Issuu on Google+

Бүгінгі нөмірде:

№264 (28203) 29 ҚАРАША ЖҰМА 2013 ЖЫЛ

Елбасы – Қазақстан Қарулы Күштерінің негізін салушы 2-бет Өнер қамқоры 3-бет Өркенді елдегі өрелі жұмыстар 4-5-беттер Болашақты болжаған бағдарлама 6-7-беттер

Арнайы ґкілді ќабылдады

Тапсырмалар орындалуымен ќўнды Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев БҰҰ Бас хатшысының арнайы өкілі, БҰҰ-ның Ауғанстанға көмек көрсету жөніндегі миссиясының басшысы Ян Кубишпен кездесу өткізді, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Президентінің баспасөз қызметі. Кездесу барысында Қазақстан мен БҰҰ ынтымақтастығының негізгі бағыттары талқыланды. Атап айтқанда, өңірдегі қауіпсіздікті қамтамасыз етудің тетіктері, сондай-ақ Ауғанстан экономикасын қалпына келтіру мəселелері қаралды. Мемлекет басшысы Қазақстанның Ауғанстанды дамытуға, соның ішінде ауған студенттерін оқытуға бағытталған

түрлі жобаларды іске асыру арқылы көмек көрсетуді жалғастыруға дайын екенін атап өтті. Я.Кубиш Нұрсұлтан Назарбаевты келесі жылғы сəуірде өтуге тиіс президенттік сайлауға Ауғанстанның дайындығы барысы туралы хабардар етті, сондай-ақ БҰҰ-ның елдегі ахуалды тұрақтандыру бағытында күш-жігер жұмсап отырғаны туралы да айтты.

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы Е.Т.Орынбаевты Қазақстан Республикасы Президентінің көмекшісі қызметіне тағайындау туралы

Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев Қазақстан Республикасы Президентінің көмекшісі болып тағайындалсын, ол Қазақстан Республикасы ПремьерМинистрінің орынбасары қызметінен босатылсын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2013 жылғы 28 қараша. № 701

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы

Г.Н.Əбдіқалықованы Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары қызметіне тағайындау туралы

Гүлшара Наушақызы Əбдіқалықова Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары болып тағайындалсын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2013 жылғы 28 қараша. № 702 ХРОНИКА

Мемлекет басшысының Өкімімен Гүлшара Наушақызы Əбдіқалықова басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі – Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Əйелдер істері жəне отбасылықдемографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның төрайымы қызметінен босатылды.

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі Ерболат Досаевты қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Е.Досаев министрліктің биылғы 10 айдағы қызметі қорытындылары жəне Мемлекет басшысының Үкіметтің кеңейтілген отырысында берген тапсырмаларының орындалу барысы туралы баяндады. Ол аталған кезеңде еліміздің ішкі жалпы өнімінің өсімі 5,8% болғанын, ал жыл қорытындысында болжамды 6%дық көрсеткішке қол жеткізу күтіліп отырғанын атап өтті. Қазақстан Президенті ел экономикасын одан əрі дамытуды қамтамасыз ету, əлеуметтік жаңғырту жүргізу, сондай-ақ,

шағын жəне орта бизнеске қолдау көрсету қажеттігін атап көрсетті. Министр мемлекеттік жəне салалық бағдарламаларға, олардың қайталануын жоюға жəне тиімділігін арттыруға бағытталған тексерісті аяқтау қорытындылары жөнінде ведомство жоспарлаған шаралар туралы да айтты. Кездесу қорытындысында Мемлекет басшысы қаралған мəселелерге қатысты бірқатар нақты тапсырмалар берді.

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

 Президент поштасынан

Елбасы ќызметіне ризашылыќ

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың атына Алматы қаласы ішкі істер департаменті жедел басқару орталығының операторы, полиция старшинасы Г.Шыңғысовадан хат келді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Автор өз хатында Қазақстан əл-ауқатын арттыруға бағытПрезидентіне елімізді əлемнің талған қызметі үшін ризадамыған мемлекеттері қатарына шылығын білдіреді. қосу бағытында жүргізіп «Сіздің мемлекеттік қызотырған саясаты, сондай-ақ, меттегі кейбір адамдар атына барша қазақстандықтардың айтылған негізді сыныңызды

Жўмыс тобыныѕ тґртінші отырысы

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Марат Тəжиннің төрағалығымен Ұлттық тарихты зерделеу мəселелері жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобының төртінші отырысы өтті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Ақордада алғашқы басқосу өткізілгеннен бергі алты ай ішінде атқарылған жұмыстар қорытындысы шығарылды. Отырысқа қатысушылар ұлттық тарихты зерделеу

жөнінде одан əрі атқарылар жұмыстар перспективаларын талқылады. Жұмыс тобының мүшелері оқу-əдістемелік жəне ғылымизерттеушілік сипаттағы

аса қанағаттанған сезіммен қабылдадым, онда халық тарапынан білдірілген сенімді ақтау қажеттігі атап өтілген», – делінген хатта. Бұған қоса, Г.Шыңғысова Назарбаев Университеті мен Назарбаев Зияткерлік мектептерінің зияткер ұлт қалыптастыру жəне талантты жастарға қолдау көрсетудегі рөлі зор екенін атап өтеді. Хат соңында автор «Қазақстан-2050» Стратегия сында алға қойылған міндеттердің іске асатынына сенімін білдіреді. проблема лар ға тал дау жасау аясында еліміздің же текші ұлттық жоғары оқу орындары – Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлт тық университеті мен Л.Н.Гумилев атын дағы Еуразия ұлттық университетінің тəжірибелерімен танысты. Сондай-ақ, мұражаймұрағат ісін дамытудың өзекті мəселелері қаралды. Отырыс қорытындысында уəкілетті мемлекеттік органдар мен ұйымдар, республиканың оқу жəне ғылыми-зерттеу мекемелері үшін бірқатар ұсынымдар əзірленді.

Бўл – бірлікке бастайтын кїн

Кеше Тұңғыш Президент күніне орай, «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – тəуелсіз мемлекеттің символы» тақырыбында ғылыми-тəжірибелік конференция ұйымдастырылып, онда мемлекеттің қалыптасуы, саяси жəне əлеуметтік-экономикалық реформалардың сəтті жүзеге асырылуы, бейбітшілік пен келісімді, ел қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі Елбасының рөлі сынды мəселелер талқыланды. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Жиынды Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық уни верситетіндегі əлеуметтік ғылымдар факультеті философия кафедрасының меңгерушісі, академик Ғарифолла Есім ашты. Ғ.Есімнен кейін сөз алған Астана қаласы əкімінің орынбасары Аида Балаева: «1 желтоқсан – Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күні. Бұл күн – барша отандастарымызды ынтымақ пен бірлікке бастайтын күн. Қазақта: «Тарихты тұлғалар жасайды», деген сөз бар. Əр ұлттың өзіндік тарихын қалыптастырған ұлы тұлғалар болады. Олар қаншама уақыт өтсе, сол ұлттың данасы ретінде санаға бекіп, адамзаттың ортақ азаматына айналады. Бұл ретте, егемен

 Жаһандық жаңалық

Шанхай. Астана. Дубай... Сауытбек АБДРАХМАНОВ.

«Басты əңгіме арқауына айналып тұрған тақырып, əлемдік БАҚ беттерін 22 қараша күні кешке қарай аралап кете барған жаңалық – Бүкіл дүниежүзілік ЭКСПО-2017 көрмесінің Қазақстанда, оның жас елордасы Астанада өтетіндігі жөнінде ЕХРО Халықаралық көрмелер бюросы Бас Ассамблеясының Париждегі 152-сессиясында осы ұйымға мүше 161 мемлекеттің жасырын дауыс беруі нəтижесінде шешім қабылданғаны...» – өткен жылдың дəл осы күндерінде, 28 қарашада «Əлемге əйгілі» авторлық айдарының аясында жарияланған «ЭКСПО» атты мақаламыздағы осы сөздерді қазір сəл өзгерткен күйде, яғни «Басты əңгіме арқауына айналып тұрған тақырып, əлемдік БАҚ беттерін 27 қараша күні кешке қарай аралап кете барған жаңалық – Бүкіл дүниежүзілік ЭКСПО-2020 көрмесінің Біріккен Араб Əмірліктерінде, оның атақты қаласы Дубайда өтетіндігі жөнінде ЕХРО Халықаралық көрмелер

бюросы Бас Ассамблеясының Париждегі 154-сессиясында осы ұйымға мүше 163 мемлекеттің жасырын дауыс беруі нəтижесінде шешім қабылданғаны...» деп жазса да жарап жатқандай. Бұл оқиғаның шын мəнінде жаһандық жаңалық екендігі анық. Алдыңғы күннен бері Интернет сайттары «Право провести ЭКСПО-2020 получил Дубай», «ЭКСПО-2020» решили проводить в Дубае», «Екатеринбург проиграл Дубаю», «Екатеринбург Дубаю не ровня», «Екатеринбург остался без ЭКСПО-2020» деген сияқты сəл ғана құбылып келетін ұқсас тақырыптарға шүпірлеп тұр. Иə, ЭКСПО-2020-ны өткізу жолындағы əлемдік бəсеке мəреге жетті. ЕХРО Халықаралық көрмелер бюросы Бас Ассамблеясының əлем астанасы деп əспеттелетін əсем Парижде өткен 154-сессиясындағы жасырын дауыс беруде араб дүниесінің айтулы қаласы Дубайдың мойыны оқ бойы озық тұрды: үшінші, шешуші турда Дубай 116 дауыс, Екатеринбург 47 дауыс алды. Алғашқы турдан кейін

дауыс беруден Бразилияның Сан Паулу қаласы, екінші турдан кейін түріктің Измирі шығып қалған болатын. Ресей БАҚ-тары Париждегі шешімді елдің беделбағасын едəуір түсіретін жай деп бағалап отыр. Сібір өңіріндегі ең ірі қала Екатеринбург ЭКСПО-2020 бəсекесіне дайындалудай-ақ дайындалған болатын. Қаланың конкурстық ұсынымында көрмеге деп 500 гектар жер бөлінетіндігі айтылған еді. Екатеринбург жеңіске жете қалғанда онда өтетін көрме алып жататын ауқымы жағынан 2010 жылғы Шанхай көрмесінен кейінгі екінші орынға шығар еді. Көрші ел журналистері ЭКСПО көрмесі Ресей жерінде əлі күнге бір де бір рет өткізілмегенін, бұл бəсекеде жеңіске жетуге қаланың қуатты экономикасы да, ел президенті Владимир Путиннің шешуші турда дауыс беру алдында қатысушыларға арнаған сөзін ағылшынша жаттап алғаны да, Парижге Үкімет басшысы Дмитрий Медведевтің өзі барғаны да көмектеспегенін жарыса жазып жатыр. Свердловск облысының

губернаторы Евгений Куйвашевтің: «Иə, ЭКСПО-2020-ны өткізу құқы жолындағы күрес өте ауыр болды, біз лайықты қарсыластан жеңілдік. Əйтсе де, біздің осынау қиын бəсекеге қатысуымыздың өзі – нағыз жеңіс. Енді мен Свердловск облысы мен Екатеринбургті бүкіл əлемде таниды жəне құрметтейді, біздің белгілі бір дəрежеде сапа белгіміз бар, мұның өзі елеулі жай деп мақтанышпен айта аламын», деп мəлімдеуі Бүкіл дүниежүзілік көрмені өткізу құқына ие болу тұрмақ, сол жолда бəсекелесудің өзі қандайлық құрмет екендігін айшықты аша алады. Екатеринбургтен Дубайдың мерейі үстем болуы заңдылық екенін дауыс берудің нəтижесіндегі айқын басымдылық та аңғартып тұр. Бұйыртса, бір орайы келгенде Біріккен Араб Əмірліктеріне журналистік сапармен барып, газет оқырмандарына 2020 жылы дүн-дүниенің туристері қазіргіден де көбірек ағылатын қала, араб əлемінің көз жауын алар жауһары – Дубай туралы арнайы əңгімелеп қайтатын да болармыз. Қазірше мына жайды қадап айтамыз: əлемдік туризм орталықтарының біріне əлдеқашан айналған, қазірдің өзінде халқының саны екі жарым миллионға жуықтаған, 163 қабаттан

тұратын, биіктігі... 828 метрлік Бурдж Халифа сияқты көк тіреген керемет – əлемдегі ең зəулім ғимарат сияқты ғажайыптары ауыз ашқызып, көз жұмғызатын Дубай сынды қаланың өзі өткізу жолында таласып-тартысатын ЭКСПО көрмесінің құқын тəуелсіздігін жариялағанына жиырма екі жыл жаңа толып жатқан жас мемлекеттің тұсаукесері өткізілгеніне он бес жыл жаңа толып жатқан жас елордасының жеңіп алуы – елдігіміздің биік бір белесі, халқымыздың тамаша табысы, мемлекетті мығымдандырып, Арқа төсінде Астанадай аяулы қаланы асқақтатып, əлемге əйгілі еткен Елбасымыздың ерен ерлігінің арқасы. Бұл берекенің бəрінің бастауы осыдан жиырма екі жыл бұрын, 1991 жылғы 1 желтоқсанда – еліміз бүкілхалықтық сайлауда тұңғыш рет өзінің тарихи таңдауын жасаған, президенттік билік институтының негізін шындап қалап, өркениетті əлемнің көшіне қосылған күнде – енді екі күннен кейін Тұңғыш Президент күні ретінде тəуелсіздік тарихында екінші рет аталғалы отырған күнде жатқанын ұмытпайық, қолымызда бардың қадіріне жетейік, басымыздағы бақтың бағасын білейік, ардақты ағайын. Мемлекеттіліктің мерейлі мерекесі құтты болсын!

Қазақстанның негізін салудың жəне нығайтудың тарихи миссиясы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа тиесілі. Тəуелсіз мемлекеттің негізін қалаушы Президент барша қазақстандық мойындаған жəне халықаралық қоғамдастық тарапынан құрметке ие болған жаһандық бастамалардың авторы», дей келе, Мемлекет басшысының жетекшілігімен кең ауқымды құқықтық, экономикалық, саяси жəне əлеуметтік реформалардың жүргізілгеніне тоқталды. Ал Астана қаласы мəсли хатының хатшысы Сансызбай Есілов: «2011 жылдың 1 желтоқсанында ел күнтізбесіне тағы бір атаулы дата – Тұңғыш Президент күні енгізілді. Қазақстан болашақтағы дамуының мықты іргетасы болып қаланған жылдар артта қалды. (Соңы 3-бетте).


2

www.egemen.kz

29 қараша 2013 жыл

● Ел жəне Елбасы Қазақтың арғы-бергі тарихын қарап отырсақ, ел бастаған ханы мен оны қостаған халқының сан тарау жолдарды басынан өткергендігі жөнінде мол мағлұматтар ала аламыз. Осы жолда ұлттық құндылық тарымызды ұлықтап, жеке шаңырақ көтеріп, қазақ деген ха лықты сақтап қалу тек сырттан төніп келген жауға найзаның ұшымен, білектің күшімен ойсырата соққы берген білімі мен білігі, жауына бас имес қайтпас қайсар қасиеті, саясаткерлігі өте жоғары болған, дана басшылардың ғана қолынан келгені сөзсіз. Еліміз тəуелсіздік алғаннан кейін сол ауыр жүк Елбасымыз Нұрсұлтан Əбішұлының иығына түсті. Президентіміз Қарулы Күштердің мемлекет өміріндегі рөлі мен маңызын терең түсініп, тəуелсіз елдің қорғаныс саласының қалыптасуы мен дамуына күнбе-күн көңіл бөліп, тікелей басшылық жасап келеді. Елбасымыз «Ғасырлар тоғысында» атты кітабында: «Менің əске ри мəселелерге тоқталуым те гін емес. Бəрінен бұрын осы əскери-техникалық жəне əскеристратегиялық салада қоғамның, мемлекеттің, экономиканың, тіпті, тұтас қоғамдық-саяси жүйелердің шын қауқары анық көрінеді», деп жазған болатын. Иə, жас мемлекеттің Қарулы Күштерінің қалыптасуы баршамыздың көз алдымызда өтіп жатыр. Мəселен, 1991 жылғы 10 желтоқсанда Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасын Қазақстан Республикасы деп өзгерту туралы Заңға қол қойылса, 1991 жылғы 16 желтоқсанда Қазақстан өзінің мемлекеттік тəуелсіздігін

уақытының аздығына қарамастан барлық үлкен гарнизондарда болып, əскери бөлімдер басшыларымен, жеке құраммен жəне олардың отбасыларымен кездесті, сондайақ, олардың оқу-жаттығуларына да қатысты. Мемлекет басшысы жас мемлекеттің қорғаныс саласының тағдырына қатысты: «Ешкім сендерге тимейді. Сендер басқарып отырған орындарыңда боласыңдар. Қаржыландыруды біз қамтамасыз етеміз. Ескертемін, бірақ бірде-бір «ине» жоғалмайтын болсын», – деді. Еліміздің Қарулы Күштерін құра отырып, біз əскерді одан əрі қарай дамытуды да ойладық». Президент Жарлықтары мен Өкімдері негізінде Қорғаныс министрлігінің басқарушы құрамы жасақталды. Министрдің бірінші орынбасары болып Сейілбек Алтынбеков тағайындалды, кейіннен, оның Республикалық ұланға қолбас шылыққа ауыстырылуына байланысты бұл лауазым Əлібек Қасымовқа жүктелді. Əр жылдары Анатолий Рябцев, Тоқтар Əубəкіров те бұл жоғары лауазымды атқарды. Министрдің орынбасары болған əрі Қарулы Күштер түрлерін басқарған Мұхтар Алтынбаев (Əуе шабуылына қарсы қорғаныс күштерінің қолбасшысы), Алий Волков (Əскери-əуе күштерінің қолбасшысы), министрліктің басты бағыттардағы жұмысын басқарған Айтқали Исенғұлов, Сабыр Темірбеков, Валерий Сапсай секілді офицерлер де жүктелген міндеттерді абыроймен атқарып, тəуелсіз мемлекеттің қорғаныс ісінің қалыптасып, аяғынан тік тұрып кетуіне үлесін қосты. Əрине, Қазақстанның кең-

барша əлемге жария етті. Міне, сол күндерден бастап Тұңғыш Президентіміз елдің Қарулы Күштерінің қалыптасуына белсене араласып, оны замана талаптарына сай жоғары сапада жетілдіру мəселесін қолға алды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстан Қарулы Күштерінің жағдайы тым төмендеп кеткен еді. Ал тəуелсіздікке қол жеткізген елдің өзінің егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғайтын қуатты қорғаны – Қарулы Күштері болуы өмірлік маңызды міндет еді. Жаңа үлгідегі армия құру үшін ең алдымен əскери құрылыстың заңнамалық негізін, тұжы рымдамасы мен тетігін жасау қажет болды. 1991 жылғы 25 қазанда Қазақстан Президенті осы игі мақсат жолындағы ең алғашқы қадамын жасады, сөйтіп, бұл күні Мемлекеттік қорғаныс комитетін құру туралы Жарлыққа қол қойды. Қазақ КСР Мемлекеттік қор ға ныс комитетінің төрағасы болып тəуелсіз Қазақстан Қарулы Күштерінің құрылуы мен дамуында ерекше орын алатын тұлғалардың бірі, менің ұстазым таяуда ғана арамыздан кеткен Сағадат Нұрмағамбетов тағайындалды. Аз уақыт ішінде комитеттің негізгі лауазымдары тəжірибелі офицерлерден жасақталып, жұмыс қызу жүріп жатты. Бұл кезде ел аумағындағы əскери құрылымдардың көпшілігі Орталыққа бағынатын Түркістан əскери округіне қарайтын. Сондықтан олардың басшылығымен тиісті байланыс орнату да Мемлекеттік қорғаныс комитетіне оңайға түскен жоқ. 1992 жылғы 7 мамырда Президентіміз тəуелсіз елдің əскери қауіпсіздік жүйесін құрудағы келесі шешуші құқықтық акт – «Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін құру туралы» Жарлыққа қол қойды. Осы маңызды құжат Қазақстан аумағында орналасқан Қарулы Күштер мен оның бүкіл мүлкі республиканың құзыретіне көшетінін анықтап берді. Осы күні Мемлекет басшысы жас мемлекеттің қорғаныс саласындағы тағ д ыры үшін өте маң ыз ды «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қорғаныс комитетін Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі етіп қайта құру туралы» Жарлыққа қол қойды. Тəуелсіз елдің алғашқы Қорғаныс министрі болып генерал-полковник С.Қ.Нұрмағамбетов тағайындалды. Осы кезең туралы Халық Қаһарманы С.Нұрмағамбетов кезінде былай деп жазған еді: «Елбасының Қа рулы Күштерді құру туралы Жарлығы шыққаннан кейін ұйымдасып, қажырлы еңбектену қажет болды. Біз əскерлер арасында үлкен түсіндіру жұмыстарын жүргіздік. Бұл жұмысты Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың өзі басқарды. Ол

байтақ жерінде көптеген əскери бөлімдер, базалар, ғарышты зерттеу жəне əуе шабуылына қарсы қорғаныспен де айналысатын түрлі əскери-зерттеу нысандары мен полигондары орналасқан болатын. Кеңес Одағының Қазақстанда қалған əскери «мұрасында» мемлекеттік тəуелсіздік пен аумақтық тұтастықты қамтамасыз етуші əскери құ ры лысты қалыптастыру мен жан-жақты дамыту үшін не қажеттің бəрі бар еді. Алдымен Қазақстан армиясы Құрлық əскерлері, Əскери-əуе күштері, Əуе шабуылына қарсы қорғаныс əскерлері мен Əскери-

2000-2002 жылдар аралығында Оңтүстік, Шығыс, Батыс, Орталық əскери округтері құрылды. 2001 жылғы 7 мамырда Оңтүстік, Шығыс, Батыс округтерінің қолбасшылары жəне Астанада жаңадан құрылған Ұтқыр күштер өкілі салтанатты жағдайда өз əскерлерінің Жауынгерлік туларын Президенттің қолынан қабылдап алды. Қазақстан халқына Жолдауында да Президентіміз жаңа мыңжылдықта тəуелсіз Қазақстан армиясының қандай болатынына тоқталып, жеке құрамның даярлығына қойылатын талаптарын жеткізді. Онда Қазақстанның ХХI ғасырдағы жауынгерінің Отанына адал, жан-жақты білімді, денсаулығы мықты, келбеті келіскен бейнесін сомдауды бүгіннен бастауымыз қажет екендігін айтты. Соған сай Елбасы Қазақстан тəуелсіздігін алған күннен бастап бүгінге дейін Қарулы Күштердің, басқа əскерлер мен əскери құрылымдардың замана талабына сай екпінді дамуына, əлемнің озық елдері деңгейіне жете алуына қолдау көрсетіп, жанжақты жағдай жасауда. Бұл орайда, Елбасымыз мемлекет өмірінің басқа салалары секілді қорғаныс саласындағы сұрақтар мен мəселелерге де терең бойлап, жан-жақты сарапқа салуымен ерекшеленеді. Ол егемен Қазақстан армиясының даму үдерісінен үнемі хабардар жəне елдің əскери күшқуатының арту барысының басты куəгері. Мемлекет басшысы əскер түрлерінің дамуына асқан іскерлікпен мəн береді, олардың жеке құрамымен жиі-жиі кездесіп, маңызды əскери жаттығуларға қатысады. Ел

Елбасы – Ќазаќстан Ќарулы Кїштерініѕ негізін салушы қабылданды. 1993 жылғы 9 сəуірде Президент мемлекеттің əскери қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, басқа да көптеген құжаттарды əзірлеуге негіз болған «Қазақстан Республикасының қорғанысы жəне Қарулы Күштері туралы» Заңға қол қойды. Қарулы Күштердің құрамы: Əскери басқару органдарынан, Құрлық əскерлерінен, Əскери-əуе күштерінен, Əуе шабуылына қарсы қорғаныс əскерлерінен, Əскеритеңіз күштерінен, Тылдан тұратын болып бекітілді. Ал соғыс болған жағдайда Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара əскерлері, Ішкі істер министрлігінің Ішкі əскер-

өзгерістер енгізген Жарлыққа қол қойды. Əуе лі Қорғаныс министрлігі мен Бас штабтың қызмет ауқымы ажыратылды. Қорғаныс министрлігіне əскери-саяси басшы лық жасау, елдегі қорғаныс құ ры лысын ұйымдастыру жəне Қарулы Күштердің түрлерін басқару жүктелді. Бас штабқа Қарулы Күштерді шұғыл-стра тегиялық қолданушы орган қызметі тапсырылды. Сондай-ақ, Қарулы Күштер үш түрлі құрамнан: Жалпы мақсаттағы күштер, Əуе қорғанысы күштері, Мемлекеттік шекараны қорғау күштерінен тұратын болып бекітілді.

Егемен Қазақстанның Қарулы Күштері кез келген жағдайда Жоғарғы Бас қолбасшы қойған міндеттерді мүлтіксіз орындауға қабілетті. Бүгінгі əскеріміз мемлекеттің əскери қауіпсіздігіне сенімді кепіл бола алады. Шетелдік сарапшылардың бағалауынша, Қазақстанның Қарулы Күштері кеңестен кейінгі кеңістіктегі озық үштіктің қатарында, ал Орталық Азия аймағында біздің армия ең үздік деп танылды. теңіз күштері секілді дəстүрлі төрт түрінен тұрды. Елбасы өз еңбектерінде Қазақстан тəуелсіздігінің алғашқы кезеңінде еліміз бастан кешкен қиындықтарды еске алып отырады. Əрине, жас мемлекеттің алғаш қы қалыптасу жылдарында түр лі қиындықтар болмай қалған жоқ. Сондайда кейбір сарапшылар буыны əлі қатаймаған елде күрделі əлеуметтік-саяси, ұлт ара лық кикілжіңдер болуы мүмкін деген қауіптің де шетін шығарып жүрді. Расында да, бұл кездері бұрынғы Кеңес Одағының көптеген аймақтарында ұлтаралық қақтығыстар бой көрсете бастаған еді. Осындай күрделі жағдайларда қазақстандықтар өздері рия сыз сенген көшбасшысымен бір ге еліміздегі тұрақтылық пен ұлтаралық бейбітшілікті сақтап қала алды. Оған қоса 1993 жылы 11 ақпанда Президентіміз бекіткен алғашқы Əскери доктрина Қазақстанның соғыс пен бейбітшілік мəселелеріне, басқа мемлекет тердің мүдделері мен қауіпсіздігін ескере отырып, өзінің əскери қауіпсіздігін қамтамасыз етуге деген жаңа көзқарастарын, бағытбағдарын анықтап берді. Алғашқы Доктринада: «Президент Жоғарғы Бас қолбасшы болып табылады, ол елдің қорғанысы мен Қарулы Күштеріне жалпы басшылық жасайды», – деп атап көрсетілді. Əскери доктринаны жүзеге асыру үшін бірқатар əскери заңдар қабылдау қажет болды. Соған байланысты қысқа мерзімде əскери мəселеге қатысты бірнеше заң

лері, Республикалық ұлан жəне Азаматтық қорғаныс басқармасы мен бөлімдері де Қарулы Күштер қатарына кіретіні айқындалды. Қарулы Күштер құрылған күннен бастап Елбасы қорғаныс жүйесі басшылығындағы лауазым иелеріне тəуелсіздігімізді қырағы қорғау қажет екенін үнемі еске салып келеді. 1992 жылы 8 желтоқсандағы Қарулы Күштер басшылық құрамының командирлік жиынына қатысушылар алдында алғаш рет Қазақстан Республикасының Жоғарғы Бас Қолбасшысы ретінде сөйлеген сөзінде Н.Назарбаев: «Ішкі жəне сыртқы саясаттың құрылымындағы негізгі іргетас – қауіпсіздікті қамтамасыз ету. Сондықтан бізге ел егемендігін қорғау мүддесі үшін кез келген қатерге төтеп беретін, саны аз болғанмен, сапасы биік заманауи əскер қажет», – деді. Міне, сол кезден бастап күні бүгінге дейін Мемлекет басшысы Қарулы Күштер, басқа əскерлер мен əскери құрылымдардың қалыптасу үдерісіне белсене қатысып, əскеріміздің даму бағыттарын айқындайды, ұлттық қауіпсіздіктің жаңа тетіктерін белгілейді, жас мемлекеттің тəуелсіздігі мен аумақтық тұтастығын сақтауға бағытталған істердің сапасын ұдайы арттыруды ведомство басшыларынан талап етіп, осы мақсатта олардың алдына нақты міндеттер қойып келеді. Үнемі уақыт талабына сай оңтайлы шешім қабылдайтын Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев 1997 жылғы 17 қарашада Қарулы Күштер құрылымына елеулі

Осы өзгерістердің барлығы: «Басқа мемлекеттер сияқты Қазақстан да өзінің қорғанысқа қабілеттілігін нығайтуды бүкілхалықтық іс жəне мемлекеттің ең басты мұраттарының бірі деп санайды. Біздің басты мақсатымыз – Қазақстанның егемендігі мен аумақтық тұтастығын қорғау», – деген Президентіміз Н.Ə.Назарбаевтың жіті қадағалауында болды. Мемлекет басшысы елдің əскери қауіпсіздігінің сыртқы жəне ішкі қатерлерін ескеретін жаңа Əскери доктринаның қажеттігін терең сезінді. Өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдарының соңында қабылданған бірінші əскери доктри наның көптеген бағыт-бағдары Қазақстанның геосаяси жағдайында болып жатқан өзгеріс терге, оның эко номикалық мүмкіндіктері мен еліміздің ұлттық қауіпсіздігіне төн ген жаңа қатерлерге сай болмай қалды. Əскери саланың басты құжатына сəйкес Қазақстан əскерінің құрылымында күрделі өзгерістер жүзеге асты. Президентіміздің 2000 жылғы 6 шілдедегі Жарлығы негізінде Қа зақстан Қарулы Күштері екі түрлі құрылымға оралды (Жалпы мақсаттағы күштер жəне Əуе қорғанысы күштері). Жалпы мақсаттағы күштер құрамы Зымырандық əскерлер мен артиллерия жəне Əуе шабуылына қарсы қорғаныс əскерлері болып ажыратылды. Қарулы Күштер əскерлерінің дербес Аэроұтқыр əскерлері құрылды. Жаңа əскери-аумақтық құрылымға өту іске асырылды, əскери округтер құрылып, əскерлердің құрамы бекітілді.

Президентінің əртүрлі деңгейдегі əске ри жаттығуларға қатысуы, бөлімшелердің жауынгерлік даярлық деңгейін бағалауы жауынгер лерді жаңа жетістіктерге жетелейді, олар дың санасында патриотизм, Отан алдындағы борыш сезімдерін бекітіп, Қазақстан мемле кеті мен оның əскерінің жарқын болашағына деген сенімін нығайтады. Мəселен, Мемлекет басшысы – Жоғарғы Бас қолбасшы Н.Ə.Назарбаевтың өзі 2013 жылғы 9 мамырдағы əскери шеруге қатысып, Жамбыл облысындағы Гвардейский кентінде болуы, əскери саладағы соңғы техникалар ашық алаңқайда сыналған кезде, оған жақсы баға беруі еліміздің қорғаныс саласына деген шынайы қамқорлығының көрінісі. Президент жаңа қатерлер мен сынаққа толы, мына аумалы-төкпелі замана ағымына сай əскерилердің жедел əрекет ете алуына мəн беру қажеттігін баса айтты. Өйткені, бүгінгі күні жаһандағы жəне ай ма қ тағы ахуал тұрақты емес, сондықтан дер кезінде қамданып, тиісті шара қолданудың, тосын жай ларға əркез дайын болудың маңызы зор. Егемен Қазақстанның Қарулы Күштері кез келген жағдайда Жоғарғы Бас қолбасшы қойған міндеттерді мүлтіксіз орындауға қабілетті. Бүгінгі əскеріміз мемле кет өтің əскери қауіпсіздігіне сенімді кепіл бола алады. Шетелдік сарапшылардың бағалауынша, Қазақстанның Қарулы Күштері кеңестен кейінгі кеңістіктегі озық үштіктің қатарында, ал Орталық Азия аймағында біздің армия ең үздік деп танылды. Тəуелсіздігіміздің арқасында Алтай мен Атырау арасын, кең байтақ Сарыарқаны мекен еткен Қазақстан – бүгінде Еуразияның жүрегінде орналасқан, тату-тəтті өмір сүріп жатқан көпұлтты мемлекетке айналды. Татулық пен бірлікті ту еткен Елбасымыз ұлы көшті сенімді бастап келеді. Мен Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Қарулы Күштерінің қалыптасуы мен еліміздің қорғаныс қабілетін нығайтудағы рөлі туралы баяндайтын «Жоғарғы Бас қолбасшы – əскери қауіпсіздік кепілі» деп аталатын еңбегімді жастарға патриоттық тəрбие беру мақсатында жазып ұсындым. Аз да болса осы еңбегім арқылы өскелең жас ұрпақ Қазақстан Қарулы Күштерінің бір күнде құрылмағанын, оның өзіндік тарихы бар екенін біле жүрсін деген ниеттен туындаған еді. Абай ТАСБОЛАТОВ, Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты, Халықаралық істер қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің мүшесі.

Ґѕірлік ќауіпсіздік парламентшілер назарында Кеше Парламент Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев пен Парламент Мəжілісінің Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің Ресей Федерациясының Санкт-Петербург қаласына ресми сапарлары басталды. Олар мұнда ҰҚШҰ ПАА, ТМД ПАА кеңестерінің отырыстарына қатысты. Жақсыбай САМРАТ,

«Егемен Қазақстан» – Санкт-Петербургтен.

Қазақстан Парламенті палаталарының төрағалары алдымен Пискарев мемориалды зиратына барып, «Отан-Ана» ес керткішіне гүл шоқтарын қойды. Сонымен қатар, Ленинград қаласын азат етуде қаза тауып, осында жерленген жерлестеріміздің рухына бас иді. Қазақстандықтардың Ленинград қаласын неміс-фашистерінен құтқарудағы ерліктері ересен екенін білеміз. Соның ішінде Жамбылдың «Ленинградтық өренім» атты өлеңінің орны ерекше. Сол өлеңнің құдіретінен күш алған мыңдаған ленинградтықтың арасында көзі тірілері əлі де бар. Осы қаланы алу жолында Синявино биігінде денесімен пулемет амбразурасын жауып, ерлікпен қаза тапқан қазақ ұланы Сұлтан Баймағанбетовтің ерлігін де ленинградтықтар ұмытпай, Қазақстан елшілігінің қолдауымен 2001 жылы ескерткіш орнатқан. Соғысқа Ленинградтан аттанып, ерлікпен қаза тауып, Кеңес Одағының Батыры атанған Əлия Молдағұлованың есімін де ленинградтықтар құрмет тұтады, оның есімімен бір көшесін атаған. Пискарев зиратынан кейін Қа зақ стан Парламенті палата ла рының басшылары Таврия сарайына бет алып, осында болған Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы (ҰҚШҰ) Парламентаралық Ассамблеясының алтыншы пленарлық отырысына қатысты. Оған Қазақстан жағынан Сенат Төрағасы Қ.Тоқаев, Мəжіліс Төраға сы Н.Нығматулин, делегация мүшелері А.Бижанов, К.Бұрханов жəне т.б. қатысты. Осы орайда ҰҚШҰ Парла мент аралық Ассамблеясы (ПАА) туралы да айта кетейік. 1999 жылы ТМД-ның Парла ментаралық Ассам блеясының (ПАА) Кеңесі аталған ұйымға қатысушы елдердің парламенттік делегациялары ТМД ПАА шеңберінде сол келісімді іске асырудың құқықтық мəселе лерін де қарайтын болсын деп шешім қабылдаған еді. Ал оның (ТМД ПАА) ҰҚШҰ-ның парламенттік құрылымы мəртебесін алуы 2000 жылы Бішкекте болған ҰҚШҰ Кеңесінің кезекті сессиясында бекітілді. Сөйтіп, ТМД ПАА-ға ұжымдық шартқа қатысушы елдердің де заңнамаларын үйлесімді ету үшін моделді заңдарды əзірлеу əрі ұсыныстар жасау міндеті жүктелді. Содан бері бұл ұйым ПАА Кеңесінің мүшелері жəне Тұрақты комиссиялар шеңберлерінде тұрақты түрде отырыстар өткізіп, алға қойылған міндеттерді атқарып келеді. 2012 жылдың 17 мамырында ҰҚШҰ ПАА Кеңесінің ұсынысы бойынша ұйымның төрағасы болып Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Мемлекеттік Думасының Төрағасы Сергей Нарышкин сайланды. Кешегі отырысты С.Нарышкин ашып, жүргізіп отырды. Алдымен ол ұсынылған күн тəртібін бекітуді ұсынды. Ол бекітілген соң біршама ұйымдық мəселелер шешілді, содан кейін ұйымның бүгінгі күнгі атқарып жатқан жұмыстары туралы ҰҚШҰ Бас хатшысы Николай Бордюжа баяндама жасады. Ұйымның жауапкершілігі аумағындағы əскери-саяси жағ дай бүгінгі күні күрделі əрі болжалсыз күйде қалып отыр, деп бастады ол өзінің сөзін. Ай мақ тағы жағдайдың тұрақтылығына Ауғанстаннан 2014 жылы НАТО əскерлерінің əкетілетіні кері əсер етуі ықтимал. Осындағы террорлық топтардың, əсіредіншіл күштердің белсенділігі жағдайдың ушыға түсуіне əкеліп соқтыруы күтіледі. Сөйтіп, өңір тұрақсыздық тың ошағына айналуы əбден мүмкін. ҰҚШҰ елдерінің аумағына есірткінің де көптеп енгізілуі осы жайттарды

күрде лендіруде. Ауғанстанға сіңіп алған халықаралық экстремистік топтар ҰҚШҰ елдерінің аумағына өздерінің ықпалын жүр гізуге тырысуда. Қазір осын дай топтардың кейбір мемлекеттердегі заңды жолмен сайланған биліктерді төңкеріп тастап, өкімет басына əскери режімді орнатуды көздейтін ұйымдасқан əрекеттерінің жоспарлары белгілі болып отыр, дей келіп, шешен бірнеше елдерде іске асқан сондай мысалдарды атап өтті. Сонымен қатар, ол табиғитехногендік сипаттағы қауіптердің де сақталып отырғанын айтты. Осындай қауіптердің алдын алу үшін ҰҚШҰ елдерінің бірлескен іс-шарасы қажет екенін жеткізе келіп, Н.Бордюжа ұйымның бүгінгі таңда іске асырып жатқан əрекеттеріне тоқталды. Соның ішінде сыртқы істер министрлерінің екіжақты жəне көпжақты пішіндегі кездесулерінің бірнеше рет өткендігі аталды. Қауіптердің алдын алу мақсатында аймақтық жəне əлемдік халық аралық ұйымдармен де тығыз ынтымақтастық орнап келе жат қаны жеткізілді. Ортақ қауіпке қарсы ұжымдық əскери күштің əрекетін дайындау істері де жүзеге асырылды. Жыл бойы ұзын саны 6 əскери дайындық жаттығулары өткізілді. Бұл жаттығулар Беларусь, Ресей, Қырғызстан жəне Қазақстан аумақтарында ұйымдастырылды, деді ол. Сөзінің соңында Н.Бордюжа ҰҚШҰ ПАА алдына қойылатын мəселелердің жазбаша түрде берілгенін айта келіп, төтенше жағдайлар туа қалса бірлескен түрде əрекет ететін əскери күшті жетілдірудің заңнамалық базасын жасаудың қажеттілігін атады. Осы жəне басқа да баяндамалар бойынша ҰҚШҰ ПАА жұ мысының қаулы жобасы талқыланды. Онда Армения өкілі қаулыға ҰҚШҰ ПАА-ның құқықтық мəртебесін анықтайтын жеке келісімге қол қою ды ұсынды. Алайда, бұл ұсы нысқа Қазақстан Парламенті Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев қарсылық білдіріп, бұл мəселе қосымша толық əрі терең зерттеуді қажет ететіндіктен, қазір қаулыға бірден қосуға болмайтындығын айтты. Мен бұл мəселеге келесі отырыстарымызда арнайы тоқталып, талқылауды ұсынамын, деді ол. С.Нарышкин бұл ұсынысты қолдап, редакциялық комиссияның қаулыға енгізуін тапсырды. Осыдан кейінгі мəселелер журналистердің қатысуынсыз жабық есік жағдайында талқыланды. Онда басқа баяндамалармен бірге, ҰҚШҰ ПАА ұлттық заңнамалардың жақындасуы мен үйлесуі мəселелері жөніндегі бағдарламасының орындалуы жəне ПАА-ның халықаралық коммерциялық мəмілелер жасау кезінде шетелдік лауазымды тұлғаларды парамен сатып алуға қарсы тұру мəселелері жөніндегі ұсыныстар жобасы бойынша екі баяндаманы қазақстандық сенатор, ҰҚШҰ ПАА-ның Саяси мəселелер жəне халықаралық ынтымақтастық жөніндегі тұрақты комиссиясының төрағасы Ақан Бижанов жасады. Түстен кейін Сенат Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Ресей Федерациясы Мемлекеттік Думасының Төрағасы Сергей Нарышкинмен, одан кейін Ресей Федерациясы Федералдық Жиналысы Федерация Кеңесінің Төрайымы Валентина Матвиенкомен, Əзербайжанның Милли Меджлисінің Төрағасы Огтай Асадовпен кездесіп, екіжақты жəне көпжақты халықаралық өзекті мəселелер бой ынша келіссөздер жүргізді. Мəжіліс Төрағасы Н.Нығматулин де өзінің ресей лік, қырғызстандық жəне əзербайжандық əріптестерімен кездесіп, екіжақты келіссөздер өткізді. Ал жергілікті уақыт бойынша кешкі 18.00-де ТМД ПАА Кеңесінің отырысы басталды.


www.egemen.kz

29 қараша 2013 жыл

Бюджетке бейќамдыќ жасаєандар жазаланады

● Тағылым Газетімізде биылғы 30 қазанда жарияланған сұхбатында халқымыздың айтулы актері Асанəлі Əшімов «Алматы ақшамы» газетінде досы Сəбит Оразбаевтың жазғандары жүйелі түрде басылып жүргенін айта келіп: «Жақсы кітап болады. Сəбит Оразбаев – ұлттық өнеріміздің бəріміз мақтаныш етер тұлғаларының бірі», деген болатын. Таяуда сол кітап жарыққа шықты. «ӨМІРДІҢ ӨЗІ – ТЕАТР» аталған кітапта атақты сахна шеберінің өмір, өнер жолындағы өнеге көрген ұстаздары мен тұстастары жайлы тағылымды естелік-миниатюралары топтастырылған. Солардың бір тобы Елбасымызбен кездесулер туралы. Тұңғыш Президент күні қарсаңында актер жазбаларын оқырман назарына ұсынуды жөн көрдік.

Бюджет қаражатын дұрыс игермегендер жауапқа тартылады. Кеше Үкімет отырысында Премьер-Министр Серік Ахметов бұл жөнінде тағы да ескертті. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Ґнер ќамќоры «Халқым еңбегімді бағалап жатса, одан артық ештеңенің керегі жоқ» Республика Сарайында біраз өнер қайраткерлерінің Елбасымен кездесуі болды. Оған Бибігүл Төлегенова бастаған өнер тарландары катысты. Əсем де кең ғимараттың ішінде Нұрекең көзі жайнап келе жатыр екен. Сондай көңіл-күйі жақсы, бəрімізбен ерекше ықылас көрсете амандасты. Кейбір əртістердің мұң-мұқтажы болады, соны тыңдайын деген шығар. Бірауық бізбен оңаша қалып, уақытының аздығына қарамастан, біраз əңгімелесті. – Нұреке, осы Сарайдың ішінде сізді Президент сайлағанбыз. Осы Сарайдың ішінде сіз Көк туды ерніңізбен сүйгенсіз. Сізді асығыс дейді, кішкене отырайық та, – дедім мен. – Өте дұрыс айтасың. Кім мені асығып жатыр деген? Асықпаңыздар, ойларыңызды айтыңыздар, – деді Елбасы. Сол жерде жанындағы жампоздар маған бір өтініш жасады. – Сəбит аға, Нұрекеңді қаһармандыққа ұсынып отырмыз. Парламент те, бүкіл халық та қолдап жатыр. Соны сіз де бір ауыз айтсаңыз, – деді. Мемлекет басшысының арғы жағында Бибігүл Төлегенова, бергі жағында мен отырғанмын. Нұрекеңе қаратып: «Елбасы өз халқына алтын діңгек, Қадірін, қасиетін халқы білмек. Қарғаның қарқылдайтын əдеті ғой, Қыранның аспандағы даңқын күндеп», – дегендей, жасалып жатқан тіршілікті көзбен көріп отырмыз, қаншама игі істер болып жатыр. Елдің абыройы көтеріліп, дүниежүзілік деңгейге жетіп отыр. Осының бəрінің басы-қасында өзіңіз жүрсіз. Халқыңыз болып құрметті атаққа ұсынып едік, қарсылық білдіріп, бізді ұялтып тастадыңыз. Енді осы жолы қарсылық

білдірмеңіз. Мен бұл өтінішті ақсақал ретінде, елдің атынан айтып отырмын, – дедім. – Шынымен айтасың ба? – деді. – Шынымен айтып отырмын, – дедім. – Мұның маған қажеті жоқ. Маған қажеті – халқым еткен еңбегімді бағалап жатса, одан артық ештеңе керек емес. «Халық Қаһарманы», «Еңбек Ері» деген атақ еңбек адамдарына берілуі керек, – деді.

К��ріліктің де дəрісі бар екен... Өтіп бара жатқан жылдың басында Президент өнер адамдарымен арнайы кездесу өткізіп, екі сағат əңгімелесті. Мемлекет басында отырған, əрбір минуты санаулы адамға осынша уақытты бір салаға арнау – өте сирек ұшырасатын жағдай. Бұл да Елбасының ұлттық өнерімізге, ата дəстүрімізге деген қамқорлығы болса керек. Келіп жағдайымды сұрады. – Қалай, Сəке, жақсысың ба? – деді. – Шүкір Құдайға. «Көбелектің кəрісі жоқ, кəріліктің дəрісі жоқ» деген ғой бұрынғылар. Жоқ, кəріліктің де дəрісі бар екен. Кəріліктің дəрісі – сіздің өнер қайраткерлерімен дидарласқаныңыз. Бұдан артық бізге дəрінің керегі жоқ, – дедім. Кездесу əсерлі өтті. Жігерленіп шықтық.

Асанəлінің əзілі Бұл жолғы кездесуде жастар көп болды. Ақыны бар, əнші-күйші жəне бишісі бар, бəрі келді. Олардың ішінде Абай атындағы опера жəне балет театрында қызмет ететін бір топ өрімдей жас ұл-қыздар бар. Үлкен кісінің өнерге деген көзқарасы (біздің бақытымызға қарай) қай кезде де жақсы ғой. Үнемі қамқорлық танытып жүр. Елбасымыз өз сөзінде Астанада салынған Опера театры туралы айтты.

– Мен Францияның, Италияның, Австралияның, Американың театрларын көрдім. Барлығын көріп-көріп келіп, қазақ өнерінің қара шаңырағы болсын, əн-күйді аңсаған халық келіп мауқын басатын, демалатын киелі өнер ордасына айналсын деген оймен ешқайсысына ұқсамайтын етіп салдырдым. Жақсылықтың нышаны ғой деп жаңа Жолдауымды да сол ғимаратта өткіздім, – деді. ... Кездесу бітті. Елбасымыз орнынан тұрып шетінен амандаса бастады. Асанəлімен, Жексенбек ағамызбен, сосын менімен қол алысты. Асанəліге қарап: – Ай, Асеке, аяғың қалай? – деді. – Жаман емес, – деді. – Сəбит сенің аяғың туралы анекдот айтып жүр ғой, – деді Нұрекең езу тартып. – Ой, мұның көзінше ешнəрсе айтуға болмайды. Баяғыда Елубай Өмірзақов пен Серке Қожамқұлов ағаларымыз жұмысқа келгесін бірі аяғының, бірі белінің ауыратынын айтып, мұңын шағып жатқанда шек-сілеміз қатып күлуші едік. Тура сол басқа келді. Аяғым жүріп келе жатқанда басайын деген жерге дөп түспейді, қас қылғандай, жанамалап барып түседі, – деді Асекең. – Ал енді қазір қалайсың? – Қазір жаман емес, бірақ, жетісіп тұрғаны шамалы. Межелеген жерге жетпей, кері кетіп жүр. Бірақ, жас бикештерді көрсем, табаным ойлаған жерге тарс ете қалады, – деп қарқылдап күлді. Біз де күлдік. Елбасы маған қарап: – Қалың қалай? – деді. – Жаман емес, бірақ, Сіздікіндей емес, – дедім былтырғы сөзімді қайталап. – Түу, сен де қоймайды екенсің, – деді. Сосын сəл кідіріп: – Тағы бір сөзің бар еді ғой, – деді. – Ол біреуі – «Көбелектің кəрісі жоқ, кəріліктің дəрісі жоқ» дегенім ғой. Бірақ,

Бўл – бірлікке бастайтын кїн (Соңы. Басы 1-бетте). Қазақстанның бүгінгі жетістіктерге жету негізін біз халықпен, Конституцияда белгіленген адам жəне азамат құқықтары мен бостандықтарының нышаны əрі кепілі болып саналатын Тұңғыш Президенттің есімімен байланыстырамыз», дей келе, мемлекеттің даму траекториясына, елді алға жылжытқан мақсаттар шоғырына көз жүгіртіп өтті.

3

Бұл күні конференцияға қатысушылар күн тəртібіне қойылған тақырып бойынша сөз сөйледі. Мəселен, Парламент Сенатының депутаты Владимир Редкокашин «Тəуелсіз Қазақстанның қалыптасуы мен нығаюындағы Тұңғыш Президенттің рөлі» тақырыбында əңгіме қозғады. Оның айтуынша, ел егемендігін алған жылдардан бері мемлекеттің барлық салаларын реформалау жұмыстары жүргізілген. Ал жаңа экономикалық

қатынастарды қалыптастыру, басқару, бюджет, кеден жүйелерін жандандыру, руханимəдени, ғылым-білім салалары бойынша жүргізілген саясатты өзгерту жаңа бастамаларды қажет еткен. Ол: «Мұндай бастамалар тез шешімді талап етті. Елбасы тиісті Жарлықтарға қол қойып, қоғам мен мемлекеттің жаңаруына ықпал ететін бастамалардың жүзеге асуына жол ашты. Мəселен, 1995 жылы жаңа Конституция қабылданбай тұрып, өте қысқа мерзім ішінде Мемлекет басшысы 140-тан астам Жарлыққа қол қойды. Бұлардың барлығы экономиканың дамуына, банк секторының, нарықтық заңдылықтардың қалыптасуына, шетел инвестициясының тартылуына, табиғи ресурстардың тиімді пайдаланылуына мүмкіндік берді», деді өз сөзінде. Бұдан кейінгі кезекте сөз алған жазушы, Парламент Мəжілісінің депутаты Алдан Смайыл Тұңғыш Президент күні айтулы мереке саналатынын айта келе, оның көпэтносты Қазақстанның қалыптасуына арналғанын атап өтті. «Бұл – біздің көптеген ғасырлардан бері қарайғы қолымыз жеткен тəуелсіздіктің мерекесі. Бұл біздің бүгініміз бен ертеңіміздің мерекесі. 1991 жылдың 1 желтоқсанында бүкілхалықтық сайлау өткенін білесіздер. Президент шын мəнісінде халықтың Президенті болып, өзінің тағына отырды. 10 желтоқсанда Президент халыққа ант берді. Онда: «Мен Қазақстан Республикасының

Сізбен кездесу біздер үшін – дəрі» деп айтқанмын, – дедім. – Е, мұның өте дұрыс, – деді.

...Əнге қосылып, шырқап кетті Астананың 10 жылдығында Президент тің мəдени орталығында талантты ақын Несіпбек Айтұлының «Бəйтерек» деп аталатын поэмасы бойынша дайындалған қойылым көрсетілді. Астананың белгілі əртістері қатысты. Мен де қатысып, Жыраудың бейнесін жасадым. Спектакльді көруге Президенттің өзі келді. Қойылымның соңы сценарий бойынша, Елбасының сөзіне жазылған Алтынбек Қоразбаевтың əнімен аяқталды. Міне, ғажап, Елбасы əнге қосылып шырқап кетті. Көрермендердің де, сахнада тұрған əртістердің де делебесі қозып, əнді хорға айналдырып жіберді. Қойылым соңында Нұрсұлтан Əбішұлы алғысын айтып, ризалық көңілін білдірді. Сонан соң сахна жаққа қарап: «Дана бабаларымыздың толғауын айтқан Сəбең, Сəбит Оразбаев – театрда елу жылдан астам қызметте келе жатқан ақсақалымыз. Біз Сəбеңмен отыз жылдай араласып, сырласқан жандармыз. Жастық шағымызда тауға да шықтық, күннің батысынан таңның атысына дейін əн шырқадық. Өткен өмірде жақсы сəттерде, қиындық кезеңдерде де бірге болдық. Құдайға шүкір, Сəбең сақал-шашы қауғадай болып, ақсақалдық дəрежеге жетті», – деді. Бұл мен үшін күтпеген жағдай болды. Елбасының қысқа болса да айтқан естелігінен əрі қуат алып, əрі қысылып қалдым. Төбем көкке жеткендей сезіндім. Шынында да, Елбасымен бір заманда өмір кешу мен үшін зор мақтаныш еді... Сəбит ОРАЗБАЕВ. Президенті ретінде қазақ халқының қолы үш ғасырдан кейін жетіп отырған тəуелсіздігін одан əрі нығайтамын», деген еді. Бүгінде Қазақстанды бүкіл халықаралық қоғамдастық мойындады... Жалпы, Тұңғыш Президент күні мерекесі қазақстандықтарды одан əрі топтастыру үшін керек», деді А. Смайыл жиын аясында сөйлеген сөзінде. Ал «Нұр Отан» партиясы Қоғамдық саясат институтының директоры, саясаттанушы Саясат Нұрбек партия Доктринасының «Қазақстан-2050» Стратегиясын ілгерілетудегі орнына, Президенттің «Болашақ» бағдарламасының мəн-маңызына тоқталып өтті. «Мен бұл жиынға Елбасының арқасында шетелде білім алып келген жас азамат ретінде қатысып отырмын. Биыл «Болашақ» бағдарламасына 20 жыл. Сол 20 жыл ішінде осы бағдарлама аясында бірнеше мыңдаған азамат шетелдердің беделді деген оқу орындарында білім алуға мүмкіндік алды. Бүгінде «Болашақ» деген ұғым кеңінен таралуда. Мұнда Мемлекет басшысының рөлі орасан», деді С.Нұрбек өз сөзінде. Конференция аясында «Этносаралық татулық пен қоғамдық келісімнің қазақстандық үлгісін қалыптастырудағы Елбасының рөлі», «Қазақстандағы нарықтық экономика негіздерінің құрылуы жəне «Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамы» тұжырымдамасы», «Жаңа елорда – Президент Н.Назарбаевтың əмбебап жобасы», «Тұңғыш Президент адам мен Қазақстан азаматының құқығы мен бостандығының кепілі» деген тақырыптарда баяндамалар оқылды. ------------------------------------------Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Отырыста 2013-2015 жылдарға арналған нақтыланған республикалық бюджетті іске асыру туралы қаулы қабылданды. Осы ған орай Үкімет басшысы республикалық бюджеттік бағдарламалардың əкімшілеріне, облыстардың, Алматы жəне Астана қалаларының əкімдеріне бюджет қаражаттарын уақытылы игеру бойынша қажетті шараларды қабылдауды қамтамасыз етуді тапсырды. Республикалық бюджет бағдарламаларының əкімшілеріне заңнамамен бекітілген тəртіпте қалыптастырылған түзетілген стратегиялық жоспарларды Үкімет ке енгізуді қамтамасыз ету қажет. Үкімет басшысы мемлекеттік органдар басшыларына, министрлерге, облыс əкімдеріне 2013 жылдың бюджетін қалтқысыз орындау қажеттігін ескертті. Оған қоса ол жылдың соңында оның қорытындысы бойынша нақты шешімдер, оның ішінде жауапқа тарту мəселесi де қаралатынын баса айтты. Отырыста қаулы жобасы бойынша Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі Ерболат Досаев баяндады. Бюджет қаражатын жұмсаудың артықшылықтарын анықтайтын бұл құжат бюджеттің теңгерімділігін қамтамасыз етуге жəне Мемлекет басшысының тапсырмаларын іске асыруға бағытталған. Яғни, 2013 жылғы бюджетке енгізілген өзгерістерді орындау үшін қабылданған. Министрдің мəліметінше, 2013 жылға арналған республикалық бюджет түсімдері 5 242,5 млрд. теңге

көлемінде немесе ағымдағы бюджетпен салыстырғанда 14,4 млрд. теңгеге өсумен айқындалды. Ұлттық қордан кепілдендірілген трансферттің мөлшері бекітілген 1 380 млрд. теңге деңгейінде сақталады. Республикалық бюджет шығыстары ағымдағы бюджетпен салыстырғанда 65,6 млрд. теңгеге төмендей отырып, 6 033,4 млрд. теңге сомасында ��өзделіп отыр. Е.Досаев сондай-ақ, құжат «Бюджет кодексінің талаптарына сəйкес қалыптастырылғанын, ол жергілікті атқарушы органдарға берілетін нысаналы трансферттердің сомалары, 2013-2015 жылдарға арналған басым республикалық бюджеттік инвестициялар тізбесі жəне 2013 жылға арналған мемлекеттік тапсырмалар тізбесі бойынша нақтылау кезінде жүргізілген өзгерістерді қам титынын атап өтті. Бұдан өзге, онда «жобада бюджет қара жатын игеруді жақсарту мақсатында бағдарламалар мен кіші бағдарламалар ішінде бұрын жүргізілген қайта бөлулер ескерілді.

«E-Islam» – Ислам ќўндылыќтарын жеткізу ќўралы

Мемлекет басшысы көтерген бастамаларды жүзеге асыру барысы бойынша кеше Дін істері агенттігінің төрағасы Марат Əзілхановтың брифингі болып өтті. Сондай-ақ, «E-Islam» ақпараттық-ағартушылық ғаламтор-порталы жəне дін мəселелері бойынша кеңес беру мен шағымдарды қабылдауға арналған «Қауырт желі-114» жобасы таныстырылды. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Орталық коммуникациялар қызметінің ресми өкімі Алтай Əбибуллаев діни экстремизм мен лаңкестіктің алдын алу мəселесі Қазақстанда ғана емес, Орталық Азияда жəне бүкіл əлемде өзекті мəселе екендігін айтып өтті. Сондықтан да салт-дəстүрімізге əбден сіңіп, ғасырдан-ғасырға жалғасып келе жатқан дəстүрлі Ислам дінінің құндылықтарын халыққа дұрыс түсіндіріп, жеткізу мақсатында «E-Islam» интернетпорталы ашылып отыр, деді ол. Аталған интернет-портал туралы Дін істері агенттігінің Төрағасы М.Əзілханов жан-жақты əң гімелеп берді. Оның айтуынша, «E-Islam» ғаламтор-порталын Дін істері агенттігі Рухани бірлік қорымен бірігіп жасаған. Негізінен ғаламтор-порталының қызметі еліміздегі дəстүрлі Исламның рухани құндылықтарын, мемлекеттік құрылымның зайырлы қағидаларын насихаттауға, сондай-ақ, діни экстремизм мен терроризмнің таралуының алдын алуға бағытталыпты. Тұсауы ағымдағы жылдың 13 қарашасында кесілген «Е-Islam» интернет-ресурсының 7 негізгі айдары бар екен. Атап айтқанда, «Ислам», «Қазақстандағы Ислам», «Ислам жəне зайырлы мемлекет», «Ислам жəне қоғам», «Ислам – ізгілік діні», «Дінаралық үнқатысу» жəне «Мультимедия» болып бөлінеді. Сонымен қатар, 12 қосымша тақырыптық айдарлар да бар көрінеді. Күнделікті жаңартылып отыратын жаңалықтарда ағартушылық ақпараттар, Ислам білімі, ғылымы, мəдениеті туралы анықтамалар беріліп отырмақ. Сондай-ақ, Қасиетті Құран кітабының толық мазмұнымен танысуға, намаз оқу, ораза тұту, зекет төлеудің ережелері мен ерекшеліктері туралы да мол мағлұмат алуға болады. Бұдан басқа, оқырмандар пікірталас алаңында өздерін қызықтырған проб лемалар бойынша ойларын ортаға сала да алады. Дінтанушығалымдардың жеке блогтары орналасқан «Сарапшылар бағаны» əрбір порталға кірушінің сауалдарына жан-жақты жауаптар беретінін де айта кету керек. Порталда кітап қоры жинақталса, қазірдің өзінде мыңдаған кітаптар қотарылып алынғаны белгілі болып отыр. «Е-Islam»

порталының басқа діни сайттардан ерекшелігі – «Діни радикализм қауіптері» мен «Зайырлылық пен діндарлық» атты айдарлардың ұйымдастырылуында», деді Дін істері агенттігінің төрағасы. Тағы бір мəлім болғаны, сайттың алғашқы кезеңінде күнделікті қолданушылар саны 3 мыңға жуық болса, қазіргі кезде күн сайын олардың саны мыңнан кем түспейді екен. Аталған ғаламтор-порталының бас редакторы Жасұлан Əбдіраманов дəстүрлі Ислам дінінің негізгі қағидалары мен қазақ жұртының салт-дəстүрлері арасындағы өзара байланыстар туралы айта келіп, жас ұрпақ санасына дəстүрлі Ислам құн дылықтарын сіңіру арқылы теріс пиғылды діни идеология кеселдерінен сақтау жұмыстарын атқаратын боламыз дегенді ерекше атады. Порталда қазақ жəне орыс тілдерінде теріс пиғылды, жат ағымдардан əрі күмəнді ғаламтор көздерінен сақтандыруға ықпалы тиетін 2 мыңнан аса материалдар қоры жинақталыпты. «Қауырт желі-114» ақпараттықконсультациялық орталығының жұмысы туралы осы орталықтың жетекшісі Юлия Денисенко жанжақты мəліметтер бере кетті. «Қауырт желі-114» орталығы азаматтардан жəне ұйымдардан дін саласына қатысты сауалдар қабылдау жəне оларға кеңес беру үшін, сондай-ақ, теріс діни ағымдардың қызметінен зардап шеккендерге психологиялық көмек көрсету үшін құрылып отыр», деді ол өз сөзінде. Ю.Денисенконың айтуынша, «Қауырт желі» Қазақстанның барлық аумағына тəулік бойы қызмет көрсетеді жəне ол тек еліміздегі ғана емес, бүкіл Достастық кеңістігіндегі осындай алғашқы орталық болып табылады. Орталық кешеге дейін қанатқақты режімде жұмыс істеп келгеніне қарамастан, оған түсіп жатқан қоңыраулар мен өтініштер мұндай жобаларға қажеттіліктің бар екенін көрсетуде екен. Жəне де «Қауырт желі» теріс діни ағымдардан зардап шеккендерге жəрдем көрсететін орталықтармен, еліміздің өңірлеріндегі басқа да дағдарыс жəне оңалту орталықтарымен байланыс орнатуда, сондықтан да түрлі мəселе бойынша еліміздің кез келген өңіріндегі мамандармен жедел байланысқа шығудың мүмкіндігі зор көрінеді.


4

www.egemen.kz

29 қараша 2013 жыл

ӨРКЕНДІ ЕЛДЕГІ

Ордабасыда оѕ ґзгерістер кґп

Ўрпаќ тəрбиесі – ўлт болашаєы

Болат САҒЫМБЕКОВ,

Ордабасы аудандық орталық ауруханасының бас дəрігері.

Елбасының халыққа арнаған əрбір Жолдауы елдің тұрмыстық жағдайын көтеріп, тіршілігіне дем беріп жатқаны анық. Сол елдің ішінде біздің Ордабасы ауданының тұрғындары да əлеуметтік жағдайын түзеп, болашағына нық сеніммен көз тастайды. Шын мəнінде «Қазақстан-2050» Стратегиясы елдің бағы мен жолын ашатын, құшағы құт-берекеге толы құжат екенін ел сезіне бастады. Біздің Ордабасы аудандық орталық ауруханасының ғимараты сонау 1964 жылы салынған екен. Үлкен күре жолдың бойында жапырайып, іргетасы жерге кіріп кете жаздап тұрған осынау ғимаратты бір ауданның бас ауруханасы деп айтуға ұялғанымызды да жасыруға болмас. Елбасымыз Н.Назарбаев жыл сайынғы халыққа арнаған Жолдауында денсаулық сақтау саласына, əсіресе, ауылдық жерлердегі емдеу мекемелерінің материалдық базасын жақсартуға айрықша назар аударып келе жатқанын баса айтуымыз керек. Міне, соның арқасында аудан орталығынан жаңа аурухана ғимараты салынып, оның тұсауын телекөпір арқылы Нұрсұлтан Əбішұлының өзі кескен болатын. Аумағы 5,3 гектарды алып жатқан осынау 250 төсектік ауруханада

Ырыскүл НҰР,

«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығының аға оқытушысы.

бүгінде 400-ге жуық адам жұмыс істейді. Аурухана қазіргі заманауи медициналық құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Мамандар жаңа үлгідегі аппараттарды толық меңгерген. Маман демекші, қазір ауылға дипломмен келіп жатқан жас мамандар көп. Арнайы бағдарлама бойынша ауылға келген 29 жас маманға бір жолғы жəрдемақы беріліп, үй құрылысына жəне коммуналдық қызметтеріне арнайы қаржы қарастырылды. Ауылдағы медицина қызметінің жақсарғанынан болар, соңғы

он айда ауданда ешқандай ана өлімі орын алған жоқ. Иə, шынында, ең бастысы, ел аман болсын. Елдің саулығы, тыныштығы, бақуатты тіршілігінен артық не бар? Міне, біздің ордабасылықтар үшін «Қазақстан-2050» Стратегиясы осындай қуаныш, жақсылық, игі істер əкеліп отыр. Оңтүстік Қазақстан облысы, Ордабасы ауданы.

Елбасының жыл сайынғы жолдаулары бізге неге қол жеткіздік деп жүріп өткен жолымызға сараптама жасап, алда не тұр, не істеуіміз керек деген сауалға жауап табуымызға көмектеседі. Шексіз уақыт кеңістігінде ағып өткен жылдар жетегінде баржоқты түгендеп, алды-артты бекемдеп алмаса, көп нəрседен ұтылуымыз, көп жаңалықтан кеш қалуымыз мүмкін. Дер кезінде қамданып, уақыт ағымына сай қимылдаудан ұтарымыз көп. Қазақстандықтардың Мемлекет басшысының жолдауларын асыға күтуін еліміздің бүгінгі жеткен биігі мен келешекке барар жолы, ол жолда жүктелер міндеттер мен тапсырмаларды білуге ынтықтық деп білемін. Қазақстанның 2050 жылға қарай алдыңғы қатарлы дамыған 30 елдің қатарына енуі үшін қажетті межелерді белгілеп берген соңғы

Стратегиялық Жолдаудың жария етілгеніне де жыл толып қалыпты. Жолдаудың 4-ші бөлімінде айтылған қазақстандықтардың əлеуетті тұрмысы, мықты денсаулық, терең білім беру ісі нықтап қолға алынды. Білім беру саласында кəсіптік білім беруді жетілдіру, оқушылардың көп тіл білуіне жағдай жасау қазір еліміз бойынша қолдауға ие жəне осы бағыттарда үлкен қозғалыс бар. Жаңа заманға сай жаңаша білім беру күн тəртібіне қойылған кезеңде біздің «Өрлеу» біліктілікті арттыру институты да өзіндік бағыт-бағдарын тауып, болашақ Қазақстанның білімді азаматтарын дайындауға өз үлесін қосуда. Назарбаев Зияткерлік мектептері жəне Педагогикалық шеберлік орталығымен бірге оқытудың кембридждік іс-тəжірибесін қазақстандық жүйемен сабақтастыра отырып оқыту үшін мұғалімдерді дайындау жолында жұмыс атқарып келеміз. «Өрлеуге» жүктелген деңгейлік курстардан қазір Маңғыстау облысы бойынша жүздеген мұғалімдер

білімдерін көтеріп, іс-тəжірибе жетілдіріп шықты. Жолдауда айтылған нашақорлыққа қарсы күрес – мұғалімдер қызметінің бір тармағы. Алдында отырған оқушының білімді ғана емес, ақыл-есі дұрыс, отансүйгіш, дені сау азамат болып жетілуі мұғалім үшін міндет. Сондықтан, Жолдауда айтылған тапсырмаларды басшылыққа ала отырып, өз жұмысымызды жүйелі жүргізе беретін боламыз. Əрбір сала өзіне жүктелген міндетті ойдағыдай орындаса, біз ��арқын болашаққа бірге жетеміз деп ойлаймын. Маңғыстау облысы.

Ауылда ќаладаєыдай жаєдай Райгүл ЕНШІБАЙ,

«Нұрлы болашақ» балабақшасының əдіскері.

Еліміздің ілгерілеуге бағыт ұстаған аршынды қадамын қай саладан да байқауға болады. Ауылдың болашағы жоқ деп шаһарлы жерлерге үдере көшу тоқтағалы қашан. Керісінше, ауылға қайта оралудың нышаны байқалады. Бұл, шыны керек, Елбасы Н.Назарбаевтың сарабдал да салиқалы саясатының арқасында мүмкін болып отырғанын жалпы халық біледі. Өмірлеріндегі жəне тұрмыстарындағы оң өзгерістерді Мемлекет басшысының саясатымен сабақтастыратыны да сондықтан. «Қазақстан-2050» Стратегиясы бұл бағыттың алда да жалғасатынын, сондай-ақ, осы кезеңде қарқынды дамудың жолдары айқындалғанын дəлелдеп берді. Президент Стратегияда мемлекеттікжекеменшік əріптестігі принципіне негізделген сенімді диалог құру үшін бизнесті топтастыруды жалғастыру керектігін алға тартқан. Бұл тапсырманың орындалуына белгіленген уақытты күтпей-ақ, қазірдің өзінде қол жеткізе бастадық. Ауыл балаларының игілігі үшін 400 миллион теңгеден астам қаржыға жаңа балабақша салып, оны мемлекет

меншігіне тегін тапсыру өзінің туған топырағы алдындағы азаматтық парызы деп санайтын белгілі кəсіпкер Исламбек Салжанов өнегесі көпке үлгілі іс болды. Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы На зар баевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясында белгіленген болашаққа бағытталған жасампаз тапсырмаларына орай, Қобда ауылында «Көркейе бер, туған жер!» акциясы аясында салынған 150 орындық «Нұрлы болашақ» балабақшасы 2 қабатты ғимаратта орналасқан, жалпы көлемі 6884 шаршы метр. Осының арқасында ауылда мектепке дейінгі мекемелерге деген сұраныс толығымен жабылды. Бұл да болса жергілікті тұрғындардың мерейін үстем етті. Елбасы Н.Назарбаев «Бар жақсылық – балаларға» ұраны барлық атаана үшін қағидаға айналуы тиіс» деген болатын «2050» Стратегиясында. Міне, заманауи құрал-жабдықтармен жарақтандырылған бірегей балабақшаны ауылдық жерден көреміз деген арман еді ғой? Президенттің тапсырмасына сəйкес ауылға қол созған кəсіпкер Исламбек Салжановқа қобдалықтардың ризашылығы зор. Елбасының Стратегияда атап көрсеткеніндей «Сондай-ақ, балаларға, жалпы жеткіншек ұрпақтың

функционалды сауаттылығына зор көңіл бөлу қажет» деген қағидасы да өскелең ұрпақтың ертеңін ойлағандық болатын. Мұның да қолжетімділігі айқын көрініп отыр. Балабақшаның материалдық-техникалық базасы балалардың жасына сай дамуының ерекшелігін ескере отырып, арнайы жабдықталған. Мектепке дейінгі мекемеде бала лардың рухани-патриоттық білім алып, тəрбиеленуі «Даналық əліппесі» атты жоба арқылы іске асуда. Бұл өнім «Интерактив Қазақстан» компаниясының базасында жапонның жаңа технологиясы бойынша жасалған. Білім жəне ғылым министрлігі сараптамасынан өткен. Сонымен қатар, мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты бойынша тəлім ошағында білім беру 5 негізгі сала бойынша ұйымдастырылады. Бүгінгі күні балабақшада 17 педагог жұмыс істейді. Педагогтар адап типтік бағдарламалар негізінде жұмыс жүргізуде, сонымен қатар, «Шығармашылық топ», «Жас тəрбиешілер», «Ана мен бала», «Шахмат патшалығы», «Құқық білгіштер» клубтары бар. Əр аптаның бейсенбісі күндері «Ертегі аэробикасы», «Шахмат патшалығы»,

«Театр əлемі», «E-BLOCKS-пен саяхат» үйірмелері жүргізіледі. Балаларды саламатты өмір салтына тарту мақсатында дəстүрлі емес жұмыс түрлері енгізілген, күнделікті ертеңгілік жаттығу аэробика, қара жорға би элементтерімен өткізіледі. Стратегияда үш тұғырлы тіл туралы мəселе көтерілгені белгілі. Міне, біздің жаңа балабақшада тəрбиеленушілер қазақ, орыс жəне ағылшын тілдерін үйренеді. «Қазақстан-2050» Стратегиясында ауқымды міндеттер алға қойылғаны рас. Алайда, олардың барлығын да орындауға еліміздің мүмкіндігі жетеді. Мұны жыл өткен сайын өркенді өзгерістерге толы өз өмірімізден де аңғарып отырмыз. Ақтөбе облысы, Қобда ауданы.


29 қараша 2013 жыл

www.egemen.kz

ӨРЕЛІ ЖҰМЫСТАР Отбасымызбен їлес ќосып жїрміз Мұхтар МИЗАМҒАЛИЕВ, «Ембімұнайгаз» АҚ көлік бөлімінің аға инженері.

Қазақтың жері табиғи байлықтан кенде емес. Алайда, əлемдік рынокта алтынмен пара-пар мұнай мен газдың қадірін еліміз тəуелсіздік алғанға дейін сезіне алмадық. Тұңғиықта тұнған ен байлығымыздың игілігін көру өңіміз түгілі түсімізге де кірген емес. Мол байлықты игеруге білек сыбана кіріскен мұнайшыларымыз жаздың ми қайнатар аптабы мен қыстың қақаған аязында дамылсыз жұмыс жасаса да, еңбегінің рахатын көре алмап еді. Мұнайшылар темір вагондарда тұратын, күнделікті тамақты да сондай вагондарда ішетін. Арнаулы көліктер бүгінгідей жиі жаңармайтын. Бұған сонау 1979 жылы Ақмола құрылыс институтын көлік инженері мамандығы бойынша бітіріп, мұнайлы өңірде алғашқы еңбек жолымды бастаған сəтімде талай куə болған едім. Тəубе дейік, дербес ел болғалы бері, əсіресе,

отандық мұнайшылардың көңілі бір серпілді. Бұрынғы вагон үйшік орнында, жанға жайлы вахталық қалашықтар бой көтерді. Мұнай өндіру технологиясы жаңарды. Көңілге қонымды жалақы төленетін болды. Өз елімізде өз мұнайшыларымыздың қажырлы еңбегімен өндірілген мұнай мен газдың игілігін барша жұрт көре бастады. Бұған тəуелсіз Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ұстанған «Қазақстан-2030» Стратегиясындағы басым бағыттар оң ықпал еткені даусыз. Жаһандағы дамыған 50 елдің қатарында лайықты орын алу мақсатын көздеген Қазақстанның экономикасы қарқынды өркендеді. Бəсекеге қабілетті сапалы өнімдер өндіріліп, зауыт-фабрикалар көптеп ашылды. Жастарымыз шетел дердегі ең таңдаулы оқу орындарында білімдерін жетілдіріп, қазір біліктілігі жағынан шетел мамандарын алмастыратындай деңгейге көтерілді. Əлем елдері экономикасының

даму, өркендеу тарихына көз жіберсек, бірде-бір мемлекет бір белеске қол жеткізумен шектелген емес. Белестен белеске иек арту үшін алдына үлкен мақсаттар қойғанын білеміз. Тіпті жекелеген компаниялардың өзінде көпжылдық стратегиялық мақсаттар алдын ала айқындалады. Мұны отандық мұнай компаниясындағы көпжылдық тəжірибемнен жақсы білемін. Осы тұрғыдан айтқанда, «Қазақстан-2050» Стратегиясындағы басты бағыттардың бірі ретінде əлемдегі ең қуатты 30 елдің қатарына қосылу мақсатының көзделгені тəуелсіз Қазақстанымыздың экономикасын бүгінгіден биік белеске көтереді. Əрине, бұл мақсатқа жету үшін əр қазақстандық азамат отаншылдық сезіммен үлес қосуы тиіс. Əр азаматтың, əсіресе, жастардың өз Отанымыздың игілігі үшін еңбек етуі отбасылық тəрбиеден бастау алады. Өзім мұнай-газ өнеркəсібі саласындағы кəсіпорында 1979 жылдан бері үздіксіз жұмыс жасап келемін. Зайыбым Жұмағыз

да осы саланың экономисі болса, отбасымыздағы екі қызымыз да қазір еңбекке араласты. Үлкеніміз Динара «ШевронТехсако» компаниясының Атырауда полиэтилен құбырлары зауытында менеджерлік жұмыс атқарады. Ал екінші қызымыз Мира Атыраудағы кардиологиялық орталықтың кардиолог-дəрігері болып абыройлы еңбек етіп келеді. Міне, біздің отбасымыздағы əр саланың мамандары еліміздің жаңа дəуір талабымен өркендеп, жаһан жұрты қызығатындай қуатты мемлекетке айналуына үлесімізді қосуды көздедік. Атырау облысы.

Наќтылы істердіѕ баєыт-баєдары Əсия АХМЕТОВА,

Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі, Алматы облыстық ұйғыр этномəдени бірлестігінің төрайымы.

Елбасының дəстүрлі жолдаулары бізге тың серпін беретіні анық. Былтыр Тəуелсіздік мейрамы алдында тарихнаманы терең бойлап, халықтың көкейіндегі көп ойды дөп басып, құндылығы артып, жақсы қабылданған Қазақстан Республикасы Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, нақтылы істердің бағыт-бағдары келешекке бағдаршам болып отыр. Жаңа Жолдаудың жаңашылдығы – мəренің алыстан көрінетіндігінде, мəнінің терең, мазмұнының бөлектігінде. Бұл сонысымен де құнды. Алысқа талпыну, биіктегіні армандау – адам баласына тəн қасиет қой. Қазақстан Президентінің бұл жолғы Жолдауы да мені мақсат-мүддесінің кеңдігімен, ойының тереңдігімен, алға қойған міндеттерінің айқындығымен, жоспар-жобаларының нақтылығымен, керемет оптимистік сарынымен сүйсіндірді. Бір сөзбен айтқанда, Жолдаудың барлық тармағынан гуманизмнің лебі еседі. Бұл – қуанышты жағдай.

Тұңғыш Президентіміздің бағдарламалық сөзін облыстағы этномəдени бірлестіктердің жетек шілері бірге тыңдаған едік. «Қазақстан-2030» Стратегиясының басым бөлігі жүзеге асырылғаны мəлім. Енді, міне, одан да арғы асулар мен шыңдарға көз тігу – өмір заңдылығы. Елбасымыз, Қазақстан халқы Ассамблеясының Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев тағы да бірлікпен жұмылу ауадай қажет екендігін шегелеп айтты. Қай сала болсын бірігіп, басқосып атқарылған іс баянды болары хақ. Адам санасына тағы да бір сілкініс тудырған Жолдау елдің даму бағыт-бағдарын айқындаған, еліміздің 2050 жылға дейінгі болашағын ең алдымен: баянды бейбітшіліктің негізі – еліміздегі саяси тұрақтылық, этносаралық бірлік пен тамырын тереңге жайған тарих құндылығы – ішкі татулықты сақтауға, төртеу түгел болса төбедегі келеді демекші, ауызбіршілікті нығайтуға, əр ұлттың мəдениетін, тілін, дінін тең дəрежеде дамытуға негізделгені үлкен жауапкершілік жүктейді. Нұрсұлтан Əбішұлы а��ап айтқандай, Қазақстанның дамуына, өсіпөркендеуіне ішкі саяси тұрақтылық пен ұлтаралық тұтастық негіз қалап отырса, достық пен бірлікті одан

сайын біріктіру мемлекеттік басты мақсат-мүдде бола беретіндігі көңілімізге тағы бір сүйсініс ұялатты. Бүкіл ұлтты ұйыстыратын мемлекеттік тілдің мерейі үстем боларына Ассамблея мүшелері, этномəдени бірлестіктер бір атаның баласындай үлес қосып, тілегі бірдің тілі де бір болуын іс жүзінде дəлелдей білетініне сенімім мол. Өйткені, ол үшін біздерге барлық жағдай жасалған. Қазақстан Президентінің жүргізіп келе жатқан ұлттық мүдделерді жүзеге асыруға, елдің халықаралық аренадағы беделін көтеруге жəне ұлттық, аймақтық, жаһандық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған белсенді, прагматикалық жəне тең қырлы сыртқы саясатының қауіпсіздік мəселелерінің негізін қалайтын консенсустық алаңды кеңейтіп, нығайта түсуге ықпал ететіндігіне күмəн жоқ. Ассамблея Мемлекет басшысының бұл саясатын толық қолдайды жəне оның елімізді одан əрі дамыту жөніндегі бастамасы мен іс-əрекетіне қызу үн қосады. Осының бəрі көреген басшының көсемдігін білдірсе керек. Бірлік болған жерде ғана жарасымды тірлік боларын өмірдің санғасырлық тəжірибесі дəлелдеп кеткен. Бүгінде əлемнің қай қиырына көз

тастасаңыз да қырғиқабақ соғыстан көз ашпаған халықтың азап ты тұрмысы алдыңнан шығады. Дүниеде тыныштық пен бейбітшіліктен асқан бақыт жоқ десек, əр үйде бақыт шамы жарқырап жануы үшін бірлігімізді нығайтуға атсалысайық, ағайын. Расында, жеріміз кең, еліміз бай. Ең бастысы, барлық ұлт өкілдері бірбірімен тіл табысып, татулықта өмір сүріп жатыр. Бейбітшілік пен келісім салтанат құрған жерге бақ тұрақтайды десек, еліміздің ендігі дамуында осы фактор үлкен рөл айтқаратынын аңғарамыз. Тыныштық, татулық болса, əлеуметтік жағдай да одан əрі жақсарады. Жаңа Жолдау болашақты бағамдауға арналған. Біз барлығымыз сол болашаққа арналған жоспарлардың орындаларына кəміл сенеміз. Алматы облысы.

5


6

www.egemen.kz

29 қараша 2013 жыл

БОЛАШАҚТЫ БОЛЖАҒАН

Баламасы жоќ жоба Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың тікелей бастамасымен өмірге келіп, бүгінде өзінің 20 жылдық мерейтойын атап өткелі отырған «Болашақ» халықаралық стипендиясы дүниежүзінде баламасы жоқ əлеуметтікмəдени жоба болып табылады. Бағдарлама түлектері əлемдік деңгейдегі жоғары оқу орындары мен зерттеу орталықтарында алған білім-білігін қазіргі таңда ел игілігіне жұмсап, жемісті еңбек етуде. Жетпісбай БЕКБОЛАТҰЛЫ,

«Болашақ» бағдарламасының стипендиаты, Əл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры.

Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің журналистика факультетінің ұстаздары да солардың қатарында. Мəселен, Бағдарламаның 2011 жылғы түлектері Сəкен Нұрбеков пен Қарлыға Мысаева бүгінде факультеттің оқу-тəрбие жəне ғылыми жұмыс жөніндегі бағыт-бағдарына басшылық етіп, озық үлгілерді өмірге енгізуде. Ал, үстіміздегі жылы Америка Құрама Штаттарынан оралған Əйгерім Əлжанова ғылыми тағылымдамада игерген іс-тəжірибесін əріптестерімен бөлісу үстінде. Польшаның іргелі жоғары оқу орындарының бірі – Адам Мицкевич атындағы Познань университетінің осы жолдардың авторы – ғылыми тəлімгерге бергені мол, үйреткен, көңілге тоқытқан тұстары көп болды. Университет солтүстік-батыс Польшадағы ежелгі де ең ірі мемлекеттік оқу орны болып табылады. Университеттің 15 факультетінде бүгінде 47 мыңнан астам студент оқиды. Оқу орны Еуропалық одақтың «Еразмус» жобасына, қазақстандық «Болашақ» бағдарламасына мүше болып табылады. Мұнда дүниежүзінің түкпір-түкпірінен келген жастар поляк мəдениетінен сусындау үстінде. Поляк тілі жəне классикалық филология факультеті шетелдіктерге поляк тілін арнайы бағдарлама бойынша оқытып-үйретеді. Университеттің маңдайалды факультеттерінің бірі саяси ғылымдар жəне журналистика факультеті, журналистика, саясаттану, халықаралық қ атынастар мамандықтары бойынша кадрлар даярлайды. «Журналистика жəне коммуникация», «Саясаттану», «Ұлттық қауіпсіздік», «Халықаралық қатынастар» сияқты 4 кафедра жұмыс істейді. «Журналистика жəне қоғамдық қатынастар» мамандығы бойынша студенттер «Журналистика», «Қазіргі заманғы БАҚ», «Жарнама жəне промоция», «Бизнестегі ақпаратты басқару» кəсіптерін таңдай алады. Оқу ордасында 90-нан астам оқытушы, соның ішінде 31 доктор мен профессор жұмыс істейді. Сондай-ақ, өзге факультеттерден, Познаньның өзге жоғары оқу орындарынан ғалымдар мен кəсіптік орта өкілдері сабақ беруге шақырылады. Практиктер арасында белгілі журналистер, жарнама агенттіктерінің мамандары мен баспасөз хатшылары жетерлік. «Журналистика, ақпарат жəне қоғамдық байланыстар саласындағы коммуникация» мамандығында өндірістік сабақтар көп. Студенттер интернет-радио мен теледидар хабарларын жүргізеді, қоғамдық теледидар үшін апта сайын 15 минуттық бағдарлама əзірлейді. Оқуды тəмамдау үшін редакциялардағы 6 апталық практикадан кейін міндетті түрде сынақ тапсыру керек болады. Оқу ғимаратында бай кітапхана

бар, мұндағы кітап қоры 28000 дана. Кітаптарды есепке алу электрондық тəсілмен жүргізіледі. Студенттер залдағы тұрақты компьютерлерді, сондай-ақ, өз ноутбуктерін пайдалана алады. Вайфай жұмыс істейді. Мұнда өзге шетел тілдерінде, соның ішінде қазақ тілінде де кітаптар мен газет-журналдар бар. Факультет 28 шетелдік оқу орындарымен байланыс орнатқан. Олар негізінен алғанда Еуропалық оқу орындары, сондай-ақ, Оңтүстік Кореяда, Тайваньда, Түркияда, АҚШ пен Бразилияда да əріптестері бар. Мұндай ынтымақтастық ортақ жарияланымдар əзірлеу, əріптес оқу орнында тағылымдамадан өту жəне ортақ конференциялар ұйымдастыру мен зерттеу топтарын құруға негізделеді. Тиісінше познаньдық студенттер еуропалық бағдарламалар ауқымында студенттік алмасу шараларына қатыса алады. Бұл таңдап алынған университетте бір семестр немесе тұтас оқу жылында білім алуға мүмкіндік береді. Екіжақты келісімдер негізінде студенттер өз жұмыстарын осы мерзімде Еуропалық одақ ауқымынан тыс жерлерде де қорғай алады. Факультет маңызды ғылыми басқосулар өткізіп тұрады. Былтырғы қыркүйекте мұнда Екінші Бүкілпольшалық саясаттану конгресі болып өтті. Поляк ғылымы үшін аса мəнді оқиға болған конгреске саясат, халықаралық қатынастар, еуропалық интеграция, БАҚ жəне бұқаралық коммуникация салаларын зерттеушілер мен мамандар жиналды. Жыл сайынғы дəстүрлі ғылыми жиындар да бар, мысалға Слубица қаласында ақпанның алғашқы онкүндігінде өтетін халықаралық конференцияны алайық. Бұл алқалы ғылыми жиын 14 жылдан бері өткізіліп келеді. Конференцияның жұмыс тілі полякша болғанымен, талқылаулар ағылшын тіліне ілеспе аударма арқылы жүргізілді. Бағдарламада, сондай-ақ, ағылшын жəне орыс тілдеріндегі панельдер болды. Биылғы конференция дағдарыс сияқты өте маңызды тақырыпқа, Еуропалық Одақты ғана емес, құрлық ретінде бүкіл Еуропаны шарпыған қазіргі дағдарыс тақырыбына арналды. Познань университетінде ғылыми тағылымдамадан өткен жəне білім алып жатқан қазақстандықтар саны жылданжылға өсе түсуде. Саяси ғылымдар жəне журналистика факультетінде биылғы оқу жылында «Болашақ» бағдарламасының бір тағылымдамашысы жəне академиялық алмасу бойынша келген төрт студент білім көтеруде. ТМД елдерінен келген оқушылар ішінде қазақстандық студенттер саны жағынан украиналықтардан кейін екінші орын алады.

Ќанат ќатайтќан ќамќорлыќ

қамқорлыққа ризалық шексіз. Біздің тарапымыздан ендігі биік міндет, мерейлі парыз-сенімді ақтай білу. Соған талпынамын. Англияда магистратура бітірген соң болашақтықтардың қай орында да асыға күтіліп отырғандығы көңіл өсірді. Астанадағы «Ақпараттық-сараптамалық орталық» АҚ орта білім беру бөлімінде сарапшы болып қызмет еттім. Осы уақытта Қарағандыда химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі ашылып, соған шақырылдым.

Шырын ЖҰМАБЕКОВА,

Қарағандыдағы химия-биология бейіндегі Назарбаев Зияткерлік мектебі директорының сыртқы байланыстар жөніндегі орынбасары.

Мен өз басымнан көз жеткізгендей, біздің елімізде талапты жастарға əлемнің үздік оқу орындарында білім тереңдетіп, біліктілік шыңдауға мемлекеттік қамқорлық құшағы кең. Соның жарқын дəлелі ретінде Елбасының тікелей бастамашылығымен құрылып, заман талабына сай алға ұмтылуға құштар замандастарым арман-мақсатына жол ашушы «Болашақ» халықаралық бағдарламасын айтуға болар еді. Бұдан екі жыл бұрын сол бойынша кəсіптік бейінді беріктіру маңдайыма бұйырған түлектерінің бірі екенімді мақтаныш тұтамын. Англияда магистратурада «Болашақтың» стипендиясы арқылы оқып, «Білім беру саласын басқару» магистрі дəрежесін алуым бүгінде білім беру жүйесінде белсенділікпен қызмет етуіме шапағатын молынан тигізіп жүр. «Бір күндігін ойлаған – күріш егеді, он жылдығын ойлаған – ағаш егеді, жүз жылдығын ойлаған – адам тəрбиелейді» дейді халық даналығы. «Болашақ» бағдарламасының мəн-маңызын осы сөз айқын танытады. Мектеп қабырғасынан ағылшын тілін үйренуге бүйрек бұрылған болатын. Академик Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің аталған факультетінде оқуды қалауыма осы құштарлық итермелеген-ді. Оны үздік бітіруіме байланысты ұстаздарым қатарына қосы��уыма мүмкіндік болғанмен, білімнің бастау ошағы

– мектептен еңбек жолымды бастағанды жөн көрдім. Қарағандыдағы №68 мектеп-интернат балалар бақшасында, одан соң Дубовка селосындағы мектепте сабақ беру мамандық жағынан тəжірибе толыстырумен бірге, жеткіншектерді тəрбиелеу ісіндегі біліктілікті ұштады. Неге екенін іштей сезінемін, қазір кейбір жас əріптестерім бірден жайлы орынға жайғасуға құмар. Нағыз ұстаз болғысы келген жанға ең алдымен оқушылар ортасынан табылып, біте қайнасқан осындай жолдан өту үлкен өмірлік мектеп болып қалмақтығын айтар едім. Шəкірттеріме сабақ бере жүре білім жетілдіре түсуге өзіндік ізденісталпыныстан бір сəт қол үзбеуімнің арқасында шетелдерде арнаулы курстарда оқуға қол жеткізіп, ақырында көптен бергі түпкі тілегім «Болашақ» бағдарламасы аясында халықаралық стандартқа сəйкес маман атануым еңбек жолымдағы зор белес деп есептеймін. Осыны мақсат етуші талапкер замандастарыма жағдай жасалып, қолдау көрсетілудегі мемлекеттік

Оқу, білім – одан артық не байлық бар десеңізші. Бүгінде уақыт ілеспес керемет өзгерістер заманында оқу үстіне оқу талапқа айналып отыр емес пе. Жақында Англияда тағы да бір білім ұштаудың сəті түсті. Осылайша, өсе түскен білімім мен тəжірибемді мектебімізде заманауи білім беруді қалыптастыруға, оқытудың сапалы жүйесін құруға, шəкірттер дарынын дамытуға арнаудамын. Байқағанымдай, шетелдерде қазақстандық жастарды алдыңғы қатарлы оқу орындарында көптеп оқытуға деген ынта-ықыласқа сүйсініс ерекше. Осыны бағалай білуіміз керек.

«БОЛАШАҚ»

ЖӘНЕ НАЗАРБАЕВ УНИВЕРСИТЕТІ

«1993 жылы біз болашаққа ұмтылған шешім қабылдадық. «Болашақ» бағдарламасы инновациялық білім берудің қазақстандық моделін іс жүзіне асырудың алғашқы іргетасы болып қаланды. Бүгін осы залда білім беру жүйесінде, осы университетте қазір өздері жемісті еңбек етіп жүрген осы бағдарламаның түлектері қатысып отыр». (Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың Назарбаев Университеті студенттерінің алдында сөйлеген сөзінен)

МАҚСАТ ЖӘНЕ МІНДЕТТЕР

1993 жыл

ҚОЙЫЛҒАН МІНДЕТ Болашақтың жоғары технологиялық және терең ғылымды қажет ететін өндірісі үшін қосалқы кадрлар жасақтау

Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің таңы атқан алғаш күндерде Мемлекет басшысы «Болашақ» Халықаралық стипендиясын БЕЛГІЛЕДІ

Өмірге келген /20 жыл ішінде/ «БОЛАШАҚ» БАҒДАРЛАМАСЫ ұлттың бәсекелестікке қабілеттігін қалыптастыруға бағытталған маңызды «серпінді жобалардың» бірінен саналады

2009 жыл

Назарбаев Университетінің халықаралық серіктестері тізімінде әлемнің ең үздік

Бүгінде Назарбаев Университетінде «Болашақ» бағдарламасының

«Назарбаев Университеті» ҚҰРЫЛДЫ

30 университеттерінің құрамына кіретін университеттер бар

200 түлегі жұмыс істейді


7

www.egemen.kz

29 қараша 2013 жыл

БАҒДАРЛАМА Тəуелсіздіктің елең-алаң тұсында Қазақ елінің іргесін бекітіп, болашағын айқындау кезінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев осының бəрін күні ертең білікті кадр атқаратынын көрегендікпен болжап «Болашақ» халықаралық стипендиясын тағайындаған еді. Содан бері де 20 жыл уақыт өте шығыпты. Осыған орай Білім жəне ғылым министрлігі «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ-тың президенті Ғани НЫҒЫМЕТОВТІ əңгімеге тартқан едік.

Стипендиялар санын 3000-ға арттыру туралы Елбасы тапсырмасын жүзеге асыру қолға алынғаннан бері гуманитарлыққа қоса, инженерлік-техникалық, медицина мамандарына кең жол ашылды. Осы жерде мен нақты мысалға жүгінгенді жөн көріп отырмын. Мəселен, 2005 жылы бітірген 27 түлек-

– «Біздің істеп жатқан əр ісіміз Қазақстанның болашағы үшін. Мен ештеңеге қарамастан, жастарды əлемнің үздік университеттеріне жіберу туралы шешім қабылдадым. Жəне де мен қателеспеппін», деген Президент Нұрсұлтан Назарбаев жас мемлекеттің ертеңіне деп осындай халықаралық бағдарлама құрған еді. Өзге елдерде əлі қолға алынбаған игілікті істің жеңісі мен жемісін қазір көріп отырмыз, – деп Ғани Сақтағанұлы əңгіме желісін өрбітті. – Соның өткені мен бүгінін, кемел келешегін саралайтын алқалы жиын Елбасының қатысуымен бүгін елордадағы Тəуелсіздік сарайында өтеді. Ел дамуына қарай, «Болашақ» бағдарламасы да жетілдіріліп отырды. Жетістігі мол жетелі істер орын тапты. Ендігі жерде Президенттің «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асыру ісі бойынша жұмыстар атқаратын боламыз. – «Болашақ» бағдарламасы бойынша сол атқарылған жұмыстарға нақты тоқталып, дəлел-дəйектер келтіре кетсеңіз. – Дүниежүзінің мықты білім ордаларында оқуға жағдай жасалғаннан бергі уақыт ішінде 10 025 азаматқа стипендия тағайындалды. Бұл адам капиталын заманға қарай, уақыт өлшеміне сай қалыптастыруға жасалған озық қадам еді. Алғашқы жылдары төрт елде, нақтылай түссем, 1994 жылы АҚШ, Ұлыбритания, Германия жəне Францияда 187-ге таяу талапкер білім алса, 2000 жылға қарай бұл көрсеткіш 700 үміткерден асты. Олардың дені экономикалық, гуманитарлық сала бойынша білім толықтырды. Шыны керек, бұл тұста техникалық факультеттерге түлектер аз қамтылды. Елбасы осы мəселені, əсіресе, техника лық мамандардың болашақта аса қажеттілігін ескеріп, 2000 жылы бағдарламаға өзгерістер енгізді. Бұл біраз азаматтардың конкурсқа іркілмей қатысуына мүмкіндік берді. Осы арқылы олар бір жыл тіл үйрену курсынан өтіп барып, қалаған мамандығы бойынша оқуға жеңілдік алды. – Ғани Сақтағанұлы, 2005 жылы Мемлекет басшысы өзінің Жолдауында «Болашақ» бағдарламасымен оқитын жастардың санын 3000-ға жеткізу жөнінде міндет қойды емес пе? – Иə, бұл уақыт талабы əкелген үрдіс еді. Қалыптасқан нарықтық экономика жағдайында мемлекет бəсекеге

тің 22-сі гуманитарлық, 5-уі техникалық, медициналық мамандық бойынша бірде-бір бітіруші болмаса, 2013 жылғы 689 түлектің 273-і (40%) гуманитарлық, 310-ы (45%-ы)техникалық, 106сы (15%-ы) медициналық мамандықты меңгеріп шықты. Осының өзінен-ақ «Болашақ» бағдарламасы бойынша кейінгі жылдары қандай бағытта жұмыс атқарылып жатқанын айқын көруге болатын секілді. 2012 жылдан бастап ел экономикасының қажеттіліктерін қамтамасыз ету мəселесі міндеттелді. Бұл үшін шетелдердің өндіріс пен технологиялар трансфері тəжірибесін зерделеу үшін басты қызметкерлердің біліктілігін қысқа мерзімде арттыруға мүдделі еліміздегі мекемелер кəсіптік тағылымдар бағдарламаларын енгізді. Бұл жоғарыда айтылған инженерліктехникалық, медициналық, ғылымипрактикалық бейін мамандықтарға арналған. Біз мұны шартты түрде болса да, болашақтықтардың төртінші толқыны деп атаймыз. – Жиырма жыл ішінде дайындалған кадрлар қандай салаларда еңбек етіп жүр? – Жоғарыда келтірген 6 015 түлектің 35 пайызы өнеркəсіп-өндірістік секторға, 8 пайызы денсаулық сақтау саласына, 57 пайызы қоғамдықгуманитарлық жəне шығармашылық кадрлар бойынша дайындалғанын еске сала кетсем деймін. Инженерлік техникалық мамандықтар 15 пайыздан 35 пайызға өсті. Осы күндері 2000нан аса инженерлік-техникалық маман инженерлік ғылымдар, инновациялық жобалар, технологиялар, металлургия, телекоммуникация, энергетика салаларында жұмыс істеуде. – Елбасы «Болашақ» бағдарламасының он бес жылдығын атап өткен тұста, жас түлектер ірі қалалардан өңірлерге барып жұмыс істеу қажеттігін атап өткен еді. Бұл қазір қалай жүзеге асып жатыр? – Бұл жағы жан-жақты ойластырылып жатыр. Біз мұны тиянақты қолға алдық. Соңғы деректерге назар аударсақ, түлектердің 15,3 пайызы мемлекеттік органдар мен ұйымдарда, 19,5 пайызы Ұлттық компанияларда, 61,9 пайызы қазақстандық компанияларда, 3,3 пайызы халықаралық ұйымдарда, 900 түлек, яғни 15 пайыз азаматтар өңірлерде қызмет етуде. Иə, 124 түлек əлі қызметке тұра қоймаған. Мұны біз басты назарда ұстап, жұмыс орындарын іздестіру үстіндеміз.

Асулардыѕ бастауы

қабілетті үрдісті дамыта отырып, бəсекелестікті өрістету, индустриялықинновациялық дамуды тиянақты қолға алу, білім мен ғылым, менеджмент, маркетинг, логистика, жаңа ақпараттық технологиялар, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық салаларын ілгерілету ісінде мықты кадр əзірлеу қажеттігі туындады. Осыған орай Үкімет қазір жұмыс істеп жатқан «Халықаралық бағдарламалар орталығы» акционерлік қоғамын құрды. Мына бір өзгешелікті де жұрттың назарына сала кетсем деймін. 2008 жылдан бастап ғылыми жəне педагог қызметкерлеріне ғылыми тағылымдамадан өту мүмкіндігі берілді. Сондай-ақ, ауыл жастары, мемлекеттік қызметшілер, ғылыми жəне педагог кадрлар үшін арнайы квоталар енгізілді. 1994-2013 жылдар ішінде алда айтқан 10 025 стипендия тағайындалды. Ал түлектер саны 6 015-ті құрайды. Шартты түрде біз бұл кезеңдерді 4 толқынға бөліп отырмыз. – Ол қандай толқындар? – Тəуелсіздіктің алғашқы 10 жылы бірінші толқынды құрайды. Ол тұста 785 жас өркениетті елдерде мемлекеттік басқару, дипломатия, халықаралық сауда саласында білім алды. Кейінгі екінші толқында (2005-2010 жыл) 1 256 үміткер жетекші батыс елдерінің жоғары оқу орындарында оқыды. Бұл кездері ең басты көрсеткіш – сан емес, сапа алдыңғы орынға шықты. Үшінші толқында бакалавр дəрежесін алу үшін алғаш рет стипендия белгіленді. Оны бітірген жастар – 1950 адам. Бұл уақытта қандай мамандықтар игерілді дегенге келсек, мұнай-газ ісі, биотехнология, мемлекеттік басқару, ақпараттық технологиялар, экономика, менеджмент.

– Ағымдағы жылы шетелдерде қанша стипендиат білім алып жатыр? – Қазіргі уақытта əлемнің 33 елінің 200 жетекші университетінде 2532 талапкер білім алуда. Атап айтар болсақ, Ұлыбритания мен Ирландияда – 41 пайыз, АҚШ-та – 29 пайыз, Еуропада – 15 пайыз, Ресейде – 4 пайыз, Азия мемлекеттерінде – 7 пайыз, Канадада – 4 пайыз. Бұлардың 44 пайызы магистратура студенттері, ал жалпы білім алушылардың үштен бір бөлігін бакалавриатта оқып жүргендер (31%ды) құрайды. Шетелде «Болашақ» бағ дарламасы шеңберінде 594 адам тағылымдамадан өтіп жатса, докторантурада 66 азамат, 6 үміткер аспирантурада, интернатурада, ординатурада оқып жүр. Осы жерде мына бір нəрсені баса айтсам деймін. Ұлыбританияның кейбір жоғары оқу орындары біздің түлектер үшін белгілі бір талаптарды жеңілдететіні туралы айтылып жүр. Біз мұны қайта қарастыратын боламыз. Себебі, бізге сан емес, сапа керек. Бұл ретте өз Отанымызда да бəсекеге қабілетті оқу орындары қалыптасып келеді. Солардың көш басында əлемдік деңгейде делінетін шетелдік оқу орындарымен тең түсетіндей дəрежеге көтеріліп келе жатқан Назарбаев Университеті деп білемін. Болашақта бұл білім ордасы білікті кадр дайындауда көшбасшы болатынын атап өтуді парыз санаймын. – Ғани Сақтағанұлы, сіздің орталыққа басшылық қызметке келгеніңізге көп уақыт бола қойған жоқ. Дегенмен, алға қойған міндетмақсаттарыңыз бар шығар. – Əрине. Елбасы бір сөзінде «ХХІ ғасырда болашақты болжау емес, оны жасау керектігі анық болды. Болашақ жаман немесе жақсы бола алмайды. Ол біз қалай жасасақ, солай болады», деген еді. Осындай ел келешегінің келбетін белгілеген Президенттің «Қазақстан-2050» Стратегиясында нақты көрініс тапқан тапсырмалар, сонымен қатар, Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов саланы жетілдіру жөнінде алға қойған міндеттер бойынша кең ауқымды жоба-жоспарлар жасау үстіндеміз. Солардың кейбіреулеріне тоқталар болсам, конкурстық рəсімнің барлық кезеңдерінде талап күшейтіледі. Тағылымдамалар бағдарламасын жүйелеу, кадрлар даярлаудың мақсаттық əдісін жетілдіру, ұсынылған шетелдік жоғары оқу орындарының тізімін қайта қарау, магистратура жəне PhD бағдарламалары бойынша стипендиялар санын арттыру, «Болашақ» студенттерінің академиялық ұтқырлыққа қатысуын қамтамасыз ету жүйелі атқарылады. Сол секілді, өңірлердегі тұрғындардың тең қолжетімділігін ұтымды ұйымдастыру, əсіресе, ауыл жастарына жете көңіл бөлу, Назарбаев Университеті базасында əлем тілдері орталығын құруды қарастыру, «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ-тың рөлін көтеру, өзге де мəселелерді ойластырудамыз. Бір сөзбен айтқанда, талпыныс бар, ұмтылыс көп, мақсат-міндет те жетіп артылады. Соны мүлтіксіз орындап, ел сенімінен, Елбасы сенімінен шығу басты борыш деп білемін. – Əңгімеңізге рахмет.

Зерделі жас баспалдаєы

Шетте оқып, өзге жат жерде біліміңді шыңдау, өзге елге қазақ екеніңді, «Қазақстан» атты мемлекеттің баласы екеніңді көрсету – екінің біріне бұйыра бермейтін бақ болса керек. Алайда, осынау бақ менің маңдайыма жазылған екен. Өзім 2010 жылы Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар жəне əлем тілдері университетін бакалавр дəрежесімен бітірдім. Университетті тəмамдаған соң, мен де өзге қазақ баласы сияқты бар білгенімді əрі қарай шыңдау мақсатында «Болашақ» бағдарламасына құжаттар тапсырып көрдім. Абырой болғанда сынақтан сүрінбей өтіп, Швейцария мемлекетінде білімімді жалғастыруға мүмкіндік алдым. Осынау жылдар мен үшін үлкен сынақ болды. Елбасының, елімнің үмітін ақтау – менің басты парызым деп білдім. Білім мен білігімді ұштастырып өзге елдің мамандарынан мол тəжірибе жинап келдім. Бүгінде сол білгенімді, өзге жерде жүріп көкейге түйгенімді еліме келіп іске асырып жатырмын. Елімнің ертеңі үшін нұрлы болашақ жолында қызмет жасау менің ендігі міндетім. Елбасының «Болашақ» бағдарламасы Қазақстанды əлемге танытты. Білімді жастардың ордасы, талантты да талапты азаматтардың елі екенін көрсеттік. Бұдан өзге, біліммен қатар, біліктілігіңді шыңдау, тəжірибе жинау, ел, жер көру, өзіңді болашаққа шыңдау – мұның бəрі бағдарлы «Болашақ» бағдарламасының арқасында жүзеге асты. «Болашақ» бағдарламасы – зерделі жастың ертеңіне сара жол ашар баспалдақ

ЖӘНЕ БӘСЕКЕЛЕСТІККЕ БАҒЫТ

«Болашақ» ұлттың бәсекелестікке қабілеттігін қалыптастыруға бағытталған маңызды «серпінді жобалардың» бірінен саналады. («Болашақ» бағдарламасы стипендиаттарының форумында сөйлеген сөзінен, 2008 ж., 30 қаңтар, «Ақ Орда»)

Əңгімелескен Сүлеймен МƏМЕТ, «Егемен Қазақстан».

Биікке шыєарар жол

2005 жыл

2005 жыл

«Отан отбасынан басталады» деп бабаларымыз қалай орынды айтқан. Ес жиып, етек жинай бастаған кезде мамандығы экономист əкем Мəлік Мұхаметқалиұлы «Бай болмасаң болма, бірақ өнер мен білімге сай бол!» деген ақыл-кеңесін құлаққа құйып отырушы еді. Жоғары санатты ұстаз, қазір де отбасымыздың ұйытқысы анам Хабиба Қалиқызы «Еліміздің бақытына біткен Елбасы Н.Назарбаев техникалық маманның майталманы металлург болып, Теміртау қаласында білімі мен біліктілігін шыңдаған, сен де металлург болсаң, қатарыңнан қалмайсың», дейтін. Жастайымнан математикаға, физика мен химияға қызығушылығым арта түсті. Мəскеудегі болат жəне қорытпа институтының магистранты, «Өскемен титан-магний комбинаты» АҚ-тың жетекші инженері.

Аса бір қуанатын сəтім, 2009 жылы Тұңғыш Президент Н.Назарбаевтың «Болашақ» бағдарламасының стипендиаты атануым еді. Аты айтып тұрғандай, «Болашақ» бағдарламасы жастарымызға тың күшсерпін сыйлап, алға жетеледі. Қабілеті бар жастар талпынып, білім жолында сайыстарға қатынасып, бəсекеге түсетін болды. 20 жылдың ішінде 9250 стипендия тағайындалып, 5714 адам 33 шет мемлекетте білімін толықтырып, еліне аман-есен келіп, еңбек етіп жатқаны белгілі. Оқып жатқаны қаншама. Өзіме келетін болсам, Кенді Алтайдағы Зырян қаласындағы техникалық лицейде оқып, Өскемендегі Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетін «қызыл дипломға» тəмамдап, «Өскемен титан-магний комбинатына жұмысқа шақырылдым да, 3 жыл еңбек етіп, тəжірибе жинақтаған соң «Болашақ» бағдарламасына құжаттарымды тапсырдым. Ресейдің орталығы Мəскеу қаласындағы болат жəне қорытпа институтының (МИСиС) магистратурасын қызыл дипломға тəмамдадым. Ресейде оқу мен үшін ешқандай қиындық туғызған жоқ. Қазақстандағы білімімді дəлелдей түскендей болдым. Ресейдің ғалымдары білімді əрі сондай қарапайым, қазақстандық магистранттардың біліміне тəнті болды. Бітірген соң докторантураға қалуды өтінді, бірақ отбасылық жағдайыма байланысты оқуды жалғастыра алмадым.

Атағы жер жарған біздің ұжымды ширек ғасыр бойы Қазақстанның Еңбек Ері Бағдат Шаяхметов басқарғаны белгілі. Тұлғалы азаматтың қамқорлығын көп көргендердің бірі менмін. Ол кісі Мəскеуге аттанып бара жатқанда мені қабылдап, «Бізге білімді де білікті металлург мамандар керек. Оқуды бітірген соң комбинатқа кел. Жұмыс əрқашан табылады» деген еді. Барлық цехтардағы атқарылатын жұмысты біртіндеп көзіммен көріп, қолыммен ұстап дегендейін, іске кірісіп, тəжірибе жинақтадым. Енді, алған білімімді ел игілігіне жарата алсам, мақсаттың орындалғаны. 1991 жылы қабылданған «Қазақстанның титан-магний өнеркəсібін дамыту бағдарламаларын» іске асырғаннан кейін, «Өскемен титан-магний комбинаты» АҚ (бұдан əрі – «ӨТМК» АҚ) жоғары үстеме бағамен шикізатты өндіруден бастап өнімді шығаруға дейін дүниежүзіндегі жалғыз толығымен интегралданған титан өндірушісі атанды. Комбинаттың өнімі дүниежүзінің əуе ғарыштық салаларының барлық өндірушілерімен сертификатталған. «ӨТМК» АҚ экологиялық жəне өнеркəсіптік қауіпсіздігінің сапа менеджменті «ISO 14001» жəне «OHSAS 18001» халықаралық стандарттарының талаптарына сай. Қазіргі кезеңде «ӨТМК» АҚ титан өнімінің 100 пайызын өнеркəсібі гүлденген елдерге экспортқа шығарады. Дүниежүзілік нарықтағы қазақстандық титанның үлесі шамамен 11 пайыз, ал əуеғарыштық салада 17 пайыздан астам. Комбинат 2012 жылы «2012-2022 жылдардағы «ӨТМК» АҚ-тың даму бағдарламасын» жасап шығарды жəне Директорлар кеңесі оны бекітті, оның құрамына өндірісті модернизациялау, созыла түскен дағдарыс жағдайындағы дүниежүзілік нарықта

Дулат ЖАҚСЫБЕКОВ, «Болашақ» бағдарламасының түлегі, «Nazarbayev University Graduate School of Education» деканының ассистенті.

«БОЛАШАҚ»

МАҚСАТ ЖӘНЕ МІНДЕТТЕР

Мұхаметжан МƏЛІКОВ,

болды. Сондықтан да Мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың тікелей бастамасымен құрылған бағдарламаның алатын ауқымы, ондағы идея көкжиегі де тереңде жатыр. Елбасының кешегі арман-мақсаты бүгін орындалды. Сондықтан, болашағынан үміт күтетін барлық қазақ жастары ештеңеден тайсалмай «Болашақ» бағдарламасында бақтарын сынап, ел ертеңіне адал қызмет етуі тиіс деп білемін. Жас өскін ұрпақ, қазақ баласы, біз білімді жастар біріксек, ертеңіміз жарқын, келешегіміз кемел болады.

ҚОЙЫЛҒАН МІНДЕТ Болашақтың жоғары технологиялық және терең ғылымды қажет ететін өндірісі үшін қосалқы кадрлар жасақтау

Әртараптандыруды жеделдету үшін КАДРЛАР ДАЯРЛАУ

ЕЛ ПРЕЗИДЕНТІ бірінші кезекте біз үнемі тапшылық көріп және шетелдердің кадрларын тартуға мәжбүр болып жүрген техникалық мамандықтарды дамытуды ТАПСЫРДЫ

2000-ға 52%

бакалаврлар

3%

мамандар

58% инновациялық жобалар және технология, металлургия, телекоммуникация, энергетика және басқа салалардың инженерлік ғылымы шеңберінде

41%

магистрлар

ЖУЫҚ ТЕХНИКАЛЫҚ КАДРЛАР ДАЯРЛАНДЫ

1%

докторлар

3% тәжірибе алмасудан өткендер

10% мұнай-газ саласында

32% ақпараттық технологиялар саласының мамандары

қазақстандық титан үлесін сақтау, сонымен қатар, ішкі нарықта титанды қолдану аясын кеңейту бойынша стратегиялық жоспарлар кіреді. Президент Н.Назарбаевтың «Болашақ» бағдарламасы менің жеке өміріме де əсерін тигізбей қойған жоқ. МИСиС-те оқуда жүріп, өзімнің жерлесім Гүлфат Ақылжанқызымен танысып, оқуымызды бітірген соң үйлендік. Ол да магистратураны ойдағыдай аяқтады. Қазір екеуміз де ТМК-да еңбек етеміз. Сұлтана атты қызымызды тəрбиелеудеміз. ӨСКЕМЕН.

1994-2004 жылдары

2005-2012 жылдары

15% 35%

инженерлік-техникалық мамандықтардың БІТІРУШІЛЕРІ даярланды


8

www.egemen.kz

29 қараша 2013 жыл

Зайырлылыќ пен діншілдік

Орталық сайлау комиссиясында 2012-2013 жылдары жастарды құқықтық оқыту жөніндегі жобаны іске асыру нəтижелерін шығару жəне Қазақстан Республикасының жоғары оқу орындары студенттері мен магистранттары арасында өткен Қазақстан Республикасындағы сайлау құқығы жəне сайлау үдерісі мəселелері жөніндегі үздік жұмыс конкурсының жеңімпаздарын марапаттау рəсімі өтті.

арасындаєы тепе-теѕдікті одан əрі саќтау мен дамытудыѕ жолдары ќандай? Астана қаласында Дін істері агенттігінің «Дін мəселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу жəне талдау орталығы» РММ-нің ұйымдастыруымен «Мемлекет жəне діни бірлестіктер: ынтымақтастықтың проблемалары жəне перспективалары» тақырыбында республикалық ғылыми-тəжірибелік конференция болып өтті.

Жас ќайраты – жаќсы іске Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Рəсімге жиналған жастарға қарап Орталық сайлау комиссия сының төрағасы Қуан дық Тұрғанқұлов: «Ортсай лау ком 2012-2013 жылдары іске асырған жас тарды құқықтық оқыту жөніндегі жоба мен студенттер мен магистранттар ара сын да өткізілген конкурсты мем лекеттік мереке – Тұңғыш Пре зи дент күні қар саңында қорытын дылауы мыз тегін емес. Мемлекет басшысы Назарбаев Университеті жас тарының алдында сөйлеген сөзінде: «Сендер тəуелсіз Қазақстан ның келешегі үшін тарихи жауапкершілік арқалайтын азаматсыңдар. Сендер Тəуелсіз Қа зақ елінің білімді жастары, өз соқпақтарыңды салып, оны елді дамуға бастайтын даңғылға айналдыруға тиістісіңдер!» дегенін сіздер жақсы білесіздер деп ойлаймын. Ортсайлауком ұйымдастырған конкурс тап осы мүмкіндіктердің бірі болды. Бұл – біз жыл бойы жүргізген үлкен, жүйелі жəне көпжоспарлы жұмыстың шешуші кезеңі», деді. Мұнан соң сөз алған ОСК мүшесі, конкурсты ұйымдастыру жөніндегі бастамашы Лəззат Сүлеймен оны өткізудің басты мақсатына тоқталды. Оның айтуынша, сайлауды жастар арасында танымал етуді, болашақ жас сайлаушылардың демократиялық үдерістерге қатысуы тəжірибесін жинақтауды ниет еткен жобаға еліміздің 11 аумағынан 50-ге жуық жоғары оқу орны, 780 мектеп, 135 колледж, 5 кəсіптік лицей, 10 балалар үйі жəне 2 өндірістік ұйым қатысқан. Жастар қашанда жаңалыққа құмар. Осындай жаңашылдық нəтижесінде түрлі флэшмобтар ұйымдастырылды, аға буын үшін дөңгелек үстелдер, конференциялар тəрізді дəстүрлі жиындар үйреншікті болса, жастар өз жаңалығын алып келді, деген ОСК мүшелері бұдан былай да оқу

Іс-шараға танымал сарапшылар, мемлекеттік органдардың, жоғары оқу орындарының, зерттеу орталықтарының, діни бірлестіктер мен үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері қатысты. Конференцияның мақсаты Қазақстан дағы мемлекет пен діни бірлестіктердің арасындағы қарым-қатынастардың көкейкесті тұстарын талқылау, сонымен қатар, зайырлылық пен діншілдік арасындағы ұзақ мерзімдік тепетеңдікті одан əрі сақтау мен дамы тудың жолдарын қарастыру болды. Конференция жұмысы орталықтың директоры Г.Шлы мованың кіріспе сөзімен басталды. Ол өз сөзінде мем лекеттікконфессиялық қа тынастардың қазақстандық моделін жетілдіруге бағытталған іс-шараның маңыздылығын атап өтті. Алғысөзді Дін істері агенттігі кон фессияаралық қатынастар департаментінің директоры Б.Күлекеев айтты. Ол өз сөзінде елдегі конфессияаралық тұрақтылықты

орындары мен мектептердің оқу бағдарламаларында сайлау құқығы жөнінде арнайы курс, сондай-ақ, жастардың электораттық белсенділігін арттыру бойынша жұмыс жүргізу үшін үлгі-жоспарлар мен əдістемелік құралдарды белсене қолдануды ұсынды. Негізінен екі кезеңде өткізілген конкурстың өте мазмұнды да мəнді болғанына тоқталған ОСК мүшесі, қазылар алқасының төрағасы, профессор, заң ғылымдарының докторы Марат Сəрсембаев конкурсқа қатысу үшін еліміздің 38 жоғары оқу орнынан студенттер мен магистранттардың 200-ден астам жұмысы ұсынылғанын, оның ішінен 42 ғылыми жұмыс, 7 слоган жəне 7 бейнеролик өңірлік кезеңнің жеңімпаздары атанып, республикалық конкурсқа қатысу үшін Ортсайлаукомға келіп түскенін жеткізді. Бұған қоса, Ортсайлаукомның өзіне де тағы 16 ғылыми жұмыс, 8 слоган жəне 9 бейнеролик келіп түсіпті. «Конкурсқа ұсынылған əрбір жұмыс талданып, мұқият талқыланды жəне əрқайсысына арнайы рецензия дайындалды. Нəтижесінде «Қазақстан Републикасындағы сайлау құқығы мен сайлау үдерісінің мəселелері жөніндегі ғылыми жұмыс», «Сайлау науқанының үздік слоганы», «Сайлау тақырыбына үздік бейнеролик» атты 3 номинацияда 12 конкурс жең ім пазы анықталды», деді М.Сəрсембаев. Бұдан басқа, қазылар алқасының көтермелеуі мен Орталық сайлау комиссиясының алғыс хаттарына тағы 8 конкурсант ие болды. Ортсайлауком басшысы Қ.Тұрғанқұлов Астана жəне Алма ты қалалары, Ақмола, Атырау, Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай жəне Оңтүстік Қазақстан облыстары жоғары оқу орындарынан келген конкурс жеңімпаздары мен номинанттарына естелік сыйлықтарды, сондайақ, марапаттау қағаздары мен алғыс хаттарды тапсырды.

сақтауда мемлекеттік саясаттың маңызы жоғары екеніне тоқталды. Қазақстан мұсыл ман дарының діни басқармасы, Орыс православие шіркеуі, Рим-католик архиепархиясы мен Евангельдіклютерандық шіркеу өкілдері өз ой-пікірлерін ортаға салды. Конференцияның жалпы отырысында Қазақстандағы діни бірлестіктер қызметі құқықтық негіздерінің жағдайы жəне даму келешегі қарас тырыл ды. Еуропалық құқық жəне адам құқықтары Сарапта ма инс титутының директоры, заң ғылымдарының докторы М.Башимов пен ДІА Конфессияаралық қатынастар депар та ментінің директоры Б.Күле кеев тің баяндамаларында Қазақстандағы мемлекеттікконфессиялық қатынастың өткір мə се ле лері қарастырылуымен қоса, олардың даму перспективасы да берілді. БҒМ Ғылым комитетінің Философия, саясаттану жəне дінтану институтының бас ғылы ми қызметкері, философия ғылымдарының докторы,

профессор А.Косиченконың сөзінде Қазақстан Республикасының дін саласындағы мемлекеттік саясаты тиімділігін арттыру үшін зайырлылық қағидатын нақтылау қажеттігіне баса назар аударылды. Конференцияның жұмысын мемлекет пен діни бірлестіктердің өзара əрекеттестігінің маңызды проблемалары мен перспективалары талқыға түскен екі секциялық отырыс жалғастырды. «Мемлекет пен діни

Əуе компаниясыныѕ жўмысы сараланды Кеше елордада «Самұрық-Қазына» ҰƏҚ» АҚ басқарушы директоры Нұржан Байдəулетов «Эйр Астана» АҚ қызметіне қатысты брифинг өткізді. Аталған басқосуда əуе компаниясының қызметі мен оның алдағы жылдағы жоспарлары жайы сөз болды. Əбдірахман ҚЫДЫРБЕК, «Егемен Қазақстан».

«Эйр Астана» АҚ-тың биылғы жылғы кірісі 143,8 млрд. теңге болып, өткен жылғы көрсеткішпен салыстырғанда он пайызға өсті», деді Н.Байдəулетов. Сондай-ақ, ол компанияның əуе кемелер пар кі ұлғайғанын да назардан тыс қал дыр мады. 2002 жылы үш ұшақ бол са, 2013 жылы мұның саны жиыр ма тоғызға жеткенін жəне 2020 жылы бұл көрсеткіш қы рыққа дейін жетіп, оның жартысы компания

меншігінде болатындығын айтты. Брифинг барысында Н.Байдəулетов «Эйр Астана» АҚ қызмет сапасын, оның ішінде рейстердің кешігуі туралы жолаушыларды уақытында хабардар ету жүйесін жақсарту мəселелеріне де тоқталды. «Əлемдік деңгейдегі авиациялардың өзінде кешігу болып тұрады. Бұл жағдай көбінесе халықаралық талаптарға сай, жолаушылар қауіпсіздігін қамтамасыз етуге байланысты туындайды. Қауіпсіздік мəселесі «Эйр Астана» үшін де өте маңызды. Сонымен қатар, ауа райы жағдайын,

ұшуға дайындық кезінде кейбір жолаушылардың тəртіпсіздігін, жердегі инфрақұрылымдардың күрделі жұмысын да есепке алу керек. Осы жайттарға қарамастан, «Эйр Астана» көрсеткіштері əлемдік деңгейге жақын тұр», деген ол əуе компаниясы жұмысына əсер ететін барлық факторларға түсіністікпен қарай отырып, «Самұрық-Қазына» қоры осы мəселеде «Эйр Астана» компаниясынан үлкен жауапкершілікті талап ететінін, себебі, көп жағдайда ұшақтарды сағаттап күту жолаушылардың наразылығын тудырып жататындығын да тілге тиек етті. Сонымен бірге, ол елімізде «Эйр Астанаға» білікті кадрлар дайындау мəселесі төңірегінде жасалып жатқан жұмыстар жайынан да хабар берді.

Мўрат Майкеев – жыл əскериі

Қазақстан Қарулы Күштері Құрлық əскерлерінің бас қолбасшысы генерал-лейтенант Мұрат Майкеев «Жыл таңдауы – Жыл адамы» халықаралық фестивалінің қорытындысы бойынша 2013 жылдың əскери адамы деп танылды. М.Майкеев «2013 жылдың əскери адамы» номинациясындағы жеңісі үшін «Алт��н адам» мүсіншесімен марапатталды. Жыл сайынғы «Жыл таңдауы – Жыл адамы» фестивалінің жеңімпаздарын марапаттау салтанаты биыл Алматы қаласында өткізілді. Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера жəне балет театрында өткен шарада 2013 жылдың түрлі саладағы үздіктерінің есімдері жарияланды. Олардың қатарында əскер, мəдениет, өнер, бизнес, медицина, спорт жəне тағы басқа салалардың майталмандары бар.

Алматыда қазақстандық бұқаралық ақпарат құралдары нарығын дамыту мəселелері жөніндегі дəстүрлі конференция аяқталды. Жыл сайын Қазақстан Баспасөз клубы ұйымдастыратын Медиа-құрылтай биыл «Контент, технологиялар жəне табыс табу үрдістеріндегі өзгерістер» тақырыбын өзіне арқау етті. Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Медиада болып жатқан өзгеріс терге технологиялардың дамуы секілді көптеген факторлар əсер етеді, оның нəтижесінде аудиторияның таңдауы өзгеріп, жарнамалық бюджеттер қайта үлестіріледі, жаһандану үрдістері жүріп, нарыққа жаңа ойыншылар шығады. Мемлекет Қазақстанда медианы дамыту үшін не жасап жатыр? Жетекші медиалардың менеджерлері нарықтағы өзгерістерге қандай баға беріп отыр? Медиа мамандары келешекте қажетке ие кəсіп иесі болу үшін нені үйренуі тиіс? дейтін сауалдар төңірегінде 250-ден аса маман

«Қазақстандағы жыл таң дауы №1» фестивалі ТМД-ның бес елінде өткізіледі жəне халықаралық мəртебеге ие. Сыйлықтың иегерлерін əлеуметтік сауалдамалардың кө ме гі арқылы тəуелсіз сарапшылар таңдайды. Генерал-лейтенант М.Майкеев 1959 жылғы 9 қарашада Ақтөбе қаласында туған. 1980 жылы Алматы жоғары жалпыəскери командалық училищесін бітірген, ал 1994 жылы М.В.Фрунзе атындағы Əс ке ри академияны тəмамдады. 3-дəрежелі «Отанға қызметі үшін», 2-дəрежелі «Айбын», 2-дəрежелі «Даңқ» ордендерімен жəне медальдармен марапатталған. «Егемен-ақпарат».

Жаѕа технологиялар журналистиканы да ґрге сїйрейді

пікір алмасты. Олардың арасында қазақстандық бұқаралық ақпарат құралдарының – республикалық жəне аймақтық ТВ арналарының, баспа БАҚ, ақпараттық агенттіктер мен порталдардың құрылтай шылары мен басшылары, сондай-ақ, Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің, салалық қауымдастықтар, жарнамалық агенттіктер, талдау жəне зерттеу құрылымдары, қазақстандық жəне халықаралық үкіметтік емес ұйымдар, ЖОО-лардың өкілдері жəне т.б. бар. – Алтыншы рет өткізілген «Медиа-құрылтай-2013» ақпарат кеңістігіндегі мəселелерді ортаға салып, көтерілген тақырыптар аясында айтыс-тартысты түрлі көзқарастардың айтылуына мүмкіндік туғызды. Бүгінде медиатехнологиялар өте жылдам өзгеруде, бұл өз кезегінде медианарықтың дамуына əсер етіп, бұл БАҚ-тардың осы технологияларға ілесуін талап етуде. Осы мəселелерге орай алыс-жақын шетелдерден көптеген сарапшылар шақырылып, олар қызықты мəліметтерді ортаға салды. Қарап отырсақ, БАҚ-тың

қандай түрі болмасын – радио, газет, телевизия делік, бірақ, бірінші кезекке контент, яғни мазмұн шығады. Ең бастысы, ақпаратты тұтынушы нені қажет ететіндігін өте жақсы білуге тиістісің. Көрерменнің де, оқырманның да сұранысын жақсы меңгеріп, өзің ұсынып отырған ақпаратты қалай жеткізетініңді жəне тұтынушы оны қалай пайдаланатынын білуің қажет. Сол сияқты, мемлекеттік тапсырыс төңірегіндегі талқылаулар жүріп, оның тиімсіз таратылатыны сөз болды. Шындап келгенде, мемлекеттік тапсырыс бойынша дайындалған материалдарды өте қызғылықты, оқырман мен көрерменнің көкейінен шығатындай етіп ұсынуға болады. Өкінішке қарай, қазір мемлекеттік тапсырысты орындайтын БАҚ оны мүддеге сай қызықты етіп жасай алмай отыр. Жүрдім-бардым жасайды. Сондықтан, қазақстандық БАҚ контентін өткір сынға алған Елбасының ескертпелері негізді деп есептейміз, деді Қазақстан Баспасөз клубының президенті Əсел Қарауылова. Кезекті Медиа-құрылтай

қазақтілді БАҚ мəселелерін де айна лып өткен жоқ. Іскерлік журналистикаға арналған секцияда қазақтілді сегментте экономикалық, қаржылық жəне іскерлік журналистика өте баяу дамып жатқаны талқыланды. Оған қоса мультимедиалық технологияларды пайдалана отырып, таралымды көбейту, жаңа жарнама берушілерді тарту тəжірибесі айтылды. Өйткені, қазіргі үдерістер жарнама көбінесе интернет-ресурстарға құйылып жатқанын көрсетуде. Сондықтан газет-жур нал дарда ғаламтор көмегімен қаржы көздерін ұлғайту үшін онлайн-нұсқаларын дамыту қажеттігі көрінуде. – Мұнан да бөлек, бұқаралық ақпарат құралдарында жарнама сату өте тиімсіз жүріп жатқаны қызу талқыланды. Мəселе жарнамаға бөлінетін қаражаттың жоғында емес, кілтипан БАҚ оны дұрыс сата алмай отырғандығында, – деді Əсел Қарауылова. Сондай-ақ, Медиа-құрылтай шеңберінде сандық теледидарды ендіру жəне іскерлік журналистиканың келешегі секілді саланың маңызды тақырыптары бойынша

пікірталастар жүріп, таяу да ғана Қазақстанда пайда болған контенттік Интернет-форматтар мен дамып жатқан жобалар таныстырылды. Телеарналардың басшылары қазіргі заман теледидары үшін қандай контентті өндіру қажет екендігі туралы айтып, қазақ тіліндегі теледидарды дамытуға қатысты көзқарастарымен бөлісті. Жеке бір секция медианың онлайн іс-шараларына, əлеуметтік жобаларға арналады. Оксана Силантьеваның «Мультимедиалық жобалар» атты шеберлік-сыныбына қатысушылар Ресей, Еуропа, Америка жəне Азия журналистерінің күшімен жасалған мультимедиалық жоба лардың мысалдарын көрді. Медиажаттықтырушы Гүлім Əмірханова «краудфандинг» терминінің астарында қандай мағына жатқанын жəне бұл қайырымдылықтан несімен ерекшеленетінін түсіндіріп берді, ал Регина Юркинаның шеберлік-сыныбы қазіргі заман теледидарын ілгерілетудің тəжірибесіне арналды. Қысқасы, кезекті Медиа-құрылтай ақпараттық технологиялар қаншама қарыштаса да, журналистика өзгермейтінін, бірінші кезекке барлық кезде мазмұн шығатынын дəйектеп берді. АЛМАТЫ.

бірлестіктер қарым-қатынасының қағи дат тары: отандық жəне халық аралық тəжірибе» деген бірінші секцияда Қазақстандағы діни сенім бостандығын іске асыру, мемлекет пен діни бірлестіктердің əлеуметтік саладағы əріптестігі, еліміздегі этносаралық тұрақтылық пен конфессияаралық келісімді сақтаудағы ҚМДБ мен ОПШ рөлі, сондай-ақ, сенім бостандығының халықаралық стандарты сияқты

өзекті мəселелер талқыланды. «Қазақстан Республика сындағы діни бірлестіктер қыз метінің құқықтық негіздері: қазіргі жағдайы мен даму перспек тивалары» деген екінші секцияның жұмысына терроризм мен экстремизмге қарсы əрекет етудің жалпымемлекеттік жүйесіндегі Қазақстан құқық қорғау органдарының рөлі, діни экстремизмнің алдын алудағы аймақтық Дін істері басқармасының жұмысы сияқты мəселелер арқау болды. Діни бірлестіктерді бір жүйеге салу мəселесі мен қазақстандық қоғамды жаңғырту үдерістеріндегі рухани құндылықтардың рөлі де сөз етілді. Конференция нəтижелері бойынша мемлекеттік-конфессиялық қатынастың қазақстандық моделін жетілдіруге бағытталған ұсыныстар қабылданды, зайырлылық пен діндарлық арасындағы ұзақ мерзімді тепе-теңдікті сақтау проблемасын шешудің қажеттігіне назар аударылды. Жалпы алғанда, конференция жұмысы дін мен оның инсти туттарының əлеуметтік рөлі артуының, олардың мемлекеттік институттармен қарым-қатынасының тереңдеуінің объективті үрдістерінен туындап отырғаны үлкен қызығушылық тудырды. Сəулебек БІРЖАН.

● Біз – қазақстандықтармыз!

Сіз Ирма апаны білесіз бе? Үш тілде – неміс, қазақ жəне орыс тілдерінде еркін сөйлейтін Ирма апаны бесқарағайлықтардың бəрі біледі десек, артық айтқандық емес. Өйткені, ол кісі ауданда өтіп жататын түрлі шараларға зор белсенділікпен қатысып, үнемі мəнді əңгімесімен, сəнді əнімен қалың жұртшылықтың ризашылығына бөленіп келеді. Сондай адаммен жақын танысу мақсатымен Кіші Владимиров ауылына қарай жолға шыққанбыз. Қазірде Бесқарағай ауданында 28 ұлттың өкілі тұрып жатса, ал аталған ауылдағы этностар саны – 14. Александр Петрович Миллер деген азаматтың осы ауылдың тізгінін қолына ұстағанына сегіз жыл болыпты. Ал ол оның алдында жиырма жылдай мектеп директоры болған. Яғни, мамандығы бойынша физика пəнінің мұғалімі. Өзі көршілес қазақи Беген ауылының тумасы. Сондықтан бұл азаматыңыз да қазақша сайрап тұр. Оның сыртында аузын ашса, жүрегі көрінетін ақкөңіл адам. Сондықтанда болар, əп дегенненақ өз ауылдарындағы береке-бірлік туралы ақтарыла сөйлеген. Ал осының бəрі Елбасымыздың əу бастан ұстанған ішкі жəне сыртқы саясатының дұрыстығының нəтижесі деген ауыл əкімінің сөзіне қалайша қосылмассың! Əкімнің осы сөзін ауылдың қарапайым адамы, бүгінде жасы сексенге тақап қалған Ирма апамыз да бекіте түскен: «Мен қазақтың бауырмалдығын, пейіл-ниетін көріп өскен адаммын. Қазір де құр меттен кенде емеспін. Жалпы, өзім нағыз қазақстандықпын», – дейді Ирма Георгиевна Черкашина. Бұл кісінің өткен өмір тарихы кімге болсын сабақ. Қиындықты да, жақсылықты да бір кісідей-ақ көріпті. Соғыс басталған жылы осы ауданның кілең қазақтар тұратын Социал деген ауылына ауа көшіп келгенде мұның жасы небəрі алтыда екен. Азапты да ұзақ жол үстінде өзінен үлкен бір ағасы бомба жарықшағы тиіп опат болыпты. Тағы бір ағасы Социалға келген соң шетінеп кеткен. Қарағандыға еңбек армиясына жіберілген əкесі үш айдан соң о дүниеге аттанған. Сонда Шəкəрім Тоқтағанов деген қазақтың Биғайша деген бəйбішесі «мынау да өліп қалады ғой», деп бауырына басыпты. «Əлгі Шəкəрімнің сол шақта екі əйелі, сол екі əйелінен біраз баласы бар еді. Соған қарамай, мені бауырларына басты ғой, соның арқасында аман қалдым ғой», дейді Ирма апамыз бүгінде. Шешесі Марта сауыншы болып жұмысқа орналасып, жағдайы оңалған соң мұны өз қолына алыпты. Одан кейін осындағы қазақ мектебіне оқуға барады. Ал бес жылдан соң Черемушка ауылына қоныс аударады. Бірақ Социалдағы бес жыл мəңгі есінде қалады. Таза қазақи ортадан сəл алыстап кеткенмен, ендігі жерде қазақтың тілін де,

дəстүрін де ұмытпайды. Черемушкада шешесінің жолын қуып он төрт жасынан сауыншы болып еңбекке араласады. Сонша жыл еңбек еткенде түрлі марапаттардан кенде болған емес. «Москвич» жеңіл автокөлігін жарты бағасына алғаны да бар. Ол кезде бұл үлкен құрмет. Аудандық кеңеске бірнеше мəрте депутат болып сайланғаны өз алдына бір əңгіме. Мəскеудегі Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесіне жолдама беріліп тұрғанда шешесінің қорқақтап жібермей қойғанын қайтерсіз! Қазірде сол шешесі де, өмірлік жары болған Владимир Иванович те мəңгілік мекендеріне айналған Черемушкада жатыр. Үлкен ұлы Федор Екібастұзда еңбек етеді екен. Келіні Мəдина Черемушканікі, Федордың сыныптасы. Құдағиы Ғалия Жұмашқызы мектепте директордың орынбасары болды. Сол сыйлас құдағи мен өзіне ортақ немере Семейдің медицина университетінде оқып жатыр. «Ол да бір бақыт», дейді Ирма апай. Ал кенже ұлы Валерийдің Омбыға көшкеніне бір жыл болыпты. Оның зайыбы Ирина осы Кіші Владимировканікі екен. Бұлар Омбыға көшкісі келмеген көрінеді. Бірақ үш ұлы сол жақта тұрып жатқан соң, амалсыз сонда көшкен ғой. Не десек те, бүгінде он үш немере, он төрт шөбере сүйіп отырған Ирма апа өзін бақытты сезінеді. Сөз аяғында Ирма апа жергілікті əкімдік тарапынан қамқорлықтан кенде емес екендігін, зейнетақысы да жыл сайын өсіп отыратындығын айта кетуді ұмытпаған. «Бірақ өз бау-бақшамда жұмыс істеуден қалған жоқпын», дейді апамыз. Соның арқасында денсаулығына да еш өкпесі жоқ көрінеді. Осы өмірінде бір рет ауруханаға да жатып көрмепті. «Тіпті, нансаңыз, менде кəртішке де жоқ», дейді кейуана. Міне, бүкіл аудан халқы білетін, құрметтейтін Ирма апамыз осындай адам. Ал мұндай жандарды асыл қазынамыз десек артық па! Дəулет СЕЙСЕНҰЛЫ, журналист. Шығыс Қазақстан облысы, Бесқарағай ауданы.


 Егемендіктер елге шықты

Шырайлы Шыѕєырлау жерінде соѕєы екі жылда атќарылєан істер мол

Тəуелсіздіктің алғашқы жылдарында қазақ жерін мекендеген өзге ұлт өкілдерінің бірқатар бөлігі өздерінің тарихи отандары Ресей мен Украинаға жəне Германияға қоныс аударды. Сонымен бірге, өтпелі кезең деп аталған алмағайып шақта жабайы урбанизация үдерісінің де белең алғаны жасырын емес. Осындай ағыммен елдің шалғай аудандарындағы тұрғындар облыс орталықтары мен өндірістік қалаларға қарай бет бұрды. Бір кезде орын алған мұндай көріністі Батыс Қазақстан облысының солтүстікшығыс жақ бетінде орналасқан Шыңғырлау ауданына қатысты айтуға да əбден болады.

 Өңір өнері

Темір ҚҰСАЙЫН,

Тіпті, дəл осы өңірдей өтпелі шақта өз тұрғындарының тең жартысына жуығын жоғалтып алған ауданды Орал өңірін айтпағанда, тұтастай республика ішінен табу қиынға соғады. Амал қанша, мəселенің мəнісі, оның шындығы мен ақиқаты осындай. Нақтырақ айтқанда, тоқсаныншы жылдарға дейін Шыңғырлауды мекендеген отыз мыңға тарта тұрғынның тең жартысы өзге жаққа көшіп кеткен. Журналистік іссапар барысында осы үрдістің күрт тоқтағанына тек екі жыл ғана болғанын білдік. «Арқада жыл жақсы болса, арқар ауып несі бар» дегендей мұндай қуанта қоймайтын құбылыс пен ішкі көші-қонның өзіндік себептері бар екенін де анықтадық. Соның ең бастысы мұндағы тұрғындардың ойдағыдай өмір сүріп, тұрмыс кешулеріне қажетті – жол, ауызсу, көгілдір отын проблемаларының ұзақ уақытқа дейін түбегейлі шешілмей келгені деуге болады. Оның үстіне осы аралықта мұнда аудан басшылары жиі ауысып отырған. Олардың аймақтағы қызмет жасау мерзімі екі-үш жылдан аса бермейді. Сөйтіп, Шыңғырлау жеріне келген басшылар өздерін бейнебір уақытша адам ретінде сезінген сыңайлы. Жергілікті атқарушы орган қызметінде орнықтылық пен сабақтастық, байыптылық пен тұрақтылық, іскерлік ахуал жетіспеген жағдайда кезегін күтіп тұрған істер де шешімін таба алмайтыны табиғи жайт. Тіпті, мұндай көрініс тұрғындардың əкімдік басқару институты өкілдеріне деген сенімдеріне селкеу түсіруі де əбден мүмкін. Қалай дегенде де, Шыңғырлау өңірінде тəуелсіздік жылдары осыған ұқсас жағдайлар кездескені жасырын емес. Əйтсе де, соңғы екі жылда мұнда өрелі өзгерістер жасалғаны үлкен қанағат сезімін туғызады. Атап айтқанда, Ресеймен шекаралас ауданда ұзақ жылдарға созылып келген ауызсу проблемасы шешімін тауыпты. Бұған қоса əр үйдің ауласына техникалық су құбыры да тұмсығын тіреп тұр. Оны тұрғындар бау-бақша өсіруге, тұрмысқа қажетті басқа да сұраныстарын өтеуге пайдаланады екен. Сондай-ақ, мұнда асфальт зауыты салынып, аудан орталығындағы көшелерге қара жабынды жол төселіпті. Бұл іс қараша айының ортасына дейін түнгі уақытта да екінші ауысымда жүріп жатқанына куə болдық. Көшелерге асфальт төсеу алдағы жылы одан əрі жалғасады екен. Сондай-ақ, өңірде ауылдық аумақтарды газдандыруды толық аяқтау жұмыстары алдағы 2015 жылға белгіленген. Шыңғырлауда соңғы екі жылда өз шешімін тапқан шырайлы істер оған барып танысқан кез келген жанды селқос қалдыра алмайды. Мəреге жеткен жобалар бірінен-бірі əсем. Мұның сыры неде? Журналистік іссапар кезінде бұл сауалдың да төркіні белгілі болды. Мəселенің мəнісі

мұнда елге қажетті əлеуметтік мəн мен маңызы терең жобалардың уақытынан бұрын алдын ала ойластырылып, тап-тұйнақтай жасалып қойылғанында болып шықты. Осындай ретпен тағы да 21 жоба əзірленген. Бұлар алдағы үш жылда жүзеге аспақ. Қалай дегенде де, алдымен сапалы жоба болмаса сəулетті құрылыс та, алыстан көз тартатын əлеуметтік-тұрмыстық нысандар да болмақ емес. Мұндағы қазіргі атқарушы орган басшылары осы мəселеге баса көңіл бөлулері арқылы, қазақшалап айтқанда, екі жеп биге шығып отыр деуге де болады. Əдетте, жобалау-сметалық құжаттарды жасау үшін ырғалыпжырғалып, уақытын босқа кетіріп алатындар аз емес. Ал əзір жобаны сол сəтте қаржыландыру да қиын шаруа қатарына кірмейді. Осындай ілкімді де үздіксіз істің нəтижесінде Шыңғырлау ауданына республикалық транштың бірінші кезеңінде Батыс Қазақстан облысына бөлінген барлық қаражаттың табаны күректей жиырма бес пайызы тиіпті. Оның көлемі 385 миллион теңге. Ал осы транштың екінші кезеңінде Шыңғырлаудың үлесіне тиген Орал өңіріне бөлінген қаражаттың 33,5 пайызын құрайды. Ауданда жоғары оқу орындарын аяқтаған жас мамандарды тұрақтандыруға жан-жақты жағдайлар туғызылған. Оларға соңғы екі жылдың ішінде отыз сегіз үй салынып берілген. Сондай-ақ, аудан əкімдігі елді мекендерде асар əдісімен үйлер тұрғызылуына бастамашы болып келеді. Құрылысмонтаж жұмыстарының ауқымы бойынша шыңғырлаулықтар Орал жəне Ақсай қалаларынан кейінгі орынды иеленген болса, мұндай табыстардың арғы астарында іске жаңаша көзқарас тұрғысынан қарай білу, кəсіби машық пен дағдылар шоғырының үйлесімі жəне бастаған істі аяғына дейін жеткізу үрдісі бар деп білеміз. Жоғарыда айтылғандай, жобалардың ерте жасақталуы аудан орталығындағы қос қабатты үйлердің қысқа уақыт аралығында күрделі жөндеуден өтуіне септігін тигізген. Бұған республикалық бюджеттен 108 миллион теңге қаражат бөлінген. Тұрғын-үй коммуналдық шаруашылық жүйесіндегі нысандарды жаңғырту – Елбасы назарында тұрған өзекті мəселелердің бірі. Шыңғырлау өңірінде оның ойдағыдай жүзеге асқаны – үлкен мерей. Жергілікті билік өкілдері бізге əңгімелеп бергендей мұнда алғашқы əзірде тұрғындар тарапынан кейбір түсініспеушіліктер де кездесіпті. Алайда, олар бүгінгі күні бұл істің нəтижелі, мəнді де сəнді түрде аяқталғанына дəн риза екеніне де көз жеткізіп оралдық. Расында да, қайтадан жаңғырған отызға тарта қос қабатты үйлер аудан орталығының ажарын аша түскені қандай жақсы. Ең бастысы, тындырылған істің сапасы мен тиімділігіне ешкім өкпе айта алмайды. Сондай-ақ, бұл тамаша көрініс тек облыс орталығы мен өзге республика қалаларын ғана емес, сонымен бірге, ауылдық жерде де тұрғын-үй коммуналдық

жүйесіндегі жаңғырту жұмыстарын табысты жүргізуге болатынын айқын көрсетеді. Батыс Қазақстан облысының əкімі Нұрлан Ноғаев шыңғырлаулықтардың дəл осы мемлекеттік бағдарламаға орай тындырған бастамаларын өзге өңірлерге үлгі-өнеге етіп ұсынды. Республика Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың əртүрлі деңгейдегі əкімдерге бүгінгі күнге қойып отырған басты талаптарының бірі кəсіпкерлік пен шағын жəне орташа бизнесті дамытуға ықпал жасауы болып отыр. «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы да дəл осы мақсатты көздейді. Іссапар барысында Шыңғырлауда аталған жайтқа орай Елбасы тапсырмалары ойдағыдай орындалып, келе жатқанын көрдік. Ішкі инвестициялық қаражаттар көлемі мұнда соңғы екі жылда он алты есе ұлғайыпты. Бұл арада ішкі инвестиция ұғымы – ауыл тұрғындары екінші деңгейдегі банктер арқылы алған несиелік қаражат��ар ұғымын беретінін айта кеткен жөн. Соның нəтижесінде аудан экономикасын əртараптандыру жөнінде лайықты қадамдар жасалып, ауыл кəсіпкерлері мал мен егін шаруашылығына қоса құс өсіруге, соның ішінде бөдене өсіруді кəсіптік негізге қоюға, шағын ағаш өңдеу жəне сүт өнімдерін өңдеу цехтарын ашуға, наубайхана, жылыжай, монша нысандарын тұрғызуға, жол жанындағы сервиске, құрама жем шығаруға, тамшылатып суару арқылы баубақша егуге, тұрғындарға көлік қатынас қызметтерін көр сетуге жəне қыз жиһазын жасау ға бір кісідей жұмылып жүр екен. Олардың қатарында өзіміз кездесіп ой-пікір алмасқан Гүлжаз Махметова, Айжан Айсиева, Əсел Сұлтанғалиева, Юрий Əбубəкіров, Александр Рудь жəне Мадияр Байжанов секілді ерен еңбектерімен көзге түсіп жүрген шағын жəне орташа бизнес иелерін ілтипатпен атай аламыз. Аудандағы ауылдық аумақтарды дамыту мəселелері де Шыңғырлау ауданының əкімі Алдияр Халеловтің ұдайы назарында жүргені сүйсіндіреді. Əрине, оның бəрін бір мезгілде қамтып, бір уақытта қаржыландыру еш мүмкін емес. Сондықтан да бұл мəселеге біртіндеп, кезекпен, сатылап келу тəсілі таңдалған. Соған сəйкес биылғы жыл Шыңғырлау ауданында Белагор ауылы жылы деп белгіленіпті. Осы тəртіппен мұндағы Мəдениет үйі мен балабақшаға күрделі жөндеулер жүргізілген. Əрі ауылдағы өзге де түйткілді мəселелерді шешу жолдары қарастырылған. Ауданның құрметті азаматы атағы да осы ауылдағы абзал жан Клим Бексейітовке берілген. Осындай ретпен алдағы жылдары аудандағы өзге ауылдар да қамқорлыққа алынбақ. Міне, еліміздегі шалғай аудандардың бірі Шыңғырлауда соңғы екі жылда шешімін тапқан істердің бір шоғыры осындай. Батыс Қазақстан облысы, Шыңғырлау ауданы.

«Жеңгетай»

Ж.Шанин атындағы облыстық қазақ драма театры Оңтүстік Қазақстан облысының Астанадағы мəдениет күндеріне орай К.Байсейітова атындағы опера жəне балет театрында көрерменге Е.Төлеубайдың «Жеңгетай», Иран-Ғайыптың «Мен ішпеген у бар ма?» шығармалары бойынша қойылған спектакльдерді ұсынды. Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Бағдарламадағы барлық қызық тан құр қалғың келмейді. Облыстық əзіл-сықақ жəне сатира театрының Қ.Қуанышбаев атындағы мемлекеттік академиялық қазақ музыкалық драма театрында қойған Р.Кунидің «Он үшінші нөмір» қойылымы, Конгресс-Холдағы «Шырайлы оңтүстіктің шежіресі» атты Оңтүстік Қазақстан облысы мұражайларының жəне қолөнер шеберлері мен суретшілерінің кеңейтілген көрме-экспозициясы, балаларға базарлық ретінде «Оңтүстікфильм» мекемесінің Астана қаласындағы балалар үйлеріне алып келген «Қазақстан барысы», «Қанатты барыс туралы аңыз», «Қазақстан бренді», «Толағай», «Сапа олимпиадасы», «Ертегілер еліне саяхат», «Мұңлық пен зарлық» анимациялық фильмдері, Астана циркіндегі «Оңтүстік-цирк» мекеме с ін і ң « А л а қ ай , Б ал а қа й » қойылымы жəне осының бəрінің түйіні іспетті Оңтүстік Қазақстан облысы өнер шеберлерінің «Əншашуым өзіңе, мерейлі Астанам» концерті сияқты өнер тартуының қай-қайсысын алып қарасаңыз да қоғам үшін өте қажет рухани құндылықтар.

Суретте: Шыңғырлау ауданынан көрініс «Егемен Қазақстан».

9

www.egemen.kz

29 қараша 2013 жыл

Соның бірі, мысалы Ж.Шанин атындағы облыстық қазақ драма театрының «Жеңгетай» коме диялық қойылымы қазіргі таңдағы өте бір өткір мəселеге ден бұрғызады. Авторы – белгілі кино жəне театр актері, режиссер, драматург Ерсайын Төлеубай, ал қоюшы режиссері – Иманəлі Сапаров.

Бақыт байларға да қолын бермей қасарған. Əлде Бақыт сұлулық па, олай дейін десем мен, Сұлулар жүр бай аяққа кілем болып төселген...» деген жыр жолдары еріксіз еске оралады. Ал Жұмекен Нəжімеденовтің: «Бақыт деген немене? сұлу қыз ба деп қалам, əр жігітпен бір билеп, бір жігітке тоқтаған. Менімен де бір билеп кетпеді деп күймеңіз: шақырушы көбейсе шықпайды ғой биге қыз» деп келетін өлеңі өз алдына бір төбе. Спектакль авторлары осы бір үлкен тақырыпты əзіл-қалжыңмен езуге күлкі үйіре

Жылы жаќтан жыр тарады

отырып, терең ойға батыра баяндайды. Өмірде жұмыр басты, жұлын өзекті жандардың қай-қайсысы да бақыт құсын бақшасына қондыруды армандап өтеді емес пе? Екі жастың үйлену тойында жалпақ қауым жабылып тағы да бақыт тілеп жатады. Іңгəлап жаңадан дүние есігін ашқан сəбиге де сол тілек. Біреулер адамның бақытты болуының бес түрлі бағытын айқындап шығыпты. Бірінші байлық – денсаулық алғашқы кезекті иеленсе, екінші орында махаббат пен отбасы тұрады екен. Содан кейін барып қана – достары, байлық жəне мансап, қызмет дегендер рөл атқарады. Осы бес нəрсе маңдайына бірдей жазылған адам бақытты адам болып есептеледі-міс. Солай дегенмен де көп ретте қазақ өмірлік жар тауып, отбасын құруды, бала сүюді бақытқа балап жатады. «Жеңгетай» спектакліндегі өмірлік серігін іздеген пенделер де сондай бақытқа бір табан жақын тұрған жандар. Қойылымда Толым апайдың пəтерін жалдап тұратын 4 бойжеткен қыздың тағдырына алаң дап, оларға жар таңдаған жеңге тайдың əңгімесі баяндалады. Күлімкөз жеңгетай (рөлді сомдаған Ұлжалғас Сафарəлиева) мінез-құлқы төрт түрлі аруды төрт сері жігітпен таныстырып, ерте-

жанр болғанмен қойылымның көтеріп отырған ойы өте актуальді болып саналады. Баяғы заманда қазақта жеңгетайлар қалың қауымның жұмыла кіріскенде қолынан келмей жататын көп жұмысын бір өзі тындырып шығатын. Ал бүгінде жеңгетай ұғымы бірте-бірте солғын тартып, тіпті, қазіргі құқықтық тілмен айтқанда керісінше теріс сипат алып кетті. Жымысқы бұзық əрекетпен, адам тəнін саудалаған алаяқтардың ісіне көбірек қолданылатын терминге айналды. Оған тағы бір себеп – адамдар арасындағы қарым-қатынастың суып, мейірім, қамқорлық, жанашырлық сəулесінің бəсеңсуі. Режиссер Иманəлі Сапаров сахналаған «Жеңгетай» спектаклі ұмыт болып бара жатқан сол дəстүрді тірілтсе, бақытын сарыла іздеген қазақтың қазіргі сандаған қаракөз қарлығаштары бағын тауып, баянды тіршілік кешер еді деген ойды алға тартады. Себебі, қазір жоғары білім алып, өзі таңдаған кəсіпке қол жеткізгенмен, ең басты парыз – тұрмысқа шығып, бала сүю шаттығынан кеш қалған тағдырлар жетіп артылады. Егер жеңгелеріміз сол жолдан таймай, ежелгі міндетін мінсіз атқара бергенде, мұндай жағдай тым етек жаймас еді деген ой жатыр қойылым астарында. Сондықтан, бұл туынды жеңіл-желпі сияқты болып көрінгенмен, ар жағында

«Мен ішпеген у бар ма?»

Өмірден əркімнің де өз бақытын тапқысы келеді. Бірақ сол бақыт деген нəрсені кім қалай түсінеді? Байлық па, қызмет пе, мансап па...? Мұндайда ақын Мұхтар Шахановтың: «Талайларға байлық жинау болса-дағы бас арман, Кейде

рек тұрмысқа беріп құтылудың қамына кіріседі. Себебі, Толым апайдың (рөлді сомдаған Айжан Жұмабекова) өзі де жасы егде тартып қалғанына қарамастан Қотан ақсақалға тұрмысқа шығып, қалған ғұмырын онымен шаттықта өткізуді көксейді. Комедиялық

өзекті ой қылаң беріп, халықтық қалыптың тамыры неліктен тартылып барады деген идеяны меңзейді. Сахналық шығармадағы кейіпкерлер бойындағы мінез-құлық күлкілі əрі жеңіл қабылданады. Зілтемір көтеретін спортшы қыз Күлқайша (Нұр жамал

Қаламбаева), орыс тілді Лола (Жəмила Бекмұрзаева), елгезек мінезді Əйбат (Ақмарал Əділбекова), жаны нəзік, жасқаншақ Жанұя (Бəтима Оразова) бейнелері арқылы бүгінгі қыздардың жиынтық образы бедерленеді. Олардың тағдыры да, өмірден алған тəлім-тəрбиесі де бөлекбөлек. Бір-бірін қайталамайды, əрқайсысының таным-талғамы да түрліше. Не біріктіреді? Жол дары қай тұста тоғысады? Бақыттарын іздеу жолында. Ана атануды алға қойған кезден бастап. Бір шаңырақтың астында тағдырлары түйіскен арулар ең соңында сол армандары орындалып, бір-бір ақ отаудың жарасымды гүлдеріне айналады. Спектакль Көпбай, Əпчан, Шайқы, Керімсал рөлдерімен ширыға түсіп, қызықты оқиғаларымен тартады. Қойылымдағы бастау, шарықтау, түйін сынды қажетті шарттар мұны көрерменнің бір деммен тамашалауына мүмкіндік туғызып тұр. Сахнаның басты міндеті көрушіні жалықтырып алмау, оқиғалар арасында зеріктірер бос, қуыс орын болмау, залды өзінен алыстатпай ұстау десек, міне, осы талаптарға ол толығымен жауап бере алды деп ойлаймыз. Қойылым режиссері Иманəлі Сапаровпен əңгімелескенімізде комедия жанрының өзге жанрлармен салыстырғанда ерекше болып келетінін айтты. «Бұл жанр əрі күрделі, əрі əртіс үшін өте қызғылықты. Күрделі дейтініміз, өмірдің ащы ақиқатын мұндай жеңіл үлгіде орындау өте қиын. Бұл залдағы сырттай тамашалаған адамға күлкілі болғанмен, рөлді орындаушы үшін олай емес. Қызғылықты деуіміз, мұнда актер өзінің бойындағы қабілетқарымды барынша ашып көрсете білуіне мүмкіндік мол» деді. Кешкісін Қазақстанның халық əртісі Е.Оразымбетов сахналаған Иран-Ғайыптың «Мен ішпеген у бар ма?» спектаклі тамашаланды. Абайды «Парасат» орденінің иегері Сапар Өтемісұлы, Құнанбайды мəдениет қайраткері Мұхан Шакиров, Оразбайды Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген əртісі Ошат Рахимов, Көпбайды Қазақстанға еңбегі сіңген қайраткер Мəжит Ілияасқаров, Күнтуды Садық Жақыпов сынды театрдың белді де жетекші əртістері орындады. Рөлдер нанымды, шынайы қабылданды. Көңіл көркем ойға суарылды. Жыр отының жылуы тарады. «Жүректің көзі ашылса, Түседі хақтың сəулесі. Іштегі кірді қашырса, Адамның хикмет кеудесі» деген Абай атамыздың кемел ойы қалды санамызда. –––––––––––––– Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Бəрекелді!

Жастарєа мўнда жўмыс бар Өңір басшысы Бердібек Сапарбаевтың бастамасымен аудан жəне қала əкімдері облыс орталығында білім алып жатқан студенттермен кездесіп, оларды кіндік қаны тамған ауылда қызмет етуге шақырмақ. Жақында бұл бастаманың тұсауын Сəрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің оқу ғимаратында Зайсан ауданының əкімі Алмас Оңдақанов кесті. Оған оқу озаттары, белсенді жастар, түрлі зияткерлік олимпиадалар мен жарыстардың жүлдегерлері, Өскемен қаласындағы жоғары оқу орындарында білім алып жатқан ең үздік 445 студент қатысты. Оңдасын ЕЛУБАЙ, кейін туған жерлеріне қызмет етуге шақырды. «Егемен Қазақстан». Сонымен қатар, кездесуге Зайсан ауданында туған танымал жерлестер қатысты. Облыстық Алғашқы сөз кезегін алған аудан əкімі Алмас «Рудный Алтай», «Дидар» газеттерінің тілшілері Оңдақанов ауданның əлеуметтік-экономикалық Шəкерхан Əзмұханбетов, Дəурен Аллаберген, дамуы, демографиялық жағдайы жастардың «Өскемен медициналық колледжі» мемлекеттік қолында екендігіне тоқталды. Бір сөзбен айтқанда, қазыналық коммуналдық мекемесінің директостудент жастарды өз мамандықтары бойынша ры Ришат Қожасеитов, Самбо күресі бойынша білім алып, жоғары оқу орнын тəмамдағаннан Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген

жаттықтырушысы Жанəділ Атаев, республикаға əйгілі əнші, сазгер Арыстанбек Кəкеев секілді танымал аға буын өкілдері болды. 140-қа таяу Əлем чемпиондарын, Олимпиада ойындарының жүлдегерлерін дайындаған атақты бапкер Жанəділ Атаев студенттердің туған еліне барып қызмет етуі жақсы бастама, оларға тұрғын үй, басқа да əлеуметтік жағдайларды жасау аудан əкіміне байланысты екеніне тоқтала кетті. Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің проректоры Бауыржан Ердембеков əр саладағы білікті де білгір мамандарды университет қабырғасында жоғары деңгейде даярлап, Зайсан ауданына қызмет етуге жіберуге дайын екендіктерін айтты. Кездесу барысында аудан əкіміне əртүрлі факультеттердің студенттері, кафедра меңгерушілері сауалдар қойып, ой бөлісті. Кездесу сазды да əсем əуезді шағын мерекелік концертке ұласты. ӨСКЕМЕН.


10

www.egemen.kz

29 қараша 2013 жыл

 Білім. Бағдарлама. Білік

Болашаќтыѕ кґшбасшылары Əлемдік өркениеттің көшіне ілесудің жалғыз жолы ұлттың интеллектуалдық əлеуетін арттыру. Жас ұрпақ жаңа заман білімін мейлінше меңгеріп, əр саласынан сусындап жатса, ел ертеңі жарқын боларына ешкім шүбə келтірмес. Шүкір дейміз! Бұл бағытта бізде барлық жағдай жасалған. Кеңестік білім беру жүйесінің кендіріне шырмалып қалған кейбір мемлекеттерге қарағанда көшіміз бойын баяғыда-ақ түзеді. Осы орайда, қазақстандық орта білімнің озық үлгісін қалыптастырып отырған Назарбаев Зияткерлік мектептерінің жасампаз жұмысы мақтауға тұрарлық. Құрылғанына көп уақыт бола қоймаған зияткерлік мектептері қысқа мерзім ішінде озық ойлы ұстаздар мен озат оқушыларды бір ортаға топтастырып, заманауи білім жүйесі негізінде оқыту ісіне батыл кірісіп кетті.

– Жаңа ғасыр Бізді жаңаша ойлауға міндеттейді. Бұдан былай тек білімді адамды тəрбиелеп шығарумен шектелмеген абзал. Балаларымыз ғұмыр бойы білімге ұмтылатындай болуы керек. Міндетіміз – соған қол жеткізу, – дейді Назарбаев Зияткерлік мектептері дербес білім беру ұйымының басқарма төрайымы Күлəш Шамшидинова. Ұйымның ұйымдастыруымен Астанада өткен «Білімдегі жоғары сапа мен көшбасшылық – 2013» ха лықаралық конференциясы барысында осы бағытта жасалып жатқан жұмыстардың жайжапсары үш күн бойына талқыға түсті. Шараға Қазақстанның жетекші ұстаздарымен бірге, əлемнің 14 мемлекетінен келген 57 халықаралық сарапшы қатысып, шарапатты ойларын ортаға салды. Мамандар «ертеңгі ел бастайтын даналар – бүгінгі балалар», – деп мəселені əріден қозғап, болашақ көшбасшыларды тəрбиелеудің сан түрлі тəсілдерін ұсынды. Бұл бағытта жеті қағидатты негізге алған зияткерлік мектептердің бағыт-бағдары оң бағаланды. Оларда тəрбие мен білім берудің біртұтастығын бұзбау, үштілдік саясаты, оқушының білімге деген ынтасын арттыратын жаңа бағалау жүйесін ендіру, «Ғылымға кіріспе», «Ақпараттықбайланыс технологиялары»,

«Мəдениет», «Қазақстан жаңа əлемде» атты жаңа пəндерді бағдарламаға енгізе отырып, оқушылардың танымын арттыру т.б. міндеттер кеңінен қамтылған. Бұл арада Назарбаев Зияткерлік мектептерінің білім беру бағдарламаларына тоқтала кетсек артық болмас. Бүгінде мектептер базасында білім берудің екі моделі жүзеге асырылуда. Біріншісі – жаратылыстану мен математика ғылымдарын біріктірген экспериментті бағдарлама. Ол апробациядан өтіп, ендірілгеннен

«Қазақстан Халық Банкінің ЖЗҚ» АҚ 2014 жылға комиссиялық сыйақысының мөлшері туралы ақпарат «Қазақстан Халық Банкінің ЖЗҚ» АҚ Қазақстан Республикасы «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» Заңының 48-бабына сəйкес 2014 жылға Қордың комиссиялық сыйақысының мөлшері: 1) инвестициялық табыстың 15%-ы; 2) зейнетақы активтерінен айына 0,05% мөлшерде белгіленгенін ақпараттандырады.

кейін елдің жалпы орта білім жүйесіне трансляциялауға ұсынылады. Біріктірілген білім беру бағдарламасы нəтижеге бағытталған білім беру моделіне ауысуды қарастырады, яғни білім алудан қабілеттілік пен біліктілікті меңгеруге, оқушылар жетістіктерін субъективті бағалау жүйесінен объективті түріне ауысуды білдіреді. Екінші білім беру моделі халықаралық бакалавриат ұйымының философиясы негізінде орта жəне жоғарғы сыныптар бағдарламасын жүзеге асырады. 2013 жылдың 9 сəуірінде

Астана қаласындағы Назарбаев Зияткерлік мектебі дипломдық бағдарлама бойынша халықаралық бакалавриаттың əлемдік мектебі ретінде мақұлданды. Дипломдық бағдарлама оқушыларға халықаралық талаптарға сай сапалы білім алуға жəне əлемнің алдыңғы қатарлы жоғары оқу орындарының студенттеріне қосылуға мүмкіндік береді. Зияткерлік мектептер ұстаздарының дені қазақстандықтар. Дегенмен, оқытушылар арасында Ұлыбритания, АҚШ, Жаңа

Аудиторлар палатасының Біліктілік комиссиясының шешiмiмен «аудитор» біліктілігі берілді: Зул карнаева Дина Ер кебаевна, Майкибаева Мадина Жанайдаровна.

Зеландия, Канада, ОАР секілді өзге елдердің мамандары да бар. Назарбаев Зияткерлік мектептеріне оқушылар конкурстық іріктеу арқылы қабылданады. Алғаш рет 7-сыныпқа қабылдау 2013 жылғы маусымда Назарбаев Зияткерлік мектептері дербес білім беру ұйымының Cito жəне CTY-мен бірлесіп əзірлеген жаңа жүйесі негізінде өткізілді. Жаңа конкурстық іріктеу жүйесінің тестілік тапсырмалары білімді тəжірибеде қолдану жəне оқушылардың жаратылыстануматематикалық ғы лымдарды оқып білу қабілеттерін анықтауға бағытталған. Биылғы оқу жылында 78 оқушы, яғни Назарбаев Зияткерлік мектептердің əр алтыншы түлегі жалпы орта білім туралы үздік аттестатқа жəне «Алтын белгіге» ие болды, 135 түлек Назарбаев Университетіне, 27 түлек шетелдік жоғары оқу орындарына жəне ТМД елдерінің университеттеріне оқуға түсті. Озық оқыту жүйесімен отандық ұстаздарды қуантып отырған осынау мектептердің саны бүгінде 15-ке жетті. Биылдың өзінде Атырауда, Ақтөбеде, Қарағандыда, Таразда, Шымкентте, Қызылордада жəне Павлодарда 7 жаңа Назарбаев Зияткерлік мектебі есіктерін айқара ашты. Семейде, Өскеменде, Талдықорғанда, Көкшетауда, Астанада жəне Оралда ашылған зияткерлік мектептер өз жұмыстарын жалғастыруда. Алдағы жылдары Назарбаев Зияткерлік мектептері Алматыда, Ақтауда, Қостанайда жəне Петропавлда бой көтереді. Əрбір жаңа білім ұясында басқа қаладан келген оқушыларға арнап 120 орындық демалатын ғимараттар да салынуда. Ал жалпы, еліміз бойынша аталған зияткерлік білім ошақтарының құрылысын толық аяқтау 2015 жылға жоспарланып отыр. Досымжан ЕРМҰРАТ.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

«Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» филиалы, Қазақстан Республикасы, 130000, Ақтау қ., 12-ш/а, 74-ғимарат, 1-корпус мекенжайында орналасқан (КАТО коды 471010000), баға ұсыныстарды қайта сұрау тəсілімен келесі лот бойынша қорытындысын хабарлайды: Лот Атауы №

Сипаттамасы

1

2014-2016 жылдарға Геотехникалық жəне Геофизикалық Зерттеулер үшін Техникалық Жобаны Əзірлеуді, қоршаған ортаға əсерді (ҚОƏ) əзірлеуде жəне оларды бекіту

Геотехникалық жəне Геофизикалық Зерттеулер үшін Техникалық Жобаны Əзірлеу

Өлшем Саны Жеңімпаз- Жеңімпаз- Ұсынылған бірлігі жабдықтау- жабдықтау- құны, теңге шының шының 12% ҚҚС атауы мекенжайы қосылмаған Қызмет 1 “БЕРЕКЕ6 000 000 ENERGY” ЖШС Атырау облысы; Атырау қ.; Үлкенкөл к-сі өткелі, 2

Сатып алу коды - 2013.ЦП-7948 (А), интернет жүйедегі мекен-жайы http://new.reestr.nadloc.kz Филиал «Каспий Меруерты Оперейтинг Компани Б.В.» расположенный по адресу: Республика Казахстан, 130000, г. Актау, 12 микрорайон, здание 74, корпус 1 (Код КАТО 471010000), настоящим объявляет об итогах закупа способом повторного запроса ценовых предложений по следующему лоту: № Наименование Описание Лот

1

Разработка Технического проекта по геотехническим и геофизическим исследованиям

Ед. изм.

Кол- Наимено- Адрес по��о вание по- ставщика ставщика- победителя победителя

Разработка ТехниУслуга 1 ческого проекта по геотехническим и геофизическим исследованиям, оценки воздействия на окружающую среду (ОВОС) и утверждения на 2014-2016 гг.

Предложенная цена, без учета НДС 12% ТОО Атырауская 6 000 000 «БЕРЕКЕ- область; ENERGY» г.Атырау; улица проезд УлкенКульский,2

Код закупки - 2013.ЦП-7948 (А), адрес интернет-ресурса http://new.reestr.nadloc.kz Алдағы тендер туралы хабарландыру «Алматы облыстық тері-венерологиялық диспансері» ШЖҚ МКК мынадай тауарларды сатып алу бойынша тендер жүргізу туралы хабарлайды: Автоматты иммуноферментті талдағыш, саны 1 дана, сатып алуға бөлінген сома 4 750 000 (төрт миллион жеті жүз елу мың) теңге. Тауар жеткізілуі тиіс: Алматы к., Көктөбе ауылы, Жабаев к-сі, 69 «А». Тауарларды берудің талап етілетін мерзімі: 2013 ж. 27 желтоқсанына дейін. Тендерге Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 қазандағы №1729 қаулысымен бекітілген Тегін медициналық көмектің кепілдік берілетін көлемін көрсету бойынша дəрілік заттарды, профилактикалық (иммундық-биологиялық, диагностикалық, дезинфекциялық) препараттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдарды жəне медициналық техниканы, фармацевтикалық кызметтерді сатып алуды ұйымдастыру жəне өткізу ережесінің 8-9-тармағында көрсетілген біліктілік талаптарға сай келетін барлық əлеуетті өнім берушілер жіберіледі. Тендерлік құжаттама пакетін 2013 жылғы 19 желтоқсанға дейінгі мерзімді қоса алғанда (тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашқанға дейін 24 сағат бұрын уақыт пен күні көрсетілген) мына мекенжай бойынша: Алматы қ., Көктөбе ауылы, Жабаев к-сі, 69 «А», бухгалтерия бөлмесінен сағат 9.00-ден 17.00-ге дейін немесе мекенжай бойынша 020240002839@mail.ru электрондық поштамен алуға болады. Тендерлік өтінімдерді берудің соңғы мерзімі 201З ж. 20 желтоқсаны 10.00 сағатқа дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттер 2013 ж. 20 желтоқсанда 11.00 сағатта мына мекенжай бойынша ашылады: Алматы қ., Көктөбе ауылы, Жабаев к-сі, 69 «А», бухгалтерия бөлмесі. Əлеуетті өнім берушілерге тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатысуына болады. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (727)261-39-65, 261-37-07.

Объявления о предстоящем тендере ГКП на ПВХ «Алматинский областной кожно-венерологический диспансер» объявляет о проведении тендера по закупкам следующих товаров: Автоматический иммуноферментный анализатор, в количестве 1 шт, выделенная сумма для закупки 4 750 000 (четыре миллиона семьсот пятьдесят) тенге. Товар должен быть доставлен: г. Алматы, п. Коктобе, ул. Жабаева, д 69 «А». требуемый срок поставки - до 27 декабря 2013 г. К тендеру допускаются все потенциальные поставщики, отвечающие квалификационным требованиям, указанным в пп. 8-9 Правил организации и проведений закупа лекарственных средств, профилактических (иммунобиологических, диагностических, дезинфицирующих) препаратов, изделий медицинского назначения и медицинской техники, фармацевтических услуг по оказанию гарантированного объема бесплатной медицинской помощи, утвержденных постановлением Правительства Республики Казахстан от 30 октября 2009 года № 1729. Пакет тендерной документации можно получить в срок до 19 декабря 2013 г. включительно по адресу г. Алматы, п. Коктобе, ул. Жабаева, 69 «А», комната бухгалтерия, время с 9.00 до 17.00 часов или по электронной почте по адресу 020240002839@mail.ru Окончательный срок представления тендерных заявок до 10.00 ч. 20 декабря 2013 г. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться в 11.00 ч. 20 декабря 2013 г. по следующему адресу: г. Алматы, п. Коктобе, ул. Жабаева, д 69 «А», кабинет бухгалтерии. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справку можно получить по телефону: 8(727)261-39-65, 261-37-07.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Солтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ 2013 жылғы 20 желтоқсанда сағат 10.00-ден www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды. Республикалық меншіктегі нысандарды сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың голланд əдісі мен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына нысандар қойылады: 1. ҚР ДСМ МСЭҚК «Солтүстік Қазақстан облыстық санитарлық-эпидемиологиялық сараптама орталығы» РМҚК теңгеріміндегі 1954 жылы салынған, жалпы алаңы 58,7 ш.м. ғимараты. Орналасқан жері: СҚО, Жамбыл ауданы, Пресновка а., Шайкин к-сі, 47. Алғашқы баға – 511 876 теңге. Бастапқы баға – 5 118 760 теңге. Ең төменгі баға – 267 889 теңге. Кепілді жарна – 76 781 теңге. 2. ҚР ДСМ МСЭҚК «Солтүстік Қазақстан облыстық санитарлық-эпидемиологиялық сараптама орталығы» РМҚК теңгеріміндегі 1963 жылы салынған, жалпы алаңы 91,5 ш.м. ғимараты. Орналасқан жері: СҚО, Уəлиханов ауданы, Кішкенекөл а., Гагарин к-сі, 86. Алғашқы баға – 946 474 теңге. Бастапқы баға – 9 464 740 теңге. Ең төменгі баға – 495 335 теңге. Кепілді жарна – 141 971 теңге. 3. ҚР ДСМ «Сот медицинасы орталығы» РМҚК теңгеріміндегі 2002 жылы шығарылған, м/н Т 776 AU, Уаз 396292 автомашинасы. Орналасқан жері: СҚО, Петропавл қ., Рига к-сі, 102. Алғашқы баға – 827 000 теңге. Бастапқы баға – 8 270 000 теңге. Ең төменгі баға – 432 808 теңге. Кепілді жарна – 124 050 теңге. 4. ҚР ҚМ СК «Солтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті» ММ теңгеріміндегі 1997 жылы шығарылған, м/н Т 004 MD, Audi 4B автомашинасы. Орналасқан жері: СҚО, Аққайың ауданы, Смирнов а., Зеленая к-сі, 28. Алғашқы баға – 785 500 теңге. Бастапқы баға – 7 855 000 теңге. Ең төменгі баға – 411 090 теңге. Кепілді жарна – 117 825 теңге. 5. ҚР ҚМ СК «Солтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті» ММ теңгеріміндегі 2006 жылы шығарылған,

м/н Т 597 BL, Газ 3102-121 автомашинасы. Орналасқан жері: СҚО, Ақжар ауданы, Талшық кенті, Абылай хан к-сі, 5. Алғашқы баға – 590 400 теңге. Бастапқы баға – 5 904 000 теңге. Ең төменгі баға – 308 984 теңге. Кепілді жарна – 88 560 теңге. 6. ҚР ҚОҚМ «Қазгидромет» РМК теңгеріміндегі 1996 жылы шығарылған, м/н Т 841 BW, Daewoo Nexia автомашинасы. Орналасқан жері: СҚО, Петропавл қ., Парк к-сі, 57А. Алғашқы баға – 278 100 теңге. Бастапқы баға – 2 781 000 теңге. Ең төменгі баға – 145 543 теңге. Кепілді жарна – 41 715 теңге. 7. ҚР ҚОҚМ «Қазгидромет» РМК теңгеріміндегі 2001 жылы шығарылған, м/н Т 857 BW, Волга Газ 3110 автомашинасы. Орналасқан жері: СҚО, Петропавл қ., Парковая к-сі, 57А. Алғашқы баға – 230 000 теңге. Бастапқы баға – 2 300 000 теңге. Ең төменгі баға – 120 370 теңге. Кепілді жарна – 34 500 теңге. 8. ҚР ЭҚСЖА «Солтүстік Қазақстан облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті (қаржы полициясы)» ММ теңгеріміндегі 2005 жылы шығарылған, м/н Т 057 BW, Ваз 21140 автомашинасы. Орналасқан жері: СҚО, Петропавл қ., Интернационал к-сі, 60. Алғашқы баға – 451 600 теңге. Бастапқы баға – 4 516 000 теңге. Ең төменгі баға – 236 344 теңге. Кепілді жарна – 67 740 теңге. 9. ҚР ДСМ «Сот медицинасы орталығы» РМҚК теңгеріміндегі 2001 жылы шығарылған, м/н Т 885 AU, Ваз 21213 автомашинасы. Орналасқан жері: СҚО, Петропавл қ., Рига к-сі, 102. Алғашқы баға – 298 100 теңге. Бастапқы баға – 2 981 000 теңге. Ең төменгі баға – 156 010 теңге. Кепілді жарна – 44 715 теңге. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бастап бес минут iшiнде қатысушылардың бiрде-бiреуi электрондық

аукционда жекешелендiру нысанын сатып алу ниетiн растамайтын болса, жекешелендiру нысанының бастапқы бағасы осы Қағиданың 36-4-тармағына сəйкес белгiленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейiн бес минут iшiнде қатысушылардың бiрде-бiреуi жекешелендiру нысанын сатып алуға ниетiн растамайтын болса, жекешелендiру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгiленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендiру нысанын сатып алуға ниетiн бiрiншi болып растаған қатысушы саудасаттықтың голланд əдiсi бойынша электрондық аукцион жеңiмпазы болып танылады жəне осы жекешелендiру нысаны бойынша электрондық аукцион өткiзiлген болып танылады; 3) егер жекешелендiру нысанының бағасы белгiленген ең төменгi мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бiрде-бiреуi жекешелендiру нысанын сатып алу ниетiн растамаса, онда электрондық аукцион өткiзiлмеген болып танылады. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылғы 18 желтоқсанда сағат 10.00-де аяқталады. Кепілді жарна Қазақстан Рес публикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Солтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті «Солтүстік Қазақстан облысы бойынша қазынашылық департаменті» ММ-нің КZ300705012170177006 депозиттік шотына енгізіледі, БСК ККМ ҒКZ2А, БСН 120240018658, КБЕ 11, белгіленген төлем коды 171. Назарға аударыңыз! Сатушының электрондық өтiнiмдi қабылдаудан бас тартуы үшiн қатысушының хабарламада көрсетiлген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғаның электрондық өтiнiмi мен құжаттарын қарау мерзiмi аяқталғанға дейiн сауда-саттықты өткiзу ту��алы хабарламада көрсетiлген кепiлдi жарнаның

БАУЫРДЫ ДҰРЫС ЕМДЕЙІК Уақыт зымырап өтіп, жас ұлғайған кезде ауру, сырқау да көбейетіні сөзсіз. Ал, сырқаттың арасында бауырдың жағдайына тікелей қатыстылары да аз емес. Адам ағзасының ең басты сүзгісі болғандықтан бауырға түсетін күш те салмақты. Бауыр ағзаға ластанған ауадан, сапасы төмен тағамнан, сондай-ақ дәрі-дәрмектен пайда болған келеңсіздікпен күреседі. Дегенмен, уақыт өте келе оның қанды тазалау жұмысы бірте-бірте нашарлай түсетіндігі сөзсіз. Денсаулығын түзеткісі келген адам, бауырды емдеуден бастағаны абзал. ХОЛЕСОНОЛ бауырға нәтижелі және қауіпсіз көмек көрсететін препарат. ХОЛЕСОНОЛ сығынды және капсула түрінде шығарылады. Таңдау өзіңізде. ХОЛЕСОНОЛ сығындысының құрамы мынадай 9 емдік құрамнан тұрады: бал, пижма, дәрумендік бақбақ, итмұрын, календула, түймедақ, грек жаңғағы, С дәрумені, янтарь қышқылы. Бал – бауыр жасушаларын қалпына келтіреді және уыттардан қорғайды. Пижма жұмсақ түрде өтіңізді тазалайды. Бақбақ

ХОЛЕСОНОЛ ПРЕПАРАТЫ: БАУЫРДЫ ДҰРЫС ЕМДЕҢІЗ Дәріханалардан сұраңыз!

Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің басшылығы мен депутаттары мемлекет жəне қоғам қайраткері, бірнеше мəрте Қазақ КСР жəне КСРО Жоғарғы Кеңестерінің депутаты, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, көрнекті ақын Кəкімбек САЛЫҚОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына, туған-туыстары мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан халқы Ассамблеясы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, көрнекті ақын Кəкімбек САЛЫҚОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуыстарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Солтүстік Қазақстан облысының əкімі көрнекті мемлекет жəне қоғам қайраткері, ақын Кəкімбек САЛЫҚОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

ас қорытуды жақсартады. Итмұрын қабынудан сақтайды және зәр мен өттің жүруін жақсартады. Календула мен түймедақ гүлдері ас қорыту бездерінің жұмысын күшейтеді. Пісіп жетілмеген грек жаңғағы – бауырдың қызметін жүйелі түрде жақсартады. С дәрумені мен янтарь қышқылы – иммунитетіңізді көтереді, өйткені – ең күшті антиоксиданттар. Капсула түріндегі ХОЛЕСОНОЛ АРТИШОК бауырға арналған бағалы екі табиғи құрамдастар – артишок пен алатікен қосындысы. Күніне 1 капсуладан бір ай ішсеңіз бауырыңызға ұзақ жылдар қорғаныш болады!

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс уақыты: 08:00 – 23:00). Алматы қаласындағы анықтама телефоны: +7 (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

сатушының шотына түспеуi негiз болып табылады. Департаменттің депозиттік шотына кепілді жарнаның уақытылы түсу мақсатында қабылдау аяқталғанға дейін үш күн кешіктірмей төлеуге кеңес береміз. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің вебпорталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың;

Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы белгілі ақын, қоғам қайраткері, қазақ диаспорасының жанашыры Кəкімбек САЛЫҚОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Абзал ағамыздың жатқан жері жəннат, иманы жолдас болсын. Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының президенті, ҚР ҰҒА академигі, қауымдастықтың жанашыры Өмірзақ Айтбайұлы Айтбаевқа немересі ШЫҢҒЫСТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Жарнама. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Пайдаланар алдында мамандармен кеңесіңіз. СГР №RU77.99.11.003. Е.001107.01.11 от 31.01.2011 СГР №RU77.99.11.003. Е.009746.04.11 от 11.04.2011

Қазақстан Республикасы ұлттық академиялық кітапханасының ұжымы кітапхананың жанашыр ақылшысы, қазақ поэзиясының жезкиігі атанған көрнекті ақын, мемлекет қайраткері, абыз ақсақал Кəкімбек САЛЫҚОВТЫҢ дүние салуына байланысты марқұмның отбасына, туған-туыстары мен барша жұртшылыққа қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен саудасаттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Электрондық аукционның жеңімпазы салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Петропавл қаласы, Совет көшесі, 34, 2-қабат, № 11 бөлме мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Электрондық аукцион өткізу жөніндегі қосымша ақпаратты 8 (7152) 4605-84, 46-20-38 телефоны жəне www.gosreestr.kz арқылы білуге болады.

«KAZGOR» жобалау академиясы алаштың аяулы перзенті, көрнекті ақын, мемлекет жəне қоғам қайраткері Кəкімбек САЛЫҚОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Алаштың аяулы перзенті, көрнекті ақын, мемлекет жəне қоғам қайраткері Кəкімбек САЛЫҚОВТЫҢ дүниеден озуына байланысты марқұмның зайыбы Мəриям Мəженқызына, барша əулеті мен туған-туыстарына ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтамыз. Ермегияевтар əулеті. Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ұжымы көрнекті ақын, мемлекет жəне қоғам қайраткері Кəкімбек САЛЫҚОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қ.И.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің ректораты мен ұжымы университеттің ардагер ұстазы, еңбек жəне соғыс ардагері, ҚР ҰҒА академигі, философия ғылымдарының докторы, профессор Досмұхамед Кішібекұлы Кішібековке зайыбы, философия ғылымдарының кандидаты Тимур Досмұхамедұлы Кішібековке анасы Еркін ӨТЕШҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ұжымы басылымның жанашыры, баспасөз ардагері, Қазақстанның құрметті журналисі Мəтен БИЖАНОВТЫҢ ұзаққа созылған ауыр науқастан қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


Дґѕгеленген дїние їйіѕізде Дүйсенбі, 2 желтоқсан

Сейсенбі, 3 желтоқсан

Сəрсенбі, 4 желтоқсан

Бейсенбі, 5 желтоқсан

7.00 8.00 9.30 9.40 10.45 11.25 12.30 12.45 12.55 13.25 13.55

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.10 13.55

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.05 13.25 13.55

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.10

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Апта.kz». «Айтуға оңай...». «Шыңғыс хан». Телехикая. Жаңалықтар. «Қазақтың қолөнері». «Дауа» (СПИД). «Ақсауыт». «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Шыңғыс хан». Телехикая. «Менің Қазақстаным». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Қазақтың қолөнері». «Бірегей сардар». Арнайы тележоба. «Заң жəне біз». Тікелей көрсетілім. «Ауыл сақшысы». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Сұңқар». Телехикая. «Келін». ��елехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «SPORT.KZ». «Көкпар». Ұлттық ойын. «Өзекжарды». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ауыл сақшысы». Телехикая. Аңдатпа, əнұран.

14.25 14.55 15.55 17.00 17.30 17.50 18.10 18.30 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 01.00 01.45 02.00 02.30 03.05 03.50

7.00 9.00 10.00 11.00 11.50 12.30 12.55 13.00 13.10 15.00 15.10

16.00 17.00 17.15 18.00 18.15 18.40 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 00.15 00.45 01.15 01.4503.30

6.00 6.45 7.10 7.40 9.00 9.10 10.50 11.50 11.55 12.55 14.00 15.05 16.50 21.00 21.30 22.30 22.55 23.00 23.30 00.10 02.45 03.30 03.55 05.00

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. «Жеті күн». «Жеті күн». «Триумф Казахстана». Деректі сериал. «Возвращение». Телесериал. «Ас арқау». «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. «Назарбаев. Откровения». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Сиқырлы саз». Мемлекеттік академиялық симфониялық оркестр. Айман Мұсақожаева. «Битва умов». Отбасылық телевикторина. Жаңалықтар. «Үлкен саясаттағы риясыз кездесулер». Деректі фильм. Жаңалықтар. «ХХІ век: Мегапроекты Н.Назарбаева». Деректі сериал. «Сүйікті əндер». Концерт. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. «Қоңыр» тобы. Концерт. Футбол. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Менің үшінші курстағы махаббатым». Кино.

«В наше время». «Контрольная закупка». «Ханым». «Самая обаятельная и привлекательная». Кино. Жаңалықтар. «Что скрывает любовь». Кино. «Кеш жарық, Қазақстан!». Ауа райы. «Свадебный переполох». «Үй болу қиын». Телехикая. «Караоке-такси». «Бит – квартет «Секрет»: 30 лет на бис!». «Она не могла иначе». Кино. Жаңалықтар. «Пусть говорят». Жаңалықтар. Ауа райы. «Караоке-такси». «Айналайын». Телехикая. «Оттепель». Телесериал. «В наше время». «Контрольная закупка». «Отпуск за свой счет». Кино. «Жить здорово».

11

www.egemen.kz

29 қараша 2013 жыл

14.25 14.55 15.55 17.00 17.25 17.30 17.50 18.05 18.35 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.25 23.55 00.30 02.05 02.35 03.10 03.55

7.00 9.00 9.10 9.40 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.30 15.00 15.10 16.20 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 23.45 00.15 00.45 01.00 01.30 02.0003.00

6.00 7.00 11.00 11.05 11.35 12.40 13.10 14.10 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 23.00 23.05 23.30 00.10 02.20 03.10 03.55 05.00

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар.. «Сұңқар». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Шыңғыс хан». Телехикая.. Жаңалықтар «Sport.kz». «Алаң» ток шоуы. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Шыңғыс хан». Телехикая. «Ұлттық өнім». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Еңселі Елорда». «Сыр-сұхбат». «Бірегей сəулеткер». Арнайы тележоба. «ЕХРО жолы». «Ұстаз». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Сұңқар». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ағайынды Киссель мырзалар». Кино. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ұстаз». Телехикая. Аңдатпа, əнұран.

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Вектор развития. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Триуфм Казахстана». Деректі сериал. «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Мать и мачеха». Телесериал. «ХХІ век: Мегапроекты Н.Назарбаева». Деректі сериал. «Балаларға өмір сыйлаңыз!». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. «След». Телесериал. «Жансарай». Əшірбек Сығай. «ОБСЕ: от Хельсинки до Астаны». Деректі сериал. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Домработница». «Модный приговор». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Үй болу қиын». Телехикая. «Туған елдің түтіні». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке-такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Простая жизнь». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Пусть говорят». Жаңалықтар. Ауа райы. «Караоке-такси». «Айналайын». Телехикая. «Оттепель». Телесериал. «ППС». Телесериал. «В наше время». «Отпуск за свой счет». Кино. «Жить здорово».

14.25 14.55 15.55 17.00 17.30 17.50 18.10 18.35 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 02.10 02.25 02.55 03.30 04.15

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сұңқар». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Шыңғыс хан». Телехикая. Жаңалықтар. «Ұлттық өнім». «ЕХРО жолы». «Заң жəне біз». «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Шыңғыс хан». Телехикая. «Қазақстан-2050: өзіңді жеңіп шығу». Арнайы тележоба. Жаңалықтар. «Өзекжарды». «ЕХРО жолы». «Бірегей тəлімгер». Арнайы тележоба. «Қылмыс пен жаза». «Ұстаз». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай…». «Сұңқар». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Авалон мектебі». Кино. «Өзекжарды». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ұстаз». Телехикая. Аңдатпа, əнұран.

13.55 14.25 14.55 15.55 17.00 17.30 17.50 18.10 18.30 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 02.10 02.40 03.15 04.00

7.00 7.00 9.00 9.10 9.40 9.30 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.30 15.00 15.10 16.20 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 23.45 00.25 01.00 01.15 01.45 02.0003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.05 11.35 12.40 13.10 14.10 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 23.00 23.05 23.30 01.10 02.20 03.10 03.55 05.30

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Озық өркениетті Қазақстан». Деректі фильм. «Айбын». Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Триумф Казахстана». Деректі сериал. «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Мать и мачеха». Телесериал. «ХХІ век: Мегапроекты Н.Назарбаева». Деректі сериал. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Жаңа қоғам». Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. «След». Телесериал. «Көзкөрген». «2030: время свершений». Деректі фильм. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Домработница». «Модный приговор». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Үй болу қиын». Телехикая. «Туған елдің түтіні». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке-такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Простая жизнь». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Пусть говорят». Жаңалықтар. Ауа райы. «Караоке такси». «Айналайын». Телехикая. «Оттепель». Кино. «ППС». Телесериал. «В наше время». «Егерь». Кино. «Контрольная закупка».

9.00 9.10 9.25 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.30 15.00 15.10 16.20 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 23.50 00.20 00.30 01.00 01.3003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.05 11.35 12.40 13.10 14.10 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 22.55 23.00 23.30 00.10 02.20 03.10 03.55 05.30

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сұңқар». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Шыңғыс хан». Телехикая. Жаңалықтар. «Агробизнес». «Біз қазақша сөйлейміз». Реалити-шоу. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Томпақ». Телехикая. «Əйел бақыты». «Шыңғыс хан». Телехикая. «Мың түрлі мамандық». Жаңалықтар. «Қылмыс пен жаза». «Ұлттық өнім». «Бірегей бапкер». Арнайы тележоба. «Шетелдегі қазақ балалары». «Ұстаз». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай». «Сұңқар». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Сенім қуаты». Кино. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ұстаз». Телехикая. Аңдатпа. Əнұран.

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Жаңа қоғам». Əскери іс. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Триумф Казахстана». Деректі сериал. «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Мать и мачеха». Телесериал. «ХХІ век: Мегапроекты Нурсултана Назарбаева». Деректі сериал. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. «Долг. Честь. Отвага». Деректі фильм. «След». Телесериал. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Домработница». «Модный приговор». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Үй болу қиын». Телехикая. «Туған елдің түтіні». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке-такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Простая жизнь». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Пусть говорят». Жаңалықтар. Ауа райы. «Караоке-такси». «Айналайын». Телехикая. «Оттепель». Телесериал. «ППС». Телесериал. «В наше время». «Доживем до понедельника». Кино. «Контрольная закупка».

Жұма, 6 желтоқсан

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.20 13.50 14.20 14.55 15.55 17.00 17.25 17.30 17.50 18.10 18.40 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.55 23.45 00.15

00.45 01.10 03.05 03.30 04.00 04.45

7.00 9.00 9.10 9.35 10.00 10.15 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.30 15.00 15.10 16.20 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 00.20 00.50 01.20 01.3003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.15 11.35 12.40 13.10 14.10 15.00 15.15 15.30 17.25 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 22.55 23.00 23.35 01.50 02.55 03.40 05.00

Ўлттыќ ономастика ќазаќы ќалыптыѕ алтын ќазыєы

Бүгінде мемлекеттік мəртебеге ие болған тіліміздің төрт құбыласын түгендеу өзекті мəселеге айналып отыр. Бұл күні ертең биік мəртебелі тіл қолданысқа толық енген тұста тағы да жоқты іздемеу үшін қажет болып тұр. Президент Нұрсұлтан Назарбаев «Нұр Отан» партиясының съезінде тіліміздің өркен жаятынын, өрісі кеңейетінін айта келіп: «Тəуелсіздік алған тұста халқымыз қанша болғанын баршаларыңыз білесіздер. Ал қазір қазақша сөйлейтін халқы 70 пайыздан астам өңірлердің барлығы қазақ тіліне көшулері керек», деген болатын. Осындай үлкен міндеттің үдесінен шығу жолында атқарылып жатқан игілікті істің бірі – ұлттық ономастиканы елдік тұрғыда жүйелеуге қатысты болып тұр. Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

Кезінде империялық саясаттың кесепатынан қасиетті қазақ жерінің атаулары жөн-жосықсыз өзгертілгені белгілі. Ондағы түпкі идея сол арқылы ұлттық үлгіні, қазақы қалыпты жою. Ол кейінгі ұрпақтың санасына жердің иесі кім екенін ұқтырмау, шатастыру мақсатында ойластырылған сұрқия саясаттың ісі болатын. Оның бəрі тəуелсіздіктен кейін ғана айқындалып отыр. Осындай жат пиғылдан ата қонысымыздың атаулары, халықтың дəстүрлі дүниетанымы мен бітім-болмысы, елді мекен дер дің түпқазығын нақтылау ниетінде Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Тіл комитеті «Жерсу атауларының тарихы мен бүгінгі жай-күйі» атты республикалық ғылыми-практикалық конференция өткізді. Оған отандық ономастика

комиссиясының мүшелері, барлық өңірлердегі тіл басқармалары басшылары, ономастикамен шұғылданып жүрген ғалымдар, зиялы қауым, баспасөз өкілдері қатысты. Конференцияны Тіл комитеті төрағасының орынбасары Шерубай Құрманбайұлы ашып, өңірлердегі əкімшілік-аумақтық бірліктер атауларының ахуалын, тарихи атауларды қалпына келтіру мəселесін таратып айтты. Көрнекті ғалым Мекемтас Мырзахметұлы ономастикадағы ұлттық дəстүр мəселесіне тереңдеп барып, ұланбайтақ қазақ жерінің атаулары туралы арғы-бергі кезеңдерді ойлы көзбен шолып, Тұран өлкесінің жер көлемі 5,5 млн. шаршы километр деп көрсетілсе, соның 3 млн. шаршы километрі Қазақ елінің еншісінде екенін жеткізіп, «Ономастика саласына тек патриоттар келуі керек. Ондай ұлттық рухы болмаса, қара басының қамы дейтіндер жоламауы қажет», деп

сөз желісін бір түйіп тастап, одан кейін Отанымыздың əр кезеңдегі тарихи-əлеуметтік жағдайынан сөз қозғап, Түрік қағанаты заманындағы қытайлық топонимдерге, этнонимдерге, антропонимдерге талдау жасап, парсы, гректік, арабтық, моңғолдық, қалмақтық, орыстық-еуропалық уақыттардан тамыр тартқан ономастикалық атаулардың сыр-сипатын ашып, тəуелсіздік заманындағы ономастиканың жай-күйін саралап, ендігі жерде осыны ғылыми тұрғыдан жүйелеу қажеттігін еске салды. Ол, сонымен бірге, елді мекендерге жеке адамдардың атын беруге болмайтынын, егер бұл орын алып жатса, адамдар арасында бəсекелестік өрістейтінін де атап өтті. Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының директоры Хангелді Əбжан азаматтық ономастикадағы ізденістер мен іркілістерді баяндап, осы

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сұңқар». Телехикая. «Айтуға оңай...» «Шыңғыс хан». Телехикая. Жаңалықтар. «Менің Қазақстаным!». «Жарқын бейне». «Қазақ даласының құпиялары». Деректі фильм. «Томпақ». Телехикая. «Əйел бақыты». «Шыңғыс хан». Телехикая. «Жан жылуы». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Жаңа Қазақстан-2050». «Парламент». «Иман айнасы». «Ұстаз». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Ұлттық шоу». «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. Футбол. 2014 жылы өтетін футболдан Əлем чемпионатының жеребе тарту рəсімі. «Жайдарман». Үздік əзілдер. «Гол 2. Ақиқатқа айналған арман». Кино. «Иман айнасы». Жаңалықтар. «Ұстаз». Телехикая. Аңдатпа, əнұран.

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Мəртебе». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Мать и мачеха». Телесериал. «ХХІ век: Мегапроекты Нурсултана Назарбаева». Деректі сериал. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток шоу. Жаңалықтар. «Вектор развития». Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. Орталық «Хабар». «Казахстан ХХІ веке: Угроза религиозного экстремизма». Деректі фильм. Жаңалықтар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Жұма уағызы». «Домработница». «Модный приговор». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Үй болу қиын». Телехикая. «Туған елдің түтіні». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Повелитель эфира». Кино. «Күт мені». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Простая жизнь». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Поле чудес». Жаңалықтар. Ауа райы. «Айналайын». Телехикая. «Красавица и чудовище». Кино. «Адам жəне заң». «В наше время». «В последнюю очередь». Кино. «Жить здорово».

ДҮБІРГЕ

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Сенбі, 7 желтоқсан

7.00

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт.

8.30

«Сенбілік таң».

9.35

«Агробизнес».

10.00

«Дауа».

10.35

«Ас мəзірі».

11.10

«Қазақстан дауысы».

12.35

«Жаңа Қазақстан-2050».

13.00

«Еуразия барысы». Қазақ күресінен халықаралық турнир. Тікелей көрсетілім.

17.30

«Еңселі елорда».

19.40

«Жан жылуы».

20.05

«Арнайы репортаж».

20.30

Жаңалықтар.

21.05

«Жайдарман».

22.40

«Сіз не дейсіз?».

23.10

Жаңалықтар.

23.45

«Ақылды үй». Кино.

01.15

«Ғасырлар үні». Этномузыкалық фильм.

01.55

«Еңселі елорда».

02.05

«Арнайы репортаж».

02.30

Жаңалықтар.

03.05

«Келбет».

03.35

Аңдатпа, əнұран.

Жексенбі, 8 желтоқсан

7.00

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт.

8.05

«Мəлім де беймəлім Қазақстан».

8.35

Мультфильм.

9.30

«Айгөлек».

11.05

«Сыр-сұхбат».

11.35

«Ақсауыт».

12.10

«Сіз не дейсіз?».

12.40

«Ұлттық шоу».

13.45

«Шетелдегі қазақ балалары».

14.10

«Толағай».

15.00

«Болашақ». Телехикая.

16.10

«Арнайы репортаж».

16.30

«Ұлт мақтанышы». Деректі фильм.

17.00

«Біз қазақша сөйлейміз». Реалити шоу.

17.45

«Келін». Телехикая.

19.35

«Ғасырлар үні». Этномузыкалық фильм.

20.25

«Апта.Kz».

21.30

«Қазақстан дауысы».

22.55

«Алаң». Ток-шоу.

23.45

«Көкпар».

00.25

«Көксерек». Кино.

7.00

«Махаббат мерейі». Телехикая.

02.05

«Телқоңыр».

02.45

«Апта.KZ».

8.35

«Ақшақар». Балалар уақыты.

03.45

«Жайдарман». Үздік əзілдер.

09.45

«Пионер үйінің Ивашкасы». Мультфильм.

04.05

Аңдатпа, əнұран.

9.55

«Балаларға өмір сыйлаңыз».

10.00

Жаңалықтар.

7.00

10.10

«Халық сарапшысы».

«Махаббат мерейі». Телехикая.

10.25

«Ұлт саулығы».

7.50

«Əскери іс».

11.00

Жаңалықтар.

8.20

«Ас арқау».

11.10

«Ас мəзірі».

8.40

«Айбын».

11.40

«Азық-түлік мəселесі».

9.10

12.00

«Халық сарапшысы».

«Кішкентай өрт сөндіргіш Финли». Мультсериал.

12.15

Журналдар.

10.00

12.30

«Казахстан в ХХІ веке: Угроза религиозного экстремизма». Деректі фильм.

«Битва умов». Отбасылық телевикторина.

10.45

«Знать бы, что я гений». Кино.

13.00

Жаңалықтар.

12.30

13.10

«Жансарай». Əшірбек Сығай.

«Артур и месть Урдалака». Мультфильм.

14.00

14.00

«Долг. Честь. Отвага». Деректі фильм.

«Əн қанатындағы арман». Концерт.

15.30

«ТВ Бинго».

15.00

Жаңалықтар.

16.30

15.10

Концерт.

«Сантаның костюмы». Кино.

17.00

Жаңалықтар.

18.00

«Көзкөрген».

17.15

«Бармысың, бауырым?».

18.45

«Сол бір кеш...».

18.00

Жаңалықтар.

20.00

«Жеті күн».

18.15

«Сүлейман сұлтан». Телехикая.

21.00

«Жеті күн».

22.00

«Посмотрим, обсудим». Кино.

20.00

Жаңалықтар.

20.30

«Сеть завоевавшая мир». Деректі фильм.

00.45

«Əйелдер əлемінде». Кино.

21.00

Жаңалықтар.

21.30

«Сол бір кеш...».

02.1503.30

«Диканкаға таяу хутордағы кеш». Кино.

22.45

«600 кг. золота». Кино.

00.20

Жаңалықтар.

00.50

Жаңалықтар.

6.00

«Свадебный переполох».

01.2003.40

«Шағала». Спектакль.

6.55

«Контрольная закупка».

7.20

Ханым.

7.45

Жаңалықтар.

8.00

«Тілші түйіні».

8.30

Жаңалықтар.

8.45

«Воскресные беседы».

6.00

«Идеальный ремонт».

6.45

«В последнюю очередь». Кино.

8.05

«Контрольная закупка».

9.00

Жаңалықтар.

8.30

Жаңалықтар.

9.10

«Денсаулық».

9.00

Жаңалықтар.

10.10

9.10

«Право на качество».

«Қазлото». Тікелей көрсетілім.

9.55

«Ночной гость». Кино.

10.55

«Битвы за наследство».

11.35

«Фабрика грез».

12.00

Ауа райы.

11.55

Ауа райы.

12.05

«Ду қол шоколад».

12.00

«Свадебный переполох».

13.05

13.00

«Караоке-такси».

«Женить Казанову». Телесериал.

14.05

«Ду қол шоколад».

14.05

«Караоке-такси».

15.00

«Сваты у плиты».

15.10

«Угадай мелодию».

15.30

«Дочки-матери». Кино.

15.45

«Кеш жарық, Қазақстан!».

19.35

«Минута славы».

16.50

21.00

Жаңалықтар.

«Непутевая невестка». Кино.

21.30

Жаңалықтар.

21.00

«Аналитика».

21.45

«Тілші түйіні».

22.00

22.15

Жаңалықтар.

«Муслим Магомаев. Ты моя мелодия». Концерт.

22.30

Ауа райы.

00.05

«Дом». Кино.

22.35

«Кеш жарық, Қазақстан!».

23.45

«Ледниковый период».

02.30

«Рецепт ее молодости». Кино.

02.30

«Идеальный ремонт».

04.00

«Контрольная закупка».

03.15

«Контрольная закупка».

04.25

03.40

«Рецепт ее молодости». Кино.

«Женить Казанову». Телесериал.

05.20

«Ханым».

05.10

«В наше время».

05.30

«Контрольная закупка».

күндегі атау жаңғырту ісіндегі жетістіктер мен əттеген-айларды атап өтті. Кей өңірлерде Крупский атын Менделеевпен ауыстыру, болмаса Ломоносовтың есімін бере салу үрдісі барына дəлел келтіріп, тіпті, кей жерлерде ат беру саудаға салына бастағанын, «Атамның атын көшеге берер болсаңдар, мен сол көшені жөндеуге ақша шығарамын», дейтін байшыкештер де төбе көрсетіп жүргенін назарға салды. Профессор Қаржаубай Сартқожаұлы байырғы түрік мəтіндеріндегі жер-су атауларына нақты дəйектер келтіре отырып, ономастиканың түптамыры ғасырлар қойнауында жатқанын мысалдармен жеткізді. С.Аманжолов атындағы Шығыс

Қазақстан университетінің профессоры Бердібек Бия��ов кейбір макротопонимдердің этимологиясын əңгіме арқауына айналдырып, Алтай, Берел, Ертіс сөздерінің шығу тарихына тоқталды. С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің профессоры Қуат Сапаров облыстағы жер-су атауларын өзгертудің өзекті мəселелерін сөз етті. Конференцияда солтүстік өңірлердің тарихи-ономастикалық ахуалы, халықаралық топонимдер жайы қозғалып, болашақта бұл іс ел болып бірігіп, ұлт болып ұйысып атқаруды қажет ететінін, əр азамат жер-су атауларын қалпына келтіруде шынайы жоқшы екенін танытуы тиіс деген түйін жасалды.

Жолайырыќта тўрєан Украина Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Қазір əлемдік саясаттағы үлкен əңгіменің бірі Украина жайында. Оның Еуроодаққа ассоциациялық мүше болып кіруге байланысты келіссөзді тоқтатқаны тек Украинаны ғана емес, Батыс пен Шығысты екіге бөлгендей болып отыр.

Мұндай шешім қабылданғанға дейін Еуроодақ пен Мəскеу арасында арпалысқан күрес жүргені анық. Оның ашығынан гөрі жабық, көзге көріне қоймайтын тұстары күштілеу болғанға ұқсайды. Соңғы кезге дейін Украинаның Еуроодаққа кірігуге ұмтылысы басымдау көрінген. Өз кезегінде Брюссель оны көбірек жалындырып, біраз шарттарды алға тосып, кергігені де бар. Ақырында, қысым күштілеу болған-ау, Киев Мəскеуге қарай аунап түсті. Мұндайда кім жеңді дейтініміз бар ғой. Сырттай қарағанда, Украинаны өз жағына тартқан Мəскеу қуануға тиіс. Бірақ бұл қуаныш оларға баянды бола қоймас. Ең алдымен, Украина экономикасының біраз ауыртпалығын өз мойнына артады. Ол оған қатты бататыны анық. Біраз тəлтіректейді. Бұрынғыдай енді Украинаға болмас нəрсеге ілік іздеп, тиісе беруге қақысы жоқ. Тіпті, күндердің күнінде өкінетін де шығар. Ең қиыны – əлемдік саясат үлкен жеңіліске ұшырады. Еуропаның екіге жарылуы күшейе түсті. Киевтің келісімнен бас тартуынан кейін-ақ Еуроодақ басшылығы, атап айтқанда, Одақ президенті Херман ван Ромпей мен Еурокомиссия президенті Жозе Мануэль Баррозу Ресейді Украинаға қысым жасады деп айыптады. Өз кезегінде Украинаны өз ықпалында қалдыруды көздейтін Ресей президенті Владимир Путин де Еуроодақты Киевке қысым көрсетіп, бопсалаумен айналыстың деп кінəлады. Бұл кінəласудың аяғы нақты шараларға ұштасуы мүмкін. Одан алдымен Ресей жапа шегеді. Қаншама қайшылықта болғанымен,

Ресейдің экономикасы Еуропа елдерімен байланысқа тəуелді. Бəрінен бұрын бұл Украинаның өзіне қиын. Ел екіге бөлініп отыр. Мұндай бөлінуден елдің берекесі кететінін басқаның мысалынан емес, осы Украинаның өзінен айқын көруге болады. Сол алауыздық салдарынан Еуропаның белді елдерінің қатарында тұратын Украина экономикасы күйзеліске ұшырады. Кешегі КСРОның жетекші республикасының бірі болған, өнеркəсібі Батыс елдерімен тайталасқан, халқы елу миллиондық елдің ІЖӨ көлемі қазір Қазақстаннан да төмен. Бүгінгі алауыздық елді тағы да төмен тартатыны анық. Саяси күрес барлық елдерде бар. Бірақ олар елді бөлуді көздемейді. Жеңгенінің, көпшіліктің пікірімен санасады. Ал Украинада жұрт «майданға» шығып, айқасады. Парламентте төбелеседі. Өздерінің айтқанынан басқаға көнгісі жоқ. Бұрын да солай болған, тағы да солай болар түрі бар. «Удар» партиясының көсемі Виталий Кличко: «Еуроодақпен ассоциация жөніндегі келісімге қол қойылғанша майданнан кетпейміз», деп мəлімдеме жасады. Олар қазіргі билікті қолдайтын халықтың (көпшіліктің) пікірін есепке алмайды. Түрмеде «ауырып» жатқан Юлия Тимошенко мерзімсіз аштық жариялап, жұртты «келісімге қол қоюдан бас тартқан президент Виктор Януковичтің үкіметін жер бетінен сыпырып тастауға» шақырды. Жағдайды президент Виктор Януковичтің өзі де мойындап отыр. «Ел қысымға ұшырап, соның салдарынан өндіріс тоқтап, мыңдаған адам далада қалады», деді ол өзінің халыққа арнауында. Мəскеуге бет бұрғанмен, түпкі мақсат «еуропалық сипаттағы Украинаны» құру екенін айтты. Дəл қазір оны тыңдайтын адам жоқ. Жұрт «Еуромайданға» шыққан. Бірі – Батысқа, бірі Шығысқа қарайды. Олардың қашан бір жаққа қарайтыны белгісіз. Олай болмайынша, бұл елде тыныштық та орнай қоймайды-ау шамасы.

Ќылмыс пен билік астасса жаман-ау Алатаудың ар жағындағы ағайындар жаңалығына құлақ түреміз. Жақсыларына қуанасың, жаманы көбейіңкіреп кетсе, көңілің құлазиды. Өткен аптада бұрынғы қырғыз парламентінің спикері, елдегі жетекші «Атажұрт» партиясының бір басшысы Ахматбек Келдібеков қамауға алынды. Мұның үлкен бір саяси даудың басы екені анық.

Жеке бір асқан байдың, айтулы қылмыскердің тұтылғаны емес-ау, жұртты осы бір адамның үлкен билікте болғаны, ел саясатының ішінде жүргені ойландырады. Билікте сондайлардың болғаны елдің берекесін кетіретіні, құтын қашыратыны белгілі. Қазіргі уақыттағы Қырғызстан экономикасының мүшкіл жағдайының, жалпы елдегі саяси ахуалдың тұрақсыздығының бір ұшы елдегі билікте кездейсоқ адамдардың жүргеніне де барып тіреледі-ау дейсің. Ахматбек Келдібеков туралы бұрын да жазғанбыз. Осыдан үш жыл бұрын 2010 жылғы Бакиевті құлатқан революциядан кейінгі парламенттің спикері болып сайланғаннан соң, сол өзінің қызметін атақты əлемдік қылмыскер Қамшыбек Көлбаевпен (Камчи Бишкекский, Коля-киргиз) бірге атап өткені үшін депутаттар оны орнынан босатқан. Енді, бұрынғы да болса, спикердің қылмыскер ретінде ұсталғаны ел ішінде үлкен əңгіме тудырды. Мұндай азулы қылмыскерді де ұстаған соң, жақсылыққа бет бұрылғаны деп қуанғандар болса, оның жақтастары – партияластары, сыбайластары, елдің бүкіл оңтүстігі өре түрегелгенге ұқсайды. Жаңа дау, жаңа қақтығыстар елдің берекесін кетірері анық. Осыған орай біраз əңгіме оның өмір жолы жайында болып жатыр. Жас кезінде бұзақылығымен ерекшеленген ол саяси өмірге белсене араласып, биліктің қасы-басында жүрген екен. Алғашқы президент Асқар Ақаевпен жақындасып,

оның тұсында Əлеуметтік қорға, Салық қызметіне басшылық еткен. Тіпті, Ақаевтың баласы Айдармен аралас-құралас болып, бір кəсіпкердің қазасына себепкер болғаны туралы əңгіме де айтыла бастады. Ақаев кеткен соң, оның бас қарсыласы Бакиевпен де ісі жарасып, біраз дүниеге ие болған. Бакиев қуылған соң да онымен бірге кеткен жоқ, қайта абыройы көтеріліп, спикерлікке де сайланды. Ал қазір билікке қарсылардың бірі. Оған қарсы елдің бас прокуроры Аида Салянованың жеке өзі іс қозғаған көрінеді. Оған ел басшылығы қолдау көрсеткен шығар, əйтпесе елдегі ең бай адамның біріне, қылмыстық əлеммен байланысы бар, елдің тұтастай оңтүстік өңірі қолдайтын тұлғаға қол көтеруге бас прокурордың шамасы келмес еді ғой деген де əңгіме айтылады. Қалай болғанда да, оны Ұлттық қауіпсіздік комитетінің адамдары тұтқындап, қамаққа жапқан. Оған жемқорлықпен айналысқан, өзінің қызметін асыра пайдаланған деген айып тағылып отыр. Өзінің ұсталатынын күні бұрын пайымдап та жүрсе керек, Ахматбек Келдібеков тағылған айыптың негізсіздігі жөнінде мəлімдемелерін таспаға жазып та, жариялап та үлгеріпті. Оның қорғаушылар командасы да мықты. «Атажұрт» партиясы толық құрамымен, сондайақ, елдің белгілі заңгері, айтулы Əзімбек Бекназаров (бұрын үкімет мүшесі болған) жұмысқа кірісіп кеткен. Арандату жолымен олар елдің оңтүстігіндегі қарапайым халықты көтереді. Жер-жерде митингтер басталған. Əдеттегідей жолды жабу қолға алыныпты. Мұның барлығы елдің берекесін кетіретіні даусыз. Арандатуға ерген халық мынадай қыс қыса бастайтын кезде шаруасын доғарып, саяси ойынға шығады. Одан елдің жағдайы күйзеледі. Бұл сая си ойынның біразға созылары күмəнсіз. Оған еріксіз араласатын халықты аяйсың.


12

www.egemen.kz

29 қараша 2013 жыл

 Жасампаздық жемістері

Екі мектеп, їш балабаќша ашылды Тұңғыш Президент күні мерекесі қарсаңында Астана қаласының маңайындағы Қосшы, Қараөткел, Қоянды, 96-разъезд, Талапкер ауылдарында жаңа, заманауи мектептер мен балабақшалар ашылды. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Мəселенің мəнісі

Бұрнағы күні Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Астана қаласын одан əрі дамыту мəсе лелеріне арналған кеңес өткізіп, сонда сөйлеген сөзінде атқарушы билік өкілдеріне Астана қаласының айналасындағы 30 шақырымдық аймақта орналасқан елді мекендерді абаттандыру жəне олардың əлеуметтік əлеуетін арттыру туралы нақты тапсырмалар

берген болатын. Кеше Ақмола облысының Целиноград ауданына қарасты Қосшы ауылында 1200 орындық жаңа мектеп ғимараты пайдалануға берілді. Жалпы құны 1,4 млрд. теңге болатын төрт қабатты бұл заманауи мектеп құрылысын «ABINUKAS» ЖШС екі жыл ішінде салып, жас жеткіншектердің игілігіне беріп отыр. Қосшы кентіндегі жаңа мектеп ғимаратын пайдалануға беру салтанатына Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов жəне

Ақмола облысының əкімі Қосман Айтмұхаметов қатысты. Осы салтанатты жиында сөйлеген сөзінде Білім жəне ғылым министрі Мем лекет басшысының тікелей қамқорлығының нəтижесінде соңғы жылдары елімізде 500 жаңа мектеп пайдалануға беріл генін, алдағы 2014 жылдың өзінде ғана тағы 50 мектеп оқушылар үшін есігін айқара ашатындығын мəлімдеді. Өз кезегінде облыс əкімі Қосшы кенті тұрғындарын осындай тамаша білім ордасының ашылуымен құттықтай отырып, Елбасының атынан жаңа мектепке 32 компьютер жəне теледидар сыйлады. Елорда жанындағы Қоянды ауылында 280 бүлдіршінге тəрбие беретін «Аялы-Ай» атты жаңа

бала бақша ғимараты ашылды. Жалпы құны 569 млн. теңгені құраған бұл мектеп жасына дейінгі балалар мекемесі құрылысын «ASTУ» ЖШС жүргізген. Екі қабатты бұл ғимарат жеке жылу, су жəне кəріз жүйелерімен жабдықталған. Іскер азамат Бақберген Мəуленов басқаратын Целиноград ауданына қарасты елорда іргесіндегі Қараөткел ауы лында бүгінгі заманның сұраныстарына толық жауап беретін, жалпы құны 1,7 млрд. теңге тұратын 1200 оқушыға арналған жаңа мектеп ғимараты есігін айқара ашты. Ашылу салтанатында осы ғимаратты салған «Райкен» құрылыс ұйымының басшысы Данияр Тұңғышбаев мектеп директоры Алтынқан Əленоваға

 Спорт

Ќарыздарын толыќ тґлеуді талап етуде

Кеше Атырау қаласында қарашаның 22-сінен бері 187 былғары қолғап шеберінің қатысуымен өтіп жатқан бокстан Қазақстан чемпионаты өзінің мəресіне жетті. Оның қорытындысы бойынша Ақмола облысының құрамасы ресми емес есепте командалық бірінші орынға ие болды.

Қызылорда облысы Жалағаш ауданының ауруханасының қызметкерлері қарсылық акциясына шықты. Олар мекемеден айлық жалақы жөніндегі қарыздарын толық төлеуді талап етуде. «Дəрігерлер ақшаның өздері мен аяжандарға ғана емес, сонымен қатар бұларға келетін пациенттерде де жетіспейтінін айтады. Сондықтан, олар тиісті дəрідəрмектерін де сатып ала алмай отыр», деп мəлімдеді «Жетінші арна». Ереуілге шыққан аурухана қызметкерлері бас дəрігердің уəдесіне əбден тойғандарын жеткізді. Олар екі айдан бері жалақыларын ала алмай отыр. Ал зейнетақы қорына ақша түспегеніне одан да көп болған. Осыны айтқан медиктер мен санитарлар барлық пəленің аурухана басшылығынан болып отырғанына да сенімді. «Біз мекеменің қарызы 92 млн. теңге болғанын да естіп отырмыз. Аурухананы бензинмен, азық-түлікпен жəне дəрі-дəрмектермен қамтамасыз етіп отырған кəсіпкерлер қарыздары үшін есепшотты жаптырып тастады. Осы есепшот қалай ашылады, олар солай ондағы ақшалардың бəрін сыпырып алады, біз тағы да жалақысыз қаламыз», – деді Гүлмира Мəделханова. Аудандық орталық ауруханада қалыптасып отырған ахуалға ондағы қызметкерлер ғана емес, сонымен қатар, пациенттер де ашу білдіріп жатыр. Олар палатаның ішінде тоңғаннан қата бастағандарын айтып шағынады. «Палаталарда жүрудің өзі мүмкін емес, суықтан аяғың қатып қалады. Жылыну үшін ылғи жамылғы жамылып отырамыз. Енді мұндай жағдайда қандай ем болсын!», – дейді емделушілердің бірі Қалдыгүл Дүйсебаева. Осы шағымнан кейін ауруханаға прокуратура қызметкерлері келді. Олар медиктер сөздерінің расқа шыққанын мəлімдеді. «Тексеру барысында аурухананың дебиторлық жəне кредиторлық қарыздары көрсетілген акт толтырылды. Бухгалтерияның жұмысында да кемшіліктер бар екені анықталды. Бұл актіні біз облыстық қаржы полициясына тапсырдық, енді сол жақ процессуалды шешім шығарады», – деді Жалағаш ауданының прокуроры Хадиша Жұмағұлова. Аудандық ауруханадағы жағдайды облыстық денсаулық сақтау басқармасындағылар да біледі. Мұндағы жағдайды қазір олар да бақылауда ұстап отыр. «Ал дəрігерлердің жалақылары ертең беріле бастайды», – деп сендірді басқарма бастығының орынбасары Сəкен Серғазиев. Соңғы сəтте облыстық ішкі саясат басқармасы бастығының міндетін атқарушы Əлімжан Жарылқағанов ауруханаға 33 млн. теңге ақшаның жіберілгенін жеткізді. Осы ақша жалақы ретінде беріледі. Ал қарыздар келесі аптада толық жабылады.

Атырауда бокстан Ќазаќстан чемпионаты аяќталды Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ,

«Егемен Қазақстан».

Біріншіліктің ақтық айқасына 10 облыстың боксшылары қатысты. Олардың арасында Оңтүстік Қазақстан облысының бəсі басымдау болды. Бірақ финалда шайқасқан 5 боксшының екеуі ғана жеңіске жете алды. Мұның есесіне, Ақмола облысының алтын медаль үшін айқасқан 3 боксшысы да сол мақсаттарын орындай білді. Айналып келгенде, бұл көрсеткіш ара салмақты өзгертіп, көкшелік жігіттердің бас бəйгені жұлып əкетуіне мүмкіндік əперді. Сондай-ақ, финалға 3 спортшысын салған Астана құрамасы нəтижесінде бірде-бір алтын медаль ала алмады. Осының өзі оның алдына Алматы қаласы мен Жамбыл облысының жасақтары түсіп кетуіне жол ашып берді. Айта кету керек, таяуда Алматыда өткен əлем чемпионатында жүлделі орын алған қазақстандық боксшылардың бірде-бірі бұл біріншілікке қатысқан жоқ. Оның есесіне, Азияда топ жарған Теміртас Жүсіпов пен Антон Пинчук Каспий жағасындағы қалада өткен бəсекенің көрігін қыздыруға атсалысты. Ал чемпионатта жастар көбірек бой көрсетті. Бұл үшін биылғы ақпан айында Орал қаласында өткен еліміздің жастар

арасындағы чемпионатына қатысқан 60қа жуық жас боксшының осында келгенін айтсақ та жеткілікті. Бұлардың арасында сол біріншіліктің ақтық сынында өнер көрсеткен 11 балғын атлет болды. Солардың арасынан тек тараздық Айтжан Шілеев қана қола медальге қол жеткізе алды. Чемпионат барысында сенсациялар да аз болған жоқ. Соның орайында өзінен бұрын деңгейі төмен саналып келген қарсыластарына жол беріп алған Ғани Жайлауов, Манат Өмірзақов, Алмат Серімов, Ілияс Сүлейменов, Рустам Сваев сынды боксшылар болды. Сонымен, Қазақстанның 2013 жылғы чемпионы атағына мына боксшылар қол жеткізді: 49 кг – Теміртас Жүсіпов (Ақмола), 52 кг – Əділет Құрметов (Қарағанды), 56 кг – Ержан Ордабаев (Атырау), 60 кг – Зəкір Сафиуллин (Оңтүстік Қазақстан), 64 кг – Алмасбек Əлібеков (Оңтүстік Қазақстан), 69 кг – Сағадат Рахманқұлов (Жамбыл), 75 кг – Сапарбай Айдаров (Алматы), 81 кг – Нұрдəулет Жарманов (Ақмола), 91 кг –Антон Пинчук (Қостанай), +91 кг – Жан Кособуцкий (Ақмола). Бұл боксшылар енді Қазақстан құрамасы сапына алынады. АТЫРАУ.

 Оқиға

Тонаушылар торєа тїсті Қызылордада бұдан жарты айдан астам уақыт бұрын «Гелиос» жанар-жағармай құю бекетіне шабуыл жасаған күдіктілер қолға түсті. «Оқиға биылғы жылғы 12 қараша күні сағат 04:40 кезінде «Ақмешіт» шағын ауданында орналасқан «Гелиос» жанар-жағармай құю бекетінде орын алды. Бетперде киіп алған белгісіз екі адам бекетке кіріп келіп, касса жанындағы қорапқа салынған 780 778 теңге ақшаны тартып алады. Кетіп бара жатқандарында алдарынан шығып, қарсылық көрсеткен кассир И.Нұртазаевтың кеуде тұсынан белгісіз атыс қаруымен оқ атқан. Нəтижесінде зардап шегуші оқиға орнында қайтыс болған», – деді осыған орай облыстық ішкі істер департаменті баспасөз қызметіндегілер.

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Қызылорда қалалық ішкі істер басқармасы аталмыш фактіге байланысты Қылмыстық кодекстің 96бабы 2-бөлігі «ж, з» тармақтарымен (адамдар тобы, алдын ала сөз байласу арқылы қарақшылықпен ұштасқан кісі өлтіру), 179-бабы 2-бөлігі «а, г» тармақтарымен (адамдар тобының алдын ала сөз байласу бойынша қару ретінде пайдаланатын заттарды қолданумен жасалған қарақшылық) қылмыстық іс қозғады. Баспасөз қызметінің мəлімдеуінше, жеделіздестіру шараларының нəтижесінде аталған аса ауыр санаттағы қылмысқа қатысы бар деген 3 күдіктіге қатысты жинақталған дəлелдемелер тергеу барысында нақты айғақтармен бекітілген. Қазір іс бойынша айғақ заттар алынып, тергеу амалдары жүргізіліп жатыр. Құрыш НҰРЫМБЕТ.

Бүгін «Егемен Қазақстанның» интернет-басылымынан (www.egemen.kz) мына хабарлармен таныса аласыздар: Таиландта оппозиция күштері үкімет əскерлерімен қақтығысты. Киев: майдандағы «майданның» басылар түрі жоқ. Парижде əлемдегі ең үлкен гербарий бес жылдан соң қайта ашылды. Мəскеудің сыртында балалар мінген автобусқа оқ жаудырылды. Бас прокуратура Дубайда қамалғандарға көмектесе алмайды. Астананың ортасында Кенесары жасағы сарбаздарының бейіті табылды. Алматыда полиция инспекторы марқұм адамға айыппұл жазыпты.

Құрыш НҰРЫМБЕТ.

Меншік иесі:

жаңа мектептің символдық кілтін табыс етті. Сонымен бірге, Тұңғыш Президент күні мерекесі қарсаңында астаналық облыстың Целиноград ауданына қарасты Талапкер ауылында 280 орындық балабақша да пайдалануға берілді. Жаңа үлгімен салынған, жан-жақ ты жарақтандырылған бұл жаңа балабақша ғимаратын «Аян» ЖШС-нің құрылысшылары тұрғызған. Сол күні осы ауданға қарасты 96-разъезд елді мекенінің тұрғындары да үлкен қуанышқа бөленді. Бұл елді мекенде «Астана Көктем С» ЖШС құрылысшылары тұрғызған 140 орындық жаңа балабақша ғимараты бүлдіршіндер үшін есігін айқара ашты.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №195 ek


29112013