Page 1

Бїгінгі нґмірде: Жаќын бауырластыќтан – жарќын болашаќќа 3-бет Ўшќыш Плис Нўрпейісов 6-бет Ќазаќтыѕ киіз їйі мен дəстїрлі кїйі 9-бет Оберон ќўпиясы. Ол не жўмбаќ? 14-бет

№234 (28457) 29 ҚАРАША СЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Наќты тапсырмалар берді

Елбасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы Нұртай Əбіқаевты қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Н.Əбіқаев Мемлекет басшысына Комитеттің қазіргі жұмысы мен алдағы кезеңдегі негізгі міндеттері туралы баяндады. Кездесу барысында Қазақстан Президенті ел азаматтарының Сирия аумағындағы əскери қимыл дарға қатысу оқиғаларына айрықша назар аудара отырып, халық аралық лаңкестік пен

экстремизм қатерлеріне қарсы тұруға бағытталған барлық қажетті шараларды қабылдаудың маңыздылығын атап өтті. Кездесу қорытындысы бойынша Мемлекет басшысы бірқатар нақты тапсырмалар берді.

----------------------------------------Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Ассамблея жылына дайындыќ пысыќталды Кеше Тəуелсіздік сарайында Мемлекеттік хатшы Гүлшара Əбдіқалықованың қатысуымен Қазақстан халқы Ассамблеясы Кеңесінің кеңейтілген отырысы өтті. Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Кеңес жұмысын Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары – Хатшылық меңгерушісі Ералы Тоғжанов ашып, жүргізіп отырды. Бүгінгі отырыс Елбасының Жарлығымен 2015 жылдың Ассамблея жылы деп аталуына сəйкес атқарылатын ұлттық іс-шаралар жоспарын талқылауға арналады. Өңірлердегі Қазақстан халқы Ассамблеясының атқаратын іс-шаралары мен жаңа бастамалары, мемлекеттік органдар мен этномəдени орталықтардың ықпалдастығы сияқты мəселелер қарастырылатын болады, дей келіп Ералы Тоғжанов алғашқы сөзді кеңейтілген отырысқа қатысып отырған Мемлекеттік хатшы Г.Əбдіқалықоваға берді. Мемлекеттік хатшы өзінің сөзінде Ассамблея Кеңесі Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті мен Қазақстан Тəуелсіздігі күндерінің қарсаңында өтіп отырғанын атап өтті. Қазақстан үшін Тұңғыш Президент жəне Тəуелсіздік бір-бірінен ажырағысыз киелі ұғымдар, олар

еліміздің жаңа тарихының жаңа кезеңін айқындайды. Тұңғыш Президентіміз – Елбасы Н.Назарбаевтың есімімен байланысты Тəуелсіздікке қол жеткізу тарихи жоғары əділеттілік пен нағыз еркіндікке қол жеткізудің, халық тың өз тағдырын дербес шешудегі егемендік құқығының қарышты қадамына айналды. Қазақстан Елбасының басшылығымен Қазақ мемлекеттілігінің көпғасырлық дəстүрін жалғастыра отырып, тарихи өлшем бойынша қысқа мерзімде жаһандық өзгерістің орасан зор жолын жүріп өтті. Сан тарапты транзиттік жағдай барысында халықаралық қоғамдастықпен танылған, бел ортасында заңды түрде Қазақстан халқы Ассамблеясы тұрған, бейбітшілік пен келісімнің бірегей моделі құрылды. Мемлекет басшысы халықтың бірлігі мен мемлекеттік биліктің, Конституцияның мызғымастығының, адам мен азаматтың құқығы мен еркіндігінің символы мен кепілі ретінде – Қазақстан халқы Ассамблеясының Төрағасы болып табылады. (Соңы 5-бетте).

ТЎЅЄЫШ ПРЕЗИДЕНТ

Елбасы жəне ЭКСПО Адамзат ақыл-ойының тамаша табыстарының бірі – Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесін ұйымдастырудың 160 жылдан астам тарихында Орталық Азия аймағы, тіпті ТМД мемлекеттерінің ешқайсысында да Халықаралық көрме жалауы желбіреп көрген жоқ. Осыдан тура екі жыл бұрын бұл құрметке тарихта алғаш рет Тəуелсіз Қазақстан ие болды. Бұл – Тұңғыш Президентіміз, əлемдік дəрежедегі сара саясаткер Нұрсұлтан Назарбаевтың халықаралық дəрежедегі үлкен беделінің арқасы екендігі даусыз. Егемен еліміз үшін ғасыр сыны іспетті осы бір жаһандық шараны өткізу бастамасы Мемлекет басшысының тікелей басшылығымен іс жүзіне асырылуда. Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен ЭКСПО-2017-ні ұйымдастыру жəне өткізудің Ұлттық жоспары жасалынды. Төменде біз Елбасының бастамасымен жүзеге асырылып жатқан осы бір ғасыр жобасының шешуші сəттерін тілге тиек етпекпіз. (Соңы 2-бетте).

Ќос ел парламентшілерініѕ басќосуы 27-28 қарашада Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев бастаған қазақстандық парламентшілер ҰҚШҰ Парламенттік Ассамблеясы, ТМД Парламентаралық Ассамблеясының СанктПетербургтегі шараларына қатысуда. Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы Парламенттік Ассамблеясының жетін ші отырысы барысында депутаттар ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердің ұлттық заңнамаларын жақындастыру жəне үйлес тіру жөніндегі ҰҚШҰ ПА 2011-2015 жылдарға арналған ісқимыл бағдарламасын іске асыру барысын жəне ҰҚШҰ ПА-ның 2016-2020 жылдарға арналған іс-қимыл бағдарламасын қалыптастыруға арналған ұсыныстарды, сондай-ақ ҰҚШҰ аясындағы парламенттік ынтымақтастықтың ағымдағы мəселелерін қарады. ТМД ПАА Кеңесінің отырысында қатысушы мемлекеттер парламенттерінің басшылары үлгі заң шығару жоспарына түзетулерді, Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 70 жылдығына əзірлікті, Достастық аясындағы бірқатар бірлескен форумдарды, сондай-ақ 2015 жылға арналған ТМД ПАА жұмысының жоспарын қосқанда күн тəртібіндегі жиырмадан астам

Баєалы сəттерден естелік Кеше елордадағы «Назарбаев орталығы» ғимаратында Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті күніне орай «Ел қолдаған Елбасы» атты картиналар мен фотосуреттер көрмесінің ашылу салтанаты өтті. Көрмені Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті – Елбасының қоры ұйымдастырды. Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Көрменің ашылу салтанатында Премьер-Министрдің орынбасары Бердібек Сапарбаев Қазақ елінің тарихында Тұңғыш Президенттің орны бөлек екенін,

осыдан 23 жыл бұрын өзіне үлкен міндет алып, егемен, дербес мемлекет құрған Президенттің бар лық көршілермен ел шекарасын анықтап алғанын, біраз жылдардың бедерінде өткізіліп жүр ген халықаралық үлкен фо румдар мен симпозиумдар

Кґѕіл айту жеделхатын жолдады Мемлекет басшысы танымал театр сыншысы, өнер қайраткері Əшірбек Сығайдың қайтыс болуына байланысты отбасы мен жақындарына көңіл айту жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Марқұмның отбасы мен туған-туыстарына көңіл айтқан Мемлекет басшысы Ə.Сығайдың зиялылығы мен жоғары кəсіби деңгейін атап өтті. «Ол жемісті еңбек етіп, жауапты қызметтер атқарып, ғибратты өмір сүрді. Еліміздің мəдениеті мен өнерінің өркендеуіне зор үлес қосты, ал оның еңбегі əр жылдары республикамыздың жоғары мемлекеттік наградаларымен атап өтілді», – делінген жеделхатта. Соңында Нұрсұлтан Назарбаев Ə.Сығайдың есімін халқымыз ұмытпайтынына сенім білдірді.

арқылы елімізді дүниежүзіне танытқанын айтты. Ол, сондай-ақ, экономикалық, климаттық түрлі қиын шылық барысында, тіпті дүниежүзіне салқынын тигізіп жатқан қаржы дағдарысы кезінде де Елбасының ел халқын күйзелтпегенін, əбіржітпегенін атап өтті. «Əлемдегі дағдарысты біз жақсы білеміз. Дамыған елдер дің өзінде ондаған нысандар жабылып, жалақы, зейнетақы қысқарып жатқанына қарамастан, біздің елде халықтың əл-ауқаты жақсарып келеді. Таяу күнде

өзекті мəселелерді талқылады. Парламенттер басшылары Ресей Федералдық Жиналысы Федерация Кеңесінің Төрағасы Валентина Матвиенконы ТМД ПАА Кеңесінің Төрағасы етіп қайта сайлады. Қазақстан Парламенті Мəжілісінің Төрағасы Қабиболла Жақыпов 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап Еуразиялық экономикалық одақ қызметінің басталуына орай ЕурАзЭҚ ПАА-ның жұмысы тоқтатылатынын хабарлады. Қ.Жақыпов Ассамблеяның парламентаралық қызметіне белсене қатысқаны, парламентаралық ынтымақтастықты дамытуға сіңірген еңбегі үшін Сенат Төрағасы Қ.Тоқаевқа, Ресей Федералдық Жиналысы Федерация Кеңесінің Төрағасы В.Матвиенкоға, Ресей Федерациясы Мемлекеттік думасының Төрағасы С.Нарышкинге ЕурАзЭҚ ПАА-ның құрмет грамотасын табыс етті. (Соңы 4-бетте).

Тұңғыш Президент күні мерекесі тойланбақ. Соның алдында ұйымдастырылған осы шара ға қош келдіңіздер», деді Б.Сапарбаев. Назарбаев Университеттің ректоры Шигео Катсу салтанатты шарада Елбасының үш қырына тоқталды. «Біріншіден, Президент Назарбаевтың мемлекет құрудағы сарабдал əрі жүйелі саясатын айтқым келеді. Екіншіден, адам капиталына инвестиция жасауы, яғни халықтың денсаулығына көңіл бөліп, білім деңгейін арттыруға ерекше мəн беруі ойлантады. (Соңы 5-бетте).

Оќырман назарына! Заман талабына орай жаңарған «Егемен Қазақстан» газетінің сайтын енді əлеуметтік желілер арқылы оқу мүмкін болып отыр. Ол үшін, құрметті оқырман, мына көрсетілген сілтемелерді теру арқылы тікелей біздің сайтымызға өте аласыз.

ЕурАзЭЌ парламентаралыќ ассамблеясыныѕ жўмысы ќорытындыланды Палата Төрағасы Қабиболла Жақыпов бастаған мəжіліс депутаттарының делегациясы қараша айының 27-28 аралығында Санкт-Петербург қаласында өткен ТМД, ЕурАзЭҚ жəне ҰҚШҰ парламенттік ассамблеяларының іс-шараларына қатысты, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі. Ең алдымен, Еуразиялық экономикалық қауымдастық Парламентаралық Ассамблеясының Бюро жиналысы өтіп, онда құрылым қызметінің тоқтатылғандығы жария етілді. Ұйым жұмысын қорытындылаған Қазақстан Парламенті Мəжілісінің Төраға сы Қабиболла Жақыповтың атап өткеніндей, 2015 жылдың 1 қаңтарынан Еуразиялық экономикалық одақ өз жұмысын бастайды. Мəжіліс Спикері аталған қауымдастықтың ЕАЭО қалыптастырудың негізін қалағанын алға тартты. ЕАЭҚ Парламенттік ассамблеясы қыз метінің басым бағытына назар аудара келіп, Төраға ЕурАзЭҚ басқа

басқарушы органдармен бірлесіп, Қауымдастықтың құқықтық базасын табысты қалыптастыруда айрықша рөл атқарды. Парламенттік Ассамблея сонымен бірге, заңнамалық актілер мен ұсынымдардың үлгілік жобасын жасауға барынша көңіл бөлді, деп атап өтті. Парламентаралық Ассамблея жұмыс істей бастаған 13 жылдан астам уақыт ішінде Қауымдастыққа мүшемемлекеттер парламенттерінің ұлттық-құқықтық жүйесінде кеңінен қолданылған 200-ден астам ережелер мен нормалар, нормативтік құқықтық актілер қабылданған. (Соңы 4-бетте).

Оѕтїстік орныќты істерімен озыќ тўр Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде Оңтүстік Қазақстан облысының əкімі Асқар Мырзахметов баспасөз мəслихатын өткізді. Онда өңірдің əлеуметтік-экономикалық дамуы мен мемлекеттік жəне салалық бағдарламалардың орындалу барысы туралы əңгімелеп, журналистердің қойған сұрақтарына жауап берді. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Аймақ басшысы Елбасы Жолдауындағы тапсырмалар мен өңірді дамытуға қатысты арнайы «жол картасы» жасалып, бекітілгенін айтты. Қазір сол бойынша жұмыс жүргізіліп жатқанын, онда əлемде орын алып отырған жағдайға қатысты да нақты ісшаралар көрсетілгенін жеткізді. Бекітілген іс-шараларға орай арнайы штаб құрылып, орындалған жұмыстар апта сайын мамандар талқылауында болады екен. Онда негізінен республикаға қатысты – 4, ал облысқа қатысты 170 шара қамтылған көрінеді. Осы орайлы істі бір қайырып алған əкім, жылдың өткен 9 айында атқарылған жұмыстар жөнінде баяндады. Облыстың жалпы өңірлік өнімі ағымдағы жылдың 9 айында 1,6 трлн. теңгені құрапты. Бұл өткен жылдың сəйкес кезеңінен 200 млрд. теңгеге артық екен. «Бұйыртса, жылды 6 пайыздық

өсіммен аяқтаймыз деген үміт бар. Мұны нақты санға шақсақ, ЖӨӨ 2,3 трлн. теңгені құрайтын болады. Индустрияландыру картасы бойынша 170 жоба іске асырылып жатыр. Бұл республикадағы

жобалардың 18,3 пайызын құрайды. Яғни республикада бұл жағынан бірінші орындамыз. Жобалардың 65 пайызы ауылдық жерлерде іске асып жатқанын айтқым келеді. Бүгінде 104 жоба іске қосылып, 9 мыңға жуық жұмыс орны ашылды. Жақында олар көкейкестілендіріліп, қосымша 53 жоба картаға енгізілді. Сөйтіп, жобалар саны 223-ке жетті», деді А.Мырзахметов. (Соңы 4-бетте).


2

www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

ТЎЅЄЫШ ПРЕЗИДЕНТ

Елбасы жəне ЭКСПО (Соңы. Басы 1-бетте). Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Ќазаќстанныѕ ўлттыќ жобасы Бүгінде Астанадағы ЭКСПО-2017 көрмесі еліміздің индустриялықинновациялық дамуының қозғаушы күшіне айналды деуге болады. Себебі, аталған жобаның аясында баламалы энергетикаға арналған сан алуан жаңа өндірістер ашылып, экологиялық қауіпсіздік мəселесіне ерекше көңіл бөліне бастады. Астана халқының емінеркін жүріп-тұруына қолайлы жағдай жасалып, қала инфрақұрылымын дамыту жобалары қолға алынды. Ал барлық қызметтерді электронды жүйеге ауыстыру арқылы азаматтардың уақыты барынша үнемделмек. Болашақта Астананың тəжірибесін барлық аймақтарға тарату жоспарланып отыр. Былайша айтқанда, ЭКСПО ел дамуының локомотиві іспетті болмақ. Міне, осындай ғаламат бастаманың авторы – Нұрсұлтан Назарбаев. Ал мұның барлығы қалай басталды? 2010 жылы 1 шілдеде Халықаралық көрмелер бюросының (ХКБ) Бас ассамблеясында Астанада ЭКСПО көрмесін өткізу бастамасы алғаш рет жарияланды. Бір жылдан кейін, нақты айтсақ, 2011 жылы 10 маусымда ХКБ-ның штабпəтерінде Қазақстандағы ЭКСПО жобасының ұлттық үйлестірушісі, Сыртқы істер министрлігінің жауапты хатшысы Рəпіл Жошыбаев Қазақстан Республикасы Үкіметінің атынан ХКБ Бас хатшысы Висенте Лоссерталеске 2017 жылғы ЭКСПО көрмесін Астанада өткізу туралы өтінішімізді ресми түрде тапсырды. Дəл осы шара Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың идеясын іске асырудың бастамасы болды. Мемлекет басшысы оны 2008 жылы Испанияның Сарагоса қала сында өткен ЭКСПО көрмесінің салтанатты ашылу рəсімінде алғаш рет жариялаған болатын. Иə, бүгінде Елбасы Нұрсұлтан Назар баевтың жеке қолдауы арқасында ЭКСПО жобасы табысты түрде іске асып келеді. Мəселен, 2012 жылы 14 наурызда Президент Астанада Халықаралық көрмелер бюросының сарапшыларын жинап, арнайы кездесу өткізген еді. Сол жерде Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев аталған көрменің Қазақстанның ұлттық жобасына айналатынын ерекше атап өтті. «Бүгін біз 2017 жылғы ЭКСПО көрмесін өткізуге ниетті үміткерлердің бірі ретінде өз мүмкіндіктерімізді таныстыруға қуаныштымыз. Комиссия оң шешім шығарса, біз ЭКСПО-ны жоғары деңгейде өткізуге əзірміз. Оны ұлттық жоба ретінде қолға аламыз», – деп атап көрсетті Мемлекет басшысы.

көрсете аламыз. Астанадағы ЭКСПО республиканың инновациялық дамуына серпін бермек», – деп атап көрсетті Н.Назарбаев. Ал жаңа міндеттерді шұғыл шешу үшін 2012 жылы 26 қарашада Прези дент «ЭКСПО-2017 Халықаралық мамандырылған көрмесін өткізу жəне аталған шараға дайындалу жөніндегі Мемлекеттік комиссиясын құру туралы» Жарлыққа қол қойды. Комиссияның төрағасы – Қазақстанның ПремьерМинистрі, оның орынбасарлары – Вицепремьер мен Астананың əкімі. Бұдан бөлек, комиссияның құрамына бірқатар министрлер, тұрғын үй шаруашылық жəне құрылыс комитеттерінің басшылары енді. Мемлекет басшысының айтуынша, барлық мемлекеттік органдар, облыстар мен демеушілердің жұмысын үйлестіру үшін арнайы бір ұйымның болғаны дұрыс. Осыған орай, Үкіметтің 2013 жылғы 15 қаңтардағы қаулысына сəйкес, «Астана ЭКСПО-2017» Ұлттық Компаниясы» акционерлік қоғамы құрылды. Талғат Ермегияев осы компанияның жетекшісі қызметіне тағайындалды. Компания ЭКСПО көрмесін өткізіп қана қоймай, одан кейін қалатын құрылыс нысандарын пайдалануды да қолға алуы тиіс.

Шыны астындаєы ќала ЭКСПО-дан бастау алады Астанадағы ЭКСПО көрме кешенінің үздік үлгісін анықтауға арналған байқауға əлемнің 50-ден астам сəулетшілері қатысты. Сөйтіп, 10 жоба іріктелді. Оның ішінде «Adrian Smith+Gordon Gill Architecture LLP» атты АҚШ-тың компаниясының жобасы үздік деп танылды. Осы жұмыс барысында аталған компанияның тек құрылыста ғана емес, «жасыл экономика» саласында да мол тəжірибесі бар екені ескерілді. «ЭКСПО көрме кешені бір уақытта күн жəне жел энергиясын, сондай-ақ күлқоқысты қайта өңдеуден энергиялыққуат көздерін шығаратын болады. Бұл – Қазақстан үшін ғана емес, барлық Азия аймағына да үлгі боларлық іс. Былайша айтқанда, алып кешен өзін өзі электр энергиясымен қамтамасыз етіп, артылған энергияны қалаға жібере ала-

үнемдеу. ЭКСПО-ның бас ғимараты – Қазақстанның ұлттық павильоны сфера тəрізді болмақ. Онда да озық технологиялар қолданылады. Мəселен, ғимараттың жан-жағы екі қабатты шынымен қапталады. Одан сыртқы температура мен дыбыстар өтпейді. Аталған павильон «жасыл технологияларды» қолдану жағынан үлгі тұтар жоба болуы тиіс.

Барлыќ нысандар 2016 жылы дайын болады Ағымдағы жылы 3 шілдеде Президент Н.Назарбаев ЭКСПО кешеніне өзі барып, құрылыс барысымен таны сып шықты. Ол жерде бірқатар мемлекеттік органдар, «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы, сондай-ақ Sembol, Mabetex, BI-Group, «Базис-А», «САЭМ», Mega Management, Astana Innovation компанияларының өкілдері өз жобаларын көрсетті. Оның ішінде жаңа көлік жүйесі, Астана халықаралық əуежайын жаңғырту, теміржол вокзалын салу жəне тағы басқа бастамалар бар. Мемлекет басшысы көрменің тек Астананың дамуына ғана емес, бүкіл Қазақстанның дамуына да серпін беруі керек деп тағы бір мəрте ескертті. Сондай-ақ Президент уақыттың аз қалғанын еске салды. Сол себепті барлық құрылыс жұмыстары жоспар бойынша атқарылуы шарт. Ал көрмеден кейін нысандар бос тұрмауы қажет. «Көрмені өткізу кезінде қонақүй болатын ғимараттарды кейін тұрғын үй ретінде пайдалану қажет. Кешен аймағында салынатын сауда, ғылыми жəне тағы басқа ғимараттар да солай болуы шарт. Бұған дейін көрме өткізген кейбір мемлекеттерде ондай құрылыстар қараусыз қалды. Бізде ол тəжірибе қайталанбауы тиіс. Оны «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясы қадағалауы қажет», – деп атап көрсетті Президент. Жоспарға сəйкес, ЭКСПО-2017 көрмесінің барлық 38 нысаны 2016 жылдың соңында тапсырылуы шарт. Көрме кешенінің жалпы ауданы 174 гектарды құрап отыр. Бұл жерде ауданы бір миллион шаршы мет-

Кґрменіѕ шыєындары аќталады Президент көрмеге дайындық пен оны өткізу шараларына бөлінген қыруар қаржыны жіті бақылауда ұстау қажеттігіне баса назар аударған болатын. «Бюджет ақшасын алып, жай жұмсай салуға болмайды. Оны сауатты əрі тиімді түрде игеру керек. Біріншіден, нақты есеп болған жөн. Бір жылда бюджеттен қанша ақша бөлінуі тиіс? Жеке инвестициялардың үлесі қандай? Жалпы, шығындардың көлемі қандай болады? Осының барлығын нақты білу керек. Екіншіден, барлық қаржы көздерін тарту қажет. Мемлекеттік-жекеменшік серіктестігін де ұмытпаумыз тиіс. Қазірдің өзінде жеке инвесторлар мен демеушілерді кеңінен тартқан жөн», – дейді Н.Назарбаев.

Астананыѕ жеѕісі – ерен еѕбегіміздіѕ жемісі! 2012 жылы 22 қарашада Халықаралық көрмелер бюросының Бас ассамблеясында құпия дауыс берудің нəтижесінде Қазақстанның елордасы – Астана Бельгияның Льеж қаласын артқа тастап, 2017 жылғы ЭКСПО көрмесін өткізу мəртебесін жеңіп алды. Сол күні Нұрсұлтан Назарбаев барлық телеарналар арқылы қазақстандықтарға үндеу жолдап, Астанадағы ЭКСПО-2017 көрмесінің ел тарихындағы елеулі оқиға екенін ерекше атап өтті. «ЭКСПО көрмелері кезінде барлық мемлекеттер өздерінің үздік мəдени жəне ғылыми-технологиялық жетістіктерін паш етеді. Ондай шаралар жаһандық дамудың жаңа бағытын анықтайды. Оған əлемнің түкпіртүкпірінен миллиондаған адам келіп кетеді. Бұл бəсекеде Астананың жеңісі кездейсоқ болған жоқ. Біріншіден, онымен біздің Астанамызды дүниежүзілік мəні бар шараны қабылдай алатын қала ретінде мойындалды. Екіншіден, бұл – Қазақстанның қарышты дамуына берілген баға. Ол шешім Қазақстанның Еуразиялық аймағындағы айрықша орнын айқындап отыр. Үшіншіден, біздің пайдамызға шығарылған шешімге «Болашақ энергиясы» деген тақырыптың өзектілігі де əсер етті. Ал, ең бастысы, бұл – барлық қазақстандық халықтың жеңісі, ерен еңбегінің жемісі», – деді Елбасы. Нұрсұлтан Назарбаев барша қа зақ стандықтарды құттықтап, ЭКСПО-2017 көрмесін абыроймен өткізу қажеттігін жеткізді. Президент осынау маңызды ша раны еліміздің жоғары дəрежеде өткізе алатындығына сенеді. «Қазақстан үшін бұл тек емтихан ғана емес, көрменің арқасында біз өзіміздің қарым-қабілетімізді

ды. Бұл – ғажайып тəжірибе. Біз оны алғаш рет қолға алып отырмыз», – деп атап көрсетті Нұрсұлтан Назарбаев. Осы орайда Президент көрме өткеннен кейін ЭКСПО-ның барлық құрылыс нысандарын халық игілігі үшін пайдалану қажеттігін тағы бір мəрте ескертті. «Қазіргі жоспарға сəйкес, Назарбаев Университеті жағынан ұзындығы 500 метр болатын көшені тартамыз. Ол толығымен жабық болады. Соның ішінде адамдар қысы-жазы емін-еркін қыдырып жүре алады. Ал құрылыс нысандарының бірінші қабатында сауда кешендері орналаспақ, қалған қабаттарда қонақ үйлер, апартаменттер мен кеңселер болады. Бұған дейін мен шыны астындағы қала идеясы туралы айтқан болатынмын. Міне, сол ұсынысым іске асып жатыр. Бұдан бөлек, ЭКСПО көрме кешенінде аспан астындағы үлкен эстрада болады. Ол жерде сан алуан шараларды үш мыңнан астам адам тамашалай алады. Сонымен бірге үш мың орны бар Конгресс-холл салынады. Осының барлығы Қазақстан мен Астана халқы үшін қалады», – дейді Нұрсұлтан Назарбаев. «Adrian Smith+Gordon Gill Architecture LLP» компаниясының құрылтайшысы Эдриан Смиттің айтуынша, күн энергиясы ЭКСПО кешенінің негізгі қуат көзі болмақ. Жоба бойынша ғимараттың дизайны, оның құрылысы кезінде қолданылатын энергия үнемдегіш материалдар мен панельдердің арқасында энергияның 48 пайызы үнемделеді. Ғимараттың негізгі идеясы да сол – энергияны барынша

рден асатын нысандарды тұрғызу жоспарланған. Көрме алаңында Қазақстанның ұлттық павильоны, халықаралық, тақырыптық жəне корпоративтік павильондар, саудаойын сауық орталықтары ашылмақ. Ал көрме алаңынан тыс жерде конференцорталықтар, баспасөз орталығы, тұрғын үйлер мен қонақүйлер болады. Мемлекет басшысының тапсырмасына сəйкес, «Астана ЭКСПО-2017» ұлт тық компаниясы көрме нысандарын іс-шарадан кейін пайдалану тұжырымдамасын даярлап жатыр. 2015 жылы 1 шілдеде аталған құжатты бекіту көзделген. «ЭКСПО аясында кəдімгідей қаланың бір ауданы тұрғызылады. Онда ғылыми-технологиялық, мəдени, сауда жəне бизнес нысандары, тұрғын үй кешендері, бəрі-бəрі болады. Осыған орай, павильондарды жоспарлау барысында көрмеден кейін ғимараттарды пайдалану үшін кейбір қабаттарды қайта монтаждау мүмкіндігі ескеріліп отыр», – дейді «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясының басшысы Талғат Ермегияев. Көрме біткеннен кейін барлық павильондар мен ғимараттарды қайта құрастырып, ғылыми-зерттеу мен маман даярлау орталықтары ретінде пайдалану жоспарланып отыр. Ол жерде сан алуан ойын-сауық шаралары да ұйымдастырылады. Кешен аймағында энергетика, технологиялар мен қоршаған орта саласындағы ғылыми-технологиялық парк, сондай-ақ мəдениет пен өнер кешені, тұрғын үй, сауда мен спорт кешендері қалады.

Шыны керек, көрмені өткізу жұмысына бөлініп жатқан қаражаттың көлемі аз емес. Президент соңғы Жолдауында Ұлттық қордан қосымша 40 миллиард теңге бөлуді тапсырды. Ол ақша «Бəйтерек» ұлттық басқарушы холдингі арқылы несие ретінде берілмек. Оған ЭКСПО-2017 кешенінің құрылысын жалғастыру жоспарланып отыр. Бұдан бөлек, Мемлекет басшысы Астана əуежайының жаңа терминалын салу мен ұшып-қону алаңын жаңарту жұмыстарына 29 миллиард теңге бөлуге тапсырма берді. Осының арқасында 2017 жылы əуежайдың жолаушыларды өткізу қарқыны жылына 3,5 миллион адамнан 7,1 миллионға көбейеді. Жалпы, Қазақстан ЭКСПО көрмесін өткізуге 283 миллион еуро жұмсамақшы. Ұйымдастырушылардың айтуынша, көрмеден кейін ол ақшаның барлығы мемлекетке қайтарылады. «ЭКСПО – 2017 көрмесінің шығындары Тіркеу досьесінде көрсетілген – 283 миллион еуро. Оны операциондық шығындар деп атайды. Артынан біз соның барлығын бюджетке қайтаруымыз қажет», – дейді Т.Ермегияев. Оның айтуынша, жеке инвесторлар мен демеушілердің арқасында жоба толығымен ақталады. Қазіргі жоспарға сəйкес, ЭКСПО-2017 Халықаралық мамандандырылған көрмесін өткізу жəне оған дайындық шаралары барысында коммерциялық жұмыстан 283 миллион еуродан астам қажы түседі. Ол ақшаның 81 пайызы – демеушілер мен билет саудасынан келетін пайда. Негізі, көрме қонақтары сан алуан шараларға 5 миллион рет (5 миллион адам емес – авт.)

келіп кетсе, билеттер саудасынан 82 миллион еуро түседі деген жоспар бар. «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясы демеушіліктің төрт деңгейін белгіледі. Онда қаржының көлемі ескеріледі. Соған қарай инвесторларға сан алуан салықтық жеңілдіктер берілмек. Сондай-ақ олар өз тауарлары мен қызметтерін көрме аумағында ешбір кедергісіз сата алады. Компания басшысы Талғат Ермегияевтың сөзіне қарағанда, көрмеге қаржы тартудың бірнеше жолдары қарастырылған. Мəселен, қандай да бір нысанды салып жатқан инвесторға жер телімі жалға беріледі, бірақ артынан сол учаскені толығымен сатып алуға мүкіндік бар. Бұдан бөлек, жердің өзі кепілге беріледі де, инвестордың қаржысы тартылады. Сондай-ақ құрылыс нысандарын бірлесіп қаржыландыру тетіктері де жоқ емес. Бүгінде көрме құрылысына тартылған жекеменшік инвестициялардың жалпы көлемі шамамен 1 миллиард долларды құрап отыр. ЭКСПО-2017 көрмесіне отандық экономиканың барлық ресурстарын тарту қажет. Əсіресе, шағын жəне орта бизнестің атсалысқаны маңызды. Біз еліміздің өндірістік күшін салып, сырттан келетін құрылыс материалдары мен қызметтерінің импортын барынша азайтуымыз қажет. «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясы осы мəселені жанжақты зерделеп, тиісті жұмыстарды қолға алды. Қазіргі кезде қазақстандық кəсіпкерлер үшін қоғамдық тамақтану, қонақүй мен туристік бизнесі, сан алуан концерттер мен ойын-сауық шараларын өткізуге рұқсат беру тетіктері əзірленді. Сондай-ақ аймақтармен тікелей байланыс орнатылып, отандық өнеркəсіптер шығаратын өнімдердің базасы жасалып жатыр. «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясы осы жұмысты шапшаңдатуға мүдделі. Осылайша, құрылыс материалдарын шығаратын шағын жəне орта бизнеспен арнайы меморандумдар рəсімделді. Онда Солтүстік Қазақстан, Қызылорда мен Қарағанды облыстарының кəсіпкерлерін көрме кешенінің құрылысына тарту қарастырылған. Бұл жұмыс əлі де жалғасатын болады.

Ќазаќстанныѕ туристік əлеуеті артады Президент ЭКСПО көрмесінің туристік инфрақұрылымын дайындау мəселесіне де баса назар аударған болатын. «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясы мен Астана қаласының əкімдігі бұл тапсырманы жіті бақылауда ұстап отыр. Қазірдің өзінде елордада жаңа теміржол вокзалының құрылысы басталды. Ол 35 мың жолаушыны өткізе алады. Алдағы уақытта əуежай жаңартылып, BRT атты жүрдек автобустарға ар налған екі автовокзал салынады. Ондай жолдардың жалпы ұзындығы 48 шақырым болады. Соның арқасында жолаушыларды тасымалдау көлемі артып, жол қозғалысын барынша жеңілдетуге мүмкіндік бар. Бұдан бөлек, қосымша 10 автотұрақ салынады. Ал қаладағы халықтың тығыздығын азайту мақсатында 30-50 шақырым жерде орналасқан кенттерде экоқалашықтар мен этноқалашықтарды салу жоспарланып отыр. Аталған құрылыстар Олимпиада қалашықтары үлгісінде болмақ. Сондай-ақ қала аумағында 50 Мегаватт энергия шығаратын күн электрстансасын тұрғызу жоспарланған. Бұл жоба жекеменшік инвестицияларға салынады.

Астанадағы ЭКСПО-2017 көрмесіне 100 елдің өкілдері келеді деген жоспар бар. Көрме қонақтарының жалпы саны 2 миллиондай болады. Олардың əрбіреуі көрме аясындағы шараларға, кем дегенде, 2 рет келіп кетсе, 5 миллионға дейін жетуге əбден болады. Қонақтардың 85 пайызын қазақстандықтар құраса, қалғаны – шетелдіктер. Олардың басым бөлігі ТМД мен Қытайдан келмек. Сондай-ақ Еуропа, Түркия мен АҚШ-тан келетіндер көп болады. Көрме кезінде ұйымдастырушылар Қазақстанның туристік əлеуетін барынша дамытуды көздейді. Бұл жұмысқа ірі қазақстандық жəне шетелдік туроператорлар тартылмақ. Олар Байқоңыр ғарыш айлағы, Бурабай курорты, Шарын шатқалы, Шымбұлақ, Алакөл сияқты еліміздің көрікті жерлеріне, сондай-ақ Ұлы Жібек жолымен саяхаттар ұйымдастырады. Барлық ақпарат көрменің ресми сайтында жарияланады. Атап өтер жайт, көрме қонақтары үшін ондай турлардың бағасы төмен болады.

ЭКСПО «Smart Astana» жобасына серпін бермек Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев күн тəртібіне қойған тағы бір маңызды тапсырмалардың бірі – ЭКСПО-ның барлық коммуникацияларын «ақылды қала» электронды жүйесі арқылы басқару. Ол үшін елордада «Smart Astana» жобасы қолға алынды. Аталған бастама аясында озық ақпараттық технологияларды енгізу арқылы қала инфрақұрылымын барынша дамыту жоспарланған. Ондай «ақылды» компьютерлік технологиялар жайлы өмірге негіз болып қана қоймай, қала тұрғындары мен қонақтарының қауіпсіздігін де қамтамасыз ете алады. Осының барлығы ЭКСПО көрмесі аумағында болады. Ал энергияны үнемдеу үшін арнайы есептегіштер орнатылмақ. Олар адамдардың баржоғын анықтап, артық энергия жұмсамауға көмектеседі. Электр желілерге жүктеме түспес үшін Смарт Грид технологиясы қолданылады. Оның арқасында үлкен нысандардың электр энергияны тұтыну көлемін бақылап отыруға болады. Ал артық жүктеме түскен жағдайда оны автоматты түрде реттеп алуға мүмкіндік бар. Бұдан бөлек, жаңа технологиялар автотұрақтардың оңтайлы жұмыс істеуіне, сондай-ақ көрме аумағында адамдардың емін-еркін жүріп тұруына көмектеседі. Осының барлығы төтенше жағдайларды дер кезінде алдын алуымызға болады. Бүгінде «Астана ЭКСПО-2017» ұлттық компаниясы барлық мəселелерді ескеріп, Халықаралық көрмені жоғары дəрежеде өткізуге барынша мүмкіндіктер жасамақ. Компания туристер үшін елорданы жайлы əрі тартымды етіп, ЭКСПО қалашығын уақытында аяқтауға күш салып жатыр. Бұл – аса маңызды іс. Себебі, біржарым ғасырдан астам тарихы бар ЭКСПО ауқымды экономикалық форумдармен теңестіруге болады. Ал туристерді тарту жағынан ол шара Олимпиада ойындарымен пара-пар. ЭКСПО қаланың дамуына ғана емес, жалпы республиканың дамуына да оң əсер етпек. Өйткені, құрылыс индустриясы жанданып, жаңа өндірістер ашылады. Сондықтан біз бірегей іс-шараға дайын болуымыз қажет. Бұл – Мемлекет басшысының тікелей бастамасымен іс жүзіне асырылатын сындарлы міндет.


www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

3

 Туыстық туы Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың əлем таныған, дүние құрметіне бөленген сан қырлы қызметінің қымбат бір қыры – түркі тілдес елдердің арасындағы дəстүрлі достық байланыстарды бекіте, тереңдете түсудегі ерен еңбегі. Таяу күндерде Елбасымыз осы жолдағы тағы бір қадамын жасамақшы: 2 желтоқсанға Мемлекет басшысының Түрікменстанға ресми сапары жоспарланған. Оның аясында сол елдің басшыларымен келіссөздер өтеді. Сапар барысында Елбасы Қазақстан, Түрікменстан жəне Иран аумағы арқылы өтетін «Өзен – Берекет – Гөрган» халықаралық теміржол магистралінің ашылуына қатысады. «Егемен Қазақстан» газеті осы сапар қарсаңында Халықаралық Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырəлінің қазақ пен түрікмен халықтарының тарихи туыстығы, екі елдің тəуелсіздік жылдарындағы байланыстары туралы баяндайтын мақаласын оқырман назарына ұсынады.

Еншісі бґлінбеген егіз ел

Ата шежіреге арқау болған тағылымды аңыздың сүрлеуімен белгілі түрікмен ақыны Мамед Сеидов тамаша жыр жазады. «Қазақ аңызы» деп аталатын бұл жырда бір ата-анадан жалғыз дене боп жабысып туған егіз Жайылхан мен Сейілханды Сыр бойының атақты ханы қылышпен бөліп, сол екеуінен кейін қазақ пен түрікпен жұрты таралыпты деген əпсана айтылады. Кейін Ізтай Мəмбетов қазақ тіліне аударған жыр былайша аяқталады: Екеуі бірге ғұмыр кеше берді, Жабысып бір-біріне өсе берді. Бір күні осы араның ханы келіп, Қылышпен бөлді арасын деседі елі. Расында, қарт Хазарға жапсарлай қоныстанған түрікмен мен қазақ – еншісі бөлінбеген егіз ел. Кезінде Алтай мен Жетісу жерін мекендеген оғыздардан тарайтын түрікмендер Сыр бойы мен Аралдың төңірегінде өмір кешті. Түркілердің ислам дінін қабылдауымен

бəрі де жекеленген ауыл, ру арасындағы тартысты оқиғалар ғана. Осыны ескере жүруге тиіспіз.

Тəуелсіз жўрттыѕ тамырластыєы

Ғасырлар бойы сыннан өткен, тамырын тереңнен алатын баянды бауырластық арайлы азаттықпен бірге тəуелсіз жұрттың тамырластығына ұласты. Өзара сенім мен тиімді серіктестікке негізделген ықпалдастық шеңберінде екі мемлекет арасында 50-ге жуық келісімге қол қойылды. Екі ел арасында 1993 жылы «Достық қатынастар туралы Келісім» жəне 1997 жылы «Ынтымақтастықты ары қарай дамыту туралы декларация» бекітілді. Бұл байланыстардың артуына, ынтымақтастықтың бекуіне бірінші кезекте Қазақстан Президентінің ұйытқы болып отырғанын айрықша айтуға тиіспіз. Жалпы, қазіргі кезде тұтас түркі əлемінің тегеурінді

Қазақ стан мен Түрікменстан арасында экономикалық, ғылыми-техникалық жəне мəдени ынтымақтастық жөніндегі Үкіметаралық комиссия тұрақты түрде жұмыс істейді. Комиссияның соңғы отырысы 2013 жылы көктемде Ашғабатта өтті. Бұдан бөлек, экспорт жəне инвестиция жөніндегі «KaznexInvest» Ұлттық агенттігі жəне Түрікменстанның Сауда-өнеркəсіптік палатасы бірге жұмыс істеуде. Тілі жақын, тілегі ортақ туыс халықтарды біріктіретін жайттар аз емес. Соның бірі – Каспий теңізі. Осы Каспий теңізінің түбін бөлісу мəселесінде екі жақтың ұстанымы жақын. Түрікменстан да Қазақстан сияқты теңіздің өзара құрмет, тең құқылық пен өзара тиімділік қағидаттарына негізделгенін қалайды. Бұл орайда Түрікменстанның Каспий аймағында ірі көліктік-логистикалық хаб құру жəне Каспий экономикалық форумын ұйымдастыру туралы ұсыныс жасауы айтулы оқиға болды. Ел Президенті

Жаќын бауырластыќтан – жарќын болашаќќа бірге Қарахан дəуірінде «түркімен» атауы да қолданыла бастайды. Қашқарлы Махмұт əйгілі «Диуан-илұғат-ат-түрік» еңбегінде қарлұқтарды «түркімен» деп атайды. Қалай дегенде, Қорқыт атаны пір тұтып, қазыналы Қаратау мен Қазығұрттан, қасиетті Түркістаннан тамыр тартатын туыстар батысқа жөңкілген ұлы көшпен бірге түбекке табан тіреп, қазақ бауырларымен бірге біте қайнасты. Күні бүгінге дейін қазыналы Каспийді тел емген екі егіз ел ежелден бір-біріне бауырластық қатынаста болғанын аңғарамыз. Қызылбастардың (парсылар) шабуылынан ыққан талай түрікмен рулары Маңғыстау түбегіндегі қазақ арасына келіп пана тапқаны жайлы тарихи деректер аз емес. Сол секілді, түрікмендер де бас сауғалап барған қазақтарды, атап айтқанда, өткен ғасырдың 30-жылдарындағы ашаршылық кезінде құшақ жая қарсы алып, қолындағы барымен бөлісе білді. Сондықтан болар, түрікменнің мақтанышына айналған «Көрұғылы» эпосы қазақ қауымының да құлақ құрышын қандырып, қаһармандық намысын жаныған жыр болды. Жыршылар шабыттана жырлаған бұл кəусар жырдың оншақты нұсқасы бертінде «Бабалар сөзі» жүзтомдығына енді. Болмысы бөлек батырдың ел санасына сіңгені соншалық, жүректі ерге арнап əйгілі күйші Дəулеткерей «Көрұғылы» күйін шығарды. Жалпы, дала данасы Қорқыт ата мен көрде туған Көрұғылы батыр қос халыққа ортақ тұлға болса, езуге күлкі сыйлайтын Алдаркөсе де екі елге тел кейіпкер. Бұдан қазақ пен түрікмен елінің жыры мен күйі де, күңіренісі мен күлкісі де ортақ болғанын көруге болады. Түрікмен өнері дегенде дутарды айтпай кету мүмкін емес. Қазақтың домбырасы секілді. Дутар мен домбыра қандай ұқсас болса, қазақ пен түрікмен дəл сондай жақын бауырластар. Осы тұста тағы бір ел аузындағы əпсана еріксіз ойға оралады. Түрікменнің жас батырларының бірі «жұртымызды зар жылатқан қазақ ұрысын ұстап əкелдім» деп ақсақалдардың алдында мерейі тасып, дутарымен күй тартып отырады. Үнсіз тыңдап отырған тұтқын ақырын тіл қатып, қолын босата тұруды сұрайды. Ақсақалдар өтінішін орындатады. Арқан батқан қолын уқалап, біраз жазып алған соң ол дутарға қол созады. Ақсақалдар оның бұл тілегін де береді. Дутардың құлақ күйін келтіріп алған соң қазақ тұтқыны əлдебір керемет күйді тамылжытып тарта жөнеледі. Жұрт ұйып тыңдап қалған. Жаңағы өшіккен көңілдің бəрі сап тиылған. Түнерген бұлттың əпсəтте тарқап, аспанның шайдай ашылып шыға келгеніндей. Күй аяқтала бергенде ақсақалдардың бірі: «Жігітім, бұл Абылдың күйі емес пе?» деп сұрайды. «Иə, ақсақал, соның күйі», – дейді тұтқын. «Күйді Абылдың өзінен үйрендің бе?» – деп қызыға түседі түрікмен ақсақалы. «Егер мен сол Абылдың өзі болсам қайтесіз?» – деп қарсы сұрақ қояды көзі оттай жанған жігіт. «Не дейді, сен Абыл күйшінің өзісің бе! Қазан көтеріңдер, егер ұрымен шатастырып əкелмегенде оның күйін өзінен ести алмас едік қой. Бұл біздің сыйлы қонағымыз болады», – деп шын қуанышын жасырмаған ақсақал Абылға (Абыл Тарақұлы, 1820-1892) төрден орын беріпті деседі. Бұл əңгіме қазақ пен түрікмен арасының қандай жақын болғандығын, етене араласқанын көрсетеді. Өнері мен өнерпазына дейін ортақ құрметке ие болған. Өкініштісі, ел ішіндегі осындай ұсақ-түйек кикілжіңдерді екі ел арасындағы жаулық етіп көрсеткісі келетіндер де бар. Ал дұрысында қазақ пен түрікмен ешқашан жауласпаған. Ал ара-тұра айтылып жүрген жайттардың

тұлғасы ретінде толық мойындалған Қазақстан Президенті Хазарға қатар қонған қапталдас қардаштарды да назардан əсте тыс қалдырған емес. Түрікменстанға 2007 жылдың 11-12 қыркүйегінде ресми сапармен барған Нұрсұлтан Назарбаев «Біздің əр уақытта жақсы экономикалық жəне саяси қатынастарымыз болды, біз оларды əрі қарай дамытуға дайынбыз» деп атап көрсетті. Түрікменстан Президенті бұған туыстық жауап ретінде 2008 жылы Астананың 10 жылдығына келді. Тəуелсіз, тарапсыз Түрікменстанды жаңа белеске көтерген президент Г.Бердімұхамедов 2009 жылы Алматыда өткен «Аралды құтқару халықаралық қорын» құрушы мемлекет басшыларының саммитіне жəне 2010 жылы Астанада өткен ЕҚЫҰ саммитіне қатысты. Түрікменстанның бірінші президенті С. Ниязов 1992 жылы Анкарада, 1994 жылы Ыстамбұлда, 1995 жылы Бішкекте,1996 жылы Ташкентте жəне 2002 жылы Ыстамбұлда өткен Түркітілдес мемлекеттер басшыларының Саммиттеріне қатысқан еді. Ал Түрікменстанның қазіргі президенті Г.Бердімұхамедов 2010 жылы Ыстамбұлда жəне 2014 жылы Бодрумда өткен Түркі кеңесінің Саммитіне ресми мүше болмаса да қатысты. Бұл Түрікменстан басшысының əлемдік аренадағы Түркі Кеңесі салмағының арта түсуіне көрсетіп отырған қолдауы болып саналады. 2012 жылы Түрікменстанға арнайы сапармен барған Қазақстан Президенті Ашғабатта өткен ТМД мемлекет басшылары Кеңесінің кезекті отырысына қатысқан-ды. Осы жиында «Достастықтың мəдени астаналары» мемлекетаралық бағдарламасы қабылданды. Тату көршілестіктің тарихы, ортақ дəстүрлері мен мəдениеттері арқылы байланыс орнатқан елдерді жақындастыруда маңызы зор мемлекетаралық бағдарлама шеңберінде Достастықтың мəдени астаналары болып Қазақстанның Астанасы мен Түрікменстанның Мары қаласы бекіді. Осы оқиғаның екі ел үшін нышандық мəні зор. 2013 жылы мамыр айында Қазақстанға жасаған мемлекеттік сапары кезінде Түрікменстан Президенті Г.Бердімұхамедов: «Біз Қазақстанмен қарымқатынасымызға ерекше мəн береміз, оны өзіміздің басымдықты əріптестеріміздің бірі ретінде қарастырамыз, мен мұны баса айтқым келеді», – деген еді. Міне, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Түрікменстанға арнайы сапармен бара жатыр. Екі ел арасындағы мəдени-тарихи байланыстарды тереңдете түсу үшін Түрікменстандағы Қазақстан күндерін жəне Қазақстандағы Түрікменстан күндерін өткізу дəстүрі қалыптасты. 2008 жылы Қазақстанның Түрікменстандағы мəдени күндерінің артынан 2009 жылы Түрікменстанның да Қазақстандағы мəдени күндері атап өтілді. Ал биылғы жылдың мамыр айында Халықтар достығы күні қарсаңында Түрікменстанның Қазақстандағы мəдени күндері өткізілді. Осынау шара барысында Түрікменстанның танымал өнер шеберлерінің қатысуымен концерттер, түрікмен жұртының сəндік-қолданбалы өнері, мұражай құндылық тарының көркем туындылары көрмесі, екі елдің мұражай жəне кітап хана қызметкерлерінің дөңгелек үстелі мен екі ел ақындарының кездесуі ұйым дастырылды. Енді 2015 жылы Қазақстанның Түрікменстандағы мəдени күндері өтпек. Қазақстан мен Түрікменстанның мəдени ынтымақтасу мүмкіндігін арттыруда ТҮРКСОЙ сияқты ұйымдардың үлесі бар. Мемлекет басшыларының бауырластығына негізделген туыстық қатынас т а р жылдан-жылға артып келеді.

Г.Бердімұхамедов «Каспий теңізінің астынан газ құбырын салу – мемлекеттердің дербес құқығы» деп мəлімдеді. Түрікменстан мен Қазақстан – Орталық Азиядағы энергетикалық ресурстарға бай елдер. Түрікменстан газ қоры жөнінен əлемде 4-ші орынды иеленеді. Ал 2013 жылдың аяғында іске қосылған Галкыныш əлемнің екінші үлкен газ қоры саналады. Галкыныштың іске қосылуы Түрікменстан экономикасына жаңа серпін берді. Сондықтан жағалауға жапсарлас орналасқан қос мемлекет əсіресе энергетикалық ресурстарды сыртқы нарықтарға жеткізуде ықпалдасуда. Мысалы, Қазақстан үшін Түрікменстан арқылы оңтүстік нарыққа, Парсы шығанағына шығу маңызды болса, Түрікменстан үшін шығыс жəне солтүстік бағыттағы Қытай, Ресеймен Еуропаға энергетикалық экспорттарын жеткізу – өзекті мəселе. Осыған байланысты Ашғабат соңғы жылдары «Жібек жолы» жобасы аясында аймақтың энергетикалық, көліктіктранзиттік дəліздің біріне айнала бастады.

Жаѕєырєан «Жібек жолы» – тəуелсіздік тартуы

Шығыс пен Батыстың арасын жалғаған түркі даласы Ұлы Жібек жолы арқылы əлемдік қарым-қатынастардың алтын арқауы болғаны белгілі. Сондықтан бүгінде көптеген ғалымдар түркілерді жойқын басқыншы емес, мəдени диалогтың жебеушісі, əлемдік өркениеттердің алтын арқауы ретінде қарастыруды ұсынуда. Тоғыз жолдың торабы болған қазіргі қазақ даласы мен түрікмен жері де осы жол арқылы дамыды, күш-қуаты артып, қалалары өркен жайды. Ал жаңа балама жолдар мен теңіз тасымалы белең алып, «Жібек жолы» өз маңызын жоғалтқаннан бастап ұлы даладағы мемлекеттер əлсірей бастады. Экономиканың күретамырына қан жүгірмей, ел тұрғындары босып, қалалар қаңырап қалды. Оның ақыры хандықтардың құлауына, өзгелерге бодан болуына апарып соқты. Сондықтан болса керек, бүгінде игі, тың бастамалары арқылы Орталық Азияның көшбасшысына айналған Қазақстан Президенті Н.Ə.Назарбаевтың тарихи жолды қайта жаңғыртуға бағытталған ауқымды шаралары бауырлас елдерді бұрынғыдан да жақындастыра түсуде. «Батыс Қытай – Батыс Еуропа» жолы арқылы Шығыс пен Батыстың арасын жалғаған қазақ даласы Еуразияның күретамырына, тоғыз жолдың торабына айналуда. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жуықта жария еткен «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты дəстүрлі Жолдауында елдің батысындағы теңіз инфрақұрылымын құруды жалғастыруға тапсырма берді. Демек, біз болашақта түрікмен бауырлармен əлемде ең тиімді саналатын теңіз жолдары арқылы да еркін қатынасып, экономикалық байланыстарымызды тереңдете түсетін боламыз. Бұған дейін Нұрсұлтан Əбішұлының бастамасы бойынша екі ел арасын теміржол арқылы жалғау қолға алынып, алғашқы жемісін бере бастағаны белгілі. Мемлекет басшысы Жолдауының жолға да арналуы – тек ел экономикасына ғана емес, аймақтық интеграциялық үдерістерге де тың серпін береді деп сенеміз. Соның бірі – Қазақстан Президентінің Түрікменстанға ресми сапары аясында іске қосылатын Қазақстан – Түрікменстан – Иран темір жолы жобасы. Үш елдің арасын жалғайтын бұл желі «Жібек жолы» жобасының жалғасы болып саналады. Қазақстан – Түрікменстан – Иран теміржолы Суэц каналына апаратын жолдардан үш есе қысқа болғандықтан, ол Каспий аймағының ғана емес, Еуразия мен Таяу Шығыстың да сауда-экономикалық ықпалдастығына қызмет етеді.

«Қазақстан – Түрікменстан – Иран теміржолы жобасынан бұрын Қазақстан арқылы Қытайға газ құбырын жасадық. Осы теміржолдың аяқталуы сауда қатынастарымызды мүлдем жаңа деңгейге көтереді. Қазақстан – Түрікменстан – Иран теміржолын қолданысқа енгізу арқылы бидай саудасы 2,5 млн. тоннаға дейін өседі. Жол арқылы 10 млн. тонна жүкті жеткізуге мүмкіндік туғызады. Бұл жол арқылы біз Парсы шығанағы елдеріне шығатын боламыз» – деген еді Елбасымыз. Сондықтан мүдделері бір мемлекет басшылары бас қосатын бұл сапарды тарихи кезеңнің басы ретінде де қарастыруға болады. Жалпы, соңғы жылдары Қазақстан мен Түрікменстанды теміржол, құрлық пен теңіз арқылы байланыстыратын көліктік жобалар саны артуда. Өзен – Кызылкая – Гөрган теміржол жобасы сол логистикалық жобалардың маңыздысы. Түрікменстанның «2011-2013 жылдарға арналған əлеуметтік-экономикалық дамуының ұлттық бағдарламасына» негіз делген стратегияларында Түрікменстан Шығыс пен Батыстың экономикалық-коммуникациялық жол тораптарын біріктіретін транзиттік жəне көліктік байланыстардың құрлықаралық көпірі ретінде қарастырылған. Бұл орайда Г.Бердімұхамедовтың «Түрікменстан халықаралық өмірдің белсенді қатысушысына айналуда» деген сөзі көп жайтты аңғартады. Түрікменстан 2012 жылдан бері Жібек жолы, Батыс – Шығыс құбыры, Еуропа – Кавказ – Азия сияқты құрлықаралық жəне халықаралық көліктік дəліздер жүйесіне интеграциялана бастады. 2012 жылы Ашғабат үшін халықаралық көліктік жүйелерді дамытудың жаңа кезеңі басталды. Теміржолға инвестиция салудың ұлттық жəне аймақтық экономиканы дамытатынын түсінген Ашғабат көліктік жəне тасымалдау жобаларына белсене араласа бастады. Қазақстан – Түрікменстан – Иран теміржолы жобасы Қазақстан мен Орталық Азияны Парсы шығанағындағы теңіз порттарымен жалғайды. Ал Өзен – Кызылкая – Этрек – Гөрган теміржолы Солтүстік – Оңтүстік көліктік дəлізінің маңызды бөлшегіне айналмақшы. 2013 жылы Түрікменстан – Ауғанстан – Тəжікстан теміржолын салу туралы келіссөздер басталды. Бұл теміржолдың Орталық Азияның оңтүстік аймағы үшін экономикалық маңызы зор. Келешекте бұл жобаға Қытай, Иран жəне Қырғызстан да қосылады деп күтілуде. Ұзындығы 400 шақырымды құрайтын теміржол желісі Орталық Азия мен əлемдік нарықтарды Үнді мұхитындағы теңіз порттары арқылы байланыстыратын жаңа дəлізге айналуы мүмкін. Түрікменстан Баку – Тбилиси – Карс (ВТК) темір жолына қосылуға да ниетті. Бұған қоса, Түрікменбашы – Гарабоғаз – Қазақстан шекарасы Түрікменабат – Газашак – Дашогуз автомагистралін салу көзделуде. Осылайша туысқан елдер арасын жалғап жатқан Ұлы Жібек жолы арада алты ғасыр өткенде қайта жаңғырып, өз тарихының жаңа дəуіріне қадам басып келеді.

Маќтымќўлы мўрасы – ўлт мўраты

Түрікмен əдебиеті дегенде Мақтымқұлын, қазақ əдебиеті дегенде Абайды атамай өте алмайтынымыз белгілі. Екеуі де бауырлас халықтардың жазба əдебиеттерінің көш басында тұрған тұлғалар. Екеуі де ұлт мұратын, өз дəуірінің шындығын жырлап өткен шайырлар. Түрікмен əдебиетінің негізін қалаушы Шығыс жауһарларының бірі Мақтымқұлы поэзиясының қазақ халқына жақын тұстары көп. Əсіресе, Ахмет Ясауи хикметтерімен сарындас, бейнебір қасиетті

Түркістан өңірінде дүниеге келген осы бір ғажап поэзия дəстүрінің жалғасы іспетті. Бұл кездейсоқ емес. Ғасырлар бойы қазақ пен түрікмен халықтары Ахмет Ясауиді, Қорқыт атаны пір тұтқан. Тіпті Мақтымқұлының Түркістанға келіп, Ахмет Ясауиге мінəжат еткені жөнінде де айтылады. Айта кетер тағы бір дерек, түрікменнің мақтанышы, ақын Мақтымқұлы Пырағының екінші анасы қазақ болыпты. Сонымен қатар, кезінде Бекет ата оқыған Хиуадағы Шерғазы хан медресесінде білім алған екен. Небары жарты ғасыр ғұмырында өлшеусіз еңбек еткен Мақтымқұлы қазіргі түрікмен тілінің қалыптасуына зор ықпал етіп, бүтін түркі мəдениетінің өркендеуіне өлшеусіз үлес қосты. Шығыс жəне түркі поэзиясының жарық жұлдызына баланған шайыр ақындықпен шектелмей, өз дəуірінің ірі қайраткері əрі ғұламасы болған. Осыған байланысты 2014 жылғы маусымда түрікмен халқының ғана емес, жалпы түркінің тегеурінді ақыны Мақтымқұлы Пырағының туғанына 290 жыл толуына орай Астанадағы Түркі академиясы «Мақтымқұлы жəне дəстүрлі түркі əдебиеті» тақырыбында халықаралық ғылыми конференция ұйымдастырды. Шараға Түрікменстан Ғылым академиясының ғалымдары да қатысты. Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың Түрікменстанға осы сапары аясында Халықаралық Түркі академиясы Түрікменстан Ғылым Академиясымен ынтымақтастық туралы меморандумға қол қоюды жоспарлап отыр. Екі тарап ортақ ғылыми-зерттеу топтарын құрып, бірлескен жиындар ұйымдастыруды жəне ғылыми жобаларға қажетті ғылыми-техникалық ақпаратпен алмасуды жолға қоймақшы. Бұл келісімнің аясында келесі нəтижелерге жетуге болады: Қазақстан мен Түрікменстан арасында түркітану саласындағы жетістіктерді талқылау; Түркі академиясы мен Түрікменстан Ғылым академиясы арасындағы ынтымақтастықтың мəн-жайы мен мəселелерін талқылау; екі жақ бірігіп, ғылыми еңбектер шығаруды қолға алу. Бұдан бөлек, академия түрікмен халқының ұлттық құндылықтарын зерттеуді қолға алуда. Мақтымқұлы жылын атап өтуге атсалысу осы игі істің басы болатын. Істің Мақтымқұлыдан басталғанын жақсылықтың нышанына балаймыз. Өйткені, Мақтымқұлы мұрасы – ұлт мұраты, түгел түркінің ортақ жауһары.

Тўлпар мініп, ту ўстаєан бабамыз

Қазақ халқы мен түрікмен жұртын жақындастыра түсетін ортақ құндылықтардың бірі – жылқы. Қазақ ежелден атты ердің қанатына, ең сенімді серігіне балаған. Əдебиетімізде батырлар мінетін есік пен төрдей деп сипатталатын қазанаттар жайлы аңыз-əпсаналар көптеп кездеседі. Түрікмен халқының да атқа деген құрметі есте жоқ ескі замандардан бастау алатыны белгілі. Өйткені, біз бауырлас елдерміз. Тұлпар мініп, ту ұстаған арғы баһадүр бабаларымыз – ортақ. Жылқы түлігін бағалауда түрікмен бауырлардан үйренеріміз аз емес. Түрікменстан ақалтеке арғымақтарын əлемге əйгілі етіп таныта білді. Сонымен қатар, ұлттық құндылық ретінде ресми түрде мемлекеттің қорғауына алған. 1992 жылдан бері сəуір айының соңғы жексенбісі «Түрікмен жүйрік аттарының күні» ретінде аталып өтеді. Бұл күні Ашғабат көктемнің көңілді күнімен бірге мерекелік қуанышқа кенеліп, жүйрік аттардың тарихына қатысты халықаралық жиындар өтеді, ойын-сауықтық бағдарламалар ұйымдастырылады. Бұл орайда «Түрікмен аттары» мемлекеттік бірлестігі, сонымен Халықаралық ақалтеке ат зауыты

қауымдастығы атқарып отырған жұмыстың орны бөлек. Қазақ бауырлары секілді түрікмен жұрты да отарлық езгісінде болған кезде əйгілі ақалтеке, теке-жəуміт тұқымдары құрып кете жаздағаны белгілі. Сондай аласапыран шақта оны сақтап қалған түрікмен халқының ерлігіне еріксіз тəнті боласыз. Қазақ та жылқы түлігін айрықша қастерлейді. Ағылшын ғалымдары күллі адамзат баласы тарихында ең алғаш жылқыны қолға үйреткен жер қазақ даласы екеніне нақты айғақтар арқылы көз жеткізіп отыр. Бүгінде Қазақстанда 16 түрлі жылқы өсіріледі. Соның ішінде түрікмен ақалтекесі де бар. Осы тұста аңызға айналған арғымақ Абсент жайлы айтпай кетсек қиянат болар еді. Жамбыл облысынан шыққан Абсенттің тегі – ақалтеке жылқысы еді. Ол өткен ғасырда Кеңес Одағындағы ең танымал сəйгүлік болды. Əлемдік додаларда талай мəрте топ жарып, елдің де, ердің де намысын қорғай білді. Осы Абсенттің өзі қазақ-түрікмен арасындағы үзілмес бауырластық пен сарқылмас сыйластықтың айқын айғағы. Бүгінде Қазақстанда ат дегенде осы аңызға айналған Абсентке жəне Ақан серінің əйгілі Құлагеріне ғана арнайы ескерткіш қойылған. Түрікменстанның тəуелсіздік жылдарындағы толайым табыстарының бірі – ұлттық құндылықтарды ұлықтап, елдің шын мəнісіндегі мақтанышына айналдыра алды. Солардың бірі – түрікменнің атақты қалы кілемі болса, екіншісі – түрікмен төбеті. Əлем жұртшылығы алдында бұлардың бəсі ақалтеке арғымақтарынан кем емес. Қазақтағы оюлы сырмақ пен текемет, сонымен қатар құмай тазы осындай құрметке ие болуға лайықты ұлттық нышандарымыз саналады. Қазақ пен түрікменді жақындастыратын осындай ұқсастықтар мен ортақ құндылықтарды санамалай беруге болады.

Арадаєы алтын кґпір

Түрікменстанда тағдыр жазуымен түрікмендермен дəм-тұздас болу бұйырған 60 мыңға жуық қазақ бауырларымыз тұрады. Ондағы қазақтардың арасында ежелден түрікмендермен ауылы аралас, қойы қоралас, мемлекеттер арасындағы аумақ бөлісу кезінде ата қонысын қимай қалып қойғандар да, тар жол, тайғақ кешулерде паналап барып тұрақты қоныстап қалғандар да бар. Ашаршылық жəне жаппай қуғын-сүргін жылдарында Маңғыстау, Атырау, Ақтөбе жəне Қызылорда облыстарынан көптеген қазақ отбасылары, тіпті бүтін ауылдар Түрікмен асып кеткені белгілі. Бүгінгі таңда Түрікменстан қазақтарының басым бөлігі Маңғыстау облысымен көршілес Түрікменбашы өлкесінде орналасқан. Мəселен, Аққулы Маяк ауылы тұрғындарының 80 пайызы қазақтар болса, сонымен бірге Ақташ, Небіттау, Қошоба, Қызыл-Қия, Джебел, Уфра елді мекендерінде қазақтар саны айтарлықтай жоғары. Сондай-ақ, Қарақалпақстанмен көршілес Дошоғуз уəлаятында, Ахал, Лебап, Мары уəлаяттарында жəне Ашғабат қаласында да қандастарымыз бар. Дəстүр-салты мен мəдениетін сақтап келе жатқан түрікменстандық қазақтар өздерінің тарихи Отанындағы, соның ішінде Маңғыстаудағы қандастарымен өте тығыз байланыста. Көптеген түрікмен бауырлар да Қазақстанды өзінің тұрақты мекені етіп таныған. Ұлттар татулығының өнегелі үлгісіне айналған Қазақстан халқы Ассамблеясы аясында өзге этностар секілді оларға да еліміздің бірқатар өңірлерінде Түрікмен мəдени орталықтары құрылған. Оған мемлекет қазынасынан қаржы бөлініп отырады. Бұл Қазақстандағы түрікмен диаспорасының тілі мен ділін, салты мен дəстүрін сақтауы үшін жасалып отырған зор мүмкіндік. Алдағы жыл Ассамблея жылы болып жарияланды, яғни Қазақстанда тұратын өзге этнос өкілдеріне қамқорлық арта түспек. Қазақстандағы түрікмендерге де атажұрттағы туыс-туғанмен барыс-келіске толық еркіндік берілген. Осылайша екі елдегі диаспора өкілдері бүгінде қазақ пен түрікмен халықтарының арасындағы байланыстардың алтын көпіріне айналып отыр. Қазақ арасында кең тараған «Түрікмен – төр ағам» дейтін сөз күні бүгінге дейін жиі айтылады. Бұл кеңпейіл қазақтың бауырлас Түрікменстан халқына деген шынайы құрметінің айқын дəлелі болса керек. Бүгінде түбі бір түркі халықтары Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен құрылған Түркі Кеңесі төңірегіне топтаса бастады. Бастамашы мемлекет болғандықтан Қазақстан əл-ауқатының артып, экономикасының қарқынды дамуы түркі интеграциясына да соны серпін беруде. Соңғы бірнеше жылдағы Түркі əлеміндегі ауқымды халықаралық шаралар мен жағымды жаңалықтарды осының көрінісі деп қарастыруға болады. Келешекте түрікмен бауырларымызды бүгінде халықаралық мəртебе алып, бауырлас елдер арасындағы игі істерге ұйытқы бола бастаған Халықаралық Түркі академиясына қатысушы елдерінің қатарынан көруге үміттенеміз. Ескі бір заманда Тəуекел ханға түрікменнің Сапар Бозда жырауы əскери көмек сұрай келіп айтқан сөзінде: «Алашың жинала берсін түбін танып» деген тілегін білдіріпті. Бұл түгел түркінің бірлігін аңсап өткен Мұстафа Шоқай, Тұрар Рысқұлов секілді бабалар арманымен сарындас тілек. Ал тарихы тамырлас түркі халықтарының ортақ мүдделерге біріге бастауы сол Сапар Бозда жырау мен түркі бірлігін аңсап өткен қазақ қайраткерлерінің арман-тілегінің жүзеге аса бастағаны. Дархан ҚЫДЫРƏЛІ, Халықаралық Түркі академиясының президенті, тарих ғылымдарының докторы.


4

www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

Ќос ел парламентшілерініѕ басќосуы (Соңы. Басы 1-бетте). Таврия сарайында сондай-ақ, екі ел Парламенттері жоғарғы палаталарының депутаттары қатысқан «Қазақстан Республикасы – Ресей Федерациясы» парламентаралық ынтымақтастық комиссиясының алтыншы отырысы болды. Сенаторлар өнеркəсіпті инновациялық дамытуға, Кеден одағына мүше елдердің ДСҰ-мен өзара іс-қимылына, Аймақаралық ынтымақтастық жəне шекаралық əріптестік жөніндегі екіжақты іскерлік кеңестің XI форумының қорытындыларына, сондай-ақ, екі елдің парламентаралық ынтымақтастығын нығайтуға, алдағы жылғы бірлескен жұмыс жоспары мен Комиссияның 7-ші отырысын ұйымдастыруға арналған 5 мəселені талқылады. 28 қарашада ТМД ПАА Кеңесінің отырысы болып, парламентшілер 20-ға жуық үлгі заңдарды жəне басқа құжаттарды қарады. Олардың ішінде «Бəсекелестікті қорғау туралы», «Ақпараттар, ақпараттандыру жəне ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету туралы», «Қылмыстық жолмен

(Соңы. Басы 1-бетте).

алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға), терроризмді қаржыландыруға жəне жаппай қырып-жою қаруларын таратуды қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы» секілді маңызды заңдар бар. Ассамблея осы жылы 40-тан астам үлгі заңнамалық актілерді қабылдады.

Таврия сарайында сондайақ, ТМД ПАА-ның Шыңғыс Айтматов атындағы сыйлығын табыс ету салтанаты өтті. Сол жерде қазақстандық өнер шеберлерінің концерті болып, көрермендердің ыстық ықыласына ие болды, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

ЕурАзЭЌ парламентаралыќ ассамблеясыныѕ жўмысы ќорытындыланды

(Соңы. Басы 1-бетте). – ЕурАзЭО мен ЕурАзЭҚ ПАА біздің елдеріміз арасындағы ынтымақтастықты нығайтуда маңызды рөл атқарды, – деп атап өтті Қабиболла Жақыпов осы орайда. Айта кетерлігі, Қазақстан осы ұйымға соңғы екі мерзім қатарынан төрағалық етті. Ал ҰҚШҰ Парламенттік Ассамблеясының жетінші пленарлық отырысында 2011-2015 жылдарға арналған ҰҚШҰ-ға мүше-мемлекеттердің ұлттық заңнамаларын үйлестіру жəне жақындас тыру жөнінде ҰҚШҰ ПАА қызметі бағдарламасын жүзеге асырудың, ТМД кеңістігінде қауіпсіздікті қамтамасыз етудің өзекті мəселелері талқыланды. Қатысушылар ҰҚШҰ парламенттік өлшемдерін дамытудың келешегіне қатысты пікір алмасып, ақпараттық-коммуникациялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, пана іздеушілер мен босқындар проблемасына байланысты ҰҚШҰға мүше-мемлекеттер заңдарын сəйкестендіру жəне аса маңызды нысандар қауіпсіздігін қамтамасыз

Оѕтїстік орныќты істерімен озыќ тўр

ету салаларындағы ұсыныстарға назар аударды. Парламенттік іс-шаралардың екінші күні ТМД ПАА 41-пленарлық жиынымен жалғасты. Парламент өкілдері экономика, жергілікті өзін өзі басқару, ақпараттық өзара ынтымақтастық мəселелеріне қатысты ауқымды мəселелерді қарастырды. Олардың қатарында «Əлеуметтік-экономикалық дамуды жоспарлау мен болжау стратегиясы туралы», «Бəсекелестікті қорғау туралы», «Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, ақпараттандыру, ақпараттар туралы», «Трансшекаралық білім беру туралы» – барлығы 20-ға жуық үлгілік заңдар талқыға түсті. Сондай-ақ, ТМД аумағында бірыңғай туристік кеңістік құру мəселесіне де көңіл бөлінді. Парламент өкілдері осы салада тиісті заң қабылдау Достастық елдерінде туризмді дамытуға оң ықпал ететініне сенімді. Басқосуда ТМД қатысушы-мемлекеттердің аймақаралық ынтымақтастық жағдайы да назардан тыс қалмады. Жиын соңында, ТМДға қатысушы-мемлекеттер

Парламентаралық Ассамблеясы наградалары табыс етіліп, Мəжіліс депутаттары Арман Қожахметов ТМД ПАА Кеңесінің Құрмет грамотасымен, ал, Ольга Шишигина ТМД ПАА «Дене мəдениеті, спорт жəне туризмді дамытуға қосқан үлесі үшін» құрмет белгісімен марапатталды. Санкт-Петербургте өткен ТМД ПАА шаралары аясында Мəжіліс Төрағасы Қабиболла Жақыпов РФ Федералдық Жиналысы Федерация Кеңесінің төрайымы Валентина Матвиенкомен кездесті. Тараптар екіжақты ынтымақтастықтың өзекті сұрақтарын талқылады. Валентина Матвиенконың атап өткеніндей, Қазақстан жəне Ресей парламенті өкілдерінің негізгі міндеттерінің бірі – қос мемлекет басшыларының келісімдерін заңдық тұрғыдан қамтамасыз етіп, түрлі салаларда ықпалдастықты кеңейтуге үлес қосу. Кездесу иелері Қазақстан Президентінің «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауына айрықша көңіл бөлді. Қабиболла Жақыпов Елбасы белгілеп берген Жаңа Экономикалық Саясаттың негізгі бағыттарына тоқталды. Сондай-ақ, Қазақстанның 2015 жылы ТМД-ға төрағалық ету жайына назар аударылып, В.Матвиенко Қазақстан Президентінің, жалпы алғанда, Қазақстанның ТМД-ға төрағалық етуі халықаралық ұйым жұмысына тың серпін беретінін атап өтті. Екі күнге созылған маңызды шара Қазақстан өнер шеберлерінің бағ дарламасымен өз мəресіне жетті. Концерт соңында Сенат Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев пен Мəжіліс Төрағасы Қабиболла Жақыпов өнерпаздарға тамаша мəдени бағдарлама үшін алғыстарын жеткізді.

Өңірде осы жылдың 10 айында 10 жоба іске қосылыпты. Нəтижесінде, 6,8 млрд. теңге игеріліп, 654 жұмыс орны ашылыпты. Жыл соңына дейін қалған 31 жоба іске асырылып, жалпы 3 мыңнан аса жұмыс орындары құрылады екен. Индустрияландыру картасының жобаларымен биылғы жылдың 10 айында 50 млрд. теңгенің өнімі шығарылған. Салыстыра қарағанда, бұл көрсеткіш былтырғы жылдың осы кезеңінен 63 пайызға артық көрінеді. Жалпы, өнеркəсіп өндірісі бойынша облыс республикада алғашқы орындарды иеленді. «Биылғы жылдың 10 айында облыстағы жалпы өнеркəсіп өнімі 522,3 млрд. теңгені құрап, былтырғы жылдың осы мерзімімен салыстырғанда 68 млрд. теңгеге артты. 10 айдағы нақты көлем индексі 103,9 пайызды құрап отыр. Бұл республикадағы алдыңғы көрсеткіштің бірі. Өңірде өңдеу өнеркəсібінің өнімі 345,7 млрд. теңгеге жетті. Оның ішінде бағдарламаға қатысушылар өндірген өнімнің үлесі 15 пайызды құрады. Ал индустриялық аймақта 33 кəсіпорын жұмыс істеуде. Оның сыртында 35 жобаның құрылысы жүргізілуде. Бұлардан бөлек, барлық аудан, қалаларда индустриялық аймақтар құрылуда. Мысалы, Түркістан қаласында осындай аймақ іске қосылды. Жеті аудандағы индустриялық аймақтардың инфрақұрылымына 1,6 млрд. теңге бөлініп, құрылысы жалғасып жатыр. Облыста агроиндустриялық аймақ жобасы да қолға алынған. Шымкент қаласының қасынан 62 га жер бөлініп, онда əрбір кə сіпкерді орталықтандырылған ин фрақұрылыммен қамтамасыз ету үшін 2,9 млрд. теңге бағытталғалы отыр. Ондағы жеке инвестиция көлемі 13 млрд. теңге болады. Оларда жылына 25 мың тонна көкөніс өнімдері өңделіп, 800 жұмыс орындары ашылады», деді əкім. Брифинг барысында өңірдегі жеңіл өнеркəсіп ісі де əңгіме арқауына айналды. «Облысымызда шетелдік инвесторлармен бірлескен бірқатар жобалар бар. Мəселен, «KazKOREAN textile» ЖШС-нің кешенді тоқыма фабрикасы жылына 25 мың тонна тоқыма өнімдерін шығарады. Жоба құны 10,8 млрд. теңге. Ондағы Корея елінің үлесі 50 пайыз көлемінде. Ал «Əлем БТ» шұлық бұйымдарының өн дірісі жылына 3 млн. дана шұлық тоқып шығарады. Бұл жобаның құны 8 млрд. теңге. Ол да кореялықтармен бірлескен кəсіпорын. Осы орында, өңірге тартылып жатқан инвестициялар жөнінде айтып өтейін. Жалпы инвестиция көлемі 148 млрд. теңгені құрап отыр. Оның 75 млрд. теңгесі шетелдің үлесінде. Озық технологияларды тарту үшін 2012 жылы «Шымкент инновация» мекемесі құрылып, тиімді жұмыс жасауда. Шетелдік компаниялардың қатысуымен жалпы құны 1,4 млрд. АҚШ долларын құрайтын 29 жаңа инновациялық жоба жүзеге асырылып жатыр. Жергілікті ұсыныстарды қолдау үшін 200ден астам инновациялық жобалар мен идеялардың дерекқоры жинақталды. Оңтүстік Корея, Германия, Швейцария, Түркия,

Чехия, Польша, Вен грия, Малайзия елдеріне арнайы шығып, облыстың мүмкіншіліктері таныстырылды. Тағы бір атап айтарлық шаруамыз, Шымкент қаласындағы 92 га аумақта сауда логистикалық орталығының құрылысы жүріп жатыр. Осы жоба аясында 8 ірі жоба жүзеге асырылады. Бұйыртса, жыл соңына дейін халықаралық стандарттарға сай «А» кластағы, алаңы 43 мың шаршы метрлік, бір мезгілде 54 мың тонна жүк сыйдыра алатын 11 қойма іске қосылады», деді өңір басшысы. Оңтүстік өңірдің шаруа қожалықтары өз өнімдерін өткізуде

Баспасөз мəслихатында облыстың əлеуметтік салада атқарған жұмыстары да сөз болды. Бұл тұрғыда аймақ басшысы апатты жəне үш ауысымды мектептердің мəселесі 2015-2017 жылдарда толығымен шешілетіндігін айтты. «Өңірде білім саласында 115 нысанның құрылысы жүргізіліп жатыр. Жуырда 29 нысан іске қосылды. Жылдың соңына дейін тағы 11 нысан пайдалануға беріледі. Оның ішінде 48 апатты мектептің 32-сінің, ал 21 үш ауысымды мектептің 7-еуінің құрылысы жалғастырылуда. Қалған 16 апатты, 14 үш ауысымды мектептер мəселесі 2015-2017

қиындық көрмейтін болыпты. «Сыбаға» бағдарламасымен 7 865 бас аналық ірі қара мал сатып алынып, жүктелген тапсырма 2 есеге артық орындалған. «Агробизнес-2020» бағдарламасы – ірі тауарлы өндірісті дамытуға бағытталған. Облыстың ерекшелігі – халықтың 61 пайызы ауылда тұрады. Сондықтан ауылдың əлеуетін көтеру үшін арнайы «Мал шаруашылығын дамытудың 2014-2016 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары» қабылданды. Үш жылда 8 460 шағын мал бордақылау алаңдары, 1 529 шағын сүт фермалары, 91 сүт қабылдайтын бекет, 26 шағын құс фермалары құрылатын болады. Нəтижесінде, 20 мыңнан астам жұмыс орындары ашылады. Биылғы 10 айда 4,4 млрд. теңгеге 1 615 жоба қаржыландырылды. Осының арқасында 1 557 шағын мал бордақылау алаңдары, 41 отбасылық ферма, 11 сүт жинау бекеті құрылды. 3 580 жұмыс орындары ашылды. Бұл жоба селолық тұтыну кооперативін дамытуға да өз үлесін қосып отыр. Бір елді мекендегі шағын бор дақылау алаңдарын ашқан адамдар бір кооперативке бірігуде. Ал СТК өз кезегінде туындап отырған бірнеше мəселелерді шешеді. Ол өнімді сол жерде сатып алады, яғни шаруа қайда, кімге, қалай сатамын деп қиналмайды», деген облыс басшысы, мал шаруашылығына қажетті қосалқы мекемелер ашылғанын да тілге тиек етті. «Орталықтандырылған қасапхана, тоңазытқыш, малдəрігерлік зертхана, малды сауда орындарына жеткізетін рефрижератормен, бұдан бөлек мал азығын дайындап, жинауға арналған техникамен қамтамасыз ететін болады. Іс-шараны əкімдіктің жанынан құрылған «Максимум» қаржы орталығы арқылы іске асырып отырмыз. Жылдың соңына дейін қосымша 1 млрд. теңгеге бағаланатын 150 жоба қаржыландырылады», деді А.Мырзахметов.

жылдарда толығымен шешіледі. Мектепке дейінгі ұйымдарды ашу ісінде, оны барынша жекеменшікпен əріптестік есебінен шешу шарасы жақсы жолға қойылған. «Балапан» бағдарламасы аясында 10 айда 107 мектепке дейiнгi мекеме есігі ашылды. Оның 83-і жекеменшік балабақша болса, 12-сі шағын орталық. Бүгінде оларда 145 мың бала қамтылып, көрсеткіш 72,5 пайызға жетті», деді əкім. Шараның екінші бөлімінде дəстүрге сай, облыс əкімі журналистердің қойған сұрақтарына жауап берді. Елімізде үшінші ірі қала атанғалы отырған Шымкенттің халқы қашан 1 млн. болатыны туралы да сауал түсті. «Шымкент қаласының бас жоспары бекiтiлген, одан бөлек Ел басы тапсырмасы бойынша Шымкентте жаңа iскерлiк орталықтың құрылысы қарқынды түрде жүргiзілуде. Алдағы айларда бiрнеше нысан тапсырылады. Əрине, ол жерде бiз халық санының көбеюiне байланысты бiрiншi кезекте жұмыс орындарын ашуымыз керек. Халық санын 1 млн. адам ға жеткiзiп, оны жұмыспен қамта масыз етпейтiн болсақ, ол да үлкен проблема. Мұнымен қатар, екiншi мəселе де бар. Ол сон шама халықты əлеуметтiк ны сандармен қамтамасыз ету жайы. Бұл жөнінен мектептер, балабақшалар, денсаулық сақтау нысандарының санын нормативке сəйкестендіру жөнiнде жоспарымыз бар. Тиiстi жұмыстар атқарылуда. Бүгiнгi күнi ресми статистикаға сəйкес, халық саны 820 мыңды құрап отыр. Бiрақ, келiп-кетiп жатқан халықты есептегенде, одан да көп сияқты. Əрі кетсе, 2-3 жылдың көлемiнде халық саны миллионға жетеді деген үміт бар», деп жауап берді облыс басшысы. Аймақта туризм кластерін дамыту жұмыстары туралы да сұрақ қойылды. «Оңтүстік Қазақ стан облысының туристік тартымдылығын насихаттайтын

Кемел келешектіѕ жолы Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті біраз жылдан бері үздіктер қатарында аталып келеді. Елбасы Н.Ə.Назарбаев білім тереңдеткен, халқымыз асыл тұлғасы Əлімхан Ермеков сабақ берген, алғашқы академиктер шоғырындағы Əбілқас Сағынов 30 жыл басшылық жасаған, 60 жылдық тарихы бар инженерлер қара шаңырағының еліміз білікті азаматтарын оқытыптəрбиелеудегі үлгілі үрдісі жаңа заман талабына сай, тамаша құбылыс тұрғысында алысқа танымал. Мемлекет басшысының биылғы Жолдауында индустрияландыру бағдарламасы шеңберінде базаларында ғылымның экономика салаларымен жəне мамандар даярлаумен байланысы қамтамасыз етілетін 10 ЖОО сапында анықталуы мəртебе биіктетіп, міндетке жауапкершілік үстей түсті. Осы мақсаттағы сан алуан іс-шаралар басым бағыттарының бірі жастар арасында терең білімділікті, отаншылдық рухты, жоғары мəдениеттілікті қалыптастыру болып отыр. Жалпықазақстандық ұлттық идея аясына ұйыстыру аталған оқу орнының ұдайы жіті назарында болуы сапалы білім

мен саналы тəрбие алған азаматтардың ел абырой-беделін көтерудегі іс-қызметіне негіз қалап жүр. Жақында өткен «Жаңа Қазақстанды қалыптастырудағы Тұңғыш Президент Н.Ə.Назарбаевтың тағдыршешті шешімдері» ІІ республикалық ғылымипрактикалық конференция соның бірі болды. Осы тақырып бойынша кеңінен өрілген əңгімеде «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ президенті Сауытбек Абдрахманов, «Ардагерлер ұйымы» республикалық қоғамдық бірлестігінің Орталық кеңесінің төрағасы Өмірзақ Озғанбаев, Дипломатиялық академияның ректоры Төлеутай Сүлейменов, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Қабидолла Сарекенов, Парламент Сенаты мен Мəжілісінің депутаттары Сергей Ершов, Серік Қанаев жəне басқалар Елбасының салиқалы саясатының арқасында мемлекетіміз іргетасын нығайтып, тəуелсіздікті орнықтырып, экономикалық-əлеуметтік дамуды өрлетіп, этносаралық жəне конфессияаралық келісімді сақтап, өзара түсіністік, тұтастық, достық қатынастар қалыптасып отырғанын нақты дерекдəйектер арқылы қатысушылар алдына тартты.

Президент Н.Ə.Назарбаевтың ұлт ұясы Ұлытауда берген тарихи сұхбатының мəні мен маңызына баса тоқтала келіп С.Абдрахманов білім саласы мамандары мен студент-жастарға аса қажетті бағдарлардың айқындалуын – ел тарихын білу, тəуелсіздіктің қадірін түсіну, отаншыл болу, тарихи даму үдерістері мен бүгінгі геосаясат құбылыстар тұрғысынан Қазақстанның жаңашыл мемлекет ретінде миссиясын бағалай алатын білікті білім, патриоттық сезімімен туған елінің азаматы екенін көрсете алу керектігін Елбасының жас ұрпақ үшін айтқанын еске салып түсіндірсе, Т. Сүлейменов болашақ Тұңғыш Президенттің нағыз қайнаған еңбек ортасында шыңдалғанына тікелей куə ретінде əр жастың осындай мектептен өтуінің өмірлік сабағы үлкен болмақтығын жеткізді. Сонымен бірге, бүгінгі жаһандану жағдайында ең алдымен кəсіби біліктілікке талап жоғары екенін, бұл ретте күннен-күнге күшеюдегі бəсекелестікте əркімнің өзін өзі танытуға табандылықпен талпынуы қажеттігін атап, университет тарапынан осы мақсатқа ұмтылушыларға жасалып жатқан мүмкіндіктерді барынша пайдалана білуге ұстаздық ақылын конференцияға қатысушы студенттерге арнап айтты. Өз

сөз кезегінде Ө.Озғанбаев «Мəңгілік Ел болу идеясын қолдаушы қоғамымыз үшін ауызбірлік, ынтымақтастық, сыйластық ерекше маңызды. Оның дəнін жас буын бойына егетін өзіміз. Отбасы, балабақша, білім ұясында берілетін тəрбие ісіне аса жауапкершілікпен қарағанымыз жөн. Ел бірлігі, достық пен келісім болмаған жерде ешқандай береке болмақ емес. Осы мəселені жастарға ұғындыра беру керек», деді. Ал С.Ершов жаһандану үрдісі қарқынды жүріп жатқан қазіргі заманда ғылыми-техникалық

кадрлардың ұтқырлығы үлкен маңызға ие болып отырғанын алға тартып, соның шоғырындағы жас буын бойына сана тəрбиесін, сананың тазалығын сіңіру жөнінде өз ойын бөлісті. Алқалы жиында сөз сөйлеген ғалымдар мен мамандар Мемлекет басшысының еліміздің беделді 10 жоғары оқу орнына экономиканы дамытуға үлестерін қосуға бейінді, ынталы мамандар даярлау үшін көмек-қолдауды көрсетуді күшейту талабы білім саласын жаңа сапалы деңгейге көтеруде маңызды шара болып

жарнамалық-ақпараттық материалдар, яғни буклеттер, туристік карта, туристік жол сілтегіштер əзірленіп шығарылды. Облыстың туристік мүмкіндіктері туралы бейнероликтер мен бейнефильм əзірленіп, ағымдағы жылы отандық жəне шетелдік телеарналарда көрсету жоспарланып отыр. Туризмді дамыту мақсатында шетелдік туристік ұйымдар мен БАҚ өкілдеріне ақпараттық тур, жылжымалы туристік жəрмеңке, «Бард əндері» халықаралық фестивалі өткізілді. Сондай-ақ, туристерге арналған бірнеше нысандардың ашылғанын да атап айтқым келеді. Түркістанда зияратшылар орталығы ашылды. Таяуда «Қасқасу» шаңғы базасына инфрақұрылым құрылысы басталды. Сонымен қатар, «Сарыағаш» курорттық кешенін қалыптастыру жəне Шардара су қоймасының аумағын демалыс орнына айналдыру мақсатында егжей-тегжейлі жоспарлау жобасы əзірленуде», деді А.Мырзахметов. Шымкенттің бас жоспарының бекітілуіне байланысты жер мəселесі кешенді түрде шешімін табатыны туралы да айтылды. «Облыста тұрғын үй кезегінде тұрған халықтың саны көп. Атап айтқанда, оның көп болатын себебі, кезінде Шымкенттің бас жоспарын жасауға байланысты мораторий жарияланған болатын. Өйткені, бас жоспарсыз бұл жерді оңды-солды таратуға болмайды. Сондықтан да, бас жоспар бекітілгеннен кейін бұл мəселе кешенді түрде шешілетіндігін тұрғындарға хабарлағанбыз. Бүгінде Шымкенттің бас жоспары бойынша қала аумағы 40 мың гектардан 117 мың гектарға ұлғайтылды. Жер мəселесіне, яғни жалпы тұрғын үйге байланысты қосымша мүмкіндіктер туындап отыр. Енді аталған жоспарға сəйкес бұл мəселе шешімін табатын болады», деді əкім. «Ақ бұлақ» бағдарламасы бо йынша атқарылып жатқан жұмыстар мен жіберілген кемшіліктер де журналистердің назарынан тыс қалмады. Облыс басшысы бұл сұраққа да толымды жауап қайтарды. «Есеп комитеті анықтаған кемшіліктер бойынша, 18 млрд. теңге талантаражға түсті деген дұрыс пікір емес. Бұл – қаражат тексеру методикасы барысында орын алған қателіктер. Оның ішіндегі 12 млрд. теңгесі құрылыс мерзімінің созылғандығынан болған. Бүгінгі таңда ол жобалардың барлығы жұмыс істеп тұр. Кейбірі 2-3 жылдың орнына 4-5 жылда іске қосылса да, бүгінгі таңда қызмет етіп жатыр. Ал орын алған кемшіліктер бойынша, сөз жоқ, біз тиісті шараларды қабылдайтын боламыз. Дегенмен, кінəні басқа біреуге арта салудан аулақпыз. «Егер қандай да бір жоба өңірлерде іске асырылып жатса, онда жергілікті атқарушы органдар да тікелей жауапты болады. Дегенмен, объективтілік үшін айта кетейік, жекелеген жобалардың əкімшілері Су комитеті болып табылады. Сондықтан, бюджеттік бөлуге байланысты біз олардың жұмысына араласа алмаймыз», деді аймақ басшысы. Жалпы, кешегі брифинг облыс əкімі Асқар Мырзахметовтің білікті басшы, іскер ұйым дастырушы ретіндегі биік беделін тағы да таныта түсті.

табылатындығына ризалық білдіріп, бұған байланысты атқарылатын істер ілкімді болуына арналған ой-пікірлері мен ұсыныстарын ортаға салды. Мəселен, аталған қатарға енген, осынау келелі басқосуға ұйытқы болған Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің өндірісте бəсекеге қабілетті инженер кадр ларды даярлау мен оларға патриоттық тəрбие берудегі іс-тəжірибесі таратуға тұрарлығы аталды. «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауында білім беруді дамыту, оның зияткерлік əлеуетін арттыру міндеттеріне, ғылым мен өндірістің өзара тиімді əрекеттесу тетігін қалыптастыру, ғылымды экономиканы түрлендіру жəне инновациялық даму үдерістеріне енгізу қажеттілігіне ерекше мəн берілуі оқу орнымызды осындай талаптар биігінен көрінуге ұмтылдырып отыр. Соны үйренуге, үлгі етушілерге құшағымыз ашық, көмегіміз көп», деп университет ректоры Арыстан Ғазалиев ортақ мақсат жолындағы мүдделестікке жол ашуға дайын екендіктерін білдірді. Конференцияда байқалған жағымды бір жай – оның пленарлық мəжілісі мен секциялық отырыстарына қатысушы студенттер көп болды. Ұлағатты ұстаздар мен танымал тұлғалардың сүбелі сөздерін тыңдап, ақыл-кеңестерін көкейге түюшілерді бұл əңгіме əдемі əсерге бөлегені байқалды. ҚАРАҒАНДЫ.


Ассамблея жылына дайындыќ пысыќталды (Соңы. Басы 1-бетте). Бүгінде Қазақстан Республикасы қуатты нарықтық экономикасы, дамыған азаматтық қоғамы бар, 100-ден астам этнос өкілдері бірлік пен келісімде өмір сүріп жатқан қалыптасқан демократиялық мемлекет саналады. Ел Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың Қазақстан тарихындағы рөліне баға жетпейді, ол өлшеусіз əрі аса орасан. Елбасы: - қазіргі заманғы Қазақстан мемлекеттігінің негізін қалаушы; - табысты жобаның авторы: Қазақстан Республикасы өңірлік маңызды геосаяси жəне геоэкономикалық ойыншы; - жаһандық брендтер мен бастамалардың құрушысы əрі сəулетшісі: Қазақстан жолы, Нұрсұлтан Назарбаевтың бейбітшілік пен келісім моделі, Астана, ШЫҰ, Əлемдік жəне дəстүрлі діндер лидерлерінің съезі, ЕҚЫҰ жəне ИЫҰ жəне басқа да көптеген ұйымдарға төрағалық етуші;

Осының барлығы жаһандық саяси əрі экономикалық дамудың өзекті тенденциялары мен трендтерін қаперде ұстайтын Елбасының сарабдал, салиқалы əрі көреген саясатының арқасында мүмкін болды. Ел Президенті Н.Назарбаевтың стратегиялық бағыты Қазақстан халқының мүдделері мен үміттеріне барынша сай келеді, ХХІ ғасырдың жағымсыз сын-қатерлерінің алдын алу мен жоюға негізделген жəне халықтың материалдық əлауқатын арттыруға бағытталған. Бүгінде барша Қазақстан Елбасының əлемнің ең дамыған 30 мемлекеті қатарына кіру жөнінде ел алдына қойған басты мақ сатқа қол жеткізу жолында біртұтас мақсаткерлік екпінмен өмір сүріп, еңбек етуде, деді Гүлшара Əбдіқалықова. Одан əрі Мемлекеттік хатшы Ассамблеяны институттық нығайту бойынша биылғы жылы атқарылған жұмыстарды қорытындылап, Мемлекет басшысы «Қазақстан халқы Ассамблеясының жылы» деп

жариялаған 2015 жылы мемлекеттік этносаясатты одан əрі жетілдіру жəне Қазақстан халқының бірлігін нығайту жөніндегі негізгі міндеттерді айқындап берді. «Бірлік пен қоғамдық келісім еліміздің «Қазақстан-2050» даму бағыты мен «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатының стратегиялық міндеттерін іске асырудың негізгі шарты болған, болып келеді жəне бола да бермек. Ассамблея жылы, ең алдымен, этносаясатты одан əрі нығайтуға бағытталған», – деп атап өтті Мемлекеттік хатшы. Отырыс барысында Ассамблея Төрағасының орынбасары А.Башмаковтың, Мəдениет жəне спорт министрі А.Мұхамедиұлының, Алматы облысының əкімі, өңірлік ассамблеяның төрағасы А.Баталовтың, «Идел» татарбашқұрт этномəдени бірлестігінің жетекшісі Р.Валиевтің ақпараттары тыңдалып, «Қазконтент» АҚ ҚХА интернет-сайтының жаңа дизайны таныстырылды жəне ұйымдастыру мəселелері қаралды. Кеңес аясында «Қазақстан халқы Ассамблеясының қоры» ҚҚ Қазақстан халқы Ассамблеясының əлеуметтік маңызды жобаларының көрме-жəрмеңкесін өткізді.

«Нўр Отан» партиясына мїшелікке салтанатты ќабылдау шарасы ґтті Кеше партияның Астанадағы Республикалық қоғамдық қабылдауында Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күніне арналған «Нұр Отанға» мүшелікке салтанатты қабылдау шарасы болып өтті.

«Нұр Отан» партиясының 9 мүшесіне партия Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек жаңа үлгідегі партиялық билеттерді табыстады. Салтанатты шара барысында Бауыржан Байбек партиялық билеттердің жауапкершілік артатынын айта отырып, «Нұр Отанның» қатарына ену арқылы азаматтардың ұзақмерзімді лидерлікке бағдар алған 15 жылдық тарихы бар партия тарихымен астасатынын атап өтті. «Партия Төрағасы біздің басты міндетіміз – жүргізіліп жатқан реформалардың мəні мен маңызын түсіндіріп, билік пен халықтың арасында тікелей байланыс орнату деген болатын», деді ол. Партия мүшелігіне қа былданғандардың арасында «Ара» сатиралық журналының бас редакторы Көпен Əмірбек, интернационалист-жауынгер, Кеңес Одағының Батыры Николай Кремениш, «Шалқар» ұлттық радиосының

5

www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

бас редакторы Серік Сейітман, Информатика жəне басқару проблемалары институтының бас директоры Мақсат Қалимолдаев, «Еңбек адамы» республикалық байқауының жеңімпазы Бейбіт Сағиев, Əлем жəне Қазақстан чемпионы, каратэші Гузалия Гафурова, көркем гимнастика бойынша халықаралық деңгейдегі спорт шебері Анна Алябьева, шахматтан халықаралық деңгейдегі спорт шебері Гүлмира Дəулетова жəне қостанайлық жеке кəсіпкер Ольга Лопатина сынды азаматтар бар. Айта кететін бір жайт, мұндай салтанатты қабылдаулар еліміздің барлық өңірлерінде өткізілуде. Бүгін партия қатарына 1000 қазақстандық қабылданды. Бауыржан Байбек жастар ұйымдары жетекшілерімен, атап айтқанда, «Қазақстан жастары конгресі», «Жасыл ел», Астана қалалық «Жас Отан», СҚО жастар ұйымы одағы, «Қазақстанның

Басым баєыттарын айќындады Сұңғат ƏЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Ұлттық кəсіпкерлер палатасы президиумының төрағасы Тимур Құлыбаевтың жетекшілігімен осы палатаның Агроөнеркəсіптік кешен комитетінің отырысы болып өтті. Онда комитет басшысы Иван Сауэр баяндама жасап, еліміздің агроөнеркəсіп кешенінің алдында тұрған бірқатар проблемаларды ортаға салды. И.Сауэрдің айтуы бойынша, биылғы жылдың басты проблемаларының бірі күзгі ауа райының жайсыздығына байланысты егіннің толық жиналмай қалуынан туындауы мүмкін. Еліміздің солтүстік өңіріндегі шаруашылықтар астықтарын толық жинап ала алмағандықтан, келесі жылы тұқым жетімсіздігі орын алуы əбден кəдік. Бұл проблеманың ауыр салмағы келесі жылдың көктемінде анық біліне бастайды деп есептейді Иван Сауэр. Кəсіпкерлердің ұлттық палатасы президиумының төрағасы Тимур Құлыбаев осыған орай халық шаруашылығының аса үлкен саласы болып табылатын еліміздің агроөнеркəсіп кешенінің алдында жүйелі сипаты бар бірқатар мəселелердің шоғырланғандығын атап көрсетті. «Агроөнеркəсіп кешеніндегі ең ірі экспорттық саланың өзі банкрот жағдайының алдында тұр. Сондықтан біз кəсіпкерлердің күш-жігерін осындағы жүйелі сипаты бар проблемаларды шешуге қарай бағыттауымыз керек. Бұл ретте, биылғы жылдың астығын жинауда орын алған проблемалардың келесі жылы тағы да қайталанбауына баса назар аударуға тиістіміз», деді ол. Осыған орай, проблемаларды еңсерудің бес түрлі бағыты белгіленді. Оның біріншісі саланы қаржыландыру ісіндегі лизинг, сақтандыру секілді мəселелерге қатысты. Бұл ретте сала бойынша жеке банктің құрылғандығы орынды болар еді. Екінші, мемлекеттік қолдау шараларында да ретке келтірілуді қажет ететін мəселелер. Мəселен, бөлінетін субсидиялардың басым бөлігі толықтай тиімділік бере алмай отыр. Өңірлерге бөлінетін дотациялардың жекелеген бөліктері ғана фермерлердің қолына дұрыс тиеді. Үшіншіден, кадрларды даярлау мəселесінде де ойластыратын шаралар да жеткілікті. Тимур Құлыбаев осындай бірқатар проблемаларды атап көрсете келе ұлттық палатаның басқармасы мен ондағы агроөнеркəсіп комитетіне белгіленген міндеттерге сəйкес тиісті шаралар жоспарын жасауды тапсырды.

жас депутаттары қауымдастығы» лидерлерімен жəне басқа да белсенді жастармен кездесіп, сұхбат құрды. Жас лидерлер Республикалық қоғамдық қабылдау мен «Электронды партия» жобасының іске асырылу барысымен танысты. Кездесу барысында Бауыржан Байбек осыдан бір жыл бұрын Республикалық қоғамдық қабылдауды Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың ашқанын айрықша атады жəне бүгінде қоғамдық қабылдаулардың азаматтардың ағымдағы мəселелерін шешудің тетігіне айналғанын сөз етті. Оның айтуынша, халықтың партияға деген сенімі артып келеді. Биылдың өзінде қоғамдық қабылдауларға 560 мың адам хабарласқан. Сонымен қатар, жас көшбас шылар Елбасының «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Қазақстан халқына жасаған Жолдауын жəне «Нұр Отанның» жастарға арналған жобаларын одан əрі жүзеге асыру бойынша өз ұсыныстары мен ойларын ортаға салды. «Егемен-ақпарат».

Елбасыныѕ идеясы – елдіктіѕ идеологиясы Кеше Алматыдағы Д.А.Қонаев атындағы Көлік жəне құқық гуманитарлық университетінде Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күні қарсаңында экономика ғылымдарының кандидаты Сəділбек Үсеновтің «Нұрсұлтан Назарбаевтың идеялары – тəуелсіз Қазақстанның идеологиясы» атты кітабын таныстыру рəсіміне арналған дөңгелек үстел өтті. Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Университет аясында өткен айтулы шараға қазақстандық, алыс жəне жақын шетелдерден келген ғалымдар, мемлекеттік мекемелердің, БАҚ жəне ҮЕҰ өкілдері қатысты. – Бүгінгі басқосуда Конституциялық Кеңестің төрағасы Игорь Рогов, Конституциялық кеңестің мүшесі Виктор Малиновский, сол сияқты философ, экономист, белгілі заңгер

ғалымдар қатысып, баяндамалар жасап, пікірлерін ортаға салып отыр. Дөңгелек үстелде Президент институтының маңыздылығы жəне ол қалай қалыптасты деген мəселе төңірегінде пікір алмастық. Жəне Елбасымыздың мемлекеттегі рөлі мен əрі қарайғы қоғамның бағыты қандай болады деген сауалдар жайлы сұхбаттастық. Осыдан кейінгі екінші мəселе – біздің уни верситеттің профессоры Мемлекет басшысы жайлы кітап жазып, бүгін соның тұсауы

кесілді. Бұл кітап та біздің оқу ордамыздың кешенді зерттеу жұмысы болып саналады. Университетімізде Тұңғыш Президентіміздің еңбектерін екшеп, зерттейтін лаборатория жұмыс істейді. Автордың «Нұрсұлтан Назарбаев идеялары – тəуелсіз Қазақстанның идео логиясы» атты кітабы – оның Мемлекет басшысының еңбектерін сараптайтын екінші кітабы. Елбасының саясат пен эконо ми каның барлық саласына қатысты ұс танымдары ег жей-тегжейлі зерттелген, – деді Д.А.Қонаев атын дағы Көлік жəне құқық гуманитарлық университетінің ректоры Өмірəлі Қопабаев. Сонымен, дөңгелек үстелде елімізде басқару нысаны – Президенттік басқару болып табы латындығы, ол əрі қарай қалай дамитындығы жайлы

Баєалы сəттерден естелік

(Соңы. Басы 1-бетте). Үшіншіден, барлық жобаларының ұзақ уақытқа есептелуі оның саяси тұлғасын зор ете түседі», деді ол. Ал, Парламент Мəжілісі Төрағасының орынбасары Сергей Дьяченко бейбітшілік

пен келісім, саяси тұрақтылық салтанат құрған қоғамда өмір сүріп отырғанымызды мəлімдей келе, ел халқының болашаққа да нық адымдап бара жатқанын жеткізді. Көрменің ресми ашылуынан соң жиылған қонақтар

Елбасы бейнеленген картиналар мен фотосуреттерді тамашалады. Экспозицияға Тұңғыш Президент Н.Назарбаев тұлғасын жан-жақты қырынан көрсететін қызықты жəне тосын фотосуреттер: Мемлекет басшысының өз қолтаңбасымен жазылған

Бизнесті ќолдау шаралары талќыланды Таяуда Салық төлеушілер қауымдастығы мен Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кіріс комитеті бірлесіп, комитет қызметінің тұсаукесеріне арналған дөңгелек үстел өткізді. Онда «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауында көрсетілген мақсат-міндеттер əңгіме өзегіне айналды. Басқосуға аталған комитет төрағасы Дəулет Ерғожин жетекшілік етіп отырды. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

«Қазақстан-2050» Стратегиясының мақсаты – Қазақстанның əлемдегі 30 дамыған елдің қатарына кіруі. Ал «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауында көрсетілген жаңа экономикалық саясатта шағын жəне орта бизнесті қолдауға жəне дамытуға бағытталған шаралар кешені айқындалды. Сөйтіп, ол Қазақстанның экономикалық өсуінің драйвері ретінде белгіленді. Дөңгелек үстелде осынау шағын жəне орта бизнестің

еркін дамуына қолдау көрсету шаралары талқыланды. Мемлекеттік орган бұдан былай кəсіпкерден тек салықтар мен кеден төлемдерін алып қана қоймай, салықты жеңіл əрі қолайлы жолмен төлеу тəсілдерін қолданып, сəтті əрі табысты бизнес-орта құруды өз міндетіне алмақ. Мұнымен қатар, кəсіпкер ашық жəне əділ жұмыс істеуге тырысқан кезде өз құқықтарының толық қорғалатынына сенімді болатын жағдайлар жасауды ойластырған. Президент мемлекеттік аппарат пен бизнестің өзара іс-қимылын

трансформациялау шарасы бойынша, міндетті төлемдер мен салықтарды жинау ісінің шартын белгілеп берді. Осыған орай міндеттер арасындағы қажетті теңгерімді қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік кірістердің бірыңғай тиімді жүйесін құру жүктелді. Сөйтіп, бизнес жүргізу үшін қолайлы жағдай тудыра отырып, сыртқы сауда айналымын ынталандыру қажет екенін көрсетті. Сол сəттен бастап, салық жəне кеден қызметтерінің іс жүзінде қосылып, бірігуі үшін көптеген жұмыстар жүргізілді. «DoingBusiness» рейтингісінде жоғары орынға ие Дания, Ұлыбритания, Нидерланд, Германия сынды бірқатар елдердің мемлекеттік кірісті тиімді əкімшілендіруінің тəжірибелері зерделенді. Сондайақ, салық жəне кеден қызметтерін жаңғырту жобаларын іске асыру шеңберінде, Дүниежүзілік банкпен бірлесіп аталған бағыт бойынша

атақты халықаралық консалтингтік компаниялар тартыла отырып, əртүрлі сараптамалық зерттеулер жасалған. Нəтижесінде, салық жəне кеден қызметтерін функциялық талдау, біріккен көзқарасты талап ететін көптеген үдерістер бар екенін көрсеткен. Атап айтқанда, төлемдер мен салықтарды жинауды жүзеге асыру керек. Мұнымен бірге, салық төлеушілер мен сыртқы экономикалық қызметке қатысушыларға аудит жүргізілуі тиіс. Сөйтіп, көлеңкелі экономикаға қарсы іс-қимылды қатаң бақылау қажет. Осыған орай, жаңадан құрылған мемлекеттік орган өзіне нақты міндеттер белгіледі. Бірінші кезекте, салықтар мен кеден төлемдерін ерікті түрде төлеу деңгейін арттыруды көздейді. «Ол үшін бізге кəсіпкерлердің құқықтарын толық қорғауды қамтамасыз ете отырып, салықтарды жеңіл жəне оңай төлеуге

Аќпараты бар ел – ќуатты Елімізде Тұңғыш Президент күніне арналған шаралар өткізілуде. Сондай шараның бірі кеше елордадағы Ұлттық мұражай ғимаратында болды. Астаналық əлеуметтану форумына қатысушылар Елбасының мемлекетті қалыптастырудағы рөлін, «Қазақстан-2050» Стратегиясын жəне əлеуметтанудың қазіргі жайын талқыға салды. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Форумға қатысқандардың арасында қоғам қайраткерлері, ғалымдар – əлеуметтік-гуманитарлық ғылымдардың өкілдері, жоғары оқу орындары əлеуметтану бөлімдерінің студенттері қатысты. Сондай-ақ шараға Ресей, Түркия, Франция, Ливан, Германия жəне Украина сияқты елдерден келген белгілі əлеуметтанушылар шақырылған. Аталған іс-шараны Президент Əкімшілігінің, Мəдениет жəне спорт, Білім

жəне ғылым министрліктері мен Астана қаласы əкімдігінің қолдауымен «Қазақстан əлеуметтанушылары қауымдастығы» қоғамдық ұйымы өткізді. Форумда Президент Əкімшілігі Басшысының орынбасары Бағлан Майлыбаевтың құттықтау хаты оқылып берілді. Б.Майлыбаев құттықтауында Қазақстан əлеуметтанушылары мемлекеттік органдармен ықпалдаса отырып қоғамдық процестерде əдістемелік тазалықты, сəйкестілік пен ынтаны сақтап, жұмысты одан əрі əлсіретіп алмайтындықтарына

сенім білдірген. Сондай-ақ қатысушыларға арналған Мəдениет жəне спорт, Білім жəне ғылым министрлерінің құттықтаулары оқылды. Бұдан кейін сөз алған ҰҒА корреспондент-мүшесі, əлеуметтану ғылымдарының докторы Серік Сейдуманов стратегиялардың маңызына тоқталды. «Қазақстан-2050» Стра тегиясы Мемлекет басшысы Н.Назарбаев ұсынған ауқымы жөнінен екінші, ал тəуелсіздік алғалы үшінші стратегия екенін ерекше атады. 1992 жылы Президент Қазақстанның тəуелсіз мемлекет ретіндегі стратегиясын жария етсе, 1997 жылы «Қазақстан-2030» өмірге келіп, араға 15 жыл салып «Қазақстан-2050» Стратегиясы қабылданып отыр. «Стратегия – бұл өткен жылдар ішінде өзінің тиімділігін дəлелдеген қазақстандық

мемлекеттіліктің моделі жəне қазақстандық жолдың негізгі құрамдас бөлігі», деп атап кетті С.Сейдуманов. Отырысты үйлестіріп отырған Философия, саясаттану жəне дінтану институтының директоры Зарема Шəукенова стратегияның қоғам өміріндегі маңызын ашып көрсетуге тырысты. «Тұңғыш Президент қоғамдағы барлық күштерді ұжымдастырып, ортақ стратегияға бағыштай білуінің арқасында еліміз мемлекет ретінде қалыптаса алды», деді З.Шəукенова. Сөйтті де сөзді «СОЦИУС» журналының бас редакторы, РҒА корреспондент-мүшесі, философия ғылымдарының докторы Жан Тощенкоға берді. Ол өз сөзінде Президент Н.Назарбаевтың стратегияларды қабылдаудағы рөлін ерекше атады. «Кез келген

тілге тиек етілді. Мəселен, 2007 жылы Ата Заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізілгені белгілі. Оның үстіне қазір президенттікпарламенттік басқару жүйесіне көшу жайлы сөз болып жүргені белгілі. Дегенмен, қазіргідей өтпелі кезеңде ғалымдар Президенттік басқару нысанын қалдыра тұрудың тиімділігін дəйектеді. Осыған орай, Елбасының еңбектерін саралап, əрі қарай дамытудың тетіктері жай лы баяндалды. Келешекте жағдайға қарай президенттік-пар ла менттік басқару жүйесіне көшудің жөн-жосығы жайлы қорытындыланды. Сол сияқты, қазіргі Қазақстанның идеологиясына қатысты сұрақтар, яғни көпұлтты жəне көпконфессиялы Қазақстанның нарық экономикасы мен жекеменшік қатынастарда бейбітшілік пен келісімді сақтап, өз орнын алып отырғаны, нарық экономикасын мемлекеттің реттеу мəселелері қарастырылды. АЛМАТЫ.

ой-толғаулар, қазақстандық отбасылармен, балалармен, қала жəне ауыл еңбеккерлерімен кездескен қуанышты сəттері, сондай-ақ, белгілі суретшілердің портреттік еңбектері қойылған. Бұл туралы Тұңғыш Президент музейі директорының орынбасары Күлəйша Ақтаева былай дейді: «Нұрсұлтан Назарбаевтың тұлғасы тəуелсіз Қазақстанның тарихымен байланысты. Ол өз Отанына қалтқысыз қызмет етудің жарқын үлгісі ретінде, əлемдік ауқымдағы саясаткер ретінде тарихта мəңгі қалады. Егер байқасаңыздар оның өмірлік ұстанымдары өз ой-толғауларында анық белгілен ген. Мұнда Елбасының өз қолтаңбасымен жазылған, көпшілікке ой салатын мағыналы, афоризм сынды сөздері қойылды. Екіншіден, осында қойылған алпысшақты фотосуреттің елу пайызы бұрын еш жерде жарияланбаған суреттер екенін айтқым келеді. Ол суреттер Елбасының жеке мұрағатынан алынды. Картиналардың арасында да бұрын жарыққа шықпаған картиналар бар. Жалпы, алғанда бұл көрме Елбасын тұлға жəне азамат ретінде де қарапайым халыққа жақындата түседі деп ойлаймын». Айта кетейік, көрме 7 желтоқсанға дейін жалғасады. –––––––––––––––––– Суретті түсірген Орынбай БАЛМҰРАТ.

болатын жағдайлар қалыптастыру керек», деді бұл жөнінде Мемлекеттік кіріс комитетінің төрағасы Д.Ерғожин. Дөңгелек үстел қатысушылары «Нұрлы Жол» болашақтың бағдары екенін айтып, Жолдаудағы салаға қатысты тапсырмаларды əңгіме өзегіне айналдырып, тиімді ұсыныстарын ортаға салды. Ведомство басшылары жүргізіліп жатқан реформа туралы пікірлерді ескеретіндіктерін айтып, тəуелсіз талдауларды назардан тыс қалдырмайтындарын білдірді. Сондай-ақ, салық төлеушілермен түсіністік жағдайда жұмыс істеуге мүдделі екендерін жеткізді. «Бизнес саласымен ынтымақтаса жұмыс істеу – қажеттілік əрі заман легіне ілесу. Сөйтіп, түйінді мəселелердің шешімін көрсете отырып, бизнестің одан кейінгі қызметіне бағыт беруге тиіспіз. Бұл игі шаралар, қабылданатын шешімдердің дер кезінде қабылданып, тиімділігін бағалауға мүмкіндік жасайды», деп қорытты сөзін ведомство жетекшісі.

мем лекет ақпараттарды жинақтай отырып, соларға бейімделмей, білімге бағдар алып, оны елдің дамуына бағыттамайынша дами алмайды», деді Ж.Тощенко. Одан кейін «Саясат тану шылар конгресі» ҚҰ басқарушысы – басқарма төрайымы Жанар Құсманғалиева сөз алды. Ол өз сөзінде Елбасының еуразияшылық идеясының 2014 жылы іс жүзінде жүзеге асқанын, Еуразиялық экономикалық одақ шартына қол қойылғандығы соның жарқын дəлелі екенін тілге тиек етті. Жалпы, фо румға қатысушылар еліміз тəуелсіздігін алған кезден бастап мемлекеттік басқару жүйесіне енгізілген əлеуметтану ғылымы Қазақстанның дамуы мен қоғамдық келісімнің сəтті жүзеге асуында маңызды рөл атқарғандығын атап көрсетті. Сөз реті келгенде аталған қауымдастықтың тарихына қысқаша тоқталып кеткен жөн болар. 2002

жыл дан қазақстандық əлеу меттанушылар ортақ қауымдастыққа бірлесті. Қазақстанның əлеуметтанушылар қауымдастығы Халықаралық əлеуметтанулық қауымдастықтың құрамына кіріп, қазіргі кезде Түркітілдес елдер əлеу метта нушылары одағы на төрағалық етуде. Отан дық əлеуметтанушылар Тұңғыш Президент – Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың «Қазақ стан-2050» Стратегиясында белгіленген міндеттерді іске асыруға белсенді қатысып келеді. Форум жұмы сы «Қа зақ стан-2050» Стратегиясының мақсаттарына қол жеткізудегі əлеуметтанудың рөлі» пленарлық отырысы жəне «Елба сының Қазақстанды қалыптасқан мемлекет ретінде құрудағы рөлі», «Əлеуметтану мен əлеуметтанулық зерттеулер дің қоғамдық рөлі» мен «Қазақстан-2050» Стратегиясы аясын дағы əлеуметтік сынқатерлер мен əлеуметтанулық шешімдер» деген пікірталас алаңдарында жалғасты.


6

www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

ПАРЛАМЕНТ ПАРЛАМЕНТ

 Жаңа жоба жайында

Палатаныѕ ќарауына жіберілді

Парламент Сенаты Аграрлық мəселелер, табиғатты пайдалану жəне ауылдық аумақтарды дамыту комитетінің кеңейтілген отырысында «Қазақстан Республикасы мен Халықаралық Қайта құру жəне даму банкі арасындағы Қарыз туралы келісімді (ирригациялық жəне дренаждық жүйелерді жетілдіру жөніндегі жобаның екінші фазасы) ратификациялау туралы» заң жобасы қаралды.

Келісімге 2014 жылғы 29 сəуірде қол қойылды. Ирригациялық жəне дренаждық жүйелерді жетілдіру жөніндегі жобаның екінші фазасы шетелдік тəжірибелер мен инновацияны пайдалана отырып, ирригациялық жəне дренаждық жүйелерді жаңғырту арқылы суармалы жерлерді сумен қамтамасыз ету жəне мелиорациялау негізінде трансшекаралық өзендердің (Сырдария, Шу, Талас жəне Іле) бассейндері маңайындағы ауыл халқының əлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсартуға бағытталған. Жоба Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан жəне Қызылорда облыстарындағы 113 мың гектар суармалы жерді қамтиды.

Жоба іске асырылғанда судың шығыны едəуір деңгейде азайып, экологиялық жəне əлеуметтікэкономикалық оң өзгерістерге ықпал етеді, сумен қамтамасыз ету жəне суарылатын жерлердің мелиоративтік жағдайы жақсарады, су пайдаланушылар кооперациясы дами түседі жəне су мен жер ресурстарын пайдаланудың тех нологиялық деңгейі артады, өсімдік шаруашылығы өнім дерінің өндірісі мен мал шаруашылығын дамыту үшін сапалы азық-түлік ұлғаяды, тауар айналымы, жұмыспен қамту жəне ауыл халқының əл-ауқаты жақсарады. Заң жобасы палатаның қарауына жіберілді, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі.

 Жолдау жүгі

«Нўрлы Жол» – елдікті еѕселендірер басты баєыт Елбасының «Нұрлы Жол» жаңа экономикалық стратегиясын жүзеге асыру барысы қазіргі таңда жан-жақты талқылануда. Бұл ретте Парламент Сенатының депутаттары Асхат Күзеков пен Жабал Ерғалиевтің қатысуымен Орталық коммуникациялар қызметінде арнайы брифинг болып, Жолдаудан туындайтын міндеттер жайы сөз етілді. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

«Халықтың əлеуметтік жағдайы жақсаруы үшін осыған Ұлттық қордан бөлініп жатқан қаржыны тиімді пайдалану біздің міндетіміз екендігін айта кеткен жөн», деді алдымен сөз алған сенатор Жабал Ерғалиев. Депутаттың айтуынша, Елбасы өзінің Жолдауында Қазақстанды мекен етіп отырған барлық этностар мен ұлыстар арасындағы бірлікті, халықтар арасындағы ынтымақты нығайту жөнінде ел алдына үлкен міндеттер қойып отыр. Тəуелсіздік алғаннан бергі 23 жылда ата-бабаларымыз айтып кеткендей, «бірлік бар жерде тірлік бар» екендігіне айқын көз жеткізілді.

Оныѕ ерлік істерін кеѕінен насихаттап, ґскелеѕ ўрпаќты патриоттыќ рухта тəрбиелеу тўрєысынан пайдаланайыќ

Мазмўнды шара туралы əѕгіме Шараны Парламент Сенатының Экономикалық саясат, инновациялық даму жəне кəсіпкерлік комитеті ұйымдастырды. Кездесуді ашқан комитет төрағасы Тал ғатбек Абайділдин «Нұр Отан» партиясының ХІІІ съезінде Президент Н.Назарбаевтың «Халықтық ІРО» бағдарламасы туралы айтқан сөзіне тоқтала келіп, қазақстандық құнды қағаздар нарығын дамыту жəне жеке инвесторларды қаржы нарығына

белсенді тарту жөніндегі маңызды шаралардың бірі екенін атап өтті. «Самұрық-Қазына» ұлттық əл-ауқат қоры» АҚ басқармасы төрағасының орынбасары Елена Бахмутова мен «КЕGOK» АҚ басқарма төрағасы Бақытжан Қажиев «Халықтық ІРО» бағ дарламасының мақсаты мен міндеттері туралы егжей-тегжейлі əңгімелеп, депутаттардың сауалдарына жауап берді, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

Жемќорлыќќа ќарсы əрекет жґніндегі республикалыќ ќоєамдыќ кеѕес 2014 жылєы жўмысыныѕ ќорытындысын шыєарды Парламент Мəжілісінің депутаты, «Нұр Отан» партиясы фракциясының мүшесі Қайырбек Сүлейменовтің төрағалығымен Жемқорлыққа қарсы əрекет жөніндегі республикалық кеңестің кезекті отырысы өтті. Отырыс барысында Кеңес мүшелері құрылым жұмысының қорытындыларын жасап, 2014 жылғы ұсынымдардың орындалу барысын тұжырымдады. Талдау барысы ағымдағы жылы Кеңестің 9 отырысының өткізілгенін жəне оларда 20 мəселенің қарастырылғанын көрсетті. Олардың ішіндегі ең маңыздылары мыналар: 20152025 жылдарға арналған Сыбайлас жемқорлыққа қарсы бағдарлама, тұрғын үй-коммуналдық саладағы жемқорлыққа қарсы күрестің ахуалы, денсаулық сақтау жүйесі, кəсіпкерлерді қорғау, азаматтық қоғам институттарымен, БАҚ, жастар құрылымдарымен жемқорлыққа қарыс іс-қимыл жəне т.б. мəселелер бойынша өзара ынтымақтастықты нығайту үшін іс-шараларды қолға алу. Талқы нəтижесінде тиісті мемлекеттік органдарға 169 ұсыным берілді (17 – Кеңес мүшелері, 95 – меморгандар, дəлірек айтқанда, облыс əкімдеріне, 55 – Кеңес жəне 2-уі қоғамдық ұйымдарға). Бұлар жоғарыда аталып өткен бағдарлардағы жұмыстарды жандандыруға бағытталған. Барлығы 95 ұсыным мемлекеттік органдарға бағытталды. Атап айтқанда, 9-ы – Үкіметке, 31-і – Ұлттық экономика министрлігіне (Өңірлік даму министрлігі – 23, Табиғи монополияларды реттеу агенттігі мен Тұтынушылардың құқықтарын қорғау агенттігіне 3-ден, Бəсекелестікті қорғау агенттігіне – 2), 13-і – ШҚО əкіміне, 12-сі – Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігіне, 9-ы – Ақмола облысы əкіміне, 7-еуі – облыс əкімдеріне, 4-еуі – Қаржы министрлігіне, Мемлекеттік қызмет істері жəне жемқорлыққа қарсы ісқимыл агенттігі мен Инвестициялар жəне даму министрлігіне 3-ден (МАМ-ға – 1, Инвестициялар жəне даму министрлігіне – 2) 2-еуі – Ауыл

шаруашылығы министрлігіне (Қоршаған орта жəне су ресурстары министрлігіне – 2), Əділет министрлігі мен ШҚО құқық қорғау органдарына 1-ден. Жоғарыда аталып өткен ұсынымдарды орындау үшін мемлекеттік органдар, партияның өңірлік филиалдары, Жемқорлыққа қарсы əрекет жөніндегі кеңес, Партиялық бақылау комитеті тарапынан құқықтық жəне ұйымдастырушылық сипатта бірқатар іс-шаралар жасалды. Тапсырманы орындау мақсатында партияның барлық өңірлік филиалдарында Құқықтық статистика мен арнайы есепке алу комитетінің, Мемлекеттік қызмет істері жəне жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің облыстық бөлімшелерінің материалдары негізінде парақорлар туралы мəліметтер кешені жасалды жəне оларды ұдайы мониторингілеу іске асырылуда. Бұл бұған дейін жемқорлық құқық бұзушылық үшін жауапқа тартылған тұлғалардың мемлекеттік органдардағы лауазымдарға орналасуына дереу шара қолдануға мүмкіндік береді. Тиісті мемлекеттік органдар таратқан ақпараттарды талдау, сондай-ақ, жергілікті жерлердегі партия филиалдарында, жемқорлыққа қарсы қоғамдық кеңестерде, министрліктер мен ведомстволарда қаралған материалдарды зерделеу барысы бұған дейінгі ұсынылған ұсынымдардың уақтылы жəне сапалы орындалып жатқанын көрсетіп берді. Айталық, үстіміздегі жылдың 9 айының ішінде тіркелген жемқорлық көлемі 1916 көрсеткішінде болды. Алдыңғы жылы 2240 көрсеткішінде еді (14,5%-ға азайды). Мұның өзінде, сотқа былтырғыдан 5,5%-ға аз іс жөнелтілді (яғни, 1416-ға 1498, бұл 2013 жылдың – 9 айында). «Егемен-ақпарат».

материалдарын дер кезінде жеткізуге, жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамтуға, толықтай алғанда, бұл жобаларға 200 мыңнан астам адамды жұмыспен қамтуға мүмкіндік береді. Сенатор энергетикалық инфрақұрылымды айтқанда, энерготиімділікті арттыру, энергия үнемдеу, атом энергиясын пайдалану сияқты заңдық құжаттардың пысықталып, энергетика инфрақұрылымын жақсартуға қатысты соңғы 5 жылда индустрияландыру бағдарламасы бойынша қыруар шаруалар атқарылғаны Жолдауда көрініс тапқандығына қанағаттанушылық білдірді. Əйтсе де депутат тұрғын үйкоммуналдық шаруашылығы саласында орын алып отырған келеңсіздіктерді де айналып өтпеді. Оның мəліметіне қарағанда, жылудың 30 пайызы терезе, қабырға немесе едендегі төсеніш арқылы рəсуə болады екен. Жылумен жəне ыстық сумен қамтамасыз етуде кейбір өңірлерде шығын 40 пайызға жететіні белгілі болып

Ўшќыш Плис Нўрпейісов

 Тұрақты комитеттер тынысы Парламент Сенатының депутаттары «Самұрық-Қазына» əл-ауқат қоры» АҚ жəне «КЕGOK» басшыларымен елімізде «Халықтық ІРО» бағдарламасын іске асыру барысына арналған кездесу өткізді.

Біз Елбасының қазақстандықтарды бір мақсатқа, бір ойға, бір мін детке жұмылдыра отырып, ұлы істерге бастай білуінің арқасында табыстарға қол жеткізіп отырмыз. Еліміздегі бірлік пен тыныштықты жəне ынтымақты нығайтудың арқасында біз əлемге танылып, экономикалық жағынан дамыдық. Тəуелсіздік жылдарында ғасырға пара-пар атқарған істеріміз осы біздің бірлігіміздің, халықтар арасында жарасқан ынтымақтың басты көрсеткіші деп білеміз, деді Ж.Ерғалиев. Елімізде сақталып отырған бір лігіміздің тағы бір жауапты кезеңіне келіп отырған сияқтымыз, деп сөзін сабақтай түскен сенатор қазір тəуелсіз еліміз əлемдегі тыныштықтың ұясы

секілді дегенді баса айтты. Жəне де сенатор сөзін былайша қорытты: «Мəңгілік Ел болуды арманда ған жəне оны жүзеге асыра бастаған елміз. Елбасымыздың «Нұрлы Жолға» бастаған саясатын алда тұрған бағдарламалар мен міндеттерді орындап шыққан қазақстандықтардың абыройлы міндеті екенін айтқым келеді». Бұдан кейін сөз алған сенатор Асхат Күзеков Жолдаудың инфрақұрылымдық жобаларына кеңінен тоқталып, бірқатар пайымдарымен бөлісті. «Нұрлы Жол» жаңа экономикалық стратегиясын жүзеге асыру мемлекетімізді одан əрі өркендетуге серпін беретін болады, дей келіп, А.Күзеков Жолдауда басымдықтар айқындалып, жеті бағыт бойынша Парламент, Үкімет жəне мемлекеттік биліктің барлық органдарына нақ ты міндеттер жүктеліп отырғандығына назар аудартты. Оның сөзіне қарағанда, жол салуға жылына орташа есеппен 2 миллиард АҚШ долларынан астам қаржы жұмсалады. Бұл өз кезегінде жолдар арқылы құрылыс

Ерсұлтан БЕКТҰРҒАНОВ, Мəжіліс депутаты.

2014 жылғы 10 қазанда Минскіде өткен ТМД Мемлекет басшылары кеңесінің отырысында Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 70 жылдық мерейтойын лайықты дəрежеде қарсы алуды ұсынды. 2015 жылы ТМД-ға төрағалық тізгінін өз қолына алатын Қазақстан басшысы маңызды міндеттердің бірі ретінде соғыста қаза тапқан жəне көзі тірі ардагерлерге ерекше құрмет көрсету қажет екендігін тағы да атап өтті. Осы алқалы кеңестің шешімі бойынша 2015 жыл Ардагерлер жылы болып жарияланды. Бұл өскелең ұрпақты ата-бабаның жауынгерлік ерлік дəстүрімен тəрбиелеу шараларына кеңінен жол ашатын, дер кезінде қабылданған шешім екені сөзсіз. Əрі ол тəуелсіздіктің арқасында тарихын түгендеп, ұлттық тарихқа мемлекеттік тұрғысынан жаңаша көзқарас қалыптастырып отырған, тарихта орны бар тұлғаларын іздеп тауып, өз ұлтымен қауыштыру жұмысын жүргізіп жатқан еліміз үшін де маңызды. Осы орайда, ел басына күн туып, ер етігімен су кешкен соғыс жылдарында атадан келе жатқан жауынгерлік жолды жалғастырып, ерлігімен аты шықса да елімен

əліге дейін етене қауыша алмай жатқан батыр ұлдарының бірі – Кеңес Одағының Батыры, штурман-ұшқыш Плис Нұрпейісов жөнінде айта кеткіміз келеді. Ағымдағы жылдың 14 ақпанында «Казахстанская правда» газетінде батыр-ұшқыштың ерлігі туралы қысқаша мақала жарық көрген болатын. Ол – Ұлы Отан соғысы кезінде батыр атанған үш қазақ ұшқыштың біреуі. Өкінішке қарай, батыр ұшқыш соғыс бітуге екі апта қалғанда Берлин аспанында арнайы тапсырма орындау барысында қаза тапқан еді. Жазушы, журналист Көлбай Адырбекұлы батыр ағамыздың ерлікке толы өмірін арқау еткен «Жүрек жұтқан» атты деректі повесть жазып, ол 2009 жылы демеушілердің көмегімен бар болғаны 300 дана болып жарық көрген. Кітапты профессор Н.Байғабылов ғылыми тұрғыдан зерделеп, өзінің оң пікірін берген. Жоғарыда айтқанымыздай, қазақтан шыққан санаулы батыр ұшқыштардың бірі Плис Нұрпейісовтің ерлік істерін кеңінен насихаттап, өскелең ұрпақты патриоттық рухта тəрбиелеу тұрғысынан пайдалану үшін аталған кітапты келесі жылы, Ұлы Жеңістің 70 жылдығына орайластыра отырып, мемлекеттік тапсырыс есебінен басып шығару мүмкіндігі қарастырылуы қажет-ақ. Бұл ержүрек батырымыздың ерлігін дəріптейтін, елдігімізді танытатын тағы да бір игі шара болар еді.

Бұған қоса, тоқтала кететін бір мəселе – Ұлы Отан соғысында ерлік көрсетіп, батыр атанған азаматтарымызды кеңінен насихаттау жұмысы əлі де болса көңіл толтыра қоймайды. Басқасын айтпағанда, қазақтан шыққан Кеңес Одағының Батыры атанған 103 азаматтың ішінде де қалың жұртқа танымал еместері бар. Халық олардың қай жерде туып-өскені, майдандағы ерлігі жайлы біле бермейді. Тіпті, осы батырларымыздың арасында көрші елдерден майданға аттанған азаматтарымыз да бар. Ол елдерде аталған азаматтарымыздың қалайша ардақталып, қалайша ұлықталып жатқаны бізге беймəлім. Сондықтан да, осындай батырларымыздың, сондай-ақ, Ұлы Отан соғысында майданда болған ардагерлеріміздің өнегелі өмірін зерттеу жұмыстары жүргізіліп, оларды түгел қамтитын үлкен энциклопедия кітап шығарылса, деректі фильмдер түсірілсе, баспасөз беттерінде арнайы мақалалар жарияланса, Интернет желісінде арнайы вебсайт не портал ашылса жөн-ақ болар еді. Сонымен қатар, Ұлы Жеңістің 70 жылдық мерейтойы алдында 70 күндік іс-шаралар жоспары қабылданып, олар жүйелі түрде іске асырылса, бұл да сауапты іс болмақ. Мұның жас ұрпақ бойында елге деген сүйіспеншілік, отаншылдық рухын тəрбиелеуге оң əсер ететіні күмəнсіз.

 Фотокүнделік

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Іскерлік іссапарлары

Мазмўндылыєымен ерекшеленді Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты, Эстония Республикасымен ынтымақтастық жөніндегі парламенттік топтың басшысы Бақытжан Ертаевтың Таллинн қаласына жұмыс сапары мазмұнды əрі нəтижелі болды. Эстондық парламент – Рийги когудің өзінің болу тарихы бойы жұмыс жасаған «Тоомпеа» ежелгі сарайлар кешенінде қазақстандық қонақ Рийгикогудің бірінші вицеспикері Л. Рандярв ханыммен, парламенттік сыртқы байланыс жөніндегі комитетінің өкілдерімен, Қазақстанмен ынтымақтастық жөніндегі депутаттық тобымен кездесулер өткізді. Кездесулердің басты

тақырыбы ынтымақтастықты дамытуға, əсіресе, экономика жəне өзара сауданы кеңейтуге арналды. «Шығыс жəне Батыс: Ұлы Жібек жолы мен Ганзей сауда одағының бірігуі» талқылауларға арқау болды. Парламентарийлердің көбінесе екі елдің жоғары заң шығару органдарының қызметіне байланысты болып табылатын барлық салалардағы əріптестік қатынастарды одан əрі тереңдету

қажеттілігі туралы ортақ пікірлер айтылды. Эстондық депутаттардың мəлімдеуінше, олар Қазақстан мен Еуроодақтың одан əрі жақындасуына жанжақты көмек көрсетуге дайын. Эстондық парламент өкілдері Қазақстан мен ЕО арасындағы əріптестікті кеңейту туралы екі тараптан жуырда келісілген жаңа құжат пен жақын арада күтіліп отырған еліміздің ДСҰға енуімізді құптады. Б.Ертаевты өзінің Кадриоргтегі резиденциясында қабылдаған Эстонияның экс-президенті Арнольд Рюйтельмен жеке кездесу болып өтті. А.Рюйтель өзінің досы, Мемлекетіміздің

басшысы Н.Ə. Назарбаевтың екі ел халқының достастығы мен Қазақстан жəне Эстонияның əріптестігін дамытудағы бірегей рөлін атап өтті. Кездесулер барысында Президенттің «Нұрлы Жол» Қазақстан халқына Жолдауының негізгі бағыттары эстондық парламентарийлер арасында аса жылы ықыласпен қабыл алынды. А.Рюйтель Елбасының даналығы мен көрегенділігін, сондай-ақ, Қазақстан халқының табандылығы мен мақсаттылығын жоғары бағалап, аталған стратегиялық құжаттағы барлық алға қойған мақсатміндеттерге қол жеткізілетініне сенім білдірді. «Егемен-ақпарат».

отыр. Сондықтан да бұл бағытта энергия үнемдеу технологияларын қолданған тиімді. Қазіргі таңда «Тұрғын үй қатынастары туралы» жəне үлестік тұрғын үй салуға қатысты заңдық құжаттар қаралуда. Келесі жылдан бастап еліміздің барлық өңірінде жаңа тұрғын үй бағдарламасы жүзеге асырыла бастамақ. Жалға берілетін тұрғын үйлерді салуда үйлестіруші болып «Қазақстанның ипотекалық компаниясы» АҚ бекітіліп отыр. Соның арқасында қосымша миллионға жуық шаршы метр тұрғын үйлер тұрғызылатын болады, деді А.Күзеков. Осы тұрғыдан келгенде, «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Стратегиясын жүзеге асыру индустриялық-инновациялық экономиканы дамытып, əлеуметтік инфра құрылымдардың ары қарай жетілдірілуіне, сөйтіп, халықтың тұрмыс жағдайының жақсаруына өзіндік ықпал ететін болады. Бұл өз кезегінде Қазақстанның əлемнің дамыған 30 елі қатарына қосылуына игі ықпалын тигізеді.

 Сізді не толғандырады?

Тїйе шаруашылыєы Оны дамытуєа жеткілікті кґѕіл бґлінбей отыр

Гүлнəр СЕЙІТМАҒАНБЕТОВА, Мəжіліс депутаты.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаев елімізді азық-түлікпен қамтамасыз етуде Қазақстанда өндіретін өнімдерді дамыту керектігін үнемі айтып келеді. Табиғаты қатал, шөлейт аймақта орналасқан Маңғыстау облысы үшін осы мəселені шешуде түйе шаруашылығы үлкен рөл атқарады. Қатаң климатқа осы түлік бейімделген, жергілікті халық оның етін, сүтін азық ретінде пайдаланып, жүнінен əртүрлі бұйымдар дайындап келеді. Бүгінгі таңда Маңғыстау облысында еліміздегі түйе малының үштен бірі өсіріледі, ауыл шаруашылығының жалпы өнімінде оның жеке салмағы 35%-37%-ды құрайды. Түйелер тек Маңғыстау емес, Атырау, Қызылорда, Ақтөбе, Оңтүстік Қазақстан облыстарында да өсіріледі. Алайда, елімізде түйе шаруашылығын дамытуға жеткілікті көңіл бөлінбеуде. Сондықтан, осы саланы дамытуға байланысты қордаланып қалған кейбір проблемаларды шешуді ұсынамын. Біріншіден, Ауыл шаруашылығы министірлігі 2014 жылғы 23 мамырда №1-1/277 бұйрығымен ауыл шаруашылығы салалары дамуының аймақтардағы басым бағыттарын бекіткен. Алайда, бекітілген тізімде түйе шаруашылығы бір де бір аймақта басым ба ғыт та дамытатын түлік ретінде қарас тырылмаған. Ал бұл тізімге енбеген мал шаруашылығының бағыттарына мемлекеттік субсидия берілмейтіндігін ескерсек, онда түйе шаруашылығын дамытуға мемлекеттік қаржылық қолдау болмайды деген сөз. Сондықтан, осы бұйрықта көрсетілген басым бағытта дамытатын салаға Маңғыстау облысы бойынша түйе шаруашылығын енгізу керек екені күмəн тудырмайды. Екіншіден, облыста табиғи сүт өнімін алудың бірден-бір көзі – түйенің сүті, шұбаты болып есептеледі. Сондықтан, жоғары құндылықты түйе сүтін сатып алуды жəне оны жеткізуді дұрыстап ұйымдастырсақ, сүтті-тауарлы фермаларды кеңінен дамытуға болар еді. Ол үшін оларды «Сыбаға» бағдарламасына енгізуді қарастыру керек. Сол сияқты, аймақта осы салаға инвестициялық суб си дия беру мəселесі де Ауыл шаруашылығы министрлігі тарапынан қайта қарауды қажет етеді. Үшінші – бүгінгі күні шұбатты өндіруге сиыр сүті деңгейінде (литріне 55 теңге) субсидия беріледі. Ал шұбаттың сүт емес екенін, оның құнарлы, емдік қасиеті бар ашы тылған өнім екенін, арнайы технологиямен дайындалып, міндетті түрде өңделіп, қосымша материалдық еңбек, қаржылық, энергетикалық шығын кететінін ескерсек, нормативтік субсидияны литріне 150 теңгеден кем емес етіп өзгерту қажет.


7

www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

БАЯНДЫ БОЛАШАЌ БАЄДАРЫ Дүние жүзіне қаржы дағдарысы тағы да төніп келеді. Қазірдің өзінде əлемнің алпауыт елдері етек-жеңін жинап, келе жатқан қиыншылықтың алдын алуға қамданып жатыр. Иə, қамданбаған құр қалады, тақырға отырады. АҚШ пен Еуроодақтың солтүстіктегі көршімізге қарсы қолданып жатқан санкцияларының салқыны бізге де тиетіні анық. Олай болған күнде, қарап жатуға болмайды. Экономикалық күйзеліспен күрес ешкімге де опа бермейді, ең абзалы – бұл дағдарыстың алдын алу. Шапшаң шаралар қабылдап, шешімгерлік танытпаса, ауызын аждаһаша ашқан дағдарысқа жұтылып кету қиын емес. Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың «Нұрлы Жол» – болашаққа бастар жол» атты Жол дауы жоғарыда айтылған жаһандық дағдарысқа төтеп берер əрекеттерді топтастырған

тоғысқан тоғыз жолдың торабы елорданың жасампаздық рухын тарататын өмір-тамырға айналуы тиіс. Аймақтардың өзара байланысын жақсарту елдің ішкі əлеуетін арттырады. Облыстардың бip-бipiмeн сауда-саттығын, экономикалық байланыс тарын нығайтады. Ел ішінен тың нарықтар ашады. Осылай, алысты жақын ету – бүгінгі Жолдаудың ең басты түйіні болмақ», – деді ол. Иə, қазірдің өзінде біздің жолдарды осыдан он жылғы жолдармен салыстыруға келмейді. Бір ғана Астана мен Бурабайдың арасындағы төрт жолақты жолды алайықшы. Халықаралық стандарттар талабына толық сай келетін бұл күрежол Қазақстан сынды шет мемлекеттерге енді таныла бастаған елдің жағымды имиджін қалыптастыру тұрғысынан келгенде өте маңызды нысан. Енді, Президент сөзіне келсек,

табыстарға жетіп жүр. Кореяның Инчхон қаласында өткен XVII Жазғы Азия ойындары мен XI ПараАзия ойындарындағы жетістігіміз осының айғағы. Күні кеше ғана Алматыда аяқталған ауыр атлетикадан əлем чемпионаты да спорттың олимпиадалық түрлерінен біздің елдің осал еместігін көрсетіп берді. Жаһандағы экономикалық қиындықтарға қарамастан, Қазақстан əлемдік спорт қауымдастығының алдындағы өз мойнына алған міндеттерінен бас тартпақ емес. Қазіргі таңда біз 2017 жылы Алматыда өтетін қысқы Универсиадаға қызу дайындалып жатырмыз. Сонымен қатар, біздің ел 2022 жылы болатын Қыс қы Олимпиада ойындарын өткізуден де басты үміткердің бірі. Одан беріде – 2016 жылы Рио-де-Жанейрода өтетін Жазғы Олимпия ойындары бар. Төртжылдықтың ұлы сыны-

дəл осындай сападағы жолдар Қазақстанның төрт құбыласын түгел қамтиды екен. Бұл дегеніңіз – əлемнің озық 30 елінің қатарына қосылуды мұрат еткен Қазақстан үшін өте қуанышты жайт. Бұдан кейінгі Елбасының Жолдауында уақтылы көтерілген проблеманың бірі тұрғын үй мəселесін шешу болды. Иə, «Үйі жоқтың күйі жоқ» деген рас. Шын мəнісінде, бұл үйсіз жүрген жастарды серпілткен, көңілінде үміт отын жаққан аса маңызды шаруа болды. Бұл деген – болашағымыз жастарға жасалған шынайы қамқорлық, нақты қолдау! «Бүгінде табысты жұмыс істеу үшін барлық қажетті жағдайлар жасалған. Əкімшілік реформа жүргізілді, Үкімет пен атқарушы биліктің жаңа құрылымы жұмыс істеуде», – деді Президент. Мəдениет жəне спорт министрлігі тарапынан айтар болсақ, Елбасының спортқа деген əкелік қамқорлығы біздерді асқаралы міндеттерді бағын дыруға үндейді. Бұған мы салды алыстан іздеп керегі жоқ. Мықты қолдауды сезінген спортшыларымыз ірі-ірі кешенді спорттық жарыстарда толайым

на біз тас-түйін дайындықпен баруымыз керек. Əлбетте, «Нұрлы Жол» Жолдауындағы іс-əрекеттер өз жемісін беріп, Қазақстанымыз осы айтылған дүниежүзілік жарыстарға деген дайындықты жоғары деңгейде өткізеді деген нық сенімдеміз. «Ел бірлігі – біздің барша табыстарымыздың кілті. Тұрақты дамудың қазақстандық моделі бүгінде бүкіл əлемге үлгі. Тəуелсіздігіміздің 25 жылдық мерейтойын жəне халықаралық ЭКСПO-2017 көрмесін табысты өткізіп, еліміздің əлеуетін əлемге паш етеміз», – деген Президенттің сөзі алаң көңілдерді сабасына түсіріп, күш-жігер береді. Біздің спортта да Қазақстанды Отаным деп санайтын талай ұлыстың баласы ел намысын қорғап жүр. Егер де, спорт ұлтқа бөлінсе – ұтылғанымыз! Күні кешегі əлем чемпионатында топ жарған Илья Ильинге барша қазақ «балам», «бауырым» деп құшағын жайды. Кəсіпқой бокстағы үздігіміз Геннадий Головкин: «Менің əкем орыс, анам корей, ал өзім – қазақпын!» деп жар салды. Осы мысалдардың өзі-ақ біздің спортта ұлтқа бөліну жоқ, тек спорттық державаның намысы үшін ұйыса білу бар екенін көрсетеді! Жалпы, Президенттің бұдан бұрынғы Жолдауларындағы бұқаралық спортты дамыту, халық арасында саламатты өмір салтын қалыптастыру турасындағы тапсырмалары «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауындағы міндеттермен астасып жатыр. Яғни, алдымызда тұрған қандай да болсын қиыншылыққа денсаулығы мықты, шыныққан, шымыр халық қана төтеп береді. Елбасының сөзімен айтқанда, жаһандану заманында тек дені сау, спортты жанына серік еткен ұлт қана бəсекеге қабілетті бола алады.

Білекті сыбанып, іске кірісетін кез жетті Тастанбек ЕСЕНТАЕВ, Мəдениет жəне спорт вице-министрі.

айрықша құжат болды деп нық сеніммен айтуға болады. «Мен өзімнің тəжірибемнен алдын ала сезіп отырғанымдай, таяудағы жылдар жаһандық сынақтардың уақыты болады. Əлемнің бүкіл архитектурасы өзгереді. Барлық елдер осы күрделі кезеңнен лайықты өте алмайды», – деген Президент сөзінен көп нəрсені аңғаруға болады. Қазақта «Арық атқа – қамшы ауыр» деген сөз бар. Шын мəнінде шамадан тыс салмақ түссе қандай мықты экономика болсын белі қайысып шыға келеді. Қазақстанның экономикасы тұрақты екені рас. Дегенмен, оның тұғырына дер кезінде тірек болмаса тұралап қалуы əбден мүмкін. Президенттің Ұлттық қордан экономикамыздың тамырына қан жүгірту үшін қаржы бөлуі осындай мүбəрак ойдан туындағаны рас. «Осы жылдардың бəрінде шикізат өндіру мен одан түскен табыстарды біз осы қорға салып келдік. 10 миллиард долларды біз 2007-2009 жылдардағы дағдарысқа қарсы күреске бағыттадық. Қалған ақшаны ішіп-жеп жəне жұмсап қойған жоқпыз, сақтадық жəне көбейттік. Қазір біз осы резервтерді пайдалануға тиіс болатын кезең туындап келеді», – деген Президент сөзі саналы адамға түсінікті əрі жауапкершілігі мол мəлімдеме. Президентіміз бұл Жолдауында жол мəселесіне айрықша көңіл бөлді. «Қазір де қайнаған тіршілік күре жолдардың бойында. Жол – шын мəнінде өмірдің өзегі, бақуатты тірліктің қайнар көзі. Барлық аймақтар теміржолмен, тасжолмен, əуе жолымен өзара тығыз байланысуы керек. Астанада

Осы тұрғыдан келгенде, біздер – спортшы қауымы өзіміздің Отанға деген сүйіспеншілігімізбен, жарқын жеңістерімізбен, тамаша табыстарымызбен дағдарысқа тастүйін дайын Қазақстан үшін қолдан келгенше көмектен аянбақ емеспіз! «Бізде ырғалып-жырғалуға уақыт жоқ. Бүгін айтылатын шараларды 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап жүзеге асыру керек», – деді Елбасы. Қазақта «Үш күндігін ойламаған əйелден без, үш жылдығын ойламаған еркектен без» деген мақал бар. Ертеңгі ұрпақтың қамсыз болашағы үшін бүгін тəуекел етер күн келді. Дағдарыстың зардабын тартпас үшін бізге экономикалық тиімділіктің тамырын тап басатын Үкімет, сонан соң көпұлтты, көпконфессиялы Қазақстандағы татулық пен ауызбіршілік керек. «Алда үлкен де жауапты жұмыстар тұр. Толысқандықтың жаһандық сынынан өту үшін біздің топтаса білуіміз қажет. Біз барлық қазақстандықтар арасындағы сенімді нығайтуға тиіспіз! Бірбірімізге тағатты болуымыз керек!», – деген Елбасының сөзі сын сағатта Біртұтас Ұлт болып беки білудің қаншалықты маңызды екендігін меңзейді. Президентіміздің «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Жолдауындағы нақты тапсырмалар мен маңызды міндеттерді орындау үшін «Мəңгілік Ел» идеясын ту еткен Елбасының бұл Жолдауындағы түпкі мəн белгілі болды: ол – «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатты – əлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына бару жолындағы біздің ауқымды қадамымыз». Елбасы халқына арнаған кесімді сөзін айтты. Қадап-қадап тапсырманы да, үйіп-төгіп көмегін де берді. Енді Президенттің өзінің сөзімен айтқанда, «Тек білекті сыбанып, іске кірісу қажет»!

Жастар – ел ертеѕі Мемлекет басшысы Нұрсұлт ан Назарбаев «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Қазақстан халқына кезекті Жолдауын жария ете отырып, қазақстандықтарды қажырлы еңбекті қажет ететін, келешегі кемел нұрлы жолда бірлігімізді бекемдеп, аянбай тер төгуге шақырды. Тарихи құжаттың ертерек жария ету себебін де халқына түсіндірген Елбасы Ресей мен Батыстың бір-біріне санк ция жариялау мəселесіне, Таяу Шығыста болып жатқан жағдайларға алаңдаулы екенін айта келіп, осының барлығының Қазақстанға да теріс ықпалын тигізетінін ашық жеткізді. Қашан да көрегендігімен ерекшеленетін Президентіміз өткен жылғы «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Жолдауында да алдағы онжылдықтарда сынқатерлер, жаһандық нарық пен əлемдік саясаттағы болжаусыз жағдайлар, жаңа дағдарыстар аз кездеспейтінін ескерткен болатын. «Орағың өткір болса, қарың талмайды, Отаның берік болса, жауың алмайды» дегендей, Елбасы халықтың сені мін ақтау үшін қиын-қыстау жағдайда елді аманесен алып шығу жағдайларын осы бастан ойластырып, алдағы кезеңдегі жос пар ларға нақты бағыт-бағдар берді. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауында «Бірінші кезекте, бұл – апатты мектептер мен үш ауысымда оқыту проблемаларын шешу. Бұл – біздің Сайлауалды тұғырнамамыздың негізгі индикаторларының бірі.

Баршамыз їшін їлкен сын Қазіргі таңда əлемдік экономика ақсап, жаһандық дағдарыстың тағы бір құйынды дауылының лебі есіп тұр. Дүниежүзілік нарықтағы тұрақсыздық, халықаралық қауымдастықтағы геосаяси прессинг еліміздің де өркендеуі мен дамуына əсер етпей қоймайтыны ақиқат. Осы тұрғыда Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев алысты алдын-ала болжайтын көрегендігі мен қайраткерлік байқампаздығының арқасында мемлекетімізді күрделі кезеңнен аман алып өту жолын ойластырып, жаңа идеяға жетелейтін тиянақты əрекеттер жиынтығын белгілеп берді. Бұл – тəуелсіз Қазақстанды дамыған 30 елдің қатарына қосатын, өркендеген болашаққа бастайтын «Нұрлы Жол» бағдарламасы. Динар НӨКЕТАЕВА,

Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің ректоры.

Рас, елімізді жаһандану үдерісіне байланысты алдымызда көп сынақтар күтіп тұр. Осы орайда, біз Елбасымен бірге алдағы болып қалуы ықтимал сын-қатерлерді жоюға барынша əзірміз. Өйткені, ел мүддесін ойлаған Елбасының «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты кезекті Қазақстан халқына жасаған Жолдауында оның барлық бағыт-бағдары көрсетілген. «Күздің əр күні жылға азық» дегендей, Жолдаудың өз мерзімінен ерте жасалуының себебі, терең екені түсінікті. Келешекке «Нұрлы Жол» – республикамыздың жаңа экономикалық

саясатының басты ұстанымы болмақ. Қазірде Елбасының өзі нақтылап берген бағдарды жедел жүзеге асыруға Үкімет қауырт кірісіп кетті. Себебі, бүгінгі заман талабында кідіруге еш уақыт жоқ. Осыған байланысты Мемлекет басшысы «Мен өзімнің тəжірибемнен алдын ала сезіп отырғанымдай, таяудағы жылдар жаһандық сынақтардың уақыты болады. Əлемнің бүкіл архитектурасы өзгереді. Барлық елдер осы күрделі кезеңнен лайықты өте алмайды. Бұл шептен тек мықты мемлекеттер, жұдырықтай жұмылған халықтар ғана өтетін болады», деді. Міне, Елбасының «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты жаңа Жолдауындағы осы жолдардың өзі күтпеген жерден туатын қиыншылықтарға төтеп бере алатындай

дайындықта болу керектігімізді айғақтайды. Мемлекет басшысының «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатын жариялау арқылы ішкі экономикада реформалардың жүзеге асырылатындығын жеткізу мақсаты – тың секіріске толы дамуға құлшыныс екені анық. Өйткені, дағдарыстан эко номикалық серпіліске қол жеткізу тек көреген көшбасшылардың ғана қолынан келеді. Осы ауанда мемлекеттік қазынадан қаржы бөлу арқылы көліктіклогистикалық инфрақұрылымдарды

жетілдіруге, шағын жəне орта бизнес пен ірі кəсіпкерлікке қолдау білдіруге, инфрақұрылымдарды дамытуға, инвестиция тартуға, ЭКСПО-2017 көрме құрылысын тыңғылықты жүргізуге тапсырмалар берілгені көңіл қуантады. Жаңа бастамалар экономиканы дамытуда іскерлік белсенділікті əрі жəне жұмыспен қамтуды ынталандыру үшін қажет. Осы ретте Елбасы «Жаңа Экономикалық Саясаттың Тұғыры – Инфрақұрылымдық дамудың жоспары болады», деп атап өтті. Ал жоспарды ұсыну мен оны орындаудың бір-бірімен байланысуы үшін біртұтас əрі ортақ мүдде керек. Елбасы индустриялық-инновациялық даму жолын таңдау, қаржыны дұрыс пайдалану, шағын жəне орта бизнеске қолдау білдіру жолдарын бұрыннан бері айтып келе жатыр. Осы орайда, əрбір Жолдау бірімен бірі астасып жатқанын айта кету керек. Тек орын алған қандай да бір жағдайларда жоспарды жүзеге асыру жолдарын нақтылап, ширатып алған жөн. «Қазақстан – 2050» Стратегиясында «Жаһандық дағдарыстың жалғасуының əсерінен əлемде болып жатқан өзгерістер бізді үрейлендірмейді. Біз оларға дайынбыз. Біздің ендігі міндетіміз – егемендік жылдары қол жеткізгеннің барлығын сақтай отырып, ХХІ ғасырда орнықты дамуды жалғастыру», деген болатын Нұрсұлтан Əбішұлы. Барша

Үшжылдық бюджетте қарастырылған қаржы бұл проблеманы 2017 жылға дейін шешуге мүмкіндік бермейді. Сондықтан Үкіметке қосымша 70 миллиард теңге бағыттауды тапсырамын», – деуі де ел болашағы үшін жасалып отырған жағдай. Таяуда облысымызда жұмыс са парымен болған Білім жəне ғылым вице-министрі Есенғазы Иманғалиевтің айтуынша, еліміз де 161 мектеп апатты жағдайда болса, 88-і үш ауысымда білім береді екен. Соның ішінде біз дің облысқа келер болсақ, Ғ.Мүсірепов атындағы ауданның Буденное ауылында жергілікті бюджет есебінен 90 орындық, республикалық қаражаттан Мамлют ауданында 300 орындық орта мектеп салына бастағанынан хабардармыз. Тағы екі мектеп Ғ.Мүсірепов атындағы ауданның Новоишим ауылы мен Тайынша ауданының Тайынша қаласында үш ауысымда білім береді. Сонымен қатар, өзім қалалық мəслихаттың білім жөніндегі

халқымыздың басты мақсаты осы болып қала бермек. Осыған 70 жылдық тарихы бар Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті де өз үлесін қоса бермек. Тағы бір айта кететін нəрсе, егемендік алған алғашқы жылдары «миф» саналған Ұлттық қордың құрылуы Елбасының ең бір данышпандық қадамы екені бүгін нақты дəлелденді. Жақын уақытта мемлекет экономикасының иммунитетін арттыру мақсатында осы қордан бюджетке қаржы аударыла бастады. Алайда, бұл қаржы экономиканы сауықтыруға емес, жаңа идеялар мен тың дəстүрлерді жүзеге асыруға жаңа жұмыс орындарын ашуға жұмсалады. Бұл – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Дағдарыстан – дамуға» ұстанымының айқын көрінісі. «Нұрлы Жол» – халқымыздың жаңа самғауы, келешектегі соны даму жоспары. Сондай-ақ, жаңа Жолдауда жас буынға, студенттерге, жас патриоттарға бағытталған көптеген басымдықтар бар. Жастар – жарқын болашақтың иелері. Жолдаудағы негізгі жеті тармақ өскелең ұрпақ игілігі үшін жасалып отыр десек те болады. Енді жас отбасылар үшін пəтер алу мəселесі де экономикалық тоқырауға қарамастан оңтайландырылмақ. Бас-аяғы жұп-жұмыр Жолдаудағы барлық бағыт халықтың əл-ауқатын жақсартуға септігін тигізетін негізі басымдықтар. Сондай-ақ, онда қоғам үшін ең басты қажеттілік – білім мен тəрбиеге де көп көңіл бөлініп отыр. Мектептердің қалыпты жұмыс тəртібіне көшу керектігі, олардың жай-күйі Елбасы тарапынан

тұрақты комиссиясының төрағасы болғандықтан, Петро павл қаласында да қазақ балаларының аралас мектептерде оқып жүргенін білемін. Ол мектептердің бүгінгі жағдайы санитарлық-эпидемиологиялық талаптарға толық сай емес. Ара лас мектептердегі қазақ сыныптарының алды 7-8-сыныптарға барып қалды. Үкімет тарапынан қосымша бөлінетін қаражат еліміздегі апаттық жəне үш ауысымдағы мектептердің жағдайын түзетіп, олардың құрылысының қарқынын жеделдетеді деген ойдамын. Балабақшалардың жетіспеушілігіне келер болсақ, облысымыз мектепке дейінгі тəрбие мен білім беру мекемелерімен қамтамасыз етуден республикалық көрсеткіш бойынша төртінші орында болғанымен, Петропавл қаласында 10 мыңға жуық бүлдіршін кезекте тұр. Бұл ретте де Елбасының «Мектепке дейінгі мекеме лерде орын тапшылығын түбегейлі қысқарту үшін 3 жыл бойы қосымша 20 миллиард теңге бағыттауды тапсырамын. Əкімдер жеке секторды тарта отырып, бұл жұмыспен барынша айналысуы тиіс», дегені солтүстікқазақстандық балдырғандар мен ата-аналар үшін қуа нышты хабар болды. Тек осы бөлінген қаражат діттеген жеріне жетіп, тиімді жұмсалса, қазақстандықтардың əл-ауқаты арта түсетініне сенім мол. Жангелді ТƏЖИН, есту кемістігі бар балаларға арналған облыстық мектепинтернаттың директоры.

Солтүстік Қазақстан облысы.

тағы да басты назарға алынды. Бұған мемлекет тарапынан жан-жақты қаржылық қолдау көрсетіле бермек. Ендігі ретте əрбір тиынның орынды жұмсалуына зор мəн берген дұрыс. Əрине, Елбасы Жолдауда «Толысқандықтың жаһандық сынынан өту үшін біздің топтаса білуіміз қажет. Біз барлық қазақстандықтар арасындағы сенімді нығайтуға тиіспіз! Бір-бірімізге тағатты болуымыз керек!» деп атап көрсетуі бала күтімінде отырған анадан бастап, билік тұтқасын ұстаған лауазымды тұлғаларға дейін ынтымақта, бірлікте еңбек ету керектігін ұғындырады. Осы жолда біз жаңа қазақстандық патриотизм рухында кемел келешекке жету үшін кез келген қиындыққа төтеп бере алатындай қауқарлы болудың əрбір азаматқа жүктелетінін жан-жақты түсінеміз. «Біздің азаматтарымыз заманауи жəне сапалы автомагистральдармен жүріп, кез келген өңірге қауіпсіз жəне тез жететін болады. Əлеуметтік инфрақұрылым жақсарады, жаңа жəне заманауи мектептер мен ауруханалар жоғары сапалы қызметтер көрсетеді. Нəтижесінде ол əрбір қазақстандықтың əл-ауқаты мен өмір сапасында көрініс табады. Ал ең бастысы – осының бəрі болашақ ұрпақтың байлығы ретінде біздің жерімізде қалады». Бұл – Жаңа Экономикалық Саясаттың жоспарлы түрде жүзеге асатын ең құнды нəтижесі деп білемін. Сондықтан, Жолдаудағы міндеттер – бəріміз үшін де үлкен сын болмақ. АЛМАТЫ.


8

www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

ОТАНДЫЌ ЄЫЛЫМ ҐРІСІ – ҐНДІРІС ЖЕМІСІ

Їдемелі индустриялыќ-инновациялыќ даму мемлекеттік баєдарламасы іс-ќимыл їстінде Шаєын жəне орта бизнес пен іскерлік белсенділікті ќолдау бойынша жўмысты жалєастыру ќажет. ШОБ-ты экономикалыќ ґсімніѕ драйвері ретінде дамыту жəне оныѕ їлесін 2050 жылєа ќарай ІЖҐ-ніѕ 50 пайызына ўлєайту бойынша жўмысты жалєастырєан жґн. Сондыќтан шаєын жəне орта бизнес їшін 2015-2017 жылдары жалпы сомасы 155 миллиард теѕге несие желілерін АДБ, ЕЌДБ, Дїниежїзілік банк есебінен тиімді пайдалану ќажет. Нўрсўлтан НАЗАРБАЕВ. (Ќазаќстан халќына Жолдауынан).

Аграрлық саланың инновациялық бағытын айқындап берген Елбасының ұстанымы «Дүние де өзі, мал да өзі, Ғылымға көңіл бөлсеңіз...» деген хакім Абайдың даналығымен ұштасып жатыр. Себебі, ауыл шаруашылығын дамытудың дəстүрлі тəсілдері ендігі жерде жаңа дəуірдің екпініне ілесе алмайды. Шетелдің технологиясын сатып ала беру де – қиындықтан шығаратын жол емес. Сондықтан мемлекет ғылымға бөлінетін қаржыны еселеп арттырмақ. Оның көлемі қазіргі ІЖӨ-нің 0,18 пайызынан 2020 жылға қарай 2 пайызға, 2050 жылға қарай 3 пайызға өседі. Əрине, мұндай қомақты қолдаудан аграрлық сала да өз үлесін алары анық. Бірақ ескеретін бір мəселе, қаржылай қолдаумен бірге ғалымдарға үлкен жауапкершілік жүктеледі. Біз бұл сауалдарды Микробиология жəне вирусология институтының бас директоры, Ғылым мен техника саласындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, академик Аманкелді Құрбанұлы САДАНОВҚА қойған едік.

қасиетіне Алматы облысындағы соя дақылын өсіретін «Түрген» серіктестігіне барғанда көзіміз жетті. Түсімді əдеттегіден 30-35 пайызға жоғары алған фермерлер «Ризовит-АКС-ке» ризамыз!» дейді қуаныштарын жасыра алмай. Серіктестік директорының орынбасары Аслан Қамзаевтың айтуынша, биылғы құрғақшылықтың өзінде түсімнің көтерілгені өз алдына, соя дəнінің сапасы да жоғарылаған. Мұның мəнісі мынада екен: əдетте сояның ірі дəндері сабағының төменгі тұсында орналасады. Бірақ оның көбі диқанның уысына түспейді. Себебі, жаздай жайқалып, көз тартқан дəндер комбайнның дестелегішіне ілінбей, ысырап

Микробиология саласындаєы нəтиже

ќазаќ єалымдарыныѕ ќарымын кґрсетеді «РИЗОВИТКЕ» РИЗАМЫЗ!» Жалпы, азық-түлік өндірісі қазір əлем сарапшыларын мазалап отыр. Егер аграрлық мемлекеттер қауқар көрсетпесе, алдағы 30-40 жылда адамзатты аштық айналдыра бастауы мүмкін. Бұл жөнінде БҰҰның бірнеше рет дабыл қаққаны есімізде. Елбасы «Қазақстан-2050» Стратегиясында бұл туралы тайға таңба басқандай айтты. Ауыл шаруашылығын алға сүй рейтін күш топырақтың құнарын арттырумен тікелей байланысты. Себебі, құнары қашқан жер ден көңілдегідей өнім алу мүм кін емес. Бұл өз кезегінде мал азығын əзірлеу ісіне де кері əсерін тигізеді. Айналып келгенде, егін шаруашылығымен бірге мал шаруашылығының дамуы да

құнарлы топыраққа тəуелді. Топырақ құнарының күрт төмендеуі – қарашіріндінің азаюынан жəне азот мөлшерінің кемуінен орын алатын құбылыс. Ал оның орнын бұршақ тұқымдас өсімдіктер толтыра алады. Бір қызығы, мұндай дақылдар химиялық тыңайтқыштарды жатсынады. Оларға керегі – табиғи, таза биологиялық тыңайтқыш. Микробиология жəне вирусология институтының ғалымдары ойлап шығарған биопрепаратта жоңышқа жəне соя, бұршақ, жа с ымық, нұт секілді бұршақ тұқымдас дақылдардың тамырында кездесетін түйнек бактерияларының ең белсенді штамдары бар. Бұл бактериялар ауадағы бос азотты өсімдіктің тамырына жинайды. Əрі осы табиғи тыңайтқышты топырақта сақтап қалады. Отандық препараттың пайдалы

болып, алқапта қалып қояды. Ал отандық препаратпен өңделіп барып себілген соя дəні сабағының түбінен 10 сантиметрдей жоғары орналасады. Сөйтіп, ақ адал еңбек далаға кетпей, диқанның қамбасына құйылады. Жиын-терін кезіндегі дəн шығыны ондаған есеге кемиді. Бұл – бір. Екіншіден, сояның сабағы мен дəні ғана емес, тамыры да ұлғаяды. Тамырдағы жүзім шоғыры секілді түйнекті бактериялар табиғи азоттың қайнар көзі. Препарат құрамындағы түйнек бактериялары бір гектар жерде 250300 келіге дейін ауадағы бос азотты өзіне сіңіреді. Мұның басты артықшылығы сол, топырақ астында қалған азот 2-3 жылға дейін шаруаның қажетіне жарайды. Яғни, алдағы бірер жылда алқапқа минералды тыңайтқыштарды берудің қажеті жоқ.

ҮШІНШІ ИНДУСТРИЯЛЫҚ ТӨҢКЕРІСТІҢ НЕГІЗГІ ТАЛАПТАРЫ

Расында, биыл Алматы облысында егілген 60 мың гектар сояның 80 пайызға жуығы отандық «Ризовит-АКС» препаратымен өңделіпті. Демек, бұған дейін өңірде жиі қолданылып келген Ресейдің «Ризоторфин» препаратынан фермерлер бас тарта бастаған. Басқалай айтсақ, отандық препарат өз артықшылықтары арқылы шетелдік бəсекелесін нарықтан ығыстырып шығарды.

СҮРЛЕМ ƏЗІРЛЕУДІҢ СЫРЫН БІЛЕСІЗ БЕ? Қазақстан алдағы санаулы жылдың ішінде Ресейге жылына 180 мың тонна ет экспорттау əлеуетіне ие болуы тиіс. Осы мақ сатта бүгінге дейін шетелден асыл тұқымды 50 мың бас ірі қара əкелінді. Сондай-ақ, сүт бағытындағы мал шаруашылығын дамыту жөнінде де іргелі жоспар құрылған. Ауылшаруашылығы министрлігі 2020 жылы еліміздегі сүт өндірісін жылына 1,7 млн. тоннаға дейін арттыруды көздеп отыр. Əрине, асыл тұқымды түліктің өнімі қатардағы малға қарағанда əлдеқайда жоғары. Бірақ осы қасиетін сақтап қалу үшін малға құнарлы да жұғымды азық қажет. Кеңестік колхоз-совхоздар арнайы қазан шұңқырларда қысқы мал азығы үшін сүрлем əзірлейтін. Балауса шөптен бастырылған сүрлем бірнеше ай бойы бастапқы қалпына жақын күйде сақталатын. Сондықтан малға сіңімді келетін. Қазақ ғалымдары ұсынған «Казбиосил» препараты сүрлем

əзірлеу ісін мүлде жаңа сатыға көтерді. Өйткені, отандық биоашытқы кез келген шөп түрін сүрлеуге жарамды. Ол комбайндағы арнайы ыдысқа құйылып, орылған көкбалаусаға электрониканың көмегімен мөлшерлеп беріледі. Сүрлемдік жүгері қазаншұңқырда тапталған соң, препараттағы табиғи микро ағзалар жүгерінің қатты сабағы мен собығын жұмсартады, шөпті шірітетін бактерияларды жояды. Соның нəтижесінде көк балаусаның құрамындағы барлық пайдалы элементтер сақталады. Оған қоса биоашытқы бойындағы микроорганизмдер қосымша дəрумендер бөледі. Сөйтіп, сүрлемнің қоректік қасиеті артып, нағыз шырынды азыққа айналады. Сүрлемге қажет ашытқы іздеп, импорттық препараттарды қолданып көрген Алматы іргесіндегі «Адал агроөнеркəсіптік компаниясы» ақыры «Казбиосилге» тоқтапты. Бұл агрофирма ұзақ жылдардан бері табиғи сүт өнімдерін нарыққа шығарып келеді. Агроөнеркəсіп кешенінің ауылшаруашылық саласына жауап беретін директоры Медетхан Игіліков бізге былай деді: «Ілгеріде шетелдің препараттарын қолданып көргенбіз. Тіпті кейбірінен аузымыз күйді. Өйткені, біз табиғи сүт өндіретіндіктен препараттың құрамында ешқандай химиялық қоспа болмауы керек. Ол түсімді көтергенмен, өнімнің сапасына кері əсер етеді. Ал отандық препаратты пайдаланғаннан кейін əр сиыр 1,5-2 келі сүт қосты. Қазір мың сиырдан күніге 1,5-2 тонна сүтті артық алып жатырмыз. Сосын біз күтпеген тағы бір ерекшелігі – сүттің майлылығы артты. Əрі тана-торпағымыз да күніне 100150 грамға дейін қосымша салмақ қосуда. Біздің кешенде мұндай жас малдың саны 500-ден асады. Демек, біз үшін бұл препараттан артық ашытқының қажеті жоқ». Институттың ғылыми əзірлемелерді енгізу бөлімінің жетекшісі Ғайни Таубекованың айтуынша, фермерлерді қызықтырып отырған тағы бір мəселе бар. Ол – отандық препараттың ерекше үнемділігі.

Мəселен, сүрленетін бір тонна шөпке небəрі үш-ақ грамм препарат жұмсалады екен. Үш грамм «Казбиосил» бір литр суға араластырылады. Осы ерітінді бір тонна сүрлемге жетіп жатыр.

«БАКОЙЛ-KZ» БИОПРЕПАРАТЫНА БƏСЕКЕЛЕС ЖОҚ Қазақстан мұнай қоры бойынша əлемде 12 орында, ал мұнай өндіру көрсеткіші бойынша 17 орында тұр. Бұл еліміздің жер-жаһандағы мұнай державаларының бірі екеніне нақты айғақ болса керек. Алайда, жерасты байлығы мəңгілік емес. Күндердің күнінде мұнайдың да таусылатынын, сондықтан Қазақ станның шикізаттық елден өндірістік елге айналуы қажеттігін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев ұдайы ескертіп, Үкіметке нақты тапсырмалар жүктеп келеді. Дегенмен, барлық мұнай өндіруші елдерге ортақ тағы бір түйткіл бар. Мұнай жəне мұнай өнімдерін өндіру, өңдеу жəне тасымалдау қоршаған ортаға зиянын тигізіп, топырақты зақымдайды. Топырақ қабатының ластануы оның тұрақты функцияларын бұзады, физикохимиялық қасиетін өзгертеді. Биохимиялық процестердің сипаттамасын төмендетеді, тіпті жойып жібереді. Бұрын əлемдік тəжірибеде мұнай төгілген топырақты тазартудың экстракция, физикалық адсорбция, пиролиз, өртеу, т.б. секілді əдістері қолданылған. Алайда, бұл тəсілдердің бəрі де экологиялық жағын былай қойғанда, экономикалық тұрғыдан тиімсіз деп танылды. Экологтардың: «Мұнай төгілген жерді тазартып, бастапқы қалпына келтіру үшін кемінде 2025 жыл керек» деп дабыл қаққаны да сол тұста. Ал отандық ғалымдардың «Бакойл-KZ» биологиялық препараты қатты ластанған жердегі мұнай қалдықтарын 1,5-2 ай ішінде 90-95 пайызға дейін жоя алады. Бұл – Атырау облысындағы «Доссормұнайгаз» мұнай-газ өндіру басқармасының мұнаймен ластанған кен орындарында жəне арнайы

Заман кілті маманда Ерлан АНДАСБАЕВ,

Жаңғырмалы энергияны, энергиялық тиімділік жəне энергия үнемдеу технологиясын дамыту

Энергетикалық тəуелсіздікті, энергия тұтынуды жəне қоршаған ортаға шығарылатын зиянды заттарды азайтуды қамтамасыз ету

3D баспа технологиясын қолдану, роботтандырылған өндіріс құру, басқару жүйесін автоматтандыру арқылы өндірістің үйлесімділігіне қол жеткізу

Орта жəне ұсақ сериялы өндіріс шеңберінде тапсырыс бойынша тауарларды жылдам өткізуді жəне жаңа өнімдер өндіру үшін технологиялық үдерістердің тұтастығын қамтамасыз ету

Ақпараттық қоғам құру

Интернетмүмкіндіктерді пайдаланудың кең көлемді мүмкіндіктерін қамтамасыз ету

Жаңа материалдарды дамыту (композитті материалдар, нанотехнологиялар)

Бұйымдардың жоғары деңгейдегі төзімділігін, жеңілдігін, əмбебап қолданысын, төмен бағасын қамтамасыз ету

І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің физика-математика факультетінің деканы, техника ғылымдарының докторы, профессор.

Елбасы биылғы Жолдауында «Біздің білім беруді, денсаулық сақтауды, ауыл шаруашылығын дамыту бағдарламаларымыз жалғаса береді» деп нақтылады. Сондықтан уақыт талабына сай маман дайындау басты міндет. Оқыту жəне зерттеу үшін жақсы инфрақұрылым болу керек. Осыған орай университеттегі барлық ғылыми бағыттарды біріктіретін ғылыми кластер ашылды. Бұл ғылымға құштар азаматтарды бір орталыққа шоғырланып, заманауи қондырғылармен жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Университетте интранет-жүйесі енгізілген. Əрбір пайдаланушы үшін сол

интранет-жүйе электрондық журнал мен пəннің оқу-əдістемелік тұрғыда қамтамасыз етіп, көріпбілу үшін жеке бет ашып береді. Сондай-ақ, 2009 жылдың қазан айынан бастап Lotus Domino платформасы негізінде құрылған электрондық құжат айналымы қолданысқа енгізілген. Сонымен қатар, білімгерлер толығымен ақпараттық ресурстарды пайдалана алады. Елімізге осы мүмкіндіктерді пайдалана алатын білімді де білікті маман керек. Сондықтан, университетте білім сапасын арттырудың жаңа жолдары қарастырылып, ол күнделікті оқуда қолданылуда. Уақытты ұтып, барлық жұмысты тиімді істейтін əкімшілік жүйе құрылды. Білімнің, ғылымның, тəрбиенің сапалы болуына баса назар аударуда. Қазіргі таңда университеттің білім беру жүйесінің жетістігі

мен осал тұстарын анықтап, келешекке қажетті нақты іс-шаралар жоспары жасалуда. Алыс-жақын шетелдердегі жетекші 50-ге жуық білім беру орталықтарымен əріптестік байланыс орнаттық. Польша, Болгария, Венгрия

полигонда сынақтан өткендегі көрсеткіші. Биопрепаратты қолданған соң топырақта тез ыдырайтын бактериалды ақуыз бен мұнай қосылыстарының тотығуынан шыққан экологиялық таза өнімдер ғана қалады. Биыл бір ғана Жаңаөзен маңында 270 мың тонна мұнаймен ластанған 70 гектардан астам жердің топырағы өңделіп жатыр. Ал келесі жылы ол жерге жайылымдық шөп егілмек. «Бакойл-KZ» шетелдік препараттардан бірнеше маңызды артықшылықтары бойынша алда тұр. Себебі, препарат бактериялардың жергілікті штамдарынан тұрады. Ол ары кеткенде 2 айдың ішінде топырақтағы мұнайды тұтастай жойып жіберуге қауқарлы. Салыстыру үшін қарасақ, ресейлік препарат мұндай нəтижені тек 6-8 ай өткен соң ғана көрсете алады. Əрі оның бағасы отандық препараттан 4-5 есеге қымбат. Демек, отандық микробилогия саласының ғалымдары ластанған топырақты тазартуға қажетті препарат жасау ісінде де ресейлік əріптестерінен əлдеқайда алға шығып кетті деуге болады. Ресми дерек бойынша, елімізде мұнаймен ластанған аумақтың көлемі 200 мың гектардың шамасында екен. Əрине, бұл аз жер емес. Есесіне оны қалпына келтіре алатын препарат өз қолымызда тұр. Егер қажеттілік туып жатса, Микробилогия жəне вирусология институтының мамандары 200 мың гектар жерді тазартуға қажет препаратты бірер жылдың ішіндеақ өндіріп беруге əзір. Өйткені, 1 гектар жерге бар болғаны 27 келі ғана «Бакойл-KZ» жұмсалады. Ал институт зауыты қазір күніне 2-2,5 тонна препарат өндіретін қуатқа ие. Дəл осы «Казбиосил», «Ризовит-АКС», «Бакойл-KZ» препа раттары үшін 2011 жылы Аманкелді Саданов басқаратын ғалымдар тобы Мемлекеттік сыйлыққа ие болғанын айта кетсек дейміз. Мемлекеттік сыйлықты Елбасының өзі тапсырған болатын. Сансызбай ӨКЕНҰЛЫ, журналист.

секілді Еуропа елдерінің танымал ғалымдары магистранттарымызға дəріс өткізеді. Маман дайындауда қол жеткізген жетістіктер нəтижесінде гуманитарлық, мəде ниет, өнер, жаратылыстанутехникалық, педагогика жəне психология факультеттеріне 20 мамандық аккредиттеуден сəтті өтті. Аккредиттелген мамандықтардың артықшылығы түлектердің шетелде оқуын жалғастыруға, жұмыс істеуге мүмкіндік алады. Мысалы физика-математика факультетінің түлегі Андрей Порсев Польшада қызмет істесе, Темір Əбдраимов Польшада магистратурада оқиды. Темір Абдрахманов деген түлегіміз Пекинде білім алып жүр. Шотландияда магистратураны тəмамдаған Шыңғыс Қармысов деген физиктің жетістіктері мерейді өсіреді. ТАЛДЫҚОРҒАН.


9

www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

 Сүйінші!

ЌАЗАЌТЫЅ КИІЗ ЇЙІ МЕН ДƏСТЇРЛІ КЇЙІ ЮНЕСКО-ныѕ шешімімен адамзат ќазынасы ќатарына ќосылды Сүйінішті жақсылық жаңалықты естіген бойда Алматыдағы Ұлттық кітапхананың директоры, көрнекті қаламгер, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, еліміздегі Материалдық емес мəдени мұраларды қорғау жөніндегі Ұлттық комитеттің төрағасы Əлібек АСҚАРОВПЕН əңгімелесуге асығып едік. – Əлібек Асылбайұлы, осы ерекше оқиғаның жай-жапсарын кеңірек айтыңызшы? Сүйінші хабарды қашан алдыңыздар? – ЮНЕСКО-ның Париждегі штабпəтерінен қуанышты хабарды күні кеше ғана алып отырмыз. Иə, қазағымыздың дəстүрлі күйшілік өнері мен киіз үйі Адамзаттың рухани мұра сы ның Көрнекі тізіміне енгізілді. Мəдение тіміздің осынау екі асыл мəйегі басқа да дүниелердің қатарында 2013 жылы ұсынылып, ЮНЕСКО тарапынан қарауға қабылданған болатын. Іштей күпті көңілмен күтіп жүргенбіз. Енді, міне, ақ түйенің қарны жарылды. Дəл Тұңғыш Президент күні қарсаңында, Тəуел сіз дік мерекесі алдында əлемдік тізімге енуіміз еліміз үшін үлкен оқиға, бəрекелді дейтін жаңалық, халқымыздың, ұлтымыздың мерейі болғандығына сөз жоқ. Қазақтың қара домбырасының қоңыр күйін енді дүние жүзі танитын болады. Сонау Оңтүстік Американың, Африканың, Австралияның, Еу ропаның адамдары сол тізімнен көріп күй өнерімізге, қазаққырғыздың киіз үйіне енді қызығушылық танытары да айдан айқын. – Қайбір игілікті істің болсын қозғаушы күші, дем берушісі болады ғой. Мұның өзі неден басталды? – Бертіндегі уақыттарға дейін күллі жер жүзі материалдық мəдени мұрамен айналысып келген ғой. Ол дегеніңіз, қорғандар, тарихи ғимараттар, көне қалалар, т.б. Материалдық мəдени мұра орайындағы Бүкілəлемдік мəртебелі тізімге бізден бұған дейін екі дүние – Таңбалытас петроглифтері мен Əзірет Сұлтан кесенесі енгенін білеміз. Сөйтіп, Материалдық емес мəдени мұра – рухани дүниелер назардан тыс, ескерусіз қалып бара жатқандығын ЮНЕСКО дер кезінде еске салды. Əсіресе, Оңтүстік Америкада, саны аз халықтар рухани көзайымдарынан мүлдем айырылып, ұмытып жатыр. Осыған ұқсас жағдайлар біздің қазақ халқының басында да жоқ емес. Қамданбасақ қапы қаламыз, бүгін шара қолданбасақ, ертең кеш болары хақ. Сол себептен де, 2003 жылғы 17 қазанда Парижде қабылданған Материалдық емес мəдени мұраны қорғау туралы Конвенция 2011 жылғы 23 желтоқсанда ратификацияланды. ЮНЕСКО жəне ИСЕСКО істері бойынша Қазақстан Республикасының Ұлттық комиссиясы жанындағы Материалдық емес мəдени мұраларды қорғау жөніндегі

Ұлттық комитет құрылды. Қазақстанның Мате риалдық емес мəдени мұрасын сақтау жəне дамыту тұжырымдамасы қабылданып, оны Мемлекет басшысы мақұлдағаннан кейін 2013 жылдың сəуірінде Үкімет бекітті. Сөйтіп, осы орайдағы кең көлемді жұмысқа жол ашылды. Осы салада Елбасының тікелей тапсырмасымен мемлекеттік «Мəдени мұра» бағдарламасы шеңберінде көп дүниелеріміз халқымызбен қайта қауышып, уақыт талабына сай таңбаланып, төрден құрметті орнын алып та жатыр. Осыған темірқазық бағыт ұсталғанын, əсіресе, қадап айтамын. Ол рухани дүниелер, біле білсек, ұлтымыздың ұйытқысы, елдігіміздің өрнекті үлгісі ғой. – Ұлттық комитет атқарған шаруаларға аз-кем тоқталсаңыз? – Біз комитет басшылығын көрнекті мəдениеттанушы ағамыз Мұрат Əуезовтен қабылдап алдық. Əуелден дұрыс жолға қойылған жұмысты екі жылдан бері сəтімен ілгері жалғастырып келеміз. Ең əуелі Қазақстан Республикасының Материалдық емес мəдени мұрасының Ұлттық тізімі жасалып, ол министрлікте бекітілді. Бұл тізімнің өзі біздің айналысатын ісіміздің бағытбағдары, атқарылатын жұмысымыздың бағдарламасы, бағдаршамы сияқты дер едім. Бұл тізімде əзірге ұзын ырғасы 50-ге жуық аталым көрсетілген. Айтар болсақ, Наурыз мейрамы, құсбегілік, айтыс өнері, киіз үй, қазақтың дəстүрлі домбыра күйі өнері, қазақтың дəстүрлі əн өнері, зергерлік өнері, көкпар, қазақ күресі, киіз басу, бесік, қымыз, асық ату, тоғызқұмалақ, қазақтың дəстүрлі кілем тоқу өнері, бақсы сарыны, шілдехана, тағысын-тағылар болып кете береді. Иə, бұрынырақта мəдени мұраларымызды жинау, қордалау, реттеу барысында материалдық жағына көп мəн беріліп, материалдық емес мұраларымыздың кенже қалғанын мойындағанымыз да жөн. Соларды жіпке тізіп өтудің өзінен-ақ көп жайды байқаймыз. Аумалы-төкпелі заманнан, көшпелі кезеңнен келе жатқан киіз үйі, оның ішкі-сыртқы ерекшеліктеріне сай орайластырылған жиһаз мүлкі. Ер қанаты – жылқыға, төрт түлік малына, аңшылық, саяткерлік, жаугершілік өміріне қатысты пайдаланылған құрал-жабдықтары мен өнер үлгілері (ат-əбзелдері, ер-тұрманы, қасапшылық, құсбегілік, зергерлік, балгерлік, тері өңдеу, текемет тігу, ұлттық ойындарымыз бен тағамдарымыздың сан

алуан түрі), кең даланы күмбірлеткен күйі, қобыздың үні, шырқатып салған əні, ауыздан ауызға айтылған дастандар мен батырлар жырлары, қиялды шарықтатар ертегілері. Осылар қай ұлттың да мақтаныш етуіне лайықты емес пе! – Олай болса, Материалдық мəдени мұ ра мен рухани мұраның аражігін қа лай ажыратамыз? Осы орайдағы негіз гі ұғымдар мен айқындамалар қандай? – Мысалға киіз үйді алайық. Оның өзі материалдық мұра. Ал оның жасалу жолы мен дəстүрі, ішінің жиналуы мен жиһаздалуы рухани мұраға жатады. Домбыра да солай. Домбыраны пайдалана отырып туатын өнер, одан шығатын музыкалық үн Материалдық емес мұрамыздың бір мəйегінен саналады. Сол сияқты халқымыздың ежелден келе жатқан əдет-ғұрыптары, орындаушылық өнер, салттар, мейрамдар, табиғат пен əлемге қатысты түсінік-пайымдар, дағдылар, ұлттық ойындар, сондай-ақ осылармен байланысты құралдар мен заттар, артефактілер рухани құндылықтардың ең құнарлы қатарында. Олар ұлттың болмысын, мінезін, бет-бейнесін танытады десек, оларды ұмыту өзіңді ұмытумен пара-пар. Материалдық емес мұраны қорғаудың, насихаттаудың, дəріптеудің, зерттеудің, одан əрі əлемге танытудың, одан қала берді жаңағыдай, бүкілəлемдік тізімге талмай талаптана жүріп қостырудың бір мəнісі мен маңыздылығы осында болса керек. – Осы ретте ЮНЕСКО-ға ұсыныстар дайындап берудің де біраз шырғалаңдары бар болар? – Иə, бірден айтайын, ол оңай жұмыс емес. Бір айта кетерім, Ұлттық комитетте нағыз ұлтжанды азаматтар, патриот мамандар жұмыс істейтін болып шықты. Оны дайындалған құжаттар сапасынан айқын көреміз. Комитет мүшелерінің кəсібилігі, білімдарлығы, халықаралық дəрежедегі жоғары іскерлік мəдениеті, əрі-беріден соң ілкімді мəмілегерлігі осы орайда білінді. ЮНЕСКО бізге екі тізім жасатады. Оның біріншісі, Адамзаттың рухани мұрасына ұсынылатын Репрезентативті тізім. Біз оны көрнекі тізім деп қазақшаладық. Ал екіншісі, Шұғыл қорғауға мұқтаж Материалдық емес мəдени мұра тізімі. Бұл дегеніңіз, яғни жоғалып бара жатқан, соңғы иелері, соңғы білетіндер өмірден өтіп кетсе, жетім нің күйін кешіп, ертең жойылып кететін дүниелер. Сол тізімге біз зергерлік өнерді, күміспен өңдеу өнерін арнайы дайындап жатырмыз. Оның ақ адал иесі осыдан сегіз жыл бұрын өмірден озған ұлық ұста, аяулы, өнерлі

Суретті түсірген Игорь БУРГАНДИНОВ.

азаматымыз Шоқпарұлы Дəркембай еді ғой. Біз ЮНЕСКО-ның қаралып жатқан номинациялары бойынша бұған дейін сегіз дүниемізді ұсынып қойған болатынбыз. Атап айтқанда, олар – қазақтың дəстүрлі күйшілік өнері жəне айтыс, яғни импровизация өнері. Бұларға басыбайлы өзіміз иеміз. Ал киіз үй, оны жасаудың дəстүрлі жолдары мен дағдыларын құжаттап Қырғызстанмен бірлесіп өткізгенбіз. Сол сияқты, Наурыз мейрамы да шығыстың көп халықтарына ортақ құндылық болғандықтан, оны өзге тоғыз елмен біріге отырып ұсындық аталмыш тізімге. Бұлардан басқа əзірге ЮНЕСКО тарапынан қарауға қабылданғандары – бүркіт салу, асық ойнау, ағашты ұңғылап бітеу, домбыра жасау, қазақ күресі. – Осындай рухани-мəдени мұраларымызды жалпы адамзаттың алқалы назарына ұсынудың белгілі бір қисынталап тары, жөн-жосықтары, өзіндік критерийлері, айқындамалары да бар шығар? – Əлбетте. Өзім де əңгімені осыған қарай ойыстырайын деп отырмын. Біріншіден, Көрнекі тізімге ұсынылған дүние Конвенцияның 2-бабында айқындалған Материалдық емес мəдени мұра болуы тиіс. Екіншіден, оның құндылығы, мəнділігі жалпы өркениеттік жоғары деңгейден табылып, халықтардың үнқатысуын ынталандыруы, бүкіл

əлемдегі мəдени əр алуандықты паш етуі керек. Сонымен бірге, біздің мамандарымыз аталымға ұсынылған Материалдық емес мұра туралы толыққанды ақпаратты ағылшын тілінде дайындап жіберуде. Оларға фото жəне бейнематериалдар қосылады. Ұсынған дүниеміздің адамзат мұрасы болуға лайықтылығы жеріне жеткізе дəлелденеді. Сондай-ақ, ұсынылған Материалдық емес мұраның Қазақ еліндегі һəм əлемдік қоғамдастықтағы көкейкестілігі мен маңыздылығы паш етіледі. «Ел іші – өнер кеніші» деп өзіміз айтатындай, күйшілер, бишілер, өнерпаздар кəсіби əртістер емес, халық арасынан шыққан қарапайым дарынды адамдар болуы керек. Құжатты соның бəрі дəлелденіп, көздері анық жеткенде ғана қабылдап алады. Міне, осындай құжаттарды мүлтіксіз, таптұйнақтай етіп дайындауға да біраз уақыт, қаншама күш-жігер, көз майы сарп етілді. Осы ретте өзі де ағылшын тілінде таза сөйлейтін Мəдениет министрі, ЮНЕСКО жəне ИСЕСКО істері жөніндегі Қазақстан тарабының бас хатшысы Арыстанбек Мұхамедиұлының басшылығымен бұл жұмыстардың баршасы ықтиятты, сауатты, жоғары кəсібилікпен жүргізілді десек, артық айтқандық емес. Халықаралық қарым-қатынас мəдениеті жете меңгерілді. Мəдениет министрлігінің тапсыруымен «Қазақстан» жəне «Хабар» телеарналары Көрнекі тізімге ұсынылатын рухани

мұралар жайында жеке-жеке деректі фильмдер түсірді. Ғылыми-зердемелер жасалды. Күйшілік өнер хақындағы материалдарды өнертану кандидаты, профессор Сайда Елеманова, киіз үй туралы өлкетану музейінің директоры Тамара Жұмəлиева жетекшілік еткен маң ғыстаулық мамандар əзірледі. Наурыз мейрамы жайлы ақпарат-құжаттар Орталық мемлекеттік музейдің ғалым-хатшысы Ғалия Теміртон мен Абылай хан атындағы Халықаралық қатынастар жəне əлем тілдері университетінің проректоры, философия ғылымдарының докторы, профессор Альмира Наурызбаеваның қолдарынан өтті. Осы ортақ іске еңбек сіңіргендердің бəрінің аттарын атап шығу мүмкін емес. Солар қоғамдық негізде, ақысыз-пұлсыз, таза патриоттық құлшыныспен жұмыс істеді. Нəтижесін, міне, көріп отырсыздар. Шын құлшынсақ, қолдан келеді екен. Ақыр аяғында айналып кетейін қасиетті киіз үйіміз бен киелі күйіміз Адамзат мұрасының алтын қорына қосылды. – Қуанамыз, қол соғамыз. Бəрекелді дейміз. Алда шығар тауымыз бұдан да биік болғай! Əңгімелескен Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан».

АЛМАТЫ.

Жəдігерлеріміз жаћанєа жетті Ел Тəуелсіздігі күні қарсаңында халқымыздың домбырада орындалатын дəстүрлі күйі мен киіз үйі ЮНЕСКО-ның бүкіладамзаттық мəдени құндылықтар тізіміне еніп, жан жадыратар жақсы жаңалыққа барша қазақ баласы шын ниеттен қуанулы. Əдетте, ЮНЕСКО бір жылда бір ғана рухани қазынаны өзінің тізіміне енгізуге құқылы десек, бұл дəстүрді қазақтың қос бірдей асыл мұрасы текке бұзып кетіп отырған жоқ. Өйткені, мұндай адамзат баласы арманынан асып туған алып арналар некен-саяқ. Əлем жұртшылығын мойындатқан сондай жалқы жауһарлардың қазақ даласында баршаға баяндалмай, атағын жая да алмай жатқаны қаншама. Осы жұмыстың басы-қасында көз ілмей жүріп, көп іс тындырған мамандар, ғалымдар мұны əлі Сайда ЕЛЕМАНОВА, Қазақ ұлттық Өнер университетінің профессоры:

– ЮНЕСКО-дағы Материалдық емес мəдени мұраға байланысты біз 2011 жылы конвенцияға қол қойдық. Осыдан кейін, бұған байланысты іс-қимыл жасауға тиіс болдық. Міне, сол қажеттіліктен дүниеге келген Ұлттық комиссия көп жұмыс атқарды. Бірінші күннен бастап материалдық емес мəдени мұраны сақтау жөніндегі Ұлттық комитет құрылды. Мен осы ған мүше болып қабылдандым. Негізінде мамандығым бойын ша, фольклоршымын. Сондықтан дəстүрлі музыкамен тыңғылықты айналысамын, оның ішінде өзімнің тікелей ғылыми тақырыбым – дəстүрлі əндер болып табылады. Сондықтан, келесі жылы бұйыртса, əншілік өнерді, дəстүрлі əн өнерін осы тізімге ұсынуды жөн санап отырмыз. Өйткені, бұл іс осымен біржола тоқтап қалмауы керек. ЮНЕСКО-ның шешімі бойынша əр халық өзінің құндылығын алдыңғы орынға қойып, дəріптеуіне құқылы болып есептелсе, кеңес дəуірінде бұл құндылықтың сипаты басқашалау өрілді. Мысалы, көршілес қырғыздар осы тізімге 5-6 дүниесін енгізіп үлгергенде, біздің осы күнге дейін бірде-бір туындымызды сол санатқа қоса алмауымыз, əрине, бір жағынан атымызға қатты ұят та, ал екіншіден, «ештен де кеш жақсы» деген салтқа санасын жеңдірген халықтың асық пай, аптықпай, бəрін сарабдал ойлап шешкені абзал болмақ, əрине. Ал мына

əзербайжандарыңыз төрт аталымын енгізгеннен кейін де қол қусырып қарап отырған жоқ. Кілем дерін, музыкалық аспаптарын тізімге қосқан олардан қалыспай жапон, қытай сынды халықтар тағы тұр. «Неге біз осыларға еруге жарамай қалдық?» деп оның қыр-сырын зерттей келсем, мəселе құжатта екен. Əуелі нені ұсынуымыз керек деген сұраққа жауап тауып алмай істің оңға баспасына көзім жетті. Ұзақ уақыт əлгі құжатты қалай толтыру керек деген мəселеге бас қатырдық. Конвенцияға дейін үш рет байқау өткен болатын. Осыған əзербайжандар өз жанрын, грузиндер халықтық сипаттағы əндерін өткізіп жіберді. Сөйтсек, бұл өзі бір өте нəзік мəселе екен. Неге жолымыз болмай қала береді деп қиналып жүрсек, біз нені жəне қалай ұсынудың себебін біле бермейді екенбіз. «Қыз Жібек» эпосын ұсыныппыз. Дəл бұлай емес, егер «Эпос дəстүрі» дегенімізде бəлкім, сол кезде жолымыз болып кетер ме еді. Біз бұл жолы қалай ұсыну керек екенін жақсы меңгеріп алғаннан кейін, «Домбыра күйі» деген атаумен жібердік. Мысалы, «Сарыарқа», «Ерке сылқым» деп, жекелеген күйдің атымен ЮНЕСКО-ға шығу өте əбес əрекет екеніне көзіміз жетті. Əлемдік деңгейдегі байқаулар өтеді дегенде, мен: «Неге біз сондай үлкен додаларға қатыспаймыз?» деп үнемі ойланып жүретінмін. Тəртіп – жекелеген адамның атынан ұйымға ешнəрсе ұсына алмайсыз... Қаржысыз тағы аяғың алға баспайды. Бейнебаян үшін,

алдағы атқарылар шаруалардың бастамасы деп есептейді. Қазақстан тарапынан халықаралық ұйымға ұсынылған өтініштердің қабыл алынғаны, қос бірдей ұлттық дүниенің материалдық емес құндылықтар тізіміне енгізілгені жайында жүрекжарды лебіз жетіп, мəдениет пен өнер өкілдері арқажарқа күй кешіп жатқан тұста сол қуаныштарымен бөлісу үшін «Егеменнің» тілшілері жоба авторлары – Қазақ ұлттық Өнер университетінің профессоры, музыкатанушы Сайда ЕЛЕМАНОВА мен Маңғыстау тарихи-өлкетану мұражайының директоры Тамара ЖҰМƏЛИЕВАҒА жолығып, əңгімеге тартқан еді. Төменде біз олардың осы бастамадағы жетістіктері мен алдағы жұмыстары туралы ой-толғауларын жариялап отырмыз.

суретке түсіру үшін ақша қажет. Ғылыми тұжырым дұрыс болуы керек. Олардан түскен сұраққа берілетін жауап соншалық дəл жəне айқын, əрі өте қарапайым ұғынықты болғаны абзал. Шертпе, төкпе күйлерді жинақтау, барлық мектептің басын бір жерге біріктіру дегеніңіз қаншама еңбек. Он минуттық бейнебаянға Жетісу мектебінің өкілі Базарəлі Мүптекеев, Қаратау мектебінің түлегі Жанғали Жүзбаев, ақтөбелік Еділ Басығараев, Арқа күй мектебінен Қайролла Сəдуақасов, маңғыстаулық Жұмабек Қадырқұлов, оралдық Абылғазы Ахмадиев сынды саңлақтардың шеберліктері жазылды. Фильмнің режиссері Əсия Сүлеева, операторы Əубəкір Сүлеев те, ал суретке Сүйінбике Сүлейменова атсалысты. Осы арада тағы бір ойда жүрген жағдайға орала кет кенді жөн санап отырмын. Күй қазақтың жауһар өнерінің соңы деп ешкім айтпайды. Бізде əлемге мақтанышпен ұсынатын жақұттарымыз өте көп. Мысалы, соның бірі дəстүрлі əншілік өнері деп ойлаймын. Келесі жылы осы іспен шұғылдансам ба деген ниетім бар. Ол үшін қазірден бастап идеямызды шегелеп, тиянақтай бергеніміз жөн. Ал қазір қазақтың қасиетті қара домбырасынан күмбірлеген күйдің бүкіл əлемге жайылып кете барғанын көз алдыма елестетсем, сұмдық бір шаттық күйге бөленемін. Тамара ЖҰМƏЛИЕВА, Маңғыстау тарихи-өлкетану музейінің директоры:

– Осыдан бір жыл бұрын Қазақстан ЮНЕСКО-ға «Қазақтың

дəстүрлі домбыра күй өнері» жəне «Киіз үйді жасаудың дəстүрлі білімдері мен дағдылары» атты номинациялар бойынша өтініш жолдаған болатын. Киіз үй аталымы бойынша тапсырысты Қырғызстан Мəдениет министрлігінің Қазақстан Мəдениет министрлігіне түскен ресми ұсынысы негізінде қазақ жəне қырғыз тараптары қосылып дайындады. Олар боз үйіне, ал біз киіз үйіміз бойынша материалдар жинадық. Өзім киіз үйдің барлық əшекейлі бұйымын кішкентай кезімнен жасап, көріп өскен адаммын. Бұл идея басына қайдан келген деп отырған шығарсыздар. Бірде Мəдениет министрлігінен келген бір жігітке экскурсия жүргіздім. Міне, сол жігіт біраз күндерден кейін телефон шалып тұр, «Апай, ЮНЕСКО-ның мəдени мұралары жөнінде Қазақстан үлкен конвенцияны қабылдады. Соған Қазақстанның рухани мұраларын енгізіп жатырмыз. Сіз киіз үйді жасаудың дəстүрлі дағдылары мен білімдерін жақсы меңгерген адам екенсіз. Оның үстіне ЮНЕСКОға материалды дайындау үшін тікелей осы іспен айналысып жүрген адам керек болып жатыр. Барлық бейнесюжеті, суреттері толық болуы керек. Мен сіздің экскурсияңызды тыңдай келіп, осы жобаны жүзеге асыру сіздің қолыңыздан келеді деп шештім», деді. Бұл менің көптен күткен арманым болатын. Құдайдың құдіреті деп айтамыз ба, содан кедергісіз жұмысымызды тез бастап кеттік. ЮНЕСКО жəне ИСЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссияның Материалдық емес

мəдени мұралар жөніндегі Ұлттық комитетіне мүше болып кіргеннен кейін, киіз үй дайындау бойынша түрлі тренингтерден өттік. Əрине, бастапқыда қобалжыдық. Əлгі аталымның толықтай сипаттамасы, егжей-тегжейлі таныстыратын дереккөзін толтыру пəлен беттен тұрады екен. Ол үшін бүкіл тарихты қаза жазып шығудың қажеті жоқ. Дүниенің төрт бұрышынан келген сарапшыларға, өмірінде ешқашан киіз үй туралы естіп көрмеген адамға өте түсінікті тілде жеткізу үшін қаншама еңбек сіңіруге тура келді. Маңғыстауда баяғы ХVІІІ ғасырдың аяғындағы сəн-салтанатпен тігілген керемет киіз үйлер бүгінгі күнге дейін діңгегі өзгермей дəл сол күйінде сақтаулы. Бұл деген үлкен байлық қой. Содан кейін киіз үй туралы фильм түсіру идеясы басыма сарт ете қалды. Өйткені, бейнетаспа арқылы халықтың арасына бұл насихат өте тез тарайды. Бір кинокомпаниядан үш адам келіп, тым жақсы фильм дүниеге келді. Жұрттың сұранысына ие болды. Олар бізден он минуттық фильм сұрады. Біз осыны өздері талап еткен сапада қайта əзірлеп, ағылшынша, орысша нұсқасымен салып жібердік. Он

сурет жібердік. Осы дүниеміз ондағы сұранысқа толық жауап беріп шыққаны бізге үлкен абырой болды. Маңғыстаудың Шымкенттегі мəдениет күндерін өткізіп жатқанымызда ұсыныс секретариатқа өтіпті деген хабар келіп, бір қуансақ, енді ел астанасында арманымыз жүзеге асып, еңбегіміз жанғаннан жүрегіміз алабұртып жатыр. ЮНЕСКОның Қазақ стан дағы өкілі Юрий Пешков халықаралық конференция үстінде сөз сұрап алды да, сіздерге бір қуанышты хабарды жеткізуге асығып отырмын деді. «Екі аталым бойынша да өтініштеріңіз өтті», деді. Бөркімізді аспанға атып, мəз болып жатырмыз. Бірақ, өкініштісі, киіз үйге деген түсінігіміз тым төмендеп бара жатқанына қарным ашады. Мысалы, таяуда теледидардан «Қара шаңырақ» атты фильмді көріп отырып, жаным ауырды. Киіз үйдің төбесіне шүберек жауып қойыпты. Киіз үй – кие. «Өліге бармасаң да, өлі киізге бар», деген халқымызда нақыл бар. Апаларымыз бен əжелеріміздің ісін алға апаратын бізден басқа кім

бар? Табиғи талшық біздің жантəнімізге, ең алдымен, экологиялық жағынан пайдалы болса, екінші жағынан таза, үйінде киізі бар адам сусамырмен ауырмайды деген болжам қисынды ма деп қаласың. Қырғыздар төбесінен ақ киіз қалпағын тастамайды. Олар бұл қан қысымы ауруын болдырмайды деп есептейді. Жапонияның Осака қаласындағы халықаралық этнографиялық музейде сақтаулы тұрған киіз үй маңғыстаулық шебердің туындысы. Ол 50 жыл бұрын жасалған. Ал, Ресейде, Украинада киіз үйлеріміз бар екенін құлағымыз шалып қалғалы бері, енді соларды бір көріп, сақталған жерін білсек деген ой мидың қатпарына кіріп алды. Күйе түспейтін бұйымдар əзірлеу жағынан техникасы бізден алға көп озып кеткен жұрттар бар. Кейде киіз үй жабдықтарына біте түспейтін қасиетті ойлап табатын уақыт жетті-ау деген ойға беріліп кететін кездерім көп болады. Ендеше, киіз үй жасау технологиясын дамытуды ойлайтын кез жетті. АСТАНА.

Арнаулы бетті дайындаған Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».


10

www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

 Ұлттық академиялық кітапханаға – 10 жыл Астанадағы Ұлттық академиялық кітапханаға биыл он жыл. Қазіргі ұшқыр заманда он жылыңыз жаңалық пен жаңашылдыққа толы үлкен белес. Оның ішінде республикалық деңгейдегі кітапхананың мүмкіндігінше жаңа технологиялармен жұмыс істеуі, жаңашылдыққа ұмтылуы заңды құбылыс. Осы он жылдыққа орай Қазақстан Республикасы Ұлттық академиялық кітапханасының бас директоры, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Үмітхан МҰҢАЛБАЕВАҒА жолығып, кітапхананың тіршілігіне қатысты бірқатар сұрақтар қойып едік. – Үмітхан Дəуренбекқызы, өзіңіз басқаратын Ұлттық академиялық кітапхана қызметі жылдан-жылға дамып, кітап саны көбейіп, жаңа технологияларды пайдалану еселеніп келе жатқанын баспасөз арқылы біліп отырамыз. Өзіңіз келгелі бері мұнда қандай оң өзгерістер орын алды? – Бар білімнің бастауы – кітап. Кітап бетінен біз өзімізді толғандырған сауалдардың жауабын табамыз. Демек, қай мемлекетте

технологиялармен жарақтандырылып, балаларға арнайы ашылған Ұлттық кітапхана қазіргі кезеңде жас тұрғындарға ерте таңнан түнге дейін тынымсыз қызмет көрсетуде. Міне, осыдан-ақ Оңтүстік Кореяда оқубілімге айрықша назар аударылатынын аңғарасыз. Сондай-ақ, Токиодағы Ұлттық кітапхананың ғимаратында Халықаралық балалар кітапханасы есік ашқан екен. Бұдан бөлек, Батыс елдеріндегі бірқатар белгілі кітапханалардың өзінде балаларға

Жаѕашылдыќтыѕ жолбасшысы – оќырман де мəдениеттің маңызды тармағы – кітапхана, сондықтан негізгі мамандығым ағарту һəм заңға қатысты болғанымен, соңғы жиырма шақты жылда мəдениет саласында еңбек етіп келе жатқандықтан, кітапхананы жат сына қойғаным жоқ. Оның үстіне ұжым да жақсы жасақталған, білікті мамандарға кенде емес екен. Меніңше, кітапхана үшін біріншіден, ең қымбат қазына – кітап болса, екінші кезекте – оқыр ман тұрады. Біздің мақсат – оқырмандарға жайлы жағдай жасау, пайдаланушының талап-тілегін қандай жағдайда да қанағаттандыру. Осындай ұстаныммен оқырмандарға қызмет көрсету кестесіне өзгерістер енгіздім, жаңа кестеге сəйкес кітапхана күнде таңғы 9.00-ден кешкі 20.00-ге дейін үздіксіз оқырманын қабылдай береді. Тағы бір тосын сыйымыз – ол ғаламторға ақысыз ену мүмкіндігі. Осылай, цифр лы дəуірде қағазсыз технология басым дыққа ие болып отырғандықтан, оқыр ман дардың ақпарат көздеріне ашық əрі кедергісіз қолжеткізу жағы ескеріліп отыр. – Академиялық кітапхананың тұ рақ ты оқырмандары көбейді дейсіз ғой? – Статистикалық көрсеткішке сүйенсек, өткен жылғы жəне биылғы сəйкес мерзімдерді салыстырғанда биылғы бес айдағы пайдаланушылар қатары 2 есеге (шілдеде 3 есеге, қазан айында 2,5 есеге) өскені байқалады. Сөзіме дəлел келтіре кетсем, 2013 жылғы оқырмандардың жалпы саны маусым айында – 1665, шілдеде – 985, тамызда – 1620, қыркүйекте – 2504, қазан айында – 1200-ді құраса, биыл бұл көрсеткіш маусымда – 3470, шілдеде – 3169, тамыз да – 2610, қыркүйекте – 3042, қазан айын да 2816-ға жеткен. Осы орайда, жаңадан қосылған оқырмандарымыздың орны басым болып тұр. – Білуімізше, кітапханада жас оқырмандарды да қабылдай бастапсыздар. Балаларға арналған «Шаңырақ» залын ашу идеясы қалай туындады? – Егемен еліміздің ертеңі – балалар. Сол балғындарға барынша көңіл аудару қажеттігі əлемдік тəжірибеде бар. Өйткені, олар замана талабына сай бəсекеге қабілетті тұлға болып қалыптасуы үшін өз алдына бөлек кеңістік керек. Ойлап отырсам, қалалық деңгейдегі балалар кітапханасының көпшілігіне жеке ғимарат бөлінбепті, сол баяғы ескі тұрғын үйлердің бірінші қабатына қоныс тан дырылған. Бұл басқаны қайдам, өзімді алаңдата бастады. Сөйтіп, шетелдік кітапханалардың бағыт-бағдарын зерделеп көрдім. ХХІ ғасырдың басында əлемнің дамыған елдерінде Ұлттық балалар орталықтары пайда бола бастаған. Айталық, 2006 жылы Сеулде соңғы

ересектермен тең деңгейде қызмет көрсетіліп келіпті. Соған қарағанда, оқырмандарды жас ерекшеліктеріне қарай бөліп-жару батыстықтарда болмаған көрінеді. Шындығында, жас болсын, жасамыс болсын оқырман – ол қашан да оқырман! Осындай ойларымды саралай келе, балапандарды қанатымыздың астына алуды құп көрдім. Көптеген елдердің «Кітапхана ісі туралы» заңдарында балалар мен жасөспірімдердің кез келген кітапхананы пайдалануға құқылы екендігі жазылып көрсетілген. Мұнымен қоса, «Адамның бір қызығы бала деген, Баланы оқытуды жек көрмедім», – деп ұлы Абай қазақ баласының өзгелермен теңдей дəрежеде оқып, білім алуы қажеттігін аманат еткені есімізде емес пе?! Анығында, оқу – қазіргі қоғамдық мəселеге айналды. Сондықтан балалардың оқуға деген ынта-жігерін ерте жастан ояту арқылы ғана мəселені шешуге болады деп есептеймін. – Кітапхана əкімшілігі тарапынан интеллектуалдарға қолдау көрсету мақсатында жас ақындарға арнайы алаң ұсынылыпты? – Кітапхана қабырғасы қашанда таңғажайып оқиғаларға куə болып келеді. Сол қатардағы салалық салмақты жобаның бірі – жас ақындар клубы. Мемлекет басшысының «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауын жүзеге асыру мақсатында əзірленген Қазақстанның Мəдени саясат тұжырымдамасын жастар арасында насихаттау, сондайақ, осы саясатқа сəйкес елімізді мəдениеттілікке қалыптастыру үшін кітапханада «ТƏЖ» клубы құрылды. Клубтың міндеті – ұлтымыздың рухани құндылықтарын, философиясын, поэзиясын өскелең ұрпаққа жан-жақты насихаттау, əдеби-көркем шығармашылықты дамыту үшін Астана қаласында жастарға барынша қолайлы жағдай жасау, жас дарындарға қолдау көрсету, еліміздегі танымал тұлғалармен еркін байланыста болу үшін кітапханада шығармашылық кештер өткізу, сондай-ақ, кітапхана мен оқырман, оқырман мен автор арасындағы байланысты нығайта түсу. Ақын-жазушылардың жалпы саны жүзге жуықтайды. «ТƏЖ» клубына поэзия, прозаға əуестеніп, əңгіме, эссе, жыр жазумен шұғылданатын, яғни сөз өнерін сүйетін кез келген тұлға мүше бола алады. – Кітапхананы дамыту, соған сай оқырман қауымға сапалы қызмет көрсету үшін кітапханада тағы да қандай қадамдар жасалуда? – Кез келген жаңа құбылыс, яғни жаңғыртулар сəтті жүргізілген жағдайда жалпы қоғамдық сипат алып жатады. Кітапхана қызметіндегі

жаңарулар кітапханада көрсетілетін қызметтер түрлері жақсартылып, қызметтік міндеттемелерін тиянақты атқара алған да ғана өзіндік мəнмаңызға ие болады. Инновация – бұл ғаламдық бəсекелестік факторы. Инновациялық даму кітапхана ісінде де кітапханаларды жаңартудың тиімді нұсқасы əрі саланы жан-жақты жаңғыртудың бірденбір тəсілі ретінде танылды. Электронды каталогтардың, интернет-конференциялардың, кітапхана сайттарында ұйымдастырылған тақырыптық блогтардың пайда болуын, сондай-ақ, инновациялық дамуды да жаңарудың айқын үлгісіне қоса аламыз. Бүгінгі біздегі менеджмент үздіксіз даму тұжырымдамасына негізделді. Ұлттық академиялық кітапхананы дамытудың басты бағыттары халықаралық ақпараттық кеңістікке қазақ елінің де ықпалдасуы, Қазақстандағы ақпараттық қоғамды қалыптастыру жəне «Қазақстан-2050» Стратегиясының іске асырылуымен қамту тəрізді ғаламдық факторлармен айқындалады. Осы реттегі кітапханалық қызметті жетілдірудің алғышарттары: цифрлы ақпараттарды басқару жəне цифрлы стратегиялар саясатын күшейту, ақпараттық ресурстарды дамыту жəне оларды халыққа ақпараттықкітапханалық қызмет көрсетудегі сапасын арттыру мақсатында біріктіру, ұлттық қорды сақтау əрі ұлғайта түсу үшін жағдай жасау, сараптамалық жəне анықтамалық консалтингпен қамту, мəдениет саласын дамытуға байланысты мемлекеттік бағдарламаларға қатысу, ақпараттық-кітапханалық қызмет көрсету үшін халықты əлеуметтік кепілдікпен қамтамасыз етуге бағытталған кітапханалар қызметінің нормативтік-құқықтық базаларын жетілдіру, Қазақстан Респуб ликасындағы озық жұмыс тəжірибелері мен кітапханалық стандарттарды əзірлеуге жетекшілік ету. Осы орайда, кітапханада ғылым, менеджмент жəне маркетинг қызметі құрыл ды. Оқырмандарға сапалы қызмет көрсету – кітапхананың негізгі міндеті екендігін ескерсек, олардың сұранысын, та лап-тілегін анықтау үшін маркетингтік қағи даттарды міндетті түрде қолдану қажет. – Əңгіме арнасын кітапханадағы шешімін күтіп тұрған мəселелерге бұрсақ. – Кітапханаға келісімен шаруашылық жұмыстарын жолға қойдым. Бірақ барлық елдердегі кітапханаға ортақ мəселе бар. Ол – қорларды сақтау мəселесі. Біздің кітапханада да кітап қорын жасақтау, толымдау мəселесі күн тəртібінен түспеген. Халықаралық норма бойынша, мəселен, балалар кітапханасына жылына келіп түсетін

жаңа кітаптар саны 5%-дан кем болмауға тиіс. «Мəдениет туралы» Заңға сəйкес, Ұлттық кітапханалар мемлекеттің аумағында жарық көрген кез келген баспа өнімін ақысыз негізде алып, сақтауға міндетті мекеме болып есептеледі. Мұнымен айтпағым, мекемедегі кітап қорын құру, жазба құжаттарды жинақтау жағы əлі де «жұмыла жүк көтеруді» қажет етеді. – Қазақстанның Ұлттық электронды кітапханасы жобасына қатысты пікіріңіз? – Ұлттық электронды кітапхана жобасының түпкі идеясы – тамаша. Бірақ бұл – күні-түні тынымсыз жұмыс жасауды талап ететін тым күрделі процесс. Бəрінен бұрын Ұлттық электронды кітапхана порталының жұмысымен қамтамасыз ететін серверлік бекеттерді жаңарту қажет болғандықтан, жаңа компьютерлермен біртіндеп жабдықтай бастадық. Келесі мəселе ҚазҰЭК порталын толымдау тəсіліне келіп тіреледі. Меніңше, құжаттардың бəрін бірдей цифрлы форматқа ауыстыра беруден нəтиже шықпайды. Алдымен, кітаптардың электронды каталогын жасап, əдебиеттерге деген зəрулікті анықтау үшін мониторинг жүргізіп, ең көп сұранысқа іліккен құнды басылымдарды электронды кітапханаға жайғастыру керек. Осы орайда, ескеретін жайт, кейбір озық елдерде кітапты цифрлап, авторлық құқықты реттейтін арнайы компаниялар кітапханадан тыс жұмыс істейтін көрінеді. Соған қарамастан, авторлармен жəне автор құқығын иеленушілермен өзара келсімшарттар жасалуда. ҚазҰЭК контентіне қазақ қаламгерлерінің еңбектерін енгізу ісі ешқашан тоқтамақ емес. – Өзіңіз жетекшілік ететін еліміздің бас кітапханасындағы алдағы жоспарларыңызбен бөліссеңіз. – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тікелей бастамасымен дүниеге келген Қазақстан Республикасы Ұлттық академиялық кітапханасының он жылдық жарқын ғұмыры тарих қойнауына еніп барады. Соған орай Астанада 30 қарашада жəне 1 желтоқсанда «Елбасы жəне ұлттың рухани жаңғыруы» тақырыбында халықаралық форум өтеді. Аталған шара Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күніне жəне Қазақстан Республикасы Ұлттық академиялық кітапханасының 10 жылдық мерейтойына арнап ұйымдастырылғалы отыр. Шара барысында салаға қатысты жарияланған байқаулар қорытындыланады. Бұл күндері форум қатысушылары алғаш рет Астанада, Ұлттық академиялық кітап ханада Кітап мұражайының ашылу рəсіміне, Қазақстандық Ұлттық Электронды кітапхананың мобильді нұсқасының тұсаукесеріне куə болады. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Айгүл СЕЙІЛОВА, «Егемен Қазақстан». Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Игілікті ќор Ғалия БӨКЕЙҚЫЗЫ,

Ұлттық академиялық кітапхананың бас директорының бірінші орынбасары.

Астанадағы Ұлттық академиялық кітапхана осыдан он жыл бұрын пайдалануға берілген, кітап пен оқуды, жалпы терең білім алуды көздеген адамдардың баршасына есігі ашық қазіргі заманғы ақпараттық мекеме. Электронды каталог, Интернет пен қашықтықтағы деректер базасына қолжетімділік, виртуалды анықтамалық қызмет, құжаттарды электронды жеткізу, кітаптар, газетжурналдар мен мультимедиялық басылымдардың бай топтамасы оқырмандар үшін ақпараттық жəне сервистік қызмет көрсетуде. Кітапхананың оқу залдары бір мезгілде 500-ден астам адамды қабылдай алады. Ал «Сұхбат», «Диалог» жəне «Көгілдір» залдарында дəрістер мен конференциялар, презентациялар мен көрмелер, сондайақ, түрлі кездесулер күнделікті ұйымдастырылып жатады. Бұлардан бөлек, мүмкіндігі шектеулі азаматтарға арналған «Қамқорлық» залы, Шетел əдебиеттері орталығы, Ақпараттық даму орталығы, «Шаңырақ» балалар шығармашылығын дамыту орталығы жəне «Тəж» клубы оқырмандар мен қонақтардың құзырында. Есілдің сол жағалауында орналасқан бұл əсем ғимаратта оқушылар мен студенттер үшін тақырыптық экскурсия да ұйымдастырылады. Ұлттық академиялық кітапхананың негізгі қоры отандық жəне шетелдік басылымдардан, анықтамалық, оқулық жəне ғылыми əдебиеттерден құралып, бүгінде 860 мың данадан асып кетті. Қордың құрамына кітаптар, мерзімді басылымдар, аудиокітаптар мен электронды басылымдар, карталар, микрофишалар мен Брайл кітаптары кіреді. Жыл басынан бастап Қазақстан Республикасы Ұлттық академиялық кітапханасында кітап қорына 11363 дана кітап қорға қосылды. Соның 8763-і – сан түрлі мекемелер мен жеке тұлғалардан ұсынылған сыйлықтар. Осы орайда кітапхана қорын толымдау мақсатында жыл басында жарияланған «Құнды тарту» акциясының үлесін де ұмытпаған лəзім. Аталған акция аясында қорымызға ауыл шаруашылығы бойынша 1813 дана ғылыми басылым келіп түсті. Əлемге аты мəшһүр – Жəутіков, Темірғалиев, Фихтенгольц сынды ғалымдардың еңбектері, математика ғылымдарының кандидаты, профессор Сайлаубек Қалиев ұсынған туындылар, сондай-ақ, Президент Əкімшілігінен жеткізілген кітаптар, Қазақ агротехникалық университеті ғалымдарының ғылыми еңбектері кітапханадағы аса бағалы басылымдар қатарынан танылады. Сонымен қатар, биылдың өзінде 1172 жаңа автореферат, 70 диссертация, 181 дана электронды диссертация, 101 реферат келіп түсті. Кітапхана сайтындағы «Мəңгілік Ел» жəне «Буктрейлер» айдарлары арқылы жаңа кітаптар туралы ақпараттар жиі-жиі жарияланып тұрды. Ал Ұлттық академиялық кітапхананың негізгі бір жобаларының қатарында ҚазҰЭКті атауға болады. Ол 2007 жылы құрылған. Содан бері үздіксіз əрі жүйелі түрде жұмыс істеп, Ұлттық академиялық кітапхананың жəне еліміздің алдыңғы қатарлы кітапханалары мен ғылыми кітапхана қорларындағы баспа басылымдарының электронды көшірмелерін топтастыруда. Электронды қор www.kazneb.kz порталы арқылы барлық оқырманға қолжетімді. Ағымдағы жылғы қыркүйек айынан бастап жаңартылған порталға мониторинг жүргізіліп келеді. Атқарылған желілік жұмыстар мен ұдайы

бақылаудың арқасында ҚазҰЭК желісіндегі жұмыс қарқыны ұлғайды. Бүгінгі жағдай бойынша электронды сақтау қоймасының жалпы көлемі – 18621 е-көшірме. ҚазҰЭК-тегі е-көшірмелер 5 тілде берілген. Жыл сайын порталға 120 000-нан аса қатысушы тіркелсе, соның ішінде 70 000нан аса қатысушы əлемнің 74 елінен екен. Бүгінгі таңда ҚРҰАК Қазақстан кітапханаларымен жəне ТМД елдері жəне шетел мемлекеттерінің ұлттық кітапханаларымен кітап алмасу бойынша белсенді ынтымақтастықта. Кітап алмасу бойынша АҚШ-тың Конгресс кітапханасы, Испания, Румыния, Чехия, Польша, Венгрия, Лейпциг (Германия), Словакия Ұлттық кітапханалары мен ТМД-ға қарасты елдердің Ұлттық кітапханаларының серіктесі болып табылады. Мекеме Қазақстан Республикасы Кітапханашылар ассоциациясы (ҚРКА), Еуразия Кітапханалар ассоциациясы (ЕКА), Халықаралық Кітапханалық ассоциациялар мен мекемелер федерациясының (IFLA) мүшесі болып табылады. Кітапхананың залдарында түрлі шаралар өтіп жататынын жоғарыда баяндадық. Осы орайда, кітапхананың өзі бастамашы болып, 2007 жылдан бері қарай өткізіліп келе жатқан «Бір ел – бір кітап» акциясының да əсіресе, жастарға берері мол, тағылымды шара екенін айтып өтуіміз керек. Ұлттық əдебиетіміздегі ең үздік деген туындыны насихаттау, оқу ісін ілгерілету, рухани мұрамызды сақтау, сондай-ақ, жастарды өнегелілікке тəрбиелеуді мақсат еткен акцияда осы уақытқа дейін Абайдың «Қара сөздер», М.Əуезовтің «Қилы заман», Ж.Молдағалиевтің «Мен қазақпын», Ж.Аймауытовтың «Ақбілек», С.Мұратбековтің «Жусан иісі», «Басында Үшқараның», Ф.Оңғарсынованың «Дауа» атты кітаптары мен О.Бөкейдің шығармалары, М.Жұмабаевтың лирикасы насихатталды. Əр қаламгердің еңбегі БАҚ арқылы бір жыл бойы насихатталып, бұл тек кітапхана деңгейіндегі емес, республика көлеміндегі маңызды шараға айналды. Ұлттық академиялық кітапхананың өзі бастамашы болып ұйымдастырған, бұл күнде зиялы қауымның қызығушылығын туғызып отырған жобаның бірі – «Көкжиек» Халықтық дəрістер жобасы. Бұл кітапхананы зиялы қауымды біріктіретін рухани орталыққа айналдыру мақсатында 2013 жылы жұмысын бастады. Дəріске елге кеңінен танымал, тың ой-пікірімен көрініп жүрген мамандар шақырылады жəне оның тақырыбы да əртүрлі. Ал енді еліміздің бас кітапханасында оқырмандарға қызмет көрсетуден де бөлек өз ішіндегі тіршілік қызу жүріп жатады. Мекеме Қорлар құру қызметі, Құжаттарды өңдеу қызметі, Құжаттарды сақтау қызметі, Пайдаланушыларға қолдау көрсетуді басқару қызметі, Ақпараттық-библиографиялық сервис қызметі, Ғылым, менеджмент жəне маркетинг қызметі, Электронды ресурстарды басқару сынды сан-салалы құрылымнан тұрады. Мысалы, бір ғана Баспа-редакция орталығының қызметіне тоқталып өтейік. Орталық кітапхананың баспа ісін жүзеге асырумен айналысады, мұның нəтижесіне ҚРҰАК жазбасы бар əр алуан мазмұндағы баспа өнімдері (түрлі мақсаттағы əдістемелік жəне кітапханалық материалдар, имидждік өнімдер – буклеттер, арнайы белгілер, визиткалар, бланктік өнімдер, баннерлер, шақыру билеттері, жарнамалар жəне т.б.) жарыққа шығады. Сондай-ақ, бұл орталық кəсіби бағыттағы «Кітап патшалығы» журналын дайындап, жарыққа шығарумен де айналысады. Қорыта айтқанда, халықтың рухани, мəдени қажеттіліктерін қамтамасыз ету барысында кітапханадағы жұмыс толастамақ емес.

 Лебіздер

Алар асуы биік болсын Алдан СМАЙЫЛ, Парламент Мəжілісінің депутаты.

Ұлттық академиялық кітапхана ашылған кезде Елбасымыз кітапхана басшылығының алдына екі түрлі талап қойған болатын. Оның бірі – оқырмандарға кітаптардың электронды нұсқасын пайдалана алатындай жағдай жасау. Бұны тек академиялық кітапхана деңгейінде жүргізбей, республикалық жəне шалғайдағы облыстық кітапханалардың да осы іске араласуына, олардың да заман талабына сай электронды нұсқалар жасауына ықпал ету жайы айтылған-ды. Осы тұрғыдан келгенде біраз жұмыстар жасалды. Екінші, ақын-жазушылардың, жалпы зиялы қауым өкілдерінің бас қосатын орталығына айналдыру талабы əлі де бір ізге түсуі тиіс деп есептеймін. Елордада үлкен буын ақын-жазушылардың ішінде өткен ғасырдың тың игеруінен бастап осы күнге дейінгі тарихи оқиғаларды көзімен көрген, ұлттың рухани қоры іспетті көзі тірі куəгерлер азайып барады. Солардың жастармен жүздесуі жиірек өтіп жəне сол тағылымды сəттер бейнетаспаға түсіріліп отырса деген тілегім бар. Мұның өзі тарих əрі мəдениетті жұрттардың «тірі кітапхана» ұғымына дөп келер еді. Жазушылардың кітабымен ғана емес, өзімен де жұмыс істей білу кітапхананың абыройын асырады.

Таєылымды шаралардыѕ куəгерлері – жастар Жанат ƏСКЕРБЕКҚЫЗЫ, ақын, филология ғылымдарының докторы, Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ профессоры.

Астана қаласындағы əлемдік білім беру стандарттарына сай бірнеше жоғары оқу орындары бар. Онда білім алушы студенттердің рухани өмірі осы академиялық кітапханамен тығыз байланысты десек, артық айтқандық емес. Кітапхана, сондай-ақ, зиялы қауым бас қосып, келелі мəдени мəселелерді талқылайтын орынға айналды. Жастардың түрлі əдебимəдени клубтарының жұмысының жандануына, ұлтымыз үшін маңызы зор кітаптардың таныстырылымын жүзеге асыруда бұл кітапхана белсене қызмет етті. Кітапхананың он жылдық тарихында жарқын сəттер өте көп. Мұнда ұйымдастырылған түрлі дəрежедегі отырыстар мен кештердің тағылымдық мəні зор. «Бір ел – бір кітап» акциясы аясында Жүсіпбек Аймауытов, Сайын Мұратбеков, Оралхан Бөкей, Фариза Оңғарсынова шығармашылығының оқырманмен қауышуы, ерекше формамен ұйымдастырылған «Поэзия түні» мəдени шарасы, т.б. ісшаралар оқырман қауымның жүрегіне жол тапты.

Кітап – рух дəрумені Бауыржан ҚАРАҒЫЗҰЛЫ, «Қазконтент»АҚ «Əдебиет порталы» интернет жобасының жетекшісі.

Осы кітапхананы талантты жазушы ағамыз Рахымжан Отарбаев басқарып тұрған мезетте мен де сол жерде қызмет еттім. Көп дүние үйрендім. Көптеген жақсы-жайсаңдармен араластым. Бірнеше ғылыми кітап құрастырдым. Сол кезде кітапхананың жанынан «Кітап патшалығы» деген тамаша журнал шығардық. Республикалық деңгейдегі көптеген мəдени шаралар өткіздік. «Жансусар» деген əдеби клуб аштық. Бұрынғы «Жансусар» жас ақын-жазушылар əдебиклубы қазір жаңа пішімде қайтадан жаңғырып, ТƏЖ (Тəуелсіздік. Əдебиет. Жастар.) əдеби-интеллектуалды клубы жұмыс істеуде. Əдеби-интеллектуалды клубқа жеке қабинет бергізіп, тамаша жағдай жасап қойған. Кітап – Рух дəрумені, адамзаттың ақылына егілетін үміт вакцинасы. Осы қасиетті кеңістіктегі менімен əріптес, сырлас, рухтас болған барлық аға-апайларды Ұлттық академиялық кітапхананың 10 жылдық мерейтойымен шын жүрегіммен құттықтаймын!

Керекті дїниеміз тез табылады Гүлден ОСПАНОВА, оқырман.

Жалпы мен Ұлттық академиялық кітапханамен студент кезімнен – 2006 жылдан бері таныспын. Содан бері тұрақты оқырманына айналдым. Себебі, ұлттық кітапхана – оқырманға қажетті кітаптармен қамтамасыз етілген əрі заманауи технологиямен жабдықталған бірегей мəдениет орны. Кітап қоры күннен-күнге көбеюде. Кітапхана қорында тек отандық басылымдар ғана емес, шетелден жарық көрген кітаптар да бар. Сондай-ақ, мерзімді басылымдар, тіпті, бүгінгі күні жарық көріп жатқан ғылыми жұмыстарды да табуға болады. Бұл жерде оқырманға барлық жағдай жасалған. Кітапхананың электронды каталогы іздеген кітабыңды тауып беріп қана қоймай, оны тез табуға да ыңғайлы. Егер кітаптың толық атауын білмесеңіз немесе авторын білмей жатсаңыз, бұл жағдайда іздегеніңізді кілт сөздер арқылы табуға болады. Қарап отырсам, кітапханада атқарылып жатқан жұмыс ұшан-теңіз. Қашан қарасам да, түрлі мəдени шаралар ұйымдастырылып жатады. Кітаптардың тұсаукесерлері, авторлармен кездесу, əртүрлі шығармашылық кештер өтіп жатады. Бұл ұлттың рухани өсуіне зор ықпалын тигізетіні анық.

Арнаулы бетті дайындаған Айгүл СЕЙІЛОВА, «Егемен Қазақстан».


Əріптестікке бастаєан байќау Қазақстанның азаматтық альянсы Мəдениет жəне спорт министрлігінің қолдауымен журналистер мен блогерлердің арасында ҮЕҰ жұмысын жан-жақты көрсетуде 2014 жылғы ең үздік жарияланым бойынша республикалық конкурс өткізген болатын. Кеше сол конкурстың жеңімпаздарын марапаттау салтанаты болып өтті. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Жалпы, үкіметтік емес ұйымдардың күнделікті жұмысы қоғам назарынан тыс қалып жатады. Осының орнын толтыру үшін əрі ҮЕҰ мен БАҚ арасындағы əріптестікті арттыру мақсатында аталған шара ұйымдастырылып отыр. Сондай-ақ, аталған шара арқылы тұрғындарды үкіметтік емес ұйымдар тарапынан көрсетілетін қызметтерге назар аударту көзделген. Конкурсты ұйымдастырушылардың айтуынша, «Ең үздік телевизиялық материал», «Ең үздік басылым материалы» жəне «Ең үздік əлеуметтік желідегі материал» номинациялары бойынша 130-ға жуық материал түсіпті. Қазылар алқасының шешімімен əлеуметтік желілерге орналастырылған метариалдардың

дені блог форматына немесе желі талаптарына сəйкес болмай шыққан. Сондықтан да «Ең үздік əлеуметтік желідегі материал» номинациясы бойынша екі жеңімпаз ғана анықталыпты. Бірінші орын блогер Светлана Егороваға (Headline.kz порталы) бұйырса, екінші орынды Əсем Айнұрова (Yvision блогалаңы, Астана қаласы) місе тұтыпты. Байқауға жолданған материалдардың ішінде ең көбі басылым беттерінде жарық көрген мақалалар болды. Сондықтан мұнда төрт жеңімпаз анықталыпты. Бірінші орын Оксана Лысенкоға «Чисто спортивный интерес» материалы үшін («Литер» газеті, Алматы қаласы) берілсе, Алма Жүсіпова «Мақсат – əйелдердің əлеуетін арттыру» материалымен «Қызылжар-Ақпаратгазеті, СҚО» екінші орынға ие болыпты. Ал үшінші орын Ирина Осипова («Рудный Алтай»

газеті, Өскемен қаласы) мен Сергей Буяновқа («Индустриальная Караганда» газеті, Қарағанды қаласы) берілгенін айта кету керек. Сол сияқты байқауға жолданған телевизиялық матераилдар да аз болмапты. Келіп түскен материалдардың ішінен іріктеліп, «Ең үздік телевизиялық материал» номинациясына лайықтылар ретінде үш орын белгіленіп отыр. Бұл байқау бойынша бірінші орын Ольга Сивохаға (Өркен-медиа, Балқаш қаласы) «Жанашыр – там, где ждут» материалы үшін берілсе, екінші орынға Малика Галиева («Қазақстан» РТРК, Өскемен қаласы) «АлтынАй» əйелдердің қоғамдық бірлестігі туралы түсірген сюжеті үшін ие болды. Ал Гүлбақша Ақажанова («Қазақстан» РТРК, Қарағанды қаласы) «Жандос» ЖШС Шақырады» атты материалымен үшінші орынға тұрақтапты. Бұл ретте Қарағанды өңірінің баспасөз өкілдері байқауға белсенді қатысқандықтарын орынды атап кету керек. Салтанатты шара соңынан Қазақстанның азаматтық альянсы əріптестерімізге сыйсияпаттарын бере отырып, олардың еліміздегі үкіметтік емес ұйымдарының жұмысын көрсетуге қызығушылық танытатындықтарына сенім білдірді.

 Достық дəнекері

АЛТЫН КҐПІР

Ќазаќстан жəне Ресей жазушыларыныѕ їнќатысуы Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Қос елдің əдебиетшілері «XXI ғасырдағы еуразиялық кеңістіктегі əдеби-көркем үдеріс» тақырыбында дөңгелек үстел өткізді. Қазақстан мен Ресейдің қазіргі заманғы əдебиеті мəдениеттің өзегі болып тұр, сондайақ, дəуірдің эстетикалық, адамгершілік критерийлерін қалыптастыру бағытындағы өзінің ұлы миссиясын əсте жоғалтқан жоқ. Мəскеу маңындағы «Поляны» пансионатында өткен екі күндік пікірталасудың басты желісі осы болды. Екі мемлекеттің шығармашыл интеллигенциясының басын қосқан шараға Қазақстанның Ресейдегі елшілігі мен «Литературная газета» басылымы ұйытқы болды. Əдебиет өкілдерінің үнқатысуына ресейлік тараптан Юрий Поляков, Николай Анастасьев, Лев Аннинский, Владимир Личутин секілді белгілі жазушылар, қазақстандық тараптан Олжас Сүлейменов, Төлен Əбдік, Нұрлан Оразалин, Бақытжан Қанапиянов, Ұлықбек Есдəулет, Роллан Сейсенбаев, Əлібек Асқар сынды сөз зергерлері қатысты. Кездесуді ашқан Қазақстанның Ресейдегі Төтенше жəне өкілетті елшісі Марат Тəжин Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбас шыларының 2-ші съезінде айтқан сөзін тағы бір еске салып өтті. Сол жиында Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев қандай да бір мəдени дəстүрдің өзінің бойында бар құндылықтарды басқа мəдениеттерге таңуы өзара түсіністікке алып келмейтінін, керісінше, қатты мəдени экспансия, яғни ұстамсыздық одан да қатты қарсылыққа ұрындыратынын, демек, тек өзге халықтардың тарихи дəстүрлеріне деген құрмет пен əділеттілік, өркениеттер жағдайындағы шынайылық қана келісім мен рухани бейбітшілікке жетелейтінін айтқан болатын. Марат Тəжин өз сөзінде бұл жиынның маңызы мен мазмұны үнқатысуда жатқанына тоқтала келе, жиынның бірнеше тақырыбын айқындап берді. «Əдеби сынның рөлі түрлі дəуірде өзгеріп келді жəне бұл осында жиналып отырған нағыз мэтрлерге жақсы таныс. Бізге ғаламдық шешімдермен күресу өте қиын, алайда, əдеби сынның өзекті тұстары жөнінде пікірталас орнату қандай да бір прагматикалық қорытындыларға алып келер еді», деді Марат Тəжин. Оның ойынша, мұндай үнқатысулардың бір ұшы қазақ тілінен орыс тіліне, сондай-ақ, орыс тілінен қазақ тіліне аудару мəселесінің қиындығы мен өзектілігіне тікелей байланысты екен. «Қазіргі таңда керемет аудармашылар шоғыры біртіндеп сейіліп барады. Сондықтан, бізге үлкен, ғаламдық жобалар туралы емес, одан гөрі неғұрлым кішкентай тəжірибелік қадамдар туралы ойлану керек», деп атап өтті Төтенше жəне өкілетті елші. Бұл ретте Марат Тəжин алғашқы тəжірибелік қадамдардың бірі ретінде əдеби ғана емес, жалпы мəдени үнқатысуға негіз бола алатын қазақстандықресейлік əдеби альманах шығару идеясын ұсынды. Сондай-ақ, ол «Литературная газета» басылымында қазіргі заманғы қазақ əдебиетіне кəсіби тұрғыда шолу жасап, оны жылына 2-3 рет жариялап тұру жөнінде пікірін айтты. Келелі кездесу барысында екі елдің жазушылары еуразиялық кеңістіктегі заманауи əдеби үдерісті талқылай келе, қазіргі жаһандану заманы жағдайындағы əдебиеттің рөлін көтеру жолдарын қарастыруға, көркем туындыларды сапалы аударудың маңыздылығына, жазушылар қауымдастықтарының өзара байланысына қатысты күн тəртібінен түспей келе жатқан өзекті мəселелер туралы айта келе, өздерінің шығармашылық идеяларымен бөлісті. Мəселен, Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының төрағасы Нұрлан Оразалин қазақ əдебиетінің дамуы төңірегінде аз-кем баяндай келе, көркем шығармаларды байытуға негізделген үнқатысудың, əдебиеттердің өзара байланыстарының маңыздылығын атап өтіп, мұндағы басты басымдық көркем аудармаға берілетінін жеткізді. Нұрлан Оразалиннің

11

www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

пікірінше, соңғы уақытта Анатолий Ким сынды жазушы мен стилистің жаңа аудармалары арқасында Мұхтар Əуезовтің «Абай жолы» жəне Əбдіжəміл Нұрпейсовтың «Соңғы парызы» орыс тілінде жаңа үнге, жаңаша лепке ие болған. Жазушы нарықтық қарым-қатынастар дəуіріндегі жəне ақпараттық, эстетикалық құндылықтардың өзгеруі жағдайындағы əдебиеттің рөлі сынды өзекті мəселені де айналып өткен жоқ. «Бүгінде кітап пен əдебиет өздерін, өз құндылығын «жоғалтты», «жойды» деген сипатта жан-жақтан үндер шығуда. Алайда, денесіне у тарала бастаған тірі организм, уға қарсы тұратын күшті қаруды əрдайым іздейді, сол сияқты қоғамдық организм де өзін сақтау жолында таза адамгершілікке құрылған өзекті іздейді, ал оның дəруін жазушылардың сөзінен табуға болады. Жазушылардың жаңа ғасырдағы жұмысы əділеттілік пен мейірімге суарылған əлемді құру», деді Н. Оразалин. Бұл мəселені «Литературная газетаның» бас редакторы Юрий Поляков та қозғады. Оның сөзіне қарағанда, мемлекет əдебиетке зəру білімді жəне оқымысты қоғамды мұнай мен газдан маңызды ресурс ретінде қабылдауы керек. Сондықтан, мемлекет көркем əдебиеттің дамуына мүдделі болып, жазушылар еңбегін жəне əдеби басылымдарды, өндірісті, үздік шығармаларды таратуды қаржылық жағынан қолдаудың тиімді жүйесін құруы қажет. Бұл жөнінде өз ойын білдірген Олжас Сүлейменов қазіргі таңда жазушылардың біртұтас қоғамдық күш ретіндегі рөлі бəсеңсіп кеткенін тілге тиек етті. «Əдебиет, спорттық терминологияның тілімен айтқанда, «запаста» қалды. Ал алаңда – мүлдем басқа ойыншылар. Сондықтан, Ресей мен Қазақстанда əдебиеттің тағдыры туралы дер мезгілінде ойлана бастады деп санаймын. Əрбір жазушының, қоғамымыздың əрбір элитасының алдында алаңға «қайтып оралу» міндеті тұр. Себебі, əдебиет – кез келген мəдениеттің негізі мен өзегі. Əдебиет шын мəнісінде дамымайтын болса, мəдениет те сол күйінде қалады. Адамзат қоғамының тұрақты, үйлесімді, жүйелі түрде дамуын əдебиет əлемінің өзегінсіз қарастыру мүмкін емес», деді О. Сүлейменов. Ресейлік əдебиеттанушы Николай Анастасьев те əдеби туындының айрықша миссиясы туралы өз ойпайымымен бөлісті. «Бүгінде түсініспеушілік, қатыгездік, наразылық сияқты көптеген кері құбылыстар қордаланып қалды, ал мұндай жағдайда əдебиет – осындай «қара бұлтты» сейілтетін басты құрал, негізгі тəсіл ретінде қарастырылып жатады. Əдебиет – біртұтас əлем. Сондықтан, əдебиетті біртұтас ретінде түсінуіміз жəне қабылдауымыз керек», деді Н.Анастасьев. «Дружба народов» əдеби журналының бас редакторы Александр Эбаноидзе жазушылар еңбегінің маңыздылығы жөнінде сыр шертті. Оның айтуынша, бүгінде адамдар əлемнің «заманауи бет-бейнесін» бұқаралық ақпарат құралдары арқылы қабылдайды екен. «Егер, елімізде қандай да бір елеулі оқиғалар орын алып жатса, тек сапалы, құнды əдебиет қана шынайы қоғамның шынайы «бет-бейнені» көрсетіп, жеткізе алады. Бұл орайда, «Дружба народов» журналының алар орны ерекше», деді ол. А.Эбаноидзе сондай-ақ, қазақ тілінде жазатын талантты, дарынды қазақ жазушыларының прозалық шығармаларын жариялауға қызығушылық танытып отырғанын жəне ол туындыларды орыс, сондай-ақ, өзге тілдерге аудару мəселесіне мүдделі екендігін жеткізді. Бұл орайда, ол аударма саласында жүрген мамандарды ынталандыру үшін үздік поэзия жəне проза аудармашыларына сыйлық тағайындау жөнінде ұсыныс айтты. Кездесу аясында сөз алған белгілі қазақ жазушысы, Франц Кафка атындағы сыйлықтың лауреаты Төлен Əбдік Қазақстан мен Ресейдің жазушылар қауымдастықтарының ұдайы үнқатысу орнатуының өзектілігі жөнінде пікірін білдірді. «Біз тəуелсіз елдерде өмір сүріп жатырмыз, алайда, бұл бізді, яғни жазушыларды алыстатпауы, бөлмеуі керек. Себебі, жоғары адами құндылықтар жолында азаматтарды біріктіру – бұл əдебиеттің басты

міндеті. Ал ол үшін біз – жазушылар өзіміз бірігуіміз, бір жерге шоғырлануымыз керек. Орыс əдебиеті біздің қанымызға сіңіп кеткен, сондықтан, бүгінгі жиын бастау бұлаққа, қайнар көзге қайта оралудың бір көрінісі іспетті», деді Т. Əбдік. Қазақ жазушысы, Қазақстанның Ұлттық кітапханасының бас директоры Əлібек Асқар ресейлік əріптестеріне қазақ поэзиясы мен прозасының соңғы ширек ғасырдағы даму үдерісі жөнінде əңгімелеп, қазақ əдебиетшілерінің ел тарихын жаңаша байыптау мен ұғынуға айрықша мəн беріп, қызығушылық танытып отырғанына тоқталды. Ə. Асқаров сондай-ақ, мемлекет пен жазушылар ұйымдарының қазақ əдебиетінің үздік шығармаларын əлем сахнасына шығаруға, сол арқылы кеңінен насихаттауға бірлесе күш салып жатқаны жөнінде жан-жақты айтып берді. Бұл күні қазақ жазушыларының жаңа, кейінгі толқыны атынан сөз сөйлеген Дидар Амантай отандық əдебиетте қалыптасып отырған қазіргі жағдайға дамудың қарқынды кезеңі деп баға берді. Оның пікірінше, қазіргі таңда отандық əдебиетке 12-30 жас аралығындағы дарынды ақындар мен прозашылар аяқ баса бастаған. Ал ондай жастар мемлекеттік қолдауды жəне өз еңбектерінің өзге тілдерге аударылуын қажет етеді. «Ол үшін, яғни аударма неғұрлым сапалы əрі сəтті шығуы үшін Қазақстанда арнайы институт қалыптасуы керек. Себебі, қазір аударма саласына дайындайтын факультет тұрмақ, бірде-бір кафедра жоқ. Бізде Ресейдегі секілді Əдебиет институты сынды мамандандырылған оқу орны да жоқ. Сонымен бірге, Қазақстанда шынайы жəне объективті сипаттағы əдеби сынды қайта жандандыру қажет», деді Д. Амантай. Жазушы Анатолий Кимнің де еуразиялық кеңістіктегі əдеби-көркем шығармашылық үдерісі жөніндегі пікірі көңілге қонымды шықты. Ол да бұл үдерісті дамыту ең алдымен, көркем аударма арқылы жүзеге асатынын атап өтті. «Негізгі туындыларды, классикалық еңбектерді аудару мəселесіне мемлекет назар аударуы керек. Ол үшін арнайы бір институт қажет. Бұл институт аударма саласына қатысты барлық мəселені таразылап, сын тезіне алып қана қоймай, көркем аударма деңгейінде тіл білетін нағыз кəсіби шеберлерді іріктеп, сұрыптап алар еді. Ал бұл мəселеге, яғни кімнің, қандай еңбегін өзге тілдерге аудару мəселесіне бірінші кезекте, сөзсіз, мемлекет қызығушылық танытуы тиіс», деді А. Ким. Жиын шеңберінде сөз тізгінін алған астраханьдық жазушы Юрий Щербаков кездесуге келген барлық əдебиет өкілдерін 2015 жылдың мамыр айында Каспий жағалауы елдері əдебиетіне арналып, өткізілетін «Каспий – достық теңізі» форумына қатысуға шақырды. Оның айтуынша, Астрахань облысында үлкен қазақ диаспорасы бар. Сондықтан, осы өңірдің жазушылар бірлестігі өз тілдерінде жазатын жергілікті қазақ жазушыларына əрдайым қолдау білдіреді екен. «Біз Астархань мен Атырау облыстарындағы жазушылармен шығар машылық байланыс орнатқымыз келеді. Қазақстан Жазушылар одағының көмегімен бұл мəселенің түйінін шешеміз деп ойлаймыз», деді Ю.Щербаков. Екі күнге созылған пікірталасқа баға берген жазушылар ойы əдебиет қазіргі еуразиялық кеңістіктегі рухани құндылықтардың негізгі өзегі, басты арқауы болып қала беруі тиіс дегенге сайды. Кездесуге қатысушылар қос мемлекеттің əдебиетті дамыту, жандандыру бағытында ортақ, бірлескен қадам дарға барудың тиімділігін, əдеби бағыттағы тəжірибе алмасулар халықтардың, мəдениеттердің, тілдердің, дəстүрлер мен рухани құндылықтардың өзара түсінісуіне апаратын сенімді жол деген ойларын ортаға салды. Келелі мəселелер талқы таразысына салынған жиын соңында екі елдің əдебиет өкілдері Қазақстанның Ресейдегі Төтенше жəне өкілетті елшілігіне жəне «Литературная газета» басылымына дер мезгілінде көтерген бастамалары үшін алғыс білдіріп, алдағы уақытта да əріптестік байланыс орнатуға ынталы екендіктерін жеткізді.

Әшірбек СЫҒАЙ Қазақ мəдениеті мен өнері ауыр қазаға ұшырады. Белгілі мəдениеттанушы, қоғам қайраткері, профессор, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнер қайраткері, театр сыншысы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Əшірбек Төребайұлы Сығай 68 жасқа қараған шағында дүние салды. Ə.Сығай 1947 жылғы 11 қаңтарда Оңтүстік Қазақстан облысының Кентау қаласында туған. 1969 жылы Алматыдағы Құрманғазы атындағы өнер институтын бітірген соң, ол бүкіл саналы ғұмырын мəдениет саласына арнады. Атап айтқанда, 1974-1978 жылдары республика Мəдениет министрлігінде театр бөлімінің бастығы, Алматы қалалық өнер басқармасының бастығы, 1979-1983 жылдары Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті мəдениет бөлімінің нұсқаушысы, Мəдениет министрінің орынбасары болды. Бұдан кейін 1989-1991 жылдары Алматы театр жəне көркемсурет институтының ректоры, 1991-1994 жылдары Қазақстан Республикасы Мəдениет министрінің бірінші орынбасары қызметтерін атқарды. Ал 1994-2003 жылдары Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы өнертану факультетінің профессоры, 2003-2011 жылдары Мəдениет, туризм жəне спорт министрлігінің Алматы қаласындағы өкілі, 2011 жылдан бері Қазақ ұлттық өнер университеті өнертану кафедрасының профессоры болды. Театрды сезініп, оны жүрекпен ұғатын көрнекті зерттеуші, аудармашы Ə.Сығайдың «Іңкəр шақ», «Сыр сандық», «Сахнаға сапар», «Жарнама алдындағы ой», «Сахна саңлақтары», «Театр тағылымы», «Қазақстан театр өнері», «Толғам», «Сəбира Майқанова», «Ой төрінде – театр», «Театр сардары», «Əн – тағдыр», «Актер əлемі», «Сахна əлемі», «Райымбек Сейітмет», «Таңғажайып театр», тағы басқа зерттеу еңбектерінен құралған 18 кітап баспа жүзінен жарық көрді. Жан Мольердің «Еріксіз үйлену», К.Гольдонидің «Күлкілі оқиға», О.Иоселианидің «Арбаң аман болсын», Ш.Роквидің «Мазасыз əжей», В.Ежовтың «Бұлбұлдар түні», А.Шайкевичтің «Əлем алақанымызда», Б.Жə киевтің «Жүрейік жүрек ауыртпай» жəне тағы басқа танымал драматургтердің пьесаларын аударды. Олар республика театрларында қойылып жүр. Ə.Сығай 2000 жылы «Сахна саңлақтары» атты еңбегі үшін Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанды. Платиналы

«Тарлан» сыйлығын алып, «Құрмет» орденімен марапатталды. Кентау, Түркістан қалаларының құрметті азаматы болды. Ə.Сығай еліміздегі қоғамдық өмірге белсене араласатын тұлға еді. Əр жылдары республикада өтіп тұратын халықаралық, отандық театр фестивальдерінде қазылар алқасын басқарып, сарапшы міндеттерін атқарып келді. Оның біршама уақыттан бері «Хабар» телеарнасынан жүргізетін «Жансарай» бағдарламасы талғамы биік көрерменнің ыстық ықыласына бөленген болатын. Майталман шебердің көптеген шəкірттері бұл күндері республикалық, облыстық қазақ, ұйғыр театрларында жемісті еңбек етіп жүр. Əшірбек Төребайұлы Сығайдың еңбекқорлығы, театр тынысын сезетін талғампаздығы, адамгершілігі, кəсіби шеберлігі мен жарқын бейнесі əрдайым жадымызда сақталады. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне спорт министрлігі.

Ќазаќ барда сен барсыѕ! Жалған дүние дейтініміз осыдағы. Тағы бір қимас азамат мына алдамшы өмірде адамдықтың ұрығын үздіксіз шашып жүріп бір сəтте бақилық болды дегенге көңіл шіркін қалай сенсін. Таңға жақын жеткен суық хабардан есімді əрең жинап, Əшірбектің осы Алматыдағы үйіне жеттім. Үлкен-кішіні төңірегіне жинап, жүрегінен нұр төгіп отыратын қайран бауырымды енді бұл жерден тірі көре алмайтынымды сезіп, өмір жасым өксіп, ауыр ойдан арыла алмай жұмысқа беттедім. Бұл қаза ағайын-туған жəне менің ғана жанымды шайқалтқан

жоқ. Өнер, мəдениет, ел, тіл, жер деп күңіренген бү кіл қазақтың қабырғасын қайыстырар ауыр қайғы деп білемін. Саналы өмірінің əрбір сəті қазақтың жоғын түгендеумен өткен есті жанның көз алдыңнан жоғалғанын ойға қалай сыйғызарсың. Ол əрбір адамның бойынан өзгеде кездесе бермейтін қасиет тауып, қастерлейтін. Оны бүкіл халықтық деңгейге көтеріп, ұлттық сипат беретін. Көргенді мінез, көреген көз оны рухани əлемнің биік шыңдарына жетелейтін. Қазақтың шешендік өнерінің өзгеше бір

болмыс-бітімі тұла бойынан төгіліп тұрғандай əсер ететін. Қайран асыл інім-ай, абзалым-ай, азаматым-ай! Сен қалдырған ерен еңбектер əлі талай ұрпаққа азық болар-ау. Ал жоспарлап жүрген дүниелерің қаншама еді. Бір өкініштісі, соның көбі өзіңмен бірге келмеске кеткені. Бір жұбаныш сенің ойлы қазақтың бəрінің жүрегінің төрінен орын алғаның! Сондықтан да сен елің барда қазақ бар, қазақ барда сен барсың. Жаның жəннаттан болғай, қайран дос інім! Өмірзақ АЙТБАЙҰЛЫ.

Артымнан ерген інім едіѕ Сұм ажал тағы бір асылға ауыз салып, əй-шайға қаратпай, суық қойнына тартып барады. Тартып барады емес, алғалы жатыр. Құрығын салып көгендеп, қам жасап та қойды. Ортамызда жарқылдап жүрген Əшірбек өмірден озды. Кенеттен. Тосаттан. Өкініш. Айтары жоқ. Консерваторияны бітірер-бітірместен əріптес ағаң, марқұм Райымбек Сейітметов екеуміздің соңымыздан ерген, ұстанымнан айнымаған, құрыштай берік,

арзан атақ-абырой қумаған, талантты, алымды, қарымды, қайырымды, əділ, жаны таза, қадірі бір басына жетіп артылатын, күллі алашқа ортақ аяулы азамат, арда ұл едің. Əшірбек, сенің үйіңдегі сүйікті жарың Күлəш, ұлдарың Қанат, Сұңғат, Нұрзат қарақтарыма қалай, не деп көңіл айтуды білмей, қапылып отырған жай боп тұр, дүние-ай! Амал қанша, артыңда қалған бала-шаға, ет жақын тума-туыс, қара ормандай тілектес

Жайсаѕ

Таңғы шықтай шырайлы, шынайы адам, Біздің жетім жүректі кім аяған?.. Қарашаның қазындай қанат қағып Сен де кеттің, Əшірбек Сығай ағам. Қанша күрес көргенің, қанша майдан, Қарға бойлы сары бала қаршадайдан. ...Сені іздейміз біз енді мінбелерден, Күнде көрген жəне де «Жансарайдан». Сарайымды сол сарай ашатұғын, Асуларың бар еді асатұғын. Төребайдың төре ұлы сөз бастаса, Алқалы топ аптығын басатұғын. Алатаудың бас изеп бау-бағына, Таға байлап кетіп ең тарланыңа.

дос, жолдас, ниеттестерің қанша жерден жылап-сықтап, қимаса да, сенің енді осы биылғы жаздың басында біраз қауымның басын қосып, құран бағыштаған ата-анаң Төребай атам мен Аққыз апамның рухына қосылатының анық. Ендеше, сол аяулыларыңмен пейіш төрінде қауышып, топырағың торқа, иманың саламат болсын, күні кешегі арқасүйер, жанашыр інім! Зəкір АСАБАЕВ.

Сен түстіктің мөп-мөлдір өзені едің, Ел қонатын ертелеп жан-жағына. Арманыңды айдында желкен етіп, Қайда кетіп барасың ертелетіп?.. Аға азайып барады анда-санда, Арқамыздан қағатын еркелетіп. Қайратты еді қайтейін, қайсар еді. Жайлауының жап-жасыл майса белі. Көзін көрген ағаның шырақшысы – Өзім көрген ағаның жайсаңы еді. Тумысыңнан қазақ ең нағыз кесек, Аңыз десек жарасар, абыз десек. Алда талай, ағатай, еске алармыз – Адал сөзін айтатын жан іздесек. Ғалым ЖАЙЛЫБАЙ.


12

www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

Партиялыќ жўмыс жандана тїсті

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ, САУДА-САТТЫҚ! Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті республикалық меншіктегі объектілерді сату жөнінде сауда-саттықтар өткізу туралы хабарлайды

«Нұр Отан» партиясы Ақтөбе облыстық филиалының XVІІ есеп беру - сайлау конференциясына аймақтық филиалдардан сайланған 227 делегаттың 217-сі қатысты. Конференцияға облыс əкімі, «Нұр Отан» партиясы облыстық филиалының төрағасы Архимед Мұхамбетов қатысып, жүргізіп отырды. Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Конференция барысында ел дамуының бағыт-бағдарын айқындаған Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты биылғы Жолдауы талқыланды. Конференцияда партияның облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары міндетін атқарушы Нұрхан Ағниязов «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Елбасының Жолдауын жүзеге асырудағы партиялық ұйымдардың міндеттері жəне облыстық партия филиалы саяси кеңесінің 2013-2014 жылдардағы жұмыс қорытындылары туралы» баяндама жасап, аймақта сайлауалды тұғырнаманың орындалуы, партия жобалары аясында атқарылған жұмыстар жайында əңгімеледі. – Бұл жолғы Жолдау «Нұр Отан» партиясы Саяси кеңесінің кеңейтілген отырысында халыққа жол тартты. Елімізде болып жатқан барлық саясиэкономикалық, мəдени-əлеуметтік

мəселелердің ешқайсысы партия назарынан тыс қалған емес. Есепті кезеңде облыстық партия ұйымының 2 кезектен тыс конференциясында, Саяси кеңестің – 5 жəне Саяси бюроның 18 отырысында аса маңызды мəселелер талқыланды. Бүгінде облыста партияның 32489 мүшесі бар. 13 аумақтық филиал, 420 бастауыш партия ұйымы жұмыс істейді. Үстіміздегі жылғы қазан айына дейін партия қатарына 1325 адам қабылданды, – дей келіп, баяндамашы Мемлекет басшысы, «Нұр Отан» партиясының Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев партияның XV съезінде «əр нұротандықтың партиялық жауапкершілігін күшейту қажеттігін, партия жұмысының қуатын үш қайтара еселендіруге тиіс» екендігін айтқанын алға тартты. Оның айтуынша, «Нұр Отан» партиясының «Кедергісіз келешек», «Бақытты отбасы», «Бақытты балалық», «Біздің ауыл», «Стоп Қылмыс», «Айқын тариф», «Мықты бизнес – қуатты мемлекет», «Партияның 50 тұлғасы» жəне «Ардагерлерді ардақтайық»

партиялық жобалары жыл басында бекітілген жоспарға сəйкес жүзеге асырылып келеді. Партияның облыстық филиалы жанындағы «Жас Отан» жастар қанаты өте белсенді жұмыс істеуде. Бүгінде жастар қанаты партияның 12 тың жобасының үшеуін жүзеге асырып отыр. Жарыссөзде шығып сөйлеген Ақтөбе көлік, коммуникация жəне жаңа технологиялар колледжінің директоры, облыстық мəслихаттың депутаты Жеңісгүл Мұхамбетпайызова кəсіптік білім берудегі дуалды оқыту мəселесіне тереңірек тоқталды. Алға ауданының əкімі Асқар Шериязданов Елбасы Жолдауында атап көрсетілген тапсырмалардың орындалу барысынан нақты мысалдар келтірді, облыстық мəслихаттың депутаты Дмитрий Довматенко жастар мəселелері жайында əңгімеледі. Конференция жұмысында, сонымен қатар, партияның облыстық филиалының бақылау-тексеру комиссиясының 2013-2014 жылдары атқарған жұмысы туралы есебі тыңдалып, саяси кеңес құрамы қайта сайланды. Ақтөбе облысы.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 25 қараша

№1230

Астана, Үкімет Үйі

«Ақтоғай кен байыту комбинатын салу», «Бозшакөл кен байыту комбинатын салу» басым жобалары бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған квоталар белгілеу және «Басым жобалар бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға 2012 жылға арналған квоталарды белгілеу және басым жобалар бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің шарттарын бекіту және «Қазақстан Республикасына шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған квотаны белгілеу қағидаларын және Шетелдік қызметкерге жұмысқа орналасуға және жұмыс берушілерге шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің қағидалары мен шарттарын бекіту және «Халықты жұмыспен қамту туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы Заңын іске асыру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 19 маусымдағы №836 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 қаңтардағы №45 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 21 маусымдағы №817 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сəйкес «Ақтоғай кен байыту комбинатын салу», «Бозшакөл кен байыту комбинатын салу» басым жобалары бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған квоталар белгіленсін. 2. «Басым жобалар бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға 2012 жылға арналған квоталарды белгілеу жəне басым жобалар бойынша шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің шарттарын бекіту жəне «Қазақстан Республикасына шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған квотаны белгілеу қағидаларын жəне Шетелдік қызметкерге жұмысқа орналасуға жəне жұмыс берушілерге шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің қағидалары мен шарттарын бекіту жəне «Халықты жұмыспен қамту туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 23 қаңтардағы Заңын іске асыру жөніндегі шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылғы 19 маусымдағы №836 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 қаңтардағы №45 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 21 маусымдағы №817 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №57, 792-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін:

1) көрсетілген қаулымен бекітілген «Ақтоғай кен байыту комбинатын салу» жобасын (өтініш беруші – «Kаzаkhmus Aktogay (Қазақмыс Ақтоғай)» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі) іске асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің шарттарында: 1-тармақтың бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «1. Аумағында басым жоба іске асырылатын əкімшілік-аумақтық бірліктің уəкілетті органына жұмыс беруші не ол уəкілеттік берген тұлға ұсынатын шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған өтінішке қоса берілетін құжаттар мыналарды қамтуға тиіс:»; 2) көрсетілген қаулымен бекітілген «Бозшакөл кен байыту комбинатын салу» жобасын (өтініш беруші «Kazakhmys Bozshakol (Қазақмыс Бозшакөл)» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі) іске асыру үшін шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсат берудің шарттарында: 1-тармақтың бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «1. Аумағында басым жоба іске асырылатын əкімшілік-аумақтық бірліктің уəкілетті органына жұмыс беруші не ол уəкілеттік берген тұлға ұсынатын шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған өтінішке қоса берілетін құжаттар мыналарды қамтуға тиіс:». 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МƏСІМОВ.

Р/с № 1 1.

2.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 25 қарашадағы №1230 қаулысына қосымша Іске Іске барлығы Квота (адам) оның ішінде: асыру асыру бірінші екінші үшінші төртінші орны мерзімі санат санат санат санат 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Ақтоғай кен «Kazakhmys Aktogay Шығыс 2700 5 100 709 1886 2011 – байыту ком- (Қазақмыс Қазақстан 2016 бинатын салу Ақтоғай)» облысы, жылдар жауапкершілігі Аягөз шектеулі ауданы серіктестігі Бозшакөл кен «Kazakhmys Bozshakol Павлодар 2010 – 2320 5 108 997 1210 байыту ком- (Қазақмыс Бозшакөл)» облысы, 2015 бинатын салу жауапкершілігі шектеулі Екібастұз жылдар серіктестігі қаласы

Жобаның атауы

Жекешелендіру объектілерін сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру объектілерін сату қағидасына (бұдан əрі – Қағида) сəйкес жүзеге асырылады. 1. Коммерциялық тендер 2014 жылғы 30 желтоқсанда Астана қаласының уақыты бойынша 10.00 сағатта www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында (бұдан əрі – Тізілім) өткізіледі. Коммерциялық тендерге мына төмендегі объектілер қойылады: № Ұйым атауы Ұйымның Қызмет түрі Сатылатын Бастапқы Кепілді жарТендер шарты орналасқан акциялардың баға, теңге на, теңге жері мемлекеттік пакетінің (үлесінің) мөлшері, жарғылық капиталдан пайызбен жəне акциялар саны 1 «Қазаэрожоба» Қазақстан Азаматтық авиация саласында сараптамалық 100 %, 740 069 160 163 250 550 1) негізгі қызмет бейінін 5 жыл бойы ғылыми-зерттеу Республикасы, жəне ғылыми-зерттеу жұмыстарын орын1 012 927 сақтау; жəне жобалау- Алматы қ., дау, аэроғарыш, мемлекеттік жəне азаматтық жай 2) тек мемлекеттік мүлік жөніндегі iздестіру инсти- Медеу ауд., авиация объектілері құрылысы саласында акциялары уəкілетті органның жазбаша келісімі туты» АҚ Ш.Қалдаяков жобалау-іздеу жұмыстарын орындау бойынша ғана үлес жəне жылжык-сі, 21-үй майтын мүлік объектілеріне қатысты мəмілелерді (қайта сату, кепілге қою, басқаруға беру жəне т.б.) 5 жыл бойы жасау. 2 «Қазақ энцикло- Қазақстан Аңықтамалық-энциклопедиялық əдебиеттерді 100 221 805 800 48 927 750 1) негізгі қызмет бейінін 5 жыл бойы педиясы» ЖШС Республикасы, əзірлеу жəне шығару (негізгі); баспагерлік сақтау; Алматы қ., қызмет; баспа өнімдерін шығару; кітап тарату 2) тек мемлекеттік мүлік жөніндегі Əуезов ауд., жəне кітап саудасы уəкілетті органның жазбаша келісімі 8-шағын аудан, бойынша ғана үлес жəне жылжы19А-үй майтын мүлік объектілеріне қатысты мəмілелерді (қайта сату, кепілге қою, басқаруға беру жəне т.б.) 5 жыл бойы жасау. 100 %, 2 212 872 000 331 947 900 1) негізгі қызмет бейінін, оның 3 «Қазақ Қазақстан Жоғары жəне орта кəсіптік білімі бар 1 965 872 ішінде қосымша кəсіби жəне жоғарғы медициналық Республикасы, ғылыми-педагогикалық, медициналық жəне жай білімнен кейін медициналық жəне үздіксіз Алматы қ., фармацевтік қызметкерлерді, сондай-ақ акциялар фармацевтикалық білім беру, 10 жыл білім беру Бостандық ауд., денсаулық сақтау ұйымдарының басқа да бойы сақтау; университеті» Манас к-сі, қызметкерлерін, оның ішінде қазақстандық 2) тек мемлекеттік мүлік жөніндегі АҚ 34-үй жəне шетелдік ұйымдардың жетекші мамандауəкілетті органның жазбаша келісімі рын тартумен қайта даярлау жəне біліктілігін бойынша ғана үлес жəне жылжыарттыру; Жоғары медициналық білім берудің майтын мүлік объектілеріне қатысты кəсіптік оқу бағдарламаларын (интернатумəмілелерді (қайта сату, кепілге қою, рада даярлау), жоғары оқу орнынан кейінгі басқаруға беру жəне т.б.) 10 жыл бойы медициналық жəне фармацевтік білім берудің жасау; кəсіптік оқу бағдарламаларын (ғылыми, 3) көрсетілетін қызметінің номенклапедагогикалық жəне медициналық кадрларды турасын 10 жыл бойы сақтау; магистратурада, резидентурада, докторантура4) тек жарғысында көрсетілген да (PhD) даярлау) іске асыру қызметтерін орындау үшін мүлігін 10 жыл бойы пайдалану. Коммерциялық тендерді өткізу тəртібі Коммерциялық тендерге қатысуға өтінімдерді ашу сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көр сетілген күн мен уақыттың басталуы бойынша Тізі лімнің вебпорталы арқылы автоматты түрде жүр гізіледі. Тендердi өткiзу кезінде комиссия ұсынысы жекешелендiру объектiсi үшiн ең жоғары мəнді қамтитын жəне тендердiң шарттарын қанағаттандыратын қатысушыны тендердiң жеңiмпазы деп жариялайды. Егер тендерде екi жəне одан көп қатысушының ұсынысы бірдей ең жоғары бағаны қамтитын жəне тендер шарттарын қанағаттандыратын болса, онда осы қатысушылардың арасында ұсыныстары бірдей ең жоғары бағаны қамтитын жəне тендер шарттарын қанағаттандыратын қатысушылардың басқа өтінімдерінен өтінімі бұрын қабылданған қатысушы тендердің жеңімпазы болып танылады. Егер тiркелген тендерге қатысушылардың саны екеуден аз болса, онда жекешелендiру объектiсi бiр ғана қатысушыға №

Ұйым атауы

Ұйымның орналасқан жері

1

«Нұрбанк» АҚ

2

«Еуразия су орталығы» ғылыми-өндіріс бірлестігі» АҚ

Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 168 Б Қазақстан Республикасы, Астана қ., Орынбор к-сі, 11/1

Əлемдік тəжірибе ќолданылмаќ Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Алматыда №7 қалалық клиникалық аурухана базасында үш күнге созылған «Озық эндоваскулярлық нейрохирургия. Инсультті емдеу мүмкіндіктері» атты шеберлік сыныбы өтті. Оған Астана, Алматы, Павлодар, Атырау, Қарағанды, Алматы облыстарының практикалық нейрохирургтері, невропатологтары мен қантамыры хирургтері, сонымен қатар Қырғызстаннан келген дəрігерлер қатысты. Қазақстандық нейрохирургтерді қантамыры хирургиясының жаңа технологияларымен израильдік маман – Ихилов медицина орталығы интервенциялық нейрорадиология бөлімінің меңгерушісі Dr. Shimon Mimon таныстырды (ТельАвив, Израиль). Оның қатысуымен өткен практикалық сабақтарда қазақстандық хирургтер ми жəне жұлын қантамырлары аурулары кезінде диагностикалаудың дағдыларын қалыптастырып, білімдерін арттырды. Шеберлік

сыныбы Қазақ медициналық үздіксіз білім беру университетінің əлемнің жетекші университеттері мен клиникаларының отандық медицинаға алдыңғы қатарлы медициналық технологиялар трансферті мақсатындағы халықаралық ынтымақтастық

аясында өтті. Израильдік хирургтің ота жасау кезіндегі əрекетін олар залда орнатылған мониторингтер көмегімен онлайн режімінде бақылау жасауға мүмкіндік алды. Шеберлік сыныбы аяқталғаннан кейін 15 қатысушыға сертификат берілді.

электрондық көшірмесі қоса беріледі. Сауда-саттық нəтижелерi туралы хаттама сауда-саттық нəтижелерi мен жеңiмпаздың жəне сатушының тендердiң нəтижесi болып табылатын шарттармен жекешелендiру объектiсiн сатып алу-сату шартына қол қою міндеттемесін тiркейтiн құжат болып табылады. Жеңімпазбен жасалған сатып алу-сату шартына сауда-саттық нəтижелерi туралы хаттамаға қол қойылған күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Егер жеңімпаз коммерциялық тендер нəтижелері туралы электрондық хаттамаға не сатып алу-сату шартына көрсетілген мерзімдерде қол қоюдан бас тартқан жағдайда, сатушы тендер нəтижелерінің күшін жою туралы актіге ЭЦҚ арқылы қол қояды. 2. Аукцион 2014 жылғы 30 желтоқсанда Астана қаласының уақыты бойынша сағат 10.00-ден бастап 17.00ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында (бұдан əрі - Тізілім) өткізіледі.

Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукционға мына төмендегі объектілер қойылады: Қызмет түрі Сатылатын акциялардың Бастапқы Кепілді жармемлекеттік пакетінің баға, теңге на, теңге мөлшері, жарғылық капиталдан % жəне акциялар саны Ұлттық жəне шет ел валюталарында банктермен жүзеге асырылатын 25 652 артықшылықты ак164 172 800 60 105 662 банктік жəне өзге де операцияларды жүргізу, бағалы қағаздар нарығында циялар əрекет ету Су саласындағы ірі серпінді жобалардың іске асырылу мүмкіндіктерін экономикалық негіздеуді; орнықты дамудың трансшекаралық аймақтарын құруды ғылыми негіздеу мен қолдауды; климаттың жаһандық өзгеруі жағдайында Қазақстан Республикасының жəне Еуразия континентінің су бассейндерінде шаруашылық қызметтің күшеюіне байланысты су ресурстарының көлемі мен сапасын өзгерту үрдістерін қалыптастыру жəне болжау заңдылықтарын ғылыми зерттеуді қоса алғанда су ресурстарын зерттеу жəне қорғау мəселелерін кешенді шешу

Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша аукцион өткізудің тəртібі Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып, аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру объектісінің бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. 1) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, онда осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілмеді деп танылады; 2) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін

Өтініш беруші

сатылуы мүмкiн үшiншi жəне одан кейiнгi сауда-саттықты қоспағанда, тендер өтпеді деп жарияланады. Егер тендер өтпеді деп жарияланса, сатушы тендердің өткізілмегені туралы актіге қол қояды. Коммерциялық тендердің жеңімпазы коммерциялық тендер аяқталғаннан кейін электрондық хаттамаға қол қою үшін сауда-саттық нəтижелері туралы электрондық почта арқылы хабардар етіледі. Коммерциялық тендерде сауда-саттық нəтижелері туралы хаттама Тізілімнің веб-порталында қалыптастырылады, оған сауда-саттық өткізілетін күні комиссияның барлық мүшелері мен коммерциялық тендердің жеңімпазы ЭЦҚ-ны пайдалана отырып қол қояды. Коммерциялық тендер кезінде сатушы Тізілімнің вебпорталында көрсетілген қатысушылардың электронды мекенжайларына коммерциялық тендер нəтижелері туралы электрондық хабарламаны жібереді, оған комиссия қол қойған сауда-саттық нəтижелері туралы хаттаманың

51 %, 29 835 жай акциялар

растайтын болса, онда бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру объектісінің ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, онда жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілді деп танылады. Жекешелендіру объектісі бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасы бағаны арттырудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру объектісі бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион өткізілді деп танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Бастапқы баға - əрбір жекешелендіру объектiсi бойынша

32 321 000

4 848 150

сауда-саттық басталатын баға. Алғашқы баға - тəуелсіз бағалаушының бағалау туралы есебін ескере отырып, мемлекеттік меншік объектілерін жекешелендіру мəселелері жөніндегі комиссия белгілейтін баға. Сауда-саттықтың ағылшын əдiсiн қолдана отырып, аукционды өткiзу кезiнде жекешелендiру объектiсiнiң бастапқы бағасы алғашқы бағаға тең болады. Егер сауда-саттықтың ағылшын əдісін қолдана отырып өткізілген аукцион аяқталатын сəтте сағат 17.00-де аукцион жеңімпазы айқындалмаса, онда жекешелендіру объектісін сатып алуға өзінің ниетін растаған соңғы қатысушы жеңімпаз деп танылады жəне осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілді деп танылады. Егер аукцион басталған сəтте жекешелендіру объектісі бойынша аукцион залында екі қатысушыдан аз тіркелсе жəне болса, осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілмеді деп танылады.

Сауда-саттықтың голланд əдісімен аукционға мына төмендегі объекті қойылады: № Ұйым атауы

Ұйымның орналасқан жері

Қызмет түрі

1

Қазақстан Республикасы, Астана қ., Есіл ауд., Орынбор к-сі, 8, Министрліктер үйі

Бəсекелестік саясат саласында талдау жəне ғылыми-қолданбалы зерттеулер жүргізу; бəсекелестік саясатта əлемдік тенденцияларды жəне олардың Қазақстанның тауар нарықтарына əсерін зерттеу; аймақтарда жəне экономика салаларында бəсекелестік деңгейінің оңтайлы үлгісін анықтау; монополизациядан жəне тауар нарықтарының экономикалық концентрациясынан, сондай-ақ экономиканы мемлекеттік реттеуден туындайтын экономикалық салдарларды болжау.

«Бəсекелестік саясатты дамыту жəне қорғау орталығы» АҚ

Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион өткізудің тəртібі Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып, аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру объектісінің бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. 1) егер аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі аукционда жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасы Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру объектісінің соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілді деп танылады; 3) егер жекешелендіру объектісінің бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеді деп танылады. Бастапқы баға – əрбір жекешелендіру объектiсi бойынша сауда-саттық басталатын баға. Егер сауда-саттықтың голланд əдісін қолдана отырып өткізілген аукцион аяқталатын сəтте сағат 17.00-де аукцион жеңімпазы айқындалмаса, онда осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілмеді деп танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру объектісі бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, сауда-саттық өткiзiлген күнi Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру объектісін сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Коммерциялық тендер мен аукцион қатысушыларын тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап 2014 жылғы 29 желтоқсанда 10.00 сағатта аяқталады. Аукционға немесе коммерциялық тендерге қатысу

Сатылатын акциялардың Бастапқы мемлекеттік пакетінің баға, теңге мөлшері, жарғылық капиталдан % жəне акциялар саны 49 %, 264 170 000 44 100 жай акциялар

үшін мыналарды көрсете отырып, Тізілімнің вебпорталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі - ЖСН), тегі, аты, əкесінің атын (бар болса); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі - БСН), толық атауы, бірінші басшының тегі, аты, əкесінің аты (бар болса); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп айырысу шотының деректемелері; 4) байланыс деректері (почталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail). Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға немесе коммерциялық тендерге қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ-мен қол қойылған нысан бойынша сауда-саттыққа қатысуға өтінімді Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Коммерциялық тендерге қатысушылар өтінімді мынадай: 1) мемлекетке тиесілі акцияларды сату кезінде – акцияларына иелік ететін акционерлік қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер Тізілімінен (хабарламаның жариялану сəтінде) үзінді-көшірмелерді; 2) тендерге қатысушы қол қойған, Тізілімнің веб-бетінде арнайы бөлінген электрондық конвертке жүктелетін тендерлік ұсыныс пен бағалық ұсынысты; 3) сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген сатып алушыға қойылатын ерекше шарттар мен қосымша талаптарға сəйкестігін растайтын құжаттардың электрондық (сканерленген) көшірмелерін қоса тіркейді. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдерінде нотариатта куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының нотариатта расталған көшірмелерін ұсынады. Аукционның немесе коммерциялық тендердің жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстырып тексеру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; 2) заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариатта куəландырылған көшірмелерін ұсынады. Коммерциялық тендердің жеңімпазы сатушыға сатып алу-сату шартына қол қойған кезде өтінімге тіркелген

Төменгі баға, теңге

Кепілді жарна, теңге

10 000 000

7 925 100

құжаттардың тұпнұсқаларын не нотариатта куəландырылған көшiрмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырып тексерілгеннен кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Астана қаласындағы Қазынашылық комитетіндегі ЖСК KZ420705012170034006 депозиттік шотына төленеді, БСН 980240000950, СТН 031400130617, БСК KKMFKZ2A, төлем мақсатының коды 171, бенефициар коды 11. Аукционға немесе коммерциялық тендерге қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін Тізілімнің веб- порталы үш минут ішінде өтінім берілген сату объектісі бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің Тізілімнің дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізеді. Қатысушының Қағиданың 23-1 жəне 23-2-тармақтарында көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ сатушының шотына сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сауда-саттық басталуға дейін жетпіс екі сағат бұрын түспеуі Тізілім веб-порталының өтінімді қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылады. Тізілімнің дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəліметтер болған жағдайда, Тізілімнің веб-порталы өтінімді қабылдау жəне қатысушыны аукционға жəне коммерциялық тендерге жіберуді жүзеге асырады. Тізілімнің дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болмаған жағдайда, Тізілім веб-порталы қатысушының өтінімін кері қайтарады. Тізілімнің веб-порталы автоматты тексеру нəтижелері бойынша Тізілімнің веб-порталында көрсетілген қатысушының электронды мекенжайына өтінімді қабылдау не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электрондық хабарлама жібереді. Аукционға жіберілген қатысушыға Тізілімнің вебпорталы беретін аукцион нөмірі бойынша аукцион залына кіруге рұқсат беріледі. Осыған байланысты, депозиттік шотқа кепілді жарнаның уақтылы түсуі мақсатында комитет өтінім бергенге дейін үш жұмыс күнінен кешіктірмей кепілдік жарнаны төлеу ұсынымын жасайды. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің орналасқан жері: Астана қ., Жеңіс д-лы, 11, 905-бөлме. Коммерциялық тендер мен аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратпен www.gosreestr.kz сайтында қарауға болады немесе (7172) 717189, 717280, 717184 телефондары арқылы алуға болады.


www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

13

Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 18 желтоқсанда сағат 10.00-ден сағат 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде аукцион өткізу туралы хабарлайды

Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 19 желтоқсанда сағат 10.00-де республикалық мемлекеттік меншіктегі тұрақжайларды үш жыл мерзімге кейіннен сатып алу құқығынсыз жалға (жалдауға) беру жөнінде мына мекенжайда тендер өткізу хабарлайды: Алматы қ., Достық даңғылы, 134. 1) Тұрақжайға шектеулі кіру, ғимараттың жалпы алаңы 1 517,1 ш.м. құрайтын тұрақжайы (цокольді қабат – 543,2 ш.м., 1-қабат – 398,1 ш.м., 2-қабат – 144,1 ш.м., 3-қабат – 239, 1 ш.м., Литер Б-192,6 ш.м.,) орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Желтоқсан көшесі, 185. Тендер шарты: - жайды пайдалану жəне қалпында ұстау; - ең жоғары баға ұсынысы; - айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 1 980 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 1 580 450 теңге. 2) Тұрақжай тоңазытқыш жабдығымен, №1 ғимарат тоңазытқыш құралжабдығымен, жалпы алаңы 200,0 ш.м., қалдық бағасы 346 000 теңге орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Сүйінбай даңғылы, 170А. Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Комета» филиалы. Тендер шарты: - жалға алынған нысанды мақсатты түрде пайдалану; - нысанға жəне жабдыққа ең жоғары баға ұсынысы; - айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 832,0 теңге. - жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 4 325,0 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 91 832 теңге. 3) Ұзындығы 5 364 метр құрайтын кəріз кабелінің құрал-жабдығы, қалдық құны 375 693,21 теңге, орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Əуежай алаңы. Баланс ұстаушы – «Қазаэронавигация» РМК «Оңтүстік-Шығыс əуе жүрісін ұйымдастыру өңірлік орталығы» филиалы. Тендер шарты: - пайдалану жəне қалпында ұстау кəріз кабелі; - ең жоғары баға ұсынысы; - құрал-жабдықтың бастапқы мөлшерлемесі айына – 4 700 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна 6 000 теңге. 4) Тұрғын емес жай, жалпы алаңы 157,5 ш.м. құрайтын тұрақжай, орна ласқан мекенжайы: Алматы қ., Мақатаев көшесі, 15. Баланс ұстаушы – «Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитетінің Алматы қаласы бойынша аумақтық инспекциясы» ММ. Тендер шарты: - тұрақжайды пайдалану жəне қалпында ұстау; - халыққа қызмет көрсету үшін ғимаратта, өндіріс ұйымдастыру; - ең жоғары баға ұсынысы;

- айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 1 410 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 116 700 теңге. 5) Тұрғын емес жертөлелік жай, жалпы алаңы 461,0 ш.м жəне асхана құрал-жабдығының қалдық құны 1 477 647,0 теңге, орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Қалдаяқов көшесі, 54. Баланс ұстаушы – «Орта медициналық жəне фармацевтік қызметкерлерді даярлау жəне қайта даярлау жөніндегі республикалық колледжі» РМҚК. Тендер шарты: - оқытушылармен студенттерді тамақпен қамтамасыз ету; - нысанға жəне жабдыққа ең жоғары баға ұсынысы; - айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 278,0 теңге. - жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 18 471,0 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 274 880 теңге. 6) Тұрғын емес жай, жалпы алаңы 963,3 ш.м, орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Төле би көшесі, 94. Баланс ұстаушы – «С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медициналық университеті» РМК. Тендер шарты: - оқытушыларды жəне студенттерді тамақпен қамтамасыз ету; - нысанға ең жоғары баға ұсынысы; - айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 417,0 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 803 231,0 теңге. Кепілді жарна Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік шотына енгізіледі: № KZ 250705012170180006, ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетінде, Астана қ., БИН 120340013492, БИК KKMFKZ2A, бенефициар коды 11, мекеме коды 2170180 (банктік қызмет төлеміне кепілді жарна мөлшері кірмейді). Кепілді жарна тендер жеңімпазының мынадай міндеттемелерін қамтамасыз ету болып табылады: 1) тендерде жеңіп шыққан жағдайда тендер нəтижелері туралы хаттамаға қол қою; 2) тендер нəтижелері туралы хаттамаға сəйкес республикалық мүлікті мүліктік жалға (жалдауға) шартты жалға берушімен жасау. Кепілді жарна жалға берушіге қайтарылмайды: 1) тендер қатысушысына тендерге қатысудан жазбаша бас тартқан

ТОО «Темирбетон-1» извещает своих участников о том, что 15.12.2014 года состоится внеочередное общее собрание участников ТОО «Темирбетон-1» по факту совершения крупных сделок с компаниями «Хесс Групп», Германия, компания «Tecwill», Финляндия и ТОО «Шантуй Казахстан». Собрание начнется в 10.00 часов по времени г. Астаны, по адресу: г. Алматы, Жетысуский район, ул. Бокейханова, 11, в актовом зале. Регистрация участников в 09.30 часов по времени г. Астаны. Явка обязательна.

жағдайда оны өткізуге дейінгі үш күтізбелік күн қалғанда; 2) тендер жеңімпазының ұсынысына сай келетін жағдайда шарт жасаудан бас тартқан жағдайда. Басқа жағдайларда кепілді жарнаны қайтару туралы өтініш берген күннен кешіктірілмейтін мерзімде қатысушының деректемелері көрсетіліп тендер қатысушысына қайтарылады. Кепілді жарналарды қайтару туралы тендер қатысушыларының өтініштері жалға берушінің шотына жарналар түскеннен кейін қабылданады. Үміткер тендерге қатысу үшін жалға беруші белгілеген мерзімде мына құжаттарды тапсыруы қажет: 1) үмiткердiң тендерге қатысуға келiсiмiн жəне оның тендер шартын орындау мен шарт жасасу жөнiндегi мiндеттемелерін қамтитын тендерге қатысуға өтiнімді; 2) желiмделген конвертте тендердiң шарты бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың немесе куəліктің құрылтай құжаттарының (құрылтай шарты мен жарғы) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; жеке кəсіпкер үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен үзінді-көшірмені; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестікке қатысушылар тізілімінен үзінді-көшірмені (серіктестікке қатысушылардың тізілімі жүргізілген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын;

Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігінің Байланыс, ақпарат тандыру жəне ақпарат комитеті 2015 жылғы ауылдық елді мекендерде телекоммуникацияның əмбебап қызметтерін көрсету бойынша байланыс операторларды таңдау жөнінде ашық конкурс өткізетінін хабарлайды. Конкурстық құжаттама пакетін 2014 жылғы 29 желтоқсанды қоса есептегенде сағат 11.00-ге дейін мына мекенжай бойынша алуға

6) кепілді жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесін; 7) салық органының қатысушының салықтық берешегі жоқ екендігі туралы, өтінім берілген кезге дейінгі бір айдан кешіктірілмей берілген анықтамасын; 8) екінші деңгейдегі банкте ағымдағы шоттың бар екенд ігін растайтын анықтаманы ұсынуы қажет. Өтінім тендерлік құжаттамада айқындалған талаптар мен шарттарға сəйкес жасалады. Өтінімдер қосарланған конверттерде қабылданады. Сыртқы конвертте осы 1), 3) – 8) тармақшаларында тізбеленген құжаттар болуы тиіс. Ішкі конвертте қатысушының ұсыныстары болуы тиіс. Ішкі конверт өтінім берген сəтте жабық болуы жəне қатысушы оны мөрлеуі тиіс. Өтінімді қабылдаған кезде жалға беруші ішкі конвертке салынғандарды қоспағанда, құжаттардың бар болуын тексереді. Егер құжаттар көрсетілген талаптарға сəйкес келмеген жағдайда, жалға беруші өтінімді қабылдаудан жəне тіркеуден бас тартады. Өтінімді қабылдау жалға берушінің атына тігілген түрде, парақтарына нөмір қойылған жəне соңғы бетіне қол қойып, мөр басылған құжаттарды (жеке тұлға үшін, егер мұндай мөр бар болса) ұсынылған кезде жүргізіледі. Тендерге қатысуға ниет білдірген адамдар тіркеу журналында тіркеледі. Қазақстан Республикасының заңнамасына немесе құрылтай құжаттарға сəйкес қызметтің белгілі түрлерімен айналысуға құқы жоқ заңды тұлға тендер қатысушысы бола алмайды, оны жүзеге асыру тендер шарты болып табылады. Нысанды пайдалану бойынша ұсынысы жəне мөлшерлеме бойынша жалдау ақысы жабық конвертке салынып беріледі. Тендер қатысушыларынан өтінімдер қабылдау жəне тіркеу ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер басталуға дейін жиырма төрт сағат қалғанда мына мекенжайда аяқталады: Алматы қ., Достық д-лы, 134. Нысан үшін ең жоғары жалдау ақысының сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендер қатысушысы тендер жеңімпазы болып танылады. Тендер туралы қосымша ақпаратты +7 (727) 313-07-79 (78) телефоны арқылы алуға болады.

болады: 010000, Астана қаласы, Орынбор к-сі, 8, 14-кіреберіс, № 765 бөлме. Конкурстық өтінімдерді жапсырылған конвертте тапсырудың соңғы мерзімі 2014 жылғы 30 желтоқсанда сағат 10.00-ге дейін. Конкурстық өтінімдер салынған конверттер 2014 жылғы 30 желтоқсанда сағат 11.00-де мына мекенжай бойынша ашылатын болады: 010000, Астана қаласы, Орынбор к-сі, 8, 14-кіреберіс, № 765 бөлме. Қосымша ақпаратты мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7172) 74 10 49.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен республикалық меншіктегі нысандарды сатудың орындалуын сəйкестеңдіреді. Сауда-саттықтың голланд əдісімен аукционға мына нысандар қойылады: 1-лот. Skoda Superb автомашинасы, мем. нөмірі 032 CS05, 2008 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 873 000 теңге. Бастапқы баға – 4 365 000 теңге. Ең төменгі баға – 477 614 теңге. Кепілді жарна – 130 950 теңге. 2-лот. ВАЗ-21101-125-51 автомашинасы, мем. нөмірі 023 CS05, 2007 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 300 000 теңге. Бастапқы баға – 1 500 000 теңге. Ең төменгі баға – 164 128 теңге. Кепілді жарна – 45 000 теңге. 3-лот. ВАЗ-21214-107 автомашинасы, мем. нөмірі 025 CS05, 2007 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 447 000 теңге. Бастапқы баға – 2 235 000 теңге. Ең төменгі баға – 244 551 теңге. Кепілді жарна – 67 050 теңге. 4-лот. ВАЗ-21214 автомашинасы, мем. нөмірі 031 CS05, 2008 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 459 000 теңге. Бастапқы баға – 2 295 000 теңге. Ең төменгі баға – 251 117 теңге. Кепілді жарна – 68 850 теңге. 5-лот. ВАЗ-21214 автомашинасы, мем. нөмірі 027 CS05, 2007 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 457 000 теңге. Бастапқы баға – 2 285 000 теңге. Ең төменгі баға – 250 022 теңге. Кепілді жарна – 68 550 теңге. 6-лот. Lada-210994 автомашинасы, мем. нөмірі 047 CS05, 2008 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 498 000 теңге. Бастапқы баға – 2 490 000 теңге. Ең төменгі баға – 272 453 теңге. Кепілді жарна – 74 700 теңге. 7-лот. Lada-210994 автомашинасы, мем. нөмірі 046 CS05, 2008 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 500 000 теңге. Бастапқы баға – 2 500 000 теңге. Ең төменгі баға – 273 547 теңге. Кепілді жарна – 75 000 теңге. 8-лот. ВАЗ-21214 автомашинасы, мем. нөмірі А 816 FB, 2008 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 348 000 теңге. Бастапқы – 1 740 000 теңге. Ең төменгі баға – 190 389 теңге. Кепілді жарна – 52 200 теңге. 9-лот. ВАЗ-21214 автомашинасы, мем. нөмірі А 366 ЕХ, 2007 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 349 000 теңге. Бастапқы баға – 1 745 000 теңге. Ең төменгі баға – 190 936 теңге. Кепілді жарна – 52 350 теңге. 10-лот. ВАЗ-21214 автомашинасы, мем. нөмірі А 370 ЕХ, 2007 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 347 000 теңге. Бастапқы баға – 1 735 000 теңге. Ең төменгі баға – 189 842 теңге. Кепілді жарна – 52 050 теңге. 11-лот. FORD FOCUS автомашинасы, мем. нөмірі А 395 DХ, 2006 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 909 000 теңге. Бастапқы баға – 4 545 000 теңге. Ең төменгі баға – 497 309 теңге. Кепілді жарна – 136 350 теңге. 12-лот. FORD FOCUS автомашинасы, мем. Нөмірі А 001 DM, 2006 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 908 000 теңге. Бастапқы баға – 4 540 000 теңге. Ең төменгі баға – 496 762 теңге. Кепілді жарна – 136 200 теңге. 13-лот. FORD FOCUS автомашинасы, мем. нөмірі А 004 VP, 2006 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 909 000 теңге. Бастапқы баға – 4 545 000 теңге. Ең төменгі баға – 497 309 теңге. Кепілді жарна – 136 350 теңге. 14-лот. Hyundai Elantra автомашинасы, мем. Нөмірі B 105 CO, 2007 жылы шығарылған,

Республикалық меншіктегі нысандарды сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың голланд əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына нысандар қойылады: 1. 3 боксты гараждар, алаңы 94,9 ш.м., баланс ұстаушы – «Павлодар облысы бойынша салық департаменті» ММ. Қашыр а., Тургенев к-сі,168А. Бастапқы баға– 572 000 теңге, алғашқы баға – 2 860 000 теңге, ең төменгі баға – 166 308 теңге, кепілді жарна – 85 800 теңге. 2. Əкімшілік ғимарат, алаңы 275,2 ш.м., гараж, алаңы 153,3 ш.м., гараж, алаңы 397,6 ш.м., (екі тамбурмен, салыну алаңы 9 ш.м-ден.), жертөле, алаңы 54,7 ш.м., от жағатын орын, алаңы 148,4 ш.м., жөндеу жұмыстарын жүргізетін шеберхана, алаңы 802,9 ш.м., баланс ұстаушы – «Қазақавтожол» РМК, Ақтоғай а., Мүткенов к-сі, 6. Бастапқы баға – 28 788 143 теңге, алғашқы баға – 143 940 715 теңге, ең төменгі баға – 7 734 445 теңге, кепілді жарна – 4 318 222 теңге. 3.Асхана, алаңы 124,1 ш.м., (екі тамбурмен, салыну алаңы 11,4 ш.м., жəне 46,8 ш.м.), гараж, алаңы 274,7 ш.м., бидон сақтайтын орын, баланс ұстаушы – «Қазақавтожол» РМК, Ақтоғай а., Мүткенов к-сі, 1/1. Бастапқы баға – 5 045 695 теңге, алғашқы баға – 25 228 475 теңге, ең төменгі баға – 1 467 029 теңге, кепілді жарна – 756 855 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион басталуға жиырма төрт сағат қалғанда 2014 жылғы 22 желтоқсанда сағат 10.00-де аяқталады. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Павлодар мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: KZ640705012170176006, БСК KKMFKZ2A, БСН 120340001459, «ҚР ҚМ Қазынашылық комитеті» ММ банкіне, КБЕ–11, КНП-171. Аукционға немесе коммерциялық тендерге қатысу үшін мыналарды көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірі

– буындарға табиғи қамқорлық.

Буындарды сенімді қорғап, оларды қалыпты жағдайда ұстау үшін, майтамыр (халықтық атауы – живокост) өсімдігінің негізінде жасалған ЖИВОКОСТ бальзамын қолданыңыз. Майтамыр өсімдігінің тамыры ертеден буындар мен сүйектердің қорғаушысы болып естептеледі. Живокосттың құрамында өте көп мөлшерде табиғи аллантоин бар – бұл буын шеміршектерін табиғи қалпына келтіретін өте күшті стимулятор. Бұдан басқа, живокосттың құрамында көп органикалық кальций бар – ол жеңіл игеріледі жəне сау сүйек жасушаларының құрылуына ықпалын тигізеді.

Жəне, соңында, жоғары нəтижеге қол жеткізу үшін, майтамырды оның əсерін күшейтіп жəне еселейтін бірқатар компоненттермен үйлестіру қажет. ЖИВОКОСТ бальзамында қабынудың алдын алуға көмектесетін, буындардың қоректенуін қамтамасыз ететін жəне олардың ауруына жол бергізбейтін дəрілік өсімдіктер майы мен экстрактілер жиналған. Ал мумие мен құмырсқа спирті буындарды қатты суық əсерінен қорғайды. Ылғалдылық пен шамадан тыс ауыр жүктен сақтандырады. ЖИВОКОСТ бальзамын үзбей, əрдайым жүйелі түрде қолдану керек, сонда сіздің буындарыңыз көптеген кезеңаралық жəне қысқы қолайсыз проблемалардан сенімді қорғалады.

ЖИВОКОСТ бальзамын күнде қолданыңыз, сонда сіздің буындарыңыздың ауырмауына табиғат қамқорлық жасайды!

3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін ( пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берге ЭЦҚның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркеу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің вебпорталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркеу үшін қатысушының ЭЦҚ қойылған аукционға қатысуға өтінімді нысан бойынша Тізілімнің вебпорталында тіркеу қажет. Аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; 2) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариат куəландырған көшірмелерін ұсынады. Аукционға қатысушылар аукционға бір сағат қалғанда аукцион залына кіреді ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдаланып кіреді. Аукцион хабарламада көрсетілген уақытта басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион: 1) егер аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы осы Қағиданың тармағына сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілді деп танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеді деп танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚны пайдалана отырып, сауда-саттық өткізілген күні Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Аукцион өткізетілетін жер: Алматы облысы, Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік көшесі, 75, 211-бөлме. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты 8(7282) 27-07-12, 24-24-91 телефондары жəне www. gosreestr. kz сайты арқылы білуге болады.

САУДА-САТТЫҚ ӨТКІЗУ ТУРАЛЫ АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Павлодар мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 23 желтоқсанда сағат 10.00-ден сағат 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды

ЖИВОКОСТ Қолдың, арқаның, тізенің сырқырауы – бұл сізге таныс па? Күзде, саяжай маусымының соңына қарай əркім буындарының, арқасының, бұлшық еттерінің ауруымен қақтығысуы мүмкін.

Талдықорған қаласы, Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 272 000 теңге. Бастапқы баға – 1 360 000 теңге. Ең төменгі баға – 148 810 теңге. Кепілді жарна – 40 800 теңге. 15-лот. Chevralet Niva-2123 автомашинасы, мем. нөмірі В 600 BT, 2007 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Жансүгіров к-сі, 113А. Алғашқы баға – 271 000 теңге. Бастапқы баға – 1 355 000 теңге. Ең төменгі баға – 148 263 теңге. Кепілді жарна – 40 650 теңге. 16-лот. ВАЗ-21074 автомашинасы, мем. нөмірі В 839 AF, 2002 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Жансүгіров к-сі, 67/70. Алғашқы баға – 198 000 теңге. Бастапқы баға – 990 000 теңге. Ең төменгі баға – 108 325 теңге. Кепілді жарна – 29 700 теңге. 17-лот. ВАЗ-21102 автомашинасы, мем. нөмірі В 840 AF, 2002 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Жансүгіров к-сі, 67/70. Алғашқы баға – 300 000 теңге. Бастапқы баға – 1 500 000 теңге. Ең төменгі баға – 164 128 теңге. Кепілді жарна – 45 000 теңге. 18-лот. ГАЗ-3102 автомашинасы, мем. нөмірі В 966 CS, 1996 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Балпық би к-сі, 37. Алғашқы баға – 214 535 теңге. Бастапқы баға – 1 072 675 теңге. Ең төменгі баға – 62 376 теңге. Кепілді жарна – 32 181 теңге. 19-лот. ГАЗ-310290 автомашинасы, мем. нөмірі В 799 ВU, 1992 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Балпық би к-сі, 37. Алғашқы баға – 103 950 теңге. Бастапқы баға – 519 750 теңге. Ең төменгі баға – 30 223 теңге. Кепілді жарна – 15 593 теңге. 20-лот. Daewoo Nexia автомашинасы, мем. нөмірі В 578 DЕ, 2007 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Қабанбай батыр к-сі, 38. Алғашқы баға – 142 520 теңге. Бастапқы баға – 712 600 теңге. Ең төменгі баға – 41 438 теңге. Кепілді жарна – 21 379 теңге. 21-лот. ГАЗ-31105-100 автомашинасы, мем. нөмірі В 432 DН, 2006 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Жансүгіров к-сі, 113А. Алғашқы баға – 288 016 теңге. Бастапқы баға – 1 440 080 теңге. Ең төменгі баға – 83 740 теңге. Кепілді жарна – 43 203 теңге. 22-лот. ГАЗ-31105-100 автомашинасы, мем. нөмірі В 025 BV, 2006 жылы шығарылған, Талдықорған қаласы, Желтоқсан к-сі, 205. Алғашқы баға – 292 469 теңге. Бастапқы баға – 1 462 345 теңге. Ең төменгі баға – 85 035 теңге. Кепілді жарна – 43 871 теңге. Аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі аукцион басталуға дейін жиырма төрт сағат бұрын аяқталады. Сауда-саттыққа қатысу үшін кепілді жарна Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік есеп-шотына төленеді: KZ790705012170167006, Астана қаласындағы ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетіне, БИН 120340000064, БИК KKMFKZ2A, бенефициар коды – 11, КНП 171, мекеме коды – 2170167 (кепілді жарна мөлшеріне банктік қызмет төлемі кірмейді). Назар аударыңыз! Қатысушының талаптарды сақтамауы, сондай-ақ сатушының шотына саудасаттық өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның аукцион басталуға дейін жетпіс екі сағат бұрын түспеуі Тізілім веб-порталында өтінімді қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылады. Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсете отырып, Тізілім веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда);

(бұдан əрі – ЖСН), тегі, аты, əкесінің атын (бар болса); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – БСН), толық атауы, бірінші басшының тегі, аты, əкесінің аты (бар болса); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп айырысу шотының деректемелері; 4) байланыс деректері (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail). Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің вебпорталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қосымшалармен қатысушының қол қойылған ЭЦҚ, пішін бойынша электрондық аукционға қатысу үшін электрондық өтінімді Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен саудасаттық өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы белгіленген тəртіпке сəйкес бір қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілді деп танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеді деп танылады.

М.Əуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының ұжымы белгілі театр сыншысы, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Əшірбек Төребайұлы СЫҒАЙДЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуыстарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера жəне балет театрының ұжымы Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, жазушы, театр сыншысы Əшірбек Төребайұлы СЫҒАЙДЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туыстары мен отбасына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Астана Опера» Мемлекеттік опера жəне балет театрының ұжымы белгілі театр сыншысы, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Əшірбек СЫҒАЙДЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Шəкен Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ қоғам қайраткері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, танымал театр сыншысы Əшірбек СЫҒАЙДЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының ұжымы Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының профессоры Əшірбек Төребайұлы СЫҒАЙДЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуыстарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптары оркестрінің ұжымы Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, профессор, театр сыншысы, аудармашы, педагог Əшірбек Төребайұлы СЫҒАЙДЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, саудасаттық өткiзiлген күнi Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Павлодар қаласы, Сəтбаев көшесі, 136 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде келесі көрсетілген құжаттардың көшірмелерін, көрсетілген құжаттардың түпнұсқаларын не нотариалды куəландырылған көшірмелерін салыстыру үшін міндетті түрде көрсете отырып, сатушыға ұсынады: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжатттар; 2) заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаның мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлігі немесе заңды тұлғаның мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтамасы; заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттар. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі. Назар аударыңыз! Сатушының есеп шотына кепілді жарнаның аукцион басталу уақытына жетпіс екі сағатқа дейін түспеген, сонымен қатар, тіркеу бойынша талаптарды қатысушылар орындамаған жағдайда өтінімдер қабылдау Тізілімнің веб-порталының бас тарту негізі болып табылады. Сатып алушыға жер теліміне құқық Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сəйкес ауысады. Жер телімінің кадастрлық (бағалау) құнын сатып алушы Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сəйкес бөлек төлейді. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www. gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7182) 32-50-94 телефоны арқылы алуға болады.

Атырау облысының əкімі Бақтықожа Ізмұхамбетов көрнекті мемлекет жəне қоғам қайраткері Сағидолла Құбашевқа зайыбы Шолпан ХАЛЕЛҚЫЗЫНЫҢ өмірден озуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Хабар» агенттігі» акционерлік қоғамының ұжымы Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, театр сыншысы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Əшірбек Төребайұлы СЫҒАЙДЫҢ өмірден өтуіне байланысты марқұмның отбасы мен бала-шағасына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қарағанды облысының əкімдігі, облыстық мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасы жəне С.Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық қазақ драма театры, К.Станиславский атындағы орыс драма театры мен академиялық музыкалық комедия театры, С.Қожамқұлов атындағы Жезқазған қазақ музыкалық драма театры, Теміртау балалар жəне жасөспірімдер театры ұжымдары белгілі театр сыншысы, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, профессор Əшірбек Төребайұлы СЫҒАЙДЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның зайыбы Күлəшқа, балалары мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Парасат» журналының ұжымы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, қоғам қайраткері, профессор Əшірбек СЫҒАЙДЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ ұжымы Қазақ радиосының ардагері, домбырашы-сазгер Қалқаман Жүнісбекұлы ЖҮНІСБЕКОВТІҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


14

www.egemen.kz

29 қараша 2014 жыл

 Өнер

 Кино

Оберон ќўпиясы. Ол не жўмбаќ?

Жақында Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен Астана қаласы əкімдігінің «Мемлекеттік филармония» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорнына «Академиялық» ұжым атағы берілді. Астана қаласы əкімдігінің «Мемлекеттік филармониясы» осындай мемлекеттік жоғары мəртебеге ие болған Қазақстандағы тұңғыш филармония болып отыр.

Соңғы жылдары, еліміз тəуелсіздік алған уақыттан бері – көрермен көзайымына айналған көптеген ұлттық кино туындылар жарыққа шығып жатыр. Уақыт өткен сайын елімізде түсірілген фильмдер саны артып, ұлттық фильмдер қарасы көбейіп келеді.

«Академиялыќ филармония» атанды Симфониялық оркестрді, Мəдениет қайраткері Əкім Мұхатжанов көркемдік жетекшісі болып табылатын үрлемелі аспаптар оркестрін, Мəдениет қайраткері Əбдірақұл Есекеев жетекшілік ететін «Шалқыма» халық би ансамблі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Нұрлан Хам зин көр кемдік жетекшілік ететін «Сарыарқа» халық музыка ансамблі жəне басқаларды ерекше атап өтуге болады. Филармония ұжымының кон церттері əрдайым көрер мен көңіліне жол табады. Бұл ретте филармонияның оркестрімен əлемге танымал өнер саңлақтарының берген концерттері ерекше орын алады. Атап айтқанда, əртүрлі жылдарда филармония оркестрінде Кшиштоф Пендерецкий (Польша), Владимир Ашкенази (АҚШ), Александр Чайковский (Ресей), Фуат Мансуров, Ринат Салаватов (Татарстан), Беньямин Юсупов (Израиль), Анастасиос Паппас (Грекия) сияқты халықаралық деңгейдегі дүлдүлдер өнер көрсетті. Астана қаласы əкімдігінің Мемлекеттік филармониясы жас өнерпаздарды тəрбиелеуде, олардың шеберлігін жетілдіруде

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Астана қаласы əкімдігінің «Мемлекеттік филармониясы» МКҚ кəсіпорны 1965 жылы 1 желтоқсанда Ақмола облыстық мемлекеттік филармониясы (бұрынғы Целино град) негізінде құрылған. Бұл ұжым ұлттық мəдениетіміз бен өнеріміздің дамуына жəне оны насихаттауға маңызды үлес қосып келе жатқан өнер саласындағы алдыңғы қатарлы ұжым болып табылады. Филармонияның афишаларында музыка жанрының бар лық түрлері: классикалық, аспаптық, симфониялық, эстра далық, халықтық, вокальдық, театр ландырылған қойылымдар, музыкалық-драмалық композициялар жəне басқалар тұрақты көрініс тауып тұрады. Өнер сах насына шыққан жылдардан бері филармония 11 іргелі өнер ұжымын тəрбиелеп шығарды. Олардың қатарында, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, профессор Айтқали Жайымов жетекшілік ететін Қазақ Ұлттық аспаптар оркестрін, халықаралық конкурстардың лауреаты Ерлан Бақтыгерей басқаратын

ерекше белсенділік танытып келеді. Сонымен бірге, бұл ұжым бас қаламыздағы бірқатар игі бастамалар мен қайырымдылық шараларына да ұйытқы болуда. Өнер ұжымының бастамасымен жыл сайын қаладағы мүгедектер мен қарттар үйлерінде, жетім балалар үйлерінде, балаларды сауықтыру орталықтарында, еңбекпен түзеу мекемелерінде қайырымдылық концерттері беріліп тұрады. Өнер ұжымы жыл он екі ай гастрольдерге шығып, өнер сүйер қауымның алдында концерт береді. Тек өткен үш жыл ішінде ғана Мемлекеттік филармония еліміз бойынша 39, шетелдер бойынша 22 гастрольдік сапарларға шыққан екен. Астаналық өнер шеберлері Павлодар, Қызылорда, Ақтөбе, Алматы, Маңғыстау, Жам был облыстарының елді мекендерінде көрерменнің ыстық ықыласына бөленген бірқатар концерт тер берді. Сонымен қатар, Мəскеу, Львов, Рим, Неаполь, Па риж, Варшава, Анкара секілді қалалардың өнерсүйер қауымы астаналық филармонияның жоғары орындаушылық шеберліктеріне тəнті болды. Астаналық филармония елі мізге танымал бірқатар

музы калық фестивальдердің өмірге келуіне ұйытқы болды. Бұл ретте, жұртшылықтың жоғары бағасына ие болған «Астана самалы» үрлемелі аспаптар оркестрі фестивалін, «Серпер» атты халық музыкасы ансамбльдері мен оркестрлерінің фестивальі, Нұрғиса Тілендиев атындағы «Өз елім» музыкалық фестивальдерін атап өтуге болады. Жыл сайын Мемлекеттік филармония өзінің тыңдармандары мен көрермендері алдында үлкен есептік концерт беруді де тұрақты дəстүрге айналдырған. Осы орайда, Астана қаласы əкімдігінің Мемлекеттік филармониясы жыл сайын 300-ден астам концерттер беретіндігін ерекше атап өткен жөн. Өнер ұжымының шығармашылық еңбегі мемлекетіміздің де жоғары бағасын алуда. Осы жылдар ішінде өнер ұжымы 97 атақтар мен марапаттарға ие болды. Мемлекеттік филармонияның 242 əртісі халықаралық жəне республикалық байқаулардың жүлдегері атанған. Бүгінде «Академиялық өнер ұжымы» атағына ие болған астаналық филармония ұжымын жоғары мəртебелі атақтарымен құттықтай отырып, өнер биігінде зор жетістіктер тілейміз.

 Тарих толқынында

Отырарлыќ əл-Фарабилердіѕ саны 33-ке жетті Көне Отырар қаласынан шыққан ұлы ғұламалар – əл-Фарабилердің саны 33-ке жетіп отыр. Алматыда жас ғалымдармен өткен кездесуде Р.Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының директоры, филология ғылымдарының докторы Əбсаттар Дербісəлі осылай деді. Жолдыбай БАЗАР,

кездеседі», – деп атап өтті. Ғалымның сөзіне қарағанда, көне Отырар шаһарынан шыққан 33 əл-Фараби анықталған. Жалпы, бұған дейін олардың саны 32 болып келген. Ғылыми-зерттеу жұмыстарының нəтижесінде соңғы кезде отырарлық ғалымдар – əл-Фарабилердің қатарына Мұхаммад Абдолла əл-Фараби деген тұлға қосылған. Осыған байланысты Əбсаттар қажы Дербісəлі: «Мұхаммад Абдолла əл-Фараби соңғы жарты жылдың төңірегінде табылды. Оны табуыма маған бір кісі көмектесті. Ол: «Сіз əл-Фарабилерді іздеп жүрсіз ғой. Мына Мұхаммад Абдолла

«Егемен Қазақстан».

Жиында Шығыстану институтының директоры: «Менің осы салада зерттеу жұмыстарын жүргізіп келе жатқаныма 40 жылға таяды. Бір қызығы, сонау Х ғасырдан бері қарай, шамамен XIV ғасырға дейін Отырардан шыққан ғұламалар əл-Фараби болып аталып келген. Арабтар ол кезде Отырар шаhарын Фараб деп атаған. Бертін келе, оларды əл-Отырари деп атай бастаған. Неге? Білмеймін. Дегенмен, араб деректерінде Отырар қаласының атауы VIII ғасырдан бастап

əл-Фараби деген ортағасырлық ғұлама сіздің қолыңыздағы тізімде жоқ. Бұл кісінің кітабы АҚШтың Принстон университетінің кітапханасында жатыр», – деген мағлұмат берді. Бұл ғұлама өз заманында логика саласының маманы болған екен. Сонымен əлФарабилердің саны 33-ке жетті», – деді. Бұдан бөлек, ғалым Орта ғасырларда қазақ даласында туған 260 ғұламаның есімдері белгілі болып отырғанын мəлім етті. Осыған орай ол қазақ даласының оңтүстік аймағындағы ежелгі Испиджабтан (бүгінгі Сайрам) 34 оқымысты-ғалым шыққанын айта келіп: «Түркістанға бара жатқан жолда, Арыс өзенінің бойында, Темірлан деген ауылдан 1 шақырымдай жерде қираған қаланың орны жатыр. Оны арабтар Арысбаникас деп атаған. Сол көне шаhардан 9 ғұлама шыққан. Ал Түркістанға келетін болсақ,

 Бəрекелді!

«Алдар кґсе» корей тілінде сґйледі

Мемлекеттік корей музыкалық комедия театры 83-маусымының шымылдығын «Алдар көсе» қойылымымен ашты. Жолдыбай БАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Қазақ фольклорында ерекше орын алатын Алдар көсе туралы ертегілерде кездесетін оқиғалар желісін негіз еткен қойылымға көрермен көп жиналды. Онда жүзіңе күлкі үйіретін əрі көңілге мұң ұялататын көріністер көпшілікті тəнті етті. Əсіресе, жұртшылық кейіпкерлерді барын сала сомдаған əртістердің шеберлігіне разы болысты. Театрдың режиссері Елена Ким: «Хореограф, балерина Анна Цой

екеуіміз спектакльдердің барлығын тəжірибе ретінде қоямыз. Меніңше, кез келген қойылымды жаңашыл көзқараспен сахналау керек. Георгий Юн деген тамаша композиторымыз бар. Соның жазған музыкасына осындай комедия қоюды ұйғардық. Режиссер пьесаны ертегілердің негізгі желісін сақтай отырып, өзі жазған», – дейді. Аталған театрдың директоры Любовь Ни жастарды патриотизм рухында тəрбиелеу үшін оларды жастайынан өз жерін, бірге тұратын адамдарын, ортасын

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

құрметтей білуге үйрету керек деп есептейді. Сондай-ақ, ол адамға ой салатын бұл қойылымды мектеп оқушылары жаңажылдық демалыс күндері тамашалай алатынын жеткізді. Айта кетейік, корей музыкалық комедия театры – спектакльдерін қазақ əндері мен корей тіліндегі диалогтар негізінде қоюды бұрыннан дəстүрге айналдырған өнер ұжымы. Міне, олар тағы да сахналық ойын-сауықтар арқылы қазақ ұлттық туындысын жас буынға сəтті ұсына білді.

Түркістанның көне атауларының бірі – Шауғар. Ол соғды тілінен аударғанда «Қаратау» деген мағынаны білдіреді екен. Сол жерден 4 Шауғаридің өсіпөнгені анықталды. Ал Яссы болып тұрған тұста Қожа Ахмет Ясауи бабамызға дейін мұнда Абдолла əл Ясауи деген ғалым өткен. Ал Қожа Ахмет Ясауидан кейін бұл қалада алты Ясауидің болғаны анықталды. Негізінен, көне Түркістан қаласынан 31 ғұлама шыққан», – деді. Зерттеу жұмыстары көрсетіп бергендей, даламызда туған ғалымдар өз шығармаларын негізінен араб жəне шағатай тілінде жазған екен. Кейбіреулері ғана парсы тілін қолданған. Олар білім алу, ғылыммен айналысу мақсатында Дамаск, Бағдад, Басра секілді қалаларға барып тұрған. Өйткені, Орта ғасырларда бұл көне қалалар ғылым мен өнердің ошағы болғаны белгілі.

Отандық киноөндірушілердің сан емес, сапаға да үлкен мəн беріп, соған сай жұмыс жасалып жат қандығына да көз жеткізе бастадық. Фильмдеріміздің тақырыбы мен пішімі де əртүрлі. Негізінен, ұлттық құндылықтарымызды дəріптейтін, ұлттық сана қалыптастырып, елге деген патриоттық сезімін оятатын кинотуындылар. Олардың бірқатары жанрлық негізде түсірілген заманауи фильмдер тобы. Бұған соңғы жылдары шыққан «Қазақфильм» кинотуындылары арқылы көз жеткізе аламыз. Мəселен: «Сіз кімсіз, Ка мырза?», «Ликвидатор»,«001-ші жүк», «Елес қуған сайыпқыран» сынды соңғы жылдары жарық көрген экшн жанрындағы, шытырман оқиғалы фильмдер, қай жағынан болсын, елімізде прокатқа шығып жатқан батыстық фильмдерден кем түспейтіндігін көрсете білді. Əрине, кино тағдырын шешетін құдірет – қашанда қалың көрермен. Оның ішінде де – 12 мен 25 арасын дағы жастар. Қалтасынан ақша шығарып, кинотеатрға барып тұратын сол көрермен талабы – қазақ киносын экшн жанрын игеруге мəжбүр етті. Қалың бұқара көрмесе, киноңыз қанша шедевр болса да аудитория жинай алмайды. Бүгінгі қазақ киносында əртүрлі жанрда фильм түсіріп жүрген киногерлердің «жаңа толқыны» пайда болды. Əлемдік кино тəжірибені еркін меңгерген бұл «толқын» ұлттық кинематографта өз қолтаңбасын қалыптастырып үлгерді. Осы жаңа толқын арқылы қазақ киносының көрермендерінің қатары да көбейді. Бұл толқынның алға қойған мақсат-мұраты бір болса да, қолтаңбасы əртүрлі. Əрқайсысы алдарына үлкен мақсаттар қоя біледі. Таяуда отандық көрермен талабының үдесінен шығуды көздейтін Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясы осы «жаңа буын» өкілдерінің бірі, жас əрі талантты режиссер Айдар Баталовтың «Оберон құпиясы» атты шытырман оқиғалы экшн жанрындағы тырнақалды туындысын прокатқа шығарды. Əділбек Жақсыбековтің сце нарийі бойынша түсірілген фильм ғарыштағы Оберон – Уран спутниктерінің бірі жайында. Ал Жерде ол – Қазақстан аумағында ғана табылған сирек кездесетін жалғыз металл. Сыбайласқан шенеуніктер мен халықаралық қылмыстық

топ Оберон элементін шетелге шығарып сатпақ болады. Олардың ойын жүзеге асыруға Қазақстан Республикасы Бас тергеу басқармасының полковнигі Шыңғыс Арланов қарсы тұрады. Оберонның екі грамы Алматы сияқты қаланы жер бетінен жойып жібере алады. Элементтің бұл қасиетіне қызыққан халықаралық қылмыстық ұйымдар Оберонды қолға түсіргісі келеді. Жергілікті академиктің көмегімен олар көздеген мақсаттарына жетпек те болады. Осылайша, Қазақстан ғана емес, бүкіл əлемнің қауіпсіздігіне қатер төнеді. Зұлымдық жоспарын іске асыруға тырысып жатқанда, елдің күштік құрылымдары, əсіресе, мемлекеттік барлау басқар масының агенттері оларға бөгет жасайды. Шытырман оқиғаға толы зама науи өмір сипатын, түрлі пиғылдағы адамдардың мінезқұлық, іс-əрекетін, жауыздық пен зұлымдықты – адамгершілік пен ізгіліктің қашанда жеңіп шығатынын режиссер көрерменіне дəйекті жеткізе білген. Аталмыш фильмдегі актерлердің шынайы ойыны, режиссер мен актер арасындағы тығыз байланыс нəтижесінде өрбіп отырған оқиға желісіне сенесің. Актерді экран арқылы оқи аласың, үлкен пландарда режиссер өз ойын кино тілімен шебер бере білген, мизансценалардың ауысуы, ракурстар, жарық пен монтаж, дыбыстың өзіне тəн драматургиялық шешуші сəттері фильмді тұтастандырып, кадр аралық ритмді құрайды. Фильмнің əр кадры үйлесімді, мазмұн мен оқиға желісінің бір тармағын ашып тұрады. Ішкі ритм мен сыртқы ритм көрерменнің назарын тыс қалдырмай, тапжылтпай ұстап отырады. Бұл жас режиссер Айдар Баталовтың алғашқы дебюттік жұмысы үшін, əрине, зор көрсеткіш! Фильмде көрерменге əсер ететін ерекше эпизод бар. Иорданиялық қылмыстық топтың басшысына Оберонның күш-қуатын көрсеткісі келіп, сатушылар телемұнараны көздеп зымыран атады. Зымыран тиген мұнара түгел қирап, жанып

www.egemen.kz

«Егемен Қазақстан» газетіне 2015 жылға жазылу жүріп жатыр! Жазылу мерзімі

Индекс

жеке жазылушылар 65392 үшін

15392

кəсіпорындар мен ұйымдар үшін

Жазылу бағасы Аймақта қала

аудан/ауыл

3 ай

1 434,45

1 459,08

6 ай

2 868,90

2 918,16

12 ай

5 737,80

5 836,32

3 ай 6 ай 12 ай

2 385,45 4 770,90 9 541,80

2 410,08 4 820,16 9 640,32

Анықтама телефондар: (717 2) 37-65-27, 37-19-87

«Егемен Қазақстан» газетінің келесі нөмірі 1 желтоқсан, дүйсенбі күні шығады.

АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Марфуға БАЙҚУАНЫШ.

Ќадірлі оќырман!

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А.

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

кетеді. Телемұнараны «жарып жіберу» көрінісі фильмде сенімді əрі сəтті шыққаны соншалық, тіпті, көрсетілімнен шыққан соң да оның əсерінен көпке дейін арыла алмадық. Мамандар бұл жарылысты компьютерлік графика көмегімен түсіріпті. Авторлардың айтуынша, үш минуттық эпизодты жасау үшін бірнеше ай бойы тер төккен. Зертханаларды жару көріністері де, тіпті, басты элемент Оберонның өзі графикалық əдіспен жасалған. Сондай-ақ, айта кететін жайт, фильмде, яғни Қазақстанда алғаш рет Houdini бағдарламасы қолданылыпты. Əлемде бұл бағдарлама компьютерлік графиканы пайдалану стандарты болып табылады екен. Голливудта Houdini бағдарламасы соңғы бес жыл көлемінде пайдаланыла бастаса, ал Ресейде алғаш рет əйгілі режиссер Федор Бондарчук бұл технологияның көмегімен «Сталинград» атты фильмін түсіріпті. Демек, бұл дегеніміз – қазақстандық кинематографтың техникалық тұрғыдан да əлемдік киноиндустрияның деңгейінен қалыспай, заманға сай дамып келе жатқанындығының дəлелі. Көрермендер бұл фильмде Ғани Құлжанов, Əділ Есенболатов, Дулыға Ақмолда, Айнұр Ниязова жəне Ерік Жолжақсынов сынды актерлерді көре алады. Ал, басты рөлдердің бірі – барлау басқармасындағы Шыңғыс есімді жігіттің рөлін Ердос Төлегенов ойнаған. Бұл – мамандығы журналист жігіттің кинодағы алғашқы рөлі. Халықаралық жəне ішкі терроризммен соғыстың жеңімпаз күрескері бейнесін сомдауға оған шығыстың жекпе-жек күресі мен парапланеризм спортымен шұғылдануы көмектескен екен. Ал, фильмдегі жағымсыз кейіп керлердің басты рөлдерін тəжірибелі актерлер Ғани Құлжанов пен Дулыға Ақмолда ойнайды. Қауіпсіздік қызметі офицер лерінің бірінің рөліне жуырда шыққан «Қазақша тонау» телехикаясында сəтті образ сомдаған актер Гейдар Ғылманов түскен.

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Эльмира МƏТІБАЕВА.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 7 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №450 ek

Profile for Egemen

29112014  

2911201429112014

29112014  

2911201429112014

Profile for daulet
Advertisement