнасында шырқады Орекең. 1963 жылы тамыз айында Алматыдан атақты режиссер Асқар Тоқпанов келіп Ғ. Мүсіреповтің «Қарагөз» спектаклін жəне тағы бір пьесаны Кремль сахнасына дайындады. Бір ай дайындықтан кейін «Ақжардан Мəскеуге дейін» деген атпен Мəскеуге Зайсан мен Ақжардың өнерпаздары аттанды. Ораз «Қаракөздегі» Сырым, екінші пьесадағы Оспанның рөлін сомдады. Жетістік деген керемет болды. Сырым – трагедиялық рөл болса, Оспан – ұрдажық, тентек. Екі рөл, екі образ біріне-бірі кереғар. Мəскеу көрермендері екінші күнгі концертте біздің өнерпаздардың өнерлерін тіке тұрып қарсы алып, тіке тұрып шығарып салды. Сол Кремль сахнасында Ораз дайындап барған екі əнімен қоса халықтың сұрауы бойынша тағы да бірнеше əнді шырқады. Содан кейін «Известия»,

дела – 16 ед. Педагогики и психологии – 14 ед. Казахского языка и литературы – 7 ед. Фармацевтических дисциплин – 4 ед. Экономики и менеджмента – 12 ед. Финансы – 8 ед. Информационных систем – 11ед. Преподавателей кафедр: Политологии и ООД – 1 ед. Иностранных языков и переводческого дела – 3 ед. Педагогики и психологии – 1 ед. Срок подачи заявлений – месяц со дня опубликования в газете. Лица, желающие участвовать в конкурсе с последующим заключением трудового договора, подают заявление на имя руководителя высшего учебного заведения с приложением следующих документов: личный листок по учету кадров; автобиография; нотариально заверенные копии дипломов о высшем образовании, академической и ученой степени, документ об ученом звании; копии сертификатов о переподготовке и повышении квалификации; список научных работ и изобретений; медицинская справка формы № 086. За справками обращаться в кадровое управление, тел: 8(7212) 42-04-25(010).

өмір сапасын жақсарту, əлемдік экономикалық үдерістерді кіріктіру, жаһандану жағдайларында Қазақстан аумағын тұрақты кеңістікке айналдыру мақсаттарын көздейді. Мемлекеттік қала құрылысы саясатының барлық аспек тілерін қосатын кешенді қала құрылысының құжаты ұзақ мерзімді даму болжамын ұйымдастыруға, аумақтық бəсекелі артықшылықтарды, ішкі ресурстарды тиімді пайдалана отырып өркендетуге, қоршаған ортаны, сəулеттік, тарихи-мəдени мұраларды сақтауға, халықты қоныстандыру жəне елді мекендер арасындағы ілкімділік жүйесін жетілдіруге зор мүмкіндіктер береді. Кеңес кезінде қалыптасқан қала құрылысы жүйесінің түбегейлі қоғамдық-саяси, экономикалық құрылымдық өзгерістерге ұшырағаны бай қалады. Ол уақытта қала құ рылы сы интеграциялық мəніне орай халықты қоныстандыру, қонысаралық инфрақұрылым жүйесін құру мен дамыту міндеттерін біршама атқарғанымен, бірқатар мəселелер ескерілмей қалды. Атап айтар болсақ, экологиялық тепетеңдіккке үлкен нұқсан келтірілді. Адамдарды қоныстандыру, елді мекендерді салу табиғи-климаттық жағдайы қолайсыз, ауыз су жоқ өңірлерде жүргізілді. Соның салдарынан жетекші салаға толық тəуелді монофункционалды аумақтар қалыптасты. Егемендік алғаннан кейін Президент жаңа мақсаттар мен басымдықтарды белгілеп,

ХАБАРЛАМА 2013 жылғы 14 мамырда 12.00 сағатта Атырау қаласы, Қабдолов көшесі, №1 үй мекен-жайындағы «АтМӨЗ» ЖШС-нің орталық əкімшілік ғимаратында (мəжіліс залы) «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖШС қатысушыларының кезектен тыс жалпы жиналысы шақырылады. Қатысушыларды тіркеу 2013 жылғы 14 мамырда 10.45 сағаттан бастап 11.45 сағатқа дейін «АтМӨЗ» ЖШС-нің мəжіліс залында жүргізіледі. «АтМӨЗ» ЖШС-нің орналасқан жері: индексі 060001, Атырау қаласы, Қабдолов көшесі, № 1 үй. Күн тəртібіндегі мəселелер бойынша материалдарды танысу үшін «АтМӨЗ» ЖШС-нің активтерді басқару бөлімінен алуға болады. Анықтама телефондары: 8 (7122) 259-699/265. Кворум болмаған жағдайда жиналысты қайта өткізу сол күн тəртібімен жоғарыда көрсетілген мекен-жай бойынша 2013 жылғы 19 мамырда 12.00 сағатқа тағайындалады. Күн тəртібі: 1. 400 миллион теңгеден асатын сомадағы мəмілелерді жəне/немесе мəмілелердің маңызды шарттарының өзгерістерін, сондай-ақ, «АтМӨЗ» ЖШС міндеттемелерін көрсетілген жəне одан жоғары сомаға ұлғайту туралы шешімді бекіту туралы. 2. «АтМӨЗ» ЖШС-нің ішкі қызметін реттейтін кейбір ережелер мен қағидаларды бекіту туралы. 3. Серіктестік аудиторын бекіту туралы. «АтМӨЗ» ЖШС басқармасы.

Тоқпановтың өзі Ораздың тума талантын ерекше құрметтеп, «Кəкеев консерваторияны туа салып бітіріп алған» деуші еді. Егер Зайсан аудандық мəдениет үйіне Ораз Кəкеев есімін берсе, бұл шешімді аудан халқы тегіс қолдар еді», деп Ораздың еңбегін ерекше атап көрсетті. Ораз жұмыс бабымен 1968 жылы көршілес Марқакөл ауданына мəдениет үйіне режиссер болып қызметке барды. 1970 жылы Марқакөл мəдениет үйінің «Халық театры» атағын алуына көп еңбек сіңірді. Ораз – тума талант иесі. Сегіз қырлы, бір сырлы азамат. Ораз өзінің саналы ғұмырын өзі туған жері, өзі өскен елі Зайсанда 40 жылдан артық бір салада, қиын-қыстау кезеңде де ешқайда бармай əні мен жырына халқын сусындатып өтті. Алланың ісі шығар, Ораз 1973 жылы басқа жанға үйленген. Ол некесінен бір ұлы бар. Ораз 2002 жылы дүниеден озды. Еліне, халқына, қызметтестеріне, аудан басшыларына мың да бір рахмет. Сол кездегі аудан əкімі Бауыржан Жанақовтың ұйымдастыруымен өзі əн шырқаған, екінші үйі – театрының ішінде жатып халқымен, туған-туыс, балаларымен қоштастырды. Мəдениет саласына бүкіл өмірін арнаған, бақилық болғанша аудандық мəдениет үйінде қызметте болған ҚР Мəдениет қайраткері Ораз Кəкеев есімі ұмытылмаса екен... Ғайни БОШАҚОВА.

Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы.

ұзақ мерзімді даму стратегияларын жариялады. Астананы жаңа қонысқа көшіру жүзеге асырылды. Əкімшілікаумақтық бірліктер ірілендірілді. Республикалық маңызы бар автожолдар қалпына келтірілді. Ұлттық ауқымдағы инфрақұрылымдық жəне индустриялықинновациялық жобалар енгізілді. Алайда, республиканың аумағын игеруде жəне оның ресурстарын пайдалануда айтарлықтай теңсіздіктер əлі де байқалады. Еліміздің бірқатар өңірлері экологиялық жо ғары лас та нуымен, санитарлық-эпидемиологиялық жайкүйінің төмендігімен, су ресурстарының сар қы луымен, экологиялық инфрақұрылымның жеткіліксіз дамуымен, сейсмологиялық қауіптілігімен ерекшеленеді. Осыған орай елдің тұрақты дамуына бағытталған қала құрылысын жаңғырту, құрылыс саясатын қалыптастыру жолдары қарастырылып, Қазақстан Республикасының аумағын ұйымдастырудың бас схемасы, оны іске асырудың тұжырымдамалық əдіс-тəсілдері əзірленді. Ғылыми негізделген сызбаның ұтымды тұстары көп. Аумақ кеңістігінде өндірістік күштерді орналастыру бас схемада қабылданған шешімдерге сəйкес жүзеге асатыны қадап айтылған. Халықтың өмір сүру ортасы мен тіршілік қызметі стратегиялық кеңістіктің жос парлау үдерістеріне ыңғайластырылған. Басқосуда ел аумағын дамытудың алдағы міндеттері атап көрсетілді. Əсіресе, халықтың толқымалы миграция аймағынан тыс көбеюдің тиімді нүктелерін қалыптастыру арқылы үлкен қалалардағы өсу үдерісін реттеу, өңірлік сəйкессіздіктерді, экологиялық проблемаларды шешу, аграрлық өндірісті ұйымдастырудың жаңа технологияларын енгізу, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, шекаралас жерлерде қоныстандыру жүйесін жолға қою жайы кеңінен сөз болды. Басқа облыстардың бас схемасын талқылау барысында Қызылжар өңірінің тəжірибесі ескерілетіні де айтылды. Солтүстік Қазақстан облысы.

«Белкамит» бірлескен кəсіпорны акционерлік қоғамы (атқарушы органның орналасқан жері: Алматы қ., Райымбек д-лы, 348) акционерлердің кезекті жалпы жиналысын өткізу туралы хабарлайды. Акционерлердің кезекті жалпы жиналысы «Белкамит» БК АҚ Директорлар кеңесінің бастамасы бойынша шақырылады. «Белкамит» БК АҚ акционерлерінің кезекті жалпы жиналысы 2013 жылғы 1 шілдеде сағат 18.00-де мына мекен-жайда болады: Алматы қ., Райымбек д-лы, 348. Жиналысқа қатысушыларды тіркеудің басталуы 2013 жылғы 1 шілдеде сағат 17.00-де. Егер де бірінші жиналыс əлдебір себептермен болмаған жағдайда, акционерлердің қайталама жалпы жиналысы 2013 жылғы 2 шілдеде сағат 18.00-де мына мекен-жайда өткізіледі: Алматы қ., Райымбек д-лы, 348, сол күн тəртібімен. Акционерлердің жалпы жиналысына қатысуға құқылы акционерлердің тізімі 2013 жылғы 1 шілдеде жасалады. Акционерлердің кезекті жалпы жиналысының күн тəртібі: «Белкамит» БК АҚ-тың жылдық қаржылық есептілігін бекіту; Есепті қаржылық жылдағы қоғамның таза табысын бөлу тəртібін бекіту, қоғамның жай акциялары бойынша дивидендтер төлеу туралы шешім қабылдау жəне қоғамның бір жай акциясына есептегенде дивиденд мөлшерін бекіту; «Белкамит» БК АҚ-тың ұйымдық-құқықтық нысанын «Белкамит» бірлескен кəсіпорны акционерлік қоғамын «Белкамит» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі етіп қайта құру жолымен өзгерту; 4) Қоғамның жəне оның лауазымды тұлғаларының ісəрекеттеріне акционерлердің өтініштерін қарау жəне оны қараудың қорытындылары. «Белкамит» БК АҚ акционерлері жалпы жиналысының күн тəртібіндегі мəселелер бойынша материалдармен мына мекен-жайда танысуға болады: Алматы қ., Райымбек д-лы, 348, анықтама алу телефоны: 8 (727) 250 33 56.

9

«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы мына мүліктерге сауда-саттық жариялайды: Лот №1 - Үш бөлмелі пəтер (кадастрлық нөмірі 20-313-034-000-(863-152г-6/58019)29), жалпы алаңы 57,1 ш.м., тұрғын алаңы 42,00 ш.м., орналасқан мекен-жайы: Алматы қ., Бостандық ауданы, Радостовец к-сі (бұрынғы Морис Торез к-сі), 152 г-үй, 29-пəтер. Бастапқы баға – 13 420 000 (он үш миллион төрт жүз жиырма мың) теңге. Лот №2 - Mitsubishi Pajero автомəшинесі, мем. № А 514 АСО, 2007 жылы шығарылған, қозғалтқыш нөмірі 6G75TD2820, қорап нөмірі JMYLYV97W8J702059, қозғалтқыш көлемі 3800 текше см., сұр металлик. Бастапқы баға – 5 370 000 (бес миллион үш жүз жетпіс мың) теңге. Лот №3 – Жер телімі, алаңы 2,0000 га (жер телімінің кадастрлық нөмірі: 03-047-1172057), орналасқан мекен-жайы: Алматы облысы, Қарасай ауданы, «КазМИС» шаруа қожалықтарының ассоциациясы. Жер телімінің мақсатты белгіленуі – өндірістік базаны орналастыру үшін. Бастапқы баға – 66 530 000 (алпыс алты миллион бес жүз отыз мың) теңге. Лот №4 – Жер телімі, алаңы 2,5000 га (жер телімінің кадастрлық нөмірі: 03-047-1172058), орналасқан мекен-жайы: Алматы облысы, Қарасай ауданы, «КазМИС» шаруа қожалықтарының ассоциациясы. Жер телімінің мақсатты белгіленуі – өндірістік базаны орналастыру үшін. Бастапқы баға – 81 840 000 (сексен бір миллион сегіз жүз қырық мың) теңге. Лот №5 – Жер телімі, алаңы 3,7000 га (жер телімінің кадастрлық нөмірі: 03-047-1172056), орналасқан мекен-жайы: Алматы облысы, Қарасай ауданы, «КазМИС» шаруа қожалықтарының ассоциациясы. Жер телімінің мақсатты белгіленуі – өндірістік базаны орналастыру үшін. Бастапқы баға – 118 380 000 (жүз он сегіз миллион үш жүз сексен мың) теңге. Сауда-саттық əдісі – ағылшын. Кепілді жарна бастапқы бағаның 10%-ын құрайды. Бастапқы бағаның 10% мөлшеріндегі кепілді жарна «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасының шотына енгізілуі тиіс, төменде көрсетілген деректемелер бойынша. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдер үшін қажетті құжаттардың тізімін алуға сенім білдірген тұлғаға хабарласу керек. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдер Алматы қ., Абай д-лы, 109В, 1004-бөлмеде 2013 жылғы 10 маусымда сағат 18.00-ге дейін қабылданады. №1 жəне №2 лоттар бойынша сауда-саттық ағылшын əдісімен 2013 жылғы 11 маусымда сағат 10.00-де мына мекен-жайда болады: Алматы қ., Абай д-лы, 109В, 1000-бөлме. №3, №4 жəне №5 лоттар бойынша сауда-саттық ағылшын əдісімен 2013 жылғы 11 маусымда сағат 15.00-де мына мекен-жайда болады: Алматы облысы, Қарасай ауданы, Қаскелең қ., Абылай хан к-сі, 48А. Сауда-саттық аяқталғаннан кейін түпкілікті баға ұсынған сауда-саттық қатысушысы банктің чек түріндегі немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген басқа қолма-қол ақшаның толық көлемінде сатып алу сомасын бес жұмыс күні ішінде есеп айырысу тəсілімен енгізуі қажет. Сенім білдірілген тұлғаның деректемелері: «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы Шаймерденов Бахытжан Сенбекұлы, Алматы қ., Абай д-лы, 109В, шот KZ 406010011286000046, БИН HSBKKZKX, СТН 600200048129, КБЕ 14. Сауда-саттық өткізу мəселесі бойынша анықтама алу телефондары: 8 (727) 330 17 83, 330 17 57.

Ақпараттық хабарлама «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» акционерлік қоғамы (бұдан əрі - Қоғам) «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 51-бабына сəйкес Қоғам акционерлерінің 2013 жылғы 21 мамырдағы жылдық жалпы жиналысының дауыс беру қорытындыларын жариялайды. Күн тəртібі: 1. 2012 жылғы жылдық топтастырылған қаржылық есепті бекіту. 2. Қоғамның 2012 жылғы таза кірісін бөлудің тəртібі мен 2012 жылдың қорытындылары бойынша Қоғамның бір қарапайым жəне бір артықшылықты акциясына шаққандағы дивидендтің мөлшерін бөлудің тəртібін бекіту. 3. Қоғамның 2012 жылғы жылдық есебін бекіту. 4. Акционерлердің Қоғам мен оның лауазымды адамдарының іс-əрекетіне арыздары жəне оларды 2012 жылы қараудың қорытындылары туралы мəселені қарау. 5. Қоғамның Директорлар кеңесі мен Басқармасы мүшелерінің 2012 жылғы сыйақысының мөлшері мен құрамы туралы ақпарат 6. Қоғамның Директорлар кеңесі мен Басқармасының 2012 жылғы жұмысы туралы есепті бекіту. Жиналыс отырысы күн тəртібінің 2012 жылғы жылдық топтастырылған қаржылық есепті бекіту туралы бірінші мəселесі бойынша: Дауыс берді: «Қолдап» -58 466 933 дауыс; «Қарсы» - дауыс берілген жоқ; «Қалыс» - 42 123 дауыс. Жиналыс отырысы күн тəртібінің Қоғамның 2012 жылғы таза кірісін бөлудің тəртібі мен 2012 жылдың қорытындылары бойынша Қоғамның бір қарапайым жəне бір артықшылықты акциясына шаққандағы дивидендтің мөлшерін бөлудің тəртібін бекіту туралы екінші мəселесі бойынша: Дауыс берді: «Қолдап» - 58 466 933 дауыс; «Қарсы» - дауыс берілген жоқ; «Қалыс» - 42 123 дауыс. Жиналыс отырысы күн тəртібінің Қоғамның 2012 жылғы жылдық есебін бекіту туралы үшінші мəселесі бойынша: Дауыс берді: «Қолдап» - 58 466 933 дауыс; «Қарсы» - дауыс берілген жоқ; «Қалыс» - 42 123 дауыс. Жиналыс отырысы күн тəртібінің Акционерлердің Қоғам мен оның лауазымды адамдарының іс-əрекетіне арыздары жəне оларды 2012 жылы қараудың қорытындылары туралы мəселені қарау туралы төртінші мəселесі бойынша: Дауыс берді: «Қолдап» - 58 466 933 дауыс; «Қарсы» - дауыс берілген жоқ; «Қалыс» - 42 123 дауыс. Жиналыс отырысы күн тəртібінің Қоғамның Директорлар кеңесі мен Басқармасы мүшелерінің 2012 жылғы сыйақысының мөлшері мен құрамы туралы ақпарат деген бесінші мəселесі бойынша: Дауыс берді: «Қолдап» - 58 466 933 дауыс; «Қарсы» - дауыс берілген жоқ; «Қалыс» - 42 123 дауыс. Жиналыс отырысы күн тəртібінің Қоғамның Директорлар кеңесі мен Басқармасының 2012 жылғы жұмысы туралы есепті бекіту туралы алтыншы мəселесі бойынша: Дауыс берді: «Қолдап» - 58 466 933 дауыс; «Қарсы» - дауыс берілген жоқ; «Қалыс» - 42 123 дауыс.

ХАБАРЛАНДЫРУ Техникалық жəне кəсіптік білім беретін оқу орындарын қайта құру туралы 2013 жылғы 15 мамырдағы Алматы облысы əкімдігінің №138 қаулысына сəйкес «Қарасай ауданы, Үшқоңыр ауылындағы №2 кəсіптік лицейі» мемлекеттік мекемесі «Алматы облыстық білім басқармасы» мемлекеттік мекемесінің «Кəсіптік оқудағы көпсалалы колледжі» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорны болып қайта ұйымдастырылды.

«Көкшетау» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі» республикалық мемлекеттік мекемесі туристік жəне рекреациялық қызметті жүзеге асыру үшін, ұлттық парктің ұзақ мерзімді пайдалануға берілген учаскелеріне құрылыс объектілерін салуға төмендегі лоттар бойынша: №1 - «Умарова К.Т.» ЖК, №3 - «Ансат KZ» ЖШС, №4 - «Амур Көкше» ЖШС, №5 - «Тамилла» ЖШС, №6 - «Ziza Tour» ЖШС, №7 - «Great Salt lake» ЖШС, №8 - «North Electric Wiring Company» ЖШС тендер жеңімпаздары болып танылғанын, №2 лот бойынша тендер өтпегенін хабарлайды.

«Баймырза-Агро» ЖШС Баймырза ауылында 14 маусым күні сағат 10-да жалпы жиналыс болатынын хабарлайды. Күн тəртібінде «КазАгроФинанс» АҚ-тан ЖШС-ның қаржы лизингін алу туралы мəселесі қаралады. Анықтама телефоны: 8 (7162) 411232.

«Astana Capital Advisors» АҚ «МАҚТА ИНВЕСТ» ЖШС-мен ірі мəміле жасайтыны туралы хабарлайды.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитетінің «М.Ə.Айтқожин атындағы Молекулярлық биология жəне биохимия институты» РМК ұжымы институттың бас директоры Нағима Əбенқызы Айтқожинаға ағасы, танымал ғалым, Ресей Федерациясы Ақпараттандыру академиясының академигі, №1 арнайы конструкторлық бюросының бас конструкторы, техника ғылымдарының докторы Нариман Əбенұлы АЙТҚОЖИННІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті жəне «Қазақстан Республикасы ҰҚК органдарының ардагерлері» республикалық қоғамдық бірлестігі генерал-лейтенант Əділ Шаяхметұлы Шаяхметовке інісі Еділ ШАЯХМЕТҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Республикалық техникалық жəне кəсіптік білім беруді дамытудың жəне біліктілікті берудің ғылыми-əдістемелік орталығы» акционерлік қоғамының ұжымы «Alageum Group» холдингтік компаниясы бақылау кеңесінің төрағасы Сайдулла Ілиясұлы Қожабаевқа ағасы Жұмаділла Ілиясұлы ҚОЖАБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты ағайын-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ басшылығы мен ұжымы заң департаментінің директоры Азамат Аманғалиұлы Ысмағұловқа анасы ҰЛМЕКЕННІҢ дүние салуына байланысты отбасы мен туған-туыстарына ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Цеснабанк» АҚ ұжымы «БИПЭК АВТО» компаниясы тобы Директорлар кеңесінің төрағасы Анатолий Михайлович Балушкинге апасы Татьяна МИХАЙЛОВНАНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz www.egemen.kz

30 мамыр 2013 жыл

Бəрекелді!

Үйренетін үрдіс

Айтайын дегенім...

«Инновациялыќ форсаж»

Жақында Отанымыздың барлық мектептерінде күміс қоңырау соғылып, оқу жылы мəреге жетті. Сол соңғы қоңырауға арналған елордадағы бір білім ордасының салтанатты рəсіміне қатысқан едік. Ол есік алдындағы алаңда өтті. Тап-таза киінген үлбіреген ұлдар мен ақ бантигі желбіреген қызғалдақтай қыздар сап түзеп тұрды. Тəуелсіз Отанымыздың Əнұраны орындалғанда, оқушылар оң қолдарын кеудесіне қойып, жүздері бал-бұл жанып əуенге ілесті. Ұстаздар жəне атааналардың бір шоғыры оларға қосылды.

Ќостанай облысына келді Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Анастасия – əлем чемпионы атындағы олимпиадалық резерв мектебінде тəлім алған. Қазір облыстық жоғары спорттық шеберлік мектебінде Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушылары Батырбек Оздоев пен Сергей Шевченконың баулуында сынға түсіп жүр. 1993 жылы туған Анастасия халықаралық дəрежедегі спорт шебері. Бірнеше мəрте Қазақстан чемпионаттарында топ жарды, үшінші жастар ойындарының жеңімпазы. 2010-2012 жылдарда қыздар арасында Азия чемпионы, жасөспірімдер жəне Азия чемпионаттарында екінші жəне үшінші жүлдегер атанды. Біз əлем чемпионына жаңа табыстар тілей отырып, Перудегі дүбірлі додада Настяның командалас құрбысы шымкенттік Жазира Жапаргүлдің (69 кг. салмақта) күміс медальді жеңіп алғанына да құтты болсын айтқымыз келеді.

Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Зілтемірші Анастасия Швабауэр Перудің Лима қаласында ауыр атлетикадан жасөспірімдер арасында өткен əлем чемпионатынан алтын медальмен оралды. Ол бұдан бұрынғы додада алтыншы орыннан көрінген болатын. Осының өзі көкшелік қыздың жанқияр даярлығы мен мақсат жолындағы табандылығын дəлелдейді. Перу чемпионаты да ауыр сынға толы болды. Кілең күштімен бəсекеге түскен Настя 75 килоға дейінгі салмақта барлық сыннан сүрінбей өтті. Яғни ол жұлқи көтеруде 98 кг., серпи көтеруде 126 кг. салмақты бағындырып, қоссайыста 224 килолық нəтиже көрсетті. А.Швабауэр мұндай ірі табысқа үнемі шеберлік шыңдау жолымен жеткені анық. Ол өзі туған Атбасар қаласындағы балаларжасөспірімдер спорт мектебінде, Степногор қаласындағы Бөгенбай батыр атындағы спортта дарынды балаларға арналған мектеп-интернатта, Көкшетаудағы Қажымұқан

Ақмола облысы. ––––––––––––––– Суретте: жеңіс тұғырында əлем чемпионы Анастасия Швабауэр.

А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің алдында Астанадан келген «Инновациялық форсаж» автобусын студенттер түрлі-түсті шарлатып, жалаулатып қарсы алды. Инновациялық автобустың келу мақсаты – республикада жүргізіліп жатқан инновациялық бизнес жоспарлар конкурсы туралы тұрғындарды ақпараттандыру жəне қауқары жетерлік кəсіпкерлерді оған қатысуға тарту болып отыр. Инновациялық жобалар конкурсынан жұртшылық телеарналардағы «Инновациялық форсаж» телешоу арқылы таныс. Бұл жолы көрермендерді осы телешоуды қарауға үгіттеу де қаперден тыс қалмайды. «Инновациялық форсаж» автобусымен республика өңірлерін аралауды «Тех нологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік» акционерлік қоғамы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігінің қолдауымен республикада бірінші рет ұйымдастырды. Қостанай облысы автобустың бірінші бекетіне айналды. Автобуспен келген қонақтар агенттік пен Қостанай облысы əкімдігі жəне «Тобыл» ƏƏК Инвестиция тарту жəне инновацияны қолдау орталығының

ұйымдастыруымен өткен семинарға қатысты. Онда облыс əкімінің орынбасары М.Дəрібаев қонақтар мен жергілікті кəсіпкерлерді құттықтап: «Қазір ғылым ның үздік жетістіктері – сан дық, нана-технологиялар заманында өмір сүріп отырмыз. Оны дүние жүзі елдері дамудың кепілі санап отыр. Біз де жаһандану кезінде осы озық технологияларды пайдалануға белсене қатысуымыз қажет. Біздің экономика инновациялық жобаларсыз, жаңалықтарсыз дүние жүзілік бəсекеге төтеп бере алмайды. Сондықтан сəуір айында Қостанайда Қазақстанның біраз өңірінен, Белоруссия мен Ресейден ғалымдар мен кəсіпкерлер қатысқан І инновациялық форум өткіздік. Онда отыздың сыртында инновациялық жобалар қатысқан көрме жұрт назарына ұсынылды. Бұл шара ны да инновациялық жобалардың өмірге жолдама алуы үшін жасалып жатқан озық шараның бірі деп білемін», деді. Агенттіктің басқарушы директоры Серік Маратов, Инновациялық белсенділікті арттыру орталығының директоры Дəмір Тілеусариев инновациялық жобалар конкурсына қатысудың шарттары мен іріктеу кезеңдері туралы айтып берді. Автобуспен келген мамандар конкурсқа қатысқан ғылыми жəне инновациялық жобаларды

жүзеге асырудың жəне оған мемлекеттен қаржы алудың жолдарын, тетіктерін түсіндірді. Семинарға қатысушылар сұрақтарына жауап берді. NIF$50K конкурсының өткен жылғы жүлдегері А.Нысанов өз пікірін білдірді. Инновациялық жобалар конкурсына қатысуға ынта білдіретін ғалымдар мен кəсіпкерлер облыста аз емес. Агенттік пен тележоба өкілдері солардың бірнешеуінің жұмыстары мен танысты. Осы жолы агенттік мүшелері жер гілікті кəсіпкерлерден конкурсқа

өтініштер қабылдады. Мамыр айының 28-і мен маусымның 21-і аралығында «Инновациялық автобус» еліміздің барлық өңірлерін аралап өтеді. Онда «NIF$50K инновациялық жобалар конкурсының шарттары мен механизмдері туралы кеңінен түсінік жұмыстары жүргізіледі. Сонымен қатар, елімізде осындай кең ауқымды экономикалық жұмыстар жүргізіліп жатқаны барынша насихатталады. ҚОСТАНАЙ.

Тағзым

Таѕжарыќ таєылымы Астанада Шығыс Түркістандағы ұлт-азаттық күресінің көрнекті қайраткері, ақын, ағартушы Таңжарық Жолдыұлының туғанына 110 жыл толуына орай, «Алаш идеясы жəне Таңжарық Жолдыұлы мұрасы» атты халықаралық ғылыми-тəжірибелік конференция өтті. Аталған конференцияны ұйымдастырушылар – Еуразия ұлттық университеті, «Алаш» мəдениет жəне рухани даму институты, сондай-ақ, «Жас азамат» қоғамдық ұйымы болатын. Қазақтың азаттығы мен бостандығы жолында қажыр-қайратын сарп ет кен Таңжарық ақынға

арналған ғылыми-тəжірибелік конференцияға зия лы қауым өкілдерімен бірге, тұл пардың тұяғындай болған Шара Таңжарыққызы жəне таңжарықтанушы Сырайыл Сқақ қатысты. Ғылыми-тəжірибелік конфе рен цияның шымылдығы Таңжарық Жол дыұлы туралы

деректі фильм көрсетумен ашылды. Ғалым, академик Сейіт Қасқабасов ақын шығармашылығы жайында сара ойлар айтты. Мəжіліс депутаты Алдан Смайыл Таңжарық Жолдыұлы шығармашылығын ұлық тау, насихаттау жайлы сүбелі сөз, тұщымды ой қозғады. Құныпия Алпысбаев, Темірхан Тебегенов, Амантай Шəріп, Тұрлыбек Мəмесейіт, Дүкен Мəсімханұлы сынды ғалымдар баяндама жасады. Əнші Еркін Шүкіманов «Елмен амандасу» атты толғауын орындап, жұртшылықты бір

серпілтіп тастады. Таңжарық Жолдыұлының «Қызыл киік», «Түрме халы», «Сағыныш саздары» атты жүрек шымырлатар əндері шырқалып, Əшім Дұңшыұлының «Ботам» атты күйі орындалды. Айтыскерлер Мейірбек Сұлтанханұлы мен Аягөз Серікқызы тартысқа толы қыз бен жігіт болып айтысса, кеше ғана өмірден озған ақын, композитор Ермұрат Зейіпханұлының баба рухына арнаған «Таңжарық» атты əні халық жүрегінде жатталып қалған «Көк тудың желбірегені» деген туындысына жалғасты. Құрманғазы ЖҰМАҒҰЛ, ЕҰУ студенті.

Ойпыр-ай!

Ќару ќалай берілген? Оралхан ДƏУІТ, «Егемен Қазақстан».

Оңтүстікте мынандай бір əзіл сөз бар. «Шымкентте заңды бұзуға болмайды, тек айналып өтуге болады». Сол заңды айналып өтудің «озық үлгісін» соңғы жылдары полиция көрсетіп жүрген сияқты. Соның бірі ретінде полицияның Оңтүстік Қазақстан облысында жүйке аурулары диспансерінде тіркеуде тұратын 19 адамға қару алып жүруге рұқсат беріп жібергенін айтуға болады. Осы жағдай туралы құқық қорғау жəне қылмыспен күрес, заңдылықпен қамтамасыз ету жөніндегі үйлестіру кеңесінің жиналысында еліміздің Бас Прокуроры Асхат

Дауылбаев айтты. «Бұл деген полицияның өз қызметіне салғырт қарауы емес пе?

Бұған қалай жол берілген? Неге бақылау жоқ?» деді Бас Прокурор. Əйтеуір ҚР ІІМ əкімшіліктік полиция комитетінің төрағасы Игорь Лепех аталмыш мəселе жөнінде қызметтік тексеру жүргізілгенін, осы факт бойынша кінəлі қызметкерлер жазаға тартылып, жұмыстарынан босатылғанын айтып құтылды. Мейлі, кінəлілер жазаланды. Бірақ, жүйке аурулары диспансерінде тіркеуде тұрған адамдарға рұқсат қағаз жайдан-жай берілген жоқ қой. Ол тірліктің астарында көз қысты, бармақ бастының жатқаны анық. Сондықтан жазықтылар қызметінен кетті деген сөз енді мұндай оқиға қайталанбайды деген сөз емес. Бас прокурор айтқандай бұл салаға қатаң бақылау керек. Оңтүстік Қазақстан облысы.

Оқыс оқиға

Тойып секірген тоєышарлар Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Мұны басқаша атау мүмкін де емес. Дана Абайдың: «Жұмы сы жоқтық, тамағы тоқтық, аздырар адам баласын», дегеніндей, тойынғанына мəз тоғышарлар қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заманның тынышын алып тұр. Айтайық дегеніміз, Жамбыл

ауданының орталығы Аса ауылында жастардың жаппай төбелесі орын алып, 6 адам түр лі жарақат алды. Төбелес кезінде мылтық та «іске» қосыл ған. Полицейлердің сөзіне қарағанда, əзірге жарақаттанған екі адамнан жауап алыныпты. Олар түнде ауыл орталығындағы стадионның қасы нан автокөліктерімен өтіп бара жатып, бір топ адамды

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

көреді. Машиналарынан түсіп, мəселенің мəнісін білмек болған кезде қарсы беттегі ескі диірмен жақтан тағы бір топ шыға келіп, стадион жақтағы шоғырға тас лақтырып, мылтықтан оқ ата бастаған. Міне, сол сойқанның салдарынан жарақат алған «əуесқойлар» жақын жердегі аудандық ауруханадан бір-ақ шығыпты. Жамбыл облыстық ІІД

баспасөз қызметінің хабарлауынша, орын алған оқиға бойынша ҚР ҚК 257-бабының 3-тармағы бойынша (мылтық, газ тапаншасы, пышақ, кастет жəне басқа да суық қару қолдану арқылы бұзақылық жасау) қылмыстық іс қозғалып, қазір күдіктілерді анықтау, қамаққа алу жəне тергеу жұмыстары жүргізілуде. Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы, Аса ауылы.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» КМК баспаханаларында басылып шықты.

Бўл селќостыќ па, не? Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Бізді өкіндірген бір жай, мемлекетіміздің Əнұраны асқақ үнмен айтылған тұста кейбір азаматтар, оның ішінде өзіміздің қандас бауырларымыз да бар, мəн бермей, қолдарын қусырынып, не артына қайыра ұстап, тіпті əңгімелерін жалғастыра берді. Осы арада тағы бір көріністі айта кетсек дейміз. Мектепке тиіп тұрған көше бойындағы мəшине иелері жол ережесін сақтамады деп, көлік нөмірлерін шешіп алып, қолтығына қысып жүрген МАИ қызметкері де Əнұран айтылып жатқанда, «қызметінен» танбады. Сонда ол көлік жүргізушілердің заңды бұзғанын біліп, Əнұран айтылғанда əр азамат бұлжытпай орындауға тиіс міндетті білмегені ме? Мұхиттың арғы жағындағы АҚШ жұрты, түбі бір түркиялық бауырларымыз мемлекетінің əнұраны айтылғанда, оған көрсететін құрметтерінің ерекше екенінен неге сабақ алмаймыз? Түркиялық туыстармен тілдессеңіз, əнұранның сөзі қалай қабылданғанын көздеріне жас ала отырып еске түсіреді. Осындай рухтың күштілігі біздің санамызға əлі күнге дейін неге орнықпайды екен деген ой мазалайды. Мұның арғы жағында кешегі бодандық заманның қалдық сызынан арыла қоймаған құлдық құрдымы жатыр ма? Əлде кең етек құнытсыздығымыз желкеден тарта бере ме? Бұл кейбіреулер үшін жай нəрседей көрінер. Шындығына келгенде, Əнұранымыз – төрткүл дүниеге үнімізді жеткізетін мемлекетіміздің мерейлі ұраны емес пе?! Біз ойлары таза, бойлары кіршіксіз бүгінгі жас ұрпаққа мұны қазір ұғындырмасақ, күні ертең олар əлгіндей тірлігімізге қарап, Əнұран айтылғанда солай тұра берсек те болады екен ғой демесіне кім кепілдік береді? Əнұран естілгенде Қазақ елінің əр азаматы, қайда жүрмесін, оң қолын кеудесіне апарып, бір минут тікесінен тік тұрса, бұл елдігімізді, елге деген сыйымызды көрсетеді. Əлгі заңдылықты қорғап жүрген МАИ қызметкері жұмысын бір минут тоқтата тұрып, Отанының Əнұраны алдындағы парызын өтесе, шұбырып жатқан өзге қала тұрғындары да оған қарап бой түзері күмəнсіз. Ендеше, біз өзіміз үшін емес, Отан-анасын, Əнұранын тікелерінен тік тұрып сыйлаған ұрпақтың кіршіксіз ойына қылау түсірмеудегі адалдығымызды, азаматтығымызды танытсақ ұтылмас едік. Қаулап өсіп келе жатқан жастарға елдік рəміз дері мізді құрметтеуді өзіміз үлгі болып үйретсек, ізет, ілтипатымызбен көрінсек, тəуелсіздігіміз мəңгілік ел болу идеясына ұласа бермек.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №68 ek

Profile for Egemen

30052013  

3005201330052013

30052013  

3005201330052013

Profile for daulet
Advertisement