Issuu on Google+

Бүгінгі нөмірде:

№117 (28056) 30 СƏУІР СЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Алтын адамнан – алтын ғасырға 2-бет Елімнің тағдыры – менің тағдырым! 4-бет Соғыс шындығы майдангер көзімен 5-бет Ауыз судың азабы 6-бет

«Арыстандай айбатты, жолбарыстай «Ќайрат» – УЕФА ќайратты, мен жастарєа сенемін!» Кубогыныѕ иегері!  Мемлекет мерейі

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Іле Алатауының баурайында орналасқан «Арыстан» мамандандырылған əскери лицейінің құрылғанына 3 жыл толуына орай өткізілген лицей шəкірттерінің салтанатты Ант қабылдау рəсіміне қатысты. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Лицей күнін мерекелеу дəстүрлі түрде шəкірттердің салтанатты Ант қабылдау рəсімімен басталды. Арыстандықтардың биылғы Ант қабылдау рəсімінің ерекшелігі, бұл салтанатты шараға Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев

арнайы келіп қатысты. Аталған шараны Қорғаныс министрі Əділбек Жақсыбеков, Білім жəне ғылым министрі Бақытжан Жұмағұлов, «Арыстан» мамандандырылған лицейі Қамқоршылық кеңесінің төрайымы, педагогика ғылымдарының докторы Динара Құлыбаева, Алматы облысының əкімі Аңсар Мұсаханов пен Алматы

қаласының əкімі Ахметжан Есімов те тамашалады. Қазақстан Республикасының Əнұраны орындалғаннан кейін жиылған көпшілікке құрмет көрсете сөйлеген Ел басы «Тəуелсіздік жылдары Қазақстанда əскери оқу орындары көптеп ашылды. Бұл лицейдің ерекшелігі сол, ол мемлекеттік емес, жеке қаржыға салынды. Табысты бизнесмендердің өз ақшасын Отанымыздың дамуына салғаны маңызды. Лицейге түсу үшін елдің түрлі өңір лерінен келетін, тұрмысы

төмен отбасылардың балаларына басымдық беріледі. Сонымен қатар, конкурс арқылы лицейге үздік оқушылар түседі, олар кейін елдің жəне бүкіл əлемнің ең озық университеттерінде оқитын болады. Мұндай оқу орындарында болашақ көшбасшылар тəрбиеленеді», деп арнайы мамандандырылған оқу орындарының маңыздылығын атап өтті. – Еліміз «Қазақстан-2050» Стратегиясында белгіленген міндеттерді орындау жөніндегі жаңа бағыттарды жүзеге асыруда. Бұл үшін сапалы білім алған жастар керек. Мен сіздер үшін жасалған барлық жағдаймен танысып шықтым. Сіздердің жанарларыңыздан жігер ұшқынын, сондай-ақ жақсы оқуға, биік мақсаттарға жетуге деген құлшыныс көрдім. Оқытушылар құрамы мен ата-аналарыңыз еліміздің нағыз азаматтары болуларыңыз үшін сіздерге барлығын жасайды деп ойлаймын. Мен сіздерге денсаулық жəне оқуда табыс тілеймін, – деді Мемлекет басшысы өз сөзінде. Елбасының алдынан лицейдің туын ұстап сымдай тартылып салтанатты шерумен өткен шəкірттер өздерінің əскери тəрбиені жақсы меңгергенін, спорттық шеберлік пен шығармашылық жетістіктерге аз уақыт ішінде жетіп үлгергенін паш етті. Лицей жанынан құрылған үрмелі оркестрдің сүйемелдеуімен «Егерь маршы» орындалып, бір топ жас өрен ақсүйек офицерлердің салтанатты кештерде билейтін классикалық биін орындады. (Соңы 2-бетте). ----------------------------------------Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Нысандар толыќ ќуатында жўмыс істеуі тиіс Кеше Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Премьер-Министрдің орынбасары – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі Əсет Исекешевті қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Кездесуде Ə.Исекешев индустриялық-инновациялық даму бағдарламасының 2012 жылғы қорытындылары, сондай-ақ таукен өндірісі саласындағы қазіргі ахуал туралы баяндады. Қазақстан Президенті ҮИИД бағдарламасы аясында пай далануға берілген барлық 537 нысан өз өнімдерін өндіре, соның ішінде экспортқа шығара отырып, толық күшінде жұмыс

істеуге тиіс екенін атап көрсетті. – Еліміздегі тау-кен металлургия саласын дамытумен айналысатын «Тау-Кен Самұрық» жəне геологияны жандандыруға арналған «Қазгеология» компаниялары құрылды. Бұл – соңғы уақытта ешкім айналыспаған маңызды сала. Табиғи ресурстарға бай Қазақстан үшін пайдалы қазбаларды іздестіру жəне өндіру тау-кен металлургия саласын дамыту үшін зор

Наќты тапсырмалар берді

Президент Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан темір жолы» АҚ президенті Асқар Маминді қабылдады, деп хабарлады Мемлекет басшысының баспасөз қызметі. Кездесу барысында Нұрсұлтан Назарбаев индустриялықинновациялық бағдарламаны толығымен іске асыру көлік инфрақұрылымына, соның ішінде темір жол саласын дамытуға байланысты екенін атап өтті. – Бүгінде елімізде көлік инфрақұрылымын дамытуға елеулі түрде назар аударылуда жəне бұл үшін қаражат көп бөлінуде.

АҚПАРАТТАР аєыны  Биыл Қашаған кен орнында 3 млн. тоннаға дейін мұнай өндіру жоспарланып отыр. «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ басқарма төрағасы Лəззат Қиыновтың айтуынша, мұндай көлемдегі мұнайды шетелге шығаруға ондағы инфрақұрылым дайын көрінеді.  Шымкентте жаңашыл ұстаздардың республикалық форумы өтті. Төртінші мəрте кереге жайған келелі кеңесте əлемнің түрлі елдері мен аймақтарындағы білімнің

Сонымен қатар, іске асырылып жатқан барлық инфрақұрылымдық жобалар халыққа жəне бүкіл елге мол пайдасын тигізуге тиіс, – деді Мемлекет басшысы. А.Мамин бүгінде «Қазақстан темір жолы» еліміздегі жаңа теміржол құрылысының операторы болып табылатынына тоқталды. – Бұл бағытта бірқатар жобалар, соның ішінде Жезқазған

мүмкіндіктер туғызады, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Премьер-Министрдің орынбаса ры – Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі ҮИИД бағдарламасын іске асырудың арқасында 2008-2012 жылдар аралығында еліміздегі ішкі жалпы өнім 22 пайызға артқанына тоқталды. – Ең жоғары өсім өңдеуші өнеркəсіпте, тау-кен өндірісі, машина жасау, химия жəне фармацевтика салаларында байқалуда. Мысалы, 2013 жылдың бірінші тоқсанының қорытындысы бойынша машина жасау саласындағы өсім 21 пайызды, құрылыс материалдары – Бейнеу, Арқалық – Шұбаркөл, Жетіген – Қорғас, Өзен – Түркіменстанмен мемлекеттік шекарасы жаңа темір жол тармақтары жүзеге асырылуда. Жаңа темір жолдың жалпы ұзындығы – 1700 шақырым, – деді А.Мамин. Сондай-ақ, «Қазақстан темір жолы» АҚ президенті Қытайдың Ляньюньган портында терминал инфрақұрылымын құру мəселелері жөнінде қытайлық серіктестерімен келіссөздер жүргізілгені туралы мəлімдеді. Мемлекет басшысы кездесу қорытындысы бойынша бірқатар нақты тапсырмалар берді.

даму стратегиясынан туындайтын өз тұжырымдарымыздың жайы ортаға салынды.  Мемлекеттік қызметтің «А» корпусы кадрлық резервіне 935 адам құжат тапсырды. Үміткерлердің толық тізімі жақын уақытта белгілі болады. Құжаттарды қабылдау 2013 жылдың 3 мамырына дейін жүргізіледі.  Қазақстан аумағының 70 пайызын шөл басып барады. Қоршаған ортаны қорғау вице-министрi Бектас Мұхамеджановтың айтуынша, осыған орай келешекте Шөл басумен күрес ұлттық орталығын құру жоспарда тұр.

саласындағы өсім 14 пайызды, жеңіл өнеркəсіп саласындағы өсім 7 пайызды құрады. Алайда əзірше өнімге əлемдік сұраныстың азаюы жəне бағаның төмендеуі салдарынан металлургия саласындағы өндіріс өсімінің қарқыны бəсеңдегені байқалуда, – деп мəлімдеді Ə.Исекешев. Қазақстан Президенті өсу қарқынын сақтау үшін металлургия саласын одан əрі жаңғыртуды жүзеге асыру қажеттігін атап өтті. Мемлекет басшысы кездесу барысында қаралған барлық мəселелер жөнінде бірқатар нақты тапсырмалар берді.

Жексенбі күннің кешінде Грузияның астанасы – Тбилиси қаласында өткен футзалдан УЕФА Кубогының финалдық матчында Алматының «Қайраты» Мəскеудің «Динамосын» 4:3 етіп ұтып,

 Кеше кешке алматылықтар жеңімпаздарды əуежайда қарсы алды. Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Ойын басталған бойда кең залды ақ-көгілдір сектордағы жанкүйерлердің «Ди-на-мо!» деп айғайлаған қуатты дауыстары басып кетті. Мұның артынша қарамақарсы қабаттағы аспан түстес жалауды желбірете ұстаған топтың «Қай-рат!» деп қиқу қосқан үндері көтерілді. Ақырында соңғылары алдыңғы ларын дауыс демімен көміп тас тап, аудиторияға тек өздерінің ғана дабылдары естілетін етті. Бұл біздің есімізге осыдан отыз шақты жыл бұрын Алматыдағы Орталық стадионда осы аттас екі команданың үл кен футболдағы кескілескен кездесулерін түсірді. Бір қызығы, алаңдағы командалар күштерінің ара-салмағы да осылай өріс алды. Мұнда алғашқы қауырт шабуылдарды мəскеуліктер бастаған болса, сəлден кейін алматылықтар оларды өз қақпалары маңына тықсыра түсті. Жорықтан гөрі қорықты көбірек қолайлаған динамошылар ақыры голды да бірінші болып жіберіп алды. Ойынның 5-минутында Эулер мен Дінмұхамбет Сүлейменов қарсыластар қақпашысы Алексей Поповты кезекпе-кезек

Гала-концертті тамашалады

Алматыда Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясының гала-концертін тамашалады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Концертте классикалық жəне халық музыкасы синтезінің негізінде əзірленген заманауи шоу-жоба көрсетілді. Гала-концертте көрермендер алғаш рет Мұқан Төлебаевтың «Біржан-Сара» операсындағы танымал бидің жаңаша аранжировкасын, Нұрғиса Тілендиевтің «Аққу» күйін, сондай-ақ өзге де соны музыкалық туындыларды тыңдады. Концерт финалында дəстүрлі сайыс рухындағы домбырашылар немесе əншілер айтысының баламасы іспеттес оркестр айтысы орындалды. Симфониялық жəне халықтық оркестрлер арасындағы музыкалық айтыстың шығармашылық мақсаты – шеберлікті жəне талантты көрсету, классикалық жəне халықтық өнер əлемін ө��ара жақындастыра түсу.

 Қазақтың аты аңызға айналған батыры Қасым Қайсенов туралы фильм түсіріліп болды. Оның тұсаукесері бүгін сағат 11.00-де Астанадағы «ҚазМедиа Орталығының» мəжіліс залында өтеді.  Павлодар мен Томск ғалымдары экологиялық таза мотор отынын алу жайын талқылады. Оқымыстылар осы мақсатта диметил эфирін алу проблемалары жөнінде пікір алмасты.  Алматыда «Айналаңды нұрландыр!» деп аталатын студенттік фестиваль болды. Ол адамдардың бір-бірімен мейірімді қарым-қатынас

өзінің тарихында тұңғыш рет осы жүлдені жеңіп алды! Ал ресейлік команда осымен қатарынан екінші мəрте ақтық айқасқа шығып, күміс жүлдені қанағат тұтуға мəжбүр болды.

орнатып, адами қасиетті басты орынға қоюы арқылы қоғамды жақсы бағытта дамыту мəселесін ұран етіп көтерді.  Қызылордада дарияның сол жағалауынан жабық стадион салынады. Мұны облыс əкімі Қырымбек Көшербаев Қазақстан кəсіпқой футбол лигасының төрағасы Михаил Гурманмен өткен кездесуінде шешіліп қойған мəселе ретінде алға артты. «ҚазАқпарат», Tengrinews, «Қазақстан жаңалықтары» агенттіктерінің хабарлары бойынша дайындалды.

Хроника

Мемлекет басшысының Өкімімен Абылай Ер кін бе кұлы Рыспаев бас қа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Республикалық ұланы қолбасшысының орынбасары қызметінен босатылды.

торға түскен шабақтай тулатты. Бұл екеудің зуылдата ұрған соққыларын мəскеулік голкипер əрең қайтарып тұрды. Осының соңын ала динамошыларға бір қарсы шабуылды нəтижелі аяқтауға əдемі қолайлы сəт туды. Бірақ қақпадан төрт метр жерден Сирило соққысын мүлт жіберді. Арада санаулы ғана секундтар өткенде қайраттықтар да сондай мезетті дұрыс пайдалана алмады. Бұл жолы Фумаса өзінің алдыңғы оппоненті қателігін айна-қатесіз қайталады. Дегенмен, осы тұстарда Алатау баурайынан барған арқалы

Суретті түсірген Ю.БЕККЕР.

жігіттердің шеберліктері жоғары, төзімдері берік екені ақырындап аңғарыла берді. Ойынның жалпы басымдығы осыдан бастап қайраттықтардың қолына қарай көшті. Мұның соңын «Қайрат» бір кезде əдемі соғылған голмен дəлелдеп берді. Оны Алешандре Мораэс қиыс бұрыштан ұрып түсірді. Доп тура ұшып келе жатты да, Поповтың аяқтары арасынан зу етіп өтіп, кенет бағытын кілт өзгертіп, қақпа торынан бір-ақ шықты. Есеп осылай ашылды. (Соңы 8-бетте).

 Жемқорлық – індет, жою – міндет

100 миллиард теѕгені жымќырєан

кəсіпкердіѕ їстінен ќылмыстыќ іс ќозєалды Еліміздің солтүстік өңір леріндегі ірі ауыл шаруашылығы кəсіпорны – «Богви» компаниясының басшысы Виктор Богданец артық-кемі жоқ тура 100 млрд. теңге көлеміндегі мемлекет қаржысын талан-таражға салғанға ұқсайды. Күні кешеге дейін Ақмола жəне Солтүстік Қазақстан аймағындағы ең танымал бизнесмендердің бірі саналған ол нағыз таза адам ретінде бағаланып келген екен. Бұл туралы «Экспресс К» газеті хабарлады. Өткен сəрсенбінің сəтінде облыс қаржы полицейлері «Богви» ЖШС офисіне сау етіп кіріп келіп, оның басшысы Виктор Богданецті тұтқынға алады. Əзірге ол үш тəулікке уақытша ұстау оқшаулағышына қамалған. Бизнесменге аса ірі көлемде алаяқтық жасады деген сипаттағы айып тағылып отыр. Басылым атап өткендей, Қазақстанның ірі астық өндіруші бес компаниясы қатарына кіретін Богданецтің фирмасы көптеген миллиард теңгені

құрайтын қарызға бекем батып қалған көрінеді. Бұл істің əлқиссасы мынадай. 2010 жылы «Богви» өзінің сыртқа астық шығару үшін керекті қаражатын Қазақстан Даму банкінен алады. Бастапқыда кəсіпкер осы алған ақшасының пайызын уақытында қайтарып тұрады. Сосын төлеуді бірден тоқтатып тастайды. Сондықтан 2012 жылы «Азық-түлік» ұлттық корпорациясы сотқа «Богвиге» қарсы талап-арыз береді. Ал сот шешімі бойынша кəсіпорынның миллиард теңгеден артық ақша қаражаты сақталған барлық шоттары қамауға алынады. Əзірге қаржы полициясы Виктор Богданецтің нақтылы қанша ақшаны талантаражға салғанын айтып отырған жоқ. Дегенмен, əлі нақтыланбаған деректерге қарағанда, əңгіме 100 млрд. теңге турасында қозғалып жатқанға ұқсайды. Сəкен МАЙЛЫБАЙ.


2

www.egemen.kz

«Арыстандай айбатты, жолбарыстай ќайратты, мен жастарєа сенемін!» (Соңы. Басы 1-бетте).

Лицейдің 10-сынып оқушыларынан жасақталған мəртебелі қарауыл құрметіне ие шəкірттер əскери қарумен сап түзеп жүріп, жоғары санатты нысандарда атқарылатын əскери қарауылдың қимылы мен тəртібін Қазақстан Республикасы Мемлекеттік үрмелі оркестрінің сүйемелдеуімен керемет орындап шықты. Əр дыбыспен қатар қимылдап, бас бұру, тік тұру, карабинді кеудеге жеткізе көтеріп, салтанатпен сап түзеу секілді қимылдар көрген кісінің көзін де, көңілін де тойдырғандай. Мамандандырылған «Арыстан» лицейі оқу-білім мен арнаулы бағытқа негізделген нақты бағдарламасы жетік заманауи оқу кешені. Онда көбінесе тұрмысы төмен жəне көп балалы отбасынан шыққан жасөспірімдер, сондай-ақ, республиканың барлық өңірінен жиналған жетім балалар білім алады. Лицейдің басты мақсаты – оларды болашақта жоғары оқу орындарына түсу үшін жан-жақты дайындау. «Нұрсұлтан Назарбаев Білім қорының» қолдауымен 2011 жылы ашылған лицей алғашқы жылы 80 баланы қабылдаса, осы күні бұл білім ордасында 240 шəкірт əскери тəлім-тəрбие алып, өз білімін ұштауда. Биыл ли цейдің табалдырығын тұңғыш аттаған 79 жас өрен арнаулы мамандандырылған білім ордасын тəмамдап, үлкен өмірге, еліміз бен шетелдердегі жоғары оқу орындарына қадам басады. «Біз Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігімен келісе отырып, биылғы бітірушілердің ішінен озық білімді жастарды Ресейге, Белоруссия мен Украинаға, АҚШ-қа, Үндістан мен Қытайға, Түркияға оқуға жіберуді көздеп отырмыз, – деді «Арыстан» мамандандырылған лицейінің басшысы, педагогика ғылымдарының докторы, генерал-мойор Сəбит Тауланов. – Бұдан өзге, биыл бітіріп отырған 24 шəкіртіміз еліміздің əскери жоғары оқу орындарына, атап айтқанда, ҰҚК мен ІІМ арнаулы академияларына құжат тапсырады. Ильяс Камелединов деген шəкіртіміз Америка Құрама Штаттарында орналасқан Əскеритеңіз академиясына оқуға түсіп үлгерді. Енді ол өз елінде алған білімін АҚШ-тың арнаулы əскерибілім базасында толықтырып, Отанына білімді азамат болып оралатын болады». Əскери білімге негізделгендіктен «Арыстан» лицейінде алғашқы əскери дайындық сабағы

көбірек өткізіліп, шəкірттер 2 ай ғана демалысқа шығады. Өз ге мек тептердің оқушылары жазғы демалыс та жүргенде, арыстандықтар жаздың 1 айын еліміздің Отан қорғаушылары азаматтық борышын атқарып жүрген əскери полигондарға барып, өздері алған білімді тəжірибелік əзірлік тұрғысынан шыңдайды екен. Іле Алатауының бөктерінде орналасқан «Арыстан» мамандан дырылған əскери лицейі 20 мың шаршы метрді алып жатыр. Онда шəкірттердің білім алуына барлық жағдай жасалған. Аумағы 6150 шаршы метрге орналасқан оқу корпусында заманауи оқу құралдарымен жаб дық талған білім бөлмелері, жатақхана, спорт залы мен бассейн, 12 орындық медициналық сауықтыру орталығы, ғаламдық жүйеге қосылған интернет залы, бір мезетте 135 адам тамақтанатын асхана бар. «Міндет. Абырой. Ерлік» деген ұранды ұстанып, қазақстандық жас өренді елін сүйгіш отаншылдыққа, білім мен біліктілікке ұмтылған ізденімпаздыққа, ел мен жерді қорғауға асығатын батырлық пен ерлікке тəрбиелейтін білім ордасында жоғары санатты ұстаздар тəрбие береді. Олардың қатарында ғылым докторы да, педагогика саласында талмай ғылыми еңбек сіңіріп жүрген ізденушілер де, жоғары категориялы мұғалімдер де бар. Салтанатты Ант қабылдау шарасы аяқталғаннан кейін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев мектеп түлектерімен жəне олардың ата-аналарымен сұхбаттасып, естелікке суретке түсті. «Біздің Отанымыз біреу-ақ, ол – Қазақстан. Еліміз біреу-ақ – ол Қазақ елі. Біздің бəріміздің қанымыз бір, болашағымыз бір. Осы Отанды сақтау, Тəуелсіздігімізді əр уақытта көздің ағы мен қарасындай күзету – бəріміздің борышымыз. Əсіресе, ер адамдардың. Қасық қаны қалғанша елімізді, жерімізді ата-бабаларымыз сияқты сақтауымыз керек. Ол үшін əскери білім керек. Ол үшін маман болу керек. Ол үшін білікті болу керек, білімді болу керек. Осы жолда сендерге үлкен табыс тілеймін», деп жас ұрпаққа Отан қорғау мен елге қызмет етудің маңызын ұғындырған Елбасы оларға үлкен сеніммен қарайтындығын жеткізді. «Арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты, мен жастарға сенемін!» дегенде Мағжан ақын да ел ертеңіне осындай үміт артқан болатын. АЛМАТЫ.

Палата отырысыныѕ кїн тəртібі бекітілді

Қайрат Мəмидің төрағалық етуімен Парламент Сенаты бюросының отырысы болды. Онда Парламент Мəжілісінде мақұлданған заң жобалары Сенаттың тұрақты комитеттері мен Аппаратқа берілді, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

Бюрода үстіміздегі жылғы 2 мамырда болатын Сенаттың кезекті отырысының күн тəртібі талқыланды. Отырыста бірқатар халықаралық құжаттарды ратификациялау туралы заң жобаларын қарау жоспарланды. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасы мен ХҚҚДБ арасындағы Қарыз туралы келісімге (Оңтүстік-Батыс автомобиль жолдарын дамыту жобасы: Батыс Еуропа – Батыс Қытай халықаралық транзит

дəлізі) түзетулерге қатысты Қарыз туралы келісім-хат; Қазақстан Республикасы мен ХҚҚДБ арасындағы Қарыз туралы келісім (Шығыс-Батыс автомобиль жолдарын дамыту жобасы (АлматыҚорғас учаскесі): Батыс Еуропа – Батыс Қытай халықаралық транзит дəлізі) қаралады. Сенаттың отырысында сондай-ақ ұстап беру туралы жəне сотталған адамдарды беру туралы Испаниямен екі келісімді ратификациялау да қаралады.

Парламентаралыќ ынтымаќтастыќ ныєаяды

Мəжіліс Төрағасы Нұрлан Нығматулин Ұлыбританияның Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Кэролин Браунды қабылдады, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

Кездесу барысында тараптар қазақстандық-британдық əріптестіктің өзекті мəселелерін талқылай келіп, Мəжіліс Төрағасы мен елші ханым қос елдің екі жақты қарым-қатынасты стратегиялық əріптестіктің жаңа сапалық деңгейіне көтеруге деген ұмтылысына жоғары баға берді. – Біз қазір экономикалық білімге баса назар аударамыз. Осыған байланысты, Қазақстанда интеллектуалдық мектептер желісі құрылған, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен əлемдік деңгейдегі халықаралық Nazarbaev University ашылған, – деп атап өтті Нұрлан Нығматулин. Өз кезегінде Кэролин Браун Қазақстанның қазіргі даму қарқыны болашақта алдыңғы 24

елдің қатарына кіруге мүмкіндік беретініне сенім білдірді. Екі жақ аймақтық қауіпсіздік жағдайларын сөз еткенде, Қазақстан мен Ұлыбританияның ұқсас үрдістерін назардан тыс қалдырмады. Əңгіме барысында Мəжіліс Спикері Ауғанстанның қауіпсіздігіне ықпал ету мақсатындағы Халықаралық күш операциясына жұмылдырылған мемлекеттік мүліктер мен əскери қызметкерлерді тасу мəселелеріндегі екі елдің өзара қимыл-əрекетін де сөз етті. Осы орайда елші жүргізілген жұмыстарға жоғары баға бере отырып, өз ризашылығын жеткізді. Кездесу барысында парламентаралық əріптестікке ерекше көңіл бөлінді.

30 сəуір 2013 жыл

 Тəуелсіздік толғауы

Алтын адамнан – алтын єасырєа

Қазақ мемлекеттілігі тарихының тереңдігін айшықтайтын Алтын адам феномені əлемдік деңгейдегі сирек құбылыс. Мен мыңжылдықтар құпиясын тұла бойына құндақтаған осы Алтын сарбаздың дүниенің түкпір-түкпіріне жасаған салтанатты шеруінің куəгері болып, қазақтың ұлттық мəдениетінің жаһанға танылуына тікелей үлесімді қосқанымды ерекше мақтан

осындай жаһандық деңгейдегі өміршең ұсыныстар жасаған басқа ірі саясаткердің атын атау қиын. Тіпті қарапайым тізімнің өзі таңдандырады: əлемдегі төртінші ядролық арсеналдан бас тартып, атом қаруын таратпауға белсенді түрде қатысу туралы келіс сөзге қол қойды. Нұрсұлтан Назарбаевтың халықаралық тұр ғы да танылған Еуразиялық идеясы мен ТМД, Кеден одағы, ЕурАзЭҚ сияқты Қазақстанның инте грациялық күш-жігері мен бастамалары бейбітшілік пен ынтымақтастықтың əлеуетін елеулі түрде нығайтуға қосылған қомақты үлес болды. Елімізді мекендеген түрлі этнос өкілдерінің өзара ынтымағына жол аша отырып, Қазақстанда ұлтаралық кикілжіңдер мен қақтығыстарды болдырмауға қол жеткізіп қана қоймай, қоғамның алуан этностық жəне поли конфессиялық сипатын өзінің мəдени баюы мен ілгерілеуінің оң факторына айналдыра алды. Əртүрлі алауыздық жер бетіндегі соғыстың басты себебіне

дəнекер, алтын көпір іспетті. Бұл Жаратқанның жазуымен біздің мемлекетімізге жүктелген басты миссия болуы да мүмкін. Қазақстан ЕҚЫҰ-ға төрағалық ету арқылы Шығыс пен Батысты жақындастырып, өркениет диалогын жасады. Жалпы, Ислам Ынтымақтастығы Ұйымына кірген мемлекеттер исламға қатысты келісілген саясат жүргізуі аса маңызды деп білемін. Нұрсұлтан Назарбаев «Ғасыр лар тоғысы» деп аталатын кіта бында: «Қазақстан жерінде жəне онымен шектесіп жатқан аймақтарда əртүрлі мəдениеттер пайда болып, көптеген əлем халықтарының дамуына ықпал етті. Біздің бабаларымыз екі мыңға жуық уақыт бойы Қиыр Шығыс пен Батыс Еуропа, Сібір мен Үндістанға дейін маңызды рөл атқарды», деп жазды. Қ а з і р г і ұ р п а қ т а р да ң қ т ы бабаларымыздың жарқын істеріне лайық болуы керек. Еліміздегі барлық тарихи өз герістердің басында тұрған Елбасының əр сала бойынша нақтылап берген бағыт-бағдарын лайықты іске асыру баршамызға міндет. Бұл орайда мен іргелі Қазақ елінің азаматы əрі шынайы патриоты ретінде өзімнің салам бойынша тəуелсіздіктің қалыптасуы мен нығаюына үлесімді қосып келе жатқаныма қуанамын.

бергісіз, əр айы жылға татитын, жарқын да шешуші кезеңдерге толы тұтас дəуірді құрап келеді. Халықты бір тудың астына жинап, біртұтас ел қылуды міндет еткен сонау Түркі қағанаты дəуіріндегі Естеми, Бумын қаған, Күлтегін бабалардан бастап, жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен Абылай хан, Бөгенбай, Қабанбай сынды батырлардың, ұлтазаттық күрестің ту ұстаушылары Сырым Датұлы, Исатай-Махамбет, Кенесары, арманда кеткен арыстарымыз Ə.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Шоқай, Т.Рысқұлов жəне басқа да арыстарымыздың асыл армандары орындалды. Əлем алдында «Қазақстан» деген атпен дербес мемлекет пайда болды. Осы мемлекетті кемел келешекке, жарқын көкжиекке жетелеген Елбасы мен Тəуелсіздік егіз ұғымға айналды. Елбасы бас-аяғы 22 жылда Қазақстанды өсуші транзиттік елден қалыптасқан мемлекетке айналдырып, алға əлемдегі ең озық отыз елдің қатарына кіргізу жөнінде өршіл міндет қойды. Алтын адамға қайта оралғанда, оның композициясындағы қанатты барыс үстіндегі «Алтын адам» мемлекеттің ұлттық символына айналды. Ал, тұтасымен алғанда, біздің республикамызды өзінің алтын ғасырына жеткізген еліміздің Тұңғыш Президенті – Елбасының көреген саясатының символы.

айналғалы тұрған тұста, Мемлекет басшысы Астанада Əлемдік жəне дəстүрлі діндер лидерлерінің съезін шақыруды ұсынды. Содан бері аталмыш съездер адамзаттың рухани өмірінен елеулі орын алып келеді. Əлемнің барлық конфессиясының жетекшілері Қазақстанды толеранттылық эталоны ретінде таныды. Сыртқы саясатта Нұрсұлтан Назарбаевтың дара саясаткерлігі 2010 жылы Қазақстанның Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық ұйымына (ЕҚЫҰ) төрағалық етуі мен он бір жылдық үзілістен кейін Астанада ЕҚҰЫ Саммитін жетістікпен өткізуі еді. Мен бірнеше рет əртүрлі елдер дің мемлекет басшылары қатысқан күрделі келіссөздердің куəсі болып жүрмін. Қазір басқа елдердің мемлекет басшылары біздің Президентімізді құшақ жая қарсы алады. Бұл Елбасының аз уақыт ішінде əлемдік қауымдастықты өзінің ерен еңбегімен мойындатқанының айқын дəлелі. Қазақстан Нұрсұлтан Əбішұлының дүние жүзін түгел қанаттандырып отырған əлемдік үйлесімділік идеялары арқылы интегратор мемлекетке айналды. Орталық Азияда көшбасшы атанды, Еуропамен үзеңгі қағыстыра бастады. Бұл республика Президентінің жаһанда, ондағы алдыңғы қатарлы елдерде игі нəтижесін беріп отырған, дамушы мемлекеттер үшін аса қажет ұлттық сəйкестік үрдісін сəтті бастап кеткендігінің көрсеткіші. Нұрсұлтан Назарбаев өзінің отандастарын өзін-өзі сыйлауға, ал бүкіл əлемнің Қазақстанды құрметтеуге үйретті деп айтуға болады. Қазақстан өзінің геосаяси орналасуы жағынан Еуропа мен Азияны, Шығыс пен Батысты, еуропалықтар мен ислам өркениетін өзара байланыстырушы

Өткенге көз салсақ, Елбасы 1992 жылы «Қазақстанның егемен мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясын» қабылдады. Онда, саяси тұрғыдан: бірінші – формальді құқықтық тəуелсіздіктен нақты тəуелсіздікке ауысу; екінші – мемлекеттілікті нығайту; үшінші – жүйелі жəне көлемді экономикалық реформалар; төртінші – сыртқы экономикалық əріптестерді таңдаудағы прагматизм жəне тұтастай прагматикалық сыртқы саясат. Идеологиялық бағытта: ұлтаралық келісім; ішкі ұлттық бірлік, қазақстандық қоғамды жаңғырту мұрат етілді. Нұрсұлтан Əбішұлы сол күрделі жылдардың өзінде əлемдік нарыққа батыл ену туралы міндет жүктеді: «Біз қатаң бəсекеге əзір тұрып, оны өз мүддемізге пайдалана білуіміз керек. Қазақстан көп тарапты халықаралық экономикалық жобаларға белсене қатыса алады, қатысуға тиіс те, өйткені, олар біздің жаһандық экономикаға кіруімізге жəрдемдеседі əрі сол арқылы біздің қолайлы эко номикалық-географиялық жағдайы мызға жəне қолымыздағы ресурстарымызға сүйенеді», – деп көрегендікпен түйіндеген еді. Тəуелсіздік жылдары қазақ экономикасы қарыштап дамыды. Өйткені, бұрын-соңды саясиэкономикалық, жалпы қоғамдық құрылымы, өмір сүру бағыты өзгеше болып келген мемлекеттің тұтастығын, бірлігін сақтай отырып, қоғамдық салалардың барлығында дамудың жаңа пішіндерін, заманауи-техникалық үлгілерін қа лыптасыру Елбасының жаңа бағ дарламалары мен жобалары арқылы өркендеді. Мəселен, индустриялық-инновациялық, «Жұмыспен қамту-2020», «Бизнестің жол картасы-2020», т.б. көптеген бағдарламаларды атауға болады. Тəуелсіздік жылдары ғасырға

Астана – Елбасының төл перзенті. Қаланың нағыз архитекторы Мемлекет басшысы екеніне ешкім шүбə келтіре алмайды. Елбасының бірегей идеясы арқылы Астана Батыс пен Шығыс мəдениеті мен дəстүрін бойына сіңірді. Елорданың ерекше ғимараттары Президенттің қолымен салған суреттері мен сызбалары арқылы өмірге келді. Əлемнің əйгілі сəулеткерлері Кисе Курокава, сэр Норман Фостер, Кензо Танге жəне тағы басқалары Елбасының ұсыныстарын жүзеге асырды. Астана қаласын ұлттық ерекшеліктерге сай көркейтуде де Елбасы көптеген заманауи жаңа жобалар ұсынды. Қазақ тарихынан сыр шертетін Күлтегін ескерткіші, философиялық мазмұнға бай əрі тəуелсіз жас мемлекеттің символына айналған Бəйтерек мұнарасы, «Хан шатыр» ойын-сауық орталығы, қазақтың тереңде жатқан тарихын суреттеген «Қазақ елі» тарихи-мемориалды монументі, ерекше «Астана-опера» опера жəне балет театры, келешекте ашылуы жоспарланып отырған Ұлттық музейі жəне басқа да мəдени кешендер Астана қаласының көркі болуымен қатар, ұлттың мəдениетінен, руханиятынан сыр шертеді. Елдің мақтанышына айналған жəне «визит карточкасы» болып саналатын бірегей архитектуралық композициялар: «Бəйтерек», Тəуелсіздік сарайы, Бейбітшілік жəне келісім сарайы, «Хан Шатыр» Астана қаласының сəніне əдемі үн қосып тұр. Ұшар басында қасиетті Самұрық құс бейнеленген «Қазақ елі» мемориалды кешені, оның «Тұңғыш Президент жəне Қазақстан халқы», «Ерлік», «Ынтымақ» жəне «Болашақ» атты қоладан жасалған төрт барельефі қазақстандықтардың алдағы даму жолының жарқын үлгісін көрсетеді.

Арыстанбек МҰХАМЕДИҰЛЫ,

Т.Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық өнер академиясының ректоры, өнертану докторы, профессор, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Ресейлік жəне америкалық өнер зерттеушілері мен жалпы кө рермендер сақ сарбазының таза алтыннан жасалған ғажайып киіміне ғаламат таңданыс білдірді. Көрмеге келушілерді атақты сақ «аң» стилінде асқан зергер лік шеберлікпен жасалған жа нуарлардың бейнелері, оюөрнектердің нəзіктігі таңғалдырды. Мұражайларда сақ мəдениетін жетік білгісі келгендер ұзын-сонар кезекке тұрып, олар сақ шеберлерінің зергерлік жұмыстарына сағаттар бойына қолдарындағы лупаларымен мұқият қарағаны əлі есімде. «Біздің заманымызға дейінгі бесінші ғасырда көшпенділер осындай ғажап дүниелер тудырды ма?» деп шетелдік мамандар таңқалысқан еді. Яғни біздің ата-бабаларымыз тіршілік ету қамымен өмір сүріп қана қоймай, жұлдызды көкке назарын тіккен сұңғылалығымен ерекшеленді. Негізі, жоғарыда айтылған көрме бастапқыда 20 күнге жоспарланған еді. Алайда, Эрмитаж директоры Михаил Пиотровскийдің жеке өтініші бойынша көрме мерзімі екі айға созылды. Оған көрермен қауымның таңғажайып сақ мəдениетіне, соның ішінде Алтын адам тұлғасына деген шынайы қызығушылығы себеп болды. Есік қаласы маңындағы сақ қорғанынан Кемел Ақышев бас таған археологтар тобымен табылған Алтын адам бүгін де Тəуелсіз Қазақстанның символдарының біріне айналды. Тарихи сəйкестікке назар аударсақ, 18 жастағы Алтын сарбаз аталған қорғанда жерленіп жəне оның ішінде екі жарым мың жыл бойы (б.з.д. V – ІV ғасырлардан бастап) жатып, өзінің алтын ғасырын, оны барша адамзат тамсанар шұғылалы шағын күткендей көрінеді. Расында да «Мəдени мұра» тек Қазақстан мен бүкіл түркі əлемі нің түп-тамырын ғылыми жүйелеп қана қоймай, ол, əлемдік өркениет қазынасын толықты руымен де ерекшеленді. Бір ғана мысал. 2009 жылы «Мəдени мұра» бағдарламасы аясында Монғолияға Т.Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық өнер академиясының алғашқы PhD докторанттарының тобы ғылымизерттеулік экспедицияға барған сапарында ұлттық тарихқа қатысты қаншама құнды дүниелерге тап болған еді. Ал осындай мақсатпен өзге де елдердің мұрағаттарынан жеткізілген құжаттар ел тарихының көкжиегін қаншалықты кеңейткенін бағамдай беріңіз. Бұл игілікті іс одан əрі жалғасын тауып, алдағы уақытта қазақ халқының этногенезін тереңдетуге байланысты ауқымды шаруаны қолға алу жоспарланып отырғаны бəрімізді қуантты. Əлемдік деңгейдегі үздік-создық қайталанып тұратын экономикалық дағдарыстарға қарамастан, мəдениет пен өнер, білім жəне денсаулық сақтауға байланысты жобаларды қаржыландыру елімізде еш тоқтатылмайтынын ерекше атап өту қажет. Тəуелсіз еліміз азаттықтың алғашқы күнінен бастап халықаралық үрдістердің белсенді мүшесіне айналды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жаһандану дəуірінде əлемдік қауымдастықпен тығыз байланыс орнатпайынша, елдің ертеңін жарқын ету мүмкін еместігін көрегенділікпен тап баса білді. Əлемдік деңгейдегі саясаткер ретінде Елбасы республикамыздың халықаралық беделінің артуына, гүлденуіне жəне дүние жүзінде қауіпсіздік пен келісім орнатуға өлшеусіз еңбек сіңіріп келеді. Соңғы 20 жылдан астам уақытта

тұтамын. Басынан бастасақ, 2002 жылдың мамыр айында Эрмитажда «Алтын адам. Сақ қорғандарының қазынасы» атты көрме ұйымдастырылды. Кейінірек Кремльдің Қару-жарақ палатасында өткізілді. Содан соң 2005 жылы біз Вашингтонда жəне Нью-Йорк, Хьюстон, Сан-Диего сияқты ірі қалалардың мұражайларында өткізген Алтын адам көрмесінде зор табысқа жеттік.

Жаңа астана арқылы Нұрсұлтан Əбішұлы қазақ ұлтының бүкіл рухани əлемін жаңартты. Халық тарихи биігіне көтерілді. Ұлттық серпіліспен бірге, ұлттық сана оянды. «Жаңа астанамен – жаңа ғасырға!», сол сияқты «Астананың өркендеуі – Қазақстанның өркендеуі» деп қуаттанған ел Астананың гүлденуіне сүбелі үлестерін қосып келеді. Астана əлем төріне айналды. Төрткүл дүние осы жерде, Елбасының айналасында бас қосты. Мемлекет басшысының тікелей жетекшілігімен Астана елеулі халықаралық форумдар өтетін киелі орынға айналды. Олардың арасында Астана Декларациясы қабылданған ЕҚЫҰ-ның тарихи Саммиті бар. Сол тəрізді Бүкілəлемдік Ислам экономикалық форумын, аса беделді халықаралық құрылымдардың бірі болып табылатын Шанхай ынтымақтастық ұйымының мерейтойлық саммитін қабылдады. Жас астанада Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының съездері өтіп келеді. Елорда тек кемелденген саясатымен, дамыған экономикасымен ғана емес, сонымен бірге, мəденирухани жəне сауатты да саламатты өмір салтын ұстанған қала ретінде танымал. 2011 жылы «Азияда – 2011» əлемдік олимпиаданың өтуі қазақ халқы мен оның астанасын тағы бір рет əлемге паш етті. Елорда мен Елбасы бүкіл əлемге, Батыс пен Шығысқа егіз ұғым дай əсер етеді. Бұған себеп өз елінің тарихын ту ете оты рып, жаңа заман ағымын көре гендікпен қалыптастырған Нұрсұлтан Назарбаевтың алтын ғасырды орнатқан сындарлы саясаты дейміз. Қазақстан халқының жарқын болашағын білім мен ғылымға ерекше мəн берген Н.Ə.Назарбаевтың мұндағы мақсаты – экономика, техника мен технология, өндіріс пен бизнес салаларында өркениетті елдер тəжірибесіне сүйене отырып, мемлекетіміздің қоғамдық құрылымын арттыру жəне дамыту болып табылады. Ағылшынның əйгілі премьер-министрі Уинстон Черчилль: «Болашақтың империясы – интеллектілік империясы», деген болатын. Біздің Елбасымыз да интеллектілік бəсекеге қабілеттілік жаңа ғасырдың əлемдік ұстанымына айналғанын үнемі айтып келеді. Сонымен қоса Нұрсұлтан Назарбаев озық ойлардың интеграторы да бола білді. Ұлы ғұлама Аристотель атап көрсеткендей интегратордың басты мұраты мемлекетті əйтеуір ұстап тұру емес, оны бақытты өмірдің қайнарына айналдыру. Осы тұрғыдан қарасақ, Елбасының интегратор ретіндегі қабілеті мен қарымын, бір мемлекеттің аясына сыймайтын, əлемдік кеңістіктегі даралыққа балай аламыз. Елбасы Н.Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясында «Бабалардың ерлігі, бүгінгі буын ның ерен істері жəне жас ұрпақтың жасампаздығы арасында сабақтастық болса ғана «Мəңгілік ел» боламыз», деп атап көрсетті. Сөз басындағы біздің даңқты бабаларымыздың символы Алтын адам азаттыққа ұмтылса, сол Алтын адамның бүгінгі мұрагері Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев – ақылымен, парасатымен, лидерлік қасиетімен ғасыр көшін бастаған біргей тұлғаға айналды. Ал, Қазақстанның алтын ғасырының куəгері болған бақытты ұрпақ ретінде біз ерен істерді еңсеруден ешқашан тайсалмақ емеспіз. Ендеше, Елбасы жалғаған ұлы сабақтастық Қазақ мемлекетін «Мəңгілік елге» айналдыратыны сөзсіз.


 Оқиғаға орайлас ой Өткен аптада Алматыда Ауғанстан жөніндегі Ыстамбұл үдерісі Сыртқы істер министрлерінің конференциясы өтті, онда Елбасымыз Н.Ə.Назарбаев сөз сөйледі. Дəл қазіргі күндері ауған халқы өзінің маңызды тарихи кезеңіне қадам басқалы тұр. Халықаралық əскери күштердің миссиясының аяқталуы, алдағы президенттік сайлау бұл елді көп жылдар бойы көксеген бейбіт күнге жақындата ма? Елбасымыз «Ауғанстан проблемасын шешудің кілті, ең алдымен, оның заңды өкілдері ретінде ауған халқының жəне үкіметінің өз қолында» дейді. Қазақстан Президентінің бұл уəжімен халықаралық қауымдастық келіседі. Нұрсұлтан Назарбаевтың бұл ұстанымын саяси сарапшылар да қолдап отыр. Дегенмен, қазіргі жағдайда ауған халқының дəрмені осыған жете ме? Біз осы тұрғыдағы сауалдарды «Ауғанның от жалыны», «Мен көрген соғыс», «Қан кешкен күндер», генерал-лейтенант Бақытжан Ертаев туралы «Намыстың құлы Алаштың ұлы», Батыр Бауыржан Момышұлы жайлы «Қаһарман» кітаптарының авторы, Ауған соғысы ардагерлері ұйымдарының «Қазақстан ардагерлері» қауымдастығының төрағасы, Парламент Мəжілісінің депутаты Бақытбек СМАҒҰЛҒА қойған едік. – Біз сол ауған соғысына əскери борышымызды өтеуге бардық. Енді соның бодауын кімнен сұрарын білмей, қиындық шеккен тағдырларды біздің ел біледі. Ауғанстан соғысына 22 269 қазақстандық қатысып, оның 924-і қаза тапты. 1015 отандасымыз мүгедек болып, 21 жауынгер хабар-ошарсыз кетті. Қаншама жандар бауыр еті баласынан айырылды. Əйелдер жесір атанып, балалары жетім қалды. Басына түспеген адамға мұны ауызбен жеткізіп айту қиын. Десек те, бүгінде əрбір шаңырақтың түтіні түзу шыққанын тілейтін біздер үшін тəуелсіздігіміздің тұрақтылығы ойландырмай қоймайды. Ауғанстанда тыныштық болмаса, Орталық Азияда ғана емес, ��үкіл дүние жүзінде тыныштық орнай қоймайтындығы аян. Қазақстан Орталық Азия аймағында Ауғанстанға көмек көрсету жоспарын жасаған бірегей ел. Азықпен де, астықпен де көмектесіп жатырмыз. Мемлекетіміз тек мамандар даярлап беру үшін ауған студенттеріне 50 миллион доллар бөлген. Айтқандай, 2011 жылы «Қазақфильм» киностудиясы «Мен көрген соғыс» атты кітабымның желісі бойынша деректі жəне көр кем фильм түсірді. Сол кар тинаның кейіпкері ретінде Ауғанстан жеріне қайта жолым түсті. Сонда ол жақтағы халықтың бірінің бауыры, енді бірінің баласы Қазақстанда білім алып жатыр екен. Ауғандықтардың тілеуі мықты. Ол елдің адамдары балаларымыз Алматыда ақиқатында жақсы мамандықтар алып жатыр дейді. Біздің ел лаңы арылмаған елдің тұрғындарынан қайта лаңкестер даярлап отырған жоқ. – Ауғанстан бір күнде алып державалардың əскери полигонына айналып кеткен жоқ қой? 1905 жылдары бұл ел Үндістанға, мына Ресейге астық сатып отырғаны жайлы деректерді кездестірдім. Міне, 34 жыл бойы от пен оқтан басқа өмірді көрмей отырған елдің қазіргі ұрпағы жер жыртып, диқаншылық етудің не екенін ұмытқан... Мəрттігі бар мұндай ел неге сорлап қалды деп те ойлайсың. Елбасымыз бізге ауызбіршілік керек, ынтымақ керек дегенді текке айтып жүрген жоқ. Ендігі жерде не болады? 2014 жылы халықаралық əскери күштердің миссиясы аяқталып, олар Ауғанстаннан шығарылуы тиіс. Қазіргі ауған халқын елдің билігіне кім келеді дейтін сауал толғандырып отыр. Мұнан бөлек, АҚШ-тың Кандагарда, Жалалабад, Ваграм, Құндыз, Мазари Шарифте əскери базалары бар. Сондықтан олар оны иесіз, қараусыз қалдыра алмайды. Кемі əскерінің үштен бірін, 20-30 мың солдатын қалдырып кетуге тырысады. – Бұл əрекет келісімшартқа сəйкес келмейді ғой? – Қазір онда АҚШ-тың 60 мыңнан астам əскері тұр. Толық əкетпейтін себебі, бұл мемлекет сол базаларды салу үшін аз қаржы жұмсаған жоқ. Олар келісімшарт бойынша шығынға батқанын, əскерін жоғалтқанын алға тартып, қазіргі екіжақты келісімшарттарды қарастыруда. Қазір бұл елде Түркия, Германия əскерлері де бар. Менің білуімше, Ауғанстаннан Франция, Италия, Испания шығып кеткенімен, Францияның да аздаған əскері мен қару-жарақтары тұрақтап тұр. Бірақ, қалай болғанда да, Ауғанстанда бүгінге дейін қалыптасқан ішкі жəне сыртқы саясат көп өзгермеуі тиіс. – Ауғаннан кеткен əскери күштер өздерінің əскери техникасын Ферғанаға, Өзбекстанға сатады деген дəйектелмеген деректер бар... – Мұның бəрі лақап түрінде ғана. Ондай əңгіме бар екені де рас. Ресми мойындалған жоқ. Содан кейін қараңыз, қазір саясаткерлер тəлібтердің ішінде қырғыз да, қазақ та, өзбек те бар екендігін айтады. Осы арада бір мəселенің басын ашып алу

3

www.egemen.kz

30 cəуір 2013 жыл

керек. Тəлібтер өздерінің сорақы əре кеттеріне барлық ұлттар қолдап отырған сияқты сипат беруі үшін адасып жүрген адамдарды бопсалап отыруы ғажап емес. Керек десеңіз, олардың арасында АҚШ азаматтары да бар деседі. Бұл Қазақстан, яки өзге көршілеріміз тəлібтерді қолдайды дегенді білдірмейді. Бұл біздің мемлекетіміздің ұстанымы емес екендігін əлем біледі. – Тəлібтердің күйі тайып бара жатқаны байқала ма? – Бұлар қазір мықты болса Ауғанстанның кемі бір-екі

Ќазасы бґлектіѕ ќайєысы бґлек емес немесе Ауєанстан лаѕы аяќталар кїн ќайда?

провинциясын басып алып отырар еді. Əр-əр жерінде тиіп-қашып жүр. Қазір Ауғанстан үшін қауіпті нəрсе – ішкі соғыстың болып кетуі. – Қазір саяси сарапшылардың бəрі қауіптің Ауғанстанның солтүстік аймағынан туындап жатқанын айтады. – Осыдан 120 жыл бұрын Ауғанстан мен Пəкстан арасында пуштундар тұратын жер болған. Олар сол заманда үш рет қатарынан ағылшын дивизияларын ойсырата жеңеді. Вазиристан деп аталатын бұл жердің адамдары қазір еш ұлтқа жатпайды жəне ұлттарға бөлінбейді де. Олардың көбі пуштундармыз десе де, біздің азаматымыз деп оны Ауғанстан таныған емес, аумағы жағынан Пəкстанға қарағанымен, бұл жер олар үшін де бейтарап аймақ. Тəлібтерді дайындайтын жер осы. Əйтпесе, Ауғанстанның өз ішінде қазір террористер дайындайтын жер жоқ. Ауғанстанда қазір билікте отырған Карзайдың адамдары бар, Паншерде Ахмад шах Масудтың мұрагерлері билік жүргізеді. Генерал Достум да Кабулдың бір шағын ауданында əскерімен жайлап отыр. Бұлардың бұрынғы жарып жіберген президенті Бурханиддин Раббанидің жақтастары бар. Енді ауғанның осындай сөзі жүретін, беделді адамдары біріге алмай отыр. Ал тəлібтердің көш басшылары – Мулла Омар, Хикметиярлар. Бұлар қазір 500 танк, пəленбай əскеріміз бар деп те мақтана алмайды. Керісінше, 15-20 жанкештім (смертник) бар деп қана айта алады. Жəне оларды 70 мыңнан бастап 150 мың долларға дейін сатады. Əбден миы айналған мұндай міскіндер террорлық əрекетті жүзеге асырушылардың қолшоқпары екендігін түсінбейді. Өздерін Алланың ақ жолына құрбанбыз деп есептейтін бейшаралар шын мəнінде саудаға салынатынын білмейді. Ал мұның кесірі тимейді деп айтуға болмайды. – Сіз ауған даласында солдат та болдыңыз, саясаткер болып та кейін оралдыңыз. Бұл елде осы жылдар аралығында қандай да бір оңды өзгерістер орын алып па?

– Араға 32 жыл салып барып ауған даласын қайта аралаудың сəті түсті. Біз бұл елге кезінде кеңес жауынгерлері болып кірдік. Мұның да қиянаты болған жоқ деп айта алмаймыз. Қазіргі таңда бұл мəселеге өзге елдің құқығына қол сұғушылық, ішкі саясатына араласу деп қарауға болады. Ол кезде өзіміздің интернационалдық парызымызды өтеп жүрміз деп есептедік. Бірақ, жарияланбай басталып, жарияланбай аяқталған соғыс еді бұл. Ал соғыстың əді лет тісі болмайды. Ол жерде озбырлық, опасыздық, ажал, қиянат, қатыгездік, ақша айналымы – бəрі-бəрі қатар жүреді. Қазір алып қарайықшы, егер Ауғанстанда АҚШ-тың 5 солдаты қаза тапса, бүкіл əлемге жар салады, ал бірақ, қаншама бейбіт, бейтарап жүрген адамдар ажал құшуда. Əділдік үшін айту керек. Кеңес солдаттары біріге қимылдайтын, бұйрықсыз адам атпайтын. Жəне қазіргідей шекарадан есірткі ұшақпен тасылып сатылған жоқ. Сыртқа есірткі түгілі шыбын да ұшып шықпады. Есірткі тасуға қатысты бірен-саран келеңсіз оқиға болғаны рас. Бірақ, ол да əшкереленген. Сондықтан да Елбасының қазіргі саясаты өте дұрыс. Бұл елдегі жағдайды тұрақтандырып, қалайда бейбіт өмірге əкелу керек. Жəне бұған халықаралық қауымдастық қолынан келетін бар əрекетін жасауы тиіс. Əйтпесе, есірткі мен лаңкестікті экспорттауға дəндеген топтар əлемді бүлдіріп жатыр. Енді бұл елге көмектесуге пейіл танытқан мемлекеттердің ниеті түзу болуы керек. Ауған халқына шын мəнінде жанашырлықпен қарауға тиіс. – Сіз осы елге таяу жылдары тыныштық оралады дегенге сенесіз бе? – Бірден Ауғанстанда тыныштық орнай салады деп айту қиын. Жамандықтың кілті бір ағытылған соң, қалған уақыт соны жабумен өтеді. Дегенмен, беделі жүретін елдер, біздің Президентіміз сияқты саяси аренада салмағы бар адамдар бұл елдің өзін өзі қорғайтын əскерін қалыптастыруға, билігін өзгелерге жалтақтатпауға барынша ықпал

етуі керек. Əр елден келген шашыранды əскер қалай болғанда да бұл елді қорғап бере алмайды. Өз мемлекетін қорғайтын əскері болмай, Ауғанстанда толыққанды қауіпсіздік қамтамасыз етілмей ді. Мəселен, Кеңес өкіметінің əскерлерінен қалған ғимараттардың бəрін американ жауынгерлері қалпына келтірді, қайта жасап алды. Осыған пəленбей қаржы жұмсағанын айтып, оны ауған мемлекетінің мойнына салық қылып салып қойды. Сол сияқты ауғанның көптеген азаматтары АҚШ-та білім алып жатыр, отбасылары сонда қалуда. Олардың отбасылары кепілдікте қалған сияқты. Өздері мына жақтағы еліне келіп, АҚШ-тың саясатын жүргізуге көмектесуге мəжбүр. Біз Ауғанстанда жүргенде Кабулдың халқы 900 мың ғана болатын. Қазір 5 миллионға жетіпті. Тыныштық іздеген тұрғындар əр жақтан ағылып келіп, американ əскерлері қорғап тұрған осы қаланы паналауға мəжбүр болған. Тəлібтер АҚШ əскері кетсе, бір күнде Кабулды келіп талқандаймыз деп қоқан-лоқы жасайды. Шын мəнінде олай ете алмайды. Сондықтан да ауған халқын қорғайтын өз əскерін жасақтау қажеттігі қайта-қайта көрінеді. Қазіргі жағдайда ауған халқының дəрмені өзін өзі қорғауға жете ме? – Мінекей, кімді болса да бұл мəселе толғандырып отыр. Ауғанстанның жаңа президентін сайлайтын уақыт жақындап

келеді. Сондықтан бұл халықтың дала командирлері, провинция жетекшілері бірігіп, бір мəмілеге келіп алуы керек. Ел боламын десе, ықпалды мемлекеттердің жетегіне ермей, өз халқымен санасуға көну керек. Тағы да қайталап айтқым келеді, қазіргі жағдайда ішкі жəне сыртқы саясаты да көп өзгеріске түспегені жөн. Өйткені, мұны жоққа шығарса, тəлібтердің пайдасына шешіліп кетеді. Ауған халқы қазір қай мемлекеттің өзіне деген ниеті қандай екенін біліп отыр. Егер Ауғанстандағы бейкүнə адамдар бейбіт ғұмыр кешсін десек, бұл ел лаңкестер даярлаушы, жарылғыш заттардың отаны, есірткі алқабы болмасын десек, осы мақсатты жүзеге асыру керек. Алайда, жасыратын түгі жоқ, бұл елдегі тұрақсыздық əлі біразға дейін жалғасуы мүмкін. – Жаппай тəртіпсіздік пен тұрақсыздық белгілі ықпалды топтарға керек болып тұр ғой? – Əлбетте! Өзіңіз ойлаңызшы, есірткі, қару-жарақ саудасын былай қойғанда, бір ғана зомбиді, яки жоғарыда атаған жанкештіні орасан ақшаға сатып отырған қылмыстық топтар пайда көзінің бұлай тыйылғанын қаламайды. Бұл бағыт сол топтарға, есірткі бизнесін, қару-жарақ сатуды жолға қойғандарға ұнамайды. Соған қарамастан, ауған мəселесінің бетін бері қаратуды тоқтатпау керек. – Əлемдік қауымдастық көксегендей, бұл елде бейбітшілік орнап кеткендей болса, Ауғанстан экономиканың қай саласы арқылы өз халқын асырай алады? – Бұрын, 1979 жылдарыақ, олардың алмас кен орындарына, Паншир шатқалындағы жақұттастарына (бриллиант) көзін салған елдер болған. Соғыс басталғанда бəрі тымтырақай қашып кетті. Бұл елде де игерілмей жатқан жерасты байлығы жоқ емес. Соғыс басталғанда музейлерінде тұрған байлықтары қару-жараққа айырбасталып кетті. Ондай ғажайып құнды дүниелер дүниеде жоқ еді. Кезінде, ауған халқы диқаншылықпен-ақ күн көрген. Бұлар қазір қауын-қарбыз, бақша салуды ұмытып қалған жоқ па?! Бұл елдің бас көтерер талай ауқатты адамдары шетелдерге қашып кетті.

Ауғанның қазіргі халқы ауру-сырқау, ұшақ-ұшақ болып Үндістанға барып емделіп жатады. Жаралыларын былай қойғанда, түрлі жұқпалы індеттерден зардап шегіп жатқандары қаншама?! Соғыс болып жатқан ел қалай оңады?! Сондықтан, бұл ел енді президенттік сайлаудан үміт күтіп отыр. Халқына бір жаны ашитын адам шықса, ел соған дауыс беруі керек. – «Қазасы бөлектің қайғысы бөлек» деген де бар. Бірақ, бұл елдің басына түскенді басқаға бермесін деңіз... – Ауғанда жүргенде бұл елдің бейбіт тұрғындары: «Біз де бес уақыт намазымызды қаза қылмаған, көршілерімізге қия натымыз тимеген ел едік, мұндай күнге қайдан түстік?» деп назаланғандарына талай куə болдық. Қай елде ауызбіршілік жоқ болса, тыныштығын қорғамаса, көрінгеннің қолжаулығына айналып кетуі қиын емес. Жетегіңе сүйрей бер, бөліп ал да билей бер. Қараңызшы, мысалы, біздің мейрамхана, дəмханаларға кірсеңіз, темекі шегуге болмайды деген белгіні көресіз ғой. Ал Ауғанстандағы тамақтанатын жерлерде автоматпен, гранатпен кіруге болмайды деген белгілер тұрады. Ал ол жерге сол елдің соғысып жүрген азаматтары автомат түгілі, грантометпен кіріп келеді. Ол олардың қалтасында жүрген ұялы телефоны сияқты. Кəдуілгі жəйт... Сондықтан, қазіргі тəуелсіздігіміз бен тыныштығымызды көздің қарашығындай сақтайық дегенді тектен-текке айтып жүрген жоқпыз. Енді бізге əрі қарай осыны сақтау үшін тағы да тұрақтылық, тағы да тыныштық керек. Ынтымағымызды сақтай алған соң ғана, өзгелерге қарайласып жатырмыз. Өз ішімізде атыс-шабыс болып жатса, кімге ақыл айтқандай едік? Əйтпесе, біз де оңай жерде тұрған жоқпыз. Сондықтан да біз өз аймағымыздағы, Орталық Азиядағы тұрақтылықты тұрлаулы етуге бастамашы болып отырған елміз. – «Айдалада болған» сол соғыстың азабын біз де əлі тартып жатырмыз. Талай қазақ жігіті Ауғанстаннан табытпен оралды. Денсаулығын, темірдей жүйкесін сонда тастап кеткендер бар. Ауған соғысы дегенде алдымен қандай сурет көз алдыңызда тұрады? – Қайсы бірін айтасың... Менің қасымдағы Серік Баймаханов деген солдат өліп бара жатыр: «Апа!» деді. Қыздың да қолын ұстап көрмеген жігіт еді. Жарық дүниеге келгенде бауыр етінен жаралған анаңнан артық кім бар? Осындай жап-жас, мұрты жаңа тебіндеген бозбалалардың күн сайын өлім туралы ойлайтыны қиын еді. Бірде Таулкан деген жерде ауған əйелінің баласына минометтің жарықшағы тиіп, шетінеп кетіпті. Мұндай қайғыға шыдамаған анасы жынданудың аз-ақ алдындағы күйге түскен. Баяғыда өліп қалған баласының денесін ешкімге бермейді. Қолында қаруы бар əскердің өзі де оның қолындағы баланы ала алмады. Сол кездегі əйелдің көзіндегі қасіретті көрсеңіз, бүкіл əлемге қарғыс айтып тұрғандай еді. Мен ол көзді ешқашан ұмытқан емеспін. Біз мына өмірді бағалауымыз керек. Бірақ, біз қандай қиындық көрсек те сағымыз сынған емес. Бір үмітпен өмір сүрдік. Сол күндерді ұмыта бастағандай да боласың. Пендешілікке бой ұра бастағанда, ауғанда қалған жолдастарыңнан жаның артық па еді, ол жігіттердің қайсысы сенен кем еді деп, тəубеге түсетін кездер болады. Соғыс даласында жүріп, күн сайын қатарымыз азая бас тағанда, елге екі аяқ, екі қолдан айырылсақ та, тірі барсақ деген арманды естіртіп-ақ айтатынбыз. Ал өйтіп те армандау үшін қандай жағдай болғанын өзіңіз-ақ елестете беріңіз. Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың: «Менің халқым өзге ұлттың түсіне кірсе шошып оянатындай ауыр-ауыр тағдырларды басынан кешірді. Тіпті, тұқым-теберігімен қырылып-жойылып та кеткен кездері болды. Бірақ, азаттыққа деген арпалыс, тəуелсіздікке деген талпыныс бүгінгі күнге жеткізді», деген сөзі бар. Ал Батыр Бауыржан Момышұлы: «Адам баласы басына қонған бақты сезбейді, ұшқанда бір-ақ біледі», деген болатын. Біз бүгінгі бағымызды – бейбітшілік пен тұрақтылығымызға тəубе деп, соны аялайық, ағайын! – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан».

Адамды еѕбек ґсіреді «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек жұмыс сапарымен Алматы облысына келді. Онымен Алматы облысының əкімі Аңсар Мұсаханов бірге жүріп, аграрлы облыста ауыл шаруашылығы саласы бойынша мемлекеттік бағдарламалардың қалай іс жүзіне асырылып жатқанын көрсетті. Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Партия Төрағасының бірінші орынбасары əуелгі кезекте Ескелді ауданындағы «Бимұратов» шаруа қожалығындағы мал тұқымын асылдандыру барысымен танысты. Бір ерекшелігі –шаруа қожалығы басшысының есебімен шектеліп қалмай, малшылардың ортасында тұрып облыс əкімінің орынбасары Тынышбай Досымбековтің Жетісу жерінде Зеңгі баба тұқымын асылдандыру жөнінде берген мəліметтерін зерделеп, озық тəжірибелермен салыстыра салмақтап əрі қарапайым еңбек адамдарының айлық жалақылары мен тұрмыс жағдайларын да сұрап, өзіндік ой қорытты. Сөйтіп, халық пен партия арасындағы жақындықты, түсіністікті айқындай түсті. Негізінен, мал тұқымын асылдандыру бағытындағы бұл шаруашылық 1998 жылы құрылған. Былтыр ұжым мемлекеттік «Сыбаға» бағдарламасы аясында 6 пайыздық жеңілдікпен 42 млн. теңге несие алып, сол қаражатқа 215 бас аналық, 10 бас қазақтың асыл тұқымды ақбас бұқашығын сатып алған. Мұның сыртында мемлекеттен 5,5 млн. теңге субсидия алып, жоғарыда көрсетілген қарызын жауып та қойған. Сондайақ, бұл ұжым жылына 40 гектар жерге картоп өсіріп, өнімін сатып пайда табуда. Лезингке алып жатқан ауыл шаруашылығы техникалары өз алдына. Сөйтіп, шаруа қожалығында тұрақты түрде – 20, ал маусымдық жұмыстар кезінде 50 адам тау қойнауында еңбек көрігін қыздыруда. Айына орта есеппен 45-50 мың теңгеден жалақы алып, табыс көзін аша білген əр ұлт өкілінен құралған жандар жайдарман көңілдерін партия Төрағасының бірінші орынбасарына паш етті. Халқының 70 пайызға жуығы ауылды жерде тұратын жетісулықтар осылай орта жəне шағын бизнесті дамыту арқылы мемлекеттік саясатқа сай жұмыс жүргізіп жатқанын іс жүзінде көрсете білді. Өздерінің жағдайларын жақсарту арқылы мемлекеттік саясатты қолдап, яғни бюджетке тұрақты түрде салық төлеп əрі мемлекеттен бөлінген қаражатты тиімді пайдалана білу де мемлекеттік саясатты жүргізудің бір тармағы екендігі мəлім. Б.Байбек Көксу ауылшаруашылық колледжі оқытушыларымен, оқушыларымен кездескенде де ауыл шаруашылығы саласын дамыту əңгіме өзегіне айналды. Əлбетте, бүгінгі күннің өзекті мəселесінің бірі егін егіп, көкөніс өсіріп жүрген диқандар мен бағбандарды – ауыл шаруашылғы техникаларымен қажетінше сұраныстарын өтеп, дер кезінде қамтамасыз ету екендігі баса айтылды. «Дипломмен – ауылға!» жобасының сөз жүзінде айтылып қалмай, шалғайдағы ауылда қалай жүзеге асып жатқандығын да «Нұр Отан» ХДП Төрағасының бірінші орынбасары көріп, сол ауылда жұмыс істеп жүрген жастармен пікір алмасты. Негізгі қажеттілік жұмыс орнын тауып, жан тыныштығын күйттеу емес, сол жұмыс арқылы əркім өзін өзі дамытуында. Сонда ғана ауыл да, қала да, жалпы елімізде өркениетті елдер санатына қосылатындығы жастарға баса айтылды. Жалпы, Алматы облысы бойынша 2009-2012 жылдары бағдарлама шеңберінде 2765 маман жұмысқа тартылған. Қуанарлығы сол, басым бөлігі сол ауылдарда тамыр жайып, өсіп-өнуде. Сондай өнегелі отбасының біріне партия Төрағасының бірінші орынбасары кіріп те шықты. Б.Байбек Талдықорған қаласында «Күншуақ» балабақшасына атбасын бұрып, мектепке дейінгі білім беру мəселесін талқылағанының мəні мен маңызы ерекше болды. Небəрі 4-5 жастағы бүлдіршіндер ағылшын тілінде тақпақтарды мүдірмей айтып, оны мұғалімдерімен сұрақ-жауаппен жалғастырғаны тəнті етті. Үш тілде сайрап тұрған сол бүлдіршіндерге сүйсінбеске əдді жоқ. Сөз реті келгенде айта кетсек, Б.Байбек ұрымтал сəтте өзі «Болашақ» бағдарламасымен ше телде оқып келгендігін тілге тиек етіп қана қоймай, əлемдік тəжірибеге сəйкес мына істі былай жалғасаңыздар ұтымды болатын еді дегендей кеңесін де ірікпеді. Мұны «Темірді қызған кезінде соқ» деген қазақы даналықпен сабақтастырсақ, Елбасының сарабдал саясатының нəтижесінде қол жеткізген жетістіктеріміздің бір тармағы ауыл балаларының да қажеттілігін өтегені емес пе?! «Нұр Отан» ХДП Төрағасының бірінші орынбасары жұмыс сапарын облыстағы партия белсенділерімен кездесумен түйіндеді. Алматы облысы.


4

www.egemen.kz

30 сəуір 2013 жыл

ҚАЗАҚСТАН – ТАТУЛЫҚТЫҢ ТАЛБЕСІГІ

– Мен осы күні өзімді елімнің патриотымын ба, жоқ па деп ойлаймын. Атам мен əкем Атбасарда дүниеге келіпті. Мен Қостанай облысының Қарабалық ауданында туып-өстім. Институтты бітірген соң жолдамамен Қамысты ауданындағы Алтынсарин атындағы шаруашылықтың бөлімшесіне қызметке келдім. Осындағы тұрғындардың 70 пайызы қазақтар болатын, ақсақалдар мені «балам» деп, əйелімді «келін» деп сөйлейтін. Мен елімнің патриоты болайын деп алдыма жасанды мақсат қойғаным жоқ, тек жас кезімнен жақсы оқуға, тапсырылған қызметті жауапты атқаруға талпындым. 90-шы жылдары ауылымыз болып, қиындыққа бірге төтеп беруге, тығырықтан бірге шығуға тырыстық. Шықтық, қиындықты жеңдік. Біреудің ала жібін аттамадым,

Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқы Ассамблеясының сессиясындағы сөзі ел бірлігін бекемдей түсті

Кеше Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде «Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқы Ассамблеясының ХХ сессиясында сөйлеген сөзінен туындайтын студенттер активі алдындағы міндеттер» тақырыбы бойынша ғылыми практикалық конференция өтті.

ноутбук арқалап жүр... Кеңестер Ода ғының құрамында болған 74 жылдың ішінде біздің тарихымыз тапталды... Бүгінгі тəуелсіздігімізді қазақтың небір мар қасқалары көре алмады, жете алмай кетті. Ал оған мына

«Баќыттыѕ баєасын біліѕдер»

Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Конференцияда Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ жанындағы Этнос аралық қатынастар жəне толеранттылық орталығының директоры Сатай Сыздықов, Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ-дің проректоры Дихан Қамзабекұлы, осы университеттің кафедра меңгерушісі, филология ғылымдарының докторы, профессор Мырзатай Жолдасбеков, Қазақстан халқы Ассамблеясы Хатшылығының сарапшысы Еділ Оспан жəне ЕҰУ Əлеуметтік жəне азаматтық департаментінің директоры Еркебұлан Нұғманов студенттер алдында студент жастардың бойында толе ранттылық қалыптастыру мəселелері, Қазақстан халқы Ассамблеясының 2020 жылға дейінгі дамуы жəне ел бірлігін қалыптастырудағы рөлі туралы, қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытындағы жастардың алатын орны жөнінде келелі ой толғамдары мен пікірлерін ортаға салды. Алдымен осы жиынды жүргізген Сатай Сыздықов сөз алып, бұл конференцияның мақсаты жайлы қысқаша тоқталып өтті. Оның айтуынша, Қазақстан халқы Ассамблеясының жақында өткен сессиясында сөйлеген сөзінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Ассамблея алдында тұрған негізгі міндеттерді айқындап берді. Сол міндеттердің ішінде қазақстандық жастарға арналған мəселелер де бар. «Сіздер студенттер белсенділері ретінде сол міндеттерді жастар қауымына жеткізеді деген сенімдеміз, – деді Сатай Сыздықов. – Өйткені, Қазақстанда тұратын өзге этностар қазақ ұлтының маңайына топтасып отыр». Бұдан кейін сөз алған

Мырзатай Жолдасбековтің еліміздің өткені мен бүгіні жөнінде нақты мысалдар келтіре отырып айтқандары студент жастарды бей-жай қалдырмады. «Сіздер өте бір бақытты заманда өмір сүріп жүрсіңдер, – деп бастады ғалым сөзін. – Мына біздер ойынның қызығына енді түсіп келе жатқан кезімізде Ұлы Отан соғысы басталды. Ауылдағы тепсе темір үзетін азаматтардың барлығы май данға аттанды. Елде егіліп, кемпір-шалдар мен əйелдер қалды». Осылай деген Мырзатай Жолдасбеков сол кездегі қиыншылықты көз алдымызға елестететін мынадай бір оқиғаны айтып берді. «Іңкəшай деген жеңешем біздің ауылға келін болып түсті, – деді профессор өткенді еске алып. – Ертесінде Рысбек деген күйеуі соғысқа аттанды. Ауылдағылар алғашында пошта келгенде, хатхабар келді деп пошта тасушының алдынан қуана жүгіріп шығатын еді. Кейін уақыт өте пошта тасушы келсе, одан қашатын болды. Қашатын себебі, соғыста жүргендерден «қара қағаз» келіп қалды ма деп қорқатын, үрейленетін. Содан Іңкəшай жеңешемнің күйеуі, біздің ағамыз Рысбек хабарсыз кетті. Жеңешем бұдан кейін тұрмысқа шықпады. Екі кемпірді бағып-қағып, 100-ден асып барып қайтыс болды». Мырзатай Жолдасбеков бұл естелік ретіндегі оқиғаны айтып отырғанының себебін студент жастарға түсіндіріп өтті. «Араларыңда тəуелсіздікпен құрдас, тəуелсіздік алған жылдардан кейін туған балалар бар. Тəуелсіздік – сендердің бақытың! Біз мектепте оқыған кезде жөнді сабақ беретін мұғалімдер тым аз еді. Қағаз, қалам, кітап жетіспейтін. Ал қазір барлығы бар. Мектеп оқушыларының өзі

Халыќтыќ Ассамблея Орал ШƏРІПБАЕВ,

Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының (шығыс жəне солтүстік өңірі бойынша) вице-президенті, Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі.

Менің «Қазақ тілі» қоғамында жүргеніме 23 жыл, ҚХА-да жүргеніме 18 жыл болды. Ассамблеяға еліміздің шығыс өңірінен келдім. Бүгінде тыныштықты күзеткен Қазақ елі өзінің теңдігін де, кеңдігін де, тірлігін де, бірлігін де осы 20 жылдың ішінде көрсетіп келеді. ҚХА Президенттің конституциялық кеңесшісі болып саналады. Ол жай ғана кеңесші емес, рухани кеңесші. Біздің ендігі мақсатымыз – ұлттың мүддесін ғана қозғамауымыз керек. Халықтың мүддесін, мемлекеттің мүддесін көздейтін кезеңге жеткен секілдіміз. Біздің Қазақстан аяғынан тік тұрды. Əлем

сахнасында өз орнын белгіледі. Сондықтан, тек өзіміздің тірлігімізді жасамай, елдігімізді жасайтын, кеңдігімізді жасайтын кезең келді. Демек, елімізді мекендейтін əрбір этнос өкілдері Қазақстанның экономикасының дамуына, елдің өркендеуіне, мүддесін қорғауға атсалысуы керек. Тек өз ұлтының өкілдерін ғана ойламай, алдымен елдің жайын назарда ұстауы керек. Егер, Қазақстан халқы Ассамблеясы көп этнос өкілдерін қорғайтын кепілге айналса, сол ұлт өкілдері мемлекетті қорғайтын кепілге айналуы керек. Бүгінде Қазақстан халқы Ассамблеясына халықтық Ассамблея деген баға берілуде. Ол халықтық болуға тиісті. Себебі, халық, ел, мемлекет – бір. Біз Тіл комитетімен бірге шығыс өңірінде «Бір ел, бір Отан, бір Қазақстан» деген акция өткізген болатынбыз. Бұл

сіздер жеттіңіздер. Қазақтың тарихын, мəдениетін, елдің тұтастығын қорғау енді сендердің міндеттерің!» деді ол. Осылайша, жастарға үлкен ой салатын ұлағатты сөздер айтқан ғалым одан соң Қазақстан халқы Ассамблеясының елдің ынтымағы мен бірлігін нығайтудағы рөліне тоқталды. Мырзатай Жол дасбековтің атап өтуінше, Қазақстан халқы Ассамблеясы институты əлемдегі ешбір елде жоқ. Ол – шағын Біріккен ұлттар ассамблеясы сияқты құрылым. «Президенттің ерекше батырлығына, тапқырлығына таңғаламын, – деп жалғастырды сөзін ол. – Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанды бүкіл əлемге танытты, əлемге мойындатты. Бүгін еліміз əлемнің төріне шықты. Бақыттың бағасын біліңдер. Осы бақыт сендердің бастарыңнан таймасын!». Көпті көрген саясаткер əрі қоғам қайраткері сөзін былай қорытындылады: «Мен осы университетте ректор болып жүргенде, Ақбұлақ өзенінен өтетін көпір жанындағы автотұрақ бос тұратын, – деді ол. – Ал қазір сол автотұрақта машина толып тұр, машина қоятын орын жоқ онда. Студенттер де машина мініп жүр». «Жасыратыны жоқ, Тəуелсіздіктің мəні мен маңызын жастар көп біле бермейді, – деді келесі кезекте сөз алған Дихан Қамзабекұлы. – Бүгінде жастарға ең алдымен білім, отан шылдық керек. Қазақстан халқы Ассамблеясының сессиясындағы Елбасының сөйлеген сөзі «Қазақстан-2050» Стратегиясында айтылған ойлармен сабақтасып жатыр. Пре зидент сол стратегиясында жастардың болашағы туралы керемет ойлар айтты. «Егер қазақ тілі өз дəрежесінде қолданылса, егер отаншылдық

акция өзге ұлт өкілдерінің ішінде қазақ тілін білетін жастар арасында өткізілді. Сондай жастарды «Қазақ тілі» қоғамына мүшелікке қабылдап, қазір олар қазаққа да, орысқа да мемлекеттік тілді насихаттауда нəтижелі жұмыстар жүргізуде. Былтырғы жылы өткен сессияда Михаил Глазилин деген бала қазақтың қырық күйін шерткен. Ондай күйлерді қазақтың өзі шерте алмайды. Міне, біздің елімізде қазақтың өзіне үлгі болып отырған осындай этнос өкілдері бар. Ассамблеяның 20-сессиясы «Қазақстан-2050» Стратегиясы: бір халық –бір ел – бір тағдыр» деген тақырыпта өткізілді. Бұл нені көрсетеді? Бұл дегеніміз біздің тағдырымыз, Отанымыз бір дегенді білдіреді. Демек, ендігі кезекте біздің алдымызда тұрған басты мақсат – Қазақстанның экономикасы мен рухани саласын дамытып, бейбітшілік пен келісімді сақтай отырып, Елбасының стратегиялық бағытын ілгерілету.

сезіміміз бəсеңдемесе, біз Қазақ мемлекеті боламыз» деді Мемлекет басшысы». Проректордың атап өтуінше, Қазақ мемлекеті болу сіздер мен біздерге байланысты. Ал Ассамблея Елбасы атап өткендей, Қазақстанда тұрып жатқан 17 миллион халық. Осыған орай мынадай мысал келтірді: «Осыдан төрт-бес жыл бұрын Башқұртстанның бір ғалымы біздің университетке келіп, маған жолыққан еді, – деді Дихан Қамзабекұлы. – Əңгіме барысында ол «Біздің бір-ақ арманымыз бар. Біздің жастарымыздың арманы – тəуелсіздік. Оны қашан алатынымыз белгісіз. Біз соған қол жеткізу үшін өмір бойы күресеміз» деген болатын». Бұдан соң ол тəуелсіздіктің қадір-қасиетіне, Ассамблеяның этностар арасындағы бірлікті нығайтудағы алатын орнына тоқталып, белсенді студент жастарды Елбасының Қазақстан халқы Ассамблеясында сөйлеген сөзінен туындайтын міндеттерді жастар арасында кеңінен насихаттауға шақырды. Ал Еділ Оспан Қазақстан халқы Ассамблеясының 2020 жылға дейінгі дамуы жəне ел бірлігін қалыптастырудағы жастардың рөліне қатысты ойпікірін ортаға ��алды. Оның айтуынша, Ассамблеяның 20 сессиясы барысында Елбасымыз кеңінен тоқталған мəселенің бірі сессия қарсаңында Прези дент Жарлығымен бекітілген Қазақстан халқы Ассамблеясының 2020 жылға дейінгі даму тұжырымдамасы болды. Тұжырымдаманың мақсаты – Ассамблея институтын дамыту жəне оның елдің тəуелсіздігі мен мемлекеттілігін нығайтудағы рөлін арттыру, патриотизм, қазақ халқы мен мемлекеттік тілдің топтастырушы рөлін арқау ете отырып жалпы құндылықтар негізінде қоғамдық келісім мен ұлттық бірлікті қамтамасыз ету болып табылады. «Тұжырымдама мемлекеттік этносаясатты жүзеге асыруға, ұлттық бірлікті қалыптастыруға, қоғамдық келісім мен тұрақты лықты қамтамасыз етуге, этносаралық қатынастар саласындағы мемлекеттік жəне азаматтық институттардың өзара іс-қимылын жандандыруға қол жеткізуге, оның ішінде, ең алдымен, Ассамблея институты арқылы қол жеткізуге бағыттал ған. Тұжырымдаманы іске асыру нəтижесінде келешекте Ассамблея этносаралық жəне қоғамдық келісімді қамтамасыз ету тетігі болып қана қоймай, конституциялық орган ретінде азаматтық қоғам институттары үшін үнқатысу алаңына, жалпы ұлттық маңызы бар мəселелер бойынша азаматтық ынтымақтастықтың тетігіне айналады деп күтілуде», – деді Еділ Оспан. Конференцияда, сондайақ, аталған университеттің Əлеуметтік жəне азаматтық департаментінің директоры Еркебұлан Нұғманов та жастар туралы өзінің ой-пікірін ортаға салды. ----------------------------------

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Тілге деген ыќыласќа риза болдым Өмірзақ АЙТБАЕВ, академик.

Мен бүгінгі сессияның ұранындағы «бір халық – бір ел – бір тағдыр» дегенге «бір – тіл» дегенді де қосар едім. Мен біздің қазақ тілі қазақтардың ғана емес, барлық қазақстандықтардың ортақ қатынас тіліне айналғанын қалаймын. Бүгін, міне, Қазақстан халқы Ассамблеясының ХХ сессиясында қазақ тілінің дамуына, қолданылуына байланысты туысқан ұлттар өкілдерінің аузынан қаншама жылы лебіздер естіп, бір марқайып қалдым. Бүгін, Елбасы айтқан қазақ тілі барша қазақстандықтарды жақындастыратын факторға айналуы тиіс деген талабына жақындап келе жатқанымызға куə болғандай болып тұрмын. Қаншама этнос өкілдері өздерінің сөздерін қазақ тілінде бастап, тіпті таза сөйлеуге ықыласты екендіктерін көрсетіп жатты. Осыған қарап, жоғарыдағы ұранға «бір – тіл» дегенді де қосатын кездің келгенін, қоғамның соған пісіп-жетілгенін көріп тұрғандаймын. Оның үстіне Қазақстанның экономикасы көтерілді. Қазір аты барлық əлемге танылды. Еліміздегі барлық ұлт өкілдерінің жағдайы жақсы, қазақтан артық болмаса кем емес. Бұдан артық не жағдай керек? Енді біздің баяғыдан бері айтып келе жатқан: Мемлекеттік тіл барлық қазақстандықтардың негізгі тілі болмай, елдің өсуі қиын дегеніміз орындалатын уақытқа жеттік қой деп ойлаймын.

Ана сияќты Отан да біреу єана Ќостанайдаєы «Елімніѕ таєдыры – меніѕ таєдырым!» атты форумєа ќатысушылар осылай деді Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Қостанайда «Елімнің тағдыры – менің тағдырым!» атты бірінші форум болып өтті. Оған жастар, соғыс жəне еңбек ардагерлері, қоғамдық ұйымдар белсенділері, ғалымдар мен ұстаздар, жалпы Қостанай облысында тұрып, еңбек етіп жатқан түрлі ұлт өкілдері қатысты. – Біз еліміздің тағдырында, тəуелсіздігінің тарихында өзіндік орны бар азаматтарымызға құрмет көрсетіп, оларды жастарға үлгі тұтамыз. Олардың əрқайсысы сөзімен ғана емес, ісімен Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың саясатын қолдап, елімізде бейбітшілік пен бірлікті, ынтымақ пен тұрақтылықты нығайтуға еңбегін сіңіріп жүрген тұлғалар. Елбасының жетекшілігімен 2050 жылға дейінгі стратегиялық бағдарламаны қабылдап, ауқымды жоспарлар құрып отырмыз. Ертеңіміздің табысты боларына сенемін,– деді облыс əкімі Нұралы Сəдуақасов. Мұнан кейін мінберге облысқа сөзімен ғана емес, ісімен белгілі азаматтар – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің құрметті қызметкері, отставкадағы генерал-майор, «Құқықтық Қазақстан үшін» азаматтық қозғалысының облыстық филиалы үйлестіру кеңесінің төрағасы Михаил Жүсіпов, ветеринария ғылымдарының докторы, профессор Владимир Гершун, халықаралық дəрежедегі спорт шебері, грек-рим күресінен Азия чемпионатының қола жүлдегері Бейбіт Нұғыманов, тағы басқалар көтерілді. Олар бүгінгі жеткен жетістігіміз аспаннан түскен жоқ, ол қазақстандықтардың маңдай терін төккен еңбегі мен жұдырықтай жұмылған бірлігінің арқасы екендігін тілге тиек етті. Олардың сөзінен Қазақстанмен əр қазақстандықтың тағдыры бірге өріліп кеткені де байқалып тұрды.

айналамдағы адамдарға қамқорлықпен қарадым. Сөйтіп жүріп, елімді, жерімді, халқымды жақсы көріппін. Мен Германияға барғанымда бұрынғы ауылдасым Григорий Ивановичпен кездестім. 90-шы жылдары кетіп бара жатқанда оған: «Қайда барасың? Сен бізге керек емессің бе?» деген едім. Ал ол Германияда менімен қоштасарда: «Сенің баяғы сөзің құлағымнан да, жүрегімнен де кеткен емес. Адамның кіндік қаны қайда тамса, сол – Отаны, сонда керек екенсің», деді қамығып. Біз қолдағы барды бағалауымыз керек. Біз жаман тұрмаймыз, бəрі де жеткілікті. Шамалы еңбек етсек болғаны,– деді «Алтынсарин» ЖШС директоры Борис Князев. Форумда еліміздің көркейіп, мемлекетіміздің нығаюына əр адам өз еңбегімен, өнегелі ісімен үлес қосатындығы айтылды. Мұны халқымыз «Бірлігі бар ел озады, бірлігі жоқ ел тозады» деп ықылым заманнанақ ескерткен. Адамды ұлттық ерекшелігіне, жүзіне, көзіне емес, ісіне қарап бағалайды. Жақсы адамның игілікті ісі айналасын топтастыра түседі. Оған мысал көп. Арқалық қаласындағы «Жас ұлан» қалалық балалар мен жасөспірімдер ұйымының төрайымы Елена Цвентух жас ұрпақты Торғай өңірінің тарихын білуге тəрбиелесе, Қарабалық ауданындағы «Мейірім мен үміт сəулесі» қоғамдық қорының төрайымы Мария Сапарова адамдарды ауру балалардың емделуіне қолұшын беруге жұмылдыруды мақсат тұтады. Осындай тамаша істер қарапайым əр қазақстандыққа патриоттық рух береді. Форум соңында облыс əкімі Нұралы Сəдуақасов бір топ жерлестерін елордамыз Астананың 15 жылдығына орай жасампаз еңбегі мен өз ісіне адалдығы үшін естелік белгісімен марапаттады. ҚОСТАНАЙ.

Барлық өңірлерді қамтыған «Елімнің тағдыры – менің тағдырым!» атты форум Солтүстік Қазақстан облысында да өз деңгейінде ұйымдастырылды. Погодин атындағы орыс драма театрына жиналған ардагерлер, мемлекеттік мекеме басшылары, саяси ұйымдар, үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері, жастар Қазақстанның мызғымас бірлігі мен қоғамдық еңбектің биік төріне көтерілген майталман жандардың қалың шоғырына куə болды.

Кїшіміз ынтымаќ пен еѕбекте Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Мəртебелі басқосуды облыс əкімінің орынбасары Фархад Қуанғанов кіріспе сөзбен ашып, бір қолдың сағасындай, бір үйдің баласындай қоян-қолтықтасып ел игілігі жолында еңбек етіп жатқан солтүстікқазақстандықтар қазақстандық патриотизм рухын көздің қарашығындай қастерлейтінін атап өтті. Аймақ басшысы Самат Ескендіровтің форумға қатысушыларға жолдаған құттықтауын оқып берді. Онда Қазақстан халқы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың көш басшылығымен гүлденген мемлекет құру жолындағы экономикалық жəне саяси реформаларды белсене қолдайды. Бүгін біз түрлі мамандық иелерін марапаттау салтанатына жиналып отырмыз. Осы тұлғаларға тəн белсенділік, туған жерді өркендетуге деген құштарлық пен құрмет жастарымызға əркез үлгі болса игі. Біздің күшіміз достықта, бірлікте делінген. Қызылжар өңірі тұрғындарының арасында жасампаздық еңбегімен еліміздің дəулетін тасытып, жұрт шылық ілтипатына бөленіп жүрген мақтаныштар аз емес. Осы жолы бар мақсат-мұратын Тəуелсіздігімізді баянды ету жолына арнап, игі істерімен өнеге танытып жүрген бір топ жерлестеріміз түрлі марапаттарға ие болды. Өңірдің əлеуметтік-экономикалық дамуына сүбелі үлес қосқан түрлі салалардың ең таңдаулы 15 озаты төрт аталым бойынша марапатталды. Сахна төріне бірінші болып көтерілген «Асыл мұра» орталығы ның жетекшісі, жергілікті өлкетанушы Таңат Сүгірбаевқа «Белсенді азаматтық ұстанымы үшін» аталымы салтанатты түрде тапсырылды. «Менің тағдырым елімнің тағдырынан ажырағысыз. Бүгінде əлем картасынан ойып тұрып орын алып, өркениетті елдермен иық тірестірген Қазақстанымды мақтан тұтамын. Елбасымыздың салиқалы саясаты елді ынтымаққа біріктіріп, асқаралы асуларға бастап келеді»,

деді сыйлы ақсақал өз сөзінде. «Агроөнеркəсіп кешенін дамытуға үлес қосқаны үшін» аталымымен Мамлют ауданы «Мəмбетов жəне К» командиттік серіктестігінің бригадирі, «Отан» орденінің иегері Арыстан Жүнісов, Шал ақын ауданы «Агросевер» ЖШС-нің директоры, «Құрмет» орденінің иегері Николай Луговой, Айыртау ауданы «Тамды» ЖШС-нің директоры Жаңабай Пірманов жəне М.Жұмабаев ауданы «ЖНВ» агроқұрылымының жетекшісі Николай Жигалов марапатталды. Жаңабай Пірманов Тəуелсіздігіміздің елең-алаң шағында туған жер төсіне оралып, содан бері қазақтың ата кəсібін, оның ішінде түйе шаруашылығын, шұбат өндіруді жандандырудан бір танған емес. Ақжар ауданы «Жалын-2» ЖШС-нің дирек торы Орынбасар Ысқақова, Қызылжар ауданы «Зенченко жəне К» командиттік серіктестігі сүт зауытының директоры Григорий Целых, Ғабит Мүсірепов ауданына қарасты «Ақселеу» ЖШСнің директоры Серік Малаев пен «Леонтьев» ЖШС-нің жетекшісі Сергей Леонтьев ие болды. О.Ысқақова бүгінде ірі сауда желісін басқарады. Мейрамхана, наубайхана ашып, 100-ге жуық жерлестерін тұрақты жұмыспен қамтып отыр. Ал «Жоғары əлеуметтік жауапкершілігі үшін» аталымында Тимирязев ауданы дене шынықтыру пəнінің мұғалімі Николай Суровтың, Уəлиханов аудан дық кітапханасының директоры Күлəш Егімбаеваның, Аққайың ауданының зертхана меңгерушісі Ольга Гаастың, Тайынша ауданының бас дəрігері Анатолий Рафальскийдің, есілдік журналист Михаил Ключеровтің, Жамбыл аудандық мəдениет үйінің директоры Нина Бородавконың шоқтығы биік болды. Игі шараны ұйымдастыруға себепші болған «Назарбаев орталығы» қызметінің жетекшісі Ғалым Байтоқ өз сөзінде форумның діттеген межеден көрінгенін жеткізді. Солтүстік Қазақстан облысы.

«Бірлігіміз жарасќан – Тəуелсіз Ќазаќстан» «Елімнің тағдыры – ме нің тағдырым!» атты бүкіл қазақстандық форум Оңтүстік Қазақстан облысында бірінші болып Кентау қаласында өтті. Қалалық ішкі саясат бөлімі ұйымдастырған шараны қала əкімінің орынбасары Əділ Əуелбеков ашып берді. – Форумның мақсаты – қаланың жəне тұтастай Тəуелсіз Қазақстанның қалыптасуы мен жүйелі дамуына қомақты үлес қосқан Кентау қаласы тұрғындарының жетістіктерін жұртшылыққа таныстыру, кентаулықтардың тағдыры арқылы Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың жаңа тəуелсіз мемлекет орнатудағы стратегиясының табыстылығын көрсету, – деді Əділ Арысбайұлы өз сөзінде. Ш.Қалдаяқов атындағы мəдениет сарайында өткен салтанатты шарада елінің тағдырымен тағдырлас болған ел ағалары өмірлері мен өз салаларында жеткен жетістіктері жайында сөз етті. «Нұр Отан» ХДП Кентау қалалық филиалы төрағасының орынбасары Самат Расул, Кентау трансформатор зауытының экономикалық жос парлау бөлімінің бастығы Саадат Көлбаева, Ұлттық каратэдо шотакан федерациясының президенті, əрі татар-башқұрт этно-мəдени бірлестігінің төрағасы Фарит Аюпов, қалалық бокс мектебінің директоры, Азия ойындарының жеңiмпазы, Əлем кубогының күмiс жүлдегерi Қанатбек Шағатаев, өзбек этномəдени бірлестігінің төрағасы Хашим Абдуалиев, республикалық «Арай-2013» жас эстрада əншілері мен мəдени іс-шара жүргізушілері байқауының дипломанты Шынар Оңтуғанова осы кезеңге дейінгі ел тағдыры жөнінде көпшілікке кеңінен мəлімет берді. Жас əншілер Сержан Исаев «Көк тудың желбірегені», Бағлан Ибадулла «Жаса, Қазақстан», Бекжан Бердібай «Өз елім» əндерін орындап, көпшіліктің қошеметіне бөленді. Жастар «Ел тыныш, ел аман, Елбасымыз Нұрсұлтан», «Бірлігіміз жарасқан – Тəуелсіз Қазақстан» деп ұрандатып, өздерінің патриот екендіктерін көрсетті. Қайрат ЗАЙНИШЕВ. Оңтүстік Қазақстан облысы.


www.egemen.kz

30 cəуір 2013 жыл

Қазақстан Республикасына қызмет етемін!

Зерде «Жазарсыѕ, жазбассыѕ, кґкейіѕде жїрсін»

Отан алдындаєы борыш Жамбыл облысында əскер ќатарына шаќырылушыларды шыєарып салу салтанаты болып ґтті Бұл іс-шараны Жамбыл облысы Қорғаныс істері жөніндегі департаментінің өкілдері «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығының басшылығымен бірлесіп ұйымдастырды, деп хабарлады ҚР ҚМ-інің баспасөз қызметі. Шығарып салу «Баласағұн» концерт залында өткізілді. Салтанатты рəсімнің басты кейіпкерлері ретінде əскер қатарына шақырылушылар қызмет алдында насихат сөздер мен тілектерді тыңдау үшін сахнаға көтерілді. Арнайы келген ата-аналар мен дос-жарандар залдағы көрерменге айналды. Қазіргі уақытта əскер қатарына шақырылып отырған 100 шақырылушыдан Құрлық

əскерлеріне, Республикалық ұланға, ТЖМ бөлімшелеріне, ҰҚК Шекара қызметіне жіберу үшін алты команда жасақталған. Оларды шығарып салуға тек ата-аналары ғана емес, облыстық əкімдіктің, ардагерлер кеңесінің жəне басқа да ұйымдардың өкілдері де келді. Жас жігіттерге қызметте табыс тілей отырып, «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығы əскерлерінің қолбасшысы генерал-майор Талғат Қойбақов бұл шығарып салудың

Бас штаб бастыєыныѕ Кубогі – «Жас ўланда» Республикалық мектеп-интернаттар арасында өткен спартакиада өз мəресіне жетті. Ұландар екі күн бойы тігілген жүлде үшін тартысқа түсті. Бағы мен бабы келіскен жəне жақсы нəтиже көрсеткен үздік мектеп жеңімпаз атанды.

Ойынның он үш түрінен «жүзден жүйрік шыққандар» анықталды. Ал Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары – Қарулы Күштер Бас штабы бастығының жүлдесі «Жас ұлан» республикалық мектебіне бұйырды. Марапаттау рəсіміне Қорғаныс

барша еліміз үшін мерекелік оқиғалар: Отан қорғаушылар күні мен жауынгерлік парад қарсаңында өткізіліп жатқанын атап өтті. Генерал-майор Талғат Қойбақов: «Сендер өз əскери бөлімдеріңіз ге жеткен уақытта Жамбыл облысындағы «Отар» 40-əскери базасында, сендердің туған жерлеріңде Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің тарихындағы тұңғыш жауынгерлік парад өтеді. Өз туған өңірлерің мен төл армиямыз үшін мақтаныш сезімі сендердің жауынгерлік рухтарыңды нығайтып, мерзімді қызмет атқару барысында əскери мамандықтарды табысты игеруге үлкен күш-қуат береріне кəміл сенемін», – деді.

министрлігіне қарасты Білім жəне ғылым департаментінің бастығы, генерал-майор Еділ Оразов қатысты. Ол жарысқа қатысушыларды құттықтап, ұландарға жеңістен жеңіске жете берулеріне тілек білдірді. Салтанатты шараның соңында жиылған жұртшылық Республикалық ұланның арнайы көрсетілімін тамашалады. «Егемен-ақпарат».

Айбын

Ішкі əскерлер ўшаќты болды

Əскери полиция ќўрылєан кїнін атап ґтті

Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің Əскери полициясы құрылғанына 16 жыл толуын атап өтті. Ол 1997 жылы сəуір айында Қарулы Күштерде құқық қорғауды қамтамасыз ету мақсатында, сондай-ақ, əскери қылмыстарды тексеру үшін «Қазақстан Республикасы құқық қорғау органдарының жүйесін одан əрі реформалау жөніндегі шаралар туралы» Елбасының Жарлығымен құрылған болатын. – Қазіргі кезде əскери полиция органдарында төрт əскери полиция отряды, 16 бөлім, 4 бөлімше жəне əскери полиция мамандарын даярлайтын Орталық жұмыс істеп тұр, – дейді əскери полиция бас басқармасының бастығы полковник Тимур Дəндібаев. – Олардың барлығы заманауи құралдармен жəне əскери техникамен жабдықталған. Əскери тəртіп пен құқық тəртібі əскерлердің жауынгерлік даярлығының негізі болып табылады. Бүгінде əскерлердің күнделікті тыныс-тіршілігін əскери полицияның қатысуынсыз елестету мүмкін емес. Əскери полиция құқық бұзушылықтың алдын алу, əскери техниканы алып жүру, гарнизондарда патрульдік қызмет, жаттығу кезінде құқықтық тəртіпті қамтамасыз ету, қылмысты ашу жəне оның жолын кесу, əскери қызметшілерді іздестіру сияқты маңызды міндеттермен қоса, басқа көптеген функцияларды атқарады. Өзінің құрылған күнінен бастап əскери полиция органдары орасан зор жұмыстар атқарды. Оны Қарулы Күштерде тіркелген

тəртіп бұзушылықтың жыл сайын кеміп келе жатқандығынан көруге болады. Əскери полицияның құрылған күні қарсаңында Ақмола өңірлік гарнизоны Əскери полиция отряды ашық есік күнін өткізді. Оған Астанадағы №34 мектептің оқушылары шақырылды. Оқушылар əскери полицияда өткізілген ерекше экскурсияға дəн риза болды. Олар осындағы əскери қаружарақтар мен əскери техниканы, мергендердің, гранатаметшілердің, арнайы мақсаттағы əскерлердің киім-кешек үлгілері мен жабдықтарын көріп, тамашалады. Əскери полиция отрядының алаңында балалар арнайы үйретілген иттердің іс-қимылын көру мүмкіндігіне ие болды. Қазіргі таңда əскери полицияның Қарулы Күштердегі орны ерекше. Əскери бөлімдер мен тəрбие құрылымдары арасындағы жүйелі жұмыстың нəтижесінде əскерлерде тəртіп бұзушылықты айтарлықтай қысқартуға қол жеткізілді. «Егемен-ақпарат».

5

Əуе қорғанысы күштерінің əскери аэродромы аумағында Қазақстан Республикасы ІІМ Ішкі əскерлеріне арналған жаңа Ан-74ТК-200 ұшағының тұсаукесер рəсімі өтті, деп хабарлады ҚР ІІМ Ішкі əскерлер баспасөз қызметі. Жаңа ұшақтың тұсаукесер рəсіміне полиция генерал-лейтенанты Қалмұханбет Қасымов бастаған Ішкі істер министрлігінің басшылығы, Ішкі əскерлер бас қолбасшысы генерал-майор Руслан Жақсылықов, Ішкі əскерлер қолбасшылығы жəне Қорғаныс министрлігінің, Төтенше жағдайлар министрлігінің, ҰҚК Шекара қызметінің, Қорғаныс министрлігі Əуе қорғанысы күштерінің жəне ұшу қауіпсіздігі бойынша Бас басқарманың өкілдері, т.б қатысты. Қазақстан Республикасы ІІМ Ішкі əскерлерінің қажетіне сатып алынған Харьков мемлекеттік авиациялық өндіріс кəсіпорнының (ХМАӨК) Ан-74ТК-200 ұшағы қызметтік-жауынгерлік тапсырмаларды орындау үшін Ішкі əскерлердің авиациясына қойылатын барлық талаптарға сай жасалған. Аталған əуе кемесі биыл Харьков МАӨК жасалған. Ол тактикалық, бейбіт жəне гумани тарлық миссияларды орындау үшін арнайы құрастырылған жə не автономды түрде қысқа ұшып-қону алаңдарында, жасанды жəне жермен тегістелген кең диапазондағы аэродром биіктіктері мен ауа райының кез келген жағдайларында күндіз-түні қолдануға арналған. Ұшақ 10 000 кг-ға дейін көтере алады. Бортында өзі жүретін жəне жүрмейтін дөңгелекті техниканы немесе 44 адамға дейін жеке құрамды тасымалдауға қабілетті.

Əкем Үшбай Үркімбайұлы Екінші дүниежүзілік соғыс жайлы Кеңес өкіметінің кезіндеақ көп айтатын. Алайда, ол кісі шерткен шындық сырла��ы қызыл идеологиялық насихатқа толып қалған біздің санамызға сыйыса бермеуші еді. «Неге?» дейсіз ғой. Бір мысал келтірейін... ҚазМУ-дің екінші курсын бітіріп, ауылға жазғы каникулға барған кезім. Ауыл клубына кино келді. «Они сражались за Родину» деген фильм екен. Ұмытпасам, «Отан үшін от кешкендер» деп аударылды-ау деймін. Тайлытаяғы қалмастан, шағын ауыл тұрғындары түгел барған сияқты. Фильм жүріп жатыр. Бір кезде, актер Бондарчуктің сомдауындағы негізгі кейіпкерлердің бірі автоматынан оқ жаудыра ордан шықты да, немістерге қарай адымдай жүрді. Қадамы нық. Ал

спирт екен. Бəріміздің қайыс белдіктерімізге аузы бұралып жабылатын, бір-бір темір құты байланған болатын. Соны толтыра əлгіні құйып береді. «Ішіңдер, əйтпесе қатып қаласыңдар!» – деп дігірлейтінін қайтерсің... Іштей де болса, діндеріне беріктіктерін сақтауға тырысқан жауынгерлер бар еді. «Ішпеймін» дегеніне қарамастан, олардың ауыздарына құйып, үйретті, əйтеуір. Кейін, суықтан қатып қалмас үшін, бір жандарының аман қалуы үшін айтқызбастан өздері-ақ ішетінге айналған-ды. Андасанда тамағымыздың ішінде ағараңдап көрініп қалатын ет пен майдың нендей жануардікі екенін біліп болмайды. Сұрасаң, бəлеге қаласың. Тілі мен жағына сүйенген политрук келіп, насихатын бастап кеп кеткенде миың айналып, өзің-ақ олардың дегендерін атқара бересің. Олар діни жəне ұлттық рухымыздың болмашы жұқаналарының өзін өстіп «мыжғылап» тастайтын. «Сендер совет солдатысыңдар, Совет өкіметін қорғаудан артық қасиетті

кезінде болды. Майдан тілімен айтқанда, «Лазарет» дейтін əскери ауруханаға жатқызып, мылтық ұстауға жарасаң бітті, соғысқа қайта апарып салатын. Ондай-ондай «жеңіл» жараланған сəттерімді есіме де алмаймын. Жадымда жатталып қалғаны ана дүние қақпасының алдынан қайтқандай болған кезім. Немістерді тырқырата қуып бара жатқанбыз. Бірақ бір жолы олардың қақпанына қапыда түсіп қалдық. Олардың күшін кем бағалаппыз. Жасырып қойған бөлімшесін білмеген екенбіз. Біздің рота ентелеп-ақ келе жатыр еді. Сөйтіп жүріп, жау тылына кіріп кетіппіз. Əп сəтте қоршап ала қойды бізді. Жан алысып, жан беріскен шайқас жүріп жатты. Бір кезде дəл қасымнан бір нəрсенің гүрс етіп жарылғанын білемін. Одан кейінгісі есімде жоқ. Есімді жисам, караңғы түн екен. Денем қозғалтпайды. Тек қолдарым ғана сəл икемге келгендей болады. Жаураған жаураған ба, біржолата қатып қалыппын.

Соєыс шындыєы майдангер кґзімен Нұрлытай ҮРКІМБАЙ.

фашистердің оғы тынымсыз борауда. Əлгі кейіпкердің бірнеше жерінен оқ тиді. Соған қарамастан, «кеңестік» жаужүрек қаһарман əлгі жараларын сəл қинала ауырсынған күйінде, автоматынан оқ жаудыруын тоқтатпастан, алға қарай біраз адым жасады. Денесі оқтан шұрқ тесік болғаннан кейін ғана барып құлады. Демімізді ішімізден алып, экраннан көз айырмай қараудамыз. Құдды бір бұрынғының алып батырларына бергісіз десе болғандай. Осы оқиғалардың барлығы да өте əсерлі түрде, үлкен экранды толтыра, кино тілімен айтқанда, «крупным планом» көрсетіліп жатқан болатын. Не керек, жан-дүниеңді жаулайтын-ақ көріністер... Өз басым: «Міне, осындай нағыз батырларымыздың арқасында ғана фашистердің тепкісінен аман қалдық», дегендей, ой кешіп, керемет толғаныс құшағында отырғанмын. Бір кезде, дəл қасымда отырған əкем ал келіп, ішек сілесі қата күле бастасын. Фильмдегі əлгіндей көріністер жиілеген сайын əкемнің күлкісі де үдей түсуде. Намысқа булығып мен отырмын: – Көке, қойсаңызшы! Көрермендерден ұят емес пе?! – деп шынтағынан түртіп, сабырға шақырып қоямын. Əкем мені еркелете, «Бөкетай» деуші еді. – Бөкетай-ау, мына көрсетіп жатқанының көбісі өтірік қой. Ең алып деген солдаттардың өзі олардың бір атқан оғынан қалпақтай ұшатын. Өстіп те жалған айтуға бола ма?! – деп күлкісін тыйған əкем менің «сыбырлай сөйлеңіз» дегеніме қарамастан, наразылығын ашық түрде айтып жатты. Байқаймын, залдың əр-əр жерінен: «Иə, мына жерлері енді өтірік», «соғыс көрмеген адам сеніп қалуы мүмкін» дегендей, майдангер ауылдастарымыздың пікірлері естіле бастады. Үйге келгеннен кейін де ол кісіге наразылығымды айтып қояр емеспін. – Ұят болды ғой енді ауылдастардан. «Пəленшенің əкесі қызық адам екен, киноға сонша күлді», – дейтін болды ғой. Бізді ұятқа қалдырдыңыз. – Балам, алақандай ауылымызда менің кім жəне қандай адам екенімді білмейтін жан жоқ. Күлсе, өзіме күлер. Одан да сабыр ет. Тыңдасаң, соғыстың нағыз шындығын айтып берейін. Мүмкін, құлағыңда қалар... Шынын айтқанда, басында өкпелей қитығып отырсам да, майдангер əкемнің əңгімесін біртебірте ден қоя тыңдай бастағанмын. Ендігі əңгімені ол кісінің өзінен естіген күйімде баяндағаным жөн болар. – Бізді майданға «товарняк» дейтін, жүк таситын пойызбен жет кізді. Киіміміз тым жұқа, жұпыны еді. Жолда талайымызға салқын тиіп, майданға жеткенше ауырып бардық. Барысымен, жаттығу-сынақтарынан сəл-пəл өткізгеннен кейін, əй-шəйға қаратпастан, майданға салды. Окоптың табаны сыз. Қозғалмай біраз тұрсаң, ылғал табаныңнан өтіп, шекеңе бір-ақ жетеді. Жатсаң, күпəйкені місе тұтпастан, денеңді құрсаулап алады. Тамақтарының да анау айтқандай құнары жоқ. Шетімізден ауыра бастадық. Сол кезде «нəркөмөвский пəйөк» («Халық комиссарлары кеңесінің сыйлығы» деген мағынаны білдіреді – Н.Ү.) дегенді тарата бастады. Сөйтсек, онысы таза

(Деректі əңгіме)

міндет жоқ біз үшін», – деп сəт сайын миымызға шегелейді де жатады. Содан бəрін тастап: «Не болса да, əйтеуір, Отанымызды қорғап қалуымыз керек. Еліміз үшін жан пида!», – деп құлшынып шыға келетінбіз. Содан, майдан басталады да кетеді. Енді мына нəрсеге қара, балам. Соғыстың алғашқы айларында: «Отан үшін алға!» деп кəмəндеріміз бұйрық бергенде, біз жазғанның қолымызда өзімізге тиесілі мылтығымыз да болмайтын. Төрт-бесеуімізге ортақ бір мылтық. Əлгіден кезегімізді сақтап атамыз. Қатарымыз сиреген сайын мылтыққа ортақтар саны азаяды. Қазір сол жағдайларды еске ала ойлай отырып: «Не деген сұмдық жағдай болған?! Солдаттар бір-біріне мысық тілеулес бола жаздаған екен-ау?» деп шошынатыным бар. Ол кезде өйтіп толғанбаққа қайда-а-а?! Өлімге де кісінің бойы үйренеді екен. Небір боздақтар көз алдыңда мұрттай ұшып жатады. Оларды ойлап, қайғырып отыруға уақыт жоқ. «Атыңдар!» – дейді. Нысанамызды шамалап алып, оқ жаудырамыз кеп. Ондай кескілескен шайқастарда окоптан басыңды шығарып, нысанаңды көздеу деген қайдаа-а! Басыңды жұлып түсіреді. Қуақы солдаттардың бірі таяққа бас киімін іліп, өзінен алыстау етіп, окоптан сəл ғана шығарған еді, əп сəтте пилоткасы шұрқ тесік матаға айналды да қалды. Кешегі əлгі киноңа күліп жатқаным сондықтан, балам. «Бояушы, бояушы десе, сақалын бояпты» демекші, асыра əсірелеудің халық үшін пайдасынан гөрі зияны басым болмай ма?! Осының бəрін өзіңе тəтпіштей айтып жатқаным, Бөкетай, мүмкін жазарсың, жазбассың. Оны уақытында көрерсің. Дегенмен, «көкейіңде жүрсін» дегенім...

Жаратќанныѕ жазуы Əкемнің мина талқандаған оң аяғы жамбасынан бастап тобығына дейін кіші-гірім шұңқырларға толы болатын. Бала неме емес пе, бауырларым қызық көріп, əлгі жараларының орнын шұқылап ойнаушы еді. «Бұл не?» дегенімізде: – Ə-ə, немістің «сыйлығы» ғой, – дейтін əкеміз жайбарақат қана. Кейін ес біле бастаған кезімізде əңгіменің шын төркінін сұраған едік. – Сендердің көрейін деген жарықтарың шығар, мен талай рет өлім аузынан қалдым, балам. Соның бірнешеуі соғыс

Сөйтсем, суық түнде өз қаныма өзім малшынып жатыр екем. Қан көп кеткенге ұқсайды. Жанымды қоярға жер таппай, беу-беулей бастадым. Айналамнан мен сияқты жаралылардың үні əр-əр жерден шығып қояды. Бірақ көп емес. Əрі кеткенде бес-алты-ақ адам-ау деймін. Сөйтіп жатқанымызда, бір кезде танктердің үні келді құлағыма. Екеу екен. Бізге ентелей жақын келіп тоқтады да, люгі ашылып, ішінен танкистер шыға бастады. «Жау танкісі шығар» деген қорқыныштан үніміз шықпайды, тістене шыдап жатырмыз. Бір кезде қолындағы пəнəригімен шашылып жатқан мəйіттерді барлай қарап жүрген əлгілер бір-біріне орысшалап: «Мынаны қараңдар, маңдайларында бесжұлдыздары бар. Біздің солдаттар ғой?!» -деуі мұң екен, баяғы бесеуміз тұс-тұстан: «Ой, пəмəгите, ой, пəмəгите!» – деп зарлап қоя бердік. Құдай қалап, танкілер маған жақын тоқтаған екен. Екі адам келіп мені плащ-палаткама жайғастырып, танкінің ішіне алып кірді. Ол кездегі танкілердің іші тар болатын. Екі танкіге бірбірден ғана жаралылыларды жайғастырды ғой деймін. Сол екеудің бірі мен болдым, балам. Ал енді осыны Алланың маған жасаған қамқорлығы емес деп қалай айтарсың!? Сендердің көрейін деген жарықтарың шығар?!... Аллаға мың да бір шүкірлік қылдым. Бір кезде танк орнынан қозғала бастады. Майдан кезінде дала біткен айқыш-ұйқыш қазылып, одан қала берсе, неше түрлі бомбалар мен миналардан сансыз шұқанақтарға айналып кетеді ғой. Əлгіндей кедір-бұдыр, айқыш-ұйқыш кедергілерден өткен сайын танк ішіндегілер, əсіресе, көлденең жатқан менің денем біресе секіріп биікке көтерілгендей болады. Біресе, тақ етіп танктің еденіне ұрыламын. Құдай басқа сала көрмесін, сонымен не керек, танк денемді əр жолы лақтыра секірткен сайын жаным кеудемнен бозторғайдай шырылдап, сыртқа «ұшып» шығып, біраздан кейін қайта кеп оралатындай. «Əй, енді, өлген деген осы шығар», – деп ойлауға ғана шамам келді. Ары қа��ай не болғанын білмеймін. Жаралы əкеме қатысты оқиғалар одан əрі былайша өрбіген екен. Танк ішіндегілер ол кісінің былқ-сылқ еткен денесін əскери дала ауруханасына əкеліп табыс етеді. Жараланғандар көп. Ота (операция) үстеліне жетуді беу-беулей күтуші майдангерлер кезегі едəуір болса керек. Əкем əлі есін жия алмай жатады. Бұдан арғы

əңгімені ол кісімен сол ауруханада бірге жатқандар əкеме кейінірек былайша баяндап берген екен. Содан дəрігерлердің бірі шығады да: «Мына жаралыны жедел түрде операция үстеліне... Анау жаралы əзірге күте тұрсын», дей келе, менің əкемді нұсқап, мына жаралыдан үміт жоқ сияқты. Оны дəліздегі мəйіттер жанына шығарыңдар!» – деп бұйрық береді. Сөйтіп, əкем жарықтықты кіреберістегі дəлізге шығарып, шимен қоршатып қойса керек. Себебі, көз жұмғандарға арналған жеке мəйітхана бөлмесі мұнда жоқ. Қабір қазатын адамдар табылғанша, сонда қоя тұратын көрінеді. Сонысының өзі қандай ғанибет болған, десеңізші!.. Дəл сол күні орталықтан əскери тексеру комиссиясы күтпеген жерден келе қалған екен. Анаумынау емес, əскери дəрігерлердің дөкейлері болған деседі. Сол комиссия мүшелерінің бірі əлгі дəлізден өтіп бара жатып, мойнын созып, əкем жатқан шидің ішіне қарамай ма. Сөйтс-е-е-е..., иə, сөйтсе, «өлді» деп шығарып тас таған жауынгердің кірпігі сəл-пəл қимылдағандай болады. Мың болғыр əлгі кісі: «Тірі солдатты мəйітханаға шығарып тастағандарың қалай? Бұл не деген сұмдық?!», – деп айқайды салады кеп. Əскери тəртіптің аты – əскери тəртіп. Аурухана дəрігерлері зыр жүгірісіп, əкемді өлім аузынан құтқаруға дереу кірісіп кетіскен екен. Кейде ойлап отырсам, Алла тағала сол комиссияны құдды бір менің əкемді құтқаруға əдейі жібергендей көрінеді маған. Демек, сол арқылы біздің де мынау жарық дүниеге аман-есен келіп, аса қамқор, ерекше мейірімімен өзінің бізге арнаған нығметтеріне бөленуімізге Жаратушы Иеміз жағдай жасап қойған екен-ау!? Əкемнің де бұл тұрғыдағы пікірлері менің ойларыммен орайлас келіп жататын. Əсіресе, тəуелсіздігімізді алып, діни наным-сенімдеріміз жайлы кең де терең айту мүмкіндігі пайда болғаннан бастап, ол кісінің өз өміріне соны қырынан баға беруі де жиілей түскен болатын. Себебі, перзенттері өздерінің имани əңгімелерімен əкеміздің сондай тұрғыдағы ойларға шомуына ықпал етіп отырушы еді. – Бір Құдайдың қамқорлығының арқасында, сендердің көрейін деген жарықтарың ғой. Аллаға мың да бір шүкірлік еттім! Сөй тіп, бір жолғы жараланған сапарымның өзінде Алла мені бір емес, кемінде үш мəрте өлім аузынан алып қалды. Бөкетай, өзің ойлап қарашы: майдан даласында минаға талқандалып, қанға бөгіп жатқанымда əлгі танкистерді басқа жаралыларға емес, дəл маған қарай бұрып жіберген бір Құдай ғой. Одан лазаретке жеткенше секірген танкімен бірге əр жолы «шыр» етіп, кеудемнен ұшып шыққандай болған жанымды маған «Қайтармаймын!» десе, Алланың өз еркінде еді ғой. Мендей əлсіз құлын есіркеді, қайтарды. Бір тал шашқа ілінгендей болған өмірімді өзіме өстіп бірнеше мəрте қайта ұсынып отырды.Үшіншіден, лазаретте, өлдіге саналып жатқанымда əлгі бай болғыр комессияңның маған көз қыры түспесе ше, онда шын өлер едім ғой. Осындай жағдайлардан кейін бір Аллаға шүкірлікті мен айтпағанда, кім айтады?! Ал, ондай жараланулардың үлкенді-кішілі талайы өтті ғой басымыздан. Мынау жалған дүниеде жазмыштан озмыш жоқ екендігіне осы оқиғалар тікелей дəлел-ау деп ойлаймын. Əкеміз еліміздің тəуелсіздігін аса зор қуанышпен қарсы алды. – Рас, советтің кесірінен дінімізді жақсы біле алмадық. Совет өкіметіне дейін медресе бетін көрген бірен-саран ақсақалдардың əңгімесін тыңдағанымыз болмаса, былайша арнайы оқып-білген ешнəрсеміз де жоқ. Дінімізге бостандық берілгенде 74 жаста екем. Баяғы лазаретте асығыс жасалған отадан кейін денемде минаның бірталай қалдықтары қалған еді. Бейбіт күнде қан құстырып, жаныма əбден батқаннан кейін, дəрігерлер бірнеше рет ота жасап, оқтарды алып тастады. Əр жолы «обши нəркөз» берді. Соның бəрі миға əсер етеді екен. Біраз жылдан бері ұмытшақтық ауруы пайда болды менде. Əлгі əкеліп берген кітаптарыңдағы аяттарды жаттап алғым-ақ келеді. Бірақ есімде қалмайды. Қазір олардың қазақша мағыналарын оқып алып, өз сөзіммен айтып жүрмін. Ең бастысы, Алла кешірімпаз ғой. Біздей құлдарын есіркеп, дұғаларымызды қабыл еткей! Тəуелсіздігіміз баянды болғай! Мінеки, балам, менің айтпақ əңгімемнің ұзын ырғасы осы. Иə, сөйтіп қарт майдангер өзінің жер басып жүрген əрбір сəті үшін Жаратқан Иемізге шек сіз шүкірліктерін айтудан жалықпайтын.


6

www.egemen.kz

30 сəуір 2013 жыл

 Тағзым

 Алаңдатарлық ахуал Нұрсай – облыстың оңтүстігіндегі Казталов жəне Жəнібек аудандары арасындағы үлкен күрежолдың бойында орналасқан ауыл. Аталған елді мекенге газ құбыры тартылған. Əрине, ауылды аудан орталығымен жалғайтын жол жақсы болса, екіншіден көгілдір отынды тұтынуға байланысты тұрғындар от жағып, күл шығару машақатынан құтылса, несі бар, мұнда алаңдамай өмір сүріп, тұрмыс кешуге болатыны анық. Солай бола тұрса да, тəуелсіздік тұсында бұл ауылдан өзге жаққа көшіп кетушілер легі тоқталар емес.

ала əзірленіп қойылған. Ал оның нақты орындалу мерзімі қашан болатыны, бюджет қаражаты есебіне қашан кіретіні əзірге белгісіз, – дейді Тереңкөл ауылдық округінің əкімі Жүсіп Хайыров. Су – тіршілік көзі, өмір нəрі. Өмір сүруге қажетті басқа жағдайлар туғызылғанымен, су болмаса ондай жерде тұрмыс кешу еш мүмкін емес. Жоғарыда айтылғандай, осы су тапшылығы ауыл тұрғындарының өзге жаққа қоныс аударып кетуіне бас ты себепші болып отырғанын байқадық. Ендеше, бүгінгі күні мұнда ішкі көші-қонды тоқтатудың басты жолы да су құбырын тарту екендігі талас туғызбайды. Округ аумағында оған қажетті тұщы судың бар екенін де білдік. Қазір Нұрсай ауылында 793 тұрғын есепке алынған. – Тоқсаныншы жылдардың орта шенінде мұнда əкім болып қызмет атқардым. Сол кезде Нұрсайдың тұрғындары мыңнан əлдеқайда асып жығылатын, – дейді жол бастаушымыз, өңірдің арғы-бергі тарихынан хабары мол азамат Уəлиолла Əбішев. Осы арада оның сөзінің ақиқаттығына мысал келтіре кетудің де орайы келіп тұрғандай. 1982 жылы Нұрсайда 464 оқушыға арналған жаңа үлгідегі мектеп ғимараты салыныпты. Əрине, мұндай есеп тектен-тек жасалмайды. Яғни осыдан отыз жыл бұрын мектеп

Ауыз судыѕ азабы Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Неге? Журналистік іссапар барысында бұл сауалдың жауабы тез табылды. Өзіміз куə болғандай, Нұрсайда ауыз су үлкен проблемаға айналған. Оны тұрғындар ауылдан бір шақырым қашықтықтағы құдықтан тасып ішеді екен. Трактор цистернасына суды сорғымен алған күндері құдықтағы су сарқылып қалады. Содан соң оның қайтадан көбеюін күтуге тура келеді дейді тұрғындар. Сондай-ақ, тұрмыс-тіршілігі малмен байланысты болып келетін ел адамдары жаз ортадан ауғанда мал ішетін су да қасқалдақтың қанындай болып кететінін қынжыла жеткізді. Нұрсай өзен, көл секілді табиғи су көздерінен қашықта орналасқан. Сондықтан ауыл іргесінен тоған қазылған. Оған көктемде қар суы жиналады. Мал сол суды ішеді. Алайда,

жаздың аптап ыстығы басталған кезде тоған суы тартылып, ауыл адамдары осы тартылған судың орнынан құдық қазып, малдарын суаратын көрінеді. Мардымсыз суға қанбаған мал азып, арып,

 Толғандырар тақырып Табиғат жаратылысына шара бар ма?! Ұлан-байтақ жеріміз өзен-көлдерге оншалықты мол болмаса, Сарыарқа жағында тіпті селдірей түсетіні белгілі. Егіз қозыдай негізгі қос арнасы – Нұра мен Есілден басқадай көсіліңкі ырыс көздері аз аймақтың көркі де, нəрі де осы екеуі ғана. Алайда, соның өзінен жылданжылға айырылып бара жатуы жанға батарлық жай. Өзіміз жағасында аунап-қунап өскен Нұраның күнненкүнге солған бейнесі көңіл құлазытады, көз алдыда өлі өзенге айналуы күйіндіреді.

Нўраныѕ мўѕды «мўрасы»

Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Күйінішті қаламға сөйлетіп осыдан он жыл бұрын аянышты күйін бір жазған едік. Жылымшылап жылжыған жылға болып кету қаупі бетін қайтаруға ұмтылған іс-шаралар тынысы ашылуына үміт оятқан болатын. Түбіне шөккен сынаптан, улы заттардан арылтып, тазалауға шетелдік компания көмегі тартылып, үлкен жұмыс қызу қолға алынған-ды. Содан бергі уақытта не өзгеріс болды екен деп жүргенбіз. Төгілген қыруар қаржыға, үйілген үлкен күшке қарап, ақыры Нұраның мұңы тарқайтын шығар деп сенгенбіз. Өкініштісі сол, күйініштің бетін қайтаратындай шаруа атқарылмапты. Сынапқа бөгуі азаймапты. Өндірістік қалдық сарқындылары сейілмепті. Малжанға тиіп жатқан улы су зардабы жойылмапты. Теңіз көліне барып құйылуы өзімен қоймай сирек құстар мекені, табиғат ғажайыбындай айдынды ластауды тоқтатпапты. Сөйтіп, қайтерсіз, жағдай бұрынғысынша қалпында қалып келеді екен. Əйтпесе мына дерек басқаша жайды аңғартпас па еді. Қоршаған ортаны қорғаушылардың мəліметі бойынша, өткен үш айда өзенде мыс құрамы шектеулі мөлшерден – 2,8, сульфат 3,2, мырыш пен мұнай өнімдері 1,4 есе жоғары болған. Ал сынап жиынтығы ондап еселеп артқан. Бұлармен қоса марганец, титан, барий, берилий сияқты химиялық заттардың суда аса көптігі шошындырады. Бəрі Теміртаудағы кəсіпорындар, соның ішінде «Арселор Миттал Теміртау» АҚ металлургиялық комбинаты құбырлары арқылы

ағызылып, қосылып жата ды. Ал жағалауындағы қап таған шаруашылықтардың еш шектеусіз, тұрмыстық са р қындыларды өзенге жөнелтуін есепке алсаңыз, суы одан сайын қандайлық үрейлі күйге енуі айтып жатпай-ақ түсінікті болар. Осынау арна мен оның құйылыстарына төгілетін өндірістік жəне тұрмыстық іркінділердің көлемі жылына 250 миллион текше метрді құраса, тек 45 пайызы биологиялық тазартудан өткізілетін көрінеді. Яғни, тең жартысынан астамы ешқандай тазартусыз өзенге зиянды қалпында келіп қосылады деген сөз. Демек одан су ішетін мал, суына шомылатын адамдар денсаулығына тигізер қатер үлкен. Жоғарыда айтылып өткендей, өзен түбін сынап шөгіндісінен арылту жұмыстары бірнеше жылдан бері жүргізіліп келеді. Соған қарамастан нəтиже шамалы. Енді міне, оның шалашарпы атқарылуы ашылып жатыр. Айтпақшы, бұл іс сеніп тапсырылған «CGC OVERSEAS CONCTRIAN GROUP CO LTD» компаниясы филиалының басшысы Пен Айминь мырзаның жұмыс барысын тексерушілер анықтаған кемшіліктерді жасыру үшін пара бермек болған əрекетке жайдан-жай бармағаны да берекесіздікті байқатып береді. Талай заман Арқаның көркі мен нəрі болып келген, солай болып қалуға тиісті саналатын Нұраның бүгінгі жағдайы осылайша əлі мүшкіл. Тынысына тың леп есер, бойына баяғы сəн оралар сəт жақындар да, білінер де емес. ҚАРАҒАНДЫ.

арықтап көтерем болатыны айтпаса да белгілі емес пе?! – «Ақбұлақ» бағдарламасының игілігін көру əзірге біз үшін тек арман ғана болып тұр. Оған қажетті жобалық-сметалық құжаттар алдын

жанындағы оқушылар саны 464 деген мөлшерге сəйкес келді немесе осы санға жақындады деп ой түюге болады. Айтайын дегеніміз, қазір жалпы білім беретін Тереңкөл орта мектебінде небəрі 140 оқушы бар. Білім шаңырағын ұзақ жылдардан бері басқарып келе жатқан Амантай Хайруллиннің айтуына қарағанда, салынған уақыттан бері мектеп ғимаратына күрделі жөндеу жүргізілмепті. Қыс кездерінде жылынбайды. Əсіресе, сырттан жел соққан күндері үлкен терезелерден кеулеген ызғырық жаныңды қоярға жер тапқызбайды, дейді ол. Осыдан біраз жыл бұрын шалғайдағы ауылдарды болашағы бар жəне болашағы жоқ деп жіктеп, жіліктеп тастағанымыз бар. Мұндай көзқарастың тиімді тұстары мол бола тұрса да, ел тұрғындарына тигізген теріс салдары да кездесті. Сол секілді 793 тұрғыны, 140 мектеп оқушысы бар Нұрсай ауылын да болашағы жоқ ауыл қатарына қоссақ, оның əлеуметтік зардабы аз болмас еді. Егер мұнда мал мен жанға қажетті су проблемасы шешімін тапса, қыр төсінде орналасқан ауыл тұрғындары алаңсыз күй кешетініне күмəн келтіре алмаймыз. Батыс Қазақстан облысы, Казталов ауданы, Нұрсай ауылы.

Ўлы аќынєа арналды Биыл қазақтың күрескер ақыны Мағжан Жұмабаевтың туғанына 120 жыл толады. Елімізде осынау айтулы датаға орайласқан шаралар басталып та кетті. М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде «Мағжан Жұмабаев шығармашылығының əлемдік əдеби үдерістегі алатын орны» деген тақы рыпта республикалық ғылыми-тəжірибелік конференция болып өтті. Осы жиында тоғысқан Қызылжар жұртшылығы мен алыстан келген меймандар алдымен ақын ескерткішіне гүл шоқтарын қойып, Мағжан шығармаларының көрмесін тамашалады. Конференцияның жалпы отырысы мағжантанушы профессор Зарқын Тайшыбайдың Мағжан Жұмабаевтың шығармаларындағы ұлт тəуелсіздігі идеялары деген баяндамасымен басталды. Мағжан тағдыры, шығармалары жайлы ой бөліскен Алматыдағы «Қайнар» жəне Қарағандыдағы «Болашақ» университеттерінің профессорлары Бақыткамал Қанарбаева мен Болат Сыздықтың, облыстық мемлекеттік мұрағат директоры, тарих ғылымдарының кандидаты Сəуле Мəлікованың баяндамалары да ықыласпен тыңдалды.

Ақын, Халықаралық «Алаш» сыйлығының лауреаты, «Ақ жол» демократиялық партиясы төрағасының орынбасары Қазыбек Иса: «Халық сүйіктісі дүлдүл Мағжан ақын басқан топырақтан қуат алып тұрғанынын» айта келіп, Алаш қайраткерлерінің ұлт бақыты мен азаттығы үшін күрес тарихын тебірене толғады. Мағжан шығармаларының көркемдік қырлары, қазіргі қазақ поэзиясына тигізген əсері туралы байсалды талдаулар мен тың тұжырымдарын ортаға салған Ш.Уəлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік уни верситетінің профессорлары Сəбит Жамбектің, Аманжол Есмағұловтың, М.Қозыбаев атындағы СҚМУ Тіл жəне əдебиет институтының директоры Жанар Таласпаеваның, жергілікті ақын Мүталлап Қанғожиннің сөздері де əсерлі шықты. Сонымен, Қызылжарда басталған Мағжан жылы, Мағжанның маржан жырларының шеруі кең-байтақ Қазақстанның əр қиырына шеру тартты. Сəуірдің соңғы күндері Қызылжарда тағы бір үлкен шара – Мағжан оқулары басталады. Ерлан ТОҚШЫЛЫҚ, журналист.

Жеті жўрттыѕ тілін білген

Атырауда біртуар тўлєа Х.Досмўхамедовтіѕ туєанына 130 жыл толуы кеѕінен аталып ґтті ХХ ғасыр басындағы қазақ интеллигенциясының көрнекті өкілі, мемлекеттік жəне ұлттық құндылықтардың нығаюына үлкен үлес қосуымен бірге, ғылымның сан саласын зерттеумен, зерделеумен ерекшеленген біртуар тұлғаның мұрасын кеңінен насихаттау мақсатымен Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті «Қазақстан-2050» Стратегиясы жəне ұлт зиялылары» тақырыбында республикалық ғылыми-тəжірибелік конференция өткізді. Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Бұл конференция VI Досмұхамедов оқулары аясында өткізілгендіктен, ол халықаралық сипатқа ие болды. Конференцияны өткізудің мəн-мағынасына кеңінен тоқталған университет ректоры Бейбіт Мамраев «ХХ ғасырдың басындағы елдегі аласапыран, қиын кезеңде халықтың қамын ойлаған саяси күш – Алаш қозғалысы болатын. Осы құбылыстың басында саяси мəдениеті əлемдік деңгейге дейін көтерілген, еуропалық білім алып, кəсіби даярлығы заманына сай, адамгершілік, имандылық қасиеттері ата-бабамыздың сан ғасырлық адами құндылықтарынан нəр алған тұлғалар тұрды. Тарихымызды терең зерделеуге, тіл, өнер, əдебиет салаларын өркендетуге, білім беру мен денсаулық сақтау саласын ұйымдастыруға өлшеусіз үлес қосқан, ел болашағын ойлаған алыптарымыздың қатарында ғұлама ғалым, қоғам жəне мемлекет қайраткері, ағартушы педагог, дəрігер, профессор Халел Досмұхамедовтің есімін ерекше атай аламыз» деді. Облыс əкімінің орынбасары Шыңғыс Мұқан «Тарихи сабақтастық ұғымы қай ұлт үшін болса да үлкен тарихи мəнге ие. Мəселен, қазақ хандығы құрылған заманнан бастасақ, ата-бабамыздың армандаған азаттығы жолындағы

жасалынған жұмыстардың негізгі нəтижесі алашордалықтардың ерен еңбегімен үндеседі деген пікірін білдірді. Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының директоры Хангелді Əбжанов ХХ ғасыр басындағы қазақ зиялыларының мақсат-мүддесін кеңінен талдай келе Х.Досмұхамедовтің халқы үшін сіңірген еңбегіне ерекше тоқталды. «Халел ХХ ғасыр басындағы жаңа тұрпатты қазақ зиялыларының жұлдызды өкілі болатын. Оның идеялары мен ғылыми-шығармашылық мұрасы бүгінге дейін өзектілігін жойған жоқ. Біздің алдымызда Халел мұрасын заман ағымына сай игеру міндеті тұр» деп түйіндеді өз ойын Х.Əбжанов. Ал Ə.Марғұлан атындағы Археология институтының директоры Бауыржан Байтанаев тəуелсіздік кезеңіндегі Қазақстан археологиясының дамуын саралап, кемел келешегіне биіктен көз жіберді. Со ны мен бірге, конференцияда Ресей Феде рациясындағы Қалмақ мемлекеттік университетінің президенті Герман Борликов қазақ-қалмақ қарым-қатынасының астарлы тарихына терең бойлап, қазіргі байланыстар көкжиегін тарқатып берді. Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің халелтанушы ғалымдар тобы «Халел шыңдары» деп аталатын кітапшаны бес тілде жарыққа шығарды. Қазақ, орыс, ағылшын, неміс жəне

француз тілдерінде шыққан кітапшада Халел Досмұхамедовтің өмірі, алаш арыстарымен бірге ел мүддесі жолындағы жанкешті еңбегі, ағартушылық, дəрігерлік қызметі жан-жақты қамтылған. Қазақ ғылымының, соның ішінде медицина, биология, зоология салаларының өркен жаюына айтарлықтай үлес қосқан Х.Досмұхамедовтің туғанына 130 жыл толуына арналған шаралар аясында Ресейдің ғылым жəне мəдениеті орталығының

 Талап жəне тəртіп

Жауапкершілікке тартылды Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Облыстық қаржы басқармасының мəлімет терінше, өткен жылы өңір бюджетіне 104,4 млрд. теңге түсіп, əлеуметтік бағдарламалар мен шығындар толық қар жыландырылыпты. Қыз меткерлердің еңбекақылары да уақы тылы төленген. Яғни, қаржының басым бөлігі ауруханаларды қажетті құрал-жабдық тармен жабдық тау, тұрғындарға əлеуметтік көмек көрсету, мəдениет, білім, спорт, ауыл шаруашылығы саласын дамыту, кəсіп керлерге қолдау көрсету шаралары үшін жұмсалыпты. Об лыс тық бюджеттің 96 пайызы игеріліпті. Бюджеттік қаражаттар есебінен өткен жылы Ақсуда, облыс орталығында балабақшалар пайдалануға берілді. Сонымен қатар, Қашыр ауданындағы

Ивановка-Трофимовка, Панфилов-Бестөбе ауылдары бағытындағы облыстық жол дарды қалпына кел тіру жүргізілген, облыс орталығындағы, Екі бас тұздағы су жүйесі коллектор ла ры, аудандарда сумен жабдықтаудың бірнеше нысандары пайдалануға бері ліпті. Бұл күндері облыс орталығында 2 емхана құрылысы басталды. Ал, «Қолжетімді баспана-2020» бағ дар ламасын жүзеге асыру ая сында облыс орталығында тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі бойынша 5 тұрғын үй есік ашса, биыл тағы да осындай жолмен 5 үйдің құрылысы жалғасуда. Жалпы, облыс бюджеті бойынша 419,6 миллион теңге игерілмей қалыпты. Оның 193,7 миллион теңгесі республикалық бюджеттен қаржыландырылған нысаналы трансферттер саналады. Қаржыгерлер бұл

нысаналы жұмыстарға бөлінген қаражаттың иг ерілмеу себептері мемлекеттік сатып алулар жүйесін дұрыс пайдаланбау жəне қолға алған жобадан кеткен қателіктер болуы мүмкін деп отыр. Мысалы, Лебяжі ауданы Жамбыл ауылындағы суармалы алқап құрылысы «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы аясында жүзеге асуы керек болатын. Аудандар мен қалалар бюджеттері бойынша 4,1 млрд. теңге игерілмей қалды. Екібастұз қаласы – 573 миллион теңге, Павлодар қаласы – 3,1 млрд. теңге, оның ішінде республикалық бюджет қаражаты – 2,8 млрд. теңге, Кашыр ауданы – 109,3, Май ауданы – 67,1, Павлодар ауданы – 75,4 миллион теңге көлемінде қаражатты игермеген. Бюджеттік қаражаттардың игерілмеу себептеріне жобадағы қателіктер, күн аяз болды дегендей сылтаулар көп сияқты. Сөйтіп, бюджет қаржысын уақытында игере алмаған 9 аудан, қала əкімдері тəртіптік жауапкершілікке тартылды. Павлодар облысы.

ашылғанын айта аламыз. Былтыр Қазақстанның мəдениеті мен ғылымын ресейліктерге кеңінен танытатын орталық Қалмақ мемлекеттік университетінде ашылған болатын. Енді екі елдің оқу орындарындағы орталықтар өзара ғылыми, мəдени байланысын нығайтуға басымдық бергелі отыр. – Осы орталықтар университеттер арасындағы оқу үдерісінің ұтқырлық, бірлескен ғылыми жобалар жасау бағытындағы Бостон процесі талаптарына сай жұмыстарды жандандыруға ықпал етеді, –деп мəлім етті Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің ректоры Бейбіт Мамраев. Х.Досмұхамедовтің туғанына 130 жыл толуын кең көлемде атап өту шарасы аясында педагогика-психология зертханасының да тұсауы кесілді. Университет ректорының айтуынша, зертхананы ашудағы басты мақсат – ғұлама ғалымның ғылыми мұрасын жан-жақты зерттеу, насихаттау арқылы халқымыздың рухани қажеттілігіне жарату. Бұл зертхана енді ілім-білімге ұмтылған жастардың ғылымға бет бұруына, жас ғалымдардың ізденуіне кең жол ашары даусыз. Сонымен бірге, біртуар тұлға атындағы университетте алғаш рет Х.Досмұхамедов атындағы арнаулы стипендия тағайындалды. Университеттің ғылыми кеңесі əзірге бір студентке берілетін арнаулы стипендияны жаратылыстану факультетінің 2-курсында білім алатын ең үздік студент Сəнім Қабижановаға беру жөнінде шешім қабылдады. Атырау облысы. –––––––––––––

Суретте: Х.Досмұхамедов атындағы стипендияның иегері, жаратылыстану факультетінің 2-курс студенті Сəнім Қабижанова.


7

www.egemen.kz

30 сəуір 2013 жыл

 Қаз-қалпында

Американыѕ «жаулары» ауылда жїр

Біздің қазақ қызық халық. Бүгінде түркі жұрты Қожанасырды бөлісе алмай жүр ғой. Əсілінде, Қожанасырыңыз қазақ болған. Өйткені, қазақтан басқа түркі халықтарының арасында əпенділікке бір табан жақыны жоқ секілді. Неге дейсіз бе? Қараңыз, Кеңестің құрамында болған қай халықта Обком, Партком, Октябрь, Совхозбек, Совет, Съез, Гагарин деген адам аттары бар? Ал бізде бар. Жəне аз емес. Оны Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Меніѕ атым – Бенладен

Тақырыпшадан Бердібек Соқпақбаевтың қолтаңбасын аңғарып отырған шығарсыз. «Атымды айта бастамасам, тілім тандайыма жабысып қалғандай болады да тұрады. Адамның атының сүйкімді болуы да зор бақыт па деймін». Қатарластарынан бойы ұзын болмаса қысқа емес, тығыз денелі, жібектей мінезді, сабағында үлгілі, үйдің шаруасына мығым, тілалғыш, елгезек қара бала осылай жауап қатты. Бұл – Бенладен болатын. Əкесі Бауыржан Боран құлов – теміржолшы. Анасы Айгүл мектепте орыс тілі мен əдебиетінен сабақ береді. Отбасында Бенладеннен басқа бес бала бар. Төрт ұл, екі қыз. Үйдің тұңғышы – Мұхтар. Бүгінде Отан алдындағы қасиетті парызын өтеп жүр. Бұйырт са, күзге салым оралады. Оған дейін осы мамырда үлгілі

аз десеңіз, ЕҚЫҰ-ның Саммитін өткізген қай мемлекет балаларына Саммита, Самитхан деген есім беріп жатыр? Əй, жоқ-ау. Есесінде, қазақтар қойды. Əрине, адамға қойылған аттарды əпенділік деп отырғанымыз жоқ. Бірақ қызық қой. Қызықтығы сол, осы ойдың жетегінде жүріп ерекше есімдерге тап болдық. Қызылорда облысында Бенладен мен Саддам Құсейін деген балалар бар екен.

тəртібі мен Отан алдындағы борышын адал атқаруына орай еңбек демалысына келеді екен. Одан кейін Қазына, Бенладен, Дамир, Қарақат. Ал кіп-кішкентай Исламның аяғы мен қылығы енді шығып, үйдің көз қуанышына айналып отыр. Шынын айтсақ, бұл отбасы журналистерден жалыққан. Бенладен өмірге келгеннен бастап үйдің босағасынан біздің əріптестеріміз арылған емес. Енді, жаңалық қой. «Қызылорданың шетіндегі Махамбетов ауылында Бенладен атты бала өмірге келді» деген ақпарат елді елең еткізбей қоймайды. Содан бастап Астана мен Алматыдан келген ағайындар осы үйге бір соқпай кетпейді. Баукең мезі болса да «Неге баланы Бенладен деп атадыңыз?» деп сұрамай кете алмадық. – 2001 жылы Америкада жарылыс болғанда бала шешесінің құрсағында еді. Бүкіл əлем Құрама Штаттарға көңіл айтып жатты. Сол кезде Усама Бен Ладенді теледидардан көрсетті. «Менің бұл жарылысқа қатысым жоқ. Бірақ, Америка Құдайдан

тауып отыр» деді ол. Сол сəтте оның бойынан бір ерге тəн қасиет көрдім. Бар əлем құбыжық көрген адам маған ұнап қалды. Шын айтамын. Содан егер əйелім ұл туса атын Бен Ладен қоямын деген шешімге келдім. 2002 жылдың 28 ақпанында балам өмірге келді. Атын Бенладен деп атадым. Балаға ат қоюдағы бар тарих осы,– деді Бауыржан Боранқұлов. Баланың атына қатысты біршама қызықты оқиғалар да болыпты. Бенладен мектепке барады. Сөйтсе, сыныптастары оған жақындамайды дейді. Бала емес пе? Ойнағысы келеді. Бенладен жақындаса, аналар опырыла қашады екен. Үйіне келіп сұрайды, «Неге балалар менен қашады?» деп. Əкесі күледі. «Сыныптастарының атааналары терроршы деген ғой», дейді Баукең. Одан кейін тағы бір күлкілі һəм түрпілі оқиға болған. Мектепке комиссия келетін болған ғой. Бенладен мен Нұрсұлтан деген бала бір партада отырады екен. Осыдан астар іздеген мұғалімдер екеуін екі жаққа отырғызып қойыпты.

Күлерсіз, не түңілерсіз, ерік өзіңізде. Бенладеннен сабақ үлгерімін сұрадық. Кілең бестікке оқиды екен. Өзі де 5-сыныптың оқушысы. Аты затына сай болып тұр. Мінезінің қандай екенін білмек болып «Сыныпта нешінші атамансың?» дейміз бала кезді еске алып. «Ол не деген сөз?» деп бетімізге қарайды Бекең. Түсіндіріп жатырмыз. «Ой, ағай, бізде ондай жоқ. Ешкім төбелеспейді». Осы бір ауыз сөз оның мінезін білдірсе керек. – Ең сүйіп оқитын пəнің қайсы? – деп сұхбаттасуға шақырамыз. – Барлық сабақты жақсы көремін ғой. Бірақ əдебиетті ерекше ықыласпен оқимын. – Ендеше өскенде əдебиетші, не тарихшы болатын шығарсың? – Жоқ, аға. Жол полициясы боламын. Шыны керек, күліп жібердік. Ойымыз, балаға дейін жол полициясының жақсы ақша табатынын біледі екен ғой дегенге ойысқан. Дегенмен, себебін білмекке тағы сұрадық. «Жолда тəртіп орнатамын. Ережені бұзған, заңға бағынбаған адамдарды жазаға тартамын». Баланың бетіне қараймыз. Шын сөйлеп тұрғаны сезіледі. Сонымен, Бенладен амансау өсіп келеді. Бүкіл Қазақстан білетін баланың болашағы да жарқын болады деген ниетпен үйден шықтық. Лайым, солай болғай!

Алты жасар Саддам мектепке барады

Қызылорда облысы, Қармақшы ауданының орталығы Жосалы кентінде Саддам Құсейін деген бала тұрады. Биыл алты жасқа толды. Күзде мектепке барады.

 Мəссаған!

Ақтөбеде тұратын бір бойжеткен өзімен кездесуге келгені үшін жігітке осынша сомада ақша төлеуге «мəжбүр болды». Мəселе мынада, оңаша сырласу сəтінде қыздың кредиттік картасын ұрлап алған алаяқ сол жерден кеткен бойда оның шоттағы барлық ақшасын сыпырып алыпты. «Егемен Қазақстан».

Басы ертегідей болып басталған бұл оқиғаның əлқиссасында біздің қаһарманымыз аталған қызбен таныса салып, оны сүйіспеншілік кездесуіне шақырады. Бірінші ұшырасудың өзі екі «мұңлықты» бірден ұйытып əкеткені сондай, таңертең төсегінде оянғанда қыз жарықтық сол заматында банк картасының жоқ болып кеткенін аңғарады. Мұның қайдан келгенін тез пайымдап үлгерген жəбірленуші кідірместен полицияға қарай құстай ұшады. Бірақ қанша ұшқанымен, туғалы тұрған тонаудың алдын ала алмайды. Себебі, банк картасының келесі бетінде жазулы тұрған кодты пайдалана қойған жігіт ақшаны да жылдам алып үлгереді. Дегенмен, із кесушілер де мықты

Жазєы кестеге кґшті

екен. Арада бірнеше күн өткенде олар аты да, заты да белгісіз баукеспені қолға түсіреді. Сөйтсе, қыздың буынына түскіш 28 жасар Дон-Жуан тым алысқа ұзай қоймапты, содан бері қыздан сабақты инесіне дейін қалдырмай, түгел сыпырып алған 230 мың теңге ақшасын ресторандар мен кафелерде армансыз жаратып жүре беріпті. Бір қызығы, алаяқ жігіт осыншалықты шалқуына мүмкіндік əперген кредиттік картаны да жанынан қалдыра қоймапты. Полиция қызметкерлері оны осы айғақты затымен ұстады. Аталған ұрлық бойынша қылмыстық іс қозғалды. Тергеу жүріп жатыр. Енді, оның тағы қанша қызды осылай отырғызып кеткені де анықталатын болады.

«Жолаушылар тасымалы» АҚ 2013 жылдың 26 мамырынан бастап жолаушылар пойыздарының жазғы қозғалыс кестесіне ауысатыны туралы хабарлайды. Жаңа кестені жасау кезінде жолаушылардың барлық талап-тілектері ескерілді. Кестеге еңбек демалысы мен шəкірттер демалысы кезінде сапарлайтын жолаушылардың сұраныстарына орай маусымдық маршруттар енгізілген. Оған №483/484 Астана – Адлер бағыты секілді жаңа маршруттар мен қосымша вагондар қосылып, №151/152 «АлматыПетропавл» бағытындағы жаңа жүрдек пойызы белгіленді. Сонымен қатар, кестеге күнара жүретін «Алматы-Атырау» қатынасындағы «Тұлпар-Тальго» вагондарынан құралған жаңа жүрдек маршрут секілді жаңашылдар да енді. «Егемен-ақпарат».

АҚТӨБЕ.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТҰҢҒЫШ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ ҚОРЫ – Қазақстанда жəне шетелде өткізілетін ғылыми конференцияларға, симпозиумдарға, семинарларға жəне конгрестерге жоғары оқу орындарының жас ғалымдары мен студенттердің қатысуы үшін «Жолсапарға гранттар» конкурсын жариялайды. Конкурсқа қазақстандық жас ғалымдар – университеттердің оқытушылары жəне ғылыми-зерттеу институттарының ғылыми қызметкерлері, PhD докторлары, магистрлер, жоғары оқу орындарының соңғы курсын бітіруші студенттер (магистратура жəне бакалавриат) қатыса алады. Өтінімдер берудің мерзімі: 2013 жылғы 19 сəуірден бастап 2013 жылғы 30 қараша аралығында. Конкурс туралы ереже мына веб-сайтта орналастырылған: www.fpp.kz

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТҰҢҒЫШ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ ҚОРЫ – Қазақстан Республикасында жəне шетелде өткізілетін фестивальдерге, конкурстарға, тағылымдамаларға, симпозиумдарға, шеберлік-сыныптарына, биеналдерге жəне конференцияларға қазақстандық жас қайраткерлер мен шығармашыл ұжымдардың қатысуы үшін «Жолсапарға гранттар» конкурсын жариялайды. Конкурсқа қазақстандық жас мəдениет жəне өнер қайраткерлері, сондай-ақ, шығармашыл ұжымдар қатыса алады. Өтінімдер берудің мерзімі: 2013 жылғы 19 сəуірден бастап 2013 жылғы 30 қараша аралығында. Конкурс туралы ереже мына веб-сайтта орналастырылған: www.fpp.kz

ЕМ БОЛСЫН! Буынның сырқырап ісінуі немесе оған тұздың жиналуы – ерте кезде Гиппократтың өзі сипаттаған ең ежелгі аурудың бірі. Сондықтан да буынның сырқырап ауыратындығын «корольдер мен данышпандардың сырқаты» деп кезінде тегін айтпаған шығар. Бұл кеселден зардап шеккен адамдар әр кезде түрлі ем-дом іздеуді тоқтатпаған еді. Буынға тұздың жиналуы ең жағымсыз әрі жанға бататын сырқат. Несеп қышқылы (тұз) түйіршіктерінің жинақталуынан буынның қабынуы пайда болады. Ауруды сезінуді төмендетуге немесе оның алғашқы белгілеріне қарсы тұруға тиісті препараттар қолданылады. Бірақ олардың емдеуге күштері жетпейді. Оны тек қана ФУЛФЛЕКС дәрілік препараты жүзеге асырады

Қызылорда облысы.

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Мəдениет комитеті ведомстволық бағынысты ұйымдары бойынша төмендегідей азаматтық қызметшілер лауазымдарына орналасу үшін конкурс жариялайды.

Кездесудіѕ ќўны – 230 мыѕ теѕге

Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

Саддам 2006 жылы өмірге келген, 20 қыркүйек күні. Əкесінің аты – Құсейін. Анасы – Гүлнар. Балаға əкесінің аты тегі ретінде берілген де, Иракты талай жыл басқарған Саддам Құсейінмен ныспылас болып шыққан. Бүгінде ол балабақшаға барады. Саддам туралы жазбақ болып, үйіне хабарластық. Анасы «Садконың өзінен сұрайын. Біз оның пікірімен санасамыз» деді. Осыдан-ақ балаға үлкен адамдай қарайтынын, онымен келісіп отыратынын білдік. Бала не деген? «Мен мектепке барамын ғой, биыл. Сол кезде жазсын да. Оған дейін не деп жаза береді?». Міне, қызық! Ересек адамның сөзін сөйлеп отыр. Бұл да Алпамысқа тəн ақылдылық. Оның үстіне Сəкең бір үйдің жалғызы. Атасы да қазақы ырымтыйымға, дəстүрге салып баланы көптің көзіне шығарғанды, маңдайын жарқыратып көрсете бергенді қаламайды екен. Естуімізше, талай теледидаршы есіктерінің алдынан қайтқан. Ата сөзі заң! «Түсіруге болмайды». Біршама ізденіп, қазбалап едік. Тұщымды дерек таба алмадық. Тек Саддамның туыстары «Биыл мектепке барғанда баланы өзіміз апарып, суретке түсіріп, не үшін атын олай қойғанымыз туралы айтып» береміз деп уəде етті. Енді, Саддамның мектепке барғанын ғана күтеміз. Ал балабақшадағы тəртібі жақсы, берілген тапсырманы тап-тұйнақтай етіп орындап, білімді болып өсіп келе жатыр екен. Əзірге Саддам Құсейін туралы айтарымыз осы ғана. ... Ал басты тақырып ешкімнің көңіліне келмейтін шығар дейміз. Өйткені, есімдері қызық балалар туралы мақаланың тақырыбы да тартымды болуы керек қой...

(капсула мен крем). Буындағы тұздың жиналуы ағзадағы несеп қышқылы деңгейінің артуынан туындайды. Ол жасушаға шөгіп, біртебірте түйіршіктерге айналады. Сондықтан да, ағзадан несеп қышқылын шығару оңайға соқпайды. Бірақ ФУЛФЛЕКС күрделі мәселені тиімділікпен шешуге көмектеседі. Ол қандағы артық қышқылды шығарады. Емдеу курсы кезінде ФУЛФЛЕКС буындағы

ауруды және қабынуды кетіріп, толықтай жақсы күйге келтіреді. ФУЛФЛЕКС капсуласы мен кремін бір мезгілде қолданған жөн. ФУЛФЛЕКС кремі тері арқылы әрекет етіп, тиісті нәтижесін береді. Ол тері арқылы ауыратын жерге әсер етеді. Ал бір ғана ФУЛФЛЕКС аурумен күресуге қажетті белсенді заттардың тәуліктік нормасын қамтамасыз етеді. Емдеу курсы 1 айды құрайды.

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс сағаты: 8.00-23.00). Алматы қ. анықтама телефоны: (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

1. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Мəдениет комитеті «Республикалық кітап мұражайы» республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорнының директоры лауазымына; 2. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Мəдениет комитеті «Отырар» мемлекеттік археологиялық қорық-мұражайы» республикалық мемлекеттік мекемесінің директоры лауазымына; 3. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Мəдениет комитеті «Тамғалы» мемлекеттік тарихимəдени жəне қорық-мұражайы» республикалық мемлекеттік мекемесінің директоры лауазымына Үміткерлерге қойылатын біліктілік талаптары: Жоғары кəсіптік білім, мəдениет саласындағы ғылыми жəне ұйымдастыру жұмыстарында басшылық қызметте 5 жыл еңбек өтілінің болуы, республикалық деңгейдегі мұражайлар үшін мүмкіндігінше ғылым кандидаты ғылыми дəрежесінің болуы. Қажетті құжаттар тізбесі: 1) конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) жеке куəліктің көшірмесі; 3) бiлiмi туралы құжаттардың көшiрмелерi; 4) еңбек қызметін растайтын құжаттың көшiрмесi; 5) толтырылған кадрларды есепке алу жөніндегі жеке парақ (нақты тұратын мекен-жайы мен байланыс телефондарын көрсетіп); 6) алдын ала медициналық куəландырудан өткені туралы құжат; 7) кандидаттардың кəсіби деңгейі мен жеке қасиеттеріне қатысты өзге де құжаттар, оның ішінде біліктілігін арттыру туралы құжаттардың, шет тілін меңгеру деңгейін айқындайтын кəсіби емтихан нəтижелері туралы сертификаттардың көшірмелері. Құжаттарды қабылдауды 2013 жылғы 30 сəуірден бастап 2013 жылғы 15 мамырға дейінгі кезеңде Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Мəдениет комитеті жүзеге асырады. Құжаттар қолма-қол немесе пошта арқылы: Қазақстан Республикасы, Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8, 15-кіреберіс, 527-кабинет мекен-жайы бойынша қабылданады. Толық ақпаратты 8 (7172) 74 04 10, 74 04 61, телефондары бойынша алуға болады.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

ФУЛФЛЕКС КАПСУЛАСЫ МЕН КРЕМІ – БУЫНДАҒЫ ТҰЗДАРДАН ҚҰТҚАРАДЫ (маяк). Дәріханалардан сұраңыз!

Лот №1 - Үш бөлмелі пəтер (кадастрлық нөмірі 20-313-034-000-(863-152г-6/58019)29), жалпы алаңы 57,1 ш.м., тұрғын алаңы 42,00 ш.м., орналасқан мекен-жайы: Алматы қ., Бостандық ауданы, Радостовец к-сі (бұрынғы Морис Торез к-сі), 152 г-үй, 29-пəтер. Бастапқы баға – 13 420 000 (он үш миллион төрт жүз жиырма мың) теңге. Лот №2 - Mitsubishi Pajero автомəшинесі, мем. № А 514 АСО, 2007 жылы шығарылған, қозғалтқыш нөмірі 6G75TD2820, қорап нөмірі JMYLYV97W8J702059, қозғалтқыш көлемі 3800 текше см., сұр металлик. Бастапқы баға – 5 370 000 (бес миллион үш жүз жетпіс мың) теңге. Лот №3 – Жер телімі, алаңы 2,0000 га (жер телімінің кадастрлық нөмірі: 03-047117-2057), орналасқан мекен-жайы: Алматы облысы, Қарасай ауданы, «КазМИС» шаруа қожалықтарының ассоциациясы. Жер телімінің мақсатты белгіленуі – өндірістік базаны орналастыру үшін. Бастапқы баға – 66 530 000 (алпыс алты миллион бес жүз отыз мың) теңге. Лот №4 – Жер телімі, алаңы 2,5000 га (жер телімінің кадастрлық нөмірі: 03-047117-2058), орналасқан мекен-жайы: Алматы облысы, Қарасай ауданы, «КазМИС» шаруа қожалықтарының ассоциациясы. Жер телімінің мақсатты белгіленуі – өндірістік базаны орналастыру үшін. Бастапқы баға – 81 840 000 (сексен бір миллион сегіз жүз қырық мың) теңге. Лот №5 – Жер телімі, алаңы 3,7000 га (жер телімінің кадастрлық нөмірі: 03-047117-2056), орналасқан мекен-жайы: Алматы облысы, Қарасай ауданы, «КазМИС» шаруа қожалықтарының ассоциациясы. Жер телімінің мақсатты белгіленуі – өндірістік базаны орналастыру үшін. Бастапқы баға – 118 380 000 (жүз он сегіз миллион үш жүз сексен мың) теңге. Сауда-саттық əдісі – ағылшын. Кепілді жарна бастапқы бағаның 10%-ын құрайды. Бастапқы бағаның 10% мөлшеріндегі кепілді жарна «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасының шотына енгізілуі тиіс, төменде көрсетілген деректемелер бойынша. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдер үшін қажетті құжаттардың тізімін алуға сенім білдірген тұлғаға хабарласу керек. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдер Алматы қ., Абай д-лы, 109 В, 1004-бөлмеде 2013 жылғы 13 мамырда сағат 18.00-ге дейін қабылданады. №1 жəне №2 лоттар бойынша сауда-саттық ағылшын əдісімен 2013 жылғы 14 мамырда сағат 10.00-де мына мекен-жайда болады: Алматы қ., Абай д-лы, 109 В, 1000-бөлме. №3, №4 жəне №5 лоттар бойынша сауда-саттық ағылшын əдісімен 2013 жылғы 14 мамырда сағат 15.00-де мына мекен-жайда болады: Алматы облысы, Қарасай ауданы, Қаскелең қ., Абылай хан к-сі, 48А. Сауда-саттық аяқталғаннан кейін түпкілікті баға ұсынған сауда-саттық қатысушысы банктің чек түріндегі немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген басқа қолма-қол ақшаның толық көлемінде сатып алу сомасын бес жұмыс күні ішінде есеп айырысу тəсілімен енгізуі қажет. Сенім білдірілген тұлғаның деректемелері: «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы Шаймерденов Бахытжан Сенбекұлы, Алматы қ., Абай д-лы, 109 В, шот KZ 406010011286000046, БИН HSBKKZKX, СТН 600200048129, КБЕ 14. Сауда-саттық өткізу мəселесі бойынша анықтама алу телефондары: 8 (727) 330 17 83, 330 17 57.

«Сбербанк России» акционерлік қоғамы Еншілес банкі ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙ ТУРАЛЫ ЕСЕП 2012 жылғы 31 желтоқсанға (мың теңгемен)

ХАБАРЛАНДЫРУ «Қарағандаэнергоремонт» АҚ «Нұрбанк» АҚ-пен ірі мəміле жасау - кредиттік желіні ұлғайту туралы хабарлайды. Барлық сұрақтар бойынша хабарласу мекен жайы: Қарағанды қ., Кирпичная к-сі, 17.

Разыскиваются наследники гр. Муртазинова Сабыр Турсункановича умершего 05.02.2013 г. Наследниками обращаться к нотариусу г. Астана, пр. Абылай хана, дом 51, раб. тел. 34-49-62, сот. 8 7011818322. Рахметова Селена Калиахметовна, 29.04.2013 г.

2012 жылғы Қаржылық есептілік

Активтер Ақшалай қаражаттар жəне олардың баламалары Несие мекемелеріндегі қаражаттар Клиенттерге несиелер жəне аванстар Инвестициялық бағалы қағаздар: - сату үшін қолда бар - өтеуге дейін ұстап қалынатындар

2012 жылғы 31 желтоқсан

2011 жылғы 31 желтоқсан

92.659.068 2.077.932 517.039.173

59.313.592 69.766 345.485.450

83.799.713 7.950.954

59.481.549 8.579.659

544.650 17.420.612 3.067.405 3.144.509 727.704.016

657.985 14.589.444 1.404.906 1.728.836 491.311.187

104.393.194 384.986.412 119.658.294 24.790.572

28.102.667 327.060.742 71.746.815 10.989.143

3.242.503 2.372.729 639.443.704

758.439 1.914.906 440.572.712

44.000.000 27.945.020 16.315.292 88.260.312

29.000.000 14.927.302 6.811.173 50.738.475

727.704.016

491.311.187

Ағымдағы корпоративтік табыс салығы бойынша активтер Негізгі қаражаттар Материалдық емес активтер Басқа да активтер Барлық активтер Міндеттемелер Несие мекемелерінің қаражаттары Корпоративтік клиенттердің қаражаттары Жеке тұлғалардың қаражаттары Шығарылған борыштық бағалы қағаздар Кейінге қалдырылған корпоративтік табыс салығы бойынша міндеттемелер Басқа да міндеттемелер Барлық міндеттемелер Капитал Жарғылық капитал Таратылмаған пайда Басқа қорлар Барлық капитал Барлық капитал мен міндеттемелер

«Сбербанк России» акционерлік қоғамы Еншілес банкі

2012 жылғы Қаржылық есептілік

ПАЙДА МЕН ШЫҒЫН ТУРАЛЫ ЕСЕП 2012 жылғы 31 желтоқсанда аяқталған жыл үшін (мың теңгемен) 2012 54.771.418 (21.827.348) 32.944.070

2011 32.747.072 (12.104.956) 20.642.116

Несие портфелінің құнсыздануына резерв Несие портфелінің құнсыздануына резервтен кейінгі таза пайыздық кіріс

2.313.745 35.257.815

(5.708.545) 14.933.571

Комиссиялық кірістер Комиссиялық шығыстар Сату үшін қолда бар инвестициялық бағалы қағаздармен жасалатын операциялар бойынша таза (шығыстар) / кірістер Шетел валютасында жасалатын операциялар бойынша таза кірістер: - сауда операциялары - валюта баптарын қайта бағалау Басқа да кірістер Операциялық кірістер

9.083.980 (993.942) (175.321)

7.016.427 (827.325) 115.125

3.998.306 80.858 305.993 47.557.689

3.070.986 12.402 188.709 24.509.895

(18.478.647) 234.866 29.313.908

(13.531.929) 1.762.810 12.740.776

(5.292.797) 24.021.111

(1.737.383) 11.003.393

2.180,49

1.100,34

Пайыздық кірістер Пайыздық шығыстар Таза пайыздық кіріс

Əкімшілік жəне операциялық шығыстар Басқа да резервтерді сторнирлендіру Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстарға дейінгі пайда Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар Бір жылдағы пайда Бір акцияға базалық жəне қосымша пайда (теңгемен)

«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы мына мүлікке сауда-саттық жариялайды: Лот №1 – Жер телімі, алаңы 0,6015 га (жер телімінің кадастрлық нөмірі 20-311-008-117, мақсатты белгіленуі «жерасты паркингі бар көпфункционалды əкімшілік қонақ үй-тұрғын кешенін пайдалану жəне қызмет көрсету үшін»), орналасқан мекен-жайы: Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Сейфуллин д-лы, Қабанбай батыр к-сі қиылысы, 506/99 (RIXOS қонақ үйінің қасында). Бастапқы баға – 4 802 950 000 (төрт миллиард сегіз жүз екі миллион тоғыз жүз елу мың) теңге. Сауда-саттық əдісі – голланд. Кепілді жарна бастапқы бағаның 5%-ын құрайды. Бастапқы бағаның 5% мөлшеріндегі кепілді жарна «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасының шотына енгізілуі тиіс, төменде көрсетілген деректемелер бойынша. Сауда-саттыққа қатысу өтінімдеріне қажетті құжаттар тізілімін алу үшін сенімді өкілге бару керек.

ОБЪЯВЛЕНИЕ АО «Карагандаэнергоремонт» сообщает о заключении крупной сделки – увеличение кредитной линии с АО «Нурбанк». По всем вопросам обращаться по адресу: г. Караганда, ул. Кирпичная, 17.

ЖАРНАМА. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Қолдану алдында мамандармен кеңесіңіз. СГР № KZ.7500042.02.01.03915 от 23.02.2012 г. СГР № KZ.7500042.02.01.03851 от 15.12.2011 г.

«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы мына мүліктерге сауда-саттық жариялайды:

Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдер Алматы қ., Абай д-лы, 109 В, 1004-бөлмеде 2013 жылғы 13 мамырда сағат 18.00-ге дейін қабылданады. Сауда-саттық голланд əдісімен 2013 жылғы 14 мамырда сағат 12.00-де мына мекен-жайда болады: Алматы қ., Абай д-лы, 109В, 1000-бөлме. Сауда-саттық аяқталғаннан кейін түпкілікті баға ұсынған сауда-саттық қатысушысы банктің чек түріндегі немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген басқа қолма-қол ақшаның толық көлемінде сатып алу сомасын бес жұмыс күні ішінде есеп айырысу тəсілімен енгізуі қажет. Сенім білдірілген тұлғаның деректемелері: «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы Шаймерденов Бахытжан Сенбекұлы, Алматы қ., Абай д-лы, 109В, шот KZ 406010011286000046, БИН HSBKKZKX, СТН 600200048129, КБЕ 14. Сауда-саттық өткізу мəселесі бойынша анықтама алу телефондары: 8 (727) 330 17 83, 330 17 57.

Қазақстан Республикасы Президентінің Əкімшілігі Əкімшіліктің қызметкері Мираш Мырзаханқызы Рахметоваға анасы Сара ЖАНƏДІЛҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқармасы Қазақстан Республикасы Президентінің Іс басқармасы заң бөлімінің сектор меңгерушісі Қайрат Мырзаханұлы Рахметовке анасы Сара РАХМЕТОВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі «Республикалық эпизоотияға қарсы отряд» республикалық мемлекеттік мекемесінің ұжымы Алматы филиалының басшысы Шындос Елдесұлы Омаровқа ұлы АЙДОСТЫҢ кенеттен қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті журналистика факультетінің 1977 жылғы түлектері курстастары, облыстық «Оңтүстік Қазақстан» газетінің қызметкері Жеңіс Баһадүрге əкесі, Ұлы Отан соғысының ардагері БАҺАДҮРДІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Манаш Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің ұжымы Рудный индустриялық институтының ректоры Əбдірахман Батырбекұлы Найзабековке əкесі БАТЫРБЕКТІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Республикалық техникалық жəне кəсіптік білім беруді дамытудың жəне біліктілікті берудің ғылыми-əдістемелік орталығы» акционерлік қоғамының ұжымы Рудный индустриялық институтының ректоры Əбдірахман Батырбекұлы Найзабековке əкесі Батырбек НАЙЗАБЕКОВТІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

«Спорттық жекпе-жек жəне күш қолданылатын спорт түрлері конфедерациясы» кауымдастық нысанындағы заңды тұлғалар бірлестігі ауыр атлетикадан Алматы қаласының аға жаттықтырушысы Данияр ӨТЕШЕВТІҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


8

www.egemen.kz www.egemen.kz

30 cəуір 2013 жыл

Мемлекет мерейі

Руханият

Абай-Шəкəрім жырлары ўлыќталды

Төрткүл дүниеге терең ойлы қарасөздерімен, пəлсапалық тұжырымдарымен танымал, ұлы ақын Абай Құнанбаев пен Шəкəрім Құдайбердиевті қазақ даңқын асырған бірегей тұлға ретінде оқушылар қауымы терең тануға ұмтылуда. Бұл орайда, ұлы тұлғалардың туған жері – Шығыс Қазақстан облысында тұрақты түрде жыл сайын республикалық АбайШəкəрім оқуларының өтуі талантты жастардың танымына кең арна ашқандай болды. Абай жəне Шəкəрім шығармашылығын насихаттау арқылы қазақ мəдениетіне, тілі мен əдебиетіне деген өзге ұлт өкілдерінің ықыласын арттыру, қазақстандық рухани бірлікті қуаттау, отансүйгіштік сезімді арттыру, мемлекеттік

тілдің қолдану аясын кеңейту мақсатында жуырда Қарағандыдағы Сəкен Сейфуллин атындағы облыстық қазақ драма театрында өзге ұлт өкілдері арасында «Абай жəне Шəкəрім оқулары» байқауы өтті. Байқауда сайысқа түскен үміткерлер Абай, Шəкəрім шығармаларын жатқа айтып, «Абай жолы» роман-эпопеясынан үзінділер оқыды. Додаға арнайы іріктеу сынынан өткен 14 сайыскердің ішінен Қарағанды «Болашақ» колледжінің студенті Екатерина Пономаренко гран-при иегері атанды. Жүлделі І орынға Қарағанды медициналық колледжінің студенді Нармина Хасанова ие болды. ІІ орынды №5 орта мектептің оқушысы Анастасия Ивано��а,

ІІІ орынды №52 орта мектептің оқушысы Алина Тен жəне №45 гимназияның оқушысы Анна Катасонова иеленді. Барлық сайыскерлерге бағалы сыйлықтар мен алғыс хаттар табысталды. Абай мен Шəкəрімнің бай мұрасын «бар», «мол» деумен шектелмей, жан-жақты зерттеу жұмыстарын жүргізу, оның барлық қырларын ашуға ұмтылған өзге ұлт өкілдерінің көбейе түскендігі көңіл қуантады. Байбол ТҮСІПОВ, «Жас Отан» жастар қанаты «Жастар кадрлық резерві» жобасының түлегі.

«Ќайрат» – УЕФА Кубогыныѕ иегері!

ҚАРАҒАНДЫ.

Бəрекелді!

Майя Манеза ќазаќша ўзатылды

«Егемен Қазақстан».

Күйеу бала да бөтен емес, штангашы Вячеслав Ершов 2006 жылғы Азия ойындарының жеңімпазы. Майя мен Вячеславтың соңғы кезде қос аққудай қолтықтасып, қайда барса қатар жүретіні жасырын емес еді. Дегенмен, неке қию рəсімін дабырайтпай өткізбекші болған танымал спортшылардың ойын оқып жүрген университеті бұзды. Олимпиада жарыстары кезінде бүкіл халық болып тілеуін тілеген спортшыларымыздың жақсы лықтары да – отандастарына ортақ. ҚызПУ Майяның Лондондағы жеңісін де осылайша сəн-салтанатпен атап өтуді жөн деп тапты. Сонымен, екі спортшының

Неке қию рəсіміне куə болуға келген БАҚ өкілдері мен қонақтар көп болды. Тамаша тілектер, ерекше сыйлықтар жасаған достар табылып жатты. Ұлттық дəстүріміз бойынша қызды алып кетуге келген күйеу бала – Вячеслав Ершовтың алдынан арқан керілді. Қалыңдыққа сəукелені универсиет ректоры Динар Нөкетаева кигізіп, үлкендер батасын берді. Ұзатылып бара жатқан спортшының киімдерін университеттің ісмер қыздары тіккен. Ректор ұзатылу салтының жай-жапсарын түсіндіргеннен кейін, сыңсу айтылды. Сөйтіп, үнемі жайдары, ұдайы күліп жүретін Майя Манеза сүйгенімен қол ұстасып ұзыннан ұзын төселген ақ матаның үстімен Неке сарайына қарай аттанды.

Сонымен, спортшы өмірде жартысын тапты. Үйлену тойынан кейін аздап дамыл тапқанымен, келесі олимпиадаға дейін жаттығуларын жалғастыратын болады. Бізге белгілісі, Майя Манеза өз тегімен қалады. Бірақ, уақыт өте келе ауыр атлетші ерінің фамилиясына өтуі мүмкін екендігін жасырмайды. Айтқандай, жас жұбайлардың неке жүзіктері бірден көзге түседі. «Майя маған əдейі үлкенін алғызды. Үйленгенім бір шақырым

Қылмыс

Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Парақорлық дерті дендеп барады. Үлкен орынтақта отырған шенеуніктер ғана емес, жүзбе-жүз танитын ауылдық жерлерде де кейбір шенеуніктерге ісің түссе, қолыңа қарайтынды шығарды. «Пара бермесең, бара бересің» дегендей мəселені шешу үшін көмекейлері бүлкілдеп адалдықтың ала жібін аттап кететін парақорлар қатары сирер емес. Мəселен, Ақтөбе облысы бойынша қаржы полициясы Қобда аудандық жер қатынастары бөлімінің бастығы мен С. есімді азаматқа қатысты пара алу дерегі бойынша

қылмыстық іс қозғады. С. есімді азамат алдын ала сөз байласып, үстіміздегі жылғы 1, 2 жəне 11 наурызда Қобда аудандық жер қатынастары бөлімі бастығына астыртын жəрдемдесу үшiн Т. есімді азаматтың өкілінен жалпы көлемі 300 мың. теңге көлемінде пара алғаны белгілі болды. Ол оны аудандық жер бөлімінің бастығына беруі тиіс-ті. Парақор бастық та, делдал да параны беру-алу кезінде ұсталды. Қылмыстық іс тергеуге жолданды. Енді, оңай олжаға кенелмек болған шенеунік те, оның сыбайласы да заңға сəйкес жазаларын алатын болады. Ақтөбе облысы.

Ќазаќстанда

Қазақстан мен Ресей археологтары Сарайшықта қазба жұмысын жүргізеді. Елімізде кино саласы туралы заң қабылданады.

Əлемде

Сарапшы: Қытай барған сайын Орталық Азияға енуге ұмтылып жатыр. Украина: Юлия Тимошенко түрмеден босатылмайтын болды.

Оќиєа

Ташкентте Қазақстанның ауыр атлетика жаттықтырушысы қайтыс болды. Қарағанды облысының аудан əкімі жырақта жүріп қайтыс болды.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

жерден көрініп тұрғанын қалады», деп қалжыңдайды Вячеслав. Қысқасы, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті Лондон Олимпиадасының чемпионы Майя Манезаны университетте құрылған «Қыз Жібек» клубының атсалысуымен ұлтымыздың барлық жөн-жоралғысы бойынша ұзатты. АЛМАТЫ. ––––––––––––––

Суретті түсірген Жолдасбек ДУАНАБАЙ.

Масқара!

Параќорлар ўсталды

Ќылмыс

Оралда облыс спортының бұрынғы басшысы Мүсілім Оңдағанов қамауға алынды. Жамбыл облысында прокуратура қызметкерлері колледждерді тексеруге кірісті. Қызылорда облысының əкімі «Қайсар» командасын көтеруді қолға алмақшы. Бас прокурор бекіре тұқымдас балықтарды аулауға тыйым салуда белсенділік керек екеніне назар аударды. Қарағандыда лесбиянкалардың үйлену тойы болды. Бұл материалдарды сіздер газеттің www.egemen.kz сайтынан оқи аласыздар.

Ақтөбе облысында соңғы екі жылда 27 педофил «түрмедегі тəтті өмірдің» төңірегіне жол тартты. Бұл туралы жергілікті «Диапазон» газеті хабарлады.

Педофилдер Аќтґбеде ќаптап кетті Аталмыш мақаланың авторы Юрий Гейст солардың бірі өз əкесінің құрбаны болғанын баяндайды. Осындай айуандыққа барған адамға сот 18 жыл мерзім кескен. Қылмыскерлердің ең жасы 18-де болса, ең үлкені 46-ны толтырған. Бұлардың барлығының дерлік ақылестері дұрыс деп табылған. Зорлықшылардың құрбандарын негізінен 12-13 жастағы балалар құраған. Қылмыстық істер жөніндегі арнайы ауданаралық сот 2012 жылы балалардың «бір жыныстағыларға қарсы» қылмыс санының өсе түскенін атап өтті. – Мұндай қылмыс үшін 2011 жылы 11 еркек түрменің торына аттандырылса, 2012 жылы ондайлардың саны 16-ға жетті, – деп мəлімдейді Ақтөбе облысы қылмыстық істер жөніндегі арнайы ауданаралық сотының төрағасы Нұрлан Сұлтанов. – Облыс орталығында өткен жылы педофилдіктің 9 оқиғасы орын алса, қалғандары аудандарда тіркелді. Қылмыскерлер өз құрбандарының не өгей əкелері, не алыс туыстары, не көршілері болып келеді. Бұлардың 8 жағдайында олар бірбірлерін танымайтын болып шықты. Арнайы соттағылар бір жағдайда зорлықшы құрбандығының туған əкесі болып шыққанын айтады. Бұл Алға ауданында орын алған. Ұзақ уақыттар бойына əкесі 13 жастағы қызын зорлап келген. Педофил қашан ұсталғанға дейін былайғы жұртқа өзін үлгілі отбасы иесі етіп көрсете білген. Ол мектепте от жағушы болып жұмыс істеген. Ал оның туған қыздарын қалай қорлап келгенін тіпті əйелі де сезбеген. Қыз бұл сұмдық жайтты жұрттың бəрінен жасырған. Бір жолы оны

сапындағы Украина құрамасының қақпашысы əрең қайырды. Өкінішке орай, қарсыластар осының соңын ала жасаған бір шабуылын бұрыштама добына ұластырып, түпкі тұжырымын қарымта голмен аяқтады. Бұл бірінші таймның 1:1 есебімен аяқталғанын айғақтады. Кездесудің екінші бөлігі басталысымен қарсыластар бірбір соққыдан жасап үлгерді. Мəскеуліктерден мұны Ромуло жасаса, алматылықтардан Лео Сантана қайталады. Мұның есесіне, арада екі минут өткенде Сантана ыңғайы келе қалған мүмкіндігін босқа жіберген жоқ. Ол 23-минутта тағы да алаңның

(Соңы. Басы 1-бетте).

Екі дүркін əлем чемпионы, Лондон Олимпиадасында алтыннан алқа тағып, абыройымызды аспандатқан спорттағы сұлуларымыздың бірі – Майя Манеза сенбі күні ұзатылды. Құтты орнына қонған қыз Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің педагогика жəне психология факультеті «Дене шынықтыру жəне спорт» мамандығының 3 курс студенті болатын. Құдай қосқан қосағын да спорт саласынан тапты. Айнаш ЕСАЛИ,

анасы өз сіңлісінің үйіне қонуға жібереді. Сонда жасөспірімнің мінез-құлқының оншалықты орнықты емес екенін байқаған əпкесі оның тілін тауып, əңгімеге тартады. Барлық шындық осылай ашылады. Осыны естіген бойда естияр келіншек дереу полицияға арыз жазады. Педофил əке бірден қамауға алынып, 18 жылды арқалап кетеді. Ал дəрігерлік тексеру оның ақыл-есі дұрыс екенін анықтап берген. – 25 жастағы бір жігіт 5 жасар бүлдіршін қызды əжетханада зорлаған, – дейді Нұрлан Сұлтанов. – Олар көрші тұрған. Қыз кейін жігітті топ арасынан таныған. Сотта ол анық куəлік бере білген. Осы қылмысы үшін жігітке 16 жыл берілді. Ең бір сұмдық қылмыс Ойыл ауданында орын алған. Онда 40 жастағы еркек 9-дағы қызды алдап үйіне кіргізіп, зорлап, артынан тұншықтырып өлтірген. Ал денесін азық-түлік жертөлесінде сақтаған. Педофил осы қылмысы үшін өмірлік түрмеде отыру жазасына кесілді. Газет тілшісі сонымен қатар, екі жылда қай ауданда қанша педофилдің қолға түскені туралы да мəлімет беріп өтіпті. Бұл көштің басын Ақтөбе қаласы бастап тұр. Онда, жоғарыда айтылғандай, 9 дерек тіркелген. Мұндай азғындар саны Хромтауда 4-еу болса, Мұғалжарда 3-еуге толған. Байғанин мен Алғада – 2, ал Мартөк, Қарғалы, Темір, Шалқар жерлерінде бір-бірден табылған. Бұрын мұндайды кім білген! Арға – дақ, сүйекке таңба түсіретін мұндай арсыз қылықтар ортамызға қалай келіп жүр? Құрыш НҰРЫМБЕТ.

Алайда, қайраттықтар осы голдан кейін тактикаларын кілт өзгертіп, қарсыластарына біраз еркіндік беріп қойды. Енді, шабуылдың көбі динамо шылардың алғауымен өрістеп жатты. Бірақ бұл бір жағы біздің футболшылардың ара-тұра жойқын жорықтарды бастап кетулеріне мүмкіндік туғызды. Бұл жолы да бірінші голдың соғылуына тікелей бастамашы болған біздің қақпашы Игита шабуылға шығып кетіп, мəскеуліктер шебін қотанға тиген қасқырдай бір дүрліктіріп өтті. Оның 18-минуттағы сондай шабуылын «Динамо»

Жеѕімпаз Ќараєандыда аныќталады Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Бүгін Қарағандыда «Сарыарқа» мен Башқұртстанның Нефтекамск қаласының «Торос» командаларының арасында өтетін ойында Жоғары хоккей лигасының биылғы жеңімпазы анықталады. Осы күні жеңген команда төрт жеңіске дейін созылатын серияның нүктесін қойып, Братина кубогының биылғы иегері атанады. Братина кубогы дегеніміз, ол Құрлықтық хоккей лигасындағы Гагарин кубогы сияқты Жоғары хоккей лигасының жеңімпазына берілетін кубок. Бұл жүлдені «Сарыарқа» əлі жеңіп алмаса да, оның қарсыластары былтыр бір рет төбесіне көтеріп көрген болатын.

Қазір екі команданың арасындағы есеп 3:3 болып теңесті. Қарағандылық команда 26 сəуір күні өз алаңында «Торостан» 2:3 есебімен жеңілсе, 28 сəуір күні Нефтекамскіде дəл осындай есеппен алаң иелерін ұтып, есе қайтарып алды. Енді, соңғы ойында бəрі шешіледі. Қазақта осындай кезде не бел, не белбеу кетеді демей ме. «Сарыарқаның» қарсыласы алғашқы кездесуден бастап оңай шағылатын жаңғақ емес тігін көрсетіп келеді. Астанада отандастарымыздан 1:4 есебімен ұтылып, келесі ойын да намысқа тырысып, «Сарыарқаны» 7:1 есебімен жең генінің өзі неге тұрады. Десек те, кеншілер қаласының ұжымы да аянып қалмақ емес. Ендеше, «Сарыарқаға» айтарымыз, іске сəт!

д ю т э о т Фо

АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Жарыстар кїнделігі СУ ДОБЫ. «Астана» Кувейтте су добынан ерлер арасындағы ІХ Азия чемпиондары кубогында топ жарып, жеңімпаз атанды. Биылғы Азия чемпиондары кубогына сегіз команда қатысты. Финалда «Аstana» Сауд Арабиясының «El Etihad» клубын13:8 есебімен ұтты. ТОҒЫЗҚҰМАЛАҚ. Алматыда ерлер жəне əйелдер арасында Қазақстан чемпионаты өтті. Оған Астана жəне Алматы қалалары мен 11 облыстан 139 адам қатысты. Нəтижесінде, ерлер арасында жалпыкомандалық есепте Оңтүстік Қазақстан облысының командасы бірінші орынды алса, əйелдер арасында Павлодар облысы командасының мерейі үстем болды. ФУТБОЛ. Демалыс күндері Премьер-лиганың 8-туры өтті. Онда ойындар мынадай есеппен аяқталды. «Ордабасы» – «Ақжайық» 4:2, «Астана» – «Жетісу» 4:1, «Тараз» – «Ақтөбе» 0:1, «Тобыл» – «Шахтер» 1:2, «Қайрат» – «Восток» 2:0. СУҒА ЖҮЗУ. Астанада 1997 жылы туған жəне одан да кіші жасөспірімдер арасында Қазақстан чемпионаты өтті. Оның қорытындысы бойынша, бірінші орынды командалық жарыста 13 алтын медаль алған Астана командасы, екінші орынды Қарағанды облысы, ал үшінші орынды Жамбыл облысы командасы иеленді. Чемпионатта бес алтын медальдан алған астаналық Риат Жұмағұлов пен алматылық Ирина Архипова үздік спортшы атанды. ВОЛЕЙБОЛ. Иранның астанасы Тегеранда ерлер арасында XIV Азия чемпионатының жартылай финалдық ойындары өтті. Онда «Алматы» командасы Ирактың «Газ-əл-Janoob» клубын 3:0 жеңіп, финалға шықты. Енді отандас тарымыз Жапонияның «Toyoda Gosei Trefuer» командасымен күш сынасады. ТЕННИС. Ярослава Шведова Əйелдер теннис қауымдастығының (WTA) рейтингінде екі сатыға көтеріліп, 35-орынға жайғасты. Тағы бір теннисші Юлия Путинцева 8 сатыға жоғарылап, 88-орынға орналасса, Ксения Первак 108-орында қалды. Галина Воскобоева бір орынға төмен сырғыды. Қазір ол 117-орында. Сесиль Каратанчева 119-орыннан 118-ге көтерілді. Зарина Диас 10 сатыға бірден көтеріліп, 208-орынға шықты. «Егемен-ақпарат».

Суретті түсірген Алтынбек ҚАРТАБАЙ.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А.

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

өкпе тұсынан соққы жасап, қарсыластарын қапыда қалдырды. Ойын бұдан соң да екі жақтың алма-кезек шабуылымен өтіп жатты. Алайда, алматылықтар шабуылының өткірлеу екенін бұл сəт көрген жұрттың бəрі мойындады. Мұны ресейлік комментаторлар да айтып отырды. Ақырында сол айтқандары айдай келіп, 29-минутта Алшандре Мораэс мен Фумаса допты қақпақылдаған күйлері қарсыластар қақпасы маңына жетіп, үшінші голды торға сүңгіте салды. Гол бұлардың соңғысының есебіне жазылды. Ал нағыз жеңістің ауылы қашық емес екенін бізге қақпашымыз Игита 33-минутта өз қақпасы жанында тұрып ұрған добын қарсы беттегі шеңберге бүлк еткізгенінен кейін жеткізе түсті. Сөйтіп, есеп 4:1-ге ұласты. Өкініштісі, бұдан кейін «Қайрат» тағы да тізгінді қарсыластарына бере салды. Мұны тиімді пайдаланған олар тағы екі доптың қарымын қайырып үлгерді. Содан кейін қайраттықтар қайтадан атқа қонды. Матчтағы төрешінің соңғы ысқырығы естілгенше екі жақ қызу шабуыл үстінде болды. Бұл «Қайрат» командасының 4:3 есебімен жеңіске жеткенін паш етті. Осы жеңіс арқылы команда УЕФА Кубогына да қол жеткізді. Осылайша, еліміздегі шағын аяқдоптың өкілдері үлкен футболда да бұрын-соңды қол жетіп көрмеген орасан зор жетістікке табан тіреді. Енде ше, саңлақтарымызды осы жетістіктерімен құттықтаймыз.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» КМК баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 9 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №48 ek


9

www.egemen.kz

30 cəуір 2013 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 12 сəуір

№ 343

Астана, Үкімет Үйі

Еттің жекелеген түрлерін əкелуге арналған тарифтік квоталар көлемін бөлудің кейбір мəселелері туралы «Еттің жекелеген түрлерін əкелуге арналған тарифтік квоталар көлемін бөлудің кейбір мəселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 24 наурыздағы № 269 қаулысына сəйкес Қазақстан РеспубликасыныңҮкіметі қаулы етеді: 1.Қоса беріліп отырған: 1) Кеден одағына қатысушы елдер Беларусь Республикасы, Қазақстан Республикасы жəне Ресей Федерациясы еркін сауда туралы келісімдер жасаспаған не тауарға қатысты еркін сауда режимінен алып қою қолданылатын елдерден шығатын жəне əкелінген етті Қазақстан Республикасының аумағына əкелу үшін 2013 арналған тарифтік квоталардың көлемдері; 2) сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар арасында 2013 жылға арналған тарифтік квоталар көлемдерін бөлу (1-кезең) бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С. АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 сəуірдегі № 343 қаулысымен бекітілген Кеден одағына қатысушы елдер Беларусь Республикасы, Қазақстан Республикасы жəне Ресей Федерациясы еркін сауда туралы келісімдер жасаспаған не тауарға қатысты еркін сауда режімінен алып қою қолданылатын елдерден шығатын жəне əкелінген етті Қазақстан Республикасының аумағына əкелу үшін 2013 жылға арналған тарифтік квоталардың көлемдері СЭҚ ТН коды 1

2

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

0201

Ірі қара малдың еті, жас немесе тоңазытылған

20

0202

Ірі қара малдың еті, мұздатылған

15 380

0203

Шошқаның жас, тоңазытылған немесе мұздатылған еті

9 700

0207

0105 тауар позициясында көрсетілген үй құсының еті жəне тағамдық қосымша өнімдері, жас, 100 000 тоңазытылған немесе мұздатылған

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 сəуірдегі № 343 қаулысымен бекітілген Сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар арасында 2013 жылға арналған тарифтік квоталар көлемдерін бөлу (1-кезең) Р/с №

Сыртқы экономикалық қызметке қатысушылардың атауы

Сыртқы экономикалық қызметке қатысушының ЖСН-і/БСН-і

Тонна

2

3

4

1

Ірі қара малдың еті, мұздатылған (КО СЭҚ ТН 0202 коды) 1

«Агора-М» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

040140009411

15,265

2

«Фирма «Рассвет» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

061140012862

441,939

3

«Юсс Супорт Сервисез» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

020240000802

218,603

4

«Орал Логистик» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

061240003014

393,666

5

«Опт Торг Сотрапу рlus» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

040440009054

128,614

6

«Ғооd storage logistics» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

110240018696

28,323

7

Сүлейманов Жігерхан Дəулетханұлы жеке кəсіпкерлігі

690522399019

521,811

8

«Заман-РVL» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

070340010515

346,062

9

«Фахрад» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

010640005816

1 049,195

10

«Uunited Industries» (Юнайтед Индастриес) жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

030640005324

357,316

11

«Alaska Seafood» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

090240017126

2,526

12

Көмекбаев Жандос Жұмағазыұлы жеке кəсіпкерлігі «Астра»

640315300144

724,0

13

«Constant-А» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

000640001544

25,934

14

«Алма-Ата Ғооd» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

100440018750

27,523

15

«Еtalim Group» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

070940016358

287,499

жиыны

3 845,000

Шошқаның жас, тоңазытылған немесе мұздатылған еті (КО СЭҚ ТН 0203 коды) 1

«Оптовая Компания» жауащсершілігі шектеулі серіктестігі

041140010357

558,479

2

«Юсс Супорт Сервисез» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

020240000802

9,453

3

«Артон-кг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

090640015154

7,709

4

«Орал Логистик» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

061240003014

657,172

5

Трубин Николай Михайлович жеке кəсіпкерлігі

650110300568

106,364

6

«Ғооd Storage Logistics» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

110240018696

14,843

7

«Заман-РVL» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

070340010515

62,629

8

«Zaman» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

090140017816

33,302

9

«Фахрад» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

010640005816

484,562

10

«Кромэкспо-А» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

020540000764

344,585

11

«Etalim Group» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

070940016358

118,302

12

«Беккер и К» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

910240000155

жиыны

27,600 2 425,000

0105 тауар позициясында көрсетілген жас, тоңазытылған немесе мұздатылған үй құсының еті жəне тағамдық қосымша өнімдері (КО СЭҚ ТН 0207 коды) 1

«Агора-М» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

040140009411

1 018,857

2

«Фирма «Рассвет» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

061140012862

2 134,054

3

«Талапкер плюс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

081040000224

108,311

4

«ПродСервисАқтөбе» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

090540002119

292,071

5

Мамешев Рахым Рахатұлы жеке кəсіпкерлігі

431102300343

115,690

6

«Оптовая Компания» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

041140010357

354,239

7

«Юсс Супорт Сервисез» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

020240000802

2,620

8

Жарасов Самат жеке кəсіпкерлігі

670513301015

5,029

9

«Food Expo Service» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

060140028073

231,073

10

«Хладоленд» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

030940005434

443,783

11

«Орал Логистик» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

061240003014

4 598,045

12

«Алмас-2000» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

010340001169

1 091,071

13

«Казпродукт-2030» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

040540000381

819,664

14

«Береке» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

990640004127

447,557

15

«Аюст» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

040540007804

2,580

16

«АЛТА-ХХІ век» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

010540002164

1 831,256

17

«Опт Торг Соmpany plus» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

040440009054

855,763

18

«АқтауИнвестҚұрылыс 1» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

070640009314

107,926

19

«Ақтау-Бекнур-Компани» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

080740001861

5,592

20

Сүлейманов Жігерхан Дəулетханұлы жеке кəсіпкерлігі

690522399019

160,211

21

«Каскад LLС» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

030540008197

860,027

22

«Заман-РVL» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

070340010515

847,687

23

«Саңылау» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

081040007476

189,552

24

«Zaman» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

090140017816

78,050

25

«Фрост Ко» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

060440012652

357,251 1 005,260

26

«Ұлан-Б» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

070340014805

27

«Заңғаржан» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

101040017740

27,078

28

«Даррыс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

110540009589

142,472 3 235,423

29

«Фахрад» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

010640005816

30

030640005324

49,881

31

«United Industries» (Юнайтед Индастриес) жауапкершілігі шектеулі серіктестігі «Меаt team» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

090340003010

205,224

32

«Престиж» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

99024000566

358,805

33

«Тһе Caspian international restaurants company» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

070440007370

20,514

34

«Голд Фрейк» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

081240010675

1 182,353

35

«Торговый дом Казрос-П» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

000740001280

306,480

36

«Фонд Капитал» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

091140002583

53,533

37

«Компания Айс Фуд. Астана» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

080440022663

1 416,469

38

«Агропродукт ЛТД» Сұлтанғалиев Асан Меңдібайұлы жеке кəсіпкерлігі жиыны

640414302189

38,549 25 000,00

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 28 наурыз

№110

Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2013 жылғы 23 сəуірде Нормативтік құқықтық келісімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №8433 болып енгізілді.

2013 жылғы 14 ақпан

Көлемі, тонна 3

Тауардың атауы, тауарлардың шыққан елі

өзбек, ұйғыр жəне тəжік тілдерінде оқытатын мектептер үшін жазбаша бітіру емтихандарын өткізуге арналған емтихандық материалдарды 2013 жылғы 25 мамырға дейін дайындасын. 4. Мектепке дейінгі жəне орта білім департаменті (Ж. А. Жонтаева): 1) республикалық мамандандырылған жалпы білім беру ұйымдарының 9 (10) жəне 11(12)-сыныптарының білім алушылары үшін қазақ тілі мен əдебиетінен, орыс тілі мен əдебиетінен, алгебрадан, алгебра жəне анализ бастамаларынан емтихандық тапсырмалар пакеттерін 2013 жылғы 25 мамырға дейін дайындасын; 2) қазақ тілі мен əдебиетінен шығарма тақырыптарын ТМД елдерінің жəне Моңғолияның Білім министрліктеріне 2013 жылғы 30 наурызға дейін жеткізсін; 3) шығарма тақырыптарын жариялау үшін 2013 жылғы 30 наурызға дейін «Қазақстан мұғалімі» жəне «Учитель Казахстана» газеттерінің редакцияларына ұсынсын; 4) осы бұйрықтың белгіленген тəртіппен Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін қамтамасыз етсін; 5) осы бұйрықты мемлекеттік тіркеуден өткізілгеннен кейін бұқаралық ақпарат құралдарында жарияласын. 5. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау вице-министр М.А. Əбеновке жүктелсін. 6. Осы бұйрық алғаш рет ресми жарияланғанынан он күнтізбелік күн өткеннен кейін қолданысқа енгізіледі. Министр Б.ЖҰМАҒҰЛОВ.

Астана қаласы

2012 - 2013 оқу жылын аяқтау жəне жалпы білім беретін оқу орындарының білім алушыларының қорытынды аттестаттауын өткізу туралы Қазақстан Республикасының «Білім туралы» 2007 жылғы 27 шілдедегі Заңының 5-бабының 14) тармақшасына, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығымен бекітілген Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білімнің білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарындағы білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылаудың, оларды аралық жəне қорытынды аттестаттаудың үлгі ережесінің 16-тармағына сəйкес жəне 2012 - 2013 оқу жылын ұйымдасқан түрде аяқтау, меншік нысандарына жəне ведомстволық бағыныстылығына қарамастан, жалпы білім беретін оқу орындары білім алушыларының аралық жəне қорытынды аттестаттауын өткізу мақсатында бұйырамын: 1. Оқу жылын аяқтау жəне білім алушыларының аралық жəне қорытынды аттестаттауын өткізу мынадай тəртіпте белгіленсін: 1) жалпы білім беретін күндізгі жəне кешкі (кезекті) оқу орындарының барлық түрлеріндегі мектепалды, 1-11 (12)-сыныптарда оқу сабақтары 2013 жылғы 25 мамырда аяқталады; 2) 5-8 (9), 10 (11)-сыныптардағы білім алушыларды аралық аттестаттау 2013 жылғы 31 мамырға дейін өткізіледі; 3) негізгі орта білім берудің жалпы білім беру оқу бағдарламасын меңгерген 9 (10)-сыныптардың жəне 12 жылдық білім берудің 10-эксперименттік сыныптарының білім алушыларын қорытынды аттестаттау 2013 жылғы 30 мамыр - 15 маусым күндерінде, жалпы орта білім берудің білім беру оқу бағдарламасын меңгерген 11 (12)-сынып білім алушыларын қорытынды аттестаттау 2013 жылғы 31 мамыр - 20 маусым күндерінде өткізіледі; 4) негізгі орта білім берудің жалпы білім беру оқу бағдарламасын меңгерген 9 (10)-сыныптардың жəне 12 жылдық білім берудің 10-эксперименттік сыныптарының білім алушылары үш міндетті емтихан жəне таңдау бойынша 1-2 пəннен ауызша емтихан тапсырады. Міндетті емтихандардың тізбесі, нысаны жəне өткізу мерзімдері: ана тілі мен əдебиетінен (оқыту тілі) жазбаша емтихан - 30 мамырда (гуманитарлық пəндерді тереңдете оқытатын мектептердің жəне гимназиялардың білім алушылары - шығарма, қалғандары - диктант жазады); алгебрадан жазбаша емтихан - 3 маусымда; орыс, өзбек, ұйғыр, тəжік тілдерінде оқытатын мектептердегі қазақ тілінен ауызша емтихан - 7 маусымда; қазақ тілінде оқытатын мектептердегі орыс тілінен ауызша емтихан - 7 маусымда; 5) жалпы орта білім берудің жалпы білім беру оқу бағдарламасын меңгерген 11 (12)-сыныптардың білім алушыларын қорытынды аттестаттау ұлттық бірыңғай тестілеу (бұдан əрі - ҰБТ) немесе мемлекеттік бітіру емтихандары нысанында өткізіледі. ��ғымдағы оқу жылында Қазақстан Республикасының жоғары оқу орындарына оқуға түскісі келетін білім алушыларды қорытынды аттестаттау ҰБТ нысанында 2013 жылғы 1- 15 маусым күндерінде өтеді. Өзбек, ұйғыр жəне тəжік тілдерінде оқытатын мектептердің 11-сынып оқушылары («Алтын белгі» аттестаты мен үздік аттестат алуға үміткерлерді қоспағанда) өз қалаулары бойынша ҰБТ тапсыруға қазақ немесе орыс тілінде қатыса алады. Оқу бітірген жылы Қазақстан Республикасының жоғары оқу орындарына оқуға түсуді жəне ҰБТ-ге қатысуды қаламайтын жалпы орта білім беру ұйымдарының 11 (12) - сынып оқушылары төрт міндетті жəне таңдау бойынша 1-2 пəннен ауызша мемлекеттік бітіру емтихандарын тапсырады. Міндетті емтихандардың тізбесі, нысаны жəне өткізу мерзімдері: орыс, өзбек, ұйғыр жəне тəжік тілдерінде оқытатын мектептердегі қазақ тілінен ауызша емтихан - 31 мамырда; қазақ тілінде оқытатын мектептердегі орыс тілінен ауызша емтихан - 31 мамырда; ана тілі мен əдебиетінен (мектептегі оқыту тілі) шығарма түрінде жазбаша емтихан (кешкі жалпы білім беретін мектептер үшін - диктант) - 4 маусымда; алгебра жəне анализ бастамаларынан жазбаша емтихан - 7 маусымда; Қазақстан тарихынан ауызша емтихан - 11 маусымда. 2. Облыстық, Алматы жəне Астана қалаларының білім басқармалары жалпы білім беру ұйымдарында 2012 - 2013 оқу жылын осы бұйрықтың талаптарына, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы № 125 бұйрығымен бекітілген Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білімнің білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарындағы білім алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылаудың, оларды аралық жəне қорытынды аттестаттаудың үлгі ережесіне сəйкес аяқтауды қамтамасыз етсін (НҚА мемлекеттік тіркеу Тізілімінде № 5191 тіркелген). 3. Алматы, Жамбыл жəне Оңтүстік Қазақстан облыстарының, Алматы қаласының білім басқармалары

№ 134

Астана, Үкімет Үйі

Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларын бекіту туралы (Жалғасы. Басы өткен 114-нөмірде) 262. Ашық конкурсқа қатысушының конкурстық баға ұсынысының бағасы ашық конкурстың (лоттың) мəні болып табылатын ТЖҚ-ны сатып алуға бөлінген сомадан асқан жағдайда, ұсынылған конкурстық баға ұсыныстары жүйеде қабылданбайды. 263. Осы Қағидалардың 262-тармағында келтірілген шарт бойынша қабылданған конкурстық баға ұсыныстары жүйеде салыстырылады жəне бағаланады жəне Заңның 78-бабының 2-тармағында қарастырылған бағаны шарты түрде азайтудың өлшемін ескере отырып, конкурстық баға ұсынысының ең төмен бағасының негізінде (лот бойынша) ашық конкурстың жеңімпазы анықталады. 264. Ашық конкурстың жеңімпазын анықтау кезде, Заңның 78-бабының 2-тармағында қарастырылған бағаны шарты түрде азайтудың өлшемін қолдануды ескере отырып, ашық конкурсқа қатысушылардың конкурстық баға ұсыныстарының бағалары тең болған жағдайда, артықшылық қазақстандық тауар өндірушіге, қазақстандық жұмыс, қызмет өндірушіге беріледі. Мына жағдайларда: 1) Заңның 78-бабының 2-тармағында қарастырылған бағаны шартты түрде азайту өлшемінің қолданылуын ескере отырып, қазақстандық тауар өндіруші, қазақстандық жұмыс, қызмет өндірушісі болып табылатын ашық конкурстың конкурстық баға ұсыныстарының бағалары тең болса; 2) Заңның 78-бабының 2-тармағында қарастырылған бағаны шартты түрде азайту өлшемінің қолданылуын ескере отырып, қазақстандық тауар өндіруші, қазақстандық жұмыс, қызмет өндірушісі болып табылмайтын ашық конкурсқа қатысушылардың конкурстық баға ұсыныстарының бағалары тең болған жағдайда ашық конкурстың мəні болып табылатын сатып алынатын ТЖҚ жергілікті қамту бойынша ең үлкен пайызды ұсынған ашық конкурстың қатысушысы жеңімпаз болып танылады. Мына жағдайларда: 1) Заңның 78-бабының 2-тармағында қарастырылған бағаны шартты түрде азайту өлшемінің қолданылуын ескере отырып, конкурстық баға ұсыныстарының бағалары жəне қазақстандық тауар өндірушілері, қазақстандық жұмыс, қызмет өндірушілері болып табылатын ашық конкурсқа қатысушылар ұсынған ашық конкурстың мəні болып табылатын сатып алынатын ТЖҚ жергілікті қамту бойынша міндеттемелердің пайыздық көрінісі тең болса; 2) конкурстық баға ұсыныстарының бағалары жəне қазақстандық тауар өндірушілері, қазақстандық жұмыс, қызмет өндірушілері болып табылмайтын ашық конкурсқа қатысушылар ұсынған ашық конкурстың мəні болып табылатын сатып алынатын ТЖҚ жергілікті қамту бойынша міндеттемелердің пайыздық көрінісі тең болған жағдайда, ашық конкурстың жеңімпазы ретінде конкурстық баға ұсынысы тізілімге ашық конкурстың басқа қатысушыларының конкурстық баға ұсыныстарынан бұрын келіп түскен ашық конкурсқа қатысушы танылады. 265. Жалпы немесе бөлек лот бойынша ашық конкурстың нəтижесін шығару кезінде жүйеде автоматты тəртіпте мына шешімдердің біреуі қалыптастырылады : 1) ашық конкурстың немесе қайталама ашық конкурстың жеңімпазын жариялау туралы; 2) ұсынылған конкурстық өтінімдердің болмауына байланысты ашық конкурстың немесе қайталама ашық конкурстың өтпеген деп танылуы туралы; 3) əлеуетті жеткізушілердің конкурстық өтінімдері ашық конкурстың немесе қайталама ашық конкурстың шарттарына сəйкес келмейтіндер ретінде қабылданбаған жағдайда, ашық конкурстың немесе қайталама ашық конкурстың өтпеген деп танылуы туралы; 4) ашық конкурстың немесе қайталама ашық конкурстың қатысушылары ұсынған конкурстық баға ұсыныстарының болмауына байланысты ашық конкурстың немесе қайталама ашық конкурстың өтпеген деп танылуы туралы; 5) ашық конкурста немесе қайталама ашық конкурста конкурстық баға ұсынысы ашық конкурстың немесе қайталама ашық конкурстың шарттарына сəйкес келетін бір əлеуетті жеткізуші қатысқан жағдайда, ашық конкурстың немесе қайталама ашық конкурстың өтпеген деп танылуы туралы. 266. Конкурстық баға ұсыныстарын ашу уақытынан бастап отыз минуттан кешіктірмей конкурстық баға ұсыныстарын салыстыру жəне бағалаудың нəтижесі бойынша шешім жүйеде осы Қағидалардың 14-қосымшасына сəйкес нысан бойынша ашық конкурстың қорытындысын шығару хаттамасы түрінде қалыптастырылады жəне жарияланады. Осы Қағидалардың 14-қосымшасына сəйкес жүйеде қалыптастырылған ашық конкурстың қорытындысын шығару хаттамасына Тапсырыс берушінің электрондық сандық қолтаңбасы қойылады жəне жүйеде жəне барлық пайдаланушыларға, оның ішінде жүйеде ақпаратты қалыптастыруға жəне орналастыруға жəне ақпаратты тізілімде орналастыруға өкілетті тапсырыс берушінің тұлғасы ретінде тізілімде тіркелмегендерге қолжетімді тізілімнің ашық бөлігінде орналастырылады. Жүйеде қалыптастырылған ашық конкурстың нəтижесін шығару хаттамасының қағаз нұсқасына төраға жəне (немесе) төрағаның орынбасары, хатшы жəне осы Қағидалардың 267-тармағында келтірілген мағлұматтарды көрсете отырып, конкурстық баға ұсыныстарын салыстыру жəне бағалау күнінен бастап бір жұмыс күнінен кешіктірмей конкурстық комиссия мүшелерінің қорытындысын шығарудың күнінде болған барлық қатысқан конкурстық комиссия мүшелері қол қояды. Əлеуетті жеткізушінің тиісті жазбаша сұрау салуы бойынша үш жұмыс күннің ішінде ашық конкурстың қорытындысын шығару хаттамасының көшірмесі жіберіледі. 267. Ашық конкурстың қорытындысын шығару хаттамасы мыналарды қамтиды: 1) əкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне сəйкес тапсырыс берушінің атауы мен орналасқан орны; 2) ашық конкурстың қорытындысын шығару күні, уақыты; 3) конкурстық комиссияның құрамы; 4) өнімнің үлгілік статистикалық жіктеуішіне сəйкес ашық конкурстың мəні (ашық конкурстың мəніне бірнеше лот кірген жағдайда, лоттардың атауы); 5) ашық конкурсқа қатысуға рұқсат беру хаттамасында көрсетілген соңғы мерзімнің өтуіне дейін конкурстық баға ұсыныстарын ұсынған ашық конкурсқа қатысушылардың Əкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне сəйкес атауы жəне орналасқан орнының мекенжайы (заңды тұлғалар үшін), тегі, аты, əкесінің аты жəне орналасқан орны (жеке тұлғалар үшін); 6) өлшем мен есеп бірліктерінің мемлекетаралық жіктеуішіне сəйкес сипаттамасы, өлшем бірлігі немесе əрбір лот бойынша сатып алынатын тауарлардың саны, орындалатын жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің көлемі; 7) осы Қағидалардың 256-тармағының 2) тармақшасына сəйкес конкурстық баға ұсыныстарын кері қайтарып алған ашық конкурсқа қатысушылардың атауы (заңды тұлғалар үшін) немесе тегі, аты, əкесінің аты (жеке тұлғалар үшін); 8) конкурстық баға ұсыныстарындағы бағаларды көрсете отырып, осы Қағидалардың 262-тармағында келтірілген себеппен конкурстық баға ұсыныстары қабылданбаған ашық конкурсқа қатысушылардың атауы (заңды тұлғалар үшін) немесе тегі, аты, əкесінің аты (жеке тұлғалар үшін); 9) Заңның 78-бабының 2-тармақшасымен көзделген (лоттар бойынша) бағаны шартты түрде азайту өлшемінің қолданылуы ескеріле отырып, ашық конкурсқа қатысушылардың қабылданған конкурстық баға ұсыныстарының бағалары; 10) ашық конкурс (лоттар бойынша) жеңімпазының жəне жеңімпаздың ұсынысынан кейін конкурстық баға ұсыныстары барынша басым болып табылатын ашық конкурстың үш қатысушының əкімшілікаумақтық объектілердің жіктеуішіне сəйкес ата��ы мен орналасқан орнының мекенжайы (заңды тұлғалар үшін) немесе тегі, аты, əкесінің аты жəне орналасқан орны (жеке тұлғалар үшін) жəне (немесе) ашық конкурстың нəтижесінде жеңімпаз анықталмаған жағдайда, себепті көрсету (лоттар бойынша); 11) ашық конкурс жеңімпазының жəне жеңімпаздың ұсынысынан кейін конкурстық баға ұсыныстары тəуірлеу болып табылатын ашық конкурстың үш қатысушының əрбір лот бойынша ұсынылып отырған тауарлар немесе жұмыстар немесе қызметтердегі пайызбен көрсетілген (0-ден 100 дейін) жергілікті қамту бойынша міндеттемелері; 12) сатып алудың коды мен жүйе интернет-ресурсының мекенжайы; 13) сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт(-тардың) нөмір(лер)і. 268. Ашық конкурстың қорытындысын шығару хаттамасында жəне конкурстық құжаттамада орнатылған мерзімде ашық конкурстың жеңімпазымен ашық конкурс жеңімпазының конкурстық өтініміндегі шарттарына сəйкес келетін шарттарда шарт жасалады. 269. Егер өткізілген ашық конкурстың нəтижелері бойынша ашық конкурстың жеңімпазы Тапсырыс берушіге ашық конкурстың қорытындысын шығару хаттамасына сəйкес орнатылған мерзімде шартқа қол қоймай жəне оны ұсынбаған жағдайда, ашық конкурстың қорытындысын шығару хаттамасына сəйкес жеңімпаздың ұсынысынан кейін конкурстық баға ұсыныстары тəуірлеу болып табылатын ашық конкурстың басқа да қатысушыларымен шарт жасасуға рұқсат етіледі. 270. Осы Қағидалардың 265-тармағының 2), 3), 4) тармақшаларымен көзделген себептер бойынша ашық конкурс өтпеген деп танылса, онда конкурстық құжаттамаға, Осы Қағидалардың 203-тармағының 1) тармақшасымен көзделген мəліметтерді қоспағанда, өзгертулер мен толықтырулар енгізуге рұқсат етіледі жəне Тапсырыс берушінің тарапынан осы Қағидалардың 209-тармағында көрсетілген ақпараттандырудың тəсілдерін пайдалана отырып, қайталама ашық конкурс өткізіледі. Егер ашық конкурс осы Қағидалардың 265-тармағының 3) тармақшасымен көзделген себеппен əлеуетті жеткізушілер тауарлар немесе жұмыстар немесе қызметтердегі жергілікті қамту бойынша конкурстық құжаттамадағы ең аз талаптарынан төмен болып табылатын міндеттемелерді ұсынғандықтан өтпеген деп танылған жағдайда, тапсырыс беруші қайталама ашық конкурсты өткізген кезде, тауарлар немесе жұмыстар немесе қызметтердегі жергілікті қамту бойынша талаптарды азайту жағына қарай өзгертеді. Егер ашық конкурс немесе қайталама ашық конкурс Осы Қағидалардың 265-тармағының 5) тармақшасымен көзделген себеп бойынша өтпеген деп танылса, онда тапсырыс беруші конкурстық баға ұсынысы ашық конкурс немесе қайталама ашық конкурстың шарттарына сəйкес келмейтін ретінде қабылданбай қоймаған ашық конкурс немесе қайталама ашық конкурстың қатысушысында берілген ашық конкурс немесе қайталама ашық конкурстың конкурстық құжаттамасымен көзделген шарттарға сəйкес бір көзден сатып алу тəсілімен сатып алуды жүргізеді. 271. Егер өтінімдері ашық конкурстың шарттарына сəйкес келмейді деп кері қайтарылмаған барлық жеткізушілер сатып алу туралы шарт жасасудан бас тартса, онда тапсырыс беруші осы Қағидалардың 209-тармағында көрсетілген ақпараттандыру тəсілдерін қолданып, жаңа ашық конкурсты өткізеді. Бір көзден алу тəсілімен тауарларды, жұмыстарды немесе қызмет көрсетулерді сатып алу 272. Бір көзден алу тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алу мынадай жағдайларда өткізіледі: 1) ашық конкурс немесе қайталама ашық конкурс конкурстық баға ұсынысы ашық конкурстың шарттарына сəйкес келмейтін ретінде қабылданбай қоймаған ашық конкурстың қатысушысында берілген ашық конкурсқа арналған конкурстық құжаттамада көзделген шарттарға сəйкес ашық конкурстың шарттарына сəйкес келмейді деп конкурстық баға ұсынысы қабылданбай қоймаған бір ғана қатысушының қатысуына байланысты өтпеген деп танылса; 2) əлеуетті жеткізушілер ұсынған конкурстық өтінімдердің болмауына байланысты қайталама ашық конкурс өтпеген болып танылса; 3) əлеуетті жеткізушілердің конкурстық өтінімдері ашық конкурстың шарттарына сəйкес келмейтін ретінде қабылданбаған жағдайда, қайталама ашық конкурс өтпеген болып танылса; 4) қайталама ашық конкурсқа қатысушылар ұсынған конкурстық баға ұсыныстарының болмауына байланысты қайталама ашық конкурс өтпеген болып танылса; 5) баға ұсынысын сұрату тəсілімен сатып алу немесе қайталама сатып алу баға ұсынысы қабылданған əлеуетті жеткізушіде баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алуда көзделген шарттармен қабылданған жалғыз баға ұсынысының болуына байланысты өтпеген болып танылса; 6) баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен қайталама сатып алу баға ұсыныстарының немесе қабылданбай қоймаған баға ұсыныстарының жоқтығына байланысты өтпеген болып танылса; 7) электрондық сатып алу жүйесі арқылы конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы ашық конкурс тəсілімен сатып алу немесе электрондық сатып алу жүйесі арқылы конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы ашық конкурс тəсілімен қайталама сатып алу баға ұсынысы электрондық сатып алу жүйесі арқылы сатып алудың шарттарына сəйкес келмейтін ретінде қабылданбай қоймаған электрондық сатып алу жүйесі арқылы сатып алудың қатысушысында өтінімі электрондық сатып алу жүйесі арқылы берілген сатып алудың құжаттамасында көзделген шарттарға сəйкес электрондық сатып алу жүйесі арқылы сатып алудың шарттарына сəйкес келмейтін ретінде қабылданбай қоймаған бір ғана қатысушының қатысуына байланысты өтпеген болып танылса; 8) электрондық сатып алу жүйесі арқылы конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы ашық конкурс тəсілімен қайталама сатып алу əлеуетті жеткізушілер ұсынған конкурстық өтінімдердің болмауына байланысты өтпеген болып танылса; 9) электрондық сатып алу жүйесі арқылы конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы ашық конкурс тəсілімен қайталама сатып алу конкурстық өтінімдері конкурстық құжаттама талаптарына сəйкес келмейтін ретінде қабылданбай қоймаған əлеуетті жеткізушілердің болмауына байланысты өтпеген болып танылса; 10) электрондық сатып алу жүйесі арқылы конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы ашық конкурс тəсілімен қайталама сатып алу электрондық сатып алу жүйесі арқылы конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы ашық конкурс тəсілімен қайталама сатып алудың қатысушылары ұсынған конкурстық баға ұсыныстарының болмауына байланысты өтпеген болып танылса; 11) қандай да бір жеткізушіден ТЖҚ-ны сатып алған тапсырыс берушінің үйлестіру, стандарттау немесе қолда бар ТЖҚ-мен үйлесімділігін қамтамасыз ету мақсатында дəл сол жеткізушіден ТЖҚ-ны сатып алудың қажеттілігі пайда болса; 12) жұмысшыларды даярлау, қайта даярлау жəне олардың біліктілігін арттыру бойынша көрсетілетін қызметтерді сатып алу; 13) жол сапарларында кідірмей қалпына келтіруді талап ететін сынықтар пайда болғанда, механизм, агрегаттар істен шыққан кезде ТЖҚ-ны сатып алу; 14) іссапар шығыстарын жүзеге асыруға байланысты қызметтерді сатып алу; 15) арбитраждық алымдарды төлеу; 16) мүлікті сенімді басқару жөніндегі қызметтерді сатып алу; 17) жылжымайтын мүлікті жалға алу жөніндегі қызметтерді сатып алу; 18) табиғи монополия субъектілерінен реттелетін ТЖҚ-ны сатып алу; 19) сатып алынатын ТЖҚ белгілі бір нарығында үстем (монополиялы) орын алатын тұлғадан немесе қызметінің негізгі пəні бойынша мемлекеттік монополия субъектісінен ТЖҚ-ны сатып алу; 20) Қазақстан Республикасының салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы заңнамасында белгіленген бағалар, тарифтер, алымдар мен төлемдер бойынша ТЖҚ-ны сатып алу; 21) төтенше жағдайлардың зардабын оқшаулау жəне (немесе) жою үшін, апаттарды жою үшін, соның ішінде негізгі жабдық істен шыққан жағдайларда (негізгі жабдықтың апаттық тоқтап қалуын), ТЖҚ сатып алу; 22) ауыр жұмыстарда, зиянды (ерекше зиянды) жəне (немесе) қауіпті еңбек жағдайларында жұмыс істейтін, сонымен қатар қауіптілігі жоғары машина мен механизмдермен байланысты жұмыстарда жұмыс істейтін жұмысшыларды міндетті медициналық қараудан өткізу бойынша қызметтерді сатып алу; 23) мүгедектердің республикалық қоғамдық бірлестіктерімен құрылған жəне сатып алынатын ТЖҚ өндіретін ұйымдардан ТЖҚ-ны сатып алу; 24) өкілдер шығысымен байланысты тауарларды, қызметтерді сатып алу;

25) көрмелер, семинарлар, конференциялар, жиналыстар, форумдар, симпозиумдер, тренингтердің материалдарын сатып алу, сонымен қатар көрсетілген іс-шараларға қатысқаны үшін төлемдер; 26) қағаз жəне (немесе) электрондық тасығыштардағы мерзімді баспасөз басылымдарын, бұқаралық ақпарат құралдарында ақпаратты орналастыру бойынша қызметтерді, сондай-ақ интернет-ресурстарында орналастырылған ақпаратты, əртүрлі магниттік тасығыштарында шығарылған дыбыстандырылған кітаптарды, рельефтік-нүктелік қаріппен басылған кітаптарды ұсыну бойынша қызметтерді сатып алу; 27) жер қойнауын пайдаланушының жұмысшыларды, олардың балаларын, жер қойнауын пайдаланушының есебінде тұрған зейнеткерлерді емдеумен, олардың демалысын ұйымдастырумен байланысты қызметтерді (емдеу, демалыс орындарына дейін тасымалдау мен жөнелтуді қоса алғанда) сатып алу; 28) рейтингтік агенттіктердің қызметтерін, қаржы қызметтерін сатып алу; 29) мамандандырылған кітапханалардың қызметтерін сатып алу; 30) сатып алынатын тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтерге қатысты айрықша құқықтарға ие тұлғадан зияткерлік меншік объектілері болып табылатын тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді сатып алу; 31) Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сəйкес саудаларда (аукциондарда) өткізілетін мүлікті (активтерді) сатып алу; 32) үйлестірілген электрондық сатып алу жүйесін пайдалану қызметтерін сатып алу; 33) орындалатын жұмыстардағы жергілікті қамтудың үлесі кем дегенде 65 (алпыс бес) пайызды құраған жағдайда, қазақстандық жұмыс өндірушілерінен ғылыми-зерттеу жəне тəжірибелік-конструкторлық жұмыстарды сатып алу; 34) өндірістік қуаттары қалдықтардың олардың пайда болу көзінен минималды ауыстырылуын қамтамасыз ететін жеткізушіден шаруашылық қызмет үдерісі барысында пайда болатын қалдықтарды қайта өңдеу, жою жəне орналастыру жұмыстарын сатып алу; 35) тамақ өнімдерін сатып алу; 36) келісімшартты орындау кезінде тартылған Қазақстан Республикасы азаматтары болып табылатын жұмысшыларды оқыту, біліктілігін арттыру жəне қайта даярлау бойынша немесе Қазақстан Республикасы азаматтарын Қазақстан Республикасының жер қойнауы жəне жер қойнауын пайдалану туралы заңына сəйкес құзыретті органдармен келісілген мамандықтардың тізбесі бойынша оқыту бойынша жер қойнауын пайдаланушылардың келісімшарттық міндеттемелерін орындау үшін білім беру мекемелерінің қызметтерін сатып алу; 37) тауарларды осы тауарлардағы жергілікті қамтудың үлесі кем дегенде 65 (алпыс бес) пайызды құраған жағдайда сатып алу; 38) емдік дəрі-дəрмектерді сатып алу; 39)нотариалдық қызметтерді сатып алу; 40) телефон жəне ұялы байланыс қызметтерін, Интернетке кіру қызметтерін сатып алу; 41) коммуналдық қызметтерді сатып алу; 42) құзыретті органның пайдалы қазбалар кен орындарын барлау жəне өңдеу жөніндегі орталық комиссиясының тізімінде орналасқан тəуелсіз сарапшылардан жобалау құжаттамасын сараптау бойынша қызметтерді сатып алу. 273. Осы Қағидалардың 272-тармағының 1), 2), 3), 4), 7), 8), 9), 10) тармақшаларына сəйкес бір көзден алу тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алу өткізілген жағдайда, сатып алудың шарттары өтпеген сатып алудың конкурстық құжаттамасының талаптарына сəйкес болуы керек. Осы Қағидалардың 272-тармағының 5), 6) тармақшаларына сəйкес бір көзден алу тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алу өткізілген жағдайда сатып алудың шарттары өтпеген сатып алу шартының жобасындағы елеулі шарттарына сəйкес келуі тиіс. 274. Бір көзден алу тəсілімен біртекті болып табылмайтын ТЖҚ-ны сатып алуды өткізген кезде тапсырыс берушіге бір көзден сатып алу тəсілімен сатып алудың қорытындысын шығару хаттамасында мұндай ТЖҚ міндетті түрде лоттарға бөле отырып көрсетілген тəсілмен бірыңғай сатып алуды ұйымдастыруға жəне өткізуге рұқсат етіледі. Бір көзден алу тəсілімен біртекті ТЖҚ бірнеше түрлерін сатып алу ТЖҚ-ны олардың біртекті түрлері бойынша жəне оларды жеткізудің (орындаудың, көрсетудің) орындары бойынша лотқа бөлу арқылы жүзеге асырылады. Біртекті тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді жер қойнауын пайдалануға арналған бірнеше келісімшарттың шеңберінде бір көзден сатып алу тəсілімен сатып алу тапсырыс берушінің тарапынан жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар бойынша сатып алынатын ТЖҚ көлемдерінің үлестірілуін міндетті түрде көрсету арқылы іске асырылады. 275. Бір көзден алу тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алудың қорытындыларын шығару хаттамасы мынадай ақпаратты қамтиды: 1) əкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне сəйкес атауы жəне орналасқан орны; 2) бір көзден сатып алу тəсілімен сатып алудың негіздемесі (əрбір лот бойынша, егер бір көзден сатып алу тəсілімен сатып алудың пəніне бірнеше лот кірсе); 3) өнімнің үлгілік статистикалық жіктеуішіне сəйкес бір көзден сатып алу тəсілімен сатып алудың мəні (лоттардың атаулары мен нөмірлері, егер бір көзден алу тəсілімен сатып алудың мəніне бірнеше лот кірсе); 4) əрбір лот бойынша сатып алынатын тауарлардың саны немесе орындалатын жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің көлемі, өлшем мен есеп бірліктерінің мемлекетаралық жіктеуішіне сəйкес сипаттамасы, өлшем бірліктері; 5) əрбір лот бойынша тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсетудің мерзімі жəне орны; 6) жеткізушінің атауы; 7) əрбір лот бойынша ұсынылатын ТЖҚ үшін жеткізушінің ҚҚС-ны есепке алмағанда теңгедегі ұсынған бағасы; 8) əрбір лот бойынша тауарды сатып алуға, жұмыстарды орындауға жəне қызметтерді көрсетуге бөлінген, ҚҚС-ны есепке алмағанда, теңгедегі сома; 9) əлеуетті жеткізушінің ұсынысқа, ҚҚС-ны есепке алмағанда, тауарларды жеткізумен, жұмыстарды орындаумен, қызметтерді көрсетумен байланысты барлық шығындарды қосу қажеттілігі туралы талап; 10) сатып алу туралы шартты жасасудың мерзімі; 11) ұсынылатын ТЖҚ пайыздық көріністегі (0-ден 100 дейін) жергілікті қамту бойынша əлеуетті жеткізушінің əрбір лот бойынша міндеттемелері; 12) сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт(-тардың) нөмір(лер)і. 276. Осы Қағидалардың 15-қосымшасына сəйкес нысан бойынша бір көзден сатып алу тəсілімен ТЖҚны сатып алудың қорытындысын шығару хаттамасы жүйеде қалыптастырылады жəне оған Тапсырыс берушінің электрондық цифрлық қолтаңбасы қойылады жəне осы Қағидалардың 275-тармағында келтірілген мəліметтерді көрсетумен бір көзден алу тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алудың қорытындысы шығарылған күннен бастап бір жұмыс күнінен кешіктірмей тізілімде ақпаратты қалыптастыру мен орналастыруға тапсырыс берушінің уəкілетті тұлғасы оны тізілімде орналастырады. Жүйеде қалыптастырылған бір көзден алу тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алудың қорытындысын шығару хаттамасының қағаз үлгісіне тапсырыс берушінің бірінші басшысы немесе тапсырыс берушінің уəкілетті өкілі қол қояды. Жеткізушінің тиісті жазбаша сұрау салуы бойынша үш жұмыс күнінің ішінде бір көзден сатып алу тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алудың қорытындысын шығару хаттамасының көшірмесі жолданады. Бір көзден сатып алу тəсілімен сатып алудың қорытындысы шығарылған күннен бастап екі жұмыс күнінен кешіктірмей тапсырыс беруші осы Қағидалардың 275-тармағының 1), 2), 3), 6), 7), 11) тармақшаларында көрсетілген ақпаратты қамтитын қорытындылар туралы хабарландыруды аптасына кем дегенде үш рет жарияланатын жəне Қазақстан Республикасының аумағында мемлекеттік жəне орыс тілдерінде таралатын мерзімді баспасөз басылымында орналастырады. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу 277. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алу тапсырыс беруші үшін сипаттамасының елеулі маңызы жоқ ТЖҚ өткізіледі, мұнда шешуші шарт баға болып табылады. 278. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілі белгілі бір тауарды немесе белгілі бір жұмысты, көрсетілетін қызметті сатып алудың жылдық көлемі құндық тұлғалануда тиісті қаржы жылына белгіленген он төрт мың еселік айлық есептік көрсеткіш мөлшерінен аспаған жағдайда қолданылады. 279. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілін қолдану мақсатында белгілі бір тауарды, белгілі бір жұмысты, көрсетілетін қызметті сатып алудың жылдық көлемін қаржы жылының ішінде біреуінің мөлшері осы Қағидалардың 278-тармағымен көзделген мөлшерден кем болатын бөліктерге бөлуге жол берілмейді. 280. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен біртекті болып табылмайтын ТЖҚ-ны сатып алуды өткізген кезде тапсырыс берушіге сатып алу туралы хабарландыруда мұндай ТЖҚ міндетті түрде лоттарға бөле отырып көрсетілген тəсілмен бірыңғай сатып алуды ұйымдастыруға жəне өткізуге рұқсат етіледі. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен біртекті ТЖҚ-ның бірнеше түрлерін сатып алу ТЖҚ-ны олардың біртекті түрлері бойынша жəне оларды жеткізудің (орындаудың, көрсетудің) орындары бойынша лоттарға бөлу арқылы жүзеге асырылады. Тапсырыс беруші біртекті тауарлар, жұмыстар мен қызметтерді баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алуды жер қойнауын пайдалануға арналған бірнеше келісімшарттың шеңберінде өткізген жағдайда, тауарларды жеткізу, қызметтерді көрсету мен жұмыстарды орындаудың бірыңғай орны болса жəне жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттар бойынша сатып алынатын ТЖҚ көлемдерінің үлестірілуі міндетті түрде көрсетілсе, осындай ТЖҚ бір лотпен сатып алуға рұқсат етіледі. Осы тармақта көзделген жағдайларда, баға ұсыныстарын қарастыру, бағалау жəне салыстыру, сондайақ жеңімпазды анықтау сатып алу туралы хабарландыруда көзделген əрбір лот бойынша жүзеге асырылады. 281. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алуды өткізу туралы хабарландыру баға ұсыныстарын ұсыну мерзімінің аяқталуына дейін бес жұмыс күннен кешіктірмей жүйеде қалыптастырылады, оған жүйеде ақпаратты қалыптастыруға жəне орналастыруға өкілетті тапсырыс беруші тұлғасының электрондық сандық қолтаңбасы қойылады, жүйеде ақпаратты қалыптастыру мен орналастыруға өкілетті тапсырыс берушінің тұлғасымен жүйеде орналастырылады жəне Қазақстан Республикасы аумағында таратылатын жəне аптасына кем дегенде үш рет басылып шығарылатын мемлекеттік жəне орыс тілдеріндегі мерзімді бас��асөз басылымында жарияланады. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алу туралы хабарландыруда жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде сатып алуды жүзеге асырудың төмендегi жағдайларын қоспағанда, тауар белгiлеріне, қызмет көрсету белгiлерiне, фирмалық атауларға, патенттерге, пайдалы үлгiлерге, өнеркəсiптiк үлгiлерге, тауардың шығу орнының атауы мен өндiрушiнiң атауына, сондай-ақ сатып алынатын тауардың жеке əлеуеттi жеткiзушiсіне жəне (немесе) өндірушісіне тиесiлiлігiн анықтайтын өзге де сипаттамалардың мазмұнын көрсетуге рұқсат етiлмейдi: 1) негiзгi (орнатылған) жабдықты жете жинақтау, жаңғырту жəне жете жарақтандыру үшiн; 2) тауарды лизингке ұсыну бойынша қызметтердiң жеткiзушiсін анықтау үшiн жəне лизинг мəнiн толық сипаттаудың қажеттiлігi туындау үшін. 282. Жүйеде жəне тізілімде орналастырылатын баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алудың өткiзілуі туралы хабарландыруда мынадай мəліметтер көрсетіледі: 1) əкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне сəйкес тапсырыс берушінің атауы мен орналасқан орны; 2) өнімнің үлгілік статистикалық жіктеуішіне сəйкес баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың мəні (егер ашық конкурстың мəніне бірнеше лот кірген жағдайда, лоттардың атаулары жəне нөмірлері); 3) өлшем жəне есеп бірліктерінің мемлекетаралық жіктеуішіне сəйкес өлшем бірлігі, сипаты, əрбір лот бойынша сатып алынатын тауарлардың саны немесе орындалатын жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің көлемі; 4) əрбір лот бойынша тауарларды жеткізудің, қызметтерді көрсетудің, жұмыстарды орындаудың мерзімі жəне орны; 5) баға ұсыныстарын қабылдаудың басталу жəне аяқталу күні, уақыты; 6) баға ұсыныстарын ашудың күні жəне уақыты; 7) ҚҚС-ны есепке алмағанда, əрбір лот бойынша тауарды сатып алуға, жұмыстарды орындауға жəне қызметтерді көрсетуге бөлінген сома; 8) əлеуетті жеткізушінің баға ұсынысына, ҚҚС-ны есепке алмағанда, тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету талаптарында көзделген барлық шығыстарды қосудың қажеттілігі туралы талап; 9) əлеуетті жеткізушілер байланыса алатын электрондық поштаның мекенжайы мен телефон нөмірлері; 10) қорытынды шығарылған күннен бастап сатып алу туралы шарт жасасудың талап етілетін мерзімі; 11) осы Қағидалардың 284-тармағына сəйкес баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алудан бас тартудың мерзімдері жəне тəртібі туралы мəліметтер; 12) сатып алынған тауарлардағы немесе жұмыстардағы, немесе қызметтердегі əрбір лот бойынша пайызбен көрсетілген жергілікті қамту бойынша ең аз талаптар (0-ден 100-ге дейін). 13) маңызды шарттары көрсетілген сатып алу туралы шарт жобасы. Жүйеде баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алуды өткізу туралы хабарландыруды орналастырғаннан кейін сатып алу туралы шарттың жобасының маңызды шарттарына өзгертулер мен (немесе) толықтырулар енгізуге жол берілмейді. 14) сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт(-тардың) нөмір(лер)і; 15) сатып алу коды жəне жүйе интернет-ресурсының мекенжайы; 283. Қазақстан Республикасының аумағында аптасына кемінде үш рет жарияланатын жəне мемлекеттік жəне орыс тілдерінде таралатын мерзімді баспасөз басылымдарында жарияланатын баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алуды өткізу туралы хабарландыру осы Қағидалардың 282-тармағының 1), 2), 5), 7), 15) тармақшаларында көрсетілген ақпаратты қамтиды. 284. Тапсырыс берушіге баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алуды өткізуден бас тарту туралы жүйеде хабарлау арқылы баға ұсыныстарын қабылдаудың соңғы мерзімі өткенге дейінгі бір жұмыс күнінен кешіктірмей ТЖҚ-ны сатып алуды жүзеге асырудан бас тартуына рұқсат етіледі. 285. Əлеуетті жеткізушіге баға ұсыныстарын ұсынудың соңғы мерзімінен кешіктірмей: 1) баға ұсынысын өзгертуге жəне (немесе) толықтыруға; 2) өзінің баға ұсынысын кері қайтарып алуға рұқсат етіледі. 286. Мыналарға: 1) бір лотқа біреуден артық баға ұсынысын енгізуге; 2) баға ұсыныстарын ұсынудың соңғы мерзімі аяқталғаннан кейін баға ұсынысына өзгертулерді жəне (немесе) толықтыруларды енгізуге жəне кері қайтарып алуға жол берілмейді; 287. Əлеуетті жеткізушінің баға ұсынысын ұсынуы сатып алу туралы шарттың жобасында қарастырылған маңызды шарттарды сақтай отырып, оның тауарды жеткізуге, жұмысты орындауға, қызметті көрсетуді жүзеге асыруға келісімін білдірудің нысаны болып табылады. 288. Əлеуетті жеткізушінің баға ұсынысы мыналарды қамтиды: 1) əлеуетті жеткізушінің атауы, орналасқан орнының мекенжайы, БСН (заңды тұлғалар үшін) немесе тегі, аты, əкесінің аты жəне орналасқан орны, ЖСН немесе БСН (жеке тұлғалар үшін) жəне банк деректемелері; 2) өнімнің үлгілік статистикалық жіктеуішіне сəйкес баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың пəні (лоттардың атауы мен нөмірлері, егер баға ұсынысын сұрау тəсілімен сатып алудың пəніне бірнеше лот кірсе); 3) өлшем жəне есеп бірліктерінің мемлекетаралық жіктеуішіне сəйкес өлшем бірлігі, сипаты, əрбір лот бойынша сатып алынатын тауарлардың саны немесе орындалатын жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің көлемі; 4) əрбір лот бойынша тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау жəне (немесе) қызметтерді көрсетудің мерзімі мен орны; 5) əлеуетті жеткізуші лот үшін ұсынған бағасы; 6) ұсынылатын тауарлардағы немесе жұмыстардағы, немесе көрсетілетін қызметтердегі əрбір лот бойынша пайызбен білдірілген (0-ден 100 дейін) жергілікті қамту бойынша міндеттемелер; 7) сатып алу туралы шарт жобасының елеулі шарттарымен келісу. 289. Тапсырыс беруші баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алуды өткізу туралы орналастырған хабарландыруда көрсетілген шарттарға сəйкес баға ұсынысында тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсетудің шарттары көрсетіледі. 290. Электрондық цифрлық қолтаңба қойылған баға ұсынысы тапсырыс берушіге баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алуды өткізу туралы хабарландырумен белгіленген мерзімдерде жүйеде орналастыру арқылы əлеуетті жеткізушінің уəкілетті тұлғасымен беріледі. 291. Баға ұсынысын беру фактісі осы Қағидалардың 288-тармағында көзделген мəліметтерді көрсете отырып жүйеде автоматты түрде тіркеледі. 292. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алуды өткізу туралы хабарландыруда көзделген ұсыну мерзімі өтіп кеткеннен кейін баға ұсыныстары жүйеде орналастырылмайды. 293. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алуды өткізу туралы хабарландырумен белгіленген мерзімде жүйеде баға ұсыныстарын ашу жүзеге асырылады. 294. Əлеуетті жеткізушілердің электрондық цифрлық қолтаңбасы қойылған жəне жүйеде орналастырылған баға ұсыныстары ашылған уақыттан бастап 30 минуттың ішінде жүйеде автоматты тəртіпте əлеуетті жеткізушілердің баға ұсыныстарын ашу хаттамасы қалыптастырылады жəне осы Қағидалардың 16-қосымшасына сəйкес нысан бойынша баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың қорытындысы шығарылады. 295. Баға ұсыныстарын ашу мен баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың қорытындысын шығару хаттамасы мынадай мəліметтерден тұрады: 1) əкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне сəйкес тапсырыс берушінің атауы жəне орналасқан орны; 2) баға ұсыныстарын ашу мен баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың қорытындысын шығару рəсімін өткізудің күні, уақыты;

3) Өнімнің үлгілік статистикалық жіктеуішіне сəйкес баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың пəні (лоттардың атаулары мен нөмірлері, баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алу пəніне бірнеше лот кірген жағдайда); сипаттамасы, өлшем жəне есеп бірліктерінің мемлекетаралық жіктеуішіне сəйкес өлшем бірлігі, əрбір лот бойынша сатып алынатын тауарлардың саны немесе орындалатын жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің көлемі; 4) баға ұсыныстарын ұсынған əлеуетті жеткізушілердің Əкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне сəйкес атауы, орналасқан орнының мекенжайы (заңды тұлғалар үшін) немесе тегі, аты, əкесінің аты жəне орналасқан орны (жеке тұлғалар үшін); 5) баға ұсыныстарын кері қайтарып алған əлеуетті жеткізушілердің атауы, орналасқан орнының мекенжайы (заңды тұлғалар үшін) немесе тегі, аты, əкесінің аты жəне орналасқан орны (жеке тұлғалар үшін); 6) бас тартудың себептері көрсетіле отырып баға ұсыныстарынан бас тартқан əлеуетті жеткізушілердің атауы, орналасқан орнының мекенжайы (заңды тұлғалар үшін) немесе тегі, аты, əкесінің аты жəне орналасқан орны (жеке тұлғалар үшін); 7) əлеуетті жеткізушілердің ашылған баға ұсыныстарының бағалары (лоттар бойынша); 8) ұсынылатын тауарлардағы немесе жұмыстардағы немесе көрсетілетін қызметтердегі əрбір лот бойынша пайыздық көріністегі (0-ден 100 дейін) жергілікті қамту бойынша міндеттемелер; 9) баға ұсынысын сұрату тəсілімен сатып алудың жеңімпазының жəне жеңімпаздың ұсынысынан кейін конкурстық баға ұсыныстары артық болып табылатын үш əлеуетті жеткізушінің атауы, орналасқан орнының мекенжайы (заңды тұлғалар үшін) немесе тегі, аты, əкесінің аты жəне орналасқан орны (жеке тұлғалар үшін) жəне (немесе) баға ұсынысын сұрату тəсілімен сатып алудың нəтижесінде осы Қағидалардың 301-тармағына сəйкес жеңімпаз анықталмаған жағдайда (лоттар бойынша), себеп көрсетіледі; 10) сатып алудың коды мен жүйе интернет-ресурсының мекенжайы; 11) сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт(-тардың) нөмір(лер)і. 296. Баға ұсыныстарын ашу мен баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың қорытындысын шығару хаттамасы тапсырыс берушінің электрондық цифрлық қолтаңбасы қойылып, осы Қағидалардың 295-тармағында келтірілген мəліметтерді көрсете отырып, жүйеде жəне барлық пайдаланушыларға, оның ішінде тізілімде тіркелмегендерге қолжетімді тізілімнің ашық бөлігінде орналастырылады. Тізіліммен қалыптастырылған баға ұсыныстарын ашу мен баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың қорытындысын шығару хаттамасының жазбаша нұсқасына тапсырыс берушінің бірінші басшысы немесе тапсырыс берушінің уəкілетті өкілі қол қояды. Əлеуетті жеткізушінің тиісті қағаз түріндегі сұрау салуы бойынша үш жұмыс күнінің ішінде баға ұсыныстары салынған конверттерді ашу хаттамасының көшірмесі жіберіледі. 297. Əлеуетті жеткізушінің баға ұсынысы мына жағдайларда қайтарылады. 1) ол аталған ТЖҚ-ны сатып алу үшін лотқа бөлінген сомадан асса; 2) ол тізілімде жəне жүйеде орналастырылған баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың өткізілуі туралы хабарландыруда тапсырыс беруші көрсеткен мөлшерден кем болатын ұсынылатын тауарлар немесе жұмыстар немесе қызметтердегі жергілікті қамту бойынша міндеттемелерді қамтыса; 3) əлеуетті жеткізуші сатып алу туралы шарт жобасының елеулі шарттарына қарсы болса немесе оларды өзгертуді жəне (немесе) толықтыруды ұсынса. Өзге негіздемелер бойынша баға ұсыныстарының қабылданбауына жол берілмейді. 298. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың жеңімпазы жүйеде ең арзан баға ұсынысының негізінде автоматты түрде анықталады. 299. Ең төменгі баға ұсынысын бірнеше əлеуетті жеткізуші ұсынған жағдайда, баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың мəні болып табылатын сатып алынатын ТЖҚ-дағы жергілікті қамту бойынша міндеттемелердің ең үлкен пайызын ұсынған əлеуетті жеткізуші жеңімпаз болып танылады. Əлеуетті жеткізушілердің баға ұсыныстары мен баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың мəні болып табылатын сатып алынатын ТЖҚ-дағы жергілікті қамту бойынша міндеттемелердің пайыздық көрсеткіші тең болған жағдайда, баға ұсынысын басқа əлеуетті жеткізушілердің баға ұсыныстарынан бұрын жіберген əлеуетті жеткізуші жеңімпаз болып танылады. 300. Баға ұсыныстарын қабылдау мерзімінің барысында бірде-бір баға ұсынысы болмаса немесе бір ғана ұсыныс түскен жағдайда, тапсырыс беруші баға ұсыныстарын қабылдау мерзімін жүйеде хабарлау арқылы баға ұсыныстарын қабылдау мерзімі аяқталған күннен бастап бес жұмыс күніне ұзартады. 301. Осы Қағидалардың 297-тармағына сəйкес кері қайтарылмаған баға ұсыныстары болмаған жағдайда немесе жалғыз ұсыныс болған жағдайда, баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алу немесе баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен қайталама сатып алу жүзеге аспаған деп танылады. 302. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алу баға ұсыныстарының болмауына немесе осы Қағидалардың 297-тармағына сəйкес кері қайтарылмаған баға ұсыныстарының жоқтығына байланысты өтпеген деп танылған жағдайда, тапсырыс беруші баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен ТЖҚ-ны қайталама сатып алуды жүргізеді. Егер баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен қайталама сатып алу немесе қайталама сатып алу кері қайтарылмаған жалғыз баға ұсынысының болуына байланысты өтпеген деп танылса, тапсырыс беруші осы Қағидаларда белгіленген тəртіпте жəне мерзімдерде баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алу немесе баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен қайталама сатып алу үшін қарастырылған шарттарға сəйкес, баға ұсынысы кері қайтарылмаған əлеуетті жеткізушіден бір көзден алу тəсілімен сатып алуды іске асырады. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың жеңімпазы шарт жасасудан бас тартқан жағдайда, баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың қорытындысын шығарудың хаттамасына сəйкес жеңімпаздың ұсынысынан кейін баға ұсыныстары артық болып табылатын баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың басқа қатысушыларымен шарт жасасуға рұқсат етіледі. 303. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың қорытындысы шығарылған күнінен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірмей тапсырыс беруші осы Қағидалардың 295-тармағының 1), 3), 10) тармақшаларында көрсетілген мəліметтерді жəне баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алу жеңімпазының (лоттар бойынша) атауын жəне орналасқан орнының мекенжайын (заңды тұлғалар үшін) немесе тегі, аты, əкесінің атын (жеке тұлғалар үшін), баға ұсынысының бағасын қамтитын Қазақстан Республикасы аумағында аптасына кемінде үш рет мемлекеттік жəне орыс тілдерінде мерзімді баспасөз басылымында жарияланатын баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың қорытындысы туралы хабарландыруды орналастырады. Электрондық сатып алу жүйесі арқылы тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу 304. Электрондық сатып алу жүйесі арқылы ТЖҚ-ны сатып алу (бұдан əрі – электрондық сатып алу) конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы ашық конкурс тəсілімен жүзеге асырылады. 305. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы ашық конкурс тəсілімен ТЖҚ-ны сатып алудың рəсімдері конкурстық баға ұсыныстарын ұсынудың жəне осындай сатып алудың жеңімпазын анықтаудың рəсімдерін қоспағанда, ашық конкурс тəсілімен сатып алудың рəсімдеріне сəйкес келеді. 306. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсқа жіберілген əлеуетті жеткізушілер конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурс бойынша жалпы немесе жүйедегі жеке лот бойынша ұсынады жəне оларға электрондық цифрлық қолтаңба қояды. Конкурстық өтінімдердің бағаларын ұсыну мерзімі - конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсқа қатысуға жіберу хаттамасы жүйеде орналастырылған мезеттен бастап, егер конкурстық құжаттамада осыдан қысқа мерзім қарастырылмаса, қырық сегіз сағатты құрайды. Осындай мерзім бес сағаттан кем болмауы қажет жəне осы тармақтың соңғы абзацында жазылған талаптарды ескере отырып, Астана уақыты бойынша 9-00-ден 20-00-ге дейінгі уақыт аралығында болуы тиіс. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсқа қатысуға жіберу хаттамасын сауда жүргізуге қажетті уақытты ескере отырып, тек қана жұмыс күндерінде орналастыруға рұқсат етіледі, бұл күндер демалыс күндеріне жəне (немесе) Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес келетін мейрам күндеріне сəйкес келмеуі немесе олармен үзілмеуі тиіс. 307. Əлеуетті жеткізуші ұсынатын конкурстық баға ұсыныстарының санына шек қойылмайды, жеткізуші өз баға ұсынысын бірнеше рет төмендету жағына өзгерту мүмкіндігіне ие. 308. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсқа қатысушылар шартты баға ескерілген конкурстық баға ұсыныстарын жəне сатып алуға қатысатын, атаулары көрсетілмеген əлеуетті жеткізушілердің санын көру мүмкіндігіне ие. 309. Сауданың жабылуына дейінгі үш минуттың ішінде əлеуетті жеткізушілердің біреуі жаңа ең төменгі конкурстық баға ұсынысын енгізген жағдайда, сауданың жабылу уақыты автоматты түрде он бес минутқа ұзартылады, алайда осындай жағдай үш реттен артық болмауы тиіс. 310. Сауданың қорытындысы бойынша жүйеде автоматты түрде конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың нəтижелері Қағидалардың 17-қосымшасына сəйкес нысан бойынша қалыптастырылады. 311. Сауда-саттық нəтижелері жүйеде орналастырылады жəне оларға жүйеде еркін қол жеткізуге болады. 312. Тапсырыс берушіге саудаға қатысу жөніндегі өтінімдерді қабылдау мерзімінің аяқталуына дейінгі бес жұмыс күнінен кешіктірмей баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсты жүргізуден бас тартуға рұқсат етіледі. 313. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын бағалау жəне салыстыру тізілім ішінде жүзеге асырылады жəне Заңның 78-бабының 2-тармағында көзделген конкурстық бағаны шартты түрде азайтудың өлшемін ескере отырып, конкурстық баға ұсынысының ең төменгі бағасының негізінде оның жеңімпазы анықталады. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы ашық конкурстың жеңімпазын анықтау кезінде, Заңның 78-бабының 2-тармағында көзделген бағаны шартты түрде азайту өлшемінің қолданылуын ескере отырып, конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсқа қатысушылар ұсынған конкурстық баға ұсыныстары тең болған жағдайда, қазақстандық тауар өндірушіге, қазақстандық жұмыстар мен қызметтердің өндірушісіне артықшылық беріледі. Мынадай жағдайларда: 1) Заңның 78-бабының 2-тармағында көзделген бағаны шарты түрде азайту өлшемінің қолданылуы ескеріле отырып, қазақстандық тауар өндірушілер, қазақстандық жұмыстарды, қызметтерді өндірушілер болып табылатын конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын азайту арқылы ашық конкурстың конкурстық баға ұсыныстарыны�� бағалары тең болса; 2) қазақстандық тауар өндірушілер, қазақстандық жұмыстарды, қызметтерді өндірушілер болып табылмайтын конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын азайту арқылы ашық конкурсқа қатысушылардың конкурстық баға ұсыныстарының бағалары тең болған жағдайда, конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын азайту арқылы ашық конкурстың мəні болып табылатын сатып алынатын ТЖҚ-ның жергілікті қамтуы бойынша міндеттемелердің ең үлкен пайызын ұсынған конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын азайту арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың қатысушысы жеңімпаз болып танылады. Мынадай жағдайларда: 1) Заңның 78-бабының 2-тармағында көзделген бағаны шартты түрде азайту өлшемінің қолданылуы ескеріле отырып конкурстық баға ұсыныстарының бағалары жəне қазақстандық тауар өндірушілер, қазақстандық жұмыстарды, қызметтерді өндірушілер болып табылатын конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын азайту арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсқа қатысушылар ұсынған конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын азайту арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың мəні болып табылатын сатып алынатын ТЖҚ-ның жергілікті қамтуы бойынша міндеттемелердің пайыздық көрінісі тең болса; 2) конкурстық баға ұсыныстарының бағалары жəне қазақстандық тауар өндірушілері, қазақстандық жұмыстарды, қызметтерді өндірушілері болып табылмайтын конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын азайту арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсқа қатысушылар ұсынған конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын азайту арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың мəні болып табылатын сатып алынатын ТЖҚ-ның жергілікті қамту бойынша міндеттемелердің пайыздық көрінісі тең болған жағдайда, конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын азайту арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың жеңімпазы ретінде конкурстық баға ұсынысы конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын азайту арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың басқа қатысушыларының конкурстық баға ұсыныстарынан бұрын келіп түскен қатысушы танылады. 314. Электрондық сатып алу жүйесі арқылы сатып алудың жалпы қорытындысы бойынша немесе бөлек лот бойынша жүйеде төменде келтірілген шешімдердің бірі қалыптастырылады: 1) конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың немесе конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын қайталама ашық конкурстың жеңімпазын жариялау туралы; 2) əлеуетті жеткізушілер ұсынған конкурстық өтінімдердің болмауына байланысты конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсты немесе конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын қайталама ашық конкурсты өтпеген деп тану туралы; 3) əлеуетті жеткізушілердің конкурстық баға ұсыныстары конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың немесе конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын қайталама ашық конкурстың шарттарына сəйкес келмейтіндер ретінде қабылданбаған жағдайда, конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсты немесе конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын қайталама ашық конкурсты өтпеген деп тану туралы; 4) конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсты немесе конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын қайталама ашық конкурсты конкурстық баға ұсынысы конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың немесе конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын қайталама ашық конкурстың шарттарына сəйкес келмейтін ретінде кері қайтарылмаған бір ғана əлеуетті жеткізушінің қатысуына байланысты, өтпеген деп тану туралы. 315. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың қорытындысы бойынша жүйеде конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың қорытындысын шығару хаттамасы қалыптастырылады, онда төмендегі мəліметтер көрсетіледі: 1) Əкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне сəйкес тапсырыс берушінің атауы мен орналасқан орны; 2) конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың қорытындысын шығару күні, уақыты; 3) конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың мəні (ашық конкурстың мəніне бірнеше лот кірген жағдайда, лоттардың атауы); 4) конкурстық комиссияның құрамы; 5) өлшем бірліктері мен есептеудің мемлекетаралық жіктеуішіне сəйкес сипаттамасы, өлшем бірлігі немесе əрбір лот бойынша сатып алынатын тауарлардың саны, орындалатын жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің көлемі; 6) конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсқа қатысушылардың Əкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне сəйкес атауы жəне орналасқан орнының мекен-жайының мекенжайы (заңды тұлғалар үшін) немесе Əкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне сəйкес тегі, аты, əкесінің аты жəне орналасқан орны (жеке тұлғалар үшін); 7) Заңның 78-бабының 2-тармақшасында көзделген (лоттар бойынша) бағаны шартты түрде азайту өлшемінің қолданылуы ескеріле отырып, конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсқа қатысушылардың қабылданған конкурстық баға ұсыныстарының бағалары; 8) ашық конкурс (лоттар бойынша) жеңімпазының жəне жеңімпаздың ұсынысынан кейін конкурстық баға ұсыныстары тəуірлеу болып табылатын конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың үш қатысушының Əкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне сəйкес атауы (заңды тұлғалар үшін) немесе тегі, аты (жеке тұлғалар үшін) жəне (немесе) ашық конкурстың нəтижесінде жеңімпаз анықталмаған жағдайда, себепті көрсету (лоттар бойынша); 9) жеңімпаздың жəне жеңімпаздың ұсынысынан кейін конкурстық баға ұсыныстары тəуірлеу болып табылатын конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсқа қатысушылардың тауарлардағы немесе жұмыстардағы немесе қызметтердегі жергілікті қамту бойынша міндеттемелері; 10) сатып алудың коды мен тізілім интернет-ресурсының мекенжайы. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың қорытындысын шығару хаттамасы осы тармақта келтірілген мəліметтер жəне сатып алудың коды, тізілім интернет-ресурсы көрсетіле отырып, жүйеде орналастырылады. 316. Жүйеде қалыптастырылған конкурстың қорытындысын шығару хаттамасына ақпаратты жүйеде қалыптастыруға жəне орналастыруға тапсырыс берушінің уəкілетті тұлғасының электрондық цифрлық қолтаңбасы қойылады. 317. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың қорытындысы туралы хаттамаға сəйкес бекітілген мерзім ішінде конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың жеңімпазымен ашық конкурстың жеңімпазы ұсынған конкурстық өтінімдегі шарттардан кем түспейтін талаптармен шарт жасалады. 318. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық

(Жалғасы 10-бетте).


10

www.egemen.kz

30 cəуір 2013 жыл

(Жалғасы. Басы 9-бетте). конкурстың жеңімпазы конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың қорытындысы бойынша келісімшартқа отырудан бас тартқан жағдайда, конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың қорытындысы шығарылған хаттамада белгіленген мерзім ішінде конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың қорытындысы шығарылған хаттамаға сəйкес, ұсыныстары жеңімпаз ұсынысынан кейін тəуірлеу болып табылатын конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсқа басқа қатысушылармен шарт жасасуға рұқсат етіледі. 319. Осы Қағидалардың 314-тармағының 2), 3) тармақшаларында көзделген себептер бойынша конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурс өтпеген деп танылған жағдайда, конкурстық құжаттамаға осы Қағидалардың 203-тармағының 1) тармақшасында көзделген мəліметтерден басқа өзгерістерді енгізуге рұқсат етіледі жəне тапсырыс беруші осы Қағидалардың 209-тармағында көрсетілген ақпараттандыру тəсілдерін қолдана отырып, конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын қайталама ашық конкурсты өткізеді. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурс осы Қағидалардың 314-тармағының 3) тармақшасында көзделген себеппен, əлеуетті жеткізушілер тауарлар немесе жұмыстар немесе қызметтердегі жергілікті қамту бойынша конкурстық құжаттаманың талаптарынан төмен болатын міндеттемелерді ұсынғанына байланысты өтпеген деп танылған жағдайда, тапсырыс беруші конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсты өткізген кезде тауарлар немесе жұмыстар немесе қызметтердегі жергілікті қамту бойынша талаптарды азайту жағына қарай өзгертеді. Егер конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурс немесе конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурс осы Қағидалардың 314-тармағының 4) тармақшасында көзделген себептермен өткізілмеген деп танылған жағдайда, тапсырыс беруші конкурстық баға ұсынысы конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың немесе конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурс тəсілімен сатып алу жүйесі арқылы қайталама сатып алудың шарттарына сəйкес келмейтін ретінде қабылданбай қоймаған конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың немесе конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын қайталама ашық конкурстың қатысушысында осы конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурсқа немесе конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын қайталама ашық конкурсқа арналған конкурстық құжаттамамен қарастырылған шарттарға сəйкес бір көзден сатып алу тəсілімен сатып алуды немесе бір көзден сатып алу тəсілімен сатып алу жүйесі арқылы сатып алуды өткізеді. 320. Өтінімдері конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың шарттарына сəйкес келмейді деп қабылданбай қоймаған барлық жеткізушілер сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарса, тапсырыс беруші осы Қағидалардың 210-тармағында көрсетілген ақпараттандыру тəсілдерін қолдана отырып, конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын жаңа ашық конкурсты өткізеді. 321. Жүйеде қалыптастырылған конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың қорытындысы шығарылған хаттаманың қағаз данасына конкурстық комиссияның төрағасы, мүшелері жəне ақпаратты жүйеде қалыптастыруға жəне орналастыруға тапсырыс берушінің уəкілетті тұлғасы қол қояды. 322. Жүйеде қалыптастырылған конкурстық өтінімдердің бағаларын төмендету арқылы жүзеге асырылатын ашық конкурстың қорытындысы туралы хабарландырудың мəтіні Қазақстан Республикасының аумағында аптасына кемінде үш рет мемлекеттік жəне орыс тілдерінде таралатын мерзімді баспасөз басылымдарында жарияланады, ол осы Қағидалардың 315-тармағының 1), 3), 10) тармақшаларында көрсетілген мəліметтерді, Əкімшілік-аумақтық объектілердің жіктеуішіне сəйкес атауды жəне орналасқан орнынің мекенжайын (заңды тұлғалар үшін) немесе тегі, аты, əкесінің атын (жеке тұлғалар үшін), ашық конкурс жеңімпазының конкурстық баға ұсынысының бағасын жəне (немесе) ашық конкурстың нəтижесінде жеңімпаз анықталмаған жағдайда (лоттар бойынша), себепті қамтиды. Тауарларды тауар биржалары арқылы сатып алу 323. Тауарларды тауар биржалары арқылы сатып алу Қазақстан Республикасының тауар биржалары туралы заңнамасына сəйкес жүзеге асырылады. Сатып алу туралы шарттың орындалуын қамтамасыз ету 324. Сатып алу туралы шарттың орындалуын қамтамасыз етуді сатып алудың жеңімпазы оның өз міндеттемелерін өзімен жасалған сатып алу туралы шарт бойынша уақтылы, толық жəне тиісті түрде орындайтындығының кепілдігі ретінде, конкурстық құжаттамада көзделген жағдайларда енгізеді. 325. Тапсырыс берушіге ашық конкурс тəсілімен сатып алу үшін көзделген сомадан (əрбір лот бойынша) үш пайыздан артық болатын сатып алу туралы шарттың орындалуын қамтамасыз етудің мөлшерін белгілеуге рұқсат етілмейді. 326. Əлеуетті жеткізушіге сатып алу туралы шарттың орындалуын қамтамасыз етуді мына түрлердің біреуі арқылы енгізуге рұқсат етіледі: 1) тапсырыс берушінің банк шотына салынатын кепілдікті ақша жарнасы; 2) Қазақстан Республикасының бір немесе бірнеше екінші деңгейлі банктерінің банктік кепілдігі. 327. Жеткізушіге шарт бойынша міндеттемелер толық орындалғанға дейін енгізілген кепілдікті ақша жарнасына толық немесе оның бір бөлігіне қатысты үшінші тұлғалардың талап ету құқығының туындауына əкелетін əрекеттерді жасауға рұқсат етілмейді. 328. Тапсырыс берушіге шарт бойынша міндеттемелер толық орындалғанға дейін жеткізуші енгізген кепілдікті ақша жарнасын пайдалануға рұқсат етілмейді. 329. Сатып алу туралы шарттың орындалуын қамтамасыз етуді енгізу туралы талап мүгедектердің қоғамдық ұйымдарына қолданылмайды. 330. Əлеуетті жеткізуші өзімен жасалған сатып алу туралы шарт бойынша міндеттемелерін орындамаса немесе тиісті түрде орындаған жағдайда, тапсырыс беруші сатып алу туралы шарттың орындалуын қамтамасыз етуді қайтармайды. 331. Осы Қағидалардың 329-тармағында көзделген жағдай орын алған кезде, сатып алу туралы шарттың орындалуын қамтамасыз етудің сомасы тапсырыс берушiнiң кірісіне есептеледi. 332. Тапсырыс беруші əлеуетті жеткізушіге ол енгізген сатып алу туралы шарттың орындалуын қамтамасыз етуді онымен жасалған сатып алу туралы шарт бойынша өз міндеттемелерін уақтылы, толық жəне тиісті түрде орындаған жағдайда, үш жұмыс күнінің ішінде қайтарады. Сатып алу туралы шарт 333. Тапсырыс берушi сатып алудың қорытындысы туралы хаттамаға қол қойылған күннен бастап бес жұмыс күнінің iшiнде сатып алудың жеңімпазына өткізілген сатып алудың шарттарындағы сатып алу туралы шарттың жобасын жiбередi. Сатып алу бірнеше лот бойынша жүзеге асырылса, сатып алу туралы шарттардың жобалары тапсырыс берушімен əрбір лотқа жеке жасалады. 334. Қазақстан Республикасының бейрезидентімен сатып алу туралы шарт жасасу жағдайында Қазақстан Республикасы азаматтық заңнамасының жəне осы Қағидалардың талаптарын ескере отырып, олар ұсынып отырған нысан бойынша сатып алу туралы шартты ресімдеуге рұқсат етіледі. 335. Сатып алу туралы шарт: 1) жұмыстарды орындау шартын орындау кезінде осы Қағидаларды сақтау бойынша жеткізушінің міндеттемесін; 2) жұмыстарды орындау шартын орындау кезінде осы Қағидаларды сақтамағаны үшін жеткізушінің жауапкершілігін; 3) сатып алудың қорытындысын шығару хаттамасына сəйкес тауарлар немесе жұмыстар немесе қызметтердегі жергілікті қамту бойынша жеткізушінің міндеттемесі; 4) сатып алудың қорытындысын шығару хаттамасына сəйкес тауарлар немесе жұмыстар немесе қызметтердегі жергілікті қамту бойынша міндеттемелерді орындамағаны үшін жеткізушінің жауапкершілігін; 5) конкурстық құжаттамада көзделген өзге де құқықтар мен міндеттерді қамтиды. 336. Тапсырыс беруші қазақстандық тауар өндірушімен сатып алу туралы шартты жасасқан жағдайда, шарттың ережелеріне жеткізушінің ішкі айналым үшін өткізілетін сатып алу номенклатурасына сəйкес келетін, Қазақстан Республикасының аумағында шығарылғанын растайтын тауардың шығу тегі туралы сертификаттың нотариалды куəландырылған көшірмесін беруі туралы талапты қосуға рұқсат етіледі, бұл ретте сертификатта көрсетілген тауар көлемінің жасалған шарттың шеңберінде жеткізілетін тауар көлемінен кем болуына жол берілмейді. 337. Тапсырыс беруші қазақстандық жұмыстар немесе қызметтерді өндірушімен сатып алу туралы шарт жасасқан жағдайда, шарттың ережелерінде тапсырыс беруші белгілеген нысан бойынша жəне мерзімдерде ұсынылатын ТЖҚ жөніндегі жеткізушінің есеп беруі туралы талабы көрсетіледі. 338. Жеткізуші тауарды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету үшін қосалқы мердігерлік ұйымдарды тартқан жағдайда, шартта тапсырыс беруші бекіткен нысан бойынша жəне мерзімдерде, мердігерлік ұйымдардың жеткізушіге жеткізілетін ТЖҚ туралы есепті беруі туралы талабы көрсетіледі. 339. Сатып алу туралы жасалған шартқа жеткізушінің таңдауына негіз болған, сапасы мен басқа шарттарының тұрақтылығы жағдайында өзгерістер енгізуге рұқсат етіледі: 1) табиғи монополия субъектілерімен, сондай-ақ сатып алынатын ТЖҚ белгілі бір нарығында үстем (монополиялық) жағдайға ие тұлғалармен немесе тиісті тауар нарығында үстем (монополиялық) жағдайға ие нарық субъектілерінің мемлекеттік тізіліміне сəйкес олардың қызметінің негізгі мəні бойынша мемлекеттік монополия субъектілерімен жасалған шарттар бойынша; 2) берілген тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу туралы жасалған шартта көрсетілген ТЖҚ бірлігі үшін бағаның өзгермейтіндігі шартымен сатып алынатын ТЖК көлеміндегі сұраныстың артуына байланысты шарттың жалпы сомасының он пайызынан астам шарт сомасын ұлғайту бөлігінде. Тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді сатып алу туралы жасалған шарттағы мұндай өзгеріс берілген тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді сатып алудың жылдық жəне (немесе) орта мерзімді жəне (немесе) ұзақ мерзімді бағдарламасында көзделген сома шегінде болу қажет; 3) Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерімен тиісті кезеңге белгіленген инфляция деңгейіне сүйене отырып, бір қаржы жылынан астам кезеңге жасалатын ТЖҚ-ны сатып алу туралы шарттың бағасын тараптардың келісімі бойынша жыл сайын өзгерту бөлігінде; 4) аталған тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді ��атып алу туралы жасалған шартта көрсетілген ТЖҚ бірлігі үшін бағаның тұрақтылығы жағдайында сатып алынатын ТЖҚ көлеміндегі қажеттілігінің төмендеуіне байланысты шарттың сомасын азайту бөлігінде. 340. Сатып алу туралы шарт сатып алудың қорытындысы шығарылған күннен бастап он жұмыс күнінің iшiнде немесе сатып алуды өткізу туралы хабарландыруда көзделген өзге үлкен мерзім ішінде жасалады. 341. Осы Қағидаларда көзделген жағдайларда, жеткізуші сатып алу туралы шарт жасалған күннен бастап он жұмыс күнінің ішінде сатып алу туралы шарттың орындалуын қамтамасыз етуді енгізеді. 342. Сатып алу туралы шарт мына жағдайларды қоспағанда, бiр қаржы жылынан аспайтын мерзiмде жасалады: 1) жобалау-сметалық құжаттамада көзделген, аяқталу мерзімі келесi (кейiнгi) қаржы жылына (жылдарына) белгіленген жұмыстарды сатып алу; 2) дайындаудың технологиялық мерзiмiнiң ұзақтығы олардың келесi (кейiнгi) қаржы жылында (жылдарында) жеткізілуіне себеп болатын активтерді жəне басқа тауарларды сатып алу; 3) орындаудың ұзақтығына байланысты, орындаудың (көрсетудің, жеткізудің) мерзімі жұмыс бағдарламасында белгіленген келесi (кейiнгi) қаржы жылына (жылдарына) келетін ТЖҚ-ны сатып алу; 4) орташа мерзімді жəне ұзақ мерзімді ТЖҚ-ны сатып алудың бағдарламаларында көзделген ТЖҚ-ны сатып алу. 343. Сатып алу туралы шарт тапсырыс берушi мен жеткiзушi көрсетiлген шарт бойынша қабылданған мiндеттемелердi толық орындаған жағдайда орындалған болып есептеледi. 344. Егер əлеуетті жеткізуші осы Қағидаларда белгіленген мерзім ішінде тапсырыс берушіге қол қойылған сатып алу туралы шартты ұсынбаса немесе сатып алу туралы шартты жасасып, осы Қағидаларда көзделген жағдайларда сатып алу туралы шарттың орындалуын қамтамасыз етуді енгізбесе, онда мұндай əлеуетті жеткізуші сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған жеткізуші ретінде танылады. 345. Əлеуетті жеткізуші сатып алу туралы шарт жасасудан жалтарған жеткізуші ретінде танылған жағдайда, тапсырыс беруші өзі енгізген (қайталама) ашық конкурсқа (оның ішінде конкурстық баға ұсыныстарын төмендету арқылы) қатысуға арналған өтінімді қамтамасыз етуді, олардың енгізілуі тапсырыс берушімен көзделген жағдайда ұстап қалады. Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 1-қосымша Ашық конкурсқа қатысушысының баға кестесі (ашық конкурсқа қатысушысының атауы (тегі, аты), əр лотқа жеке толтырылады) р/с № 1 1 2 3 4 5

Мазмұны

Ақпарат

2 Тауардың, жұмыстың, қызметтің атауы (сатып алу (лот) мəні) Сипаттамасы Дайындаушы зауыт (жұмыстар мен қызметтерді сатып алу кезінде алып тастау қажет) Сатып алудың өткізілуі туралы хабарландыруда көрсетілген өлшем бірлігі мемлекетаралық жіктеуішіне сəйкес өлшем бірлігі жəне өлшем бірлігіне сəйкес шот Сатып алудың өткізілуі туралы хабарландыруда көрсетілген санға сəйкес саны (көлемі) Сатып алудың өткізілуі туралы хабарландыруда көзделген шарттардағы баға, теңге

3

Қызметкерлердің болуы жəне саны туралы мəліметтер

1

2

3

4

5

6

Еңбек шартының №

7

Азаматтығы

8

Қолы ______________ МО Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 3-қосымша Сатып алу бойынша ашық конкурсқа қатысу үшін (ашық конкурс атауы) əлеуетті жеткізушілер ұсынған конкурстық өтінімдері бар конверттерді ашудың № _____ ХАТТАМАСЫ ______________________ _______________________ (Өткізу орны) (Өткізілетін күні жəне уақыты) 1. Тапсырыс берушінің атауы ________________________________________ 2. Тапсырыс берушiнiң орналасқан жерi: ____________________________________________________________________ 3. Конкурстық комиссияның құрамы: Конкурстық комиссияның төрағасы:

Өлшем бірлігі

1

2

3

жеңімпазбен шарт жасассын. 12. Конкурстық баға ұсыныстарын бағалау мен салыстыру бойынша отырысқа мына ашық конкурс қатысушыларының өкілдері қатысты: Р\с №

Ашық конкурсқа қатысушының атауы (аты, тегі) 2

1

Əлеуеттi жеткiзушiнiң атауы (тегі, аты)

Əлеуетті жеткізушінің нақты орналасқан мекенжайы (жеке тұлға үшін заңды мекенжайы)

1

2

3

7. Конкурстық құжаттамаға өзгерiстер жəне (немесе) түсiнiктемелердi қысқаша сипаттау (егерде осындайлар болған жағдайда)___________________. 8. Конкурстық өтiнiмдер бар конверттерді мына əлеуеттi жеткiзушiлер ұсынды: Лот № жəне атауы:

1

2

Əлеуетті жеткізушінің нақты орналасқан мекенжайы (жеке тұлға үшін заңды мекенжайы) 4

3

Конкурстық өтінімі бар конвертті ұсыну күні мен уақыты 5

9. Конкурстық өтiнiмдер бар конверттерді мына əлуетті жеткізушілер қайтарып алады: Р\с №

Əлеуеттi жеткiзушiнiң (аты, тегі) атауы

Конкурстық өтiнiм бар конверттi қайтарып алған күні мен уақыты

2

3

1

10. Конкурстық өтiнiмдер бар конверттер мына əлеуеттi жеткiзушiлерге ашылмай қайтарылады: Лот № жəне атауы: Р\с № 1

Əлеуеттi жеткiзушiнiң (аты, тегі) атауы

Конкурстық өтiнiмдер салынған конверттердi ашпай қайтарудың негiздемесi 3

2

11. Əлеуеттi жеткiзушiлердің конкурстық өтiнімдерді өзгертуі жəне (немесе) толықтыруы туралы мəлiмет: Р\с №

Əлеуеттi жеткiзушiнiң (аты, тегі) атауы

1

2

1

Сатып алу мəні

Тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің сипаттамасы

Өлшем бірлігі

1

2

3

Тегi, аты

Лауазымы

3

Жеке басын куəландыратын құжаттың № 5

4

Байланыс телефонының нөмiрi 6

Р/с №

Жеткiзушiнiң атауы (тегі, аты)

1

2

Аудио-жазбаны жүргiзу туралы мəлiмет

Р/с №

Тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің сипаттамасы

Өлшем бірлігі

1

2

3

Сатып алынатын тауарлар саны немесе орындалатын жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер көлемі 4

5. Олардың шеңберінде сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт нөмірлері: Лот № жəне сипаттамасы: _______________ №____________ келісімшарт. 6. Құжаттардың ережелерін жалпылай түсіндіріп жазу: ____________________________________________________________________ 7. Əлеуетті жеткізушілердің конкурстық өтінімдерін қарау жəне ашық конкурсқа қатысуға рұқсат беру рəсімінде мына əлеуетті жеткізушілердің конкурстық өтінімдері қаралды: Лот № жəне атауы: Р\с №

Конкурстық өтiнiм бар конверттiң тiркеу нөмiрi

1

Əлеуеттi жеткiзушiнiң атауы (тегі, аты)

2

Əлеуеттi жеткiзушiнiң атауы (тегі, аты) 2

1

2

Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 5-қосымша Сатып алу бойынша ашық конкурсқа (ашық конкурс атауы) қорытынды шығарудың № ____ ХАТТАМАСЫ ______________________ _______________________ (Өткізу орны) (Өткізілетін күні жəне уақыты) 1. Тапсырыс берушiнiң атауы _______________________________________________________________ 2. Тапсырыс берушiнiң орналасқан жерi _______________________________________________________________ 3. Конкурстық комиссияның құрамы: Конкурстық комиссияның төрағасы: ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық комиссияның мүшелері: ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық комиссияның хатшысы: ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) əлеуетті жеткізушілердің конкурстық өтінімдерін бағалау жəне салыстыру жəне мыналарды сатып алу бойынша ашық конкурс жеңімпазын айқындау рəсімін өткізді: 4. Ашық конкурс мəні: Лот № жəне атауы: Сатып алу мəні

Тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің сипаттамасы

Өлшем бірлігі

1

2

3

Сатып алынатын тауарлар саны немесе орындалатын жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер көлемі 4

5. Олардың шеңберінде сатып алу жүзеге асырылатын, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт нөмірлері: Лот № жəне атауы: _______________ №____________ келісімшарт. 6. Конкурстық баға ұсыныстары бар конверттерді мына ашық конкурс қатысушылары ұсынды: Лот № жəне атауы: Р\с №

Конкурстық баға Ашық конкурсқа ұсынысы бар конверттің қатысушының атауы тіркеу нөмірі (тегi, аты)

1

2

3

Ашық конкурсқа қатысушының нақты орналасқан мекенжайы (жеке тұлға үшін заңды мекенжайы) 4

Конкурстық баға ұсынысы бар конвертті ұсынған күні мен уақыты 5

7. Конкурстық баға ұсыныстары бар конверттерді мына ашық конкурсқа қатысушылар қайтарып алды: Ашық конкурсқа қатысушының атауы (аты, тегі) 2

Ашық конкурсқа қатысушының атауы (аты, тегі) 2

Ашық конкурсқа қатысушының атауы (аты, тегі) 2

1

Əлеуеттi жеткiзушiнiң атауы (тегі, аты)

2

Конкурстық баға ұсыныстарын қайтарып алған күні мен уақыты 3

Конкурстық баға ұсыныстарын қабылдамау себебі

Ескертпе

3

4

ҚҚС-ны есепке алмағанда, құны теңгемен 3

1

Əлеуеттi жеткiзушiнiң атауы (тегі, аты)

2

Нақты орналасқан мекенжайы (жеке тұлға үшін заңды мекенжайы)

ҚҚС-ны есепке алмағанда, ұсынылған баға

3

4

Нақты орналасқан мекенжайы (жеке тұлға үшін заңды мекенжайы) 3

4

2

3

Ұсынылатын тауарларда немесе жұмыстарда немесе қызметтерде пайыздық көріністегі (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 5

ҚҚС-ны есепке алмағанда ұсынылған баға 4

Ұсынылатын тауарларда немесе жұмыстарда немесе қызметтерде пайыздық көріністегі (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 5

2) Ашық конкурсты өтпеді деп тану (тиісті себебін көрсету қажет) Лот № жəне атауы: 11. Тапсырыс беруші мына: ____________________________________мерзімге дейін ашық конкурс тəсілімен өткізілген сатып алу нəтижелері бойынша ___________________________________________________________________ (əлеуетті жеткізушінің атауы (тегі, аты), нақты орналасқан жерiнiң мекенжайы, ұсынылған баға)

Шарт жасау мерзімі 6

1

2

Р\с №

Баға ұсынысы бар конверттің тіркеу нөмірі

Əлеуетті жеткізуші-нің атауы (тегi, аты)

Р\с №

Жеткізушінің атауы (тегі, аты)

1

2

1

2

3

1 2 3 4

Р/с № 1

3

Əлеуетті жеткізушінің атауы (Тегі, аты)

Баға ұсынысы бар конвертті қайтару негіздемесі

Ескертпе

5 6

2

3

4

1

2

3

Ұсынылатын тауарларда немесе жұмыстарда немесе қызметтерде пайыздық көріністегі (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 4

9. Баға ұсыныстары бар конверттерді ашу рəсіміне мына əлеуетті жеткізушілер өкілдері қатысты: Р\с №

Əлеуетті жеткізушінің атауы Тегі, аты (Тегі, аты)

Лауазымы

1

2

4

3

Жеке басын куəландыратын құжаттың № 5

Байланыс телефонының нөмiрi 6

Аудио-жазбаны жүргiзу туралы мəлiмет-тер 7

10. Қолдар Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу ережесіне 8-қосымша Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алу (сатып алу атауы) қорытындыларын шығару хаттамасы _____________________ _______________________ (Өткізу орны) (Өткізілетін күні жəне уақыты)

Электрондық цифрлық қолтаңба ______________ Ұсынылған күні мен уақыты __________________ Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 11-қосымшасы Қызметкерлердің болуы жəне саны туралы мəліметтер Р/с №

Тегі, аты, əкесінің аты

Лауазымы

1

2

3

Тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің сипаттамасы

Өлшем бірлігі

Сатып алынатын тауарлар саны немесе орындалатын жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер көлемі

1

2

3

4

4. Олардың шеңберінде сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт нөмірлері: Лот № жəне атауы: _______________ №____________ келісімшарт. 5. Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алу қорытындыларын шығару рəсімінде мына баға ұсыныстары ашылды жəне қарастырылды: Лот № жəне атауы: Р\с Конкурстық баға ұсынысы № бар конверттің тіркеу нөмірі

Əлеуетті жеткізушінің атауы (тегi, аты)

Əлеуетті жеткізушінің нақты орналасқан мекенжайы (жеке тұлға үшін заңды мекенжайы)

Конкурстық баға ұсынысы бар конвертті ұсынған күні мен уақыты

1

3

4

5

6. Мына əлеуетті жеткізушілердің баға ұсыныстары қабылданбады: Лот № жəне атауы: Əлеуетті жеткізушінің атауы (аты, тегі)

Конкурстық бағаны қабылдамау себебі

Ескертпе

2

3

4

7. Əлеуетті жеткізушілердің қабылданған баға ұсыныстарының бағалары: Лот № жəне атауы: ҚҚС-ны есепке алмағанда, сатып алуға бөлінген сома___________теңге. Р\с №

Əлеуетті жеткізушінің атауы (аты, тегі)

ҚҚС-ны есепке алмағанда, құны теңгемен

1

2

3

ҚҚС-ны есепке алмағанда, құны теңгемен

Ұсынылатын тауарларда немесе жұмыстарда немесе қызметтерде пайыздық көріністегі (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер

4

5

Баға ұсыныстары жеңімпаздың баға ұсынысынан кейін анағұрлым басым болып табылатын əлеуетті жеткізуші. Лот № жəне атауы: Р\с №

Жеткізушінің атауы (тегі, аты)

Нақты орналасқан мекенжайы (жеке тұлға үшін заңды мекенжайы)

1

2

3

ҚҚС-ны есепке Ұсынылатын тауарларда немесе жұмыстарда алмағанда, құны немесе қызметтерде пайыздық көріністегі теңгемен (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 4 5

2) Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алуды онда баға ұсыныстары қабылданған екіден кем əлеуетті жеткізушінің қатысқанына байланысты өтпеді деп тану. Лот № жəне атауы: 9. Тапсырыс беруші мына: ____________________________________ баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен өткізілген сатып алу нəтижелері бойынша _________________________________________________________________ (əлеуетті жеткізушінің атауы (тегі, аты), нақты орналасқан мекенжайы, ұсынылған баға) жеңімпазыменен шарт жасасын. 10. Қолдар Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 9-қосымша Электрондық сатып алу жүйесі арқылы алу тəсілімен сатып алу (электрондық сатып алу жүйесі арқылы алу тəсілімен сатып алу атауы) қорытындыларын шығарудың № _____ХАТТАМАСЫ ____________________________________ Өткізілетін күні жəне уақыты 1. Тапсырыс берушiнiң атауы _______________________________________________________________ 2. Тапсырыс берушiнiң орналасқан жерi 3. Электрондық сатып алу жүйесі арқылы алу тəсілімен сатып алу мəні: Лот № жəне атауы: ҚҚС-ны есепке алмағанда, сатып алуға бөлінген сома______________теңге. Сатып алу мəні

Тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің сипаттамасы

Өлшем бірлігі

1

2

3

Сатып алынатын тауарлар саны немесе орындалатын жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер көлемі 4

4. Олардың шеңберінде сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт нөмірлері: Лот № жəне атауы: _______________ №____________ келісімшарт. 5. Электрондық сатып алу жүйесі арқылы алу тəсілімен сатып алу бойынша баға ұсыныстарын мынадай электрондық сатып алу жүйесі арқылы сатып алуға қатысушылар ұсынды: Лот № жəне атауы: ҚҚС-ны есепке алмағанда, сатып алуға бөлінген сома______________теңге. Р\с Электрондық № сатып алу жүйесі арқылы сатып алуға қатысушылар атауы (тегі, аты)

Жеткізушінің нақты орналасқан мекенжайы (жеке тұлға үшін заңды мекенжайы)

Электрондық сатып ҚҚС-ны есепке алу жүйесі арқылы алмаған-да, құны сатып алу бойынша теңге-мен баға ұсыныстарын ұсыну күні мен уақыты

1

3

4

2

5

Жеке басын куəландыратын құжаттың №

Еңбек шартының №

Азаматтығы

5

6

7

8

Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 12-қосымша Сатып алу бойынша ашық конкурсқа қатысу үшін (ашық конкурстың атауы) əлеуетті жеткізушілер ұсынған конкурстық өтінімдерді ашудың № _____ ХАТТАМАСЫ ____________________________________ Өткізілетін күні жəне уақыты 1. Тапсырыс берушінің атауы _____________________________________ 2. Тапсырыс берушінің орналасқан жері __________________________________________________________________ 3. Конкурстық комиссияның құрамы: Конкурстық комиссияның төрағасы: __________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық комиссияның мүшелері: __________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) __________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық комиссияның хатшысы: ___________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) конкурстық өтінімдер бар конверттерді ашу рəсімін жүргізді. 4. Ашық конкурстың мəні: Лоттың № жəне атауы Сатып алудың мəні

Тауарлар, жұмыстар мен қызметтердің сипаттамасы

Өлшем бірлігі

1

2

3

Сатып алынатын тауарлардың саны немесе орындалатын жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің көлемі 4

5. Шеңберінде сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың нөмірлері: Лоттың № жəне атауы: _______________жылғы №____________келісімшарт. 6. Конкурстық құжаттама мына əлеуеттi жеткiзушiлерге берілді: Р/с №

Əлеуетті жеткізушінің атауы (жеке тұлға үшін – тегі, аты, əкесінің аты)

Əлеуетті жеткізуші орналасқан жердің мекенжайы

1

2

3

7. Конкурстық құжаттаманың өзгерiстері мен (немесе) түсiнiктемелердiң қысқаша сипаттамасы (егер олар болған жағдайда)_____________________. 8. Конкурстық өтінімдерді мына əлеуетті жеткізушілер ұсынды: Лоттың № жəне атауы Əлеуетті жеткізушінің атауы (жеке тұлға үшін – тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық өтінімді ұсынудың күні жəне уақыты 3

2

Р/с №

Əлеуетті жеткізушінің атауы (жеке тұлға үшін – тегі, аты, əкесінің аты)

Конкурстық өтінімді қайтарып алған күні жəне уақыты

1

2

3

10. Мына əлеуетті жеткізушілердің құжаттары салынған конверттер ашылмай қайтарылды: Лоттың № жəне атауы Р/с №

Əлеуетті жеткізушінің атауы (жеке тұлға үшін – тегі, аты, əкесінің аты)

1

2

Ұсынылатын тауарларда немесе жұмыстарда немесе қызметтерде қазақстандық қамту бойынша электрондық сатып алу жүйесі арқылы сатып алуға қатысушылар-дың міндеттемелері 6

6. Электрондық сатып алу жүйесі арқылы сатып алу тəсілімен сатып алу қорытындыларын шығару нəтижелері: 1) Электрондық сатып алу жүйесі арқылы сатып алу тəсілімен сатып алу жеңімпазы деп танылсын Лот № жəне атауы:

Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларының 217-тармағының 3) тармақшасының екінші, үшінші, бесінші абзацтарында жəне 5) тармақшасында көзделген құжаттар салынған конверттердi ашпай қайтарудың негiздемесi 3

11. Əлеуеттi жеткiзушiлердің конкурстық өтінімдерінің өзгергені жəне (немесе) толықтырғаны туралы мəлiметтер: Р/с № 1

Əлеуетті жеткізушінің атауы (жеке Əлеуетті жеткізушінің Өзгерістер жəне (немесе) толықтырулар тұлғалар үшін – тегі, аты, əкесінің аты) орналасқан жерінің мекенжайы енгізудің күні мен уақыты 2 3 4

12. Əлеуеттi жеткiзушiлердің ашылған конкурстық өтінімдерінің мазмұны туралы ақпарат: ____ ______________________________________________________________ 13. Қағидалардың 217-тармағының 3) тармақшасының екінші, үшінші, бесінші абзацтарында жəне 5) тармақшасында көзделген құжаттар салынған конверттердi ашу рəсіміне əлеуетті жеткізушілердің өкілдері қатысты: Р/с №

1

Ұсынылатын тауарларда немесе жұмыстарда немесе қызметтерде пайыздық көріністегі (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 4

8. Қабылданған конкурстық баға ұсыныстарын бағалап жəне салыстырып, тапсырыс беруші шешiм қабылады (қажеттiсiн таңдау): 1) Баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алу жеңімпазы танылсын: Лот № жəне атауы: Р\с Жеңімпаздың Нақты орналасқан № атауы (тегі, мекенжайы (жеке аты) тұлға үшін заңды мекенжайы) 1 2 3

Дипломы, куəлігі жəне білімі туралы басқа құжаттар бойынша біліктілігі немесе мамандығы

9. Конкурстық өтiнiмдерін мына əлеуеттi жеткiзушiлер қайтарып алды: Лоттың № жəне атауы

Сатып алу мəні

Р\с № 1

Осы ашық конкурста сатып алынатын жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету саласындағы жұмыс өтілі 4

Ұсынылған күні мен уақыты __________________

Р/с № 1

1.Тапсырыс берушiнiң атауы _______________________________________________________________ 2.Тапсырыс берушiнiң орналасқан жерi _______________________________________________________________ 3. Баға ұсыныстарына сұрату тəсілімен сатып алу мəні: Ашық конкурс мəні: Лот № жəне атауы:

2

3

Біз Сіздің төлем шарттарыңызмен келісеміз. ____________________________________________________________ Ескертпе: ашық конкурсқа қатысушы құрамдас бағаларды көрсетпейді, бұл ретте конкурстық комиссия осы жолда көрсетілген бағаны сатып алудың өткізілуі туралы хабарландыруда көзделген барлық шығындар, оның ішінде оларды тасымалдауға, сақтандыруға, кеден баждарын, салықтарды, алымдарды төлеуге, сондай-ақ ашық конкурсқа қатысушының ҚҚС қоспағанда тауарларды жеткізудің, жұмыстарды орындаудың, қызметтерді көрсетудің шарттарында көзделген өзге де шығыстарды ескере отырып белгіленген баға ретінде қарайды жəне қайта қарауға жатпайды.

8. Əлеуетті жеткізушілердің баға ұсыныстарын ашу бағалары: Лот № жəне атауы: ҚҚС-ны есепке алмағанда, сатып алуға бөлінген сома______________теңге. ҚҚС-ны есепке алмағанда, құны теңгемен

5

2 Тауардың, жұмыстың, көрсетілетін қызметтің (сатып алу (лот) мəнінің) атауы Сипаттамасы Дайындаушы зауыт (жұмыстар мен қызметтерді сатып алу кезінде алып тастау) Сатып алудың өткізілуі туралы хабарландыруда көрсетілген өлшем бірлігі мемлекетаралық жіктеуішіне сəйкес өлшем бірлігі жəне өлшем бірлігіне сəйкес шот Сатып алудың өткізілуі туралы хабарландыруда көрсетілген санға сəйкес сан (көлем) Сатып алудың өткізілуі туралы хабарландыруда көзделген шарттармен алынған теңгедегі баға

5

Конкурстық өтінімі бар конвертті қайтарып алған күні мен уақыты

Əлеуетті жеткізушінің атауы (аты, тегі)

4

Мазмұны

Баға ұсынысы бар конвертті тіркеу күні мен уақыты

2

Р\с №

Ұсынылатын тауарларда немесе жұмыстарда немесе қызметтерде пайыздық көріністегі (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер

Ашық конкурсқа қатысушылардың бағалар кестесі (ашық конкурсқа қатысушының атауы (тегі, аты), əрбір лотқа жеке толтырылады)

7. Баға ұсыныстары бар конверттер мына əлеуетті жеткізушілерге ашылмай қайтарылды: Лот № жəне атауы:

1

ҚҚС-ны есепке алмағанда, құны теңгемен

Электрондық цифрлық қолтаңба ______________

Əлеуетті жеткізушінің атауы

Р\с №

Нақты орналасқан мекенжайы (жеке тұлға үшін заңды мекенжайы) 3

Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 10-қосымша

6. Баға ұсыныстары бар конверттерді мына əлеуетті жеткізушілер қайтарып алды: Лот № жəне атауы: Р\с № 1

4

2) Электрондық сатып алу жүйесі арқылы сатып алу тəсілімен сатып алуды өтпеді деп танылсын (тиісті себебін көрсету). 7. Тапсырыс беруші мына: Лот № жəне атауы ____________________________________ дейінгі мерзімде электрондық сатып алу жүйесі арқылы өткізілген сатып салу тəсілімен сатып алудың нəтижелері бойынша _________________________________________________________________ (əлеуетті жеткізушінің атауы жəне нақты орналасқан мекенжайы (заңды тұлғалар үшін), тегі, аты жəне заңды мекенжайы (жеке тұлғалар үшін), ҚҚС-ны есепке алмағанда, ұсынылған баға) жеңімпазымен шарт жасасын. 8. Қолдар

Сатып алынатын тауарлар саны немесе орындалатын жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер көлемі 4

Əлеуетті жеткізушінің нақты орналасқан мекенжайы 4

3

Ұсынылатын тауарларда немесе жұмыстарда немесе қызметтерде пайыздық көріністегі (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 5

Баға ұсыныстары жеңімпаздың баға ұсынысынан кейін анағұрлым басым болып табылатын əлеуетті жеткізуші Лот № жəне атауы:

4. Олардың шеңберінде сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт нөмірлері: Лот № жəне атауы: _______________ №____________ келісімшарт. 5. Конкурстық баға ұсыныстары бар конверттерді мына əлеуетті жеткізушілер ұсынды: Лот № жəне атауы:

ҚҚС-ны есепке алмағанда, шартты баға теңгемен 4

Жеңімпаздың конкурстық баға ұсынысынан кейінгі барынша артықшылығы бар конкурстық баға ұсынысын берген əлеуетті жеткізуші Лот № жəне атауы: Р/с №

3

1

10. Конкурстық комиссия ашық конкурсқа қатысушылардың қабылданған конкурстық баға ұсыныстарын бағалады жəне салыстырды əрі шешiм қабылады (қажеттiсiн таңдау): 1) Ашық конкурстың жеңiмпазы болып мыналар танылсын: _______________________________________________________________ Лот № жəне атауы: Р/с №

2

Ұсынылатын тауарларда немесе жұмыстарда немесе қызметтерде пайыздық көріністегі (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 5

Өлшем бірлігі

9. Ашық конкурсқа қатысушылардың қабылданған конкурстық баға ұсыныстарының бағалары: Лот № жəне атауы: Сатып алуға бөлінген сома______________теңге. Р\с № 1

ҚҚС-ны есепке алмағанда, ұсынылған баға

Тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің сипаттамасы

Ұсынылатын тауарларда немесе жұмыстарда немесе қызметтерде пайыздық көріністегі (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 4

3

6

Сатып алу мəні

Ескертпе 4

Ашық конкурсқа қатысушылардың конкурстық баға ұсыныстары бар конверттерді қабылдаудың басталу жəне аяқталу күнін, уақыты мен орны ______________бастап __________________дейін белгіленсін. Ашық конкурсқа қатысушылардың конкурстық баға ұсыныстарын бағалау жəне салыстыру бойынша отырыс_____________________________ белгіленсін 9. Қолдар

5

1. Тапсырыс берушiнiң атауы _______________________________________________________________ 2. Тапсырыс берушiнiң орналасқан жерi _______________________________________________________________ 3. Баға ұсыныстарына сұрату тəсілімен сатып алу мəні: Ашық конкурс мəні: Лот № жəне атауы:

2) Ашық конкурсқа қатысушылары болып мына əлеуеттi жеткiзушiлер танылсын: Лот № жəне атауы: Р/с № Əлеуеттi жеткiзушiнiң атауы Бағаны шартты (тегі, аты) азайтуды қолдану

4

Ұсынысты ұсыну мерзімі

4

Конкурстық өтінімдерді қабылдамау себебі 3

Тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсетумен байланысты шығыстар

Баға ұсыныстарына сұрату тəсілімен сатып алу бойынша (сатып алу атауы) баға ұсыныстары бар конверттерді ашухаттамасы ______________________ _______________________ (Өткізу орны) (Өткізілетін күні жəне уақыты)

8. Ашық конкурсқа қатысушылардың конкурстық өтінімдерін қарау нəтижелері бойынша комиссия шешім қабылдады (қажеттісін таңдау): 1) Мына əлеуеттi жеткiзушiлердің кокурстық өтінімдерін қабылдамау: Лот № жəне атауы: Р/с № 1

Тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету орны

Р\с Жеңімпаздың Нақты орналасқан мекенжайы ҚҚС-ны есепке № атауы (тегі, аты) (жеке тұлға үшін заңды алмағанда, құны мекенжайы) теңгемен

Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу ережесіне 7-қосымша

Əлеуетті жеткізушінің нақты орналасқан мекенжайы (жеке тұлға үшін заңды мекенжайы)

3

Тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету мерзімі

8. Қолдар

Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 4-қосымша

1. Тапсырыс берушінің атауы ____________________________________________________________________ 2. Тапсырыс берушiнiң орналасқан жерi ____________________________________________________________________ 3. Конкурстық комиссияның құрамы: Конкурстық комиссияның төрағасы: ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық комиссияның мүшелері: ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық комиссияның хатшысы: ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) əлеуетті жеткізушілердің конкурстық өтінімдерді қарау рəсімін өткізді жəне мыналарды сатып алу бойынша ашық конкурсқа қатысуға рұқсат берілді: 4. Ашық конкурс мəні: Лот № жəне атауы:

Жеткізушінің нақты орналасқан мекенжайы (жеке тұлға үшін заңды мекенжайы) 3

Жеткiзушiнiң атауы (тегі, аты)

1

7

Əлеуетті жеткізушілерді сатып алу бойынша ашық конкурсқа қатысуға рұқсат берудің (ашық конкурстың атауы) № _____ ХАТТАМАСЫ ______________________ _______________________ (Өткізу орны) (Өткізілетін күні жəне уақыты)

Сатып алынатын тауарлар саны немесе орындалатын жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер көлемі 4

7. Əрбір лот бойынша ұсынылатын ТЖҚ-ға жеткізуші ұсынған баға, теңгеде белгіленеді: Лот № жəне атауы: ҚҚС-ны есепке алмағанда, сатып алу үшін бөлінген сома: ________ теңге.

14. Қолдар

Сатып алу мəні

Аудио-жазбаны жүргiзу туралы мəлiмет 7

5. Олардың шеңберінде сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт нөмірлері: Лот № жəне атауы: _______________№____________ келісімшарт. 6. Əрбір лот бойынша тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету мерзімі жəне орны: Лот № жəне атауы:

3

Əлеуеттi жеткiзушiнiң атауы (аты, тегі) 2

4

Байланыс телефонының нөмiрi 6

1. Тапсырыс берушінің атауы ____________________________________________________________________ 2. Тапсырыс берушінің тұрған жері ____________________________________________________________________ 3. Бір көзден алу тəсілімен сатып алу мəні: ____________________________________________________________________ 4. Бір көзден алу тəсілімен сатып алу мəні: Лот № жəне атауы: ҚҚС-ны есепке алмағанда, сатып алу үшін бөлінген сома:________теңге.

Əлеуетті жеткізушінің нақты орналасқан мекенжайы (жеке тұлға үшін заңды мекенжайы)

12. Əлеуеттi жеткiзушiлердің ашылған конкурстық өтінімдердің мазмұны туралы ақпарат: ____________________________________________________________________ 13. Конкурстық өтiнiмдер бар конверттердi ашу рəсiмiне мына əлеуеттi жеткiзушiлердiң өкiлдерi қатысты: РР\ с№

3

Жеке басын куəландыратын құжаттың № 5

Бір көзден сатып алу тəсілімен сатып алу (сатып алу атауы) қорытындыларын шығару хаттамасы

Сатып алынатын тауарлар саны немесе орындалатын жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер көлемі 4

Р\с №

Конкурстық өтiнiм бар Əлеуеттi жеткiзушiнiң конверттiң тiркеу нөмiрi атауы (тегі, аты)

Лауазы-мы

Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 6-қосымша

5. Олардың шеңберінде сатып алу жүзеге асырылатын, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт нөмірлері: Лот № жəне сипаттамасы: _______________ №____________ келісімшарт. 6. Конкурстық құжаттама мына əлеуеттi жеткiзушiлерге ұсынылды:

Р\с №

Тегi, аты

13. Қолдар.

8. Мына ашық конкурсқа қатысушылардың конкурстық баға ұсыныстары қабылданбады:

Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 2-қосымша

Осы ашық конкурста Дипломы, куəлігі жəне Жеке басын сатып алынатын білімі туралы басқа құжат куəландыру жұмыстарды, қызметтерді бойынша біліктілігі немесе құжатының № жеткізу саласындағы мамандығы еңбек өтілі

Тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің сипаттамасы

Р\с № 1

Ескертпе: ашық конкурстың қатысушысы құрамдық бағаны көрсетпейді, бұл ретте осы жолда көрсетілген баға конкурстық комиссиямен ашық конкурсқа қатысушысының ҚҚС-ны есепке алмағанда, барлық шығындары есепке ала отырып, айқындалған болып қаралады жəне қайта қарауға жатпайды.

Лауазымы

Сатып алу мəні

Р\с № 1

Біз Сіздің төлем шарттарыңызбен келісеміз. ___________________________________________________________

Р/с Тегі, аты, № əкесінің аты

________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық комиссияның мүшелері: ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) _______________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық комиссияның хатшысы: ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) конкурстық өтінімдері бар конверттерді ашу рəсімін өткізді. 4. Ашық конкурс мəні: Лот № жəне атауы:

Əлеуетті жеткізушінің атауы (жеке тұлғалар үшін – тегі, аты, əкесінің аты) 2

Тегі, аты

Лауазымы

Жеке басын куəландыратын құжаттың№

Байла-ныс телефонының нөмiрi

Аудиожазба, бейнежазбаның жүргiзілуі туралы мəлiметтер

3

4

5

6

7

14. Қолдар Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 13-қосымша Əлеуетті жеткізушілерді сатып алу бойынша ашық конкурсқа (ашық конкурстың атауы) қатысуға рұқсат берудің № _____ ХАТТАМАСЫ _______________________ ____________________________________ (Өткізу орны) (Өткізудің күні мен уақыты) 1. Тапсырыс берушінің атауы______________________________________ 2. Тапсырыс берушiнiң орналасқан жерi_____________________________ 3. Конкурстық комиссияның құрамы: Конкурстық комиссияның төрағасы: __________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық комиссияның мүшелері: __________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) __________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық комиссияның хатшысы: __________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) əлеуетті жеткізушілердің конкурстық өтінімдерін қарау жəне _______ сатып алу бойынша ашық конкурсқа қатыстыру рəсімін өткізді. 4. Ашық конкурстың мəні: Лоттың № жəне атауы Сатып алудың мəні 1

Тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің сипаттамасы 2

Өлшем бірлігі

Сатып алынатын тауарлардың саны немесе орындалатын жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтердің көлемі

3

4

5. Сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың нөмірлері: Лоттың № жəне атауы: _______________ жылғы №____________ келісімшарт. 6. Əлеуетті жеткізушілер ұсынған құжаттардың ережелерін түсіндірулерінің жинақталған баяндамасы (олар болған жағдайда): __________________________________________________________________ 7. Конкурстық комиссия мына əлеуетті жеткізушілердің конкурстық өтінімдерін қарады: Лоттың № жəне атауы р\с № Əлеуеттi жеткiзушiнiң атауы (тегі, аты, əкесінің аты – же- Əлеуетті жеткізуші орналасқан жерінің мекенжайы ке тұлға үшін) 1

2

3

8. Ашық конкурсқа қатысушылардың конкурстық өтінімдерін қараудың нəтижелері бойынша конкурстық комиссия мынадай шешім қабылдады (керегін таңдау): 1) Мына əлеуеттi жеткiзушiлердің конкурстық өтінімдерін қабылдамау: Лоттың № жəне атауы: р\с № Əлеуеттi жеткiзушiнiң атауы (тегі, аты, əкесінің аты – жеке тұлға үшін)

Конкурстық өтінімдерді қабылдамаудың себебі

Ескертпе

1

3

4

2

2) Ашық конкурстың қатысушылары ретінде мына əлеуеттi жеткiзушiлер танылсын: Лоттың № жəне атауы: р\с № 1

Əлеуеттi жеткiзушiнiң атауы (тегі, аты, əкесінің аты – жеке тұлға үшін) 2

Бағаның шартты азайтылуын қолдану 3

Ашық конкурсқа қатысушылардың конкурстық баға ұсыныстарын орналастырудың басталу жəне аяқталу күні, орны мен уақыты ______________бастап __________________дейін белгіленсін. Ашық конкурсқа қатысушылардың конкурстық баға ұсыныстарын бағалау жəне салыстыру _____________________________ белгіленсін. 9. Қолдар Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 14-қосымша

(Соңы 11-бетте).


(Соңы. Басы 9-10-беттерде).

Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 17-қосымша

Сатып алу бойынша ашық конкурстың (ашық конкурстың атауы) қорытындысын шығарудың № ____ ХАТТАМАСЫ ________________________________ (Өткізу күні мен уақыты) 1. Тапсырыс берушiнiң атауы _______________________________________________________________ 2. Тапсырыс берушiнiң орналасқан жерi _______________________________________________________________ 3. Конкурстық комиссияның құрамы: Конкурстық комиссияның төрағасы: ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің атауы) Конкурстық комиссияның мүшелері: ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің атауы) ________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің атауы) Конкурстық комиссияның хатшысы: __________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің атауы) сатып алу бойынша ашық конкурстың жеңімпазын анықтау рəсімін жүргізді: 4. Ашық конкурстың мəні: Лоттың № жəне атауы: Сатып алудың мəні

Тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің сипаттамасы

Өлшем бірлігі

1

2

3

Сатып алынатын тауарлардың саны немесе орындалатын жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтердің көлемі 4

5. Сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың нөмірлері: Лоттың № жəне атауы: _______________ жылғы №____________ келісімшарт. 6. Конкурстық баға ұсыныстарын мына ашық конкурстың қатысушылары ұсынды: Лоттың № жəне атауы: Р/с №

Ашық конкурсқа қатысушының атауы (жеке тұлғалар үшін - тегi, аты, əкесінің аты)

Ашық конкурсқа қатысушы Конкурстық баға ұсынысын орналасқан жерінің мекенжайы ұсынудың күні мен уақыты

1

2

3

4

7. Конкурстық баға ұсыныстарын ашық конкурстың мына қатысушылары қайтарып алды: Лоттың № жəне атауы Р/с №

Ашық конкурсқа қатысушының атауы (жеке тұлғалар үшін- тегi, аты, əкесінің аты)

Конкурстық баға ұсыныстарын қайтарып алған күні мен уақыты

1

2

3

8. Ашық конкурсқа мына қатысушылардың конкурстық баға ұсыныстары қабылданбады: Лоттың № жəне атауы Р/с №

Ашық конкурсқа қатысушының атауы (жеке тұлғалар үшін- тегi, аты, əкесінің аты) 2

1

Конкурстық баға ұсыныстарын қабылдамаудың себебі 3

Ескертпе 4

Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы өткізілген ашық конкурстың қорытындысын шығарудың (электрондық сатып алулар жүйесі арқылы тəсілімен сатып алудың атауы) № _____ХАТТАМАСЫ ________________________________ (Өткізу күні мен уақыты) 1.Тапсырыс берушінің атауы ________________________________________________________________ 2.Тапсырыс берушiнiң орналасқан жерi ________________________________________________________________ 3.Конкурстық комиссияның құрамы: Конкурстық комиссияның төрағасы: ____________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық комиссияның мүшелері: ____________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) ____________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) Конкурстық комиссияның хатшысы ____________________________________________________________________ (Тегі, аты, əкесінің аты) сатып алу бойынша конкурстық баға ұсыныстарын төмендетумен өткізілген ашық конкурстың жеңімпазын анықтау рəсімін өткізді: 4. Конкурстық баға ұсыныстарының бағасын төмендету арқылы өткізілген ашық конкурстың сатып алу мəні: Лот № жəне атауы ҚҚС-ны есепке алмағанда, сатып алуға бөлінген сома_____________теңге. Сатып алудың мəні

Тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің сипаттамасы

Өлшем бірлігі

1

2

3

Сатып алынатын тауарлардың саны немесе орындалатын жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтердің көлемі 4

5. Сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың нөмірлері: Лот № жəне сипаттамасы: _______________жылғы №____________ келісімшарт. 6. Конкурстық баға ұсыныстарын конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы өткізілген ашық конкурстың келесі қатысушылары ұсынды: Лот № жəне атауы: Р/с №

Баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы өткізілген ашық конкурс қатысушының атауы (жеке тұлғалар үшін - тегі, аты, əкесінің аты)

Баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы өткізілген ашық конкурсқа қатысушының орналасқан мекенжайы

Конкурстық баға ұсынысын ұсынудың күні мен уақыты

1

2

3

4

7. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы өткізілген ашық конкурсқа қатысушылардың конкурстық баға ұсыныстарының бағалары: Лот № жəне атауы: Сатып алуға бөлінген сома______________теңге.

9. Ашық конкурсқа қатысушылардың қабылданған конкурстық баға ұсыныстарының бағалары: Лоттың № жəне атауы Сатып алуға бөлінген сома______________теңге.

Р\с №

Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету ҚҚС-ны есепке арқылы өткізілген ашық конкурсқа қатысушының атауы (жеке алмағанда, теңгемен тұлғалар үшін - тегі, аты, əкесінің аты) алынған құн

ҚҚС-ны есепке алмағанда, теңгедегі шартты бағасы

Р/с №

Ашық конкурсқа қатысушының атауЫ ҚҚС-ны есепке алмағанда, теңгемен (жеке тұлғалар үшін- тегi, аты, əкесінің аты) алынған құн

1

2

4

1

2

ҚҚС-ны есепке алмағанда,теңгемен алынған шартты баға 4

3

10. Конкурстық комиссия ашық конкурсқа қатысушылардың қабылданған конкурстық баға ұсыныстарын бағалап жəне салыстырып, мынадай шешiм қабылады (керегін таңдау): 1) Ашық конкурстың жеңiмпазы ретінде танылсын: Лоттың № жəне атауы Р/с №

Атауы (жеке тұлғалар үшін - тегi, аты, əкесінің аты) 2

1

Орналасқан жерінің мекенжайы

ҚҚС-ны есепке алмағанда, ұсынылған баға

3

4

Ұсынылатын тауарлардағы немесе жұмыстардағы немесе қызметтердегі, пайыздық көріністегі (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 5

Жеңімпаздың конкурстық баға ұсынысынан кейінгі барынша артықшылығы бар конкурстық баға ұсыныстарын берген əлеуетті жеткізушілер: Лоттың № жəне атауы Р/с №

Атауы (жеке тұлғалар үшінтегi, аты, əкесінің аты)

Орналасқан жерінің мекен-жайы

ҚҚС-ны есепке алмағанда, ұсынылған баға

1 1. 2.

2

3

4

Ұсынылатын тауарлардағы немесе жұмыстардағы немесе қызметтердегі, пайыздық көріністегі (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 5

2) Ашық конкурс өтпеген деп танылсын (тиісті себебін көрсету) Лоттың № жəне атауы 11. Тапсырыс беруші мына жеңімпазбен: Лоттың № жəне атауы _________________________________________________________________ (Жеңімпаздың атауы (тегі, аты, əкесінің аты – жеке тұлғалар үшін), нақты орналасқан жерiнiң мекенжайы, ұсынған бағасы) ашық конкурс тəсілімен өткізілген сатып алудың қорытындысы бойынша ашық конкурстың қорытындысы шығарылған күнінен бастап __________ күннің ішінде шарт жасассын. 12. Сатып алудың коды: _____________ Жүйе интернет-ресурсының мекенжайы: ______________. 13. Қолдар Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 15-қосымша Бір көзден алу тəсілімен сатып алудың қорытындысын шығару хаттамасы (сатып алу атауы)

1

Тауарлардың, жұмыстар Өлшем бірлігі мен қызметтердің сипаттамасы 2 3

Жеткiзушiнiң атауы (тегі, аты, əкесінің аты – жеке тұлғалар үшін) 2

1

Жеткізушінің орналасқан мекенжайы

Сатып алынатын тауарлардың саны немесе орындалатын жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтердің көлемі 4

Тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету мерзімі 4

3

Тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсетудің орны 5

7. Əрбір лот бойынша ұсынылатын, өзіне тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсетуге байланысты барлық шығыстарды қамтитын, ТЖҚ-ға жеткізуші ұсынған баға, теңгеде көрсетіледі: Лот № жəне сипаттамасы ҚҚС-ны есепке алмағанда, сатып алуға бөлінген сома:_______теңге. Р/с №

Жеткiзушiнiң атауы (тегі, аты, əкесінің аты – жеке тұлғалар үшін)

ҚҚС-ны есепке алмағанда, ұсынылған баға

1

2

3

Ұсынылатын тауарлардағы немесе жұмыстардағы немесе қызметтердегі, пайыздық тұлғадағы (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 4

Шарт жасасу мерзімі 5

8. Қолдар Жер қойнауын пайдалану жөніндегі операцияларды жүргізу кезінде тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алу қағидаларына 16-қосымша Баға ұсыныстарына сұрату тəсілімен сатып алу бойынша (сатып алудың атауы) баға ұсыныстарын ашу жəне қорытындысын шығару хаттамасы ________________________________ (Өткізу күні мен уақыты) 1. Тапсырыс берушiнiң атауы________________________________________ 2. Тапсырыс берушiнiң орналасқан жерi ____________________________________________________________________ 3. Баға ұсыныстарына сұрау салу тəсілімен сатып алудың мəні: Лот № жəне атауы: Сатып алудың мəні

Тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің сипаттамасы

Өлшем бірлігі

1

2

3

Сатып алынатын тауарлардың саны немесе орындалатын жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтердің көлемі 4

4. Сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың нөмірлері: Лот № жəне сипаттамасы: _______________жылғы №____________ келісімшарт. 5. Конкурстық баға ұсыныстарын мына əлеуетті жеткізушілер ұсынды: Лот № жəне атауы: Р\с №

Əлеуетті жеткізушінің атауы (жеке тұлғалар үшін - тегi, аты, əкесінің аты)

Əлеуетті жеткізуші орналасқан Баға ұсынысын ұсынудың күні жерінің мекен-жайы мен уақыты

1

2

3

4

6. Конкурстық баға ұсыныстарын мына əлеуетті жеткізушілер қайтарып алды: Лот № жəне атауы: Р/с № Əлеуетті жеткізушінің атауы 1

2

Əлеуетті жеткізуші орналасқан жерінің мекенжайы 3

Баға ұсынысын қайтарып алған күні мен уақыты 4

7. Мына жеткізушілердің баға ұсыныстары қабылданбады: Лот № жəне атауы: Р/с № Əлеуетті жеткізушінің атауы (жеке тұлғалар үшін Баға ұсынысын қабылдамаудың себебі - тегi, аты, əкесінің аты)

Ескертпе

1

4

2

3

8. Əлеуетті жеткізушілердің ашылған баға ұсыныстарының бағасы: Лот № жəне атауы: ҚҚС-ны есепке алмағанда, сатып алуға бөлінген сома______________теңге. Р/с № Əлеуетті жеткізушінің атауы (жеке тұлғалар үшін - тегi, аты, əкесінің аты)

ҚҚС-ны есепке алмағанда, теңгемен алынған баға

1

3

2

Ұсынылатын тауарлардағы немесе жұмыстардағы немесе қызметтердегі, пайыздық тұлғадағы (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 4

9. Баға ұсыныстарын ашудың нəтижелері бойынша: 1) Баға ұсыныстарына сұрау салу тəсілімен сатып алудың жеңімпазы: Лот № жəне атауы: Р/с №

Жеңімпаздың атауы (жеке тұлғалар үшін - тегi, Əлеуетті жеткізуші орналасқан Баға ұсынысының бағасы аты, əкесінің аты) жерінің мекенжайы

1

2

3

4

Жеңімпаздың баға ұсынысынан кейін анағұрлым артықшылыққа ие баға ұсыныстары бар əлеуетті жеткізушілер: Лот № жəне атауы: Р/с №

Атауы (жеке тұлғалар үшін - тегi, аты, əкесінің аты)

1 1. 2.

2

Əлеуетті жеткізуші орналасқан жерінің мекенжайы 3

ҚҚС-ны есепке алмағанда, ұсынылған баға 4

2) Баға ұсыныстарына сұрату тəсілімен сатып алу өтпеген деп танылсын (сəйкес себепті көрсету) Лот № жəне атауы 10. Тапсырыс беруші мына жеңімпазбен: Лоттың № жəне атауы _________________________________________________________________ (Жеңімпаздың атауы (тегі, аты, əкесінің аты – жеке тұлғалар үшін), нақты орналасқан жерiнiң мекенжайы, ұсынған бағасы) баға ұсыныстарына сұрату тəсілімен өткізілген сатып алудың қорытындысы бойынша баға ұсыныстарын сұрату тəсілімен сатып алудың қорытындысы шығарылған күннен бастап __________ күннің ішінде шарт жасасын. 11. Сатып алудың коды: _____________ Жүйе интернет-ресурсының мекенжайы:______________. 12. Қолдар

Р\с №

Атауы(тегі, аты, əкесінің атауы Орналасқан – жеке тұлғалар үшін) жерінің мекенжайы

ҚҚС-ны есепке алмағанда, ұсынылған баға

1

2

4

3

Ұсынылатын тауарлардағы немесе жұмыстардағы немесе қызметтердегі, пайыздық тұлғадағы (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 5

Жеңімпаздың конкурстық баға ұсынысынан кейін анағұрлым артықшылыққа ие болып табылатын конкурстық баға ұсыныстары бар əлеуетті жеткізушілер: Лот № жəне атауы: Р\с №

Атауы (тегі, аты, əкесінің атауы – жеке тұлғалар үшін)

Орналасқан жерінің мекенжайы

ҚҚС-ны есепке алмағанда, ұсынылған баға

1 1. 2.

2

3

4

Ұсынылатын тауарлардағы немесе жұмыстардағы немесе қызметтердегі, пайыздық тұлғадағы (0-ден 100-ге дейін) қазақстандық қамту бойынша міндеттемелер 5

2) Ашық конкурсты өтпеген деп тану (сəйкес себепті көрсету) Лот № жəне атауы 9. Тапсырыс беруші мына жеңімпазбен: Лоттың № жəне атауы _________________________________________________________________ (Жеңімпаздың атауы (тегі, аты, əкесінің аты – жеке тұлғалар үшін), нақты орналасқан жерiнiң мекенжайы, ұсынған бағасы) баға ұсыныстарын сұрату салу тəсілімен өткізілген сатып алудың қорытындысы бойынша ашық конкурстың қорытындысы шығарылған күнінен бастап __________ күннің ішінде шарт жасассын. 10. Сатып алудың коды: _____________ Жүйе интернет-ресурсының мекенжайы:______________. 11. Қолдар

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 24 қазан

№1355

Астана, Үкімет Үйі

(Жалғасы. Басы өткен 108-нөмірде).

5. Сатып алу жүзеге асырылатын жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарттардың нөмірлері: Лот № жəне сипаттамасы: _______________жылғы №____________ келісімшарт 6. Жеткізушінің атауы, тауарларды жеткізудің, жұмыстарды орындаудың, қызметтерді көрсетудің мерзімі жəне орны: Лот № жəне сипаттамасы: Р/с №

3

8. Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы өткізілген ашық конкурсқа қатысушылардың қабылданған конкурстық баға ұсыныстарын бағалап жəне салыстырып, конкурстық комиссия мынадай шешiм қабылдады (қажеттісін таңдау): 1) Конкурстық баға ұсыныстарының бағаларын төмендету арқылы өткізілген ашық конкурстың жеңімпазы ретінде келесіні тану: Лот № жəне атауы:

Электр қондырғыларын орнату қағидаларын бекіту туралы

1. Тапсырыс берушінің атауы ________________________________________________________________ 2. Тапсырыс беруші орналасқан жері: ________________________________________________________________ 3. Бір көзден алу тəсілімен сатып алудың негіздемесі: ________________________________________________________________ 4. Бір көзден алу тəсілімен сатып алудың мəні: Лоттың № жəне атауы ҚҚС-ны есепке алмағанда, сатып алуға бөлінген сома:_______теңге. Сатып алудың мəні

11

www.egemen.kz

30 cəуір 2013 жыл

188. Жанасу кернеуiне қойылатын талаптарды сақтаумен орындалатын жерге тұйықтау құрылғысы кез келген жыл мезгілінде одан жерге тұйықталу тогы аққан кезде қалыптыдан аспайтын жанасу кернеуінің мəнін қамтамасыз етуі тиіс. Бұл ретте жерге тұйықтау құрылғысының кедергiсі жерге тұйықтау құрылғыда жол берілетін кернеу жəне жерге тұйықталған тогы бойынша анықталады. Рұқсат етілетін жанасу кернеуінің шектi мəнін анықтауда ықпал етудің есептi уақыты ретiнде қорғау əсерiнiң уақыты жəне сөндiргiштiң толық ажыратылу уақытының сомасы қабылданады. Негiзгi қорғау жанасу кернеулерi мүмкiн мəндердiң анықтауында резервтегi қорғаудың əсерiнiң уақыты жанында əсерi тиiп кетуi үшiн қызметшiге ауыстырып қосу субұрғыш құрылғы ҚТ түсiнiктi есептi уақыт ретiнде жедел ауыстырып қосуларды өндiрiсте пайда бола алған жұмыс орындары үшiн қабылданады. Ұзындығына жəне көлденең жерге тұйықтағыштарды орналастыру мөлшерленген мəндерге дейiн жанасу кернеулерiнiң шектеуiнiң талаптары жəне жерге қосылатын жабдықтың жерге тұйықтағыш оралымдылығымен анықталуы керек. Ұзындығы жəне көлденең жасанды жерге тұйықтағыштардың арасындағы қашықтық 30 метрден аспауы керек, ал жерге олардың салуын тереңдiк жанасу кернеуiн төмендету үшiн кемiнде 0,3 м болуы тиіс. Жанасу кедергісін төмендету үшін негіздеме жағдайларда жұмыс орындарында 0,1- 0,2 м қалындықта қиыршық тас төсемін салу жүргізіледі. 189. Осы Қағидалардың 185 жəне 187-тармақтарының талаптарына қосымша жəне осы Қағидалардың талаптарын сақтаулармен оның кедергiсiне немесе жанасу кернеу көрсетiлетiн жерге тұйықтау құрылғылары орындауына қосымша: 1) жердегi жабдық немесе жерге тұйықтағыш құрылғы жалғауыш жерге тұйықтау өткiзгiштерi кемiнде 0,3 м тереңдiкке салу; 2) күш беретiн трансформаторлардың жерге қосылатын бейтараптарының қоныстары осы маңай, тұйықтағыш (төрт бағытта) өзеннiң көлденең жерге тұйықтағыштар ұзындығынан салу. Жерге тұйықтау құрылғысы электр қондырғының қоршауынан тыс жерге шығып кеткенде, электр қондырғының аумағынан тыс орналасқан көлденең жерге тұйықтағыштар кемінде 1 м тереңдігінде салынады. Осы жағдайда жерге тұйықтау құрылғысының сыртқы контуры доғалы немесе дөңгелектелген бұрыштары бар көпбұрыштың түрiнде орындалады. 190. Электр қондырғыларды сыртқы қоршауды жерге тұйықтағыш құрылғыға қосуға рұқсат етiлмейдi. Егер электр қондырғылар 110 кВ жəне одан жоғары ƏЖ жүрсе, оның барлық периметрі бойынша қоршаудың бағандарында 20 - 50 м, тік периметрдің көмегімен 2-3 м ұзындыққа жерге тұйықталады. Мұндай жерге тұйықтауды орнату үшін арматурасы электрлі темір буындармен жалғанған, темір жəне темірбетон табантіректерімен қоршау қажет емес. Сыртқы қоршаумен ішкі, сыртқы жəне екі жағынан бойлай орналасқан, жерге тұйықталған қондырғылар элементтерінің арасында, электр байланысын болдырмау үшін арақашықтары 2 м кем болмауы керек. Металдық коммуникациялар жəне басқа көлденең жерге тұйықтағыштар, құбыр жəне металдық қабығы бар кəбілдер кiретiн қоршаудың сыртына кемiнде 0,5 м қоршау табандылардың арасындағы тереңдiкке ортасында салуы керек. Ішкi металдық қоршауларды сыртқы қоршауға қабысулар орындарында кемiнде 1 м ұзындықтағы кiрпiш немесе ағаш орнатылуы тиіс. Электр қабылдағыштардың орналасуында олардың қоректенуi сыртқы қоршауда бөлгiш трансформаторлар арқылы iске асырылады. Бұл трансформаторларды қоршауда орнатуға рұқсат етiлмейдi. Қоршауда орналасқан сызық, бөлгіш трансформаторларының жалғастырғыш екінші кезектік орамасы жəне электр қабылдағышы, жерге тұйықтағыш қондырғылардағы маңызы есептелген кернеу жерден оқшаулануы керек. Егер көрcетiлген шаралардың, ең болмаса, біреуі орындалуы мүмкiн болмаса, онда жерге тұйықталған қондырғы, металдық қоршаудың бiр бөлiктерi жəне сыртқы жəне қоршаудың iшкi жақтарымен жанасу кернеуi мүмкiн мəндердi аспайтындай етiп, əлеуеттерді теңестiрулердi орындауға қосады. Кедергi бойынша құрылымның осы мақсатпен орындаудың жанында оған жəне тереңдiкке 1 м, көлденең жереге тұйықтағыш қоршаудың сыртынан 1 м қашықтықта салуы керек. Бұл жерге тұйықтағыш, кемінде төрт нүктедегі жерге тұйықталып қондырғыларға қосылады. 191. Егер электр қондырғының жерге тұйықтау құрылғысы, басқа электр қондырғының жерге тұйықтау құрылғысымен металл қабығы бар кəбілмен, орамсауытпен немесе басқа металдық байланыстар арқылы тұйықталса, онда ғимарат айналасында басқа электр қондырғыны əлеуеттi теңестiру үшiн немесе оған мына шарттардың бiрi қолданылуы керек: 1) ғимараттың іргетасы немесе жабдығы орналасқан аумақтың периметрi, бұл ғимарат немесе аумақ əлеуеттерінің теңестiру жүйесімен бiрлескен жерге тұйықтағыш 1 м тереңдiкке жəне 1 м қашықтықта төсеу, ал ғимаратқа кіреберістерде немесе кіретін жерлерде өткізгіштерді жерге тұйықтағыштан 1 жəне 2 м қашықтықта тиісінше 1 жəне 1,5 м тереңдікке төсеу жəне осы өткізгіштерді жерге тұйықтағышпен қосу; 2) егер бұл ретте əлеуеттерді теңестірудің рұқсат етілетін деңгейі қамтамасыз елітсе, осы Қағидалардың 204-тармағына сəйкес жерге тұйықтағыштар ретінде темірбетонды іргетасты қолдану. Егер ғимарат айналасында асфальт жыртыстары, соның ішінде кіреберіс жəне көлік кіреберісінде болса, 190-тармақтың 1 жəне 2-тармақшаларында көрcетiлген шарттардың орындалуы қажет болмайды. Егер, кейбір кіреберістерде (кіретін жерде) тармағы болмаса, 1-тармақта көрсетілгендей немесе 190-тармақтың 2-тармақшасының талаптары сақталса орындалуы мүмкін. Барлық жағдайларда осы Қағидалардың 191-тармағының талаптары орындалуы тиіс. 192. Əлеуетті шығаруды болдырмау үшiн бейтарап жерге тұйықтаумен желiнiң жоғары 1 кВ электр қондырғылардың жерге тұйықтағыш құрылғыларының шектерiне тиiмдi болатын электр қабылдағыштардың жасалынған кəбілдiң жоғары 1 шаршы кернеумен электр қондырғыны жерге тұйықтағыш құрылғының шектерiндегi мұндай электр қабылдағыштардың қоректенуi керек болса, сызық бойынша 1 кВ тарапта ажыратылған бейтараптандырғышы бар трансформатордан iске асыруға болатын трансформаторлардың бейтарап жерге тұйықтауы бар 1 кВ орамдарынан қоректену металдық қабықсыз жəне бронсыз рұқсат етiлмейдi немесе ылғалға арналған кəбілмен жүзеге асырылады. Жерге тұйықтағыш құрылғыда бұл кернеуде тесiлетiн сақтандырғыш, ажыратылған бейтараптандырғышы бар трансформатордың тарапқа орнатылған төменгi кернеуiн iстеудi кернеу асуы керек. Мұндай электр қабылдағыштардың қоректенуi сондай-ақ бөлгiш трансформатор арқылы iске асады. Егер ол 1 кВ-ден жоғары электр қондырғының жерге тұйықтау құрылысы алып жатқан аумақ бойынша өтсе, электр қабылдағышқа, оның екiншi орамынан бөлгiш трансформатор жəне сызық, атқаратын жерге тұйықтағыш құрылғымен орындалады. 5. Оқшауланған бейтарабы бар желiлердегi кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары 193. R, Ом жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі оқшауланған бейтарабы бар 1 кВ жоғары электр қондырғыларында табиғи жерге тұйықтағыштардың кедергісін есепке алып, кез келген жыл мезгілінде есептік жерге тұйықтау тогы өтуі кезінде болуы тиіс: R ≤ 250/I, бірақ 10 Ом-нан көп емес, мұндағы I – жерге тұйықтаудың есептік тогы, А. Есіптік ток ретінде мыналар қабылданады: 1) сыйымды токтар өтелмейтін желiлерде - жерге толық тұйықталатын ток; 2) сыйымды токтар өтелетін желiлерде: өтейтін аппараттар қосылған жерге тұйықталған құрылғылар үшін – осы аппараттардың ең қуаттысының 125 % номиналды тогына тең ток. өтейтін аппаратар қосылмаған жерге тұйықталған құрылғылар үшін – өтейтін аппараттардың ішінен ең қуаттысын өшіргенде осы желіде өтетін жерге тұйықталатын ток. Есептi жерге тұйықтау тогы бұл токтың ең көп мəні бар желі схемаларын пайдалануда мүмкін болып айқындалуы тиіс. 194. Оқшауландырылған бейтарабы бар кернеуі 1 кВ дейiн электр қондырғылары үшiн жерге тұйықтау құрылғылары қолданғанда бiр уақытта осы Қағидалардың 200-тармағының шарттары орындалуы тиіс. Жерге тұйық қосылған бейтарабы бар 1 кВ дейінгі кернеулі электр қондырғылары үшін бір мезгілде жерге тұйықтау құрылғысын пайдаланғанда, жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі осы Қағидалардың 197-тармағында көрсетілгеннен артық болмауы тиіс немесе жерге тұйықтау құрылғысына осы кəбілдердің ортақ ұзындығы кемінде 1 км болғанда, кемінде екі кəбілдің (кез келген кернеудегі) қабықшалары мен сауыттары қосылуы керек. 195. 6-10/0,4 кВ кернеудiң қосалқы станциялары үшiн бiр ортақ жерге тұйықтау құрылғысы орындалуы керек, оған мыналар қ��сылуы тиіс: 1) 1 кВ дейiн тарапта трансформатордың бейтарабы; 2) трансформатордың корпусы; 3) кəбілдердiң металдық қабықтары жəне сауыты; 4) 1 кВ дейін жəне одан жоғары кернеудегі электр қондырғылардың ашық өткiзушi бөлiктерi; 5) сыртқы өткiзушi бөлiктер. Қосалқы станция алып жатқан алаңның айналасында кемінде 0,5 тереңдікте жəне қосалқы станция ғимараты іргетасының шетінен немесе ашық орнатылған жабдық іргетасының шетінен 1 м аспайтын қашықтықта жерге тұйықтау құрылғысына қосылған жабық көлденең жерге тұйықтағыш (контур) салынуы тиіс. 196. Тиімді жерге тұйықталған бейтарабы бар 1 кВ жоғары кернеулі желінің жерге тұйықтау құрылғысымен бір ортақ жерге тұйықтау құрылғысына біріктірілген оқшауландырылған бейтарабы бар, 1 кВ жоғары кернеулі желінің жерге тұйықтау құрылғысы сондай-ақ осы Қағидалардың 185 жəне 186-тармақтарының талаптарын қанағаттандыруы тиіс. 6. Жерге тұйық қосылған бейтарабы бар желiлердегi 1 кВ-ге дейiн кернеудегі электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары

197. Жерге тұйық қосылған бейтарабы бар электр қондырғыларында генератордың немесе үш фазалық айнымалы ток трансформаторының бейтарабы, тұрақты ток көзiнiң орташа нүктесi, бiр фазалы ток көзi шығарындыларының бiрi жерге тұйықтағышқа қосылуы тиіс. Бейтарапты жерге тұйықтауға арналған жасанды жерге тұйықтағыш генератордың немесе трансформатордың жанында орналасады. Цех iшiндегi қосалқы станциялар үшiн жерге тұйықтағышты ғимарат қабырғасының жанында орналастыруға рұқсат етiледi. Егер қосалқы станция орналасқан ғимараттың iргетасы табиғи жерге тұйықтағыштар ретiнде қолданылса, трансформатордың бейтарабы кемінде екі металды бағаналарға немесе кемiнде екi темiрбетон iргетастың арматурасына пiсiрiп дəнекерленген бөлшектеріне қосу жолымен жерге тұйықталады. Кіріктірілген қосалқы станциялар көпқабатты ғимараттың түрлі қабаттарында орналастырылғанда, осындай қосалқы станциялардың трансформаторлар бейтарабының жерге тұйықталуы арнайы салынған жерге тұйықтау өткізгіші арқылы орындалуы тиіс. Бұл жағдайда жерге тұйықтау өткізгіші трансформаторға ең жақын орналасқан ғимараттың бағанасына қосымша қосылуы тиіс, ал оның кедергiсi трансформатордың бейтарабы қосылған жерге тұйықтау құрылғының кедергiсін айқындауда есепке алынуы тиіс. Барлық жағдайларда жерге тұйықтау тізбегінің үзiлiссiздiгiн қамтамасыз ету жəне жерге тұйықтау өткiзгiштi механикалық зақымданулардан қорғау шаралары қолданылуы тиіс. Егер трансформатордың немесе генератордың бейтарабын тарату құрылғысының нөлдік шинасымен жалғайтын өткізгіште ток трансформаторы орнатылған болса, онда жерге тұйықтау өткiзгiші трансформатордың немесе генератордың бейтарабына тiкелей емес, бiрден ток трансформаторынын кейін нөлдiк өткiзгiшке қосылуы тиіс. Сондай-ақ ток трансформаторына бөлiнуi бар жүйесiндегi электр қондырғы жұмысының жағдайындағы нөлдiк қорғаныш өткiзгiшiн қосу нөлдiк жұмыс жəне нөлдiк қорғайтын өткізгішпен орындалуы тиіс. Токтың трансформаторын генератордың (трансформатордың) бейтарабы шығатын жеріне жақын орналастыру керек. 198. Генератордың немесе трансформатордың бейтараптары немесе бiр фазалы ток көзiнiң шығатын жерлері қосылған жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі кез келген жыл мезгілінде үш фазалы ток көзінің 660, 380 жəне 220 В немесе бір фазалы ток көзінің 380, 220 жəне 127 В сызықтық кернеулерінде тиісінше 2, 4 жəне 8 Ом аспауы тиіс. Бұл кедергi табиғи жерге тұйықтағыштарды, сондай-ақ кемінде ығысатын екі желі болғанда, ƏЖ нөлдік өткізгіштің қайталама өткізгіштерінің жерге тұйықтағыштарын пайдалану есбімен қамтамасыз етілуі керек. Бүл ретте генератордың немесе трансформатордың бейтарабынан немесе бір фазалы ток көзінің шығатын жерінен тікелей жақындықта орналасқан жерге тұйықтағыштың кедергісі үш фазалы ток көзінің 660, 380 жəне 220 В немесе бір фазалы ток көзінің 380, 220 жəне 127 В сызықтық кернеулерінде тиісінше 15, 30 жəне 60 Ом аспауы тиіс. Жердің үлестік кедергісі с > 100 Ом˙м болғанда, жоғарыда көрсетілген нармаларды 0,01 с есе, бірақ он еседен артық емес ұлғайтуға рұқсат етіледі. 199. Ұзындығы 200 м артық ƏЖ ұштарында (немесе оның тармақтарында), сондай-ақ жанама тиіп кеткен кезде қауіпсіздік шаралары ретінде электр қондырғы автоматты түрде өшетін ƏЖ-ден бастап электр қондырғыларына енгізулерде нөлдік жұмыс сымдарын қайта жерге тұйықтау қажет. Бұл ретте, ең алдымен, табиғи жерге тұйықтағыштар (жер астындағы тiреулердiң бөлiктерi, сондай-ақ найзағайдан болатын асқын кернеулерден қорғау үшін жасалған жерге тұйықтау құрылғылары) қолданылады. Егер осыдан жиi жерге тұйықтаулар найзағайдан болатын асқын кернеулерден қорғау шарттары бойынша керек болмаса, көрcетiлген қайтадан жерге тұйықтаулар орындалады. Тұрақты ток желiлерiндегi нөлдiк өткiзгiштiң қайтадан жерге тұйықтаулары, жер астындағы құбырлармен металды жалғағыштары жоқ жекеленген жасанды жерге тұйықтағыштар көмегiмен iске асырылуы тиіс. ƏЖ-дегі назағайдың шамадан тыс кернеуінен қорғау үшін орнатылған тұрақты токтың жерге тұйықтағыш құрылғылары нөлдік жұмыс сымын қайта жерге тұйықтау үшін қолданылады. Нөлдiк өткiзгiшті қайтадан жерге тұйықтауға арналған жерге тұйықтау өткiзгiштерінің көлемі осы Қағидаларға 5-қосымшаның 45-кестесінде келтірілген көлемнен кем болмауы керек. 200. Кез келген жыл мезгіліндегі əрбiр ƏЖ-дiң нөлдiк жұмыс өткiзгiшiнiң барлық қайтадан жерге тұйықтауларының (соның iшiнде табиғи) жерге тұйықтағыштарын ортақ кедергiсі үш фазалы ток көзінің 660, 380 жəне 220 В немесе бір фазалы ток көзінің 380, 220 жəне 127 В сызықтық кернеулерінде тиісінше 5, 10 жəне 20 Ом аспауы тиіс Жердің үлестік кедергісі с > 100 Ом˙м болғанда, жоғарыда көрсетілген нармаларды 0,01 с есе, бірақ он еседен артық емес ұлғайтуға рұқсат етіледі. 7. Оқшауландырылған бейтарабы бар желiлердегi кернеуі 1 кВ-ге дейін электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары 201. Оқшауландырылған бейтарабы бар 1 кВ-ге дейінгі желінің ашық өткізгіш бөліктерін қорғаныс жерге тұйықтау үшін қолданылатын жерге тұйықтау құрылғыларының кедергісі: R ≤ Uпр /І шартына сəйкес келуі тиіс. мұндағы R – жерге тұйықтау құрылғысының кедергісі, Ом; Uпр – жанасу кернеуі, оның мəні 42 В тең деп қабылданады; І – жерге тұйықтаудың толық тогы, А. Трансформаторлардың немесе генераторлардың 100 кВ.А аспайтын қуаты кезінде 10 Ом дейінгі жерге тұйықтау құрылғысының кедергісіне рұқсат беріледі. Кедергінің осы мəні, сондай-ақ жинақ қуаты 100 кВ.А жоғары емес параллельді жұмыс істейтін бірнеше генераторлар (трансформаторлар) үшін де рұқсат етіледі. 8. Үлкен шекті жер кедергісі бар аудандардағы жерге тұйықтау құрылғылары 202. Жердің меншікті кедергісі жоғары болып келетін аудандарда тиімді жерге тұйықтау бейтарабы бар кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларының жерге тұйықтау құрылғылары жанасу кернеуіне қойылатын талаптар сақтала отырып орындалады. Тасты құрылымдарда осы Қағидалардың 188-190-тармақтарында кқрсетілгендерден кем, бірақ 0,15 м кем емес тереңдікте көлденең жерге тұйықтағыштың төселуіне жол беріледі. Сонымен қатар осы Қағидалардың 185-тармағында талап етілген, кіретін жерлердегі тік жерге тұйықтағыштардың орындалмауына жол беріледі. 203. Жердің меншікті кедергісі жоғары болып келетін аудандарда жасанды жерге тұйықтағыштарды орнату кезінде мынадай іс-шаралар орындалады: 1) егер де жердің меншікті кедергісі тереңдеген кезде төмендейтін, ал табиғи тереңдетілген жерге тұйықтағыш болмаған кезде, ұзындығы ұлғайтылған тік жерге тұйықтағыш құрылғылар; 2) егер де электр қондырғысының жанында (2 км-ге дейін) жердің меншікті кедергісі аз орындар болатын болса, шығаратын жерге тұйықтағыш құрылғылар; 3) көлденең жерге тұйықтағыш маңындағы орға тасты құрылымдардың сулы балшықты топырағының бетін тегістеп, ордың бетіне дейін қиыршық тасты төсеу; 4) егер де басқа əдістер қолданылмайтын немесе тиісті əсер етпейтін болса, оның меншікті кедергісін азайту мақсатында топырақтың жасанды өңделуін пайдалану. 204. Меншікті кедергісі 500 Ом.м жоғары жер үшін ажыратылған бейтарабы бар желілердегі 1 кВ-ден жоғары, сондай-ақ 1 кВ-ге дейін кернеудің электр қондырғыларында осы Қағидалардың 201-202-тармақтарында көзделген іс-шаралары бар, экономикалық тұрғыдан қолайлы емес жерге тұйықтағыштарды алуға жол берілмейді, осы тарауды талап етілетін жерге тұйықтау құрылғылары кедергілерінің мағынасын 0,002с есе арттыруға жол беріледі, мұндағы с – жердің баламалы меншікті кедергісі, Ом.м. Бұл ретте осы тарауда талап етілетін жерге тұйықтағыш құрылғысының кедергісін ұлғайту он еседен аспауы тиіс. 9. Жерге тұйықтағыштар 205. Табиғи жерге тұйықтағыштар ретiнде мыналар қолданыла алады: 1) ғимараттардың металдық жəне темiрбетон конструкциялары жəне топырақпен жақын болатын, нашар агрессивтi жəне орташа агрессивтi орталарда болатын, судан қорғайтын жамылғылары, соның iшiнде темiрбетон iргелері; 2) су құбырының жер салған металдық құбырлары; 3) бұрғы ұңғымаларының шеген құбырлары; 4) гидротехникалық ғимараттарды металдық шпунттардың, затворлардың бiр бөлiгiнiң суағарлары, кепiлдеме қағаздары жəне т.с.с; 5) рельстер арасындағы қасақана қойылған ұстатқыштар магистральдық электрленбеген темiр жолдардың рельс жолдары жəне кiрiс жол рель�� жолдары болған жағдайда; 6) жер болатын басқа, металл құралым жəне ғимарат; 7) жер салған сауыт қапталған кəбілдердiң металдық қабықтары; кəбілдердiң қабықтары табиғи жерлендiргiштер мен кəбілдер санында екiден кем емес қызмет көрсете алады. Жерге тұйықтағыштар ретінде кəбілдердiң алюминий қабықтарын қолдануға рұқсат етiлмейдi. 206. Жерге тұйықтағыштар ретінде орталық жылу жəне кəріз құбырларын, жанғыш сұйықтық, жанғыш немесе жарылыс қауіпі бар газдар мен қоспалардың құбырларын қолдануға рұқсат етілмейді. Көрсетілген шектеулер осы Қағидалардың 178-тармағына сəйкес əлеуеттерді теңестеру мақсатында осындай құбырларды жерге тұйықтау құрылғысына қосу қажеттілігін жоққа шығармайды. Алдын ала кернеулi арматурасы бар ғимараттар мен темірбетонды құрылыстары жерге тұйықтағыштар ретiнде пайдаланылмайды, бірақ бұл шектеу ƏЖ тiреулеріне жəне АТҚ-ның тіреуіш құрылыстарына қолданылмайды. Токтардың ол бойынша тығыздығының шарты бойынша табиғи жерге тұйықтағыштарды қолдану мүмкiндiгi ағатын, темiрбетон iргелердiң арматуралық сырықтарына ғимараттар мен конструкциялардың темiрбетон iргелерiнiң арматуралық сырықтарының дəнекерлеуi, құрыштан жасалған бағаналардың анкерлiк бұрандамаларын дəнекерлеудiң қажеттiлiгi, сонымен бiрге күштi агрессивтi орталардағы iргелердi қолданудың мүмкiндiгiн есептеумен анықталуы тиіс. 207. Жасанды жерге тұйықтағыштар қара немесе мырышталған болаттан немесе мыстан жасала алады. Жасанды жерге тұйықтауыштар боялмауы тиіс. Жерге тұйықтағыштардың материалдары мен ең кiшi өлшемдерi осы Қағидаларға 5-қосымшаның 45-кестесінде келтiрiлген мəндерге сəйкес келуi керек. 208. Кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғылары үшiн көлденең жерге тұйықтағыштардың қимасы рұқсат етілетін 400ºС қыздыру температурасында ыстыққа төзімділігі шарты бойынша (ажыратқыштың қорғаныс əрекетінің уақытына жəне сөнуіне сəйкес келетін қысқа мерзiмдi қыздыру) болып таңдалады. Жерге тұйықтау құрылғыларының коррозиясы қатері болған жағдайда жерге тұйықтағыштардың жəне жерге тұйықтау өткізгіштерінің қимасын олардың қызмет ету мерзімін есепке алумен үлкейту керек немесе гальваникалық жабындысы бар немесе мыс жерге тұйықтағыштар мен жерге тұйықтау өткізгіштерін қолдану керек. Бұл ретте коррозияға байланысты болуы мүмкiн жерге тұйықтағыш құрылғылар кедергiсінiң ықтималды ұлғаюы есепке алынады. Көлденең жерге тұйықтағыштарға арналған орлар қиыршықтаспен жəне шағылтасы мен құрылыс қоқысы жоқ бiркелкi топырақпен толтырылуы керек. Жер құбырлар жылудың əсерiнен жəне т.с.с кептірілетін орындарда жерге тұйықтағыштар қолданылмайды. 10. Жерге тұйықтағыш өткізгіштер 209. 1 кВ-ге дейiнгі кернеулі электр қондырғыларындағы жерге тұйықтағыштардың қималары қорғайтын өткiзгiштерге осы Қағидалардың 217-тармағының талаптарына сəйкес келуі тиіс. Жерде өткізілген жерге тұйықтау өткізгіштерінің ең кiшi қималары осы Қағидаларға 5-қосымшаның 45-кестесінде келтiрiлгендерге сəйкес келуі тиiс. Жерге алюминий оқшауланбаған өткізгіштерді төсеуге жол берілмейді. 210. Кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларда жерге тұйықтағыш өткізгіштердің қималары тиімді жерге тұйықталған бейтарабы бар электр қондырғыларында олар бойынша бір фазалы ҚТ ең үлкен тогы немесе оқшауландырылған бейтарабы бар электр қондырғыларында екі фазалы ҚТ тогы өткенде, жерге тұйықтау өткізгіштерінің температурасы 400ºС аспайтындай (ажыратқыштың қорғаныс əрекетінің уақытына жəне сөнуіне сəйкес келетін қысқа мерзiмдi қыздыру) таңдалуы тиіс. Оқшауланған бейтарабы бар кернеуі 1 кВ жоғары электр қондырғыларда қимасы мыс бойынша 25 мм2-ге дейін немесе оған тең басқа материалдардан жасалған жерге тұйықталған өткізгіштердің өткізу қабілеті фазалық өткізгіштердің өткізу қабілетінің 1/3 -нен кем болмауы тиіс. Қималары 25 мм2 асатын мыс, 35 мм2 асатын алюминий, 120 мм2 болат өткізгіштерін қолдану талап етілмейді. 211. Жерге тұйықтау құрылғының жайлы орнында кедергiнi өлшеуді орындау үшiн жерге өткiзгiшiн ажырату мүмкiндiгі ескерiлуі тиіс. Кернеуі 1 кВ дейiн электр қондырғылардағы мұндай орын бас жерге тұйықтағыш шина болып табылады. Жерге тұйықтағыштың өткiзгiшiн ажырату тек қана құралдың көмегімен орындалуы мүмкiн. Кернеуі 1 кВ дейiн электр қондырғыларда жерге тұйықтағышты жұмыстық (істеп тұрған) жерге тұйықтағышын бас тұйықтағыш шинасына қосатын жерге тұйықтау өткiзгiшінің қимасы мыналардан кем болмауы тиіс: мыс - 10 мм2, алюмини - 16 мм2, болат - 75 мм2. Ғимараттарға тұйықтағыш өткізгіштерді енгізу орындарында айырым белгісі көзделуі тиіс. 11. Басты жерге тұйықтағыш шинасы 212. Басты жерге тұйықтағыш шина электр қондырғы iшiнде немесе одан бөлек орындалады. Басты жерге тұйықтағыш шина ретiнде енгiзу құрылымы iшiнде нөлдiк қорғайтын шина қолданылады. Бас жерге тұйықтағыш шинаны жеке орнатқанда, енгiзу құрылғысының жанында қызмет көрсету үшiн қолжетімді, ыңғайлы жерде орналасады. Бөлек орнатылған басты жерге тұйықтағыш шинаның қимасы қоректендіру желісінің нөлдiк өткiзгiшiнiң қимасынан кем болмауы керек. Бас жерге тұйықтағыш шина мыстан орындалуы тиiс. Бұл мақсаттарда болатты қолдануға рұқсат етiледi. Алюминийді қолдануға рұқсат етiлмейдi. Шина конструкциясында оған қосылған өткізгіштердің жеке ажыратылу мүмкiндiгi ескерiлуі керек. Ажыратылуы құралдың көмегімен ғана қарастырылуы керек. Тек қана білікті персоналдың қолы жетімді жерлерде бас жерге тұйықтағыш шина ашық орнатылады. Бөгде адамдардың қолы жетімді жерлерде ол кілтпен жабылатын есігі бар (жəшiкке) шкафқа орналастырылуы керек. Есікте немесе қабырғада шинаның үстіңгі жағында тану белгісі салынады. 213. Егер ғимаратта бірнеше өзгешеленген кіреберістері болса, бас жерге тұйықтағыш шина əрбір енгізу құрылым үшін орындалуы тиіс. Кiрiктiрiлген трансформаторлық қосалқы станциялар болған жағдайда басты жерге тұйықтағыш шина олардың əрқайсыларының жанында орнатылуы керек. Осы жағдайда барлық орнатылған жерге тұйықтағыш шиналар қимасы қиманы ең үлкен алатын қосалқы станциялар кернеуiнiң шегiнетiн аласа қалқандарының арасында сол сызығының нөлдiк өткiзгiшiнiң қимасының жартысы болуы керек болатын əлеуеттерді теңестiруiн өткiзгiшпен тұйықтауы керек. Егер олар үзiлiссiздiкке жəне электр тiзбегiнiң өткiзу қабiлеттерi 300 талаптарына сəйкес келсе, бiрнеше бас жерге тұйықтағыш шиналардың қосулары үшiн бөтен өткiзушi бөлiктер қолданыла алады. 12. Нөлдік қорғау өткізгіштері 214. Кернеуі 1 кВ-ге дейiн электр қондырғыларында нөлдiк қорғайтын өткiзгiштер ретiнде мыналар қолданыла алады: 1) əдейi көзделген өткiзгiштер: көп талсымды кəбілдер талсымдары; фаза өткiзгiштерi бар қабықтағы оқшауланған жəне оқшауланбаған өткiзгiштерi; тұрақты салынған оқшауланған немесе оқшауланбаған өткiзгiштер; 2) электр қондырғылардың ашық өткiзушi бөлiктерi: кəбілдердiң алюминий қабықтары; электр өткiзгiштiктердiң құрыштан жасалған құбырлары; металдық қабықтар жəне зауытта жасалған шина өткізгіштерінің жəне жиынтық құрылымдарының тiрек конструкциялары; электр өткiзгiштiктерiнiң металдық қораптары жəне науаларын қораптар мен науалардың конструкцияларында осындай пайдалану көзделген жағдайда қорғау өткізгіштері ретінде қолдануға рұқсат етіледі, ол туралы жасап шығарушының құжаттамасында нұсқау болады, олардың орналастырылуы механикалық зақымдану мүмкiндiгін жоққа шығарады; ғимараттардың металл құралымдары (ферма, бағана жəне т.с.с). 3) кейбiр сыртқы өткiзушi бөлiктер: ғимараттар мен имараттардың металды құрылыс конструкциялары (фермалар, бағаналар жəне т.с.с.); осы Қағидалардың 214-тармағы талаптарының орындалуы шартында ғимараттардың темірбетонды құрылыс құрылымдарының арматурасы; өндірістік мақсаттағы металл құрылымдары (кран астындағы рельстер, галереялар, алаңдар, лифтердің, көтергіштердің жəне элеваторлардың шахтасы, жиектеу арналары жəне т.с.с.). 215. Егер электр тiзбегiнiң үзiлiссiздiгi ұзына бойына қамтамасыз етілсе жəне олар осы тараудың өткізгіштік туралы талаптарына жауап берсе, ашық жəне бөгде өткізуші бөліктерді қорғау өткізгіштері ретінде пайдалануға рұқсат етіледі. Егер олар бұдан басқа, бiр уақытта келесi талаптарға жауап берсе, сыртқы өткiзушi бөлiктерi қорғайтын өткізгіштер ретінде қолдана алады: 1) электр тiзбегiнiң үзiлiссiздiгi не конструкциямен, немесе механикалық, химиялық жəне басқа зақымданулардан қорғалған тиiстi қосылыстармен қамтамасыз етiледi;

2) тізбектің үзіліссіздігін жəне оның өткізгіштігін сақтау бойынша шаралар көзделмесе, осы бөлшектерді бұзуға рұқсат етілмейді. 216. Мыналарды қорғайтын өткізгіштер ретінде қолдануға рұқсат етiлмейдi: оқшаулаушы құбырлар жəне металл жеңнiң түтiк тəрiздi өткiзгiштерiнiң трос электр өткiзгiштiгiнiң жанында арқан жүк көтергiш металлдық қабықтары, сонымен бiрге өткiзгiштер жəне кəбілдердiң қорғасын қабықтары; жанармайлар жəне жарылыс қаупi бар заттар жəне басқа қоспалардың құбырлары, газбен жабдықтау құбырлары, кəріз жəне орталық жылыту құбырлары; оларда оқшаулау ендірмелері болған кезде су өткізу құбырлары. 217. Басқа тізбектер бойынша қоректендірілетін электр жабдықты нөлге теңестiру үшiн бiр тізбектердің нөлдiк қорғаушы өткiзгiштерiн қолдануға, сондай-ақ оларға қорғау өткізгіштерін керекті жерде қосу мүмкіндігін қамтамасыз ететін зауытта шығарылған шина өткізгіштері мен жиынтық құрылғылардың қабықшалары мен тірек конструкцияларын қоспағанда, электр жабдықтардың ашық өткiзушi бөліктерін басқа электр жабдықтар үшін нөлдік қорғаушы өткізгіштер ретінде қолдануға рұқсат етілмейді. Арнайы төселген қорғаушы өткізгіштерді басқа мақсаттарға қолдануға рұқсат етілмейді. 218. Қорғайтын өткізгіштердің ең кiшi қималары осы Қағидаларға 5-қосымшаның 46-кестесіне сəйкес келуi тиіс. Қималардың аудандары қорғайтын өткiзгiштер фаза өткiзгiштерi жасалған дəл сол материалдан жасалған жағдайлар үшін келтірілген. Басқа материалдардан жасалған қорғайтын өткiзгiштер қималары өткiзу қабiлетi бойынша кестеде келтiрiлгендерге баламалы болуы тиіс. Егер ол төмендегі формула бойынша (ажыратылу уақыты үшін ғана ≤ 5 с) есептелсе, қажет болғанда, қорғайтын өткізгіштің қимасын талап етілетіндерден аздау етіп қабылдауға рұқсат етіледі: S

I t , k

мұндағы S – қорғайтын өткізгіштің көлденең қимасының ауданы , мм2; I – осы Қиғадаларға 5-қосымшаның 43 жəне 44-кестесіне сəйкес тізбекті қорғау аппаратымен ажыратылу уақытын жəне осы Қағидалардың 174-тармағына сəйкес 5 с аспайтын уақытты қамтамасыз ететін қысқа тұйықталу тогы, А; t – қорғау аппаратының іске қосылу уақыты, с; k – мəні қорғайтын өткізгіштің материалына, оның оқшаулануына, бастапқы жəне соңғы температураларына байланысты коэффициент. Түрлі жағдайлардағы қорғайтын өткізгіштер үшін k мəні осы Қағидаларға 5-қосымшаның 47-50-кестесінде келтірілген. Егер есептеген кезде осы Қағидаларға 5-қосымшаның 46-кестесінде келтерелгеннен өзгеше қима болып шықса, ең жақын үлкен мəні таңдалады, ал стандартты емес қима болып шыққанда – ең жақын үлкендеу стандартты қимасындағы өткізгіштер қолданылады. Қорғайтын өткізгіштің қимасын айқындағандағы максималды температураның мəндері 3-бөлімге сəйкес ҚТ өткізгіштер қызуының шекті рұқсат етілетін температураларынан аспауы тиіс. 219. Кəбілдің құрамына кірмейтін немесе ортақ емес қабықшаға (құбырға, қорапқа) салынбаған фазалық өткізгіштермен бір арнашықта болмайтын мыс өорғаушы өткізгіштердің қимасы барлық жағдайларда мыналардан кем болмауы тиіс: 2,5 мм2 – механикалық қорғау болған жағдайда; 4 мм2 – механикалық қорғау болмаған жағдайда. Бөлек салынған алюминий қорғау өткізгіштерінің қимасы кемінде 16 мм2 болуы тиіс. 220. 1 кВ-қа дейін тұйық жерге қосылған бейтарапты электр қондырғыларында осы Қағидалардың 217-тармағының талаптарын қамтамасыз ету үшін нөлдік қорғайтын өткізгіштер бірге немесе фаза өткізгіштерімен тікелей жақындықта салынады. 221. Оқшауланбаған нөлдік қорғайтын өткізгіш пен металды қабықша немесе конструкция арасындағы ұшқындау салдарынан фазалық өткізгіштердің зақымдануы мүмкін жерлерде нөлдік қорғайтын өткізгіштерде фазалық өткізгіштердің оқшауламасына тең оқшауламасы болуы тиіс. 222. Оқшауланбаған қорғайтын өткізгіштері коррозиядан қорғалған болуы тиіс. Өткізгіштердің кəбілдермен, құбыржолдармен, темір жолдармен қиылысқан жерлерде, олардың ғимараттарға кіру жерлерінде жəне қорғайтын өткізгіштердің механикалық зақымдануы мүмкін басқа жерлерде өткізгіштер қорғалуы тиіс. Температуралы жəне шөгінді тігістердің қиылысқан орындарында қорғаныс өткізігіштердің ұзындығын өтеу қарастырылуы тиіс. 13. Қиыстырылған нөлдiк қорғайтын жəне нөлдiк жұмыс өткiзгiштерi 223. Жерге тұйық қосылған бейтарабы бар жəне талсымдары мыс бойынша кемінде 10 мм2 немесе алюминий бойынша кемінде 16 мм2 қималы талсымдары бар тұрақты салынған кəбілдер үшін ашық өткізуші бөліктері нөлденген көп фазалық тізбектерде нөлдік қорғайтын жəне нөлдік жұмыс өткізгіштерінің функциялары бір өткізгіште үйлесуі мүмкін. 224. Нөлдiк қорғайтын жəне нөлдiк жұмыс өткiзгiші функцияларын бiр фазалы жəне тұрақты токтың тізбектерінде үйлестіруге рұқсат етiлмейдi. Мұндай тізбектердегі нөлдiк қорғайтын өткiзгiш ретiнде жеке үшiншi өткiзгiш көзделуі тиіс. Бұл талап электр энергиясының бiр фазалы тұтынушыларына 1 кВ дейінгі кернеумен ƏЖ тармақтарына қолданылмайды. 225. Қиыстырылған нөлдік өткізгіш ретінде бөтен өткiзгіш бөліктерді қолдану рұқсат етiлмейдi. Əлеуеттерді басқару жүйесіне оларды қосу кезінде қосымша қиыстырылған өткізгіш ретінде ашық жəне бөтен өткізгіш бөліктерді қолдану рұқсат етіледі. 226. Арнайы қарастырылған қиыстырылған нөлдік өткізгіштер осы Қағидалардың 217-тармағында қорғайтын өткізгіштердің қимасына, сондай-ақ нөлдік жұмыс өткізгішіне қойылатын талаптарға сəйкес болуы тиіс. Қиыстырылған нөлдік өткізгіштердің оқшаулануы фазалы өткізгіштердің оқшаулануына тең болуы тиіс. 1 кВ дейін кернеу құрылғыларының құрастырмалы шиналарының нөлдік шинасын оқшаулау талап етілмейді. 227. Нөлдік қорғайтын жəне нөлдік жұмыс өткізгіштері электр қондырғыларының қандай да бір нүктесінен бастап бөлінетін кезде, электр энергиясын үйлестіру кезінде оларды осы нүктеге біріктіру рұқсат етілмейді. Өткізгіштер бөлінген жерде жеке қысқыштар немесе бөлінетін өткізгіштер үшін шиналар қарастырылуы қажет. Қоректендірілетін желінің қиыстырылған нөлдік өткізгіші нөлдік қорғайтын өткізгіштің қысқышына (шинасына) қосылған болуы тиіс. 14. Əлеуеттерді теңдестiру жүйесiнiң өткiзгiштерi 228. Əлеуеттерді теңдестiру жүйесінің өткiзгiші ретiнде ашық жəне осы Қағидалардың 213) тармағында көрсетілген сыртқы өткiзушi бөлiктер немесе арнайы салынған өткiзгiштер, не болмаса олардың үйлесімі қолдана алады. 229. Егер əлеуеттерді теңдестiру өткiзгiшiнiң қимасы мыс бойынша 25 мм2 аспаса немесе басқа материалдардан оған тең болса əлеуеттерді теңдестiрудi негiзгi жүйесiнiң қимасы электр қондырғыны қорғайтын өткiзгiштiң ең үлкен қимасының кемінде жартысы болуы керек. Əлеуеттерді теңдестiрудi негiзгi жүйесiнiң өткiзгiшінің қимасы кез келген жағдайда мынадай болуы керек: мыс - 6 мм2, алюминий - 16 мм2 - 50 мм2 құрыштан жасалған. 230. Əлеуеттерді теңдестiрудiң қосымша жүйесi өткізгіштерінің қимасы мыналардан кем болмауы керек: 1) екi ашық өткiзушi бірге қосылғанда – осы бөліктерге қосылған қорғау өткізгіштері кiшiсiнің қимасы; 2) ашық өткiзушi бөлiк жəне сыртқы өткiзушi бөлiк қосылғанда – ашық өткізуші бөлікке қосылған қорғау өткізгіші қимасының жартысы. Əлеуеттерді қосымша теңдестіру өткізгіштерінің кəбіл құрамына кірмейтін қималары осы Қағидалардың 218-тармағының талаптарына сəйкес болуы тиіс. 15. Жерге тұйықталатын жəне қорғаныс өткізгіштерінің қосылыстары 231. Жерге тұйықталатын, қорғаныс өткізгіштерін жəне əлеуеттерді теңдестіру жəне теңестіру жүйесінің өткізгіштерін қосу немесе біріктіру сенімді жəне электр тізбегінің үзіліссіздігін қамтамасыз етуі тиіс. Болат өткізгіштердің қосылулары дəнекерлеу арқылы орындалады. Қосылыстар коррозия жəне механикалық зақымданулардан қорғалған болуы тиіс. Болттық қосылыстар үшін өлшем түйіспесінің бəсеңдеуіне қарсы шаралар қарастырылуы тиіс. 232. Қосылыстар қарау жəне сынақтан өткізу үшін қолжетімді болуы тиіс. Конструкциялық тұрғыдан жабық жасалған қосылыстар (герметизацияланған, компаунд толтырылған жəне т.с.с.), сондай-ақ едендерде, қабырғаларда, аражабындарда жəне жерде жылыту жүйелеріндегі қосылыстар бұған жатпайды. 233. Жерге тұйықтау тізбегінің үзіліссіздігін бақылау қондырғыларын қолданғанда, қорғаныс өткізгіштерін айыруға жол берілмейді. 234. Жерге тұйықталатын жəне қорғайтын өткізгіштердің ашық өткізуші бөліктерге қосылуы болттық қосулар немесе дəнкерлеудің көмегімен орындалуы тиіс. Осындай өткізгіштерді жиі бөлшектеуге ұшырайтын немесе жыжымалы не болмаса сілкіністер пен дірілдерге ұшырайтын негіздерде орнатылған жабдық бөліктеріне қосу иілгіш өткізгіштердің көмегімен орындалуы тиіс. Электр сымдары мен ƏЖ-ның қорғайтын өткізгіштерінің қосылыстары фазалы өткізгіштердің қосылыстары секілді əдістермен орындалады. 235. Жерге тұйықтау өткізгіштерін ұзына созылған табиғи жерге тұйықтағыштарға қосудың орындары жəне əдiстерi жөндеу жұмыстары үшін жерге тұйықтағыштарды ажыратқан кезде, жанасу кернеуінің күтілетін шамалары мен жерге тұйықтау құрылғысы кернеуінің есептік мəндері қауіпсіз мəндерден аспайтын болып таңдалуы тиіс. Су өлшеуiштер, ысырмалар жəне т.б. шунттау құбырдың: əлеуеттерді теңестіру жүйесінің қорғайтын өткізгіші, нөлдік қорғайтын өткізгіш немесе қорғайтын жерге тұйықтау өткізгіші ретінде қолданылуына байланысты орындалады. 236. Электр қондырғысының əрбір ашық өткізуші бөлігінің нөлдік қорғайтын немесе қорғайтын жерге тұйықтау өткiзгiшіне қосылуы жеке тармақ арқылы орындалуы тиіс. Қорғайтын өткiзгiшке ашық өткiзушi бөліктерді кезектілікпен қосуға рұқсат етiлмейді. Өткізуші бөліктерді əлеуеттерді теңдестiрудің негізгі жүйесiне қосу жеке тармақтар көмегiмен орындалуы тиіс. Өткізуші бөліктерді əлеуеттерді теңдестірудің қосымша жүйесіне қосу жеке тармақтар көмегімен де, бір айырылмайтын өткізгішке қосылу арқылы да орындалады. 237. Электр қабылдағыштарды штепсельдік қосқыштар арқылы қоректендіру жағдайларын қоспағанда, коммутациялық аппараттарды қорғайтын өткізгіштер тізбектеріне қосуға жол берілмейді. Бiр уақытта барлық өткізгіштерді сөндіру ƏЖ-нің бір фазалық тармақтарынан қоректенетін жеке тұрғын, саяжайлық үйлер жəне оларға ұқсас объектілерді�� электр қондырғыларға кіреберісте рұқсат етіледі. Бұл ретте, нөлдік өткізгішті қорғайтын жəне жұмыс өткізгішіне бөлу коммутациялық енгізу аппаратына дейін орындалуы тиіс. 238. Фазалық жəне қорғайтын өткізгіштерді бір уақытта айыратын штепсельдік қосқышты пайдаланғанда, штепсельдік қосқыштың розеткасы мен шанышқысында оларға қорғайтын өткiзгiштерді қосу үшiн арнайы қорғайтын тйіспелері болуы тиіс. Егер штепсель розеткасының корпусы металдан орындалса, ол розетканы қорғайтын түйіспесіне қосылуы тиіс. 16. Тасымалды электр қабылдағыштары 239. Тасымалды электр қабылдағыштарына оларды пайдалану процесіндегі адамның қолында бола алатын электр қабылдағыштар (қол электр сайманы, тасымалды тұрмыстық электр аспаптары, тасымалды радиоэлектронды аппаратурасы жəне т.с.с.) жатады. 240. Тасымалды электр қабылдағыштардың қоректенуі кернеуі 380/220 В аспайтын желіден орындалады. Адамдарға электр тогымен зақым келтіру қауіптілігінің деңгейі бойынша үй-жайлардың санатына байланысты тасымалды электр қабылдағыштарды қоректендіретін тораптарда жанама жанасу кезіндегі қорғаныс үшін қоректенуді автоматты сөндіру, тізбектерді электрлік қорғанысты айыру, төмен кернеу, қосарлы оқшаулау қолданылуы мүмкін. 241. Қоректенуді автоматикалық сөндіруді қолдану кезінде, қосарланған оқшауламалары бар электр қабылдағыштарды қоспағанда, тасымалданатын электрқабылдағыштардың металл корпустары жерге тұйықталуы немесе нөлге теңестірілуі қажет, ол үшін штепсельдік қосқыш шанышқысының қорғау контактісіне жəне электрқабылдағыштардың корпусына қосылатын өткізгіштермен (кəбілдің жəне өткізгіштің үшінші талсымы тұрақты жəне бірфазалық электрқабылдағыштар үшін, төртінші немесе бесінші талсым – үшфазалық электрқабылдағыштар үшін) бір қабықта орналасқан арнайы қорғау өткізгіші ескерілуі қажет. Қорғайтын өткізгіш иілгіш болып, мыстан орындалуы тиіс, оның қимасы фазалық өткізгіштердің қимасына тең болуы керек. Бұл мақсат үшін нөлдік жұмыс өткізгішін, соның ішінде фазалық өткізгіштермен ортақ қабықшада орналасқан өткізгішті қолдануға рұқсат етілмейді. 242. Сынау зертханалары жəне олардың жұмыс кезінде орнын ауыстыру көзделмейтін эксперименталды қондырғылардың тасымалды электр қабылдағыштары үшiн тұрақты жəне жеке тасымалды қорғайтын өткiзгiштердi рұқсат етiледi. Бұл ретте, тұрақты өткiзгiштер осы Қағидалардың 213-221-тармақтарының талаптарын қанағаттандыруы керек, ал тасымалды өткiзгiштерi иілгіш болып, мыстан орындалуы тиіс жəне олардың қимасы фазалық өткізгіштер қимасынан кем болмауы керек. 243. Тікелей жанасудан жəне қосымша қорғау үшін жəне жанама жанасуда сыртқы қондырғының номиналдық тогы 20 А жоғары емес штепсельдік розеткалар, сондай-ақ ғимараттардан тыс немесе қауіптілігі жоғары жəне аса қауіпті үй-жайларда қолданылатын тасымалды электр қабылдағыштары қосылуы мүмкін ішкі қондырғы розеткалары номиналдық сөндіретін дифференциалдық тогы 30 мА аспайтын қорғанысты сөндіру құрылғыларымен қорғалады. ҚСҚ ашаларымен жабдықталған қолдық электр құрал саймандарын қолдануға рұқсат етіледі. Аса қауіпті үй-жайларда тораптарды қорғанысты электрлік айыруды қолдану кезінде əрбір розетка жеке таратушы трансформатордан немесе оның дара орамасынан қоректенуі тиіс. Төмен кернеуді қолданған кезде тасымалды электр қабылдағыштардың қоректенуі қауіпсіз таратушы трансформатордан іске асырылуы тиіс. 244. Тасымалды электр қабылдағыштарды қоректенетін желіге қосу үшін осы Қағидалардың 237-тармағының талаптарына сəйкес келетін штепсельдік қосқыштар қолданылады. Бұл ретте, қорек көзінің жағында өткізгіш розеткаға, ал электр қабылдағыш жағында - ашаға жалғануы тиіс. 245. Розеткалы тораптардың ҚСҚ таратушы (топтық, пəтерлі) қалқандарда орналастырады. ҚСҚ розеткаларын қолдануға рұқсат беріледі. 246. Тасымалды өткізгіштердің қорғанысты өткізгіштері мен кəбілдері сары-жасыл жолақтармен белгіленуі тиіс 17. Жылжымалы электр қондырғылары 247. Жылжымалы электр қондырғыларына қойылатын талаптар: 1) кеме электр қондырғыларына; 2) станоктардың, машиналар мен механизмдердің қозғалатын бөліктерінде орналастырылған электр жабдықтарына; 3) электрлендiрiлген көлiкке; 4) тұрғын автофургондарға қолданылмайды. 248. Жылжымалы электр қондырғылар тұрақты немесе автономды жылжымалы электр энергиясы көздерінен қоректене алады. Автономды көздер ретiнде тұтынушыларды тұрақты электр энергиясы көздерінен тəуелсіз қоректендіруді жүзеге асыруға мүмкіндік беретін көздер түсініледі. Жылжымалы электр қондырғылардың тұрақты электр желiден қоректенуі нөлдік жұмыс жəне қорғайтын өткізгіштері бөлінген жерге тұйық қосылған бейтарабы бар көзден орындалады. Осы өткізгіштердің бөлінуі қондырғыны қоректендіру көзіне қосу нүктесінде орындалуы тиіс. Аталған өткізгіштерді жылжымалы электр қондырғының ішінде біріктіруге рұқсат етiлмейдi. Жылжымалы электр қондырғысы автономдық көзден қоректендірілгенде, оның бейтарабы оқшаулануы тиіс. 249. Автономдық жылжымалы қорек көздерінен стационарлық электр қабылдағыштарының қоректенуі кезінде корек көзі режимінің бейтарабы мен қорғаныс шаралары стационарлық электр қабылдағыштар үшін қабылданған бейтарап режимі мен қорғаныс шараларына сəйкес болуы тиіс. 250. Тұрақты қоректену көзінен қоректендірілетін жылжымалы электр қондырғыларында жанама жанасудан қорғау үшін асқын токтардан қорғау құрылғыларын қолданумен осы Қағидалардың 176-тармағына сəйкес қоректендіруді автоматты ажырату орындалуы тиіс. Бұл ретте, осы Қағидалардың 5-қосымшасының 43-кестесінде келтірілген ажырату уақыты екі есе азайтылуы тиіс немесе асқын токтардан қорғау құрылғысына қосымша сараланатын токка ден қоятын қорғаныстық ажыратылу құрылғысы қолданылуы керек. Жерге қатысты корпус əлеуетіне ден қоятын арнайы электр қондырғыларында ҚСҚ қолдануға жол беріледі. Мұндай жағдайда сөндіретін кернеудің мəні бойынша ұстаным ажыратылу уақыты 5 сек аспағанда, 25 В тең болуы тиіс. 251. Жылжымалы электр қондырғының қоректену көзiне қосылған нүктесінде асқын токтардан қорғау құрылғысы жəне сараланған токты елейтін ҚСҚ орнатылуы керек. Осы ҚСҚ-ның номиналды ажыратушы сараланған тогы жылжымалы электр қондырғыға енгізуде орнатылған ҚСҚ тиісті тогынан 1 – 2 саты артық болуы тиіс.

(Жалғасы бар).


12

www.egemen.kz

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2012 жылғы 30 қараша

№1518

Астана, Үкімет Үйі

Салық есептілігі нысандарын және оларды жасау қағидаларын бекіту туралы (Жалғасы. Басы 85, 93-106, 111, 116-нөмірлерде). Салық органы беретін декларацияның тіркеу нөмірі көрсетіледі. 7) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымында қойылған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 3. Көлік құралдарына салынатын салық – 700.01-нысанын жасау 23. Аталған декларацияға қосымша Салық кодексінің 13-бөліміне сəйкес салық төлеушілердің көлік құралдары салығын есептеуге арналған. 700.01-нысаны салық кезеңі ішінде меншік құқығындағы, шаруашылық жүргізу құқығындағы, жедел басқару құқығындағы, сондай-ақ қаржы лизингі шарты бойынша берілген (алынған) жиынтық барлық көлік құралдары бойынша салық төлеушімен толтырылады. Қосымша жеке толтырылады: 1) арнаулы салық режимі қолданылатын қызметте пайдаланылатын көлік құралдары бойынша; 2) арнаулы салық режимі қолданылатын қызметте пайдаланылмайтын көлік құралдары бойынша бөлек жасалады; 24. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) көлік құралдары салығын төлеушінің СТН; 2) көлік құралдары салығын төлеушінің БСН; 3) салық кезеңі (жыл) – салық есептілігі табыс етілетін есепті салық кезеңі; 4) 4-жолды Салық кодексінің 448-452-баптарына сəйкес ауыл шаруашылығы өнімдерін, акваөсіру (балық өсіру шаруашылығы) өнімін өндіруші заңды тұлғалар мен селолық тұтыну кооперативтеріне арналған арнаулы салық режимін қолданатын салық төлеушілер толтырады жəне көлік құралдарына қатысты қолданылатын салық салу режимінің түрі көрсетіледі: 4 А торкөзін арнаулы салық режимі қолданылатын қызметте пайдаланылмайтын көлік құралдары бойынша салық төлеушілер белгілейді; 4 В торкөзін арнаулы салық режимі қолданылатын қызметте пайдаланылатын көлік құралдары бойынша салық төлеушілер белгілейді; 25. «Көлік құралдары салығын есептеу» деген бөлімде: 1) «көлік құралдарының түріне (санаттарына) қарай салық салу объектісі» А бағанында көлік құралдары көлік құралдарының түріне (санаттарына) қарай бөлініп жəне Салық кодексінің 367-бабында белгіленген көлік құралының мінездемесі мен салық ставкасына қарай топтастырылып көрсетіледі; 700.01.001-ден 700.01.004-ге дейінгі жолдарда «Тіркемелерді есепке алмағанда, жүк таситын жəне арнаулы автомобильдер» 1-кіші бөлімі бойынша ақпарат көрсетіледі; 700.01.005 жолда «Тракторлар, өздігінен жүретін ауыл шаруашылығы, мелиорациялык жəне жол құрылысы машиналары мен механизмдері, жүріп өту мүмкіндігі жоғары арнайы машиналар жəне жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарында жүруге арналмаған басқа да автокөлік құралдары» 2-кіші бөлімі бойынша ақпарат көрсетіледі; 700.01.006-ден 700.01.008-ге дейінгі жолдарда «Автобустар» 3-кіші бөлімі бойынша ақпарат көрсетіледі; 700.01.009-ден 700.01.010-ге дейінгі - жо��дарда «Мотоциклдер, мотороллерлер, мотошаналар, шағын кемелер» 4-кіші бөлімі бойынша ақпарат көрсетіледі; 700.01.011-ден 700.01.014-ге дейінгі жолдарда «Катерлер, кемелер, буксирлер, баржалар, яхталар» 5-кіші бөлімі бойынша ақпарат көрсетіледі; 700.01.015-ден 700.01.021-ге дейінгі жолдарда «Жеңіл автомобильдер» 6-кіші бөлімі бойынша ақпарат көрсетіледі; 700.01.022-ден 700.01.024-ге дейінгі жолдарда «1999 жылдың 1 сəуірінен кейін Қазақстан Республикасының шегiнен тыс жерлерден сатып алынған ұшу аппараттары» 7-кіші бөлімі бойынша ақпарат көрсетіледі; 700.01.025-ден 700.01.027-ге дейінгі жолдарда «1999 жылдың 1 сəуіріне дейiн сатып алынған, сондайақ 1999 жылдың 1 сəуірінен кейiн сатып алынған жəне Қазақстан Республикасында 1999 жылдың 1 сəуіріне дейiн пайдалануда болған ұшу аппараттары» 8-кіші бөлімі бойынша ақпарат көрсетіледі; 700.01.028 жолда «Темір жол тартқыш жəне мотор-вагондық жылжымалы құрамдар» 9-кіші бөлімі бойынша ақпарат көрсетіледі. 2) 700.01.001-ден 700.01.028-ге дейінгі жолдарда: В бағанында – жылына көлік құралдарының саны; С бағанында – нақты иелік ету кезеңі үшін салық сомасы көрсетіледі; D бағанында – «Жеңіл автомобильдер» кіші бөлімі бойынша двигатель көлемінің жиынтық асып кетуі жөнінде, G «1999 жылдың 1 сəуірінен кейiн Қазақстан Республикасының шегiнен тыс жерлерден сатып алынған ұшу аппараттары», Н «1999 жылдың 1 сəуіріне дейiн сатып алынған, сондай-ақ 1999 жылдың 1 сəуірінен кейiн сатып алынған жəне (немесе) Қазақстан Республикасында 1999 жылдың 1 сəуіріне дейiн пайдалануда болған ұшу аппараттары», І «Теміржол тартқыш жəне мотор-вагондық жылжымалы құрамы» кіші бөімдері бойынша жиынтық қуаты бойынша анықтамалық ақпарат; Е бағанында - нақты иелік ету айларының жалпы саны бойынша анықтамалық ақпарат көрсетіледі.

30 cəуір 2013 жыл

2. Есепті жасау (701.00-нысан) 12. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) көлік құралы салығы бойынша төлеушінің СТН; 2) көлік құралы салығы бойынша төлеушінің ЖСН/БСН көрсетіледі; 3) салық есептілігі табыс етілетін салық кезеңі (жыл) – есеп берілетін есепті салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі). 4) салық төлеушінің Т.А.Ə. немесе атауы. Жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес заңды тұлғаның толық атауы көрсетіледі; 5) есептің түрі. Тиісті торкөздер есепті Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігі түріне жатқызу есебімен белгіленеді; 6) хабарламаның нөмірі мен күні. Торкөздер Салық кодексінің 63-бабының 3-тармағы 4) тармақшасында көзделген хабарлама бойынша қосымша есепті табыс еткен жағдайда толтырылады. 7) салық төлеушінің санаты. Торкөздер, егер салық төлеуші А, В, С жолдарында көрсетілген бір немесе бірнеше санаттарға жатқан жағдайда толтырылады; 8) валюта коды. «Кедендік декларацияларды толтыру үшін пайдаланатын жіктеушілер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 23 «Валюталар жіктеуіші» қосымшасына сəйкес валюта коды көрсетіледі. 13. «Көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы төлемдерді есептеу» деген бөлімде: 701.00.001 жолында Салық кодексінің 369-бабында белгіленген мерзімде төлеуге тиісті көлік құралдары салығы бойынша ағымдағы төлемдер салық төлеушімен есептелген жалпы сомасы көрсетіледі. 14. «Салық төлеушінің жауапкершілігі» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушінің (басшының) Т.А.Ə.» жолында құрылтай құжаттарына сəйкес салық төлеушінің (басшының) тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 2) есептің тапсырылған күні. Салық органына есептің тапсырудың ағымдағы күні көрсетіледі; 3) салық органының коды. Салық салу объектісінің тіркеу орны бойынша салық органының коды көрсетіледі; 4) «Есепті қабылдаған лауазымды адамның Т.А.Ə.» жолында есепті қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) есептің қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес есепті табыс еткен күні көрсетіледі; 6) құжаттың кіріс нөмірі. Салық органы беретін есептің тіркеу нөмірі көрсетіледі; 7) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымында қойылған пошта штемпелінің күні көрсетіледі.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Ойын бизнесі салығы жəне тіркелген салық бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (710.00-нысан) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Ойын бизнесі салығы жəне тіркелген салық бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (710.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне ойын бизнесі салығын жəне тіркелген салықты есептеуге арналған ойын бизнесі салығы жəне тіркелген салық бойынша салық есептілігі нысанын (декларацияны) жасау (бұдан əрі – декларация) тəртібін айқындайды. Декларацияны Салық кодексінің 411 жəне 420-баптарында айқындалған ойын бизнесі саласында қызмет көрсету бойынша қызметті жүзеге асыратын дара кəсіпкерлер мен заңды тұлғалар жасайды. 2. Декларация декларацияның өзінен (710.00-нысан) жəне оған салық міндеттемесін есептеу туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған қосымшалардан (710.01-нысан жəне 710.02-нысан) тұрады. 3. Декларацияны толтыру кезінде түзетулерге, тазартуларға жəне өшіруге жол берілмейді. 4. Көрсеткіштер болмаған кезде декларацияның тиісті торкөздері толтырылмайды. 5. Декларацияға қосымшалар тиісті көрсеткіштерді ашуды талап ететін декларациядағы жолдар толтырылған кезде міндетті тəртіпте толтырылады. 6. Декларацияға қосымша декларациядағы оларда көрсетілуге тиіс деректер болмаған жағдайда жасалмайды. 7. Декларацияға қосымшалардың парағында бар жолдардағы көрсеткіштердің саны асып кеткен жағдайда, декларацияға қосымшаның осындай парағы қосымша толтырылады. 8. Осы Қағидаларда мынадай арифметикалық таңбалар қолданылады: «+»– қосу; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 9. Сомалардың теріс мəндері декларацияның тиісті жолының (бағанының) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 10. Декларация жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара немесе көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электронды жеткізгіште – Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 11. Декларацияға Салық кодексінің 61-бабының 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда өзінің атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің мөрімен не оның өкілінің мөрімен куəландырылады. 12. Декларацияны тапсырған кезде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште – екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен салық төлеушіге қайтарылады; 2) хабарламасы бар тапсырыс хатпен қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші салық есептілігінің салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылданғаны немесе қабылданбағандығы туралы хабарлама алады. 13. Қосымшалардың «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімдерінде декларацияның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімінде көрсетілген тиісті деректер көрсетіледі. 14. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес декларация табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірін; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру нөмірі) міндетті түрде толтыруы тиіс.

4. Жер салығы - 700.02-нысанын жасау 26. Бұл қосымша Салық кодексінің 14-бөліміне сəйкес салық төлеушілердің жер салығын есептеуіне арналған. 700.02-нысаны салық кезеңі ішінде меншік, тұрақты жер пайдалану, бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы əрбір жер учаскесі үшін жасалады. 27. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) жер салығын төлеушінің СТН; 2) жер салығын төлеушінің ЖСН/БСН; 3) құрылымдық бөлімшесі филиал, өкілдік болып табылатын заңды тұлғаның СТН. Бұл жол егер құрылымдық бөлімше дербес төлеуші болып танылған жағдайда толтырылады; 4) құрылымдық бөлімшесі филиал, өкілдік болып табылатын заңды тұлғаның БСН; 5) салық кезеңі (жыл) – салық есептілігі табыс етілетін есепті салық кезеңі. 28. «Жер салығын есептеу» деген бөлімде: 1) 700.02.001 жолында Салық кодексінің 375 жəне 376-баптарына сəйкес жер салығы салынатын объекті болып табылатын жер учаскесінің орналасқан жері (жер учаскесіне ортақ үлестік меншік кезінде - жер үлесі) көрсетіледі; 2) 700.02.002 жолында сəйкестендіру құжаттары негізінде жер учаскесінің кадастрлық нөмірі көрсетіледі; 3) 700.02.003 жолында жер учаскесіне сəйкестендіру құжаттарына сəйкес жер учаскесінің жалпы ауданы көрсетіледі. Салық кодексінің 374-бабы 2-тармағында айқындалған салық төлеушілер нақты иелігіндегі жəне пайдалануындағы жер учаскесінің жалпы ауданын көрсетеді; 4) 700.02.003 І жолында Салық кодексінің 375-бабының 2-тармағына сəйкес жер салығы салынбайтын жер учаскесінің ауданы көрсетіледі; 5) 700.02.003 ІІ жолында 700.02.003 жəне 700.02.003 І жолдарының айырмасы ретінде айқындалатын жер салығы салынуы тиіс жер учаскесінің ауданы көрсетіледі; 6) 700.02.004 жолында Салық кодексінің 387-бабының 1-тармағына сəйкес салық кезеңі үшін жергілікті өкілдік органның шешімімен белгіленген жер салығының ставкасын арттыру немесе төмендету мөлшері (пайыздарда) көрсетіледі; 7) 700.02.005 жолында Салық кодексінің 386-бабына сəйкес салық кезеңіне жергілікті өкілдік органның шешімдеріне сəйкес автотұрақтар, автожанармай құю станциялары, казино орналасқан жер учаскелеріне белгіленген жер салығының ставкасын арттыру мөлшері көрсетіледі; 8) 700.02.006 жолы нда тиісті салық төлеушілер үшін Салық кодексінің 387-бабының 2, 3-тармақтарында белгіленген коэффициент көрсетіледі; 9) 700.02.007 жолында арнаулы экономикалық аймақ аумақтарында қызметін жүзеге асыратын салық төлеушілерге арналған, Салық кодексінің 387-бабының 5-тармағында белгіленген коэффициент көрсетіледі; 10) 700.02.008 жолында 700.02.004, 700.02.005, 700.02.006 жəне 700.02.007 жолдарында көзделген базалық салық ставкасын түзетулер ескеріле отырып, жер салығының ставкасы көрсетіледі; 11) 700.02.09 І жолында (700.02.003 ІІ х 700.02.008/12) х нақты жер учаскесіне иелік ету кезеңінің айлар саны формуласы бойынша айқындалатын салық кезеңі үшін есептелген салық сомасы көрсетіледі. Салық төлеушіге инвестициялық салық преференцияларын қолдануға арналған келісімшартқа сəйкес жер салығы бойынша инвестициялық салық преференциялары берілген жағдайда бюджетке төленуі тиіс жер салығының сомасы 100 пайызға кемітіледі жəне тиісінше, бұл жолда 0 көрсетіледі; 12) 700.02.009 ІІ жолында (700.02.003 ІІ х 700.02.008/12) х салық кезеңінде нақты жер учаскесіне иелік ету немесе пайдалану айларының саны х 0,3 формуласы бойынша айқындалатын, Салық кодексінің 451-бабында көзделген ерекшеліктер ескеріле отырып, төлеуге жататын салық кезеңі үшін есептелген салық сомасы көрсетіледі; 13) 700.02.010 жолында уəкілетті мемлекеттік орган бекіткен жер салығының тиісті бюджет сыныптамасының коды көрсетіледі.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Жер салығы мен мүлік салығы бойынша ағымдағы төлемдер салық есептілігін (есебін) жасау қағидалары (701.01-нысан) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Жер салығы мен мүлік салығы бойынша ағымдағы төлемдер салық есептілігін (есебін) жасау қағидалары (701.01-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне салық кезеңінің басында бар салық салу объектілері бойынша жəне салық кезеңі ішінде салық міндеттемелері өзгерген кезде жер салығы мен мүлік салығын есептеуге арналған жер салығы мен мүлік салығы бойынша ағымдағы төлемдердің салық есептілігі нысанын (есепті) (бұдан əрі – есеп) жасау тəртібін айқындайды. Есепті Салық кодексінің 373, 394-баптарында көрсетілген жеке жəне заңды тұлғалар жасайды. 2. Есепті толтыру кезінде түзетуге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 3. Көрсеткіштер болмаған кезде есептің тиісті торкөздері толтырылмайды. 4. Осы Қағидаларда мынадай арифметикалық белгілер қолданылады: «+» – қосу; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 5. Сомалардың теріс мəндері есептің тиісті жолының (бағанының) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 6. Есептерді жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара немесе көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электронды жеткізгіште – Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 7. Пайлық инвестициялық қор активтерінің құрамына кіретін объектілер бойынша есепті пайлық инвестициялық қордың басқарушы компаниясы толтырады жəне табыс етеді. 8. Концессия шарты бойынша берілген объектілер бойынша есепті концессионер толтырады жəне табыс етеді. 9. Есепке Салық кодексінің 61-бабы 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не болмаса оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда оның атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің не болмаса оның өкілінің мөрімен куəландырылады. 10. Есепті беру кезінде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште – екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен салық төлеушіге қайтарылады; 2) хабарламасы бар тапсырыс хатпен қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші салық есептілігінің салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылданғаны немесе қабылданбағандығы туралы хабарлама алады. 11.«Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес есепті табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірін; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру нөмірі) міндетті түрде толтыруы тиіс.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Көлік құралы салығы бойынша ағымдағы төлемдер салық есептілігін (есебін) жасау қағидалары (701.00-нысан) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Көлік құралдары салығы бойынша салық есептілігін ағымдағы төлемдер (есебін) жасау қағидалары (701.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне ағымдағы салық кезеңінің 1 шілдесіне дейін меншік құқығындағы, шаруашылықты жүргізу құқығындағы немесе жедел басқару құқығындағы көлік құралдары бойынша, сондай-ақ қаржы лизингі шарты бойынша берілген (алынған) көлік құралдары бойынша көлік құралы салығын есептеуге арналған көлік құралы салығы бойынша ағымдағы төлемдер салық есептілігі нысанын (есебін) (бұдан əрі – есеп) жасау тəртібін айқындайды. Есепті Салық кодексінің 365-бабына сəйкес заңды тұлғалар толтырады. 2. Есепті толтыру кезінде түзетуге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 3. Көрсеткіштер болмаған кезде есептің тиісті торкөздері толтырылмайды. 4. Осы Қағидаларда мынадай арифметикалық таңбалар қолданылады: «+» – қосу; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 5. Сомалардың теріс мəндері тиісті жолдың бірінші сол жақ торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 6. Есепті жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара немесе көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электрондық жеткізгіште – Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 7. Қаржы лизингі шарттары бойынша берілген (алынған) объектілер бойынша есепті лизинг алушы толтырады жəне табыс етеді. 8. Есепке Салық кодексінің 61-бабы 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не болмаса оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда оның атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің не болмаса оның өкілінің мөрімен куəландырылады. 9. Есепті тапсырған кезде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште – екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен салық төлеушіге қайтарылады; 2) хабарламасы бар тапсырыс хатпен қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші салық есептілігінің салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылданғаны немесе қабылданбағандығы туралы хабарлама алады. 10. Қосымшаның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімінде есептің «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімінде көрсетілген тиісті деректер көрсетіледі. 11. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес есепті табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірін; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірін (бизнес-сəйкестендіру нөмірін) міндетті түрде толтыруы тиіс.

Салық міндеттемесі өзгерген жағдайда есепті тапсырған кезде F бағанында жер учаскесі жəне мүлікке сəйкес бюджет сыныптамасы кодының алдына салық кезеңінің 25 қарашадан кешіктірмей төленуге (+), азайтуға (–) жататын ағымдағы төлемдер сомасы көрсетіледі; 8) салық кезеңінің басындағы салық салу объектісі бойынша есепті тапсыру кезінде G бағанында алдағы салық кезеңі үшін төленуге жататын ағымдағы төлемдер сомасы көрсетіледі. Салық міндеттемесі өзгерген жағдайда есепті тапсырған кезде G ��ағанында жер учаскесі алдағы салық кезеңі үшін төленуге (+), азайтуға (–) жататын ағымдағы төлемдер сомасы көрсетіледі. 14. «Салық төлеушінің жауапкершілігі» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушінің (басшының) Т.А.Ə.» жолында құрылтай құжаттарына сəйкес салық төлеушінің (басшының) тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 2) есептің тапсырылған күні. Салық органына есептің тапсырған ағымдағы күні көрсетіледі; 3) салық органының коды. Салық салу объектісінің орналасқан жері бойынша салық органының коды көрсетіледі; 4) «Есепті қабылдаған лауазымды адамының Т.А.Ə.» жолында есепті қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) есептің қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес есептің табыс етілген күні көрсетіледі. 6) құжаттың кіріс нөмірі. Салық органы беретін есептің тіркеу нөмірі көрсетіледі; 7) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі.

2. Есепті жасау (701.01-нысан) 12. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) жер салығы жəне мүлік салығы бойынша төлеушінің СТН; 2) жер салығы жəне мүлік салығы бойынша төлеушінің ЖСН/БСН; 3) салық есептілігі тапсырылатын кезең (жыл) – есеп берілетін есепті салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі); 4) салық төлеушінің Т.А.Ə. немесе атауы. Жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес заңды тұлғаның толық атауы көрсетіледі; 5) есептің түрі. Тиісті торкөздер есепті Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігі түріне жатқызу есебімен белгіленеді; 6) хабарламаның нөмірі мен күні. Торкөздер Салық кодексінің 63-бабының 3-тармағы 4) тармақшасында көзделген хабарлама бойынша қосымша есепті табыс еткен жағдайда толтырылады; 7) салық төлеушінің санаты. Торкөздер, егер салық төлеуші А, В, жолдарында көрсетілген бір немесе бірнеше санаттарға жатқан жағдайда толтырылады; 8) валюта коды. «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 23 «Валюталар жіктеуіші» қосымшасына сəйкес валюта коды көрсетіледі. 13. «Жер салығы жəне мүлік салығы бойынша ағымдағы төлемдерді есептеу» деген бөлімде: 1) А бағанында жер салығы жəне мүлік салығының бюджет сыныптамасының тиісті кодтары көрсетіледі; 2) В бағанында салықтардың атауы көрсетіледі; 3) C, D, E, F, G жолдарында жер учаскесінің бюджет сыныптамасының кодына сəйкес келетін бір санаттағы бірнеше жер учаскесі болған жағдайда көрсетілген жер учаскелері бойынша ағымдағы төлемдердің жалпы сомасы көрсетіледі; 4) салық кезеңінің басындағы салық салу объектісі бойынша есепті тапсыру кезінде С бағанында жер учаскесі жəне мүлікке сəйкес бюджет сыныптамасы кодының алдына салық кезеңінің 25 ақпанынан кешіктірмей төленуге жататын ағымдағы төлемдер сомасы көрсетіледі. Салық міндеттемесі өзгерген жағдайда есепті тапсырған кезде С бағанында жер учаскесі жəне мүлікке сəйкес бюджет сыныптамасы кодының алдына салық кезеңінің 25 ақпанынан кешіктірмей төленуге (+), азайтуға (–) жататын ағымдағы төлемдер сомасы көрсетіледі; 5) салық кезеңінің басындағы салық салу объектісі бойынша есепті тапсыру кезінде D бағанында жер учаскесі жəне мүлікке сəйкес бюджет сыныптамасы кодының алдына салық кезеңінің 25 мамырынан кешіктірмей төленуге жататын ағымдағы төлемдер сомасы көрсетіледі. Салық міндеттемесі өзгерген жағдайда есепті тапсырған кезде D бағанында жер учаскесі жəне мүлікке сəйкес бюджет сыныптамасы кодының алдына салық кезеңінің 25 мамырынан кешіктірмей төленуге (+), азайтуға (–) жататын ағымдағы төлемдер сомасы көрсетіледі; 6) салық кезеңінің басындағы салық салу объектісі бойынша есепті тапсыру кезінде E бағанында жер учаскесі жəне мүлікке сəйкес бюджет сыныптамасы кодының алдына салық кезеңінің 25 тамызынан кешіктірмей төленуге жататын ағымдағы төлемдер сомасы көрсетіледі. Салық міндеттемесі өзгерген жағдайда есепті тапсырған кезде E бағанында жер учаскесі жəне мүлікке сəйкес бюджет сыныптамасы кодының алдына салық кезеңінің 25 тамызынан кешіктірмей төленуге (+), азайтуға (–) жататын ағымдағы төлемдер сомасы көрсетіледі; 7) салық кезеңінің басындағы салық салу объектісі бойынша есепті тапсыру кезінде F бағанында жер учаскесі жəне мүлікке сəйкес бюджет сыныптамасы кодының алдына салық кезеңінің 25 қарашадан кешіктірмей төленуге жататын ағымдағы төлемдер сомасы көрсетіледі.

2. Декларацияны жасау (710.00-нысаны) 15. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) СТН – салық төлеушінің тіркеу нөмірі; 2) ЖСН/БСН – салық төлеушінің жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру нөмірі); 3) салық төлеушінің Т.А.Ə. немесе атауы. Жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдайда) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес заңды тұлғаның атауы көрсетіледі. Салық міндеттемесін мүлікті сенімгерлікпен басқару шартына сəйкес немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушы жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес сенімгерлікпен басқарушы заңды тұлғаның атауы көрсетіледі; 4) салық есептілігі табыс етілетін салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі); 5) декларацияның түрі. Тиісті торкөздер декларацияның Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігінің түрлеріне жатқызылуы ескеріле отырып, белгіленеді; 6) хабарламаның нөмірі мен күні. А жəне В торкөздері Салық кодексінің 63-бабының 3-тармағы 4) тармақшасында көзделген декларация түрін тапсырған жағдайда толтырылады; 7) салық төлеушінің санаты. Торкөздер, егер төлеуші А немесе B жолда көрсетілген санаттардың біріне жататын болса белгіленеді; А – талаптары салық міндеттемесін орындауды сенімгерлікпен басқарушыға жүктейтін мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарушы болып табылатын салық төлеуші; В – талаптары салық міндеттемесін орындауды сенімгерлікпен басқарушыға жүктейтін мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарудың құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы болып табылатын салық төлеуші; 8) төлеушінің санаты. А - ойын бизнесі салығының төлеушісі болып табылатын салық төлеуші; В - тіркелген салық төлеушісі болып табылатын салық төлеуші; Егер салық төлеуші бір мезгілде ойын бизнес салығы жəне тіркелген салық төлеушісі болып табылса А жəне В торкөздерінің екеуі де белгіленеді; 9) «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 23 «Валюта жіктеуіші» қосымшасына сəйкес валюта коды; 10) табыс етілген қосымшалардың саны. 16. «Ойын бизнесіне салынатын салық» деген бөлімде: 1) 710.00.001 жолында барлық 710.01-нысандары бойынша 710.01.007 С жолынан көшірілетін салық кезеңі үшін бюджетке төленуге тиіс есептелген ойын бизнесі салығының жалпы сомасы көрсетіледі; 2) 710.00.002 жолында барлық 710.01-нысандары бойынша 710.01.012 С жолынан көшірілетін салық кезеңі үшін бюджетке төленуге тиіс есептелген қосымша төлемнің жалпы сомасы көрсетіледі. 17. «Тіркелген салық» деген бөлімде: 710.00.003 жолында барлық 710.02-нысандары бойынша 710.02.007 С жолынан көшірілетін салық кезеңі үшін бюджетке төленуге тиіс есептелген ойын бизнесі салығының жалпы сомасы көрсетіледі; 18. «Салық төлеушiнiң жауапкершiлiгi» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушінің (басшының) Т.А.Ə.» жолында құрылтай құжаттарына сəйкес басшының тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі. Егер декларацияны жеке тұлға тапсырған жағдайда жолда салық төлеушінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі, деректер жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес толтырылады; 2) декларацияның салық органына тапсырылған күні; 3) жекелеген қызмет түрлерін жүзеге асыратын салық төлеуші ретінде тіркеу орны бойынша салық органының коды көрсетіледі; 4) «Декларацияны қабылдаған лауазымды адамының Т.А.Ə.» жолында декларацияны қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес декларация табыс етілген күн көрсетіледі; 6) құжаттың кіріс нөмірі көрсетіледі. Салық органы берген декларацияның тіркеу нөмірі көрсетіледі; 7) пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 3. 710.01-нысанын жасау 19. 710.01-нысаны салық кезеңі үшін (тоқсан) Салық кодексінің 412-бабында айқындалған барлық салық салынатын объектілер (олар ол болған жағдайда) бойынша ойын бизнесі салығының есептелген сомасы туралы ақпараттарды көрсетуге арналған. 20. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде: 1) 4-жолда мөлшері «2011 – 2013 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» 2010 жылғы 29 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңымен тиісті қаржы жылына белгіленетін АЕК – айлық есептік көрсеткіш көрсетіледі; 2) 5 А торкөзі айдың 15-не дейін енгізілген толық ай пайдалануында болған жəне 15-нен кейін шығарылған салық салу объектілері болған кезде белгіленеді; 3) 5 В торкөзі айдың 15-нен кейін енгізілген жəне 15-не дейін шығарылған салық салу объектілері болған кезде белгіленеді. Салық кезеңінде салық салу объектілерінің болуына қарай торкөздердің бірі ғана белгіленеді. Əрбір белгіленген торкөз бойынша 710.01-нысаны бойынша бөлек қосымша толтырылады. 21. «Бюджетке төленуге жататын ойын бизнесі салығын есептеу» деген бөлім мынадай жолдардан тұрады 710.01.001 – ойын үстелі, 710.01.002 – ойын автоматы, 710.01.003 – тотализатор кассасы, 710.01.004 – тотализатордың электронды кассасы, 710.01.005 – букмекерлік кеңсе кассасы, 710.01.006 – букмекерлік кеңсенің электронды кассасы, 710.01.007 – ойын бизнесі салығы – барлығы. Бұл жолдарда: 1) А бағанында – салық кезеңінің əр айы үшін салық салынатын объектілердің саны көрсетіледі; 2) В бағанында – Салық кодексінің 413-бабына сəйкес айқындалатын салық салынатын объектінің тиісті түріне қолданылатын ойын бизнесі салығының ставкасы теңгеде көрсетіледі. Айдың 15-не дейін енгізілген толық ай пайдалануында болған жəне 15-нен кейін шығарылған салық салу объектілері бойынша теңгедегі салық ставкасы əрбір салық салу объектісі бойынша АЕК-те белгіленген салық ставкасы мен «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінің «АЕК» торкөзінде көрсетілген АЕК мөлшері туындысы ретінде айқындалады. Айдың 15-нен кейін енгізілген жəне 15-не дейін шығарылған салық салу объектілері бойынша теңгедегі салық ставкасы əрбір салық салу объектісі бойынша АЕК-те белгіленген салық ставкасы мен «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінің «АЕК» торкөзінде көрсетілген АЕК мөлшері туындысының 1/2 ретінде айқындалады; 3) С бағанында – А бағаны мен В бағаны тиісті жолдарының туындысы ретінде айқындалатын салық кезеңінің əр айы үшін салық салу объектісі бойынша теңгедегі ойын бизнесі салығының сомасы көрсетіледі. Мысалға, ойын үстелдері бойынша көрсетілген бағандар бойынша тиісті жолдарды толтыру былайша жүргізіледі. 710.01.001 А жолында салық кезеңінің əр айы үшін ойын үстелдерінің саны көрсетіледі. 710.01.001 В жолында былайша айқындалатын ойын үстелдеріне қолданылатын теңгедегі тиісті салық ставкасы көрсетіледі: айдың 15-не дейін енгізілген толық ай пайдалануында болған жəне айдың 15-нен кейін шығарылған ойын үстелдері бойынша 830 АЕК мөлшерінде белгіленген салық ставкасы мен тиісті қаржы жылына белгіленген АЕК мөлшері туындысы ретінде айқындалады (830 х 1 АЕК); айдың 15-нен кейін енгізілген жəне айдың 15-не дейін шығарылған ойын үстелдері бойынша 830 АЕК мөлшерінде бекітілген салық ставкасы мен тиісті қаржы жылына белгіленген АЕК мөлшері туындысының 1 /2 ретінде айқындалады ((830 х 1 АЕК)/2). 710.01.001 С жолында 710.01.001 А жəне 710.01.001 В жолдарының (710.01.001 А х 710.01.001 В) туындысы ретінде салық кезеңінің əр айы үшін ойын үстелдерінің санына тиісті салық ставкасын қолдану арқылы айқындалатын салық кезеңінің əр айы үшін салық сомасы көрсетіледі. Объектілердің өзге түрлері (ойын автоматтары, тотализатор кассалары, электронды тотализатор кассалары, букмекерлік кеңселердің электронды кассалары, букмекерлік кеңселердің кассалары) бойынша жолдарды толтыру ойын үстелдері бойынша толтыру сияқты жүргізіледі; 4) 710.01.007 С жолында 710.01.001 С-ден 710.01.006 С-ға дейінгі жолдардың жиынтығымен айқындалатын салық кезеңі үшін бюджетке төлеуге жататын объектілердің барлық түрлері бойынша есептелген ойын бизнесі салығының жалпы сомасы көрсетіледі. 22. «Бюджетке төленуге жататын қосымша төлемдерді есептеу» деген бөлімде ойын бизнесі саласындағы қызметтен түскен табыстың Салық кодексінің 416-бабы 2-тармағында белгіленген шекті табыстан асып түскен жағдайда толтырылады. Бөлім мынадай жолдардан тұрады 710.01.008 – казино, 710.01.009 – ойын автоматтар залы, 710.01.010 – тотализатор, 710.01.011 – букмекерлік кеңсе, 710.01.012 – қосымша төлемдер – барлығы, мұнда: 1) А бағанында салық кезеңі үшін тиісті ойын бизнесі саласындағы қызметтен түскен табыстың нақты мөлшері көрсетіледі; 2) В бағанында табыстың нақты мөлшері (А бағаны) мен Салық кодексінің 416-бабы 2-тармағында белгіленген табыстың шекті мөлшерінің сомасының оң айырмасы ретінде айқындалатын салық кезеңі үшін ойын бизнесі саласындағы қызметтің əрбір түрі бойынша табыстың шекті мөлшерінен асатын сома көрсетіледі; 3) С бағанында табыстың шекті мөлшерінен асып кету сомасына «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексін (Салық кодексі) қолданысқа

(Жалғасы 13-бетте).


Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақының ағымдағы төлемдерінің сомасы əрбір көрсетілген жол бойынша төлемақының жалпы сомасын салық кезеңінің аяқталуына дейін қалған төлеу мерзімдерінің санына бөлумен айқындалады; 4) 851.00.004 жолында Салық кодексінің 481-бабының 7-тармағына сəйкес жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы сомасы көрсетіледі. Бұл жол өтемін төлеп уақытша жер пайдалану шартының мерзiмi бiткен соң немесе салық кезеңi басталғаннан кейiн ол бұзылған кезде толтырылады. 17. «Салық төлеушінің жауапкершілігі» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушінің (басшының) Т.А.Ə.» жолында құрылтай құжаттарына сəйкес басшының тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі. Егер есепті жеке тұлға тапсырған жағдайда, жолда жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес төлемақы төлеушінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдайда) көрсетіледі; 2) есептің тапсырылған күні. Есептің салық органына тапсырған күні көрсетіледі; 3) салық органының коды. Жер учаскесін пайдаланғаны үшін төлемақы алу обектісінің орналасқан жері бойынша салық органының коды көрсетіледі; 4) «Есепті қабылдаған лауазымды адамының Т.А.Ə.» жолында есепті қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) есептің қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес есептің табыс етілген күні көрсетіледі; 6) құжаттың кіріс нөмірі. Салық органы берген есептің тіркеу нөмірі көрсетіледі; 7) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі.

(Жалғасы. Басы 12-бетте). енгізу туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Заңының 4-бабында белгіленген мөлшердегі ставканы қолдану жолымен айқындалатын салық кезеңі үшін ойын бизнесі саласындағы қызметтің əрбір түрі бойынша есептелген қосымша төлем сомасы көрсетіледі. Мысалға, казино қызметі бойынша қосымша төлем есептеу былайша жүргізіледі. 710.01.008 А жолында салық кезеңі үшін казино қызметінен түскен табыстың нақты мөлшері көрсетіледі. 710.01.008 В жолында 710.01.008 А жолы мен 135000-еселенген мөлшердегі АЕК мөлшеріндегі казино қызметінен түсетін табыстың шекті мөлшерінің айырмасы ретінде айқындалатын салық кезеңі үшін казино қызметінен түскен табыстың шекті мөлшерінен асатын сома көрсетіледі. 710.01.008 С жолында 710.01.008 В жолында көрсетілетін казино қызметінен түскен табыстың шекті мөлшерінен асатын сомаға 20 пайыз мөлшеріндегі ставканы қолдану жолымен айқындалатын, бюджетке төленуге тиіс, салық кезеңі үшін есептелген қосымша төлем сомасы көрсетіледі. Ойын бизнесі саласындағы қызметтің өзге түрлері бойынша (ойын автоматтарының залдары, тотализаторлар, букмекерлік кеңселер) жолдарды толтыру казино қызметі бойынша толтырғанға ұқсас жүзеге асырылады. 710.01.012 С жолында 710.01.008 С-дан 710.01.011 С-ға дейінгі жолдардың сомасы ретінде айқындалатын, салық кезеңі үшін бюджетке төленуге тиіс ойын бизнесі қызметінің барлық түрлері бойынша есептелген қосымша төлемнің жалпы сомасы көрсетіледі. 4. 710.02-нысанын жасау 23. 710.02-нысаны салық кезеңі үшін (тоқсан) Салық кодексінің 421-бабында айқындалған барлық салық салынатын объектілер (олар болған кезде) бойынша есептелген тіркелген салық сомасы туралы ақпараттарды көрсетуге арналған. 24. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде: 1) 4-жолда мөлшері «2011 – 2013 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» 2010 жылғы 29 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңымен тиісті қаржы жылына белгіленетін АЕК – айлық есептік көрсеткіш көрсетіледі; 2) 5 А торкөзі айдың 15-не дейін енгізілген толық ай пайдалануында болған жəне 15-нен кейін шығарылған салық салу объектілері болған кезде белгіленеді; 3) 5 В торкөзі айдың 15-нен кейін енгізілген жəне 15-не дейін шығарылған салық салу объектілері болған кезде белгіленеді. Салық кезеңінде салық салу объектілерінің болуына қарай торкөздердің бірі ғана белгіленеді. Əрбір белгіленген торкөз бойынша 720.02-нысаны бойынша бөлек қосымша толтырылады. 25. «Бюджетке төленуге жататын тіркелген салықты есептеу» деген бөлімде мынадай жолдардан тұрады 710.02.001 – бiр ойыншымен ойын өткiзуге арналған ұтыссыз ойын автоматы, 710.02.002 – бiреуден артық ойыншылардың қатысуымен ойын өткiзуге арналған ұтыссыз ойын автоматы, 710.02.003 – ойын өткізуге пайдаланылатын дербес компьютер, 710.02.004 – ойын жолы, 710.02.005 – карт, 710.02.006 – бильярд үстелі, 710.02.007 – тіркелген салық – барлығы. Бұл жолдарда: 1) А бағанында – салық кезеңінің əр айы үшін салық салынатын объектілердің саны көрсетіледі; 2) В бағанында – Салық кодексінің 422-бабына сəйкес айқындалатын салық салынатын объектінің тиісті түріне қолданылатын тіркелген салық ставкасы теңгеде көрсетіледі. Айдың 15-не дейін енгізілген толық ай пайдалануында болған ж��не 15-нен кейін шығарылған салық салу объектілері бойынша теңгедегі салық ставкасы тиісті салық салу объектісі бойынша АЕК-те жергілікті өкілді орган белгілеген салық ставкасы мен «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінің «АЕК» торкөзінде көрсетілген АЕК мөлшерінің туындысы ретінде айқындалады. Айдың 15-нен кейін пайдалануға енгізілген жəне 15-не дейін шығарылған салық салу объектілері бойынша теңгедегі салық ставкасы АЕК–те жергілікті өкілді орган белгіленген салық ставкасы мен «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінің «АЕК» торкөзінде көрсетілген АЕК мөлшерінің туындысының 1/2 ретінде айқындалады; 3) С бағанында А бағаны мен В бағанының тиісті жолдарының туындысы ретінде айқындалатын салық кезеңінің əр айы үшін тіркелген салық сомасы көрсетіледі; Мысалға, бір ойыншымен ойын өткізуге арналған ұтыссыз ойын автоматтары бойынша көрсетілген бағандар бойынша тиісті жолдарды толтыру былайша жүргізіледі. 710.02.001 А – жолында салық кезеңінің əр айы үшін тіркелген салық салынатын объектілердің – бір ойыншымен ойын өткізуге арналған ұтыссыз ойын автоматтарының саны көрсетіледі. 710.02.001 В – жолында былайша айқындалатын бір ойыншымен ойын өткізуге арналған ұтыссыз ойын автоматтарына қолданылатын теңгедегі тиісті салық ставкасы көрсетіледі: айдың 15-не дейін енгізілген толық ай пайдалануында болған жəне айдың 15-нен кейін шығарылған бір ойыншымен ойын өткізуге арналған ұтыссыз ойын автоматтары бойынша салық ставкасы жергілікті өкілді орган белгілеген тіркелген салық ставкасы мен тиісті қаржы жылына белгіленген АЕК мөлшерінің туындысы ретінде айқындалады; айдың 15-нен кейін енгізілген жəне айдың 15-не дейін шығарылған ойын үстелдері бойынша бір ойыншымен ойын өткізуге арналған ұтыссыз ойын автоматтары бойынша белгіленген тіркелген салық ставкасы мен тиісті қаржы жылына белгіленген АЕК мөлшерінің туындысының 1/2 ретінде айқындалады. 710.02.001 С жолында 710.02.001 А жəне 710.02.001 В жолдарының туындысы (710.02.001 А х 710.02.001 В) ретінде салық кезеңінің əр айы үшін бiр ойыншымен ойын өткiзуге арналған ұтыссыз ойын автоматының санына тиісті салық ставкаларын қолдану арқылы айқындалатын салық кезеңінің əр айы үшін салық сомасы көрсетіледі. Объектілердің өзге түрлері (бiреуден артық ойыншылардың қатысуымен ойын өткiзуге арналған ұтыссыз ойын автоматтары, ойын өткізуге пайдаланылатын дербес компьютерлер, ойын жолдары, карттар, бильярд үстелдері) бойынша жолдарды толтыру бiр ойыншымен ойын өткiзуге арналған ұтыссыз ойын автоматтары бойынша жолдарды толтырғанға ұқсас жүзеге асырылады. 710.02.007 С жолында 710.02.001 С жолынан бастап 710.02.006 С жолына дейінгі жолдардың жиынтығымен айқындалатын салық кезеңі үшін бюджетке төлеуге жататын объектілердің барлық түрлері бойынша есептелген тіркелген салықтың жалпы сомасы көрсетіледі.

13

www.egemen.kz

30 cəуір 2013 жыл

3. 851.01-нысанын жасау 18. 851.01-нысан уақытша өтеулі жер пайдалану құқығындағы (жалдау) əрбір жер учаскесі бойынша салық кезеңі үшін жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы сомаларын есептеу туралы ақпаратты көрсетуге арналған жəне əрбір жер учаскесі үшін бөлек толтырылады. 19. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде: 6 жолын Салық кодексінің 448–452-баптарына сəйкес ауыл шаруашылығы өнімдерін, акваөсіру (балық өсіру шаруашылығы) өнімін өндіруші заңды тұлғалар мен селолық тұтыну кооперативтері үшін арнаулы салық режимін қолданатын салық төлеушілер толтырылады; 6 А жолын арнаулы салық режимі қолданылатын қызметінде пайдаланылмайтын жер учаскелері бойынша төлемақы төлеушілер белгілейді; 6 В жолын арнаулы салық режимі қолданылатын қызметінде пайдаланылатын жер учаскелері бойынша төлемақы төлеушілер белгілейді. 20. «Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақыларды есептеу үшін мəліметтер» деген бөлімде: 1) 851.01.001 жолында Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сəйкес жер учаскесінің тиісті санаты белгіленеді; 2) 851.01.002 жолында Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сəйкес жер учаскесінің кадастрлық нөмірі көрсетіледі; 3) 851.01.003 жолында жалға алу шартының қолданылу мерзiмi көрсетіледі; 4) 851.01.004 жолында жер учаскесін нысаналы пайдаланудың тиісті түрі белгіленеді; 5) 851.01.005 жолында салық кезеңінде жер учаскесін пайдаланған күндер саны көрсетіледі. 21. «Бюджетке төленуге тиіс жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақыны есептеу» деген бөлімде: 1) 851.01.006 жолында 851.01.006 І (гектарда) жəне 851.01.006 ІІ (шаршы метрде) жолдарында белгіленген, тиісті өлшем бірлікте жер учаскесін жалға алу шартына сəйкес жер учаскесінің жалпы ауданы көрсетіледі; 2) 851.01.007 жолында Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сəйкес айқындалатын, жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы ставкасының мөлшері көрсетіледі; 3) 851.01.008 жолында 851.01.006 жəне 851.01.007 жолдарының туындысының 851.01.005 жолына көбейтілген 365-ке қатынасы ((851.01.006 х 851.01.007)/365 х 851.01.005) ретінде айқындалатын, ауыл шаруашылығы өнімдерін, акваөсіру (балық өсіру шаруашылығы) өнімін өндіруші заңды тұлғалар мен селолық тұтыну кооперативтері үшін арнаулы салық режимін қолданатын төлемақы төлеушiлерді қоспағанда, салық кезеңінде жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы төлеушілер есептеген бюджетке төлеуге жататын жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақының сомасы көрсетіледі; 4) 851.01.009 жолында ауыл шаруашылығы өнімдерін, акваөсіру (балық өсіру шаруашылығы) өнімін өндіруші заңды тұлғалар мен селолық тұтыну кооперативтері үшін арнаулы салық режимін қолданатын төлемақы төлеушiлер есептеген, Салық кодексінің 451-бабына сəйкес 70 пайызға кемітілген сомада салық кезеңінде бюджетке төленуге жататын жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақының сомасы көрсетіледі.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Аукциондардан алым, кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (810.00-нысан) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Аукциондардан алым, кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (810.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне аукциондардан алым, кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақы есептеуге арналған аукциондардан алым, кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақы бойынша салық есептілігін (бұдан əрі – декларация) жасау тəртібін айқындайды. Декларацияға 810.01-нысанының қосымшасын Салық кодексінің 464-бабына сəйкес Қазақстан Республикасының аумағында өткізілетін аукциондарда мүлiктi (оның iшiнде мүлiктiк құқықтарды) сатуға шығаратын жеке жəне заңды тұлғалар жасайды. Декларацияға 810.02-нысанының қосымшасын Салық кодексінің 525-бабына сəйкес мемлекеттік мекемелерді қоспағанда, Қазақстан Республикасының кеме жүзетін су жолдарын пайдаланатын жеке жəне заңды тұлғалар жасайды. 2. Декларация Салық кодексінің 468-бабына жəне 527-бабының 8-тармағына сəйкес жасалады. 3. Декларация толтыру кезінде түзетуге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 4. Көрсеткіштер болмаған кезде тиісті торкөздері толтырылмайды. 5. Осы Қағидаларда арифметикалық белгілер қолданылады: «+» – қосу; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 6. Сомалардың теріс мəндері декларацияның тиісті жолының (бағанының) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 7. Декларация жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара немесе көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен, баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электрондық жеткізгіште – нысандар Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 8. Декларацияға Салық кодексінің 61-бабы 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не болмаса оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда оның атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің не болмаса оның өкілінің мөрімен куəландырылады. 9. Декларацияны табыс ету кезінде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште – екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен салық төлеушіге қайтарылады; 2) хабарламасы бар тапсырыс хатпен қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші салық есептілігін салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылданғаны немесе қабылданбағаны туралы хабарлама алады. 10. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес декларацияны табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірін; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру нөмірі) міндетті түрде толтыруы тиіс. 2. Декларацияны жасау (810.00 – нысаны) 11. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) аукциондардан алым, кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақы төлеушінің СТН; 2) аукциондардан алым, кеме жүpетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақы төлеушінің ЖСН/ БСН; 3) салық есептілігі табыс етілетін салық кезеңі (ай, жыл) – декларация табыс етілетін есепті салық кезеңі (араб сандармен көрсетіледі). Тек 810.02 қосымшасы толтырылған жағдайда салық кезеңін – жылды ғана көрсету қажет; 4) салық төлеушінің атауы. Жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) жəне құрылтай құжаттарына сəйкес заңды тұлғаның (немесе заңды тұлғаның шешімі бойынша құрылымдық бөлімшенің) атауы көрсетіледі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушы жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес сенімгерлікпен басқарушы заңды тұлғаның атауы көрсетіледі. 5) декларация түрі. Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігінің түріне декларацияны жатқызуды ескере отырып, тиісті торкөздер белгіленеді. 6) хабарламаның нөмірі мен күні. Жол Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағы 4) тармақшасында көзделген декларация түрін табыс еткен жағдайда толтырылады. 7) салық төлеушінің санаты. Торкөздер, егер салық төлеуші А немесе B жолында көрсетілген санаттардың біріне жататын болса белгіленеді; А – талаптары салық міндеттемесін орындауды сенімгерлікпен басқарушыға жүктейтін мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарушы болып табылатын салық төлеуші; В – талаптары салық міндеттемесін орындауды сенімгерлікпен басқарушыға жүктейтін мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарудың құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы болып табылатын салық төлеуші; 8) валюта коды. «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 23 «Валюталар жіктеуіші» қосымшасына сəйкес валюта коды көрсетіледі. 9) қосымшалар саны. Табыс етілген қосымшалардың саны көрсетіледі. 12. «Бюджетке төленуге жататын аукциондардан алымы» деген бөлімде: 810.00.001 жолында 810.01-нысанының 810.01.005 жолынан көшірілетін салық кезеңі үшін есептелетін жəне бюджетке төлеуге жататын аукциондардан алым сомасы көрсетіледі. 13. «Бюджетке төлеуге жататын кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшін төлемақы» деген бөлімде: 810.00.002 жолында салық кезеңі үшін бюджетке есептелген жəне төленуге тиіс кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшін төлемақы сомасы көрсетіледі, ол 810.02-нысанының барлық қосымшалары бойынша 810.02.010 жолдарының сомасы ретінде айқындалады. 14. «Салық төлеушiнiң жауапкершiлiгi» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушінің (басшының) Т.А.Ə.» деген жолда құрылтай құжаттарына сəйкес басшының тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі. Егер декларацияны жеке тұлға табыс еткен жағдайда, жолда жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес толтырылатын салық төлеушінің тегі, аты, əкесінің аты көрсетіледі; 2) декларация тапсырылған күн. Декларацияның салық органына тапсырған күні көрсетіледі; 3) салық органының коды. Төлемақы төлеушінің орналасқан орны бойынша салық органының коды көрсетіледі; 4) «Декларацияны қабылдаған лауазымды адамның Т.А.Ə.» жолында декларацияны қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) құжаттың кіріс нөмірі. Салық органы берген декларацияның тіркеу нөмірі көрсетіледі; 6) декларацияның қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес декларация табыс етілген күн көрсетіледі; 7) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 3. 810.01-нысанын жасау 15. 810.01-нысаны салық кезеңі үшін аукциондардан алым сомасын есептеу туралы ақпаратты көрсетуге арналған. 16. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) аукциондардан алым төлеушінің СТН; 2) аукциондардан алым төлеушінің ЖСН/БСН; 3) салық есептілігі табыс етілетін салық кезеңі (ай) – декларация табыс етілетін есепті салық кезеңі (араб сандармен көрсетіледі); 4) салық кезеңі ішінде өткізілген аукциондар саны. Салық кезеңі ішінде өткізілген аукциондар саны көрсетіледі. 17. «Бюджетке төлеуге жататын аукциондардан алым» деген бөлімде: 1) 810.01.001 жолында салық кезеңі ішінде өткізілген барлық аукциондардың нəтижелері бойынша өткізілген мүліктің (мүліктік құқықтардың) жалпы сомасы көрсетіледі; 2) 810.01.002 жолында бюджетке төлеуге жататын атқарушылық санкцияның жалпы сомасы көрсетіледі; 3) 810.01.003 жолында 810.01.001 жəне 810.01.002 (810.01.001 – 810.01.002) жолдарының айырмасы ретінде айқындалатын Салық кодексінің 467-бабы 2-тармағына сəйкес атқарушылық санкцияның сомасына кемітілген өткізілген мүліктің (мүліктік құқықтардың) жалпы құны көрсетіледі; 4) 810.01.004 жолында Салық кодексінің 466-бабына сəйкес аукциондардан алым ставкасы көрсетіледі; 5) 810.01.005 жолында 810.01.003 жəне 810.01.004 (810.00.003 х 810.01.004) жолдарының туындысы ретінде айқындалатын, алымды төлеушінің орналасқан орны бойынша салық кезеңі үшін бюджетке төлеуге жататын аукциондардан алымның жалпы сомасы көрсетіледі. 4. 810.02-нысанын жасау 18. 810.02-нысаны салық кезеңі (жыл) үшін кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшін төлемақы сомаларын есептеу туралы ақпаратты көрсетуге арналған жəне əрбір кеме бойынша бөлек толтырады. 19. «Бюджетке төленуге жататын, кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақыны есептеу үшін мəліметтер» деген бөлімде: 1) 810.02.001 жолында кеменің атау көрсетіледі; 2) 810.02.002 жолында кеменің түрі көрсетіледі; 3) 810.02.003 жолында кемені мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің нөмірі мен күні көрсетіледі; 4) 810.02.004 жолында ағымдағы жылға көлік саласындағы уəкілетті органның деректеріне сəйкес кеменің (тіркелімдік тоннамен) жалпы сыйымдылығы (көлемі) көрсетіледі; 5) 810.02.005 жолында айларда, ағымдағы жылға көлік саласындағы уəкілетті органы белгілейтін навигацияның кезеңі көрсетіледі. 20. «Бюджетке төленуге жататын, кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақы» деген бөлімде: 1) 810.02.006 жолында кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақының ставкасы көрсетіледі, ол республикалық бюджет туралы заңмен белгіленген айлық есептік көрсеткіштің 0,26 есебінен жəне тиісті қаржы жылының 1 қаңтарына қолданатын жалпы тіркелімдік 1 тоннасы үшін (0,26 х АЕК) есебінен айқындалады. Егер төлемақының сомасы 0,5 жəне одан жоғары бөлшек мəнін құраған жағдайда, онда мұндай мəн бүтін бірлікке дейін дөңгелектеуге жатады, егер 0,5 кем болса – дөңгелектеуге жатпайды; 2) 810.02.007 жолында кеме жүзетін су жолдарын нақты пайдалану мерзімі көрсетіледі. 3) 810.02.008 жолында төлемақының ставкасынан, тіркелімдік тоннада кеменің жалпы сыйымдылығына жəне кеме жүзетін су жолдарын нақты пайдаланудың, бірақ бір күнтізбелік ай үшін төлемақы мерзімінен кем емес мерзіммен айқындалатын, кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақының жылдық сомасы көрсетіледі (810.02.006 х 810.02.004 х 810.02.007); 4) 810.02.009 жолында ағымдағы жылға көлік саласындағы уəкілетті органы белгілейтін навигацияның кезеңіне кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақының есептелген жылдық сомасын бөлу жолымен айқындалатын кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн ай сайынғы төлемақының мөлшері көрсетіледі (810.02.008 /810.02.005); 5) 810.02.010 жолында кеме жүзетін су жолдарын нақты пайдаланған мерзіміне кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақының ай сайынғы сомасының мөлшерін көбейту жолымен, бюджетке төленуге жататын төлемақының нақты сомасы көрсетіледі (810.02.009 х 810.02.007). Бұл ретте шетелдіктер немесе азаматтығы жоқ адамдар, резидент емес шетелдік заңды тұлғалар бір жолғы кеме кіретін кезде бюджетке төлемақының бір айлық ставкасы мөлшерінде кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақы төлейді. Олар Қазақстан Республикасының кеме жүзетін су жолдарында бір айдан астам мерзімде болған кезде, олар кеме жүзетін су жолдарын пайдаланғаны үшін төлемақыны бюджетке Салық кодексінің 527-бабында белгіленген тəртіпте төлейді.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы бойынша салық есептілігін (ағымдағы төлемдер сомасы есебін) жасау қағидалары (851.00-нысаны) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы бойынша салық есептілігін (ағымдағы төлемдер сомасының есебін) жасау қағидалары (851.00-нысаны) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы есептеуге арналған жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы бойынша салық есептілігінің нысанын (ағымдағы төлемдер сомасының есебі) (бұдан əрі – есеп) жасау тəртібін айқындайды. Есепті дара кəсіпкер болып табылмайтын жеке тұлғаларды, сондай-ақ мүлік салығы бойынша салық базасы Салық кодексінің 406-бабына сəйкес есептелетін жəне (немесе) жеке тұрғын үй құрылысына бөлінген салық салынатын объектілер орналасқан жер учаскелері бойынша дара кəсіпкерлерді қос��ағанда, Салық кодексінің 478-бабында айқындалған төлемақы төлеушілер жасайды. 2. Есеп есептің өзінен (851.00-нысан) жəне оған салық міндеттемесін есептеу туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған қосымшадан (851.01– нысан) тұрады. 3. Есепті толтыру кезінде түзетулерге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 4. Көрсеткіштер болмаған кезде есептің тиісті торкөздері толтырылмайды. 5. Есепке қосымша тиісті көрсеткіштерді ашуды талап ететін есептегі жолдар толтырылған кезде міндетті тəртіпте толтырылады. 6. Есепке қосымша онда көрсетілуге тиіс деректер болмаған жағдайда жасалмайды. 7. Есепке қосымшаның парағында бар жолдардағы көрсеткіштердің саны асып кеткен жағдайда есепке қосымшаның осындай парағы қосымша толтырылады. 8. Осы Қағидаларда мынадай арифметикалық таңбалар қолданылады: «+» – қосу; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 9. Сомалардың теріс мəндері есептің тиісті жолының (бағанының) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 10. Есепті жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара немесе көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электронды жеткізгіште – Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 11. Есепке Салық кодексінің 61-бабы 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не болмаса оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда оның атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің не болмаса оның өкілінің мөрімен куəландырылады. 12. Есепті тапсырған кезде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште – екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен салық төлеушіге қайтарылады; 2) хабарламасы бар тапсырыс хатпен қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші салық есептілігінің салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылданғаны немесе қабылданбағандығы туралы хабарлама алады. 13. Есепке қосымшаның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімінде есептің «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімінде көрсетілген тиісті деректер көрсетіледі. 14. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес Есепті табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірін; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірін (бизнес-сəйкестендіру нөмірін) міндетті түрде толтыруы тиіс. 2. Есепті жасау (851.00-нысаны) 15. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) Салық кодексінің 478-бабына сəйкес жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы төлеушінің СТН; 2) жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы төлеушінің ЖСН/БСН; 3) құрылымдық бөлімшесі филиал, өкілдік болып табылатын заңды тұлғаның СТН. Бұл жол, егер 1-жолда төлемақыны дербес төлемақы төлеуші ретінде танылған құрылымдық бөлімшенің СТН көрсетілсе, толтырылады; 4) құрылымдық бөлімшесі филиал, өкілдік болып табылатын заңды тұлғаның БСН; 5) салық есептілігі табыс етілетін салық кезеңі (жыл) – есеп табыс етілетін есепті салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі); 6) салық төлеушінің атауы. Жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдайда) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес заңды тұлғаның (немесе заңды тұлғаның шешімі бойынша құрылымдық бөлімшенің) атауы көрсетіледі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушы жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдайда) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес сенімгерлікпен басқарушы заңды тұлғаның (немесе заңды тұлғаның шешімі бойынша құрылымдық бөлімшенің) толық атауы көрсетіледі; 7) есептің түрі. Тиісті торкөздер есептің Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігі түрлеріне жатқызылу ескеріле отырып белгіленеді; 8) хабарламаның нөмірі мен күні. Жолдар Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағының 4) тармақшасында көзделген есеп түрі тапсырылған жағдайда белгіленеді; 9) салық төлеушінің санаты. Торкөздер егер салық төлеуші А немесе В жолдарында көрсетілген санаттардың біріне жатқан жағдайда белгіленеді. А – талаптарымен салық міндеттемесін орындау сенімгерлікпен басқарушыға жүктелген мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарушы болып табылатын салық төлеуші; В – талаптарымен салық міндеттемесін орындау сенімгерлікпен басқарушыға жүктелген мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарудың құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы болып табылатын салық төлеуші; 10) валюта коды. «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 23 «Валюталар жіктеуіші» қосымшасына сəйкес валюта коды көрсетіледі; 11) қосымшалар саны. Табыс етілген қосымшалардың саны көрсетіледі. 16. «Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін бюджетке төленуге жататын төлемақы» деген бөлімде: 1) 851.00.001 жолында 851.01-нысанының барлық қосымшалары бойынша 851.01.008 жəне (немесе) 851.01.009 жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, төлемақы төлеушілер есептеген, салық кезеңі үшін бюджетке төленуге тиіс барлық жер учаскелері бойынша жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақының жалпы сомасы көрсетіледі; 2) 851.00.002 жолында Салық кодексінің 481-бабы 5-тармағында белгіленген мерзімдерде бюджетке төленуге тиіс жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақылардың есептелген ағымдағы төлемдерінің сомасы көрсетіледі: 851.00.002 І жолында салық кезеңінің 25 ақпанынан кешіктірмейтін мерзімде төлеуге жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақының сомасы көрсетіледі; 851.00.002 ІІ жолында салық кезеңінің 25 мамырынан кешіктірмейтін мерзімде төлеуге жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақының сомасы көрсетіледі; 851.00.003 ІІІ жолында салық кезеңінің 25 тамызынан кешіктірмейтін мерзімде төлеуге жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақының сомасы көрсетіледі; 851.00.002 IV жолында салық кезеңінің 25 қарашасынан кешіктірмейтін мерзімде төлеуге жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақының сомасы көрсетіледі. Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақының ағымдағы төлемдерінің сомасы əрбір көрсетілген жол бойынша төлемақының жалпы сомасын салық кезеңінің аяқталуына дейін қалған төлеу мерзімдерінің санына бөлумен айқындалады; 3) 851.00.003 жолда Салық кодексінің 481-бабы 5-тармағының үшінші бөлігіне сəйкес жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақының сомасы көрсетіледі. Бұл жол төлемақы төлеудің соңғы мерзімінен (ағымдағы жылдың 25 карашасы) кейін мемлекет өтемін төлеп уақытша жер пайдалануға жер учаскелерін берген жағдайда толтырылады: 851.00.003 I жолында салық кезеңінің 25 желтоқсанынан кешіктірмейтін мерзімде төлеуге жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақының сомасы көрсетіледі; 851.00.003 II жолында салық кезеңінің 25 қаңтарынан кешіктірмейтін мерзімде төлеуге жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақының сомасы көрсетіледі.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (860.00-нысан) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (860.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақыны есептеуге арналған жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы бойынша салық есептілігі нысанын (декларация) (бұдан əрі – декларация) жасау тəртібін айқындайды. Декларацияны шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режимін қолданатын салық төлеушілерді қоспағанда, Салық кодексінің 485-бабында айқындалған төлемақы төлеушілер жасайды. 2. Декларация Салық кодексінің 491-бабына сəйкес жасалады, декларацияның (860.00-нысан) өзінен жəне оған салық міндеттемесін есептеу туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған қосымшадан (860.01-нысан) тұрады. 3. Декларацияны толтыру кезінде түзетуге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 4. Көрсеткіштер болмаған кезде декларацияның тиісті торкөздері толтырылмайды. 5. Декларацияға қосымша тиісті көрсеткіштерді ашуды талап ететін декларациядағы жолдар толтырылған кезде міндетті тəртіпте толтырылады. 6. Декларацияға қосымша онда көрсетілуге тиіс деректер болмаған жағдайда жасалмайды. 7. Декларацияға қосымшаның парағында бар жолдардағы көрсеткіштердің саны асып кеткен жағдайда декларацияға қосымшаның осындай парағы қосымша толтырылады. 8. Осы Қағидаларда мынадай арифметикалық таңбалар қолданылады: «+» – қо��у; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 9. Сомалардың теріс мəндері декларацияның тиісті жолының (бағанының) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 10. Декларация жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара немесе көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен, баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электрондық жеткізгіште – Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 11. Декларацияға Салық кодексінің 61-бабының 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда өзінің атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің мөрімен не оның өкілінің мөрімен куəландырылады. 12. Декларацияны табыс ету кезінде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен

(Жалғасы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

30 cəуір 2013 жыл

(Жалғасы. Басы 12-13-беттерде).

Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасында белгіленген арнайы табиғат пайдаланудың түріне қарай бір торкөз белгіленеді; 3) ластайтын заттың түрі. Салық кодексінің 495-бабы тиісті тармағының тармақшасының нөмірі көрсетіледі. Мысалы, ауыл шаруашылығы өндірісінің қалдықтары бойынша 870.01 қосымшасын толтырған кезде бұл торкөзде Салық кодексінің 495-бабы 6-тармағының 1.3.6. тармақшасының нөмірі көрсетіледі; 4) табиғатты пайдаланудың өлшем бірлігі. «Арнаулы табиғат пайдаланудың түрі» жолында көрсетілген арнаулы табиғат пайдалану жүргізілетін өлшем бірліктің тиісті торкөзі белгіленеді. 20. «Қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы есептеу үшін 9-жолда көрсетілген өлшем бірліктерде ластау көлемдері туралы мəліметтер» бөлімінде: 1) 870.01.001 жолында тоқсанның басына норматив қалдығы көрсетіледі. Бұл жолды төлем көлемі жылдық жиынтық көлемде 100 АЕК дейін болатын төлемақы төлеушілерді қоспағанда, қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы төлеушілер толтырады. Декларация күнтізбелік жылдың бірінші тоқсаны үшін жасалған кезде 870.01.001 жолда белгіленген жылдық нормативтің шамасы көрсетіледі. Декларация күнтізбелік жылдың екінші – төртінші тоқсандары үшін жасалған кезде тоқсандар арасындағы айырма көрсетіледі; Мысалы: Егер жылдық норматив 1 млн. 500 мың болып белгіленген болса жəне бірінші тоқсанда 500 мың мөлшерде норматив пайдаланылса, онда екінші тоқсанда 870.01.001 жолда белгіленген норматив пен бірінші тоқсанда пайдаланылған норматив арасындағы айырма, яғни 1 млн. көрсетіледі. Салық кезеңінің үшінші, төртінші тоқсандары үшін норматив қалдығы да осыған ұқсас айқындалады; 2) 870.01.002 жолында тоқсанның басына нормативтің асып кетуі көрсетіледі. Бұл жолды төлем көлемі жылдық жиынтық көлемде 100 АЕК дейін болатын төлемақы төлеушілерді қоспағанда, қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы төлеушілер толтырады. 3) 870.01.003 жолында қоршаған ортаға эмиссияға сатып алынған нормативтің көлемі көрсетіледі. Бұл жолды төлем көлемі 870.00 декларациясының 9 С жолында белгіленген жылдық жиынтық көлемде 100 АЕК дейін болатын қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы төлеушілер толтырады. Бұл ретте 870.01.003 жолының мəні 870.01.004 жолына көшіріледі; 4) 870.01.004 жолында белгіленген нормативтер шегінде салық кезеңі үшін қоршаған ортаға эмиссиялардың нақты көлемі көрсетіледі; 5) 870.01.005 жолында белгіленген нормативтерден жоғары (ол болған жағдайда) қоршаған ортаға эмиссиялардың нақты көлемі көрсетіледі. 21. «Қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы есептеу үшін белгіленген ставкалар туралы мəліметтер» бөлімінде: 1) 870.01.006 жолында Салық кодексінің 495-бабына сəйкес белгіленген норматив шегінде қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы ставкасы көрсетіледі. Мысалы, дизель отыны бойынша 870.01-қосымша толтырылған кезде Салық кодексінің 495-бабы 4-тармағының 2) тармақшасына сəйкес пайдаланылған отынның 1 тоннасы үшін 0,45 АЕК ставкасы қолданылады; 2) 870.01.007 жолында Салық кодексінің 495-бабы 9-тармағына сəйкес жергілікті өкілді органдардың шешімі бойынша төлемақы ставкасының асып кету мөлшері көрсетіледі. Мысалы, меркаптан бойынша (Салық кодексінің 495-бабы 3-тармағының 8) тармақшасы) 870.01-қосымшасын толтырған кезде жергілікті өкілді органдары төлемақы ставкаларының мөлшерін жиырма еседен аспайтындай арттыруға құқығы бар; 3) 870.01.008 жолында 870.01.006 жəне 870.01.007 жолдарының туындысы ретінде айқындалатын жергілікті өкілді органдардың шешімі бойынша ставканың арту мөлшері ескеріле отырып, белгіленген норматив шегіндегі төлемақы ставкасы көрсетіледі; 4) 870.01.009 жолында Салық кодексінің 495-бабында көзделген төлемақы ставкаларын немесе жергілікті өкілді органдардың шешіміне сəйкес төлемақы ставкаларының асып кету мөлшері ескерілген төлемақы ставкаларын он есеге көбейтіліп (870.01.006 х 10) немесе (870.01.008 х 10) айқындалатын белгіленген нормативтен артық қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы ставкасы көрсетіледі. Бұл ретте белгіленген нормативтен артық ставкаларды айқындау кезінде 870.01.010 жолда көрсетілген коэффициент ескерілмейді; 5) 870.01.010 жолында Салық кодексінің 495-бабы 7-тармағына сəйкес төлемақы төлеушілерге қолданылатын тиісті коэффициенттің торкөзі белгіленеді. Бұл ретте, Салық кодексінде салық төлеушілердің санатына қарай ставкаларға мынадай коэффициенттер белгіленген: коммуналдық қызметтер көрсету кезінде қалыптасқан эмиссия көлемі үшін табиғи монополия субъектілері мен Қазақстан Республикасының энергия өндіруші ұйымдары үшін: А торкөзінде стационарлық көздерден ластағыш заттардың шығарындылары үшін коэффициент көрсетіледі – 0,3; С торкөзінде ластағыш заттардың төгінділері үшін коэффициент көрсетіледі – 0,43; D торкөзінде күл мен күлшлактар қалдықтары бойынша өндіріс жəне тұтыну қалдықтарын орналастырғаны үшін коэффициент көрсетіледі – 0,05; тұрғылықты жері бойынша жеке тұлғалардан жиналған тұрмыстық қатты қалдықтардың көлемі үшін коммуналдық қалдықтарды орналастыруды жүзеге асыратын полигондар үшін: В торкөзінде коммуналдық қалдықтарды (тұрмыстық қатты қалдықтар, кəріздік немесе тазарту құрылыстары) орналастырғаны үшін коэффициент көрсетіледі – 0,2; 6) 870.01.011 жолында 870.01.006 жəне 870.01.010 А (В, С немесе D) жолдарының туындысы (870.01.006 х 870.01.010 А (В,С немесе D) немесе 870.01.008 жəне 870.01.010 А (В, С немесе D) жолдарының туындысы (870.01.008 х 870.01.010 А (В,С немесе D) ретінде айқындалатын Салық кодексінің 495-бабы 9-тармағына сəйкес жергілікті органдардың шешімі бойынша төлемақы ставкаларының мөлшері жəне Салық кодексінің 495-бабы 7-тармағына сəйкес төлемақы төлеушілерге қолданылатын коэффициенттер ескеріле отырып, қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы ставкасы көрсетіледі. 22. «Бюджетке төленуге тиіс қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақыны есептеу» бөлімінде: 1) 870.01.012 жолында 870.01.004 жəне 870.01.008, немесе 870.01.004 жəне 870.01.006, немесе 870.01.004 жəне 870.01.011 жолдарының туындысы (870.01.004 х 870.01.006 (870.01.008 немесе 870.01.011)) ретінде айқындалатын салық кезеңі үшін белгіленген норматив шегінде қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақының есептелген сомасы көрсетіледі. Егер Салық кодексінің 495-бабы 9-тармағына сəйкес жергілікті өкілді органдардың шешімі бойынша төлемақы ставкасы жоғарылатылған болса, онда 870.01.004 х 870.01.008 формуласы қолданылады. Егер төлемақы ставкасы Салық кодексінің 495-бабы 7-тармағына сəйкес коэффициенттері қолданыла отырып, норматив шегінде болса, онда 870.01.004 х 870.01.011 формуласы қолданылады. 2) 870.01.013 жолында 870.01.005 жəне 870.01.009 жолдарының туындысы (870.01.005 х 870.01.009) ретінде айқындалатын салық кезеңі үшін белгіленген нормативтен артық қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақының есептелген сомасы көрсетіледі.

салық төлеушіге қайтарылады; 2) қағаз жеткізгіште хабарламасы бар тапсырыс хатпен пошта арқылы – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші (салық агенті) салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылдағаны не қабылдамағаны туралы хабарламасын алады. 13. Декларацияға қосымшаның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімінде декларацияның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімінде көрсетілген тиісті деректер көрсетіледі. 14. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес декларацияны табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірін; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру нөмірі) міндетті түрде толтыруы тиіс. 2. Декларацияны жасау (860.00-нысан) 15. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы төлеушінің СТН; 2) жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы төлеушінің ЖСН/БСН; 3) салық есептілігі табыс етілетін салық кезеңі (тоқсан, жыл) – декларация табыс етілетін есепті салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі); 4) салық төлеушінің атауы. Жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдайда) немесе құрылтай құжаттарына сəйк��с заңды тұлғаның атауы көрсетіледі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушы жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдайда) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес сенімгерлікпен басқарушы заңды тұлғаның толық атауы көрсетіледі; 5) декларация түрі. Тиісті торкөздер декларацияның Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігі түрлеріне жатқызылуы ескеріле отырып, белгіленеді; 6) хабарламаның нөмірі мен күні. Жолдар Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағының 4) тармақшасында көзделген декларация түрі тапсырылған жағдайда белгіленеді; 7) салық төлеушінің санаты. Торкөздер егер салық төлеуші А немесе В жолдарында көрсетілген санаттардың біріне жатқан жағдайда белгіленеді. А – талаптары салық міндеттемесін орындауды сенімгерлікпен басқарушыға жүктейтін мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарушы болып табылатын салық төлеуші; В – талаптары салық міндеттемесін орындауды сенімгерлікпен басқарушыға жүктейтін мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарудың құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы болып табылатын салық төлеуші; 8) валюта коды. «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 23 «Валюталар жіктеуіші» қосымшасына сəйкес валюта коды көрсетіледі; 9) қосымшалар саны. Табыс етілген қосымшалардың саны көрсетіледі. 16. «Бюджетке төлеуге жататын жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы» деген бөлімде: 860.00.001 жолда белгіленген лимиттің шегінде (860.01-нысанының барлық қосымшалары бойынша 860.01.006 жол) жəне белгiленген лимиттен жоғары (860.01-нысанының барлық қосымшалары бойынша 860.01.007 жол) жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы сомасы ретінде айқындалатын, салық кезеңі үшін есептелген жəне бюджетке төлеуге жататын арнайы су пайдаланудың барлық түрлері бойынша жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақының жалпы сомасы көрсетіледі; 17. «Салық төлеушiнiң жауапкершiлiгi» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушінің (басшының) Т.А.Ə.» жолында құрылтай құжаттарына сəйкес басшының тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдайда) көрсетіледі. Егер декларацияны жеке тұлға тапсырған жағдайда, жолда жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес төлемақы төлеушінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдайда) көрсетіледі; 2) декларацияның тапсырылған күні. Салық органына декларацияның тапсырған күні көрсетіледі; 3) салық органының коды. Рұқсат құжатында көрсетілген арнайы су пайдаланылатын жер бойынша салық органының коды көрсетіледі; 4) «Декларацияны куəландырған су қорын пайдалану жəне қорғау саласындағы өңірлік уəкілетті мемлекеттік органның лауазымды адамының Т.А.Ə.» жолында Салық кодексінің 491-бабы 4-тармағына сəйкес декларацияны куəландырған су қорын пайдалану жəне қорғау саласындағы өңірлік уəкілетті мемлекеттік органның лауазымды адамының тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) су қорын пайдалану жəне қорғау саласындағы өңірлік уəкілетті мемлекеттік органда декларацияның куəландырылған күні. Су қорын пайдалану жəне қорғау саласындағы өңірлік уəкілетті мемлекеттік органда декларацияның куəландырылған күні көрсетіледі; 6) су қорын пайдалану жəне қорғау саласындағы өңірлік уəкілетті мемлекеттік органның коды. Жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы алу объектілерінің орналасқан орны бойынша су қорын пайдалану жəне қорғау саласындағы өңірлік уəкілетті мемлекеттік органның коды көрсетіледі; 7) «Декларацияны қабылдаған лауазымды адамының Т.А.Ə.» жолында декларацияны қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 8) декларацияның қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес декларацияның табыс етілген күні көрсетіледі; 9) құжаттың кіріс нөмірі. Салық органы берген декларацияның тіркеу нөмірі көрсетіледі; 10) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 3. 860.01-нысанын жасау 18. 860.01-нысаны салық кезеңі (тоқсан) үшін əрбір арнайы су пайдалану түрі бойынша жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы сомаларын есептеу туралы ақпараттарды көрсетуге арналған жəне əрбір арнайы су пайдалану түрі бойынша бөлек толтырылады. 19. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде: 1) арнайы су пайдалануға рұқсат құжаты болған кезде А торкөзінде рұқсат құжатының берілген күні, В торкөзінде рұқсат құжатының нөмірі көрсетіледі; 2) арнайы су пайдалану түрі. Қазақстан Республикасының су заңнамасында белгіленген арнайы су пайдалану түріне қарай бір торкөз белгіленеді; 3) суды пайдаланудың өлшем бірлігі. «Арнайы су пайдалану түрі» жолында көрсетілген жүргізілетін арнайы су пайдаланудың өлшем бірлігі белгіленеді. 20. «Төлемақы есептеу үшін су пайдалану көлемі туралы мəліметтер» деген бөлімде 6-жолда көрсетілген су пайдалану өлшем бірліктерінде толтырылады: 1) 860.01.001 І, 860.01.001 ІІ, 860.01.001 ІІІ жолдарында салық кезеңінің əрбір айы үшін белгіленген лимит (есепті салық кезеңі үшін есептен) көрсетіледі; 2) 860.01.002 І, 860.01.002 ІІ, 860.01.002 ІІІ жолдарында салық кезеңінің əрбір айы үшін су пайдаланудың нақты көлемі көрсетіледі; 3) 860.01.003 І, 860.01.003 ІІ, 860.01.003 ІІІ жолдарында 860.01.002 жəне 860.01.001 жолдарының əртүрлі түрінде есептелетін, салық кезеңінің əрбір айы үшін белгіленген лимиттен артық арнайы су пайдалану көлемі көрсетіледі. 860.01.003 ІV жолында салық кезеңі (тоқсан) үшін белгіленген лимиттен жоғары арнайы су пайдалану көлемі көрсетіледі. 21. «Төлемақыны есептеу үшін белгіленген ставкалар туралы мəліметтер» деген бөлімде: 1) 860.01.004 жолында Салық кодексінің 487-бабы 1-тармағына сəйкес облыстың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жергілікті өкілді орган бекіткен белгіленген лимит шегінде жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы ставкасы көрсетіледі: 2) 860.01.005 жолында Салық кодексінің 487-бабы 2-тармағына сəйкес белгіленген төлемақы ставкаларын (860.01.004) бес есеге ұлғайта отырып айқындалатын, белгіленген лимиттен жоғары жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы ставкасы көрсетіледі. 22. «Бюджетке төленуге жататын төлемақыны есептеу» деген бөлімде: 1) 860.01.006 жолында бюджетке төленуге жататын салық кезеңі үшін белгіленген лимит шегінде жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақының есептелген сомасы көрсетіледі. Мысалы: Егер салық кезеңі үшін белгіленген лимит салық кезеңінің əрбір айы үшін 2 мыңды, ал бірінші айда су пайдаланудың нақты көлемі 1 мың 800 болса, екінші айда 3 мың жəне үшінші айда 2 мыңды құраса, онда 860.01.006 жол былайша есептеледі: 1) мың 800 х 860.01.004 + 2 мың х 860.01.004 + 2 мың х 860.01.004. Екінші айда белгіленген лимиттің 1 мыңнан асып кетуіне байланысты, белгіленген лимиттен жоғары төлемақы сомасы 860.01.007 жолда есептелетін жəне көрсетілетін болады; 2) 860.01.007 жолда бюджетке төленуге жататын, салық кезеңі үшін белгіленген лимиттен жоғары жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақының есептелген сомасы көрсетіледі: 860.01.007 жолы 860.01.003 IV жəне 860.01.005 жолдарының туындысы (860.01.003 IV х 860.01.005) ретінде айқындалады.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (870.00-нысан) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы бойынша салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (870.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақыны есептеуге арналған қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы бойынша салық есептілігі нысанын (декларацияны) (бұдан əрі – декларация) жасау тəртібін айқындайды. Декларацияны шаруа немесе фермер қожалықтары үшін арнаулы салық режимін қолданатын салық төлеушілерді қоспағанда, Салық кодексінің 493-бабында белгіленген төлемақы төлеушілер жасайды.. 2. Декларация Салық кодексінің 498-бабына сəйкес жасалады, декларацияның өзінен (870.00-нысан) жəне салық міндеттемесін есептеу туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған оған қосымшадан (870.01 нысан) тұрады. 3. Декларацияны толтыру кезінде түзетуге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 4. Көрсеткіштер болмаған кезде декларацияның тиісті торкөздері толтырылмайды. 5. Декларацияға қосымша тиісті көрсеткіштерді ашуды талап ететін декларациядағы жолдар толтырылған кезде міндетті тəртіпте толтырылады. 6. Декларацияға қосымша онда көрсетілуге тиіс деректер болмаған жағдайда жасалмайды. 7. Декларацияға қосымшаның парағында бар жолдардағы көрсеткіштердің саны асып кеткен жағдайда декларацияға қосымшаның осындай парағы қосымша толтырылады. 8. Осы Қағидаларда мынадай арифметикалық таңбалар қолданылады: «+» – қосу; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 9. Сомалардың теріс мəндері декларацияның тиісті жолының (бағанының) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 10. Декларация жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара немесе көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен, баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электрондық жеткізгіште – Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 11. Декларацияға Салық кодексінің 61-бабының 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда өзінің атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің мөрімен не оның өкілінің мөрімен куəландырылады. 12. Декларацияны табыс ету кезінде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен салық төлеушіге қайтарылады; 2) қағаз жеткізгіште хабарламасы бар тапсырыс хатпен пошта арқылы – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші (салық агенті) салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылдағаны не қабылдамағаны туралы хабарламасын алады. 13. Декларацияға қосымшаның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде декларацияның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде көрсетілген тиісті деректер көрсетіледі. 14. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы заң) сəйкес декларацияны табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірін; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру нөмірі) міндетті түрде толтыруы тиіс. 2. Декларацияны жасау (870.00-нысан) 15. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) Салық кодексінің 493-бабына сəйкес қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы төлеушінің СТН; 2) қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы төлеушінің ЖСН/БСН; 3) құрылымдық бөлімшесі филиал, өкілдік болып табылатын заңды тұлғаның СТН. Бұл жол егер 1-жолда қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақыны дербес төлеуші ретінде танылған құрылымдық бөлімшенің СТН көрсетілсе толтырылады; 4) құрылымдық бөлімшесі филиал, өкілдік болып табылатын заңды тұлғаның БСН; 5) салық есептілігі табыс етілетін салық кезеңі (тоқсан, жыл) – декларация табыс етілетін есепті салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі); 6) салық төлеушінің атауы. Жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдайда) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес заңды тұлғаның (немесе заңды тұлғаның шешімі бойынша құрылымдық бөлімшенің) атауы көрсетіледі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушы жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдайда) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес сенімгерлікпен басқарушы заңды тұлғаның (немесе заңды тұлғаның шешімі бойынша құрылымдық бөлімшенің) толық атауы көрсетіледі; 7) декларация түрі. Тиісті торкөздер декларацияның Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігі түрлеріне жатқызылуы ескеріле отырып, белгіленеді; 8) хабарламаның нөмірі мен күні. Жолдар Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағының 4) тармақшасында көзделген декларация түрі тапсырылған жағдайда белгіленеді; 9) салық төлеушінің санаты. Торкөздер егер салық төлеуші А немесе В, С жолдарында көрсетілген санаттардың біріне жатқан жағдайда белгіленеді. А – талаптары салық міндеттемесін орындауды сенімгерлікпен басқарушыға жүктейтін мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарушы болып табылатын салық төлеуші. В – талаптары салық міндеттемесін орындауды сенімгерлікпен басқарушыға жүктейтін мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарудың құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы болып табылатын салық төлеуші. С – декларацияны жылдық жиынтық көлемінде төлем көлемі 100 айлық есептік көрсеткішке (АЕК) дейін болатын қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы төлеуші жасайды жəне табыс етеді; 10) валюта коды. «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 23 «Валюта жіктеуіші» қосымшасына сəйкес валюта коды көрсетіледі; 11) қосымшалар саны. Табыс етілген қосымшалардың саны көрсетіледі. 16. «Бюджетке төлеуге жататын қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы» бөлімінде: 870.00.001 жолда 870.01-нысанының барлық қосымшалары бойынша 870.01.012 жəне 870.01.013 жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, арнаулы табиғат пайдаланудың барлық түрлері бойынша бюджетке төлеуге жататын салық кезеңі үшін есептелген қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақының жалпы сомасы көрсетіледі. 17. «Салық төлеушiнiң жауапкершiлiгi» бөлімінде: 1) «Салық төлеушінің (басшының) Т.А.Ə.» жолында құрылтай құжаттарына сəйкес басшының тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі. Егер декларацияны жеке тұлға тапсырған жағдайда, жолда жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес салық төлеушінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 2) декларация тапсырылған күн. Салық органына декларацияның тапсырылған күні көрсетіледі; 3) салық органының коды. Салық органының коды: стационарлық ластау көздері бойынша – ластау объектісінің орналасқан орны бойынша; мемлекеттік тіркеуге жататын жылжымалы көздер бойынша – осындай тіркеуді жүргізу кезінде уəкілетті мемлекеттік орган айқындайтын жылжымалы көздерді тіркеу орны бойынша; мемлекеттік тіркеуге жатпайтын жылжымалы көздер бойынша – салық төлеушінің орналасқан орны бойынша көрсетіледі; 4) «Декларацияны қабылдаған лауазымды адамның Т.А.Ə.» жолында декларацияны қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 5) құжаттың кіріс нөмірі. Салық органы берген декларацияның тіркеу нөмірі көрсетіледі; 6) декларацияның қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес декларацияның тапсырылған күні көрсетіледі; 7) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 3. 870.01-нысанын жасау 18. 870.01-нысаны салық кезеңі үшін арнайы табиғат пайдаланудың əрбір түрі бойынша қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы сомасының есептелуі туралы ақпаратты көрсетуге арналған жəне ластаудың (арнаулы табиғат пайдаланудың) əрбір түрі үшін бөлек толтырылады. 19. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» бөлімінде: 1) қоршаған ортаға эмиссияға экологиялық рұқсат болған кезде А торкөзінде рұқсаттың нөмірі көрсетіледі, В торкөзінде рұқсаттың берілген күні көрсетіледі, С торкөзінде объектілердің санаты (I, II, III, IV) көрсетіледі, D торкөзінде рұқсатты алған күні жəне рұқсаттың қолданыс мерзімінің нақты аяқталу күні көрсетіледі; 2) арнаулы табиғат пайдаланудың түрі.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Шағын бизнес субъектілері үшін салық есептігін (оңайлатылған декларацияны) жасау қағидалары (910.00-нысан) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Шағын бизнес субъектілері үшін салық есептігін (оңайлатылған декларацияны) жасау қағидалары (910.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне жеке (корпоративтік) табыс салығын жəне əлеуметтік салықтарды, төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын, əлеуметтік аударымдар мен міндетті зейнетақы жарналарын есептеуге арналған шағын бизнес субъектілері үшін салық есептілігі (оңайлатылған декларация) нысанын (бұдан

əрі – декларация) жасау тəртібін айқындайды. Декларацияны оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданатын шағын бизнес субъектілері жасайды. 2. Декларацияны толтыру кезінде түзетулерге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 3. Сомалардың теріс мəндері декларацияның тиісті жолының сол жақ бірінші торкөзінде «–» белгісімен көрсетіледі. 4. Декларация жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара немесе көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен, баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электрондық жеткізгіште – нысандар Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 5. Декларацияға Салық кодексінің 61-бабы 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не болмаса оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда оның атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің не болмаса оның өкілінің мөрімен куəландырылады. 6. Декларацияны табыс ету кезінде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште – екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен салық төлеушіге қайтарылады; 2) хабарламасы бар тапсырыс хатпен қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші салық есептілігін салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылданғаны немесе қабылданбағаны туралы хабарлама алады. 7. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес декларацияны табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірін; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру) нөмірі міндетті түрде толтыруы тиіс. 2. Декларацияны жасау (910.00 – нысан) 8. «Салық төлеуші (салық агенті) туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші (салық агенті) мынадай деректерді көрсетеді: 1) СТН – салық төлеушінің (салық агентінің) тіркеу нөмірі; 2) ЖСН/БСН – салық төлеушінің (салық агентінің) жеке сəйкестендіру нөмері (бизнес-сəйкестендіру нөмері); 3) дара кəсіпкердің тегі, аты, əкесінің аты (ол бар болса) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес заңды тұлғаның атауы көрсетіледі. Салық міндеттемесін мүлікті сенімгерлікпен басқару шартына сəйкес немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушы жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдай) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес сенімгерлікпен басқарушы заңды тұлғаның атауы көрсетіледі; 4) салық есептілігі тапсырылатын салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі); 5) салық төлеуші санаты. Торкөздер, егер төлеуші А немесе B жолда көрсетілген санаттардың біріне жататын болса белгіленеді; А – талаптары салық міндеттемесін орындауды сенімгерлікпен басқарушыға жүктейтін мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарушы болып табылатын салық төлеуші; В – талаптары салық міндеттемесін орындауды сенімгерлікпен басқарушыға жүктейтін мүлікті сенімгерлікпен басқару шарты бойынша сенімгерлікпен басқарудың құрылтайшысы немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда пайда алушы болып табылатын салық төлеуші; 6) декларацияның түрі. Тиісті торкөздер декларацияны Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігі түріне жатқызу есебімен белгіленеді; 7) хабарламаның нөмірі мен күні. Торкөздер Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағының 4) тармақшасында көзделген декларация түрін табыс еткен жағдайда толтырылады; 8) «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 23 «Валюталар жіктеуіші» қосымшасына сəйкес валюта коды; 9) резиденттік белгісі. А торкөзін Қазақстан Республикасының резидент салық төлеушісі белгілейді; В торкөзін Қазақстан Республикасының резидент емес салық төлеушісі белгілейді. 9. «Салықтарды есептеу» деген бөлімде: 1) 910.00.001 жолында Салық кодексінің 427-бабы 3-тармағына сəйкес белгіленген табыс көрсетіледі; 2) 910.00.002 жолында «Трансферттік баға белгілеу туралы» 2008 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Трансферттік баға белгілеу туралы Заң) сəйкес айқындалатын табыс көрсетіледі; 3) 910.00.003 жолында: заңды тұлғаның ((А + В + С)/3 ай) формуласы бойынша айқындаған, мұнда (А + В + С) - салық кезеңінің əрбір айы үшін қызметкерлердің саны; дара кəсіпкер ((А + В + С)/3 ай + 1) формуласы бойынша, дара кəсіпкерді қоса алып, айқындаған салық кезеңі үшін қызметкерлердің орташа тізімдік саны көрсетіледі. Егер қызметкерлердің тізімі бойынша орташа саны 0,5–тен жəне одан жоғары бөлшек санды құраса, онда мұндай сан толық бірлікке дейін дөңгелектеуге жатады, ал 0,5-тен төмен сан құраса дөңгелектеуге жатпайды; 4) 910.00.004 жолында салық кезеңі үшін бір қызметкерге орташа айлық еңбекақысы көрсетіледі; 5) 910.00.005 жолында (910.00.001 х 3%) формуласы бойынша айқындалатын, Салық кодексінің 436бабы 1-тармағында белгіленген ставка бойынша есептелген салықтардың сомасы көрсетіледі; 6) 910.00.006 жолында Салық кодексінің 436-бабы 2-тармағына сəйкес салықтардың сомасын түзету көрсетіледі, ол ((910.00.005 - Салық кодексінің 433-бабында белгіленген табыстың шекті сомасынан асатын табыстан салықтардың сомасы) х (910.00.003 - Салық кодексінің 433-бабында белгіленген санынан асатын қызметкерлердің орташа тізімдік саны) х 0,015) формуласы бойынша айқындалады; Бұл жол егер салық кезеңінің қорытындысы бойынша бір қызметкердің орташа айлық еңбекақысы Салық кодексінің 436-бабы 2-тармағына сəйкес дара кəсіпкерлерде кемінде 2 еселенген, заңды тұлғаларда кемінде 2,5 еселенген мөлшерін құраған жағдайда толтырылады; 7) 910.00.007 жолында (910.00.005 – 910.00.006) формуласы бойынша айқындалатын түзетуден кейінгі салықтардың сомасы көрсетіледі; 8) 910.00.008 жолында (910.00.007 х 0,5) декларация бойынша есептелген салық сомасынан ½ мөлшерінде бюджетке төленуге жататын жеке (корпоративтік) табыс салығының сомасы көрсетіледі. Бұл ретте, есептелген салық сомасы 1 теңгеге дейін дөңгелектеуге жатады: 50-ден жəне одан жоғары тиын сомасы бір теңге болып қабылданады, 50-ден кем тиын сомасы декларацияға қабылданбайды; 9) 910.00.009 жолда ((910.00.007 х 0,5) – 910.00.011 – 910.00.019) формуласы бойынша айқындалатын, Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорына есептелген əлеуметтік аударымдар сомасын алып тастағаннан кейінгі декларация бойынша есептелген салық сомасынан ½ мөлшеріндегі бюджетке төленуге жататын əлеуметтік салық сомасы көрсетіледі. Бұл ретте, есептелген салық сомасы 1 теңгеге дейін дөңгелектеуге жатады: 50-ден жəне одан жоғары тиын сомасы бір теңге болып қабылданады, 50-ден кем тиын сомасы декларацияға қабылданбайды. «Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы» 2003 жылғы 25 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы Заң) сəйкес есептелген Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорына əлеуметтік аударымдар сомасы əлеуметтік салық сомасынан асып түскен кезде 910.00.009 жолда Салық кодексінің 437-бабы 2-тармағына сəйкес нөлге тең əлеуметтік салық сомасы көрсетіледі. 10. «Дара кəсіпкерлер үшін əлеуметтік аударымдар мен міндетті зейнетақы жарналарын есептеу» деген бөлімде: 1) 910.00.010 жолында Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы Заңға сəйкес дара кəсіпкер үшін əлеуметтік аударымдар есептелетін табыс көрсетіледі; 2) 910.00.011 жолында Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы Заңға сəйкес есептелген дара кəсіпкер үшін əлеуметтік аударымдар сомасы көрсетіледі; 3) 910.00.012 жолында дара кəсіпкер үшін міндетті зейнетақы жарналары есептелетін табыс көрсетіледі; 4) 910.00.013 жолында дара кəсіпкер үшін міндетті зейнетақы жарналарының сомасы көрсетіледі. 11. Мысалы, 2012 жыл үшін жоғарыда көрсетілген жолдарды толтыру былайша жүргізіледі: 1) 910.00.001 жолы бойынша дара кəсіпкердің салық кезеңі үшін табысы 12 000 000 теңгені құрады; 2) 910.00.002 жолы бойынша Трансферттік баға белгілеу туралы Заңына сəйкес айқындалатын табыс 1 000 000 теңгені құрады; 3) 910.00.003 жолы бойынша дара кəсіпкердің өзін қоса алғанда, қызметкерлердің орташа тізімдік саны 27 адамды құрады, ол былайша айқындалды: ((28 + 25 + 25) / 3 ай + 1), мұнда 28 адам – салық кезеңінің бірінші айындағы қызметкерлердің саны, 25 адам – салық кезеңінің екінші жəне үшінші айларындағы қызметкерлердің саны; шекті санынан асатын орташа тізімдік саны 2 адамды құрады (27 – 25), мұнда 27 адам – нақты орташа тізімдік саны, 25 адам – шекті саны; 4) 910.00.004 жолы бойынша салық кезеңі үшін бір қызметкерге орташа айлық еңбекақы 38512 теңгені құрады, мұнда: салық кезеңінің бірінші айы үшін қызметкерлердің есептелген еңбекақының барлық сомасы 1 051 000 теңге (125 000 теңге + 800 000 + 126 000), оның ішінде: бес адамның еңбекақысы 25 000 теңгеден 125 000 теңге (5 х 25 000 теңге) құрады; жиырма адамның еңбекақысы 40 000 теңгеден 800 000 теңге (20 х 40 000 теңге) құрады; үш адамның еңбекақысы 42 000 теңгеден 126 000 теңге (3 х 42 000 теңге) құрады. Яғни, салық кезеңінің бірінші айы үшін бір қызметкерге орташа айлық еңбекақы 37 536 теңге (1 051 000/28 адам) құрады. Салық кезеңінің екінші жəне үшінші айлары үшін бір қызметкерге еңбекақының орташа айлық сомасы тап осыған ұқсас жолмен айқындалады. Айталық, бір қызметкерге салық кезеңінің екінші айында орташа еңбекақы сомасы – 36 000 теңге, үшіншіде – 42 000 теңге құрады. Онда, салық кезеңі үшін бір қызметкерге еңбекақының орташа айлық сомасы 38 512 теңгені ((37 536 теңге + 36 000 теңге + 42 000 / 3 ай) құрады. Бұл мысалда 2012 жылға арналған Республикалық бюджет туралы заңымен белгіленген айлық еңбекақының 2 еселенген ең төменгі мөлшері 34 878 теңгені (17 439 теңге х 2) құрады. Салық кезеңінің қорытындысы бойынша бір қызметкерге орташа айлық еңбекақы ең төменгі еңбекақының 2 еселік мөлшерінен (38512) асқандықтан, Салық кодексінің 436-бабы 2-тармағында көзделген қызметкерлердің орташа тізімдік санын ескере отырып, салық кезеңіне есептелген салық сомасына түзету жүргізіледі; 5) 910.00.005 жолы бойынша Салық кодексінің 436-бабының 1-тармағына сəйкес есептелген салық сомасы 360 000 теңге (120 000 000 теңге х 3%) құрайды; Салық кодексінің 433-бабы 1) тармақшасында белгіленген табыстың шекті сомасынан асатын табыстың салық сомасы 60 000 теңге ((12 000 000 теңге – 10 000 000 теңге) х 3%) құрайды; 6) 910.00.006 жолы бойынша Салық кодексінің 436-бабы 2-тармағына сəйкес салық сомасын түзету 112 500 теңгені құрады; қызметкерлердің орташа тізімдік санына байланыс��ы азайтылған салық сомасы 112 500 теңге құрады ((360 000 теңге – 60 000 теңге) х (27 адам – 2 адам) х 0,015), мұндағы 0,015 – қызметкерлердің орташа тізімдік санын ескере отырып əрбір, қызметкер үшін салық сомасын түзету коэффициенті; 7) 910.00.007 жолы бойынша азайтуға жатқызылған түзетуден кейінгі салық сомасы 247 500 теңге құрайды (360 000 теңге – 112 500 теңге); 8) 910.00.008 жолы бойынша салық кезеңі үшін бюджетке төленуге жататын жеке табыс салығы 123 750 теңгені құрайды (247 500 теңге х 0,5); 9) 910.00.009 жолы бойынша салық кезеңі үшін бюджетке төлеуге жататын, есептелген əлеуметтік салық сомасы 1134 теңгені құрайды ((247 500 теңге х 0,5) – 2616 теңге – 120 300 теңге), бұнда 2616 теңге – дара кəсіпкер үшін əлеуметтік аударымдар сомасы (910.00.011), 120 300 теңге – қызметкерлер үшін əлеуметтік аударымдар сомасы (910.00.019); 10) 910.00.010 жолы бойынша дара кəсіпкер үшін əлеуметтік аударымдар есептелетін кірістің сомасы 52 317 теңгені құрады (17 439 теңге х 3 ай), мұнда 17 439 теңге – мөлшері «2012 – 2014 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» 2011 жылғы 24 қарашадағы Қазақстан Республикасының Заңымен (бұдан əрі – Республикалық бюджет туралы заң) белгіленген 2012 жылға ең төменгі еңбекақы; 11) 910.00.011 жолы бойынша дара кəсіпкер үшін əлеуметтік аударымдар сомасы 2616 теңге (52 317 х 5%), бұнда 5% – 2012 жылғы əлеуметтік аударымдар ставкасы; 12) 910.00.012 жолы бойынша дара кəсіпкер үшін міндетті зейнетақы жарналарынан есептелген кірістің сомасы 52 317 теңгені құрады (17 439 теңге х 3 ай), бұнда 17 439 теңге – Республикалық бюджет туралы заңмен белгіленген 2012 жылғы ең төменгі еңбекақының мөлшері; 13) 910.00.013 жолы бойынша дара кəсіпкер үшін міндетті зейнетақы жарналарының сомасы 5232 теңгені құрады (52 317 х 10%), бұнда 10% – міндетті зейнетақы жарналарының ставкасы. 12. «Жеке тұлғалардың табысынан жеке табыс салығын, əлеуметтік аударымдар мен міндетті зейнетақы жарналарын есептеу» деген бөлімде: 1) 910.00.014 жолында жеке тұлғаларға төленген, Қазақстан Республикасы азаматтары табысынан есепке жатқызылған жəне салық кезеңі үшін бюджетке аударуға жататын жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі; 2) 910.00.015 жолында жеке тұлғаларға төленген, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың табысынан есепке жатқызылған жəне салық кезеңі үшін бюджетке аударуға жататын жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі; 3) 910.00.016 жолында салық кезеңінің əрбір айы үшін міндетті зейнетақы жарнасы ұсталатын (есептелетін) жеке тұлғаларға есептелген табыстардың сомасы көрсетіледі; 4) 910.00.017 жолында жеке тұлғаларға төленген табыстардан есептелген жəне салық кезеңі үшін жинақтаушы зейнетақы қорына аударуға жататын міндетті зейнетақы жарнасының сомасы көрсетіледі; 5) 910.00.018 жолында Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заңға сəйкес салық кезеңі үшін табыстар түрінде жеке тұлғаларға төленетін жұмыс беруші шығыстарының сомасы көрсетіледі. Бұл ретте əлеуметтік аударымдар міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заңнамада бекітілген əлеуметтік аударымдар объектісінен есептелінген мөлшерде жүргізіледі. Əлеуметтік аударымдарды есептеуге қабылданған Республикалық бюджет туралы заңымен белгіленген ай сайынғы табыс, ең төменгі еңбек ақының он есе мөлшерінен артық болмауы керек; 6) 910.00.019 жолда Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заңға сəйкес есептелген жəне салық кезеңі үшін төлеуге жататын əлеуметтік аударымдардың сомасы көрсетіледі. 13. «Салық төлеушінің (салық агентінің) жауапкершілігі» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушінің (басшының) Т.А.Ə.» жолында құрылтай құжаттарына сəйкес басшының тегі, аты, əкесінің аты (болған кезде) көрсетіледі. Егер декларацияны жеке тұлға табыс еткен жағдайда, жолда жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес толтырылатын салық төлеушінің тегі, аты, əкесінің аты (болған кезде) көрсетіледі; 2) декларацияның тапсырылған күні көрсетіледі. Декларацияның салық органына тапсырылған күні көрсетіледі; 3) орналасқан орны бойынша салық органының коды көрсетіледі. Салық төлеушінің орналасқан орны бойынша салық органының коды көрсетіледі. Бұл ретте, дара кəсіпкердің орналасқан жері салық органында дара кəсіпкер ретінде тіркеу есебіне қою кезінде мəлімделген дара кəсіпкердің қызметінің басым бөлігін жүзеге асыратын орны болып танылады. Резидент заңды тұлғаның орналасқан жері құрылтай құжаттарында көрсетілген оның тұрақты жұмыс істейтін органының орналасқан жері болып танылады. Филиал, өкілдік ашпай, қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент емес заңды тұлғаның орналасқан жері салық органында салық төлеуші ретінде тіркеу кезінде мəлімделген Қазақстан Республикасындағы қызметін жүзеге асыратын жері болып танылады; 4) Жеке тұлғаның тұрғылықты жері бойынша салық органының коды көрсетіледі. Бұл ретте, жеке тұлғаның тұрғылықты жері азаматтарды тіркеу туралы Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес азаматты тіркеу орны болып танылады; 5) «Декларацияны қабылдаған лауазымды адамының Т.А.Ə.» жолында декларацияны қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 6) Салық кодексінің 584-бабының 2-тармағына сəйкес лауазымды адам декларацияны қабылдаған күн көрсетіледі; 7) Салық органы беретін декларацияның кіріс нөмірі көрсетіледі; 8) Пошта немесе өзге байланыс ұйымымен қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі.

(Жалғасы 15-бетте).


15

www.egemen.kz

30 cəуір 2013 жыл

(Жалғасы. Басы 12-14-беттерде).

11. Есепті табыс ету кезінде: 1) келу тəртібінде қағаз жеткізгіште – екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен салық төлеушіге қайтарылады; 2) пошта арқылы хабарламасы бар тапсырыс хатпен қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе өзге байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші (салық агенті) салық есептілігінің салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылданғаны немесе қабылданбағандығы туралы хабарлама алады. 12. Қосымшалардың «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімдерінде есептің «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімінде көрсетілген тиісті деректер көрсетіледі. 13. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес есепті табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірін; ЖСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірін міндетті түрде толтыруы тиіс. 2. Есепті жасау (911.00-нысан) 14. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші мынадай деректерді көрсетеді: 1) СТН – салық төлеушінің тіркеу нөмірі; 2) ЖСН – салық төлеушінің жеке сəйкестендіру нөмірі; 3) дара кəсіпкердің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдай) немесе атауы. Салық міндеттемесін мүлікті сенімгерлікпен басқару шартына сəйкес немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда сенімгерлікпен басқарушы орындаған кезде жолда сенімгерлікпен басқарушы жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған жағдай) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес сенімгерлікпен басқарушы заңды тұлғаның атауы көрсетіледі; 4) салық есептілігі (есеп) табыс етілетін салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі); 5) есеп түрі. Тиісті торкөздер есептің Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігінің түрлеріне жатқызылуы ескеріле отырып, белгіленеді; 6) хабарламаның нөмірі мен күні. Торкөздер Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағының 4) тармақшасында көзделген хабарлама бойынша табыс етілген жағдайда белгіленеді; 7) салық төлеушінің санаты. Торкөздер егер салық төлеуші А немесе В торкөздерінде көрсетілген санаттардың біріне жатқан жағдайда белгіленеді; 8) «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 23 «Валюталар жіктеуіші» қосымшасына сəйкес валюта коды; 9) торкөз есеп электронды түрде табыс етілген кезде белгіленеді; 10) табыс етілген қосымшалардың саны. 15. «Патент құнын есептеу» деген бөлімде: 1) 911.00.001 жолында табыс сомасы көрсетіледі; 2) 911.00.002 жолында 911.00.001 жолы мен Салық кодексінің 432-бабы 1-тармағында белгіленген ставкасының туындысы (911.00.001 х 2%) ретінде айқындалатын бюджетке төленуге жататын есептелген салық сомасы көрсетіледі; 3) 911.00.003 жолында есептелген салықтардың бір бөлігінің 1/2 мөлшерінде айқындалатын (911.00.002 х 0,5) бюджетке төленуге жататын жеке табыс салығы сомасы көрсетіледі. Бұл ретте есептелген салық сомасы 1 теңгеге дейін дөңгелектенуі тиіс: 50 жəне одан көп тиындағы сома бір теңге ретінде қабылданады, 50 тиыннан төмен сома есепке қабылданбайды; 4) 911.00.004 жолында міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заңнамаға сəйкес есептелген əлеуметтік аударымдар алына отырып, есептелген салықтардың бір бөлігінің ½ мөлшерінде айқындалатын бюджетке төленуге жататын əлеуметтік салық сомасы көрсетіледі ((911.00.002 х 0,5) – 911.00.005). Бұл ретте есептелген салық сомасын 1 теңгеге дейін дөңгелектенуі тиіс: 50 жəне одан көп тиындағы сома бір теңге ретінде қабылданады, 50 тиыннан төмен сома есепке қабылданбайды. Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заңнамаға сəйкес есептелген əлеуметтік аударымдар сомасы əлеуметтік салық сомасынан асып кеткен жағдайда бұл жолда нөлге тең əлеуметтік салық сомасы көрсетіледі; 5) 911.00.005 жолында «Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы Заң) сəйкес есептелген əлеуметтік аударымдар сомасы көрсетіледі; 6) 911.00.006 жолында Қазақстан Республикасының Зейнетақымен қамсыздандыру туралы заңнамасында белгіленген тəртіпте айқындалатын жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы жарналарын есептеу үшін мəлімделген табыс көрсетіледі; 7) 911.00.007 жолында Қазақстан Республикасының зейнетақы заңнамасында белгіленген тəртіппен айқындалатын жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы жарналарының сомасы көрсетіледі. 16. Есеп электронды түрде берілген кезде «Патент құнын төлеу туралы мəліметтер» бөлімінде 911.00.008 А, 911.00.008 В, 911.00.008 С, 911.00.008 D, 911.00.008 Е жолдарында Салық кодексінің 431бабы 2-тармағына сəйкес төленген жеке табыс жəне əлеуметтік салықтар, əлеуметтік аударымдар мен міндетті зейнетақы жарналары бойынша мəліметтер (төлемнің атауы, БСК (бюджет сыныптамасының коды), төлем құжатының нөмірі, төленген күні, сомасы) көрсетіледі. 17. «Салық төлеушiнiң жауапкершiлiгi» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушінің Т.А.Ə.» жолында жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес дара кəсіпкердің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 2) есептің салық органына тапсырылған күні көрсетіледі. 3) орналасқан орны бойынша салық органының коды. Бұл ретте салық органында дара кəсіпкер ретінде тіркеу есебіне қою кезінде мəлімдеген дара кəсіпкердің қызметінің басым бөлігі жүзеге асырылатын орын дара кəсіпкердің орналасқан орны болып танылады; 4) тұрғылықты жері бойынша салық органының коды. Бұл ретте Қазақстан Республикасының азаматтарды тіркеу туралы заңнамасына сəйкес азаматты тіркеу орны жеке тұлғаның тұрғылықты жері болып танылады; 5) «Есепті қабылдаған лауазымды адамның Т.А.Ə.» жолында есепті қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 6) Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес есептің қабылданған күні көрсетіледі; 7) салық органы берген есептің кіріс нөмірі көрсетіледі; 8) Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 2. 911.01-нысанын жасау 18. 911.00 нысаны патент алу үшін қажетті ақпаратты көрсетуге арналған жəне дара кəсіпкердің міндетті тəртіпте толтыруы тиіс. 19. «Патент туралы мəліметтер» деген бөлімде: 1) 911.01.001 жолында патент негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын мерзімі көрсетіледі; 2) 911.01.002 жолында жүзеге асырылып жатқан кəсіпкерлік қызметтің түрі көрсетіледі; 3) 911.01.003 А, 911.01.003 В, 911.01.003 С, 911.01.003 D, 911.01.003 Е, 911.01.003 F жолдарында кəсіпкерлік қызметті жүзеге асырылатын жер (облыс, қала немесе аудан, т.б.атаулары) көрсетіледі. 911.01.003 G жолында əмбебап дүкені, супермаркет жəне т.б. атаулары, əмбебап дүкендерінде, супермаркеттерде жəне т.б. кəсіпкерлік қызметті жүзеге асыру кезінде бөлімнің нөмірі немесе атауы көсетіледі. Кəсіпкерлік қызметті автомобильмен жолаушылар жəне жүк тасымалдау саласында жүзеге асырған жағдайда 911.01.003 G жолында нөмірі мен жүру бағыты көрсетіледі; 4) мүлікті жалға беру бойынша қызметін əртүрлі елді мекендерде жүзеге асырған жағдайда қосымша мына жолдар толтырылады: 911.01.004 – жүзеге асырылатын қызмет түрі; 911.01.005 – дара кəсіпкер орналасқан (тіркеу) орнынан бөлек кəсіпкерлік қызметті жүзеге асырылатын өзге жер.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Бірыңғай жер салығын төлеушілерге арналған салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (920.00-нысан)

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Патент құнының салық есептілігін (есебін) жасау қағидалары (911.00-нысан) 1. Жалпы ережелер 1. Осы Патент құнының салық есептілігін (есебін) жасау қағидалары (911.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне патент құнын есептеуге арналған патент құнын салық есептілігі нысанын (есепті) (бұдан əрі – есеп) жасау тəртібін айқындайды. Патент құнына жеке табыс салығы (төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын қоспағанда), əлеуметтік салық, міндетті зейнетақы жарналары мен əлеуметтік аударымдар кіреді. Есепті патент негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын дара кəсіпкерлер жасайды. 2. Есеп есептің өзінен (911.00-нысан) жəне патент негізіндегі арнаулы салық режимін қолдану үшін қажетті ақпаратты көрсетуге арналған қосымшадан (911.01-нысан) тұрады. 3. Есепті толтыру кезінде түзетулерге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 4. Көрсеткіштер болмаған кезде есептің тиісті торкөздері толтырылмайды. 5. Есепке қосымша есепте тиісті көрсеткіштерді ашуды талап ететін жолдар толтырылған кезде міндетті тəптіпте жасалады 6. Есепке қосымшалардың парағында бар жолдардағы көрсеткіштердің саны асып кеткен жағдайда есепке қосымшаның осындай парағы қосымша толтырылады. 7. Осы Қағидаларда мынадай арифметикалық таңбалар қолданылады: «–» – алу; «х» – көбейту. 8. Сомалардың теріс мəндері есептің тиісті жолының (бағанының) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 9. Есепті жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара немесе көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен, баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электронды жеткізгіште – Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 10. Есепке Салық кодексінің 61-бабы 3-тармағына сəйкес салық төлеуші не болмаса оның өкілі қол қояды жəне Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда оның атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің не болмаса оның өкілінің мөрімен куəландырылады.

1. Жалпы ережелер 1. Осы Бірыңғай жер салығын төлеушілерге арналған салық есептілігін (декларацияны) жасау қағидалары (920.00-нысан) (бұдан əрі – Қағидалар) «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) сəйкес əзірленген жəне бірыңғай жер жəне əлеуметтік салықтарды, төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығын, жер үстi көздерiнiң су ресурстарын пайдаланғаны үшiн төлемақыны, қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақыны, сондай-ақ міндетті зейнетақы жарналары мен əлеуметтік аударымдарды есептеуге арналған бірыңғай жер салығын төлеушілер үшін салық есептілігі нысанын (декларация) (бұдан əрі – декларация) жасау тəртібін айқындайды. Декларацияны шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған арнаулы салық режимін қолданатын салық төлеушілер жасайды. 2. Декларация декларацияның өзінен (920.00-нысан) жəне салық міндеттемесін есептеу туралы ақпаратты егжей-тегжейлі көрсетуге арналған оған қосымшалардан (920.01-ден 920.03-ке дейінгі нысандар) тұрады. 3. Декларация толтыру кезінде түзетуге, өшіруге жəне тазалауға жол берілмейді. 4. Көрсеткіштер болмаған кезде тиісті торкөздері толтырылмайды. 5. Декларацияға қосымшалар декларациядағы тиісті көрсеткіштерді көрсетуді талап ететін жолдарды толтыру кезінде міндетті тəртіпте жасалады. 6. Декларацияға қосымшалар оларда көрсетілуі тиіс деректер болмаған кезде жасалмайды. 7. Декларацияға қосымшаның парағында бар жолдардағы көрсеткіштердің саны асып кеткен жағдайда декларацияға қосымшаның осындай парағы қосымша толтырылады. 8. Осы Қағидаларда арифметикалық белгілер қолданылады: «+» – қосу; «–» – алу; «х» – көбейту; «/» – бөлу; «=» – тең. 9. Сомалардың теріс мəндері декларацияның тиісті жолының (бағанының) бірінші сол жақтағы торкөзінде «–» белгісімен белгіленеді. 10. Декларация жасау кезінде: 1) қағаз жеткізгіште – қара немесе көк сиялы қаламмен немесе қаламұшпен, баспаханалық бас əріптермен немесе баспа құрылғысын пайдалана отырып толтырылады; 2) электронды жеткізгіште – Салық кодексінің 68-бабына сəйкес толтырылады. 11. Декларацияға салық төлеуші не болмаса оның өкілі қол қояды жəне Салық кодексінің 61-бабы 3-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген жағдайларда оның атауы жазылған мөрі бар салық төлеушінің не болмаса оның өкілінің мөрімен куəландырылады. 12. Декларацияны табыс ету кезінде: 1) декларация қағаз түрінде келу тəртібінде қағаз жеткізгіште – екі данада жасалады, бір данасы салық органының белгісімен салық төлеушіге қайтарылады; 2) пошта арқылы хабарламасы бар тапсырыс хатпен қағаз жеткізгіште – салық төлеуші пошта немесе өзгелей байланыс ұйымының хабарламасын алады; 3) электронды түрде – салық төлеуші (салық агенті) салық есептілігінің салық қызметі органдарының салық есептілігін қабылдау жүйесінің салық есептілігін қабылданғаны немесе қабылданбағандығы туралы хабарлама алады. 13. Қосымшаның «Салық төлеуші (салық агенті) туралы жалпы ақпарат» деген бөлімдерінде декларацияның «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімінде көрсетілген тиісті деректер көрсетіледі. 14. «Сəйкестендіру нөмірлерінің ұлттық тізілімдері туралы» 2007 жылдың 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Ұлттық тізілімдер туралы Заң) сəйкес декларация табыс ету кезінде: СТН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілгенге дейін салық төлеушінің тіркеу нөмірін; ЖСН/БСН – Ұлттық тізілімдер туралы Заңның 3-бабы 4-тармағының 4) тармақшасы қолданысқа енгізілген күннен бастап жеке сəйкестендіру нөмірін (бизнес-сəйкестендіру нөмірін) міндетті түрде толтыруы тиіс. 2. Декларацияны жасау (920.00-нысан) 15. «Салық төлеуші (салық агенті) туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде салық төлеуші (салық агенті) мынадай деректерді көрсетеді: 1) СТН – салық төлеушінің тіркеу нөмірі; 2) ЖСН/БСН – салық төлеушінің жеке сəйкестендіру нөмірі (бизнес-сəйкестендіру нөмірі); 3) салық төлеушінің атауы. Жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) жəне шаруа немесе фермер қожалығының атауы (ол болған кезде) көрсетіледі. Салық міндеттемесін сенімгерлікпен басқару шартына сəйкес немесе сенімгерлікпен басқару туындайтын өзге жағдайларда сенімгерлікпен басқарушы орындаған жағдайда жолда сенімді басқарушы жеке

(Жалғасы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 12-15-беттерде). тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) немесе құрылтай құжаттарына сəйкес сенімгерлікпен басқарушы заңды тұлғаның атауы көрсетіледі; 4) салық есептілігі тапсырылатын салық кезеңі – декларация табыс етілетін есепті салық кезеңі (араб сандарымен көрсетіледі); 5) декларация түрі. Тиісті торкөздер Салық кодексінің 63-бабында көрсетілген салық есептілігінің түрлеріне декларацияны жатқызу ескеріле отырып, белгіленеді; 6) хабарламаның нөмірі мен күні. А немесе В торкөздері Салық кодексінің 63-бабы 3-тармағының 4) тармақшасында көзделген декларация түрін табыс еткен жағдайда толтырылады; 7) салық төлеуші санаты. Торкөздер, егер салық төлеуші А немесе В жолда көрсетілген санаттардың біріне жататын жағдайда белгіленеді; 8) «Кеден декларацияларын толтыру үшін пайдаланылатын жіктеуіштер туралы» Кеден одағы комиссиясының 2010 жылғы 20 қыркүйектегі № 378 шешімімен бекітілген 23 «Валюталар жіктеуіші» қосымшасына сəйкес валюта коды; 9) тиісті торкөзде табыс етілген қосымшалардың саны. 16. «Бірыңғай жер салығын есептеу» деген бөлімде: 1) 920.00.001 А жолында салық кезеңі үшін бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша шаруа немесе фермер қожалығында бар егiстiктердің ауданы көрсетіледі. 920.00.001 В жолында салық кезеңі үшін бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша шаруа немесе фермер қожалығында бар жайылымдардың, табиғи шабындықтар мен басқа да жер учаскелерінің жиынтық ауданы көрсетіледі; 2) 920.00.002 А жолында салық кезеңі үшін бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша шаруа немесе фермер қожалығында бар егістіктердің жиынтық бағалау құны көрсетіледі. 920.00.002 В жолында салық кезеңі үшін бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша шаруа немесе фермер қожалығында бар жайылымдардың, табиғи шабындықтар мен басқа да жер учаскелерінің жиынтық бағалау құны көрсетіледі; 3) 920.00.003 А жолында салық кезеңі үшін бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша шаруа немесе фермер қожалығында бар егістіктер бойынша бірыңғай жер салығының есептелген сомасы көрсетіледі. 920.00.003 В жолында салық кезеңі үшін бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша шаруа немесе фермер қожалығында бар жайылымдар, табиғи шабындықтар мен басқа да жер учаскелері бойынша есептелген бірыңғай жер салығының сомасы көрсетіледі; 4) 920.00.004 жолында 920.00.004 А жəне 920.00.004 В жолдарының сомасы ретінде айқындалатын, салық кезеңі үшін шаруа немесе фермер қожалығында бар егістіктер мен жайылым, табиғи шабындық жəне басқа да жер учаскелерінің орналасқан орны бойынша есептелген бірыңғай жер салығы сомасының жалпы сомасы көрсетіледі. Бұл ретте 920.00.004 жолының сомасы 920.00.005 А жəне 920.00.005 В жолдарының сомасына тең келеді. 920.00.004 А жолында 920.01 барлық нысандары бойынша 920.01.007 жолының сомасы ретінде айқындалатын, салық кезеңі үшін егістіктің орналасқан орны бойынша есептелген бірыңғай жер салығының сомасы көрсетіледі. 920.00.004 В жолында 920.01 барлық нысандары бойынша 920.01.014 жолының сомасы ретінде айқындалатын, салық кезеңі үшін егістіктің, табиғи шабындықтар мен басқа да жер учаскелерінің орналасқан орны бойынша есептелген бірыңғай жер салығының сомасы көрсетіледі; 5) 920.00.005 А жолында ағымдағы салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанға дейін салық кезеңі үшін жəне ағымдағы салық кезеңі үшін 10 қарашасынан кешіктірмей, жер учаскелерінің орналасқан орны бойынша бюджетке төлеуге жататын бірыңғай жер салығының есептелген сомасы көрсетіледі. 920.00.005 В жолында салық кезеңінің 1 қазанынан 31 желтоқсанына дейін салық кезеңі үшін есептелген жəне есепті салық кезеңінен кейінгі салық кезеңінің 10 сəуірінен кешіктірмейтін мерзімде жер учаскелерінің орналасқан орны бойынша бюджетке төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасы көрсетіледі. 920.00.005 А жəне 920.00.005 В жолдарының сомасы 920.00.004 жолының сомасына тең. 17. «Əлеуметтік салықты есептеу» деген бөлімде: 1) 920.00.006 жолының А бағанында салық кезеңінің əрбір айы үшін шаруашылық басшысын жəне кəмелетке толған мүшелерін қоса алғанда, шаруашылық мүшелерінің саны көрсетіледі; 2) 920.00.006 жолының В бағанында салық кезеңінің əрбір айы үшін шаруашылық қызметкерлерінің саны көрсетіледі; 3) 920.00.006 жолының С бағанында əрбір айы үшін: Салық кодексінің 445-бабында белгіленген əлеуметтік салық ставкасына 920.00.006 жолының А жəне В бағандары сомаларының туындысы ретінде айқындалатын салық кезеңінің əрбір айы үшін əлеуметтік салықтың есептелген сомасы; «Салық кезеңі үшін барлығы» жолында есептелген, салық кезеңінің барлық айлары үшін 920.00.006 жолы С бағанының көрсеткіштерін қосумен айқындалатын əлеуметтік салықтың қорытынды сомасы көрсетіледі; 4) 920.00.007 А жолында ағымдағы салық кезеңінің 10 қарашасынан кешіктірмей жер учаскелерінің орналасқан орны бойынша бюджетке төлеуге жататын шаруашылық басшысы мен мүшелері үшін əлеуметтік салықтың сомасы көрсетіледі. Салық кодексінің 445-бабына сəйкес бұл жол салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін есептелген əлеуметтік салықтың сомасы мен 920.00.015 А жəне 920.00.019 А жолдарының сомасы арасындағы айырма ретінде айқындалады. 920.00.007 В жолында есепті салық кезеңінен кейінгі салық кезеңінің 10 сəуірінен кешіктірмей жер учаскелерінің орналасқан орны бойынша бюджетке төлеуге жататын шаруашылық басшысы мен мүшелері үшін əлеуметтік салықтың сомасы көрсетіледі. Салық кодексінің 445-бабына сəйкес бұл жол салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін есептелген əлеуметтік салықтың сомасы мен 920.00.015 В жəне 920.00.019 В жолдардың сомасы арасындағы айырма ретінде айқындалады. Əлеуметтік аударымдар сомасы əлеуметтік салық сомасынан асып кеткен кезде əлеуметтік салық сомасы нөлге теңеледі. 18. «Жеке тұлғалардың табыстарынан жеке табыс салығын, əлеуметтік аударымдар мен міндетті зейнетақы жарналарын есептеу» деген бөлімде: 1) 920.00.008, 920.00.008 I, 920.00.008 II жолдарында Салық кодексінің 160-бабына сəйкес төлем көзіне салынатын, салық кезеңі үшін салық агенті есептеген табыстардың сомасы көрсетіледі. 920.00.008 жол 920.00.008 I жəне 920.00.008 II жолдарының сомасы ретінде айқындалады. Бұл ретте, 920.00.008 I жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін, ал 920.00.008 II жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін салық агенті есептеген төлем көзінен салық салынатын табыстардың сомасы көрсетіледі; 2) 920.00.008 А, 920.00.008 А I, 920.00.008 А II жолдарында салық кезеңі үшін қызметкерлерге есептелген табыстардың сомасы көрсетіледі. 920.00.008 А жолының сомасы 920.00.008 А I жəне 920.00.008 А II жолдарының сомасы ретінде айқындалады. Бұл ретте, 920.00.008 А I жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін, ал 920.00.008 А II жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін қызметкерлерге есептелген табыстардың сомасы көрсетіледі; 3) 920.00.008 В, 920.00.008 В I, 920.00.008 В II жолдарында салық кезеңі үшін дивидендтер, сыйақылар, ұтыстар түрінде есептелген табыстардың сомасы көрсетіледі. 920.00.008 В жолының сомасы 920.00.008 В I жəне 920.00.008 В II жолдарының сомасы ретінде айқындалады жəне 920.00.008 жолының сомасына қосылады. Бұл ретте, 920.00.008 В I жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін, ал 920.00.008 В II жолында 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін дивидендтер, сыйақылар, ұтыстар түрінде есептелген табыстардың сомасы көрсетіледі; 4) 920.00.009, 920.00.009 А, 920.00.009 В жолдарында салық кезеңі үшін жеке тұлғаларға есептелген табыстардан есептелген жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі. 920.00.009 жолының сомасы 920.00.009 А жəне 920.00.009 В жолдарының сомасы ретінде айқындалады. Бұл ретте, 920.00.009 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін, ал 920.00.009 В жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін есептелген жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі; 5) 920.00.010 жолында міндетті, ерікті зейнетақыны жəне ерікті кəсіби зейнетақы жарналарын, сақтандыру сыйлықақыларын жəне жеке табыс салығын есептемегенде, салық кезеңінің соңына салық агенті жеке тұлғаларға есептеген, бірақ төлемеген табыстар бойынша берешек сомасы көрсетіледі. 920.00.010 жолының сомасы 920.00.010 А жəне 920.00.010 В жолдарының сомасы ретінде айқындалады; Бұл ретте, 920.00.010 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін, ал 920.00.010 В жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін салық агенті жеке тұлғаларға есептеген, бірақ төлемеген табыстар бойынша берешектердің сомасы көрсетіледі; 6) 920.00.011, 920.00.011 А, 920.00.011 В жолдарында салық кезеңі үшін жеке тұлғаларға төленген табыстардың сомасы көрсетіледі. 920.00.011 жолы 920.00.011 А жəне 920.00.011 В жолдарының сомасы ретінде айқындалады. Бұл ретте, 920.00.011 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін, ал 920.00.011 В жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін жеке тұлғаларға төленген табыстар көрсетіледі; 7) 920.00.012, 920.00.012 А, 920.00.012 В жолдарында жеке тұлғаларға – Қазақстан Республикасы азаматтарына төленген табыстардан алынатын жəне салық кезеңі үшін бюджетке аударуға жататын есептелген жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі. 920.00.012 жолы 920.00.012 А жəне 920.00.012 В жолдарының сомасы ретінде айқындалады. 920.00.012 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін жеке тұлғаларға – Қазақстан Республикасы азаматтарына төленген табыстардан алынатын жəне ағымдағы салық кезеңінің 10 қарашасынан кешіктірмей жер учаскелерінің орналасқан орны бойынша бюджетке төлеуге жататын есептелген жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі. 920.00.012 В жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін жеке тұлғаларға – Қазақстан Республикасы азаматтарына төленген табыстардан алынатын жəне есепті салық кезеңінен кейінгі салық кезеңінің 10 сəуірінен кешіктірмей жер учаскелерінің орналасқан орны бойынша бюджетке төлеуге жататын есептелген жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі; 8) 920.00.013, 920.00.013 А, 920.00.013 В жолдарында Салық кодексінің 189, 190-баптарына сəйкес Қазақстан Республикасының резиденті жəне резиденті емесі болып табылатын жеке тұлғаларға – шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға төленген табыстардан алынатын жəне салық кезеңі үшін бюджетке аударуға жататын есептелген жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі. 920.00.013 жолы 920.00.013 А жəне 920.00.013 В жолдарының сомасы ретінде айқындалады. 920.00.013 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін жеке тұлғаларға – шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға төленген табыстардан алынатын жəне ағымдағы салық кезеңінің 10 қарашасынан кешіктірмей жер учаскелерінің орналасқан орны бойынша бюджетке төлеуге жататын есептелген жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі. 920.00.013 В жолында 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін жеке тұлғаларға – шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға төленген табыстардан алынатын жəне есепті салық кезеңінен кейінгі салық кезеңінің 10 сəуірінен кешіктірмей бюджетке төлеуге жататын есептелген жеке табыс салығының сомасы көрсетіледі; 9) 920.00.014, 920.00.014 А, 920.00.014 В жолдарында «Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы» 2003 жылғы 25 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңына (бұдан əрі – Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заң) сəйкес салық кезеңі үшін табыстар түрінде жеке тұлғаларға төленетін жұмыс берушінің шығыстары көрсетіледі. Бұл ретте 920.00.014 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін, ал 920.00.014 В жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін жұмыс беруші шығыстарының сомасы көрсетіледі. Əлеуметтік аударымдар Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заңда белгіленген мөлшерде əлеуметтік аударымдар есептеу объектісінен жүргізіледі. Əлеуметтік аударымдарды есептеуге қабылданатын ай сайынғы табыс Республикалық бюджет туралы заңда белгіленген ең төменгі еңбекақының он еселенген мөлшерінен аспауға тиіс; 10) 920.00.015, 920.00.015 А, 920.00.015 В жолдарында Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заңға сəйкес есептелген, салық кезеңі үшін əлеуметтік аударымдардың сомасы көрсетіледі. 920.00.015 жолы 920.00.015 А жəне 920.00.015 В жолдарының сомасы ретінде айқындалады. 920.00.015 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін есептелген жəне ағымдағы салық кезеңінің 10 қарашасынан кешіктірмей төлеуге жататын əлеуметтік аударымдар сомасы көрсетіледі. 920.00.015 В жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін есептелген жəне есепті салық кезеңінен кейінгі салық кезеңінің 10 сəуірінен кешіктірмей бюджетке төлеуге жататын əлеуметтік аударымдар сомасы көрсетіледі; 11) 920.00.016, 920.00.016 А, 920.00.016 В жолдарында Қазақстан Республикасының зейнетақы заңнамасына сəйкес салық кезеңі үшін міндетті зейнетақы жарналары ұсталатын (есептелетін) жеке тұлғаларға есептелген табыстардың сомасы көрсетіледі; 920.00.016 жолы 920.00.016 А жəне 920.00.016 В жолдарының сомасы ретінде айқындалады. Бұл ретте 920.00.016 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін, ал 920.00.014 В жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін міндетті зейнетақы жарналары ұсталатын (есептелетін) жеке тұлғаларға есептелген табыстардың сомасы көрсетіледі; 12) 920.00.017, 920.00.017 А, 920.00.017 В жолдарында жеке тұлғалардың төленген табыстарынан есептелген жəне Қазақстан Республикасының зейнетақы заңнамасына сəйкес салық кезеңі үшін жинақтаушы зейнетақы қорларына аударуға жататын міндетті зейнетақы жарналарының сомасы көрсетіледі. 920.00.017 жолы 920.00.017 А жəне 920.00.017 В жолдарының сомасы ретінде айқындалады. 920.00.017 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін жеке тұлғалардың төленген табыстарынан есептелген жəне салық кезеңінің 10 қарашасынан кешіктірмей жинақтаушы зейнетақы қорларына аударуға жататын міндетті зейнетақы жарналарының сомасы көрсетіледі. 920.00.017 В жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін жеке тұлғалардың төленген табыстарынан есептелген жəне есепті салық кезеңінен кейінгі салық кезеңінің 10 сəуірінен кешіктірмей жинақтаушы зейнетақы қорларына аударуға жататын міндетті зейнетақы жарналарының сомасы көрсетіледі. 19. «Шаруашылық басшысы мен кəмелетке толғандарды қоса алғанда, оның мүшелері үшін əлеуметтік аударымдар мен міндетті зейнетақы жарналарын есептеу» деген бөлімде: 1) 920.00.018, 920.00.018 А жəне 920.00.018 В жолдарында Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заңға сəйкес əлеуметтік аударымдар есептелетін шаруашылық басшысы мен мүшелерінің табыстары көрсетіледі. 920.00.18 жолы 920.00.018 А жəне 920.00.018 В жолдарының сомасына тең. 920.00.018 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін, ал 920.00.018 В жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін əлеуметтік аударымдар есептелетін шаруашылық басшысы мен мүшелерінің табыстары көрсетіледі; 2) 920.00.019, 920.00.019 А жəне 920.00.019 В жолдарында Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы заңына сəйкес айқындалатын салық кезеңі үшін шаруашылық басшысы мен мүшелері үшін əлеуметтік аударымдардың сомасы көрсетіледі. 920.00.019 жолы 920.00.019 А жəне 920.00.019 В жолдарының сомасы ретінде айқындалады. 920.00.019 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін есептелген жəне салық кезеңінің 10 қарашасынан кешіктірмей төлеуге жататын əлеуметтік аударымдар сомасы көрсетіледі. 920.00.019 В жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін есептелген жəне есепті салық кезеңінен кейінгі салық кезеңінің 10 сəуірінен кешіктірмей төлеуге жататын əлеуметтік аударымдар сомасы көрсетіледі; 3) 920.00.020, 920.00.020 А жəне 920.00.020 В жолдарында Қазақстан Республикасының зейнетақы заңнамасына сəйкес салық кезеңі үшін міндетті зейнетақы жарналары ұсталатын (есептелетін) шаруашылық басшысы мен мүшелеріне есептелген табыстардың сомасы көрсетіледі; 920.00.020 жолы 920.00.020 А жəне 920.00.020 В жолдарының сомасына тең. Бұл ретте, 920.00.020 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін, ал 920.00.020 В жолында 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін міндетті зейнетақы жарналары ұсталатын (есептелетін) шаруашылық басшысы мен мүшелеріне есептелген табыстардың сомасы көрсетіледі; 4) 920.00.021, 920.00.021 А жəне 920.00.021 В жолдарында шаруашылық басшысы мен мүшелерінің төленген табыстарынан есептелген жəне Қазақстан Республикасының зейнетақы заңнамасына сəйкес салық кезеңі үшін жинақтаушы зейнетақы қорларына аударуға жататын міндетті зейнетақы жарналарының сомасы көрсетіледі; 920.00.021 жолы 920.00.021 А жəне 920.00.021 В жолдарының сомасы ретінде айқындалады. 920.00.021 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін шаруашылық басшысы мен мүшелерінің төленген табыстарынан есептелген жəне салық кезеңінің 10 қарашасынан кешіктірмей жинақтаушы зейнетақы қорларына аударуға жататын міндетті зейнетақы жарналарының сомасы көрсетіледі; 920.00.021 В жолында салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін шаруашылық басшысы мен мүшелерінің төленген табыстарынан есептелген жəне салық кезеңінен кейінгі салық кезеңінің 10 сəуірінен кешіктірмей жинақтаушы зейнетақы қорларына аударуға жататын міндетті зейнетақы жарналарының сомасы көрсетіледі. 20. «Салық төлеушінің (салық агентінің) жауапкершілігі» деген бөлімде: 1) «Салық төлеушінің (басшысының) Т.А.Ə.» жолында құрылтай құжаттарына сəйкес басшының тегі,

30 cəуір 2013 жыл

аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі. Егер декларацияны жеке тұлға табыс еткен жағдайда, жолда жеке басын куəландыратын құжаттарға сəйкес толтырылатын салық төлеушінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 2) декларацияның тапсырылған күні. Декларацияның салық органына табыс етілген күні көрсетіледі; 3) жер учаскелерінің орналасқан жері бойынша салық органының коды көрсетіледі. Жер учаскелерінің орналасқан жері бойынша салық органының коды көрсетіледі; 4) тұрғылықты жері бойынша салық органының коды. Жеке тұлғаның тұрғылықты жері бойынша салық органының коды көрсетіледі. Бұл ретте Қазақстан Республикасының азаматтарды тіркеу туралы заңнамасына сəйкес азаматты тіркеу орны жеке тұлғаның тұрғылықты жері болып танылады; 5) «Декларацияны қабылдаған лауазымды адамның Т.А.Ə.» жолында декларацияны қабылдаған салық органы қызметкерінің тегі, аты, əкесінің аты (ол болған кезде) көрсетіледі; 6) декларацияның қабылданған күні. Салық кодексінің 584-бабы 2-тармағына сəйкес декларация табыс етілген күн көрсетіледі; 7) құжаттың кіріс нөмірі. Салық органы берген декларацияның тіркеу нөмірі көрсетіледі; 8) пошта штемпелінің күні. Пошта немесе өзге байланыс ұйымы қойған пошта штемпелінің күні көрсетіледі. 3. Бірыңғай жер салығы – 920.01-нысанын жасау 20. 920.01-нысаны салық кезеңі үшін: жеке меншік, жалға берілген жер учаскесі бойынша алғашқы жер пайдалану құқығындағы; қайталама жер пайдалану құқығындағы əрбір жер учаскесі бойынша бірыңғай жер салығын есептеу туралы ақпаратты көрсетуге арналған. Салық төлеушіде əртүрлі көрсеткіштері (иелік ету кезеңдері; жер учаскелеріне сəйкестендіру құжаттары жəне тағы сол сияқты) бар жер учаскелері болған кезде əрбір жер учаскесі бойынша 920.01-нысаны бойынша бөлек қосымша толтырылады. 21. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде 4-жолда жер учаскесіне құқықтың тиісті түріне сəйкес торкөз толтырылады. 22. «Егістік бойынша бірыңғай жер салығын есептеу» деген бөлімде: 1) 920.01.001 жолында егістікті нақты пайдалану жүргізілетін орын бойынша салық органының коды көрсетіледі; 2) 920.01.002 жолында Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сəйкес егістіктің кадастрлық нөмірі көрсетіледі; 3) 920.01.003 жолында егістіктің ауданы гектарда көрсетіледі; 4) 920.01.004 жолында жер учаскесінің бағалау құнын айқындау актісінің деректеріне сəйкес егістіктің бағалау құны көрсетіледі. Бұл акті болмаған жағдайда, 920.01.004 жолында Салық кодексінің 441-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сəйкес 1 гектар жердiң аудан бойынша орташа бағалау құны негiзге алына отырып айқындалған егістіктің бағалау құны көрсетіледі; 5) 920.01.005 жолында салық кезеңі ішінде егістікті пайдалану (иелік ету) айының саны көрсетіледі; 6) 920.01.006 жолында (920.01.003/920.00.001 А х 100) формуласы бойынша айқындалатын егістіктің жиынтық ауданынан жер учаскесінің үлес салмағы көрсетіледі; 7) 920.01.007 жолында (910.00.003А х 910.01.006) формуласы бойынша айқындалатын салық кезеңі үшін бюджетке төлеуге жататын егістік бойынша есептелген бірыңғай жер салығының сомасы көрсетіледі; 2011 жылға (салық кезеңі) бюджетке төленуге жататын егістік бойынша бірыңғай жер салығының сомасын есептеу мысалдары. 1-мысал. Егер бірыңғай жер салығын төлеушіде Қазақстан Республикасы бойынша ауыл шаруашылығы дақылдарының егiстiгiне пайдаланылатын бір «егістік» жер учаскесі болған жағдайда: Р/с №

Жер учаскесінің орналасқан жері

Жер учаскесінің ауданы (гектар)

Жер учаскесінің бағалау құны (млн. теңгеде)

1.

Солтүстік Қазақстан облысы, Шал ақын атындағы аудан

700 га

21,0

Жиыны:

2011 жылы жер Жер учаскесін учаскесін пайдаланудың нақты кезеңі пайдаланудың нақты үшін бағалау құны (млн. кезеңі (айлар) теңгеде) 6 ай 10,5 млн. теңге (21,0/12х6)

700га (жиынтық ауданы)

10,5 млн. теңге (жиынтық бағалау құны)

Жиынтық ауданы (700 га) негізге алына отырып, Салық кодексінің 444-бабы 1-тармағына сəйкес бірыңғай жер салығының ставкасы 500 гектардан жиынтық бағалау құнының 0,1% + 500 гектардан асатын гектарлардан жиынтық бағалау құнының 0,2% құрайды. Есептейміз: 500 гектардан жиынтық бағалау құны: 7,5 млн. теңге ((10,5 млн. теңге х 500 га)/700 га); 500 гектардан асатын гектарлардан жиынтық бағалау құны: 3,0 млн. теңге ((10,5 млн. теңге х (700 га – 500 га))/700 га), мұнда (700 га – 500 га) – асып кетуі; жер учаскесінің орналасқан жері бойынша 2009 жыл үшін бюджетке төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасы: 13,5 мың теңге ((0,1% х 7,5 млн. теңге) + (0,2% х 3,0 млн. теңге)). 2-мысал. Егер бірыңғай жер салығын төлеушіде Қазақстан Республикасының бір өңірінің түрі аудандарында ауыл шаруашылығы дақылдарының егiстiгiне пайдаланылатын екі «егістік» жер учаскесі болған жағдайда: Р/с №

Жер учаскесінің орналасқан жері

Жер учаскесінің ауданы (гектар)

Жер учаскесінің бағалау құны (млн. теңгеде)

1.

Ақмола облысы, Есіл ауданы

800 га

16,0

2011 жылы жер учаскесін пайдаланудың нақты кезеңі (айлар) 9 ай

2.

Ақмола облысы, Жақсы ауданы

1200 га

24,0

12 ай

Жиыны:

2000 га (жиынтық ауданы)

Жер учаскесін пайдаланудың нақты кезеңі үшін бағалау құны (млн. теңгеде) 12,0 млн. теңге (16,0 / 12 х 9), мұнда 12 – бір жылдағы айлар саны 24,0 млн. теңге (24,0 / 12 х 12) 36,0 млн. теңге (жиынтық бағалау құны)

2 жер учаскесінің жиынтық ауданы (2 000 га) негізге алына отырып, Салық кодексінің 444-бабының 1-тармағына сəйкес бірыңғай жер салығының ставкасы: 1500 гектардан жиынтық бағалау құнының 0,3% + 1500 гектардан асатын гектарлардан бағалау құнының 0,4 % құрайды. Есептейміз: 1 500 гектардан жиынтық бағалау құны: 27,0 млн. теңге ((36,0 млн. теңге х 1 500 га) / 2 000 га); 1 500 гектардан асатын гектарлардан жиынтық бағалау құны: 9,0 млн. теңге ((36,0 млн. теңге х (2 000 га – 1 500 га))/2 000 га), мұнда (2 000 га – 1 500 га) – асып кетуі; бірыңғай жер салығын төлеушіде бар екі жер учаскесі бойынша 2010 жыл үшін бюджетке төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасы: 117,0 мың теңге ((0,3 % х 27,0 млн. теңге) + (0,4 % х 9,0 млн. теңге)). Салық кодексінің 447-бабына сəйкес салық органына 920.00-нысаны бойынша декларацияны тапсыру жəне бірыңғай жер салығын төлеу жер учаскелерінің орналасқан орны бойынша жүргізілетіндіктен, бірыңғай жер салығының есептелген жалпы сомасынан (117,0 мың теңге) əрбір жер учаскесінің орналасқан орны бойынша бюджетке төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасын есептейміз: 2010 жыл үшін ауданы 800 гектар болатын жер учаскесі бойынша Ақмола облысы Есіл ауданының бюджетіне төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасы: 46,8 мың теңге (117,0 мың теңге х 40 % (800 га / 2 000 га х 100)), мұнда 2 000 га – жер учаскесінің жиынтық ауданы; 2010 жыл үшін ауданы 1 200 гектар болатын жер учаскесі бойынша Ақмола облысы Жақсы ауданының бюджетіне төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасы: 70,2 мың теңге (117,0 мың теңге х 60 % (1 200 га / 2 000 га х 100)). 3-мысал. Егер бірыңғай жер салығын төлеушіде Қазақстан Республикасының түрлі өңірлерінде ауыл шаруашылығы дақылдарының егiстiгiне пайдаланылатын үш «егістік» жер учаскесі болған жағдайда: Р/с №

1.

Қостанай облысы, 1 600 га Қамысты ауданы

64,0

2011 жылы жер учаскесін пайдаланудың нақты кезеңі (айлар) 8 ай

2.

Солтүстік Қазақстан облысы, Шал ақын атындағы аудан Ақмола облысы, Жақсы ауданы

700 га

21,0

6 ай

1200 га

24,0

12 ай

3.

Жер учаскесінің орналасқан жері

Жиыны:

Жер учаскесінің ауданы (гектар)

Жер учаскесінің бағалау құны (млн. теңгеде)

3 500 га (жиынтық ауданы)

Жер учаскесін пайдаланудың нақты кезеңі үшін бағалау құны (млн. теңгеде) 42,7 млн. теңге (64,0 / 12 х 8), мұнда 12 – бір жылдағы айлар саны 10,5 млн. теңге (21,0 / 12 х 6)

24,0 млн. теңге (24,0 / 12 х 12) 77,2 млн. теңге (жиынтық бағалау құны)

3 жер учаскесінің жиынтық ауданы (3 500 га) негізге алына отырып, Салық кодексінің 444-бабы 1-тармағына сəйкес бірыңғай жер салығының ставкасы: 3000 гектардан жиынтық бағалау құнының 0,4% + 3000 гектардан асатын гектарлардан жиынтық бағалау құнының 0,5% құрайды. Есептейміз: 3000 гектардан жиынтық бағалау құны: 66,2 млн. теңге ((77,2 млн. теңге х 3 000 га)/3 500); 3000 гектардан асатын гектарлардан жиынтық бағалау құны: 11,0 млн. теңге ((77,2 млн. теңге х (3 500 га – 3 000 га)) / 3 500 га), мұнда (3 500 га – 3 000 га)– асып кетуі; бірыңғай жер салығын төлеушіде бар үш жер учаскесі бойынша 2011 жыл үшін бюджетке төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасы: 319,8 мың теңге ((0,4 % х 66,2 млн. теңге) + (0,5 % х 11,0 млн. теңге)). Салық кодексінің 447-бабына сəйкес салық органдарына 920.00-нысаны бойынша декларацияны тапсыру жəне бірыңғай жер салығын төлеу жер учаскелерінің орналасқан орны бойынша жүргізілетіндіктен, бірыңғай жер салығының есептелген жалпы сомасынан (319,8 мың. теңге) əрбір жер учаскесінің орналасқан орны бойынша бюджетке төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасын есептейміз: 2011 жыл үшін ауданы 1 600 гектар болатын жер учаскесі бойынша Қостанай облысының (Қамысты ауданы) бюджетіне төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасы: 146,1 мың теңге (319,8 мың теңге х 45,7 % (1 600 га / 3 500 га х 100)), мұнда 3 500 га – жер учаскесінің жиынтық ауданы; 2010 жыл үшін ауданы 700 гектар болатын жер учаскесі бойынша Солтүстік Қазақстан облысының (Шал ақын ауданы) бюджетіне төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасы: 64,0 мың теңге (319,8 мың теңге х 20 % (700 га / 3 500 га х 100)); 2010 жыл үшін ауданы 1200 гектар болатын жер учаскесі бойынша Ақмола облысының (Жақсы ауданы) бюджетіне төлеуге жа��атын бірыңғай жер салығының сомасы: 109,7 мың теңге (319,8 мың теңге х 34,3 % (1 200 га/3 500 га х 100)). 23. «Жайылымдар, табиғи шабындықтар жəне басқа да жер учаскелері бойынша бірыңғай жер салығын есептеу» деген бөлімде: 1) 920.01.008 жолында жер учаскесін нақты пайдалану жүргізілетін орын бойынша салық органының коды көрсетіледі; 2) 920.01.009 жолында Қазақстан Республикасының жер заңнамасына сəйкес жер учаскесінің кадастрлық нөмірі көрсетіледі; 3) 920.01.010 жолында жер учаскесінің ауданы гектарда көрсетіледі; 4) 920.01.011 жолында жер учаскесінің бағалау құнын айқындау актісінің деректеріне сəйкес жер учаскесінің бағалау құны көрсетіледі. Бұл акті болмаған жағдайда, бұл жолда Салық кодексінің 441-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сəйкес 1 гектар жердiң аудан бойынша орташа бағалау құны негiзге алына отырып айқындалған жер учаскесінің бағалау құны көрсетіледі; 5) 920.01.012 жолында салық кезеңі ішінде жер учаскесін пайдалану (иелік ету) айының саны көрсетіледі; 6) 920.01.013 жолында (920.01.009/920.00.001 В х 100) формуласы бойынша айқындалатын жайылымдардың, табиғи шабындықтар мен басқа да жер учаскелерінің жиынтық ауданынан жер учаскесінің үлес салмағы көрсетіледі; 7) 920.01.014 жолында 920.01.017 жолында (910.00.003 В х 910.01.013) формуласы бойынша айқындалатын, салық кезеңі үшін бюджетке төлеуге жататын жайылымдар, табиғи шабындықтар мен басқа да жер учаскелері бойынша есептелген бірыңғай жер салығының сомасы көрсетіледі. Егер бірыңғай жер салығын төлеушіде Қазақстан Республикасының түрлі өңірлерінде шабындыққа немесе жануарларды жаюға жүйелі пайдаланатын екі жер учаскесі болған жағдайда, 2011 жыл үшін (салық кезеңі) бюджетке төлеуге жататын бірыңғай жер салығы сомасын есептеу мысалы: Р/с №

1. 2.

Жиыны:

Жер учаскесінің орналасқан жері Ақмола облысы Жақсы ауданы Солтүстік Қазақстан облысы, Шал ақын атындағы аудан

Жер учаскесінің ауданы (гектар) 1 200 га

24,0

2010 жылы жер учаскесін пайдаланудың нақты кезеңі (айлар) 12 ай

700 га

21,0

6 ай

1 900 га (жиынтық ауданы)

Жер учаскесінің бағалау құны (млн. теңгеде)

Жер учаскесін пайдаланудың нақты кезеңі үшін бағалау құны (млн. теңгеде) 24,0 млн. теңге (24,0 / 12 х 12) 10,5 млн. теңге (21,0 / 12 х 6)

34,5 млн. теңге (жиынтық бағалау құны)

1) 920.02.006 жолында 920.02.002 жəне 920.02.004 жолдарының туындысы ретінде айқындалатын, салық кезеңі үшін бюджетке төлеуге жататын белгіленген лимит шегінде жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақының есептелген сомасы көрсетіледі; 2) 920.02.007 жолында 920.02.003 жəне 920.02.005 жолдарының туындысы ретінде айқындалатын, салық кезеңі үшін бюджетке төлеуге жататын белгіленген лимиттен жоғары жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақының есептелген сомасы көрсетіледі; 3) 920.02.008 жолында белгіленген лимит шегінде (920.02.006) жəне белгіленген лимиттен жоғары (920.02.007) жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы сомасы ретінде айқындалатын, салық кезеңі үшін бюджетке төлеуге жататын есептелген жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақының жалпы сомасы көрсетіледі. 920.02.008 А жолында ағымдағы салық кезеңінің 10 қарашасынан кешіктірмей бюджетке төлеуге жататын салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін есетелген төлемақы сомасы көрсетіледі. 920.02.008 В жолында есепті салық кезеңінен кейінгі салық кезеңінің 10 сəуірінен кешіктірмей бюджетке төлеуге жататын салық кезеңінің 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезеңі үшін есептелген төлемақы сомасы көрсетіледі. 5. Қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы – 920.03-нысанын жасау 30. 920.03-нысан салық кезеңі үшін арнайы табиғатты пайдаланудың əрбір түрі бойынша қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы сомаларының есептелгені туралы ақпаратты көрсетуге арналған. 31.«Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде: 1) 4-жолдың тиісті торкөздерінде рұқсаттың нөмірі, берілген күні, oбъектілердің санаты (I, II, III, IV), рұқсатты алу күні жəне рұқсаттың қолданыс мерзімінің нақты аяқталу күні (қоршаған ортаға эмиссияға экологиялық рұқсаты болған кезде толтырылады) көрсетіледі; 2) 5-жолда арнайы табиғатты пайдалану түрі көрсетіледі. Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасында белгіленген арнайы табиғат пайдалану түріне қарай бір торкөз белгіленеді; 3) 6-жолда ластағыш заттың түрі көрсетіледі. Салық кодексінің 495-бабының тиісті тармағының тармақшасының нөмірі көрсетіледі; Мысалы, техникалық жəне элементарлық күкірт бойынша 920.02-қосымшасын толтырған кезде бұл торкөзде Салық кодексінің 495-бабы 6-тармағының 1.3.7-тармақшасының нөмірі көрсетіледі; 4) 7-жолда салық органының коды. Ластау объектісінің орналасқан орны (стационарлық ластау көздері бойынша) немесе жылжымалы ластау көздерiн мемлекеттік тіркеу орны бойынша салық органының коды көрсетіледі; 5) 8-жолда табиғат пайдаланудың өлшем бірлігі. «Арнайы табиғат пайдалану түрі» жолында көрсетілген жүргізілетін арнайы табиғат пайдаланудың өлшем бірлігінің тиісті торкөзі белгіленеді. 31. «Қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы есептеу үшін ластау көлемі туралы мəліметтер» деген бөлімде 8-жолда көрсетілген өлшем бірліктерде толтырылады: 1) 920.03.001 жолында белгіленген табиғат пайдалану лимиті көрсетіледі; 2) 920.03.002 жолында белгіленген нормативтер шегінде салық кезеңі үшін қоршаған ортаға эмиссиялардың нақты көлемі көрсетіледі. 3) 920.03.003 жолында белгіленген нормативтерден артық қоршаған ортаға эмиссиялардың нақты көлемі (болған кезде) көрсетіледі, 32. «Қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы есептеу үшін белгіленген ставкалар туралы мəліметтер» деген бөлімде: 1) 920.03.004 жолында Салық кодексінің 495-бабына сəйкес белгіленген лимит шегінде қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы ставкасы көрсетіледі. Мысалы, дизель отыны бойынша 920.03 қосымшасын толтырған кезде Салық кодексінің 495-бабы 4-тармағының 2) тармақшасына сəйкес пайдаланылған отынның 1 тоннасы үшін 0,45 АЕК ставкасы қолданылады; 2) 920.03.005 жолында Салық кодексінің 495-бабы 9-тармағына сəйкес жергілікті өкілді органдардың шешімі бойынша төлемақы ставкалардың асып кету мөлшері көрсетіледі. Мысалы, меркаптан бойынша 920.03 қосымшасын толтырған кезде (Салық кодексінің 495-бабы 3-тармағының 8) тармақшасы) жергілікті өкілді органдары төлемақы ставкаларының мөлшерін жиырма еседен аспайтындай арттыруға құқылы; 3) 920.03.006 жолында 920.03.004 жəне 920.03.005 жолдарының туындысы ретінде айқындалатын жергілікті өкілді органдардың шешімі бойынша ставканы арттыру мөлшері ескеріле отырып, белгіленген лимит шегіндегі төлемақы ставкасы көрсетіледі; 4) 920.03.007 жолында Салық кодексінің 495-бабында көзделген төлемақы ставкаларын немесе жергілікті өкілді органдардың шешіміне сəйкес төлемақы ставкаларының асып кету мөлшері ескерілген төлемақы ставкаларын он есеге ұлғайтылып (920.03.004 х 10) немесе (920.03.006 х 10) айқындалатын белгіленген лимиттен артық қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы ставкасы көрсетіледі. 920.03.008 жолында көрсетілген коэффициент қоршаған ортаға эмиссияның нормативтен жоғары көлеміне қолданылмайды; 5) 920.03.008 жолында торкөз Салық кодексінің 495-бабы 7-тармағының 2) тармақшасына сəйкес қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақыны төлеуші 0,2 көлемінде төмендету коэффициентін қолданған жағдайда белгіленеді; 6) 920.03.09 жолында 920.03.004 жəне 920.03.008 немесе 920.03.006 жəне 920.03.008 жолдарының туындысы ретінде айқындалатын, Салық кодексінің 495-бабы 9-тармағына сəйкес жергілікті органдардың шешімі бойынша төлемақы ставкаларының мөлшері жəне Салық кодексінің 495-бабы 7-тармағының 2) тармақшасына сəйкес төлемақы төлеушілерге қолданылатын коэффициент ескеріле отырып, лимит шегінде қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы ставкасы көрсетіледі. 33. «Бюджетке төлеуге жататын қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақы есептеу» деген бөлімде: 1) 920.03.010 жолында 920.03.002 жəне 920.03.004 немесе 920.03.002 жəне 920.03.006, немесе 920.03.002 жəне 920.03.009 жолдарының туындысы ретінде айқындалатын салық кезеңі үшін белгіленген лимит шегінде қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақының есептелген сомасы көрсетіледі; 2) 920.03.011 жолында 920.03.002 х 920.03.007 жолдарының туындысы ретінде айқындалатын салық кезеңі үшін белгіленген лимиттен артық қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақының есептелген сомасы көрсетіледі; 3) 920.03.012 жолында 920.03.010 + 920.03.011 жолдарының сомасы ретінде айқындалатын салық кезеңі үшін бюджетке төлеуге жататын қоршаған ортаға эмиссия үшін төлемақының жалпы сомасы көрсетіледі. 920.03.012 А жолында салық кезеңінің 1 қаңтарынан бастап 1 қазанына дейінгі кезең үшін есептелген төлемақы сомасы, ал 920.03.012 В жолында 1 қазанынан бастап 31 желтоқсанына дейінгі кезең үшін есептелген төлемақы сомасы көрсетіледі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Нысанның түрі: 0 Бастапқы 0 Кезекті 0 Қосымша 0 Хабарлама бойынша 0 Тарату Хабарламаның күні мен нөмірі А нөмірі 000000 СТН БСН Салық төлеушінің атауы Салық кезеңі: тоқсан

1 1

шоттың коды

2 3 1-БӨЛІМ. ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР

2

1000

3

1100

4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47

2 жер учаскесінің жиынтық ауданы (1 900 га) негізге алына отырып, Салық кодексінің 444-бабы 1-тармағына сəйкес бірыңғай жер салығының ставкасы: жер учаскелерінің жиынтық бағалау құнына 0,1% құрайды. Есептейміз: бірыңғай жер салығын төлеушіде бар екі жер учаскесі бойынша 2011 жыл үшін бюджетке төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасы: 34,5 мың теңге (0,1 % х 34,5 млн. теңге). Салық кодексінің 447-бабына сəйкес салық органдарына 920.00-нысаны бойынша декларацияны тапсыру жəне бірыңғай жер салығын төлеу жер учаскелерінің орналасқан орны бойынша жүргізілетіндіктен, бірыңғай жер салығының есептелген жалпы сомасынан (34,5 мың теңге) əрбір жер учаскесінің орналасқан орны бойынша бюджетке төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасын есептейміз: 2010 жыл үшін ауданы 1 200 гектар болатын жер учаскесі бойынша Ақмола облысының (Жақсы ауданы) бюджетіне төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасы: 21,7 мың теңге (34,5 мың теңге х 63 % (1 200 га / 1 900 га х 100). 2010 жыл үшін ауданы 700 гектар болатын жер учаскесі бойынша Солтүстік Қазақстан облысының (Шал ақын ауданы) бюджетке төлеуге жататын бірыңғай жер салығының сомасы: 12,8 мың теңге (34,5 мың теңге х 37 % (700 га / 1 900 га х 100)).

48

4. Жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы – 920.02-нысанын жасау 24. 920.02-нысан салық кезеңі (жыл) үшін арнайы су пайдаланудың əрбір түрі бойынша жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы сомаларының есептелгені туралы ақпаратты көрсетуге арналған. 25. «Салық төлеуші туралы жалпы ақпарат» деген бөлімде: 1) 4-жолдың А жəне В торкөздері арнайы су пайдалануға рұқсат құжаты болған кезде толтырылады; 2) 5-жолда арнайы су пайдалану түрі көрсетіледі; Қазақстан Республикасының су заңнамасында белгіленген арнайы су пайдалану түріне қарай бір торкөз белгіленеді; 3) 6-жолда рұқсат құжатында көрсетілген арнайы су пайдалануды жүзеге асыру орны бойынша салық органының коды көрсетіледі. 4) 7-жолда су пайдалануды өлшеу бірлігі. «Арнайы су пайдалану түрі» жолында көрсетілген жүргізілетін арнайы су пайдалануды өлшеу бірлігінің тиісті торкөзі белгіленеді. 26. «Төлемақы есептеу үшін су пайдалану көлемі туралы мəліметтер» деген бөлімде 7-жолда көрсетілген су пайдаланудың өлшем бірлігінде толтырылады. 1) 920.02.001 жолында белгіленген су пайдалану лимиті көрсетіледі; 2) 920.02.002 жолында салық кезеңі үшін белгіленген лимит шегінде арнайы су пайдаланудың нақты көлемі көрсетіледі; 3) 920.02.003 жолында салық кезеңі үшін белгіленген лимиттен жоғары арнайы су пайдаланудың нақты көлемі көрсетіледі. 27. «Жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы есептеу үшін белгіленген ставкалар туралы мəліметтер» деген бөлімде: 1) 920.02.004 жолында Салық кодексінің 487-бабы 1-тармағына сəйкес облыстың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жергілікті өкілді органы белгілеген лимит шегінде жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы ставкасы көрсетіледі; 2) 920.02.005 жолында Салық кодексінің 487-бабы 2-тармағына сəйкес белгіленген төлемақы ставкасы (920.02.004) бес есеге ұлғайта отырып айқындалатын жер үсті көздерінің су ресурстарын белгіленген лимиттен жоғары пайдаланғаны үшін төлемақы ставкасы көрсетіледі. 28. «Бюджетке төленуі тиіс жер үсті көздерінің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақыны есептеу» деген бөлімде:

59 60 61

49 50 51 52 53 54 55 56 57 58

62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78

Шоттың атауы

АҚША ҚАРАЖАТЫ

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ҚАРЖЫЛЫҚ ИНВЕСТИЦИЯЛАР 1110 Берілген қысқа мерзімді қарыздар 1120 Саудаға арналған қысқа мерзімді қаржы активтері 1130 Өтеуге дейін ұсталатын қысқа мерзімді инвестициялар 1140 Сату үшін қолда бар қысқа мерзімді қаржылық инвестициялар 1150 Басқа да қысқа мерзімді қаржылық инвестициялар 1200 ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ДЕБИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕК 1210 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің қысқа мерзімді дебиторлық берешегі 1220 Еншілес ұйымдардың қысқа мерзімді дебиторлық берешегі 1230 Қауымдастырылған жəне бірлескен ұйымдардың қысқа мерзімді дебиторлық берешегі 1240 Филиалдар мен құрылымдық бөлімшелердің қысқа мерзімді дебиторлық берешегі 1250 Қызметкерлердің қысқа мерзімді дебиторлық берешегі 1260 Жалдау бойынша қысқа мерзімді берешек 1270 Алуға арналған қысқа мерзімді сыйақылар 1280 Басқа да қысқа мерзімді дебиторлық берешек 1290 Күмəнді талаптар бойынша резерв 1300 ҚОРЛАР 1310 Шикізат жəне материалдар 1320 Дайын өнім 1330 Тауарлар 1340 Аяқталмаған өндіріс 1350 Басқа да қорлар 1360 Қорларды есептен шығару бойынша резерв 1400 АҒЫМДАҒЫ САЛЫҚТЫҚ АКТИВТЕР 1410 Корпорациялық табыс салығы 1420 Қосылған құн салығы 1430 Басқа да салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер 1500 САТУҒА АРНАЛҒАН ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР 1600 БАСҚА ДА ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР 2-БӨЛІМ. ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР 2000 ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ ҚАРЖЫЛЫҚ ИНВЕСТИЦИЯЛАР 2010 Ұзақ мерзімді берілген қарыздар 2020 Өтеуге дейін ұсталатын ұзақ мерзімді инвестициялар 2030 Сату үшін қолда бар ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялар 2040 Басқа да ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялар 2100 ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ ДЕБИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕК 2110 Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің ұзақ мерзімді дебиторлық берешегі 2120 Еншілес ұйымдардың ұзақ мерзімді дебиторлық берешегі 2130 Қауымдастырылған жəне бірлескен ұйымдардың ұзақ мерзімді дебиторлық берешегі 2140 Филиалдар мен құрылымдық бөлімшелердің ұзақ мерзімді дебиторлық берешегі 2150 Қызметкерлердің ұзақ мерзімді дебиторлық берешегі 2160 Жалдау бойынша ұзақ мерзімді дебиторлық берешек 2170 Алуға арналған ұзақ мерзімді сыйақылар 2180 Басқа да ұзақ мерзімді дебиторлық берешек 2200 ҮЛЕСТІК ҚАТЫСУ ƏДІСІМЕН ЕСКЕРІЛЕТІН ИНВЕСТИЦИЯЛАР 2210 Үлестік қатысу əдісімен ескерілетін инвестициялар 2300 ЖЫЛЖЫМАЙТЫН МҮЛІККЕ ИНВЕСТИЦИЯЛАР 2310 Жылжымайтын мүлікке инвестициялар 2320 Жылжымайтын мүлікке инвестициялардың амортизациясы жəне құнсыздануы Жылжымайтын мүлікке инвестициялардың амортизациясы 2400 НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАР 2410 Негізгі құралдар Жер Ғимараттар Қаржылық жалдау шарты бойынша алынған ғимараттар Лизинг шарты бойынша алынған ғимараттар Басқа да ғимараттар Құрылыстар Қаржылық жалдау шарты бойынша алынған құрылыстар Лизинг шарты бойынша алынған құрылыстар Басқа да құрылыстар Машиналар Қаржылық жалдау шарты бойынша алынған машиналар Лизинг шарты бойынша алынған машиналар Басқа да машиналар Жабдық Қаржылық жалдау шарты бойынша алынған жабдық Лизинг шарты бойынша алынған жабдық Басқа да жабдық Беру құрылғылары Қаржылық жалдау шарты бойынша алынған беру құрылғылары Лизинг шарты бойынша алынған беру құрылғылары Басқа да беру құрылғылары Көлік құралдары Қаржылық жалдау шарты бойынша алынған көлік құралдары Лизинг шарты бойынша алынған көлік құралдары

Басқа да көлік құралдары Компьютерлік, шеткері құрылғылар мен деректерді өңдеу жабдығы Қаржылық жалдау шарты бойынша алынған компьютерлік, шеткері құрылғылар мен деректерді өңдеу жабдығы Лизинг шарты бойынша алынған компьютерлік, шеткері құрылғылар мен деректерді өңдеу жабдығы Басқа да компьютерлік, шеткері құрылғылар мен деректерді өңдеу жабдығы Офистік жиһаз

81

82

83 84 85

Қаржылық жалдау шарты бойынша алынған офистік жиһаз Лизинг шарты бойынша алынған офистік жиһаз Басқа да офистік жиһаз

86 87 88

Басқа да негізгі құралдар

89 90 91 92

2420

93 94 95 96 97

2500 2600 2610 2620

98 99 100 101

2700 2800

102 103 104 105 106 107

2900 2910 2920 2930 3-БӨЛІМ. 3000

108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118

3100 3110 3120 3130 3140 3150 3160 3170 3180 3190 3200

119

3300

120

3400

121 122

3410

123 124 125

3420

126 127 128

3430

129 130 131 132

3440

133

3500

134 135 136

3510

137 138 139 140 141 142

3520

3530

В күні 0000000000

143 144 145

3540 4-БӨЛІМ. 4000

жыл

146 147 148 149 150

4010

1.3-нысан Бухгалтерлік теңгерім жол нөмірі

79 80

Есептің кезеңнің басы сальдо Д-т К-т 4 5

Айналымдар Д-т 6

К-т 7

Есептің кезеңнің соңы сальдо Д-т К-т 8 9

4020

151 152

4030

153 154 155 156

4100 4110

157 158 159 160

4120

161

4130

162

4140

163 164

4150

165 166 167

4160

168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178

4170

4200 4210

179 180

4220

181 182 183

4230

184

4240

185

4300

186

4310

187

4400

188 189 190

4410

191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210

4420

4430 5-БӨЛІМ 5000 5010

5020

5100 5110 5200

211 212 213 214 215 216

5210

217 218

5320

5300 5310

219 220 221 222

5330

223 224

5340 5400

225 226

5410 5420

227 228 229 230

6-БӨЛІМ. 6000

231 232 233

5430

6010 6020

234 235

6030

Қаржылық жалдау шарты бойынша алынған басқа да негізгі құралдар Лизинг шарты бойынша алынған басқа да негізгі құралдар Басқа да негізгі құралдар Негізгі құралдардың амортизациясы жəне құнсыздануы Негізгі құралдардың құнсыздануы БИОЛОГИЯЛЫҚ АКТИВТЕР БАРЛАУ ЖƏНЕ БАҒАЛАУ АКТИВТЕРІ Барлау жəне бағалау активтері Барлау жəне бағалау активтерінің амортизациясы жəне құнсыздануы Барлау жəне бағалау активтерінің амортизациясы Барлау жəне бағалау активтерінің құнсыздануы МАТЕРИАЛДЫҚ ЕМЕС АКТИВТЕР КЕЙІНГЕ ҚАЛДЫРЫЛҒАН САЛЫҚТЫҚ АКТИВТЕР БАСҚА ДА ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР Берілген ұзақ мерзімді аванстар Алдағы кезеңдердің шығыстары Аяқталмаған құрылыс ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕР ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ҚАРЖЫЛЫҚ МІНДЕТТЕМЕЛЕР САЛЫҚТАР БОЙЫНША МІНДЕТТЕМЕЛЕР Төленуге тиісті корпорациялық табыс салығы Жеке табыс салығы Қосылған құн салығы Акциздер Əлеуметтік салық Жер салығы Көлік құралдары салығы Мүлік салығы Басқа да салықтар БАСҚА ДА МІНДЕТТІ ЖƏНЕ ЕРІКТІ ТӨЛЕМДЕР БОЙЫНША МІНДЕТТЕМЕЛЕР ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ КРЕДИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕК ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ БАҒАЛАУ МІНДЕТТЕМЕЛЕРІ Қысқа мерзімді кепілдік міндеттемелер Кепілдік қызмет көрсетуге арналған резервтер Берілген кепілдіктер бойынша резервтер Басқа да қысқа мерзімді кепілдік міндеттемелер Заңды наразылықтар бойынша қысқа мерзімді міндеттемелер Сот талап-арыздары бойынша резервтер Заңды наразылықтар бойынша басқа да қысқа мерзімді міндеттемелер Қызметкерлерге сыйақылар бойынша қысқа мерзімді бағалау міндет��емелері Қызметкерлердің ақы төленетін демалыстарына арналған резервтер Жыл қорытындылары бойынша сыйлықақы төлеуге арналған резервтер Қызметкерлерге сыйақылар бойынша басқа да қысқа мерзімді бағалау міндеттемелері Басқа да қысқа мерзімді бағалау міндеттемелері БАСҚА ДА ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕР Алынған қысқа мерзімді аванстар Қорларды жеткізуге алынған аванстар Жұмыстарды орындауға жəне қызметтерді көрсетуге алынған аванстар Басқа да алынған аванстар Алдағы кезеңдердің кірістері Теріс гудвилл Мемлекеттік субсидиялар Алдағы кезеңдердің басқа да кірістері Сатуға арналған істен шығатын топтың міндеттемелері Басқа да қысқа мерзімді міндеттемелер ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕР ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ ҚАРЖЫЛЫҚ МІНДЕТТЕМЕЛЕР Ұзақ мерзімді банктік қарыздар Ұзақ мерзімді теңгедегі банктік қарыздар Ұзақ мерзімді валютадағы банктік қарыздар Ұзақ мерзімді алынған қарыздар Банк болып табылмайтын ұйымдардан алынған ұзақ мерзімді теңгедегі қарыздар Банк болып табылмайтын ұйымдардан алынған ұзақ мерзімді валютадағы қарыздар Басқа да ұзақ мерзімді қаржылық міндеттемелер Өтелетін ұзақ мерзімді облигациялар Басқа да ұзақ мерзімді қаржылық міндеттемелер ҰЗАҚ МЕРІМДІ КРЕДИТОРЛЫҚ БЕРЕШЕК Өнім берушілер мен мердігерлерге ұзақ мерзімді берешек Төлеуге арналған шоттар Төлеуге арналған вексельдер Өнім берушілер мен мердігерлерге басқа да ұзақ мерзімді берешек Еншілес ұйымдарға ұзақ мерзімді кредиторлық берешек Қауымдастырылған жəне бірлескен ұйымдарға ұзақ мерзімді кредиторлық берешек Филиалдар мен құрылымдық бөлімшелерге ұзақ мерзімді кредиторлық берешек Жалдау бойынша ұзақ мерзімді берешек Операциялық жалдау бойынша ұзақ мерзімді берешек Қаржылық жалдау бойынша ұзақ мерзімді берешек Төленетін ұзақ мерзімді сыйақылар Алынған қарыздар бойынша төленетін ұзақ мерзімді сыйақылар Айналымға жіберілген бағалы қағаздар бойынша төленетін ұзақ мерзімді сыйақылар Қаржылық жалдау бойынша төленетін ұзық мерзімді сыйақылар Лизинг бойынша төленетін ұзақ мерзімді сыйақылар Төленетін басқа да ұзақ мерзімді сыйақылар Басқа да ұзақ мерзімді кредиторлық берешек Лизинг бойынша ұзақ мерзімді берешек Сенімгерлік басқару бойынша төленетін ұзақ мерзімді сыйақылар Басқа да ұзақ мерзімді кредиторлық берешек ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ БАҒАЛАУ МІНДЕТТЕМЕЛЕРІ Ұзақ мерзімді кепілдік міндеттемелер Кепілдік қызмет көрсетуге арналған резервтер Басқа да ұзақ мерзімді кепілдік міндеттемелер Заңды наразылықтар бойынша ұзақ мерзімді бағалау міндеттемелері Сот талап-арыздары бойынша резервтер Заңды наразылықтар бойынша басқа да ұзақ мерзімді міндеттемелер Қызметкерлерге сыйақылар бойынша ұзақ мерзімді бағалау міндеттемелері Басқа да ұзақ мерзімді бағалау міндеттемелері КЕЙІНГЕ ҚАЛДЫРЫЛҒАН САЛЫҚТЫҚ МІНДЕТТЕМЕЛЕР Корпорациялық табыс салығы бойынша кейінге қалдырылған салық міндеттемелері БАСҚА ДА ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕР Алынған ұзақ мерзімді аванстар Қорларды жеткізуге алынған аванстар Орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге алынған аванстар Басқа да алынған аванстар Алдағы кезеңдердің кірістері Теріс гудвилл Мемлекеттік субсидиялар Алдағы кезеңдердің басқа да кірістері Басқа да ұзақ мерзімді міндеттемелер КАПИТАЛ МЕН РЕЗЕРВТЕР ШЫҒАРЫЛҒАН КАПИТАЛ Жарияланған капитал Жай акциялар Артықшылықты акциялар Салымдар (мүліктік жарналар) Төленбеген капитал Төленбеген акциялар Жай акциялар Артықшылықты акциялар Төленбеген салымдар (мүліктік салымдар) ЭМИССИЯЛЫҚ КІРІС Эмиссиялық кіріс САТЫП АЛЫНҒАН ЖЕКЕ ҮЛЕСТІК ҚҰРАЛДАР Сатып алынған жеке үлестік құралдар Жай акциялар Артықшылықты акциялар Қатысу үлестері РЕЗЕРВТЕР Құрылтай құжаттарында белгіленген резервтік капитал Қайта бағалауға арналған резерв Қаржы құралдарын қайта бағалауға арналған резерв Негізгі құралдарды қайта бағалауға арналған резерв Материалдық емес активтерді қайта бағалауға арналған резерв Басқа да активтерді қайта бағалауға арналған резерв Шетелдік қызмет бойынша шетел валютасын қайта есептеуге арналған резерв Басқа да резервтер БӨЛІНБЕГЕН КІРІС (ЖАБЫЛМАҒАН ШЫҒЫН) Есепті жылдың пайдасы (шығыны) Есеп саясатының өзгеруі нəтижесінде пайданы (шығынды) түзету Өткен жылдардағы пайда (шығын) ТЕҢГЕРІМ ВАЛЮТАСЫ КІРІСТЕР ӨНІМДЕРДІ САТУДАН ЖƏНЕ ҚЫЗМЕТТЕРДІ КӨРСЕТУДЕН ТҮСКЕН КІРІС Өнімді сатудан түскен кіріс Сатылған өнімді қайтару Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер ақысын төлеген сатылған өнімді қайтару Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер ақысын төлемеген сатылған өнімді қайтару Бағадан жəне сатудан жеңілдіктер

(Жалғасы 17-бетте).


(Жалғасы. Басы 12-16-беттерде).

261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387

6160 6200 6210

Материалдық емес активтердің шығуынан түскен кірістер Лицензиялық келісімдер Бағдарламалық қамтамасыз ету Патенттер Басқа да материалдық емес активтер Басқа да активтердің шығуынан түскен кірістер 6220 Өтеусіз алынған активтерден түскен кірістер Өтеусіз алынған қаржы құралдарынан түскен кірістер Өтеусіз алынған негізгі құралдардан түскен кірістер Жер Ғимараттар Құрылыстар Машиналар Жабдық Беру құрылғылары Көлік құралдары Компьютерлік, шеткері құрылғылар мен деректерді өңдеу жабдығы Офистік жиһаз Басқа негізгі құралдар Өтеусіз алынған биологиялық активтерден түскен кірістер Өсімдіктер Жануарлар Өтеусіз алынған барлау жəне бағалау активтерінен түскен кірістер Өтеусіз алынған материалдық емес активтерден түскен кірістер Лицензиялық келісімдер Бағдарламалық қамтамасыз ету Патенттер Басқа да материалдық емес активтер Өтеусіз алынған басқа да активтерден түскен кірістер 6230 Мемлекеттік субсидиялардан түскен кірістер Ақшалай алынған мемлекеттік субсидиялар Ақшалай емес мемлекеттік субсидиялар 6240 Құнсызданудан шығындарды қалпына келтіруден түскен кірістер Негізгі құралдардың құнсыздануынан шығындарды қалпына келтіруден түскен кірістер Ғимараттар Құрылыстар Машиналар Жабдық Беру құрылғылары Көлік құралдары Компьютерлік, шеткері құрылғылар мен деректерді өңдеу жабдығы Офистік жиһаз Басқа да негізгі құралдар Барлау жəне бағалау активтерінің құнсыздануынан шығындарды қалпына келтіруден түскен кірістер Материалдық емес активтердің құнсыздануынан шығындарды қалпына келтіруден түскен кірістер Гудвилл Лицензиялық келісімдер Бағдарламалық қамтамасыз ету Патенттер Басқа да материалдық емес активтер Басқа да активтердің құнсыздануынан шығындарды қалпына келтіруден түскен кірістер 6250 Бағамдық айырмадан түскен кірістер 6260 Операциялық жалдаудан түскен кірістер 6270 Биологиялық активтердің əділ құнының өзгеруінен түскен кірістер Өсімдіктердің əділ құнының өзгеруінен түскен кірістер Өсімдіктер (тұтынылатын биологиялық активтер) Өсімдіктер (жеміс беретін биологиялық активтер) Жануарлардың əділ құнының өзгеруінен түскен кірістер Жануарлар (тұтынылатын биологиялық активтер) Жануарлар (өнім беретін биологиялық активтер) 6280 Басқа да кірістер 6300 ТОҚТАТЫЛАТЫН ҚЫЗМЕТКЕ БАЙЛАНЫСТЫ КІРІСТЕР 6310 Тоқтатылатын қызметке байланысты кірістер 6400 ҮЛЕСТІК ҚАТЫСУ ƏДІСІ БОЙЫНША ЕСКЕРІЛЕТІН ҰЙЫМДАР ПАЙДАСЫНЫҢ ҮЛЕСІ 6410 Қауымдастырылған ұйымдардың пайда үлесі 6420 Бірлеске ұйымдардың пайда үлесі 7-БӨЛІМ. ШЫҒЫСТАР 7000 САТЫЛҒАН ӨНІМНІҢ ЖƏНЕ КӨРСЕТІЛГЕН ҚЫЗМЕТТЕРДІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫ 7010 Сатылған өнімнің жəне көрсетілген қызметтердің өзіндік құны 7100 ӨНІМДІ САТУ ЖƏНЕ ҚЫЗМЕТТЕРДІ КӨРСЕТУ БОЙЫНША ШЫҒЫСТАР 7110 Өнімді сату жəне қызметтерді көрсету бойынша шығыстар 7200 ƏКІМШІЛІК ШЫҒЫСТАР 7210 ƏКІМШІЛІК ШЫҒЫСТАР 7300 ҚАРЖЫЛАНДЫРУҒА АРНАЛҒАН ШЫҒЫСТАР 7310 Сыйақылар бойынша шығыстар Алынған қарыздар бойынша сыйақылар жөніндегі шығыстар Айналысқа шығарылған борыштық бағалы қағаздар бойынша сыйақылар жөніндегі шығыстар Лизинг шарты бойынша сыйақылар жөніндегі шығыстар Басқа да сыйақылар бойынша шығыстар 7320 Қаржылық жалдау бойынша пайыздарды төлеуге арналған шығыстар 7330 Қаржы құралдарының əділ құнының өзгеруінен болған шығыстар 7340 Қаржыландыруға арналған басқа да шығыстар 7400 БАСҚА ДА ШЫҒЫСТАР 7410 Активтердің шығуы бойынша шығыстар Қаржы құралдарының шығуы бойынша шығыстар Негізгі құралдардың шығуы бойынша шығыстар Жер Ғимараттар Құрылыстар Машиналар Жабдық Беру құрылғылары Көлік құралдары Компьютерлік, шеткері құрылғылар мен деректерді өңдеу жабдығы Офистік жиһаз Басқа да негізгі құралдар Биологиялық активтердің шығуы бойынша шығыстар Өсімдіктер Жануарлар Инвестициялық жылжымайтын мүліктің шығуы бойынша шығыстар Жылжымайтын мүлікке инвестициялар - жер Жылжымайтын мүлікке инвестициялар - ғимараттар Жылжымайтын мүлікке инвестициялар - жермен тығыз байланысты өзге мүлік Барлау жəне бағалау активтерінің шығуы бойынша шығыстар Материалдық емес активтердің шығуы бойынша шығыстар Лицензиялық келісімдер Бағдарламалық қамтамасыз ету Патенттер

411 412 413 414 415 416 417 418 419

7450 7460

420 421 422 423 424 425 426 427

7470 7500

428

7510

429

7600

430

7610

431 432

7620 7700

1 1

434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460

8010

8020

8030

8040

461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472

1.7 1.8 1.9 1.10 2 3 4 5 5.1

5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 5.10 5.11 5.12 5.13

В күні 0000000000

жыл

мың тенге Жол коды 2 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100

Есепті кезең үшін Алдыңғы кезең үшін 3 4

110 120 130 140 150 160 170 180

Біз осы есепте келтірілген мəліметтердің растығы мен толықтығы үшін Қазақстан Республикасының заңдарына сəйкес жауап береміз Басшының Т.А.Ə. Бас бухгалтердің Т.А.Ə. Салық есептілігін толтырған лауазымды тұлғаның Т.А.Ə. Осы нысан электрондық құжаттар алмасу кезінде электронды цифрлық қолтаңбаны пайдалану жəне тану туралы № келісімге сəйкес электронды цифрлық қолтаңбамен расталған ККААЖЖЖЖ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Нысанның түрі: 0 Бастапқы 0 Кезекті 0 Қосымша 0 Хабарлама бойынша 0 Тарату Хабарламаның күні мен нөмірі А нөмірі 000000 СТН БСН Салық төлеушінің атауы Салық кезеңі: тоқсан жылъ

В күні 0000000000

1.5-нысан Шығарылған жəне сатып алынған тауарлардың, орындалған жұмыстардың, көрсетілген қызметтердің қозғалысы туралы есеп мың. теңге Р/с №

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Біз осы есепте келтірілген мəліметтердің растығы мен толықтығы үшін Қазақстан Республикасының заңдарына сəйкес жауап береміз Басшының Т.А.Ə.

Өзге де тауарлар Сома(жұмыстар, лардың қызметтер) жиыны: 8

9

Сатып алынатын шикізат жəне материалдар Сатып алынған материалдар Табиғи шикізаттар Сатып алынған бұйымдар, жартылай фабрикаттар Басқа ұйымдар арқылы істелген өндірістік сипаттағы жұмыстар мен қызмет көрсетулер Қорларды, материалдарды жеткізу бойынша басқа жақтың көлік қызметін пайдалану Қосалқы материалдар Отын жəне жылу энергиясы Сатып алынған энергияның барлық түрі Өзге де шығыстар Қайтарылған қалдықтардың құны Негізгі өндірістік персоналдың еңбек ақысы Сақтандыруға аударымдар Жүкқұжат шығыстары: Өндірісті шикізатпен, материалдармен, отынмен, қуатпен, құралдармен жəне басқа да еңбек құралдарымен, заттарымен қамтамасыз ету бойынша шығындар Негізгі өндірістік қорларды жұмыс жағдайында ұстап тұру бойынша шығындар Қосалқы өндірістік персоналдардың еңбек ақысын төлеу Əлеуметтік, медициналық сақтандыруға белгіленген нормалар бойынша аударымдар Санитарлық-гигиеналық нормалардың орындалуын қамтамасыз ету бойынша шығындар Еңбекке қалыпты жағдай жасау жəне техника қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша шығындар Өндірістік қорларды жалдау үшін төлем Өндірістік қызметпен байланысты іссапар шығыстары Тоқтап тұруға байланысты шеккен залалдар Өндірісті дайындау жəне игеру шығыстары Жабдықтарды пайдалану жəне ұстау шығыстары Кепілдемелік қызмет көрсетумен тауарларды жөндеу шығындары Өзге де шығыстар Барлығы:

Р/с №

Дебитордың атауы

Резидент/резидент емес

СТН

ЖСН/БСН

Резиденттік елдің коды

Сомасы

1

2 Жиыны

3

4

5

6

7

Р/с №

Кредитордың атауы

Резидент/резидент емес

СТН

ЖСН/БСН

Резиденттік елдің коды

Сомасы

1

2 Жиыны

3

4

5

6

7

Берешектің қалыптасқан мерзімі 8

Берешектің қалыптасқан мерзімі 8

мың теңге Қалыптасу себептері 9

Қалыптасу себептері 9

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 30 қарашадағы № 1518 қаулысымен бекітілген Сақтандыру, қайта сақтандыру ұйымдарын, банктік қызметті, лицензия негізінде кейбір банктік операцияларды, зейнетақы жарналарын тарту жəне зейнетақыны төлеу жөніндегі қызметті, сондай-ақ зейнетақы активтерін инвестициялық басқару жөніндегі қызметті жүзеге асыратын заңды тұлғаларды қоспағанда, мониторингке жататын ірі салық төлеушілердің салық есептілігін жасау қағидалары (1.3–1.7-нысандары)

Көрсеткіштердің атауы 1 Өнімдерді өткізуден жəне қызмет көрсетуден түскен табыс Өткізілген өнімнің жəне қызмет көрсетудің өзіндік құны Жалпы пайда (жол 010 - жол 020) Қаржыландырудан түскен табыстар Басқа да табыстар Өнімді өткізуге жəне қызметтерд