Page 1

Бїгінгі нґмірде: Болашаќќа баєытталєан басты ќўжат 2-3-беттер Жаѕа стандарт жобасындаєы жаѕсаќтыќ 6-бет Ўлымды да, ўлтымды да ойлаймын 7-бет Ілгерілеушілік бар, іркілістер де жоќ емес 8-бет

№145 (28369) 29 ШІЛДЕ СЕЙСЕНБІ 2014 ЖЫЛ

● Еркін елдің ертеңі

БАЛДƏУРЕН, ШІРКІН, БАЛАЛЫЌ! «Жасөспірімдерге қарап еліміздің болашағын көремін. Осы болашақтың келешегі тамаша болатынына əрдайым сенемін».

Соңғы 3-4 күннен бері əлемнің аузынан «Астана», «Қазақстан» деген екі сөз түспей тұр. Бұған біздің елорда аттас команданың капитаны Винченцо Нибалидің «Тур де Франс» веложарысы көпкүндігінің соңғы кезеңдерінде үздіксіз топ бастап келіп, ақыр соңында сайыстың жеңімпазы атанғаны басты себеп болды. Осылайша «Астана» командасы өзінің тарихында екінші мəрте қатарынан осы атақты доданың бас бəйгесіне қол жеткізген тарланды шығарып отыр. «Егемен Қазақстан».

Бақберген АМАЛБЕК,

«Егемен Қазақстан».

кездестіресіз. Таңдау лылар қатарында балалар үйлерінің тəрбиеленушілері, мүм кіндігі шектеулі бүлдіршіндер де көптеп саналады. Мұнда балалардың толыққанды демалысын қамтамасыз ету, олардың бойында білім мен креативті ойлау қабілеттерін өрістетумен қатар əлеуметтік жауапкершілік, патриоттық сезім, азаматтық жəне адам гершілік ұстанымдарын

Таєайындау

Мемлекет басшысының Өкімімен Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жауапты хатшысы қызметіне тағайындалды.

Хроника

Нибали – «Тур де Франс» жеѕімпазы

Серік ПІРНАЗАР,

Елбасы Н.НАЗАРБАЕВТЫҢ Құрметті қонақтар кітабындағы тілегінен

Кең-байтақ еліміздің кез келген өңіріндегі сияқты, табиғаты тамылжыған Бурабайда да Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың есімімен тікелей байланысты əлеуметтік нысандар жеткілікті. Солардың қатарында «Балдəурен» оқу-сауықтыру орталығын риза көңілмен айтуға болады. Нұрсұлтан Əбішұлының тікелей бастамасымен бой көтерген шаттық мекені тəуелсіз мемлекетіміздің бүлдіршіндерге жасаған баға жетпес базарлығы екендігі ақ алғыс аузында. Бүгінгі күні «Балдəурен» ТМД елдері мен Орталық Азия аймағындағы балалардың демалысын ұйымдастыру, сауықтыру жəне жасөспірімдерің шығармашылық қабілетін дамытуға қажетті барлық жағдайды қамтамасыз еткен бірден-бір мекеме саналады. Жыл бойы үздіксіз қызмет атқаратын орталық əр ауысымда 300 баланы қабылдайды. Жалпы, он алты тақырыптық ауы сымда еліміздің 4608 жасөс пірімі мемлекеттік тапсырыс шеңберіндегі кластерлік тəрбие жүйесінен өтеді екен. Балалар арманы алаулаған орталықта оқу озаттарын, олимпиа да жеңімпаздарын, спорт пен шығармашылық байқаулардың үздіктерін

● Бəрекелді!

Мемлекет басшысының Жарлығымен Анарбек Бақтығазыұлы Қарашев басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасының Чех Республикасындағы Төтенше жəне өкілетті елшісі қызметінен, Қазақстан Республикасының Словак Республикасындағы Төтенше жəне өкілетті елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды.

қа лып тастыруға бағытталған жағ дай лардың барлығы қарастырылған. Оқу-тəрбие ісімен 82 педагог қызметкер айналысады. Соң ғы жылдары орталықта 14 оқу-əдістемелік құрал дайындал ғаны мұғалімдер, əдіскерлер мен тəрбиешілердің біліктілігінің жоғары екендігін айғақтайды. «Балдəурен» орталығы мектебіндегі мұғалім

– ақпараттық-коммуникативтік, пəндік-модульдік оқыту технологияларын жетік меңгерген, уақытпен санаспайтын тəрбиеші, əмбебап ұйымдастырушыұстаз. Сондықтан, мұндағы оқу сабақтары дəстүрлі мектептер дегіден өзгеше, балаларды бүгінгі мен болашақ болмысына қызықтыра жетелеп отырады. Ал, кітапхананың 20 мыңнан астам қоры білім көкжиегін кеңіте

түсетіні белгілі. «Балдəуренді» заманалық ғылыми орда қатарына қосатын шаралар тізбегі де саналуан. Мəселен, осы жылдар аралығында ұйымдастырылған 180 тақырыптық ауысымда 90 мыңнан астам бала, оның ішінде 46 ұлт пен ұлыстың өкілдері білім алып, еліміздің таңдаулы оқу орындарының студенттері атанды.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның намысын қорғап, еліміздің атағын аспандатқан италиялық велошабандоз Винченцо Нибалиді бұрнағы күні ол Париждің Елисей алаңдарына келіп, айналма жолдың сүрлеуіне түсе бастаған кезде-ақ құттықтап қойған. Мемлекет басшысы əлемдегі ең белсенді үш веложарыста топ жарып шыққан спортшы мен команданың барлық мүшелеріне осынау жанкешті жұмыстары үшін зор алғыс сезімін білдірді. Ал біздің есімізге осы тұста «Астана» командасының 2010 жылы орын алған ең бірінші ірі жеңісі туралы жазу да өз еншімізге тигені түсіп отыр. Ол кезде газетіміздің орталық аппаратына, Астанаға қызметке енді ауысып келіп жатыр едік. Сонда редакция тарапынан берілген бірінші тапсырма Альберто Кантодор бастаған «Астана» клубының «Тур де Франс» көпкүндігіндегі жан алып, жан беріскен күресінің барысы туралы күнбе-күн репортаж жазып тұру болды. Сөйтіп, сайыстың 7-ші кезеңінен бастап, біз де ұлы дүбірге қосылып кетіп едік. Осы жолы Кантадор «Тур де Франсты» үшінші мəрте жеңіп алды.

Енді, міне, араға төрт жыл салып, атақты веложарыс жондарында атой салған тағы бір тарланымыз туралы жазып отырмыз. Шыны керек, осы жолғы сайыс сөреден шыққан тұста оның басты қаһарманы Винченцо Нибали бола қалады деген ой ешбір қаперімізге кірмепті. Сондықтан ол екінші кезеңнің топ бастаушысы болғанда осымен жетістігі шектеліп қалатындай көрінген. Бірақ жабулап қосқан жүйрігіміз онынша кезеңде тағы да маңдайы жарқырап керме сызығын бірінші болып қиып өткенде ойлана бастадық. Мұның үстіне, аса тартысқа толып өрнектелген бұл кезең нағыз бетбұрысты бұрылыс та болып шықты. Əуелі қатты құлап, жарақат алып қалған, баяғы жеңісінен кейін басқа командаға ауысып кеткен Альберто Контадор жарыс жолын тастап кетуге мəжбүр болды. Ал мұнан кейін осының алдындағы кезеңде бірінші болған неміс Тони Мартин ұзақ мерзім бойы көш тізгінін ешкімге ұстата қоймады. Ұстатқаны былай тұрсын, оның андағайлап алға кетіп қалған уақыты да біраз еді. Бірақ жер апшысын қуырған жарыстың шақырымдары қысқарған сайын «Астана» командасының саңлақтары сол арақашықтықты біртіндеп кеміте берді. (Соңы 5-бетте).

(Соңы 4-бетте).

Ынтымаќтастыќ райындаєы кездесу Қырғыз Республикасына жұмыс сапары барысында ПремьерМинистрдің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаев Қырғызстанның Премьер-министрі Жоомарт Оторбаевпен жəне экономика министрі Темір Сариевпен екіжақты кездесулер өткізді, деп хабарлады ПремьерМинистрдің баспасөз қызметі.

Кездесу барысында сауда-экономикалық саладағы Қазақстан-Қырғызстан өзара іс-қимылының, энергетикалық сала, агроөнеркəсіптік кешен, қаржы-инвестициялық салалардағы ын тымақтастықтың қазіргі жайы

Оќырман назарына!

Заман талабына орай жаңарған «Егемен Қазақстан» газетінің сайтын енді əлеуметтік желілер арқылы оқу мүмкін болып отыр. Ол үшін, құрметті оқырман, мына төменде көрсетілген сілтемелерді теру арқылы тікелей біздің сайтымызға өте аласыз. Сонымен қатар, аталмыш желілер арқылы «Егемен Қазақстан» газетінің бай сурет қорымен танысуға да тікелей мүмкіндік алатындықтарыңызды естеріңізге сала кетпекпіз.

мен перспективалары қаралды. Сондай-ақ, тараптар Қырғызстанның Кеден одағына кіруі мен халықаралық ұйымдар шеңберіндегі өзара іс-қимылы мəселелерін талқылады. Сұхбат барысында Б.Сағынтаев

АҚПАРАТТАР аєыны

● Бүгін Астанадағы «Жастар» сарайында бос орындар жəрмеңкесі өтеді. Онда жұмыс іздеушілер жұмыс берушілермен сұхбаттасып, əлеуметтік қорғау шаралары туралы ақпараттар алады. Сонымен қатар, жұмыспен қамту орталығының мамандары қайта оқыту мен жаңа мамандық алу мүмкіндіктері туралы айтады. ● Оңтүстік Қазақстанда шағын су электр стансасы іске қосылды. Келес өзенінің бойындағы алғашқы осындай құрылым 2001 жылы қатарға тұрып еді. Енді «Бизнестің жол картасы» бағдарламасы аясында пайда болған келесі кəсіпорын үшін 101 млн. 900 мың теңге жұмсалды. ● Қарағандыда балық шаруашылы ғын дамытуға мəн беріле бастады. Облыс əкімі Нұрмұхамбет Əбдібековтің төрағалығымен өткен аппарат кеңесінде саланың əлеуетін арттыру мақсатында өңірдегі 36 көл мен 80-нен астам жасанды су айдындарын дұрыс пайдалану мəселесі жан-жақты талқыланды. Қазіргі уақытта ихтиофаунада балықтың 32 түрі бар, алайда, негізінен

пен Ж.Оторбаев іскерлік əріптестікті кеңейту үшін екі елдің үлкен перспективасы бар екенін атай отырып, екіжақты қарым-қатынасты одан əрі тереңдете түсу қажеттігіне тоқталды. Б.Сағынтаев пен Т.Сариевтің кезде суінің маңызды нəтижесі Қазақстан мен Қырғызстанның екіжақты ынтымақтастығы туралы жəне Қырғыз Республикасының Біртұтас экономикалық кеңістік пен Кеден одағына кіруі туралы хаттамаға қол қоюы болды.

балықтың 4 түрі ғана өндіріледі. ● Павлодар облысында жаңа мыс кен орны іске қосылатын күн жақын. Оны құрайтын Аяқ-Қожан кен орнындағы инфрақұрылым жүйесі бір жылда салынып шықты. Компания өкілдерінің айтуы бойынша, кəсіпорында кенді шаюдың заманауи жəне экологиялық қауіпсіз əдісі қолданылатын болады. Жаңа зауыт өнімі экспортқа бағытталған. Ал жоғарғы сападағы металл əлем нарығында əрқашан сұранысқа ие. ● Ақтауда су тұшытатын жəне электр қуатын өндіретін зауыттың жобасы жасалды. Кеше Маңғыстау облысының əкімі Алик Айдарбаев Біріккен Араб Əмірлігінен келіп жұмысты ілгері апаратын «Empereal» компания сының ниетімен танысты. Жаңа өндірісшілер бұл жұмыстарды қайтарылмайтын қуат көздері – күн жəне термо энергиясы арқылы жүзеге асырады. ● Солтүстік Қазақстанда автобустар қатынастары жоқ ауылдардың проблемасын шешу қолға алынды. Бұл мəселе 28 шілде күні өткен облыс əкімі аппаратының кезектi кеңесiнде қаралды. Онда облыс əкімі Ерік Сұлтанов аймақтың 164 елді мекеніне

жолаушылар қатынасы жоқтығын сынға алып, тиісті жауапты мамандардан оны жеделдете шешудің жолдарын қарастыруды тапсырды. ● Қостанай облысында кəсіпкерлерге арналған дөңгелек үстел өтті. Облыстың Сарыкөл ауданында ұйымдас тырылған шарада агроөндірістік кешенде қызмет ашу үшін несиелерді субсидиялаудың қалай жүзеге асатыны түсіндірілді. Сондай-ақ, жиында бизнес-жоспарды құру, тауарларды төлеуге арналған постерминалдардың орнатылуы, өз бизнесін ашу процедурасы, салық режімін таңдау жайлары талқыланды. ● Айгүл Иманбаеваның театры Македонияда бас жүлде жеңіп алды. Нақты «А.И.» деп аталатын музыкалық театр орталығы антикалық театрлардың «Стоби» XIII халықаралық фестивалінде Гран-при сыйлығына ие болды. Қазақстандық ұжым көрермендерге «Медея» спектаклін ұсынды. Айта кетейік, А.Иманбаева қазақстандықтарға актриса ретінде ғана емес, сонымен қатар əнші, шоу-бағдарламалар жүргізуші ретінде де белгілі. ● Шығыс Қазақстанда Семей полигоны туралы кезекті кітапша жарыққа шықты. Ол «Невада – Семей»

қозғалысының 25 жылдығына орай құрастырылған. Жинаққа полигонды жабуға арналған күрес кезеңдері туралы құжаттар мен материалдар топтастырылған. ● Қызылорда облысындағы Арал ауданын дамытудың кешенді жоспары дайындалды. Бұл жобаны кеше аудан əкімі Абзал Мұхимов өз активіне таныстырды. Кешенді жоспар 4 бағыт бойынша жүзеге асады. Онда алдағы үш жылда жұмыссыздық, экономиканы əртараптандыру, инфрақұрылым, ауызсу, əлеуметтік саланың мəселелерін шешу көзделген. ● Көкшетау қаласында 145 жеке тұрғын үй, бірқатар мемлекеттік мекемелер су астында қалды. Қазір кеше селдетіп жауған жауынның əсерінен болған апаттың зардаптарын жоюдың барлық шаралары қарастырылып жатыр. Қала əкімдігінде су астында қалған тұрғын үйлерді тексеру бойынша 4 мобильді топ ұйымдастырылды. Хабарлар «ҚазАқпарат», 24KZ, Egemen.kz, Altaynews.kz, Alau.kz, Lada.kz агенттіктері мен облыстық əкімдіктер сайттарының деректері бойынша дайындалды.


2

www.egemen.kz

29 шілде 2014 жыл

БОЛАШАЌЌА БАЄЫТТАЛЄАН

Ўлт – мəдениетімен мəѕгілік Алдан СМАЙЫЛ,

Парламент Мəжілісінің депутаты, «Нұр Отан» партиясы фракциясының мүшесі.

Біз – Мəңгілік Қазақтың перзентіміз. Мақсатымыз – туған ел мен жердің көсегесін көгерту. Басты идеямыз жəне арман-аңсауымыз – Мəңгілік Ел идеясы. Ойшыл ақын Сұлтанмахмұт Торайғыровтың сөзімен айтсақ: «Алаш туы астында күн сөнгенше сөнбейміз. Енді Алашты ешкімнің қорлығына бермейміз». Президент Жолдауының өзегі осы: бақытты ел болуды көксеген ата-бабаның арманы орындалған, Мəң гілік Елдің іргесі қаланған кезеңде бүкіл ғасырларымыз бен дəуірлеріміз ту көтерген тілекті жү зе ге асыруға білекті сыбана кірісу. Жолдауды оқып отырып, бұл мұраттың түпкі мəні жалғанды жалпағынан басқан, ешқашан жойыл майтындығына, қайта жоя ала тындығына кəміл сенген ал пауыт елдердің сапында болу екендігіне көз жеткізесің. Нұрсұлтан Əбішұлының дамыған отыз елдің қатарына қосылу жөніндегі талабының өзегі де осы. Тұлпарлардың шаңын қауып, айдалада қара үзіп қалмаймын десең, үзеңгілесе шабуың керек. Бұл заман – кейін қалғандарды іздемейтін, кенже қалғандарды көзге ілмейтін қатал заман. Ал, солай жасау, ХХІ ғасырда оза шабу оңай ма? Бұл сауалға жауап біреу – қиынның қиыны. Дамыған елдер жүріп өткен жүз жылдың экономикалық-технологиялық ұлан-ғайыр жетістігін шапшаң игеру – аса күрделі міндет. Алайда, Президент сендіріп отырғанындай, бұл – қазіргі Қазақстанның қолынан келетін шаруа. Бізге, мəңгілікке бет бұрған еңселі елге, ең əуелі керегі – осы сенім, Елбасының төл ұлты мен сол ұлттың жарқын келешегіне деген қылаусыз сенімі. Содан кейін қазаққа деген, жеріңе деген, алаштың əр баласына деген сүйіспеншілік, ұлттық сезім мен рухқа суарылған бауырмалдық. Президент «Ендігі ұрпақ – Мəңгілік Қазақтың Перзенті» деген толғауы тоқсан сөзді тегіннен тегін айтып отырған жоқ. Елдің Мəңгілігі – оның аясындағы əрқилының емес, сол елдің алтын діңгегі – Қазақтың Мəңгілігі. Нақ осы пайымды азаматтық парызбен түсінудің маңызы ерекше. Қазақты өрге де, төрге де оздыратын сол қазақтың өзі екенін ұғынудың мəні зор. «Мен қазақпын!» – деп кеуде кере айту үшін де қазақтық керек. Бүгінде: «Осы біз қазақтың мерейін үстем ету үшін не істедік?» деген сауал əр əлеуметтік топтың көкірегінде күмбірлеп тұрса жақсы. Ашығына көшейікші, қазіргі қоғамның қозғаушы күші

саналатын ат үстіндегі лауазымды зиялылардың ұлттық намысы қай деңгейде? Жұрт оларды азаматым деп қылаусыз қадірлей ме? Ұлт пен билік тұғырында жүргендердің арасында ұлттық ортақ сана қалыптасқан ба? Ұлтты құрметтеу мəдениеті туралы неге сөз қозғалмайды? Қазақстанда нақ осындай мəдениет қалыптасқан ба? Елбасының Мəңгілік Ел идеясы əр азаматты осы сауалдар төңірегінде күн сайын сан мəрте толғандыруға тиіс. Мəңгілік дегеніміз – ұлттық бірлік, зайырлы қоғам екеніне ден қоя отырып, жолдауда айрықша атап көрсетілгеніндей: «Тарихтың, мəдениет пен тілдің ортақтығы» екенін ойлау парыз. Ал осы үш саланың толық ортақтығына түбегейлі қол жеткізу үшін бізге қан бірлігімен бірге, ұлт мүддесі жолындағы ар мен жан бірлігі ауадай қажет. Осы күнге дейін туған тілін білмегеніне қызармайтындар, енді сол айыбы үшін өртенуі керек. Тегінен жаңылғаны үшін – тарихтан, салтынан адасқаны үшін – халықтан кешірім сұрасын. Нақ солай жасата алатын ұялу сезімі керек талайға. 2009 жылғы халық санағында 114 000 қазақ өзге ұлттың тілін ана тілі ретінде көрсетіпті. Олардың 78 546-сы қалада, 35 941-і ауылда. Бұл дерекке мəн беріп отырған себебіміз – осынша қазақ азаматының төл тілімді білмеймін дей салмай, басқа жұрттың тілін шімірікпестен ана тілім деуі. Осылай мəлімдеу үшін ұлттық намыстан жұрдай болу қажет қой. Ең өкініштісі – бұлардың бала-шағасы ұлттық рухы сұйылған ата-ананың ізімен кете алатындығы. Осы жерде салыстыру, пайымдау үшін айта кетейік, Қазақстанда тұратын өзге ұлт өкілдерінің арасында басқа жұрттың тілін ана тілім деп көрсеткендер кездеспейді. Анығы мынау ғой: тілі бөлектің мəдениеті, мəдениеті бөлектің рухы ортақ бола алмайды. Мұны əуелі өзіміз ескеріп, содан кейін тағдырдың жазуымен жерімізге келген жəне осында өніпөркендеуді мұрат еткен баршаның жүрегіне ұялатуға тиіспіз. Президент Жолдауы осыған үндейді. Соған ұйытқы болуға тиісті, елге ақыл да, нақыл да болуға міндетті лауазым иелері ұлттық əдебиет пен өнердің уызына жары май, ұлттық салт-дəстүрді ең құдіретті тəлімгер деп есептемей, бүкіл мəдениет атаулының тəңірі – ана тілін жетік білмей, туған халқының жанын түсіне алмайды. Ендеше, біз əр билік иесінен қазақ мəдениетін жақсы білу ді талап етуге құқылымыз. Прези дент Əкімшілігі мен Үкімет «Мəңгілік Ел» Патриоттық актісін əзірлегенде, мұны ең алдымен ескеруге тиіс. Уақыт ағынымен бірге мəдениет те өзгереді, дамиды. Мəдени экспансия мен жаңғыруды бастан

кешірмеген ел кемде-кем. Оны осы күні өздерін ұлыларға қосатын жұрттар да бастан кешірген. Үндістан ұзақ уақыт бойы Бри тания мəдениетін сіңірумен болды. Миллиондаған үнді адамы ағылшын тілінде сайрады, қызметтік элита ұлттық дəстүрді жатсынуға дейін жетті. Ресей болса, Батыстың коммунистік идеясына елігіп, ұлттық атаулыны жетпіс жыл бойы күй ретті. Өзі айрандай ірумен бірге, боданындағы елдерді де тарихи жолынан жаңылдырды. Дəл осындай жолдан Қытай да өтті. Ол бүгінде Еуропаның экономикалық либерализмі мен Америка Құрама Штаттарының мəдени жаһандану үрдісін бойына сіңіруде. Ресей ұлттық-тарихи қайнарына мемлекеттік құштарлықпен оралды. Үндістан ұлтын Британия мəдениетінен аршып алып, байырғы дəстүрін ұлт ал дын да тұрған биік мұраттарға бейімдеу арқылы алпауыт елге айналды. Біз ше? Мəдениет əлемінде қандай бағыт ұстанамыз? Жауабын Жолдаудан іздесек, мəдени саясаттың ұзақ мерзімді тұжы рымдамасын əзірлеп, қазақстан дықтардың бəсекеге қабілетті мəдени ментальдігін қалыптастыруға, заманауи мəдениет клас терлерін дамытуға тиіспіз. Егер біз сомдайтын мəдениетті қазақ мəдениеті деп алсақ, ол, ең алдымен, астамшылдықтан ада ұлттық сүйіспеншілік туғызуға, ұлттық кіршіксіз бірлікке бастауға, ұлтты ұдайы ұлықтауға, ұлттық намысты оятуға, барлық салада ұлттық жоғары талғамды қалыптастыруға бағытталуы керек. Осылардың ішінде ұлттық жоғары талғамның жөні бөлек. Олай дейтініміз, өлеңге де, өнерге де, өзгеге де – ұлт сыншы. Ал сол ұлт көргені мен тыңдағанының бəріне қол соға берсе, мəдениеттің жұтқа ұшырағаны. Шындығын айтайық, бүгінгі елдің талғамы тақырланып келе жатқандай. Күлмейтін жерде күлетін, толғанатын жерде тебіренбейтін болып барамыз. Əн де, əнші де сұйылды. Көптің талғамсыздығы мен немқұрай дылығын біліп алғандар таңда жазғанын кешке насихаттап, желдіртіп жүр. Тұсаукесерге шақырғанның бəрін «талантсың һəм дарынсың» деп мадақтаудан шаршай бастадық. Мақала жазсаң – баспасөз, көсіле сөйлесең – қоғам қайраткері болып шыға келесің. Жұрт сипай қамшылап айтқан мадақ жер-көкке сыйғызбай өзінен бұрынғы, ұлт мойындаған қаламгерлерден мін табудан шімірік пейтіндер де шықты. Соған қын жылып жүргенде, тарих пен ө нерге ата-тегінің көзімен қарайтын сұмдыққа тап келдік. Бұл кереғарлықтар асқына келе үлкен өмірге қадам басқан жастардың бойында бəсекеге қабілетті мəдени ментальдіктің қалып тасуына кедергі болады.

Қазіргі қазақстандық ұлттық мəдениет, сондықтан да, көркемдік критерийлерін айқындап алуға тиіс. Енді шөп те өлең, шөңге де өлең болған даңғаза күндерден біреу де болса бірегей дейтін сыншыл кезеңге бет бұру қажет. Керісінше жағдайда не Ресейге, не Батысқа еліктегені белгісіз, қай елдікі екенін айырып болмайтын фильмдер, сылдыр сұйық туындылар мен мағынасыз, көп ретте жүгенсіз ток-шоулар ұлттық талғамды сұйылтып бітеді. Асылында біз, Жолдауда атап көрсетілген заманауи мəдениет кластерлерін дамыту үшін ұлттық мəдениеттің тұнығына бұрын ғыдан да терең бойласақ, орынды болар еді. Неге десеңіз, біз дің бүгінгі жас таланттарымыз əдебиетте Ақтамберді, Доспамбет, Қазтуғандардың тіл байлығы мен көркемдігін, Абайдың ойшылдығын, Қасым мен Мұқағалидың сыршылдығын, Мұхтар Əуезовтің кеңдігі мен Қадырдың тапқырлығын сіңірмей, жаңа сұңғыла дүние тудыра алмайды. Сондай тума таланттардың бай мұрасы балаларға мультфильмдер түрінде жетіп, халыққа

классикалық кино жəне драмалық туынды болып оралуы керек. Мəдениет кластерлерінің бір саласы осы десек, екінші міндет – əдеби аударма жанрын қалыптастыру дер едік. Көркемдік деңгейі жоғары, адамзатқа айтары бар шығарма – ұлтты əлемге насихаттаудың ең ықпалды құралы. Жол түсіп Норвегияға барған бір сапарымызда бұған айқын көз жеткізген едік. Осло қаласында қырғыз халқын тұрғындардың біразы білетінін естіп, себебін сұрағанымызда: «Шыңғыс Айтматовтың повестері норвег тіліне аударылған. Жазушының шығармаларын оқығандар оның елін құрметтейді. Бір кездері қырғыз тілін үйренгісі келгендер де болды», деген жауап алдық. Бізде, қазақ халқында Батыс пен Шығыс құмартып оқитын шығармалар проза жанрында да, поэзия жанрында да жоқ емес. Аратұра басқа тілдерге аударылды да, алайда тəржімасы сапасыз. Алыс елдерді былай қойғанда, орыс тілінде де түпнұсқа деңгейінде берілмей жүр. Осы олқылықтың орнын толтырудың төте жолы – көркем туындыларды аударатын кəсіби тəржімашылар даярлау, беделді ұлттық университеттердің бірінен аударма факультетін ашу. Асылында, мəдени жаңғыру екі жақты жүруі керек. Біз дамыған елдердің озық мəдениетін талғаптаңдап қабылдай отырып, оларға төл мəдениетіміздің жауһарларын ұсынуға тиіспіз. Ғаламдық өркениеттің ғұмырбаянына көз салсаңыз, рухани байланыста болған

п

қ

елдердің жақсысын алып, оны ұлттық мəдениет арқылы байытып, сыртқы əлемге қайта ұсынатын ұлттар да жоқ емес. Мұндай елдердің ішінде Қытай көзге ерекше шалынады. Мəдениет дүниесінде бар бұл тəжірибе бізге де жат емес. Айтқымыз келіп отырған ойымыз мынау: əлемдік кино түсі ру өнерін меңгере жүріп, қазақтың ұлы тарихын, даңқты тари хын ұлттық бояумен ғалам экранына шығару міндеті өткір тұр. Жаһанға өнерімен енбеген ел əлемнің көзіне мəдениеті кенже ел болып көрінеді. Президент Жолдауда ана тілін барынша ардақтады: «Енді ешкім өзгерте алмайтын бір ақиқат бар, – деді Елбасы. – Ана тіліміз Мəңгілік Елімізбен бірге Мəңгілік Тіл болды. Оны даудың тақырыбы емес, ұлттың ұйытқысы ете білгеніміз жөн». Ал қазақ тілін бүкіл қазақстандықтардың рухани ұйытқысына айналдыру үшін не істеу керек? Мемлекеттік тілді осы елде тұратын баршаның экономикалық, əлеуметтік жəне мəдени дамуына кепілдік беретін тілдің дəрежесіне көтеру қажет. Егер қазақ ұлты осы заманғы ғылы ми-техникалық өркениетті зерттеп мініп, экономика мен басқа салаларда əлем қажетсінетін өнім жəне идея беретін ұлтқа айналса, оның тіліне деген ықылас күшейеді. Ағылшын жəне орыс тіліне құштарлықтың сыры осында. Президенттің Қазақ елін дамыған отыз елдің қатарына қосу туралы идеясының астарында сондай рухани мəн бар. Осының бəрін көкейде күмбірлетіп жүріп, қазақ тіліне деген қажеттілікті қалыптастыруды да ұмытпау керек. Мəселен, ана тілімізді білім беру стандартына түбегейлі енгізсек, оны игерушілер жүздеп, мыңдап көбейер еді. Тарқатып айтсақ, Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 9-бабындағы 4-тармақ бойынша Мемлекеттік тіл жəне орыс тілі ұлттық бірыңғай тестілеу бағдарламасына енгізілген міндетті пəн болып табылады. Білім жəне ғылым министрлігінің 2008 жылғы 18 наурыздағы №125 бұйрығында да осылай делінген. Ұлттық бірыңғай тестілеумен математика, Қазақстан тарихы, орыс тілінде білім алғандар үшін қазақ тілі, қазақ тілінде білім алғандар үшін орыс тілі жəне таңдаған мамандығына сəйкес бір пəн қамтылған. Заң мен бұйрық жөнінде бəрі дұрыс. Алайда, іс жүзінде мəселе басқаша. Талапкердің қазақ тілінен алған ұпайы ұлттық бірыңғай тестілеу арқылы білім грантын белгілеу кезінде есептелмейді. Ел осыған наразы. Мемлекеттік тілдің ұлттық бірыңғай тест жүйесіне енгізіліп тұрып ескерусіз қалдырылуы

намысқа тиетін əрекет екені рас. Біз, Мəжіліс депутаттары, бұл өзекті мəселені 2008 жылдан бері көтеріп келеміз. Сол кездегі Премьер-Министрдің 2008 жылғы 11 шілдеде біздің депутаттық сауалымызға берген №20-11/3969 жауабы да қолымызда. Онда ҰБТны ұйымдастыру жəне өткізу жөніндегі шаралар Үкіметте 2008 жылғы 4 маусымда қаралып, Білім жəне ғылым министрлігіне ҰБТға қатысты мəселелерді талдаумен айналысатын жұмыс тобын құру тапсырылғаны, қазақ тілінен алынған бағаны білім грантына ие болу ұпайына қосу туралы ұсынысты осы топ зерттейтіндігі айтылған. Содан бері бес жыл өтті, өзгерген ештеңе жоқ. Егер біз, Елбасы міндет етіп қойғанындай, қазақ тілінің 2025 жылға қарай өмірдің барлық саласында үстемдік етуіне, кез келген ортада күнделікті қатынас тіліне айналуына жəне ұлттың ұйытқысына қол жеткізуге тиіс болсақ, мемлекеттік тіл ұлттық бірыңғай тест тапсырғанда негізгі пəн ретінде қаралуы керек. Қазіргі Қазақстан қоғамы мұндай қадамға дайын жəне қолдайды деп ойлаймыз. Туған тілдің беделін осылай көтермесек, ұлт мəдениетінің ұпайын түгендей алмаймыз. Себебі, сана мен тіл – мəдениеттің негізі. Мəдениет өз кезегінде оларды жетілдіреді жəне рухани өмірдегі барлық жетістіктердің жиынтығы бола отырып, ұлттық салт-дəстүрмен өзектеседі. Ал салт-дəстүрің – халық пен тарих жазған ата заңың. Сондықтан да оны Нұрсұлтан Əбішұлы «Қазақстан-2050 Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты өткен жылғы Жолдауында ұлттың генетикалық кодына теңеген болатын. Олай болса, ата-бабамыздың салт-дəстүрін ұлт өркениетінің күретамыры ретінде қарап, мемлекеттік қамқорлыққа алуға, қорғауға жəне насихаттауға тиіспіз. Нақтылай түссек, ұлттық салт-дəстүр қазіргі заманғы мəдениет кластері болуға əбден лайық. Солай жасай отырып, мəдениетке қатысты заңнаманы жетілдіру кезінде оны дəріптеу жəне тəрбие көзіне айналдыру мəселелерін жанжақты қарау парыз. Анығында, барлық елдік адамгершілік – имандылық қағидаларының өлшемі болып табылатын салтдəстүрің – ұлағатты тəлімгерің, ұлтың – ұлы ұстазың. Мəңгілікке ғасырлар сынынан өткен салтымызбен, дəуірлер шыңдаған дəстүрі мізбен бет түзесек, ұлтты құрметтеп, ғибратын қадірлесек, елдік негізімізді сақтаймыз. Тілін төрге, рухын өрге оздырған, салтын сақтаған ұлт шексіз уақытпен бірге жасай бермек. Президент Жолдауының рухани тағылымы бұл.


www.egemen.kz

29 шілде 2014 жыл

БАСТЫ ЌЎЖАТ Елдікті баєалау – парыз

Өткен ғасырдың басында «Оян, қазақ!» деп жар салып, «мың өліп мың тірілген» қандастарын қараңғылық көгінен жарық күнге шақырған Міржақып Дулатовтың ізі Қызылжар өңірінде де сайрап жатыр. Бір кездері ол ұстаздық қызмет етіп, Мағжанға сабақ берген бұрынғы № 7 мектеп жанынан əрлі-берлі өткенде елі, жері үшін жанын қиған есіл ерлердің азаттықтың арайлы ақ таңына жете алмай кеткен өкініш өзекті өртейді. Осындайда төрткүл дүниеге түркі жұрағаты ретінде танылған ата-бабаларымыздың «сары бала қамы үшін» жан алысып, жан беріскен батыр кейпі, сұсты жүзі көз алдыңа елестері сөзсіз. Əр күні ат үстінде ұйқысыз, күлкісіз өтіп, толарсақтан саз кеше жүріп, қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған мамыражай заман мен тыныш тірлікті аңсамады деймісің? XVIII ғасырдың бірінші ширегінде халқымыз «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұламаны» бастан өткерді. Тұтас халық тағдыры таразыға түскен Отан шайқасында əйгілі Қожаберген жырау «Елім-ай!» дастанында мынадай ұран тастады: «Жорықта жолың болсын, азаматым, Болыңдар жаудан кекті қайтаратын. Кеудеңде шыбын жаның болса егер, Жоғалтпа жер бетінен қазақ атын». Бұл сөздер «Мен – қазақпын» деген азаматтың ұлттық рухын оятып, құба қалмаққа қарсы өліспей-беріспеуге анттастырды. Бала Қазыбек қалмақтың қонтайшысына кірпік қақпай қарап тұрып қазақтың қандай халық екенін былай сипаттапты: «Біз қазақ деген мал баққан елміз, бірақ ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз, елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп, найзаға үкі таққан елміз. Ешбір дұшпан басынбаған елміз, басымыздан сөзді асырмаған елміз. Досымызды сақтай білген елміз, дəм-тұзды ақтай білген елміз. Атадан ұл туса, құл боламын деп тумайды, анадан қыз туса, күң боламын деп тумайды. Ұл мен қызды қаматып отыра алмайтын елміз. Сен қалмақ болсаң, біз қазақ қармасқалы келгенбіз, сен темір болсаң, біз көмір еріткелі келгенбіз. Қазақ-қалмақ баласы табысқалы келгенбіз. Танымайтын

жат елге танысқалы келгенбіз, танысуға көнбесең, шабысқалы келгенбіз. Сен қабылан болсаң, мен – арыстан, алысқалы келгенбіз, тұтқыр сары желіммін, жабысқалы келгенбіз. Берсең жөндеп бітіміңді айт, не тұрысатын жеріңді айт!» Бұл сөздерде елім деп еңіреген, халқым деп қайысқан, Отаным деп жанын құрмалдық етуге де баратын қазақ халқының тəуелсіздікке тəу еткен асыл арманы жатқан жоқ па? Патшалық Ресей жымысқы отарлау саясатын жүргізу үшін қазақ жеріне сыналап кіріп, ақыры дегеніне жетіп тынды. 1822 жылы «Сібір қырғыздары хақындағы низам» шығарды. Хандық билікті біржола жойып, басқару жүйесін тікелей патша үкіметінің бақылауына берді. XIX ғасырдың 60-жылдарында Қазақстанды отарлау түгелдей аяқталды. Сөйтіп, қазақтар саяси-экономикалық бостандығынан айырылды. Бұл кезеңде қазақ халқы қорлық пен зорлықтың сан түрін көрді, бəріне төзді. Осы кезде саяси сахнаға Алаштың зиялылары көтеріліп, халқын оянуға, бостандық үшін күресуге шақырды. Алаш көсемдерінің бірі, ұлы ағартушы Ахмет Байтұрсынұлы бір өлеңінде: «Қазағым, елім, Қайқайып белің, Сынуға тұр таянып. Талауда малың, Қамауда жаның Аш көзіңді оянып», – десе, оның рухани інісі Міржақып Дулатов: «Көзіңді аш, оян, қазақ, көтер басты, Өткізбей қараңғыда бекер жасты! Жер кетті, дін нашарлап, хал һарам боп, Қазағым, енді жату жарамасты», – деп жауап қатты. Мағжан Жұмабаев былай күңіренді: «Ұлт дегенде көпіріп, Жарайсың, қаным қайнадың, Ұлт үшін жаным садаға Бекіндім, басты байладым.» Қазан төңкерісінен кейін патша тағынан түсіп, отаршылардың боданы болған халықтар бостандық алғандай болды. Сол кезде қазақ зиялылары халқын өз тұрмысын жақсарту үшін қимылдауға, озық елдер қатарынан қалмауға шақырды. Ұлтжанды қайраткер, жазушы Жүсіпбек Аймауытов «Алаш ұраны» атты өлеңінде: «Қазағым, қақтықпа, қамалма, Ел болар қамыңды амалда. Сал малды, сал жанды, аянба! Құның жоқ, құлдықта өліп ең,

Терезең төремен болды тең! Намыстан, қайраттан, қатарға ен Басқадан кем болған сенің нең?! Ұраным, қорғаным, сен Алаш! Жолыңа құрмалдық мал мен бас! Өнер тап, өрге шап, қару ап, Аллалап алға бас, ал, Алаш!» – дейді. 1920 жылы жастай дүниеден өткен қазақтың белгілі ақыны өзінің «Айтыс» атты соңғы өлеңдерінің бірінде қала ақыны мен дала ақынының айтысын келтіріп, дала ақынының аузына мынадай сөз салады: «Мен қазақ, қазақпын деп мақтанамын, Ұранға алаш деген атты аламын. Сүйгенім қазақ өмірі, өзім қазақ, Мен неге қазақтықтан сақтанамын?!» Дала ақынының аузынан шыққан бұл жалынды патриоттық сөздер тек кейіпкердің ғана емес, сонымен бірге, Сұлтанмахмұттың өзінің де жан сыры еді. Кеңестік кезеңде қазақ деген қастерлі сөзді дəл Қасым Аманжоловтай асқақ үнмен, зор мақтанышпен қолданған ақын сирек. Қасым өз ұлтын-қазағын, қазақ жерін, қазақ елін кеудесін кере бар дауысымен, ешкімнен қаймықпай жырлайды: «Ей, тəкаппар дүние! Маған да бір қарашы. Танисың ба сен мені Мен – қазақтың баласы! Қазақ деген атымды Өшіре алмас ешбір жау. Төбесіне тиіссе, Төңкерілер Алатау!» XX ғасырдың 60-жылдарында Кеңес үкіметінің дүрілдеп тұрған кезінде ақиық ақын Жұбан Молдағалиев «Мен – қазақпын!» атты эпикалық поэма жазды. Онда ақын қазақ халқының басынан кешірген қиын кезеңдерді, сан ғасыр бойы азаппен өткен тағдырын асқан шеберлікпен суреттеді. Қазақ елінің талай шапқыншылыққа ұшырағанын, бірақ халық бəріне төтеп беріп, өзін қорғай білгенін, елдігі мен салтын, ұлттық қасиетін сақтап қалғанын зор мақтанышпен жырлады. «Мен – қазақпын, мың өліп мың тірілген, Жөргегімде таныстым мұң тілімен. Жылағанда жүрегім күн тұтылып, Қуанғанда күлкімнен түн түрілген, Мен – қазақпын, ажалсыз анамын мен, Құрсағыма сыйдырам даланы мен. Пəк

сəбимін бесікте уілдеген Дəуірлермен құрдаспын, данамын мен. ...Ал бүгін ше? Бүгін мен азаматпын, Жаза алатын, ғылымды қаза алатын. Жаза алатын дүниелік дастандарды, Жаза алатын тарихқа қазақ атын. ...Ұлы аманат етейік еркіндікті, Ел құлдықты білмесін, жер күңдікті. Аңсаймын мен, сенемін, туады ертең, «Қазақ болу – зор бақыт» дер күн тіпті. ...Мен – қазақпын, биікпін, байтақ елмін, Қайта тудым, өмірге қайта келдім. Мен мың да бір тірілдім мəңгі өлмеске – Айта бергім келеді, айта бергім.» Біз айтып жүрген бүгінгі сөз осы. Солтүстік қазақстандық əуесқой ақын Болат Сағындықов «Тыңда əлем!» атты өлеңінде қазақ екенін үлкен мақтанышпен былай деп көрсетеді: Тыңда əлем! Мен бақытты қазақпын! Шаттанамын, тəуелсізбін, азатпын. Бабалардың арманына жеттік біз, Бастан кешіп тауқыметін азаптың. Таны, əлем! Қазақ деген халқымды, Алға басқан қадамы нық, қарқынды. Көрші елдердің көшін бастап келеміз, Тез игеріп мына тентек «нарқыңды...» Бұл бүгінгі қуатты ел идеясының тарихи тамыры əріден, тереңнен бастау алатынын көрсетеді. Ол ұлтымыздың ұлы бағдары – «Қазақстан-2050» Стратегиясының түп қазығы да осы қуатты ел идеясы. Президент дəстүрлі Жолдауында өскелең ұрпаққа сөз арнап, «Бұл Стратегия сіздерге арналған. Оны жүзеге асыратын да, жемісін көретін де сіздер. Өз жұмыс орындарыңызда отырып, осы жұмысқа əрқайсысыңыз атсалысыңыздар. Немқұрайлылық танытпаңыздар. Елдің болашағын барша халықпен бірге жасаңыздар!» деп, жігерлерін жаныды, болашақтың нақты жолын нұсқады. Олай болса, еліміздің əр азаматының зор мақтанышпен «Менің – Қазақстаным!» деп айтып жүрер күнге бет бұрдық. Бұл ұлы жолға түсудің оңай болмағанын аңғарту үшін, əсіресе, жастар тəуелсіздікке қол жеткізудің оңай болмағанын сезсін деп алдағы ұлылардың өлеңдерін дəйекке келтірдік. Олар қанша аңсағанмен жете алмаған елдікке біз жеттік, жақсылығын көріп жатырмыз. Ендеше, оның қадіріне жету əрқайсымыздың азаматтық парызымыз деп білемін. Қайролла МҰҚАНОВ, Мəдениет қайраткері, халық ағарту ісінің ардагері.

Солтүстік Қазақстан облысы.

Жолдау жолдарында айтылєан мəселе ґмірде жїзеге аса бастады Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назар баев Қазақстан халқына Жолдауында мүмкіндігі шектеулі жандарды əлеуметтік тұрғыдан қолдауға нақты тапсырмалар жүктегені белгілі. Елбасы тапсырмасына орай өңірде бірқатар жұмыстар жүзеге асырылуда. Жуырда Аягөз ауданына жолымыз түскенде осы тараптағы оң істерді байқадық. Аягөз қаласында балалардың психоневрологиялық медициналық-əлеуметтік мекемесі бар. Бұл өңірдегі бірегей орталық саналады. Тарихы 1941 жылдан басталатын мекеме əу баста майдан шебінен көшірілген балаларды орналастыру мақсатында Сергиопольда құрылған екен. 1945 жылы ақыл-ойының дамуы кенжелеп қалған балалар үйі ретінде қайта құрылған. Жарты ғасырдан астам тарихы бар жүйке жүйесі науқасына шалдыққан балаларға арналған мекемеге 2007 жылы Фиона Коркоран жетекшілік ететін ирландиялық «Чернобыльден де күшті» халықаралық қоры заман талабына сай құны 70 млн. теңге тұратын ғимарат салып берген. Екі қабатты ғимараттан тұратын орталықтың жалпы көлемі 3 мың шаршы метрді құрайды. Мұнда арнаулы əлеуметтік қызметті сапалы көрсету, тəрбиеленуші балаларға үй жағдайына теңестірілген жағдай жасау, əлеуметтендіру жəне қоғамға қосу бағытында барлық жағдай жасалған. Оқу бөлмелері, музыка, еңбек жəне мəжіліс залдары, асхана, дефектология, психология кабинеттері қажетті құралдармен жабдықталған. Мінезқұлқында ауытқушылығы бар балаларға қажетті көмектің бəрі дерлік көрсетіледі. Мекеме басшысы Қайрат Темірханов тың айтуынша, бүгінде психоневрологиялық орталықта 3 жас пен 18 жас аралығындағы 106 бала тəрбиеленуде. Оларға еліміздегі арнаулы əлеуметтік қызметтер көрсету қанатқақты жобасы бойынша 179 маман қызмет көрсетеді. Оның ішінде бала дəрігері, психиатр, невропотолог, терапевт, мұғалім-дефектолог,

логопед, музыка мұғалімдері, еңбекке баулу нұсқаушылары, денешынықтыру нұсқаушысы, əлеуметтік қызмет мамандары, массаж жəне ЛФК нұсқаушылары бар. Мамандар 8 бағыт бойынша, яғни əлеуметтік тұрмыстық, медициналық, педагогикалық, психологиялық, еңбек, мəдени, құқықтық жəне экономикалық қызмет түрлерін көрсетеді. – Жүйке науқасына шалдығуына байланысты, бұл балалар осы мекемеде тұрақты тəрбиеленеді. Олардың үйі – осы мекеме. Мамандарымыз балаларға төрт

ауысым бойынша қарайды, – деді Қайрат Əбілкəрімұлы. 106 баланың ішінде 13 баланың атаанасы бар. Мекеме əкімшілігі ата-аналармен тығыз байланыс орнатқан екен. Орталықта тəрбиеленген балалар 18 жасқа толғаннан кейін Семей мен Риддер қалаларында орналасқан ересектерге арналған оңалту мекемесіне жіберіледі. Əлбетте, жүйке ауруларының жазылуы қиын болса да, мекеме қызметкерлерінің табанды жұмысының нəтижесінде денсаулығы сəл де болса оңалған балалар баршылық.

3

– Біздің мекемеге ешкімді тыңдамайтын агрессивті мінез-құлыққа ие балаларды алып келеді. Педагогтар мен психологтар баланың науқасына қарай арнайы бағдарлама құрып, əрқайсысымен жеке жұмыс жүргізеді, – деді Қ.Темірханов. Орталықта еңбекке баулу нұсқаушыларымен бірге ер балалар ағаштан түйін түйіп, композициялық мүсіндер, түрлі дүниелер жасайды екен. Ал қыздар кесте тігіп, тігін машинасында жұмыс істеу, асханада өзіне-өзі қызмет көрсету, тұрмыстық бейімдеу сабақтарын үйренеді.

Біз мекеме дəлізіне қойылған көрмені тамашаладық. Мұндағы дүниелерді ақылойында кемістігі бар балалар жасады дегенге нанбайсыз. Өйткені, көз тартатын тамаша бұйымдар əжептəуір шебердің қолынан шыққандай əсер қалдырады. Əрине, бұл – балалар мен олардың тəрбиешілерінің тиянақты еңбегінің нəтижелері. Еңбекке баулу нұсқаушысы Айгүл Мыңбаеваның айтуынша, еңбек терапиясы психоневрологиялық ауытқулары бар балалардың көңіл күйін жақсартуға жəне қол қимылын дамытуға жақсы əсер етеді. – Біз жұмыс барысында қолөнерге көп көңіл бөлеміз. Сабақта квилинг, канзаши, топьяри, тоқу сынды əртүрлі техникада орындалған бұйымдар жасаймыз. Мекемеміздің қабырғалары балалардың жұмыстарымен безендірілген. Балалар сабаққа жоғары қызығушылықпен қатысады, – деді А.Мыңбаева. Сондай-ақ, мұнда ай сайын

енуіне негіз болар

бала лар дың туған күндері, спорттық сайыстар, мерекелік ертеңгіліктер сынды мəдени іс-шаралар өткізіліп тұрады. – Қуыршақ театры, саусақ театрына да көңіл бөлеміз. Аптасына екі рет би кеші ұйымдастырылады. Музыка пəнінің мұғалімі əндерді үйретеді. Жалпы, музыка тілі балаларға ерекше əсер етеді. Олар тілмен айта алмаған ойларын бет-əлпетінің қимылымен, көңіл қошымен жеткізіп отырады. Музыка тыңдап, əн салғаннан кейін көңіл күйлері көтеріліп, өмірге деген құлшыныстары арта түскендей болады, – деді мекеменің мəдени ұйымдастырушысы Салтанат Жүнісова. Мекеме қызметкерлерінің орташа еңбекақысы – 60 мың теңге көлемінде. Жақында аталған орталықтың жұмысымен танысқан өңір басшысы Бердібек Сапарбаев сауапты істің басы-қасында жүрген жандарға ризашылығын білдірді. Осыдан біраз уақыт бұрын мекеме қызметкерлері іске алғысыз жертөлені қалыпқа келтіріп, спорт залын жасаған екен. Жаттығуға арналған құрал-жабдықтармен жабдықталған спорт залы қыстыгүні де балалардың спортпен айналысуына қолайлы жағдай тудырып отыр. Жоспарланған сабақтармен қатар волейболдан, үстел теннисінен жаттығулар күнделікті өткізіліп тұрады. Осы орайда орталықтың «Спешиал Олимпикс» республикалық қоғамдық бірлестігімен тығыз байланыс орнатқанын айта кеткен лəзім. Аталған ұйымның шақыруымен тəрбиеленушілер волейболдан, шағын футболдан жəне спорттың басқа да түрлерінен түрлі жарыстарға қатысып жүр. Биыл наурыз айында Өскеменде үстел теннисінен өткен республикалық турнирде мекеменің денешынықтыру нұсқаушысы Е.Мұқатаевтың жетекшілігімен тəрбиеленуші Диас Бөлекбаев бірінші орынға, Антон Беляев екінші орынға ие болыпты. Сонымен бірге, шағын футболдан өткен турнирде алғашқы орынға қол жеткізген екен. Орталыққа облыстағы кəсіпкерлер, мемлекеттік мекеме ұжымдары қайырымдылық көмек көрсетіп тұрады. Тағдырдың тезіне мойымаған тəрбиеленушілер өз араларында «Тимур» командасын құрып, аудандағы қараушысы жоқ қарияларға қол еңбегімен көмектесетінін естігенде, кеудемізді бір риясыз жылы ағыс кернеді. Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданы. Суреттерді түсірген Сергей СУРОВ.


4

www.egemen.kz

29 шілде 2014 жыл

● Еркін елдің ертеңі

БАЛДƏУРЕН, ШІРКІН, БАЛАЛЫЌ!

(Соңы. Басы 1-бетте). Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың 2005 жылғы 25 шілдеде «Балдəуренге» арнайы келіп, «Достықтың алтын көпірі» атты тақырыптық ауысымға қатысушы балалармен кездесуі айтулы оқиға саналады. Мемлекет басшысының сапары ертеңгі болашағымызға, Орталықтың қызметіне ерекше көңіл бөлетінінің айғағы жəне бұл бағыттағы жұмыстың айрықша маңыздылығын көрсетеді. Нұрсұлтан Əбішұлы «Балдəуренге» ізгі тілекті қолтаңба жазып, «Еуразия жүрегінде» атты кітабы мен электронды оқулықтарды тапсырса, балалар символикалық «Тілек ағашын» сыйға тартты.

Болашаққа қызмет ететін орталықтың ұжымы Елбасы Жолдауындағы мына бір толғанысты сөздерді басты мұрат санайды: «...Біздің жас мемлекетіміз өсіпжетіліп, кемелденеді, біздің балаларымыз бен немерелеріміз

онымен бірге ер жетеді. Олар өз ұрпағының жауапты да жігерлі, білім өресі биік, денсаулығы мықты өкілдері болады. Олар баба ларының игі дəстүрлерін сақтай отырып, қазіргі заманғы нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуге даяр болады. Олар бейбіт, гүлденген, жылдам өркендеу үстіндегі, күллі əлемге əйгілі əрі сыйлы өз елінің патриоттары болады». Мемлекет басшысының ұлағат сөздері кімкімді де толғантпай қоймайды. Бұл орайда, «Балдəуреннің» ізденімпаз ұжымы Елбасы талаптарына сай еңбек етіп, абырой жинап отыр деуімізге əбден болатындай. – «Балдəурен» осынау мүшел жастық мерзімінде Қа зақ стан

Республикасының білім кеңістігінде лайықты орынға көтерілді, – дейді бізбен əңгімесінде орталықтың бас директоры, республика оқу-ағарту ісінің үздігі Мұхитдин Төлепбай. – Орталықтың əлеуметтік маңызы зор. Біздегі əрбір

күн – жеңіске жету, жігерді жану, кездесіп қалатын үлкендікішілі қиыншылықтарды еңсеру. Себебі, əрбір жеңіс, не кезекті жеңі ліс көп нəрсеге үйретеді. Үне мі алға жылжуымыздың сыры да осында деп білемін. Құрылған алғашқы жылдың өзінде балалардың республикалық экологиялық форумы, өнер майталмандары Бибігүл Төлегенованың, Болат Аюхановтың қатысуымен республикалық балалар шығармашылық ұжымдарының «Бозторғай» байқауының өткізілуі мақсатқа жетудегі іргетастың беріктігін айқындайды. Мұндай шаралар дəстүрлі сипат алып, жетілдіріле түсуде. Яғни, біздің балаларымыз осында өткізген əрбір сағаты мен күнін өзін үнемі

іс үстінде көрсетуге, қабілеті мен бойындағы қарым-қуатын аша білуге, игілік атаулыға дайын екендігін дəлелдеуге тырысады. Біздің бүкіл табыстарымыздың өзегі осында. «Балдəуреннің» жұлдызды

шақтары үлгі аларлық өнегелерге толы. Біздің журналистік архивімізде əлемнің 7 мемлекетінен дарынды балалар қатысқан «Қазақстан – ата жұртым, қасиетім – ана тілім» тақырыбындағы халықаралық олимпиададан, республикалық «Жылдың ең үздік ұйымдастырушы-ұстазы» байқауынан, «2030 жылғы құрдастарға жолдау» естелік белгісінің орнатылуынан, Халықаралық əлеуметтікпедагогикалық жəрмеңкесінен, Ұлы Отан соғысының «Жеңіс жалауының» көшірмесін тапсыру салтанатынан, елімізде тұңғыш рет өткізілген VІІ қысқы Азиада алауы эстафетасынан, əлемнің 98 мемлекетінен 526 оқушы қатысқан жас тарихшылардың 51ші халықаралық олимпиадасынан, ғылыми-практикалық конференциялардан, слеттерден, симпозиумдардан жазған мақала, хабарлар кездеседі. Өйткені, биылғы жыл басында өзіміз қатысқан «Менің де атым Қожа» атты кино кештің əсері туралы аз-кем айта кетсек дейміз. Ол əйгілі қа зақ кинорежиссері Абдолла Қарсақбаевтың «Менің атым Қожа» туындысының жарыққа шыққанына жарты ғасыр толуына арналған еді. Кино көрсетілді. Мұндай шулы залдың ішінде отыру дегеніңіз рахат. Көбіміздің балдəуренімізді бейнелейтін фильм бүгінгі бүлдіршіндерді де толғандыратынына тəнті болдық. Əсіресе, Қожа рөлін сомдаған Нұрлан Санжардың республикалық телеарнаға жазылған сұхбат-версиясының қоса ұсынылуы əсерлі шықты. Шара барысында «Жас ұлан» киностудиясы түсірген Еркін Рақышевтің «Менің де атым Қожа» фильмінің көрсетілуі көңіл тол қындарын аспандатқанын айтсаңызшы! Өйткені, бүгінгінің Қожасы да балаларға етене жақын. Ауыл баласының қала

өміріне бірден көндіге алмай, кейбір күлкілі жағдайларға тап келуі «балдəурендіктерді» мəзмейрам қылды. Араға біраз күн салып, «Балдəурен» басшысының тəрбие жөніндегі орынбасары Бірлік Баржақсымовқа

хабарласқанымызда, сол ауысымның балалары əлі де кино əсерімен жүргендігін, кейіпкер орындайтын «Бала махаббаты» əнін жаттап алғандарын қуанып айтқаны есімізде. Бурабайдағы республикалық оқу-сауықтыру орталығы «Балалар демалысын ұйымдастырушылар қауымдастығы» халықаралық ұйымының құрылтайшысы, «European Quality» (Оксфорд қаласы, Ұлыбритания) Еуропалық сапа халықаралық белгісінің иегері, халықаралық педагогикалық ойын бағдарламалары байқауының («Зубренок» лагері, Беларусь) үш дүркін бас жүлдегері болып табылады. Ұжым мүшелері ТМД мұ ғалімдері мен білім қызметкерлерінің І съезіне, Болгариядағы халықаралық форумға делегат болып қатысты. Қазақ елі халықаралық интеграцияның жаңа сапалық кезеңіне аяқ басты. Елбасы Н.Назарбаев Астанадағы қол қою рəсімінде: «Еуразиялық эконо микалық одақты құру біздің экономикамызды жан-жақты жаңғыртуды жалғастыру, елдерімізді əлемдегі жетекші орындарға шығару үшін қуатты серпін беретініне сенімдімін», деп атап көрсетті. Бұл сенім бүгінгі жас ұрпақ тəрбиесіндегі тұтқалардың мығымдығына негізделген. Осыған сəйкес, «Балдəуреннің» халықаралық байланыстары да нығайып келеді. Өйткені, достық ұғымы ауқымды. Мұндай қымбат қасиеттер ынтымақты қарымқатынас арқылы шеңбері кеңейіп, ұлы мақсаттарға жақындата түседі. Ал, Еуразиялық эконо микалық одақтың құрылуы «Балдəуреннің» де өрісін кеңітетіндігі даусыз. Бурабайдағы республикалық оқу-сауықтыру орталығында Ре сейдің, Қытайдың, Қырғызстанның, Моңғолияның, Ұлыбританияның, Германияның, Өзбекстан мен Венгрияның балалары қызықты демалыстарын өткізді. Биылғы 11 наурызда «Балдəурен» Белоруссиядағы «Зуб ренок» ұлттық балаларды сауықтыру орталығымен тұңғыш он лайн-байланыс мəжілісін өткізді. Онда «Үздік болу оңай ма?» тақырыбында пікір алысу өрбіді. Ал, 14 маусымдағы тікелей телекөпір байланысында Омбы жəне Бішкек қалаларындағы қазақ диаспорасымен

ҚОНАҚТАР ЛЕБІЗІ Əдемі МҰХАМЕДИЯРОВА, Ресей Федерациясы, Самара қаласы: – Біз 24 шілде күні кешкісін Омбы облысының балаларымен бірге «Балдəуренге» келгенде жаңбыр жауып тұр еді. Бізді мұнда өте жақсы қарсы алды. Таңертең терезеден далаға қарағанда өз көзіме өзім сенбедім, дəл ертегілер əлеміне тап болғандай қуанышты əсерге бөлендім. Биік қарағайлы көк таулар, айдыны мөлдір Шортан көлі бізді құшағына алып тұрғандай екен. Мен өзімнің қазақ қызы екендігіме мақтандым. Кішірек кезімде «Артекте» болғанмын. Онда бəрі жақсы сияқты еді. Бірақ, «Балдəуреннің» орны бөлек. Мұндағы əрбір күніміз қызықты өтті. Омбылық Диана Кубековамен бір бөлмеде тұрдық. Қазақстандық көптеген құрбыларыммен достасып кеттім. Вожатыйларымыз, əдемі Назгүл апайымыз, үнемі көңілді жүретін Есен ағайымыз біздің тарихи Отанымыз жайында көптеген мағлұматтар берді. Бурабайдың керемет табиғатын аралап, Қазақстанның жаңа Астанасының сұлулығына тəнті болдық. Əттең, ертең үйлерімізге қайтуымызға тура келеді. Менің ғана емес, жанымдағы балалардың да бауыр басқан «Балдəуренді» қимай жүргенін көрдім...

Элина БУЛЕКБАЕВА, Қырғыз Республикасы, Бішкек қаласы: – Мен Алматыда болғанмын. Біздің Алатоомен қарайлас Алатаудың етегіндегі қаланың əдемілігіне қызыққанмын. Ал, Бурабайға сөз жетпейді екен. «Балдəуренді» осындай сұлу өңірге орналастырғанына қуандым. Бізді тақтайдай жолмен Астанаға алып барғаны ең үлкен оқиға болды. Бұл болашақтың қаласында менің бүгінгі құрбыларым өмір сүретін болады, Қазақстанды бұдан да əдемі көркейтеді. Біз «Балдəурен-Пресс» балалар баспасөзінің республикалық фестиваліне қатыстық. Көптеген қоғам қайраткерлері мен баспасөз саласының білгірлерінің шеберлік сыныптары өте қызықты əрі тартымды өтті. Осы кісілердің балалардың біртұтас ақпараттық кеңістігін құру туралы ой-пікірлері ұнады. Шара барысында Қазақстанның барлық аймақтарынан, Ресейден, Қытайдан, біздің республикамыздан келген жас тілшілермен таныс тым. «Baldauren – TV» үгіт бригадасының құрамында арнайы хабар дайындадық. Ісіміз жақсы бағаланды. Бұл менің журналист болсам деген арманымды нықтай түскендей болды. «Балдəурендегі» күндер ешқашан ұмытылмайды.

Бізге қамқор болған отряд жетекшілері Ержан Киккаринов пен Шырын Мұхамедқалиеваға ризамыз. Максим СИМАНЧУК, Ресей Федерациясы, Владивосток қаласының 8-сынып оқушысы: – Мен саяхатты жақсы көремін. Россияның қиыр шығысында тұрғанымызбен əке-шешем көршілес үлкен қалаларды, тіпті, Еуропа мемлекеттерін көрсетті. Теледидардан Қазақстан туралы хабарларға да қанықпын. Бұл елдің астығы, мұнайы, жаңа Астанасы туралы көп естідім. Осында болсам деген арманыма жақсы оқудың арқасында жеттім. Үнемі жақсы бағалар алып келемін. Пəндік олимпиадада өлкелік байқаудың жүлдегері атандым. Арнайы квотамен Бурабайдағы «Балдəуренге» жолдама берілгенде қатты қуандым. Мұнда мені баяғыдан танитындай қарсы алды. Тез үйреністім. Тарих жəне радиотехника үйірмелеріне қатысып жүрмін. Біздің №14 отрядтың тəрбиеші ұстаздары Батырбек Бағлан мен Гүлжаухар Рамазанова ерігуге уақыт қалдырмайтын адамдар. Көркем табиғат ортасындағы «Балдəуренде» барлық жағдайлар жасалған. Əсерім өте көп. Достарыма айтып барамын.

«Сөйле, тілім!» атауындағы сұх бат жүргізілді. Сондай-ақ, рес пуб ликалық орталық базасында еліміздің педагогикалық ЖОО студенттері тəжірибе жинақ таса, Польша, Ресей, Финляндия, Чехия студенттері мамандыққа машықтану курстарынан өтті. «Балдəуреннің» қонақжай шаңырағында ғарышкер Талғат Мұсабаев, шахматшы Дəрмен Сəдуақасов, бокстан Олимпиада жеңімпазы Бақыт Сəрсекбаев, интернационалист-жауынгер, қоғам қайраткері Бақытбек Смағұлов, əнші Нұрғали Нүсіпжанов, сазгер Марат Омаров, Ресей Мемлекеттік Думасының əлеуметтік саясат жөніндегі комиссия төрайымы З.Драгункина, Ресей Ұлттық музыка академиясының президенті В.Круглов шеберлік-сыныптарын ұйымдастырды. Мұның өзі балалардың танымал тұлғалармен еркін сұхбаттасуына, олардың баға жетпес тəжірибелерін қабылдауға, өздерінің интеллектуалдық жəне мəдени деңгейін көтеруіне жасалған құнды мүмкіндік болып табылады. Тамсанып ұзақ санамалайтын осы жағдайлардың өзі «Балдəуреннің» республикадағы балалар демалысын ұйымдастырудағы көшбасшы əрі ел мақтанышына айналғандығын, еңбекқор ұжымның Қырымдағы «Артек», Краснодар өлкесіндегі «Орленок», Белоруссиядағы «Зубренок» халықаралық лагерьлерімен терезесі тең екендігін дəлелдейді. Осы ретте, өзге мемлекеттердегі балалардың оқу-сауықтыру орталығының бірде-бірі Мемлекет басшысының тікелей бастамашылдығымен құрылған еместігін айта кетуіміз керек. Ендеше, оның қызметіне ерекше көңіл бөлу қажет деп санаймыз.

Мəселен, «Балдəуренге» халықаралық мəртебе беретін уақыт жетті емес пе? Бүгінгі «Балдəурен» небəрі 8,6 гектар аумақта қысылып тұр. Қазір мұнда уақыт талабындағы қосымша спорт алаңдары, мұз айдыны, ат монежі, аквапарк, лазерлік шоу, кəсіби дыбыс жазу студиясы, кеңейтілген мұражай сияқты қажеттіліктер қамтамасыз етілмеуде. Ал, жоғарыда аталған «Зубренок» 76 гектарда, «Артек» 286 гектарда, «Орленок» 162 гектарда еркін жайлап отыр. Біздегі жалғыз орталық жылына əрі барғанда 4 мыңға жетержетпес баланы қабылдайды, яғни еліміздегі 672 оқушының біреуі ғана «Балдəуренге» бару мүмкіндігін алады. Оны кеңейту Бурабайда мүмкін болмағанның өзінде республикамыздың басқа аймақтарында осы үлгідегі бөлімшелер ашу туралы ұсыныс қолдауға лайықты деп санаймыз. Сонда республикамыздағы балалар мен жасөспірімдер демалысын ұйымдастырудың тиімді құрылымы – орталық альянсты құруға мүмкіндік туар еді. Бұған қосымша, республикалық деректер бойынша, жазғы маусымда елімізде шамамен 785 балаларды сауықтыру орталықтары ұйымдастырылады. Оның жұмысына жүз мыңның маңайында педагогтар, студенттер, волонтерлер тартылады. Жыл санап кəсіби мамандарға деген сұраныс арта түсетіні белгілі. Сондықтан, ҚР Білім министрлігіне жолданған, «Балдəуреннің» жанынан жоғары оқу орнын немесе колледж ашу жөніндегі ұсыныс оң шешімін тапса, нұр үстіне нұр болмақ. Ақмола облысы.


www.egemen.kz

29 шілде 2014 жыл

● Мемлекеттік сыйлыққа ұсынылған

А

лдымен айтарымыз – кітап атының тосындығы, адам көңілін бірден қызықтырып, баурап əкететіндігі. Қағбаның атын исі мұсылман баласы ежелден біледі, оны қашанда құрметтеп, тəу етеді. Мен де сондай жанның бірімін. Оның үстіне ұзақ жылдардан бері көркем əдебиеттің тұрақты оқырманы ретінде, соның ішінде жастарға үлгіөнеге болатын тақырыптарды жаныма жақын тұтқандықтан, бұл кітаптың ішкі мазмұнына барынша мəн бердім. Ақынның ақыннан айырмашылығы оның идеялық жəне тақырыптық ізденістеріне тікелей байланысты. Əдетте біз ақындар туралы айтқанда, оның поэзиясының қуаты мен күшін, көркемдік деңгейі мен шеберлігін тілге тиек етеміз. Жəне автордың тақырыптық аясының

аңсамайтын адам да жоқ, халық та жоқ. Сол жолдағы тынымсыз күрес тоқтап көрген емес. Əлі жеткен кезде жеңді. Əлі жетпегенде жеңілді. Оған бола өткен ұрпақтарға өкпелей алмаймыз. Олардың əрдайым жеңіске жетпегенмен, бүгінге дейін желісін үзбей келе жатқан өзекті күресі болмаса, бүгін де жеңіске жете алар, жете алмасымыз неғайбыл нəрсе. Бұны тереңдеп ұғып, қастерлей білмесек, қолымыз жетіп отырған жеңісті жемісті жалғастырып кете алуымыз да неғайбыл нəрсе. Бұған əдейі тоқталатын себеміз, егемендігіміз бен тəуелсіздігіміз төңірегіндегі қаңқу əлі де көп. Кейбіреулер оны төбеден түсе қалған оңай олжадай көреді», деуінде үлкен мəн бар. Осы ойға табан тірегенде, Өтеген Оралбаевтың «Қағбаның қарлығаштары»

тағзым-мінəжатын жекелік пікірден жалпылық қағидаға жеткізе алуымен құнды. Мұнда ақын тек қана өзінің жеке жай-күйін ғана күйттемей, ел алдындағы, тəуелсіздік хақындағы, қазақ жұртының бүгіні мен болашағы туралы тереңнен ой толғап, тебірене жеткізеді. Мұнда Елбасымыз айтқан ұлы идея – Мəңгілік Ел идеясы барынша көркем, барынша байыпты жəне барынша мəнмазмұнымен ашылады. Мұндай еңбектің өнер бəйгесіне түсіп, көпшілік назарына ұсынылуының өзі барлық жағынан құптарлық. Дін тақырыбындағы өлеңдер қазақ поэзиясында жекеленген түрде бар болғанмен, тұтас тақырыптық деңгейде жеке жинақ болып шыққанын мен білмеймін. Тақырыптық тұтастық дегеніміз – ой тұтастығы, идея тұтастығы,

Жан баураєан жырлар кеңдігі мен тарлығын, жырлап отырған тақырыбын ақындық биіктен толық игеруін, айтар ойының тереңдігін, көзқарасының рухани деңгейін сөз етеміз. Сондай-ақ, шығарма иесінің азаматтық позициясының күштіəлсіздігін, жеке басының қуанышы мен күйінішін жалпыға ортақ тұрғыда жеткізе алуын, поэзияның ең басты шарттары мен қағидаттары – өлеңінің мазмұны мен түр бірлігін, жазған жырының заман тынысын қалай жеткізгендігін, ақынның адамдық қасиетінің туындысында қалай көрінгендігін айтамыз. Ұйқасқанның бəрі өлең емес екенін кез келген оқырман біледі. Өлең адамды тебірентуі, ойландыруы, толғандыруы, қуандырып, шаттандыруы, өзінің жүрек түкпіріндегі дірілмен үндес, сырлас, мұңдас, тілектес, жүректес келуі қажет. Тақырыбы кез келген оқырманға ортақ болып көрініп, жырлап отырған мəселесі адамның көкейінен шығып, бейнебір сол жырды оқып отырған адамның өзі жазғандай əсер беруі тиіс. Міне, сонда ғана ол туынды шынайы, талантты шығарма деп бағаланады жəне қоғам да осы бағаға иланатын болады. Жалпы, қазақ поэзиясының ең бір тамаша жетістігі, айтып жеткізе алмастай артықшылығы – осы азаттық, еркіндік, тəуелсіздік идеясы. Ал тақырып, басты дініміз – ислам діні, оның бүгіні мен келешегі туралы болғанда, оның маңызы тіптен артып кетеді. Кез келген ақын бұл тақырыпты ең бір қасиетті, ең бір қастерлі, ең бір парасатты, ең бір аса маңызды тақырып деп қабылдаған. Діни наным-сенім бостандығы адамның ішкі жан дүниесіндегі керемет құбылыстардың бірі. Бұл тұрғыдан келгенде Өтеген Оралбаевтың «Қағбаның қарлығаштары» атты кітабы адамның жүрек түбіндегі шапағатты шақтар мен шұғылалы сəттерді өзі бастан кешуі арқылы терең сезініп, тамаша сеніп жырлауы арқылы өлеңнің ішіне оқырманды да ендіріп жібереді. Дін еркіндігі дегеніміз – ой еркіндігі, ол тəуелсіздіктің, яғни адам көңілі тəуелсіздігінің ең жарқын көрінісі. Мұның бəрі, сайып келгенде, қазақ жырының негізгі сарыны мен дабылы, алымы мен қарымы ту көтерген тəуелсіздікке адастырмай алып келетіні ақиқат. Заманымыздың заңғар қаламгері, Қазақстанның Еңбек Ері Əбіш Кекілбаевтың: «Дүниеде тəуелсіздік, бостандықты, теңдікті

жыр жинағы ел тəуелсіздігін, азаттығын, бостандығын, оның қазіргі берекебірлігін, қазақ халқының еркіндігі мен теңдігін, оның болашағын Ұлы Жаратушыдан шын тілеген ниетімен көңіл аударады. Өтеген кітабының беташарындағы мына жолдар мемлекетіміздің күні бүгінгі таңдағы əлемдік өркениеттен алар орны мен дəрежесін де айқын көрсете алатын мысалдардың бірі десек, артық айтқандық болмас. Арабстаным, Қағбалы ғажапстаным, Қабылда жанымның саз-ағыстарын. Жеттім мен жыл құсы секілді, Ұшырды Қазақстаным. Ұштым мен қанатым талғанша, Қағбаның қасына барғанша. Қарап тұр Қазақстаным, Жанары талғанша.

алып отырған тақырыпты толық əрі жанжақты ашудың айқын көрінісі. Əрине, жұрттың бəрі қажылыққа барып келген жоқ, сондықтан кейбір ойлар мен пікірлер кейбіреулерге қапелімде жете алмай жатуы да мүмкін. Бұл діни сауаттылық пен талғамға қатысты мəселе. Өтеген Оралбаевтың жыр жинағын оқыған бір танысым: «Мұндай кітаптарды мешіттер мен медреселерде көпшілікке таратып, оқытса, біздің мұсылман дініне деген қызметіміз бір саты көтерілер еді», дегені бар. Шынында да ой саларлық сөз. Осы кітаптағы көптеген өлеңдердің тағылымдық, тəрбиелік мəні өте жоғары. Оқып қараңыз: «Дін мен ділдің тамыры бір, Бір Алланың əмірі бір. Тау мен дала сағымы бір, Мүсəпірдің қағымы бір. Жер бетінде жүргендердің, Жер астында қабірі бір.

Шекара бойында байқадым ғұмырды, Көрмедім дамылды, мігірді. Сақшының жүзінде – таңғы арай, Күлімдеп жүгірді.

Жұтатұғын ауаң да бір, Шомылатын науаң да бір. Көретұғын аспаның бір, Табылатын дауаң да бір.

Сұрады тегімді, жөнімді, Атажұрт, Отаным, жерімді. Көтердім еңсемді, белімді, «Қазақстан», дедім елімді.

Жекеше өмір сүрем дейсің, Өз жайымды білем дейсің. Ұтқаныңды, Ұтылғанды, Сен қалайша түгендейсің.

Арабым абыржып, мүдірді, Құжатқа үңіліп, кідірді. «Назарбаев», дегенде бас изеп, Жол бастап жүгірді. Жаныма ерекше күй еніп, Жақсыға жасадым иелік. Бар жерден қиналмай өттім мен, Алланың атына сүйеніп. Елдің аты – оның басшысының атымен үндес болуы бір басқа, сондай кемел басшының есімі мен ерен істері əлемге үлгі-өнеге болып жатуы, оның аты мемлекетіміздің паспорты секілді болып қабылдануы өте жақсы жағдай ғой. Осыны дəл аңдаған, дəл сезінген ақын Өтеген Оралбаев бұл жырын тек бір адамды мадақтау деп қабылдамай, оның халықтық мəніне терең үңілсек, шығарманың идеялық мазмұны ашыла түседі. Мінəжат жырлары адамның Алла алдындағы адами есебі десек, бұл жинақ жеке автордың ғана емес, жалпы адамзат баласының ұлы Жаратушы алдындағы

Ұтқаныңды уыстайсың, Жомарттыққа жуыспайсың. Жақыныңмен ұғыспайсың, Сонда-дағы суыспайсың. Өзіңше боп толғанменен, Кеуде қағып, болғанменен. Өз өзіңнен аса алмайсың, Бір биікке қонғанменен. Бұл өмірдің ақ, қарасын, Иманменен атқарасың. Жауап берер күн келгенде, Сауабыңмен ақталасың». Рас қой. Қазіргі өмірде осылай екені дау туғыза ма? Ұлы Жаратушы, сөз жоқ, барлығын көріп, сезіп, біліп тұрады. Адам – пенде, бірақ тек қана пенделікке салынып, арам мен адалды, өтірік пен шындықты айыра алмай, өз құлқыныңды ғана ойласаң, ертең Алланың алдына барғанда тек қана тірлікте жасаған сауабыңмен ғана ақталасың. Бұл жыр кез келген

адамды имани тазалыққа, халалдыққа жетектейді. Ащы шындығы бар арзу жырдың артында адам мен Алла арасындағы мəңгілік байланыстың алтын арқауы айқын сезіліп жатыр. Діни философия – өмірдің маңызы мен мəніне терең бойлайды. Ұлы Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) хадистерінде айтылатын игілік пен ізгілік қағидалары осы жыр жинағының негізгі діңгегі екені байыпты оқығанда барынша көрініп тұрады. «Мəуліт түні» өлеңіне үңілелік. «Мамыражай, жарық, нұр, Бұл пендеңді көк əлемге алып кір. Ұлы Адамның туған күні – ұлы күн, Əбжад атты ұлы есепке барып тұр.

жастар фестивалі – жаєалауда Аптапта Алакөл жағалауы жастардың қыран, сандуғаш үніне толды. 21-26 шілде аралығында Шығыс өңірінде «Алакөл алаулары» атты халықаралық жастар лагері ұйымдастырылды. Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

«Алтай – біздің ортақ үйіміз» жобасы бойынша Алтай өңірі студенттерінің халықаралық жазғы мектебі жəне «Жас Star» республикалық студенттік жастар лагері аясында өткен басқосуға Ресей, Қытай, Моңғолия мен еліміздің түкпіртүкпірінен студент жастар келді. Шығыс Қазақстан облысының əкімдігі жəне Жастар саясаты басқармасының қолдауымен жағалаудағы лагерьде DJRING, Фаэр-шоу, Камеди-клаб жəне «Жайдарман» КВН республикалық дəстүрлі фестивалі сынды мəдени ойынсауықтық іс-шаралар мен семинар-тренингтер өтті. «Жайдарман» фестиваліне елімізден жеті команда қатысты. Биыл

төртінші мəрте ұйымдастырылған фестивальда Аягөз ауданының құрамасы жеңімпаз атанды. Өнер сайысында аягөздік жастар Павлодар қаласы мен Қызылорда облысының Қармақшы ауданынан келген өнерлі жастардан басым түсті. Яғни, келесі фестиваль Аягөз қаласында өтеді. – Шығыс өңірі еліміздің жастарына зор ықылас білдіріп, айрықша

құрмет көрсетті. Жергілікті басшылық фестивальдің ойдағыдай өтуіне барлық жағдайды жасады. Ерекше айта кетерлігі, КВН ойындары облыс орталығында емес, Үржар ауданында ұйымдастырылып отыр. Бұл – ауыл жастарына көрсетілген үлкен қолдау деп түсінемін. Олардың арасында таланттар өте көп, – деді Қазақстан КВН одағының президенті Есен Елеукен.

Нибали – «Тур де Франс» жеѕімпазы

Ғибадат пен тағатыңды зерделе, Мұны ұқпасаң білім кірмес зердеңе. Əліп-əріп аспан жақты нұсқайды, Сол түзу жол нұсқау берер жерге де. Шариғатты шала білген – шайтан-дүр, Шындық деген қағидатты байқап жүр. Дүмше молда дін бұзады, Шайтани, Шайтанилар харам жолды шайқап жүр. Əліп-əріп сонау ғарыш əлемі, Əлем – жұмбақ, Əлем – анық, əдемі. Жебірейіл жерге түскен кезеңнен, Шайтандардың басталыпты əлегі. Он сегіз мың ғаламдағы ұлы күш, Наным, Пайым, Қабылдау да ұғыныс. Мұхаммеддің – ғалалайкумас-салам, Дүниеге келуі де құбылыс. Мəуліт күні. Мынау ғалам жап-жарық, Ниетті де, Үмітті де арнадық. Ұлы Адамның нығыметіне бөленсем, Деген арман жол тартады арна ғып. Адам өлмей үміт-шіркін өле ме, Көп қараймын əбжад атты төбеге. Алла, Бахис, Жамал, Дəулет, Жоқ қайғы, Бұл төртеуі түгел болса төбеде. Əдетте, төртеу түгел болса, төбедегі келеді деген халқымыздың қанатты сөзінің түбін Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) терең тағылымды хадистерінен таптық. Төртеу деп жүргеніміз: Алла, бахис, жамал жəне дəулет болды. Осы ұлы ұғымды ту етіп ұстанған жұртымыздың жанын баураған жырлар осындай лепте жазылып, жүрек төрінен орын ала берсе, шығар тауымыз биік болатыны даусыз. Бұл үшін біз ақынға рахмет айтуымыз керек, оның таза ниетін құптауымыз керек. Мен дəл ғылым – информатиканың маманы ретінде Алланың ұлы есебі – əбжад есебіне барынша ғылымифилософиялық тұрғыдан мəн беремін. Ақын Өтеген Оралбаевтың осынау аса сирек айтылатын қағиданы жыр тілімен əдіптеуін мен қазақ поэзиясында бұған дейін болмаған қадам деп есептеймін. Түйіндей айтсақ, «Қағбаның қарлығаштары» атты жыр жинағы автордың ғана емес, бүгінгі қазақ поэзиясының да жаңа табыстарының бірі. Тақырыптық өзектілігі мен тұтастығы, азаматтық пози циясы мен адамгершілік ниеті, əлеуметтік маңызы мен тəрбиелік мəні жөнінен сəтті түзілген сыбағалы шығарма сыйлыққа даусыз лайықты туынды. Алтынбек ШƏРІПБАЙ, техника ғылымдарының докторы, профессор, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.

● Достық дəнекері

Алакґл алауы

5

Өңірдегі «Жастар бастамаларын дамыту орталығының» директоры Арайлым Есімбекованың айтуынша, фестиваль шығысқазақстандық жастар мен еліміздің өзге өңірлеріндегі жастардың арасындағы өзара достық байланыстарды жетілдіруді, шығармашылық, зияткер жəне қоғамдағы белсенді жастарды қолдауды көздейді. – Біз командалардың құрамына ауыл жастарын көбірек тартуды көздедік. Өйткені, қала жастарының өзін-өзі дамытуына жағдай бар. Ауылда бұл мəселе кемшін соғады. Сондықтан байқауды төртінші мəрте ауылда өткізудеміз. Осы уақыт ішінде біз фестиваль қатысушыларына Зайсан көлі мен Семей қаласын, өткен жылы ұлы Абайдың елі – Жидебайды көрсеттік. Биыл бұл шара Алакөлде жалғасты. Осы арқылы облыстың туризм саласын дамытуға да үлес қосудамыз деуге болады, – деді Арайлым Есімбекова. «Фестивальдің жабылу салтанатында «Нео» атты робот болашақтың атынан сөз сөйлеп, «Көк тудың желбірегені» əнін орындады. Облыс əкімінің орынбасары Жақсылық Омар еліміз бен алысжақын шет елдерден келген 250-ге жуық жастардың Алакөл жағалауында тұңғыш рет бас қосып отырғанын, бұл жастардың белсенділігі мен шығармашылық байланыстарды нығайта түсетінін атап өтті. Шығыс Қазақстан облысы, Үржар ауданы.

(Соңы. Басы 1-бетте). Олар ең ақырында жаппай шешуші шабуылға шығып, Нибалиді алға қарай суырып шығара берді. Бұдан кейін он үшінші кезеңде Винченцоның тағы да жұлдызы жанып шыға келді. Сөйтіп, кезеңдердегі жеңістері санын германиялық спринтер Марсель Киттельмен теңестірді. Ал он төртінші кезеңде поляк Рафал Майка жеңіске жеткеніне қарамастан, ұпай жағынан одан көп қала қоймаған Нибали өзінің соңында қуғында келе жатқан топпен арадағы алшақтықты тағы да ұлғайта түсті. Міне, «Астана» командасының капитаны тап осы күндері жұрт назарын өзіне айрықша аударып алды. Ал Винченцо он сегізінші кезеңде ақырғы рет топ бастап келген кезде оның көлденең бола қалатын бəлежалалардан аман болса, қорытындыда енді ешкімге жолын бере қоймайтыны айқындалып қалды. Бұл кезде жалпы есепте онсыз да алдына жан салмай келе жатқан шабандоз ұпай айырымын бұрынғыдан да көбейтіп алды. Осылайша оның өзінен кейін келе жатқан топтан жеті минут алға шығандап шығып кетіп қалғаны белгілі болды. Мұның өзі Нибалидің ендігі қалған үш кезеңде ешкімге дес бере қоймайтынын аңғартып тұр еді. Бұл шынында да солай болып шықты. Бұдан кейін Тибо Пино, Жан-Кристоф Перо жəне Алехандро Вальверде атты жүйріктер екінші жəне үшінші орындардың тағдырларын шешу жолындағы шайқасқа кірісіп кетті. Ал он тоғызыншы кезеңнің соңында Винченцоға жеңімпаздың лавр жапырағы кигізілетіні айдай анық болды. Шабандоздар жеке-жеке жарысатын жиырмасыншы кезеңде біздің капитан Тони Мартиннен 58 секундқа ұтылды. Алайда, қатарында қазақстандықтар Максим Иглинский мен Дмитрий Груздев, украин Андрей Гривко мен голландиялық Льюви Вестр, эстон Танел Кангерт пен дат Якоб Фульсанг, сондай-ақ итальяндар Алессандр Ванотти мен Микеле Скарпони бар ұйымшыл команда Винченцо Нибалидің жеңісті нүкте қоюына жандары қалмай қызмет көрсетті. Сөйтіп, өзінің жалпы есептегі бірінші орнын жақсы сақтап қалды. Бұдан соңғы жиырма бірінші соңғы кезеңде Марсель Киттель өзгелерден озып шықты. Сонымен ол турнир кезеңдеріндегі жеңістері санын төртеуге толтырды. Бір айта кететіні, Винченцо Нибали да мұндағы кезеңдік жеңістерінің санын төртеу ете білді. Бірақ оның бұл жеңісінің салмағы да, сапасы да жоғары еді. Себебі, соңғы 40 жылдан

бері турнирдің бірде-бір жеңімпазы төрт кезеңде алда бола алмаған екен. Соңғы рет 1974 жылы тіркелген сол ерекше көрсеткішке енді Нибали жетіп отыр. Сайыс барысында басты бəсекелестері Кристофер Фрум мен Альберто Контадордың жарақаттанып қалуларына байланысты жарыс жолынан шығып қалғандарын жақсы пайдаланған ол «Үлкен тұзақта» сол рекордты қайталай алды. Ал мұны соңғы жасаған шабандоз бельгиялық Эдди Меркс болып шықты. Бұдан 4 жыл бұрын осы турнирді ұтқан Альберто Контадор болса, бүкіл жарыс барысында бір ғана кезеңде бірінші орын алып еді. Өкінішке қарай, 2012 жылдың ақпан айында болған допингтік комиссияның кеңесінен кейін ол кезеңдік жарысының үздіктігінен де, турнирдің жеңімпазы деген атағынан да айырылып қалған еді. Əлбетте, 2010 жылдың күзінде-ақ Team Saxo BankSunGard командасына ауысып кеткен Альберто бұл кезде Астанада емес еді. Əйткенмен, «Тур де Франсты» соған дейін 2007 жəне 2009 жылдары ұтып алған ол үздік үш турнирдің жеңімпазы деген атағынан айырылып қалған жоқ. Міне, өзінің спорттық өмірбаянында осылай тұңғыш рет Париждің төріне ту тіккен «Астана» велокомандасының капитаны Винченцо Нибали осы арқылы əлемдегі ең беделді саналатын «Вуэльта», «Джиро д`Италия» жəне «Тур де Франс» көпкүндіктерінің түгел жеңімпазы атанған ұлы шабандоздардың қатарына қосылды. Сөйтіп, бұған дейін осы үш атақты ГрандТурдың жеңімпаздары атанған Жак Анкетил, Феличе Джимонди, Эдди Меркс, Бернар Ино жəне Альберто Кантодор секілді жұлдыздармен иық теңестіретін дəрежеге жетті. Өзінің мұндай бірінші ірі тұғырына Винченцо 2010 жылы Liquigas командасының сапында «Вуэльта» турнирінде көтерілді. Ал өткен жылы «Астана» командасының құрамына ауысқан саңлақ «Джиро д`Италия» веложарысындағы жеңісін де тойлады. Енді жеңімпаз туралы қысқаша дерек бере кетсек, оның алдымен 1984 жылғы 14 қарашада Италияның Мессина қаласында туғанын айтар едік. Спорттағы лақап аты «Акула» аталатын жігіт жоғарыдағы үш ірі турнирден бөлек, 2012-2013 жылдарғы маусымда «Тиррено – Адриатико» веложарысында да алдына жан салмаған. Ол 2012 жылы өзінің Ракель есімді құрбысына үйленген. Ал биылғы ақпан айында Эмма есімді қызы дүниеге келді. Бір қуанышты бір қуаныш осылай жалғап жатыр. Бұл қуаныштың шаттығы Қазақстан атты ертеңге қол созған барқадар елдің де байрағын желбірете түсіп отыр. Сол жеңіс ұзағынан болғай!


6

www.egemen.kz

29 шілде 2014 жыл

 Көзқарас

 Талап жəне тəртіп

Сауаттылықтың негізі бастауыш сыныптан бастау алады. Бастауышта оқып-жазу, есеп-қисап біліктіліктері мен дағдылары қалыптаспаған оқушы кейінгі сынып материалдарын да игере алмайды. Ал бастауыш сыныпта осы біліктіліктер жүйелі қалыптасқан оқушы кез келген пəнді емін-еркін игеріп кете береді. Сондықтан да, бастауыш мектеп оқушыларына арналған пəндер мен олардың мазмұнын таңдауда өте бір ықтияттылық қажет. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі сайтында бастауыш білім беру стандартының екі жобасы мен пəн бағдарламалары жарияланды. Олармен

келіп тықпыштай беруге əуес. Сол арқылы нан тауып жеуді кəсіпке айналдырып алған сияқты. Білім жүйесіне байланысты қандай

бастауыш сынып оқушыларының зерттеу жұмыстары «... əлеуметтік бағыттағы ірі жобалар түрінде жүзеге асырылады» дегенге күмəнім бар. Бастауышта білім берудің негізгі міндеттері шала-шарпы анықталған. Мұнда игерілетін білімдердің барлығы бірдей стандарт жобасында айтылғандай пропедевтикалық сипатта бола бермейді. Əліппе мен ана тілі, математика сияқты пəндерде бастауыш мектепте оқытылу басталып, оны бітіру кезінде оқып-үйрену аяқталатын тақырыптар болады. Мысалы, математикада теріс емес бүтін сандар жəне оларға қолданылатын амалдарды оқыту бастауышта аяқталады. Оқытудың күтілетін нəтижесі осындай тақырыптар негізінде құрылуы керек. Бастауыш мектепті бітіргенде оқытудың күтілетін нəтижесі көп таңбалы

Жаѕа стандарт жобасындаєы жаѕсаќтыќ бастауыш мектеп оќушыларына ќиындыќ келтіреді Досымхан РАХЫМБЕК,

Оңтүстік Қазақстан облысы математика мұғалімдері мен оқытушылары қауымдастығының төрағасы, педагогика ғылымдарының докторы, профессор.

таныса отырып, оқушыға білім беру емес, бастауыш білім беру жүйесін əдейі мақсатты түрде бұрмалауды көздеген бе деген ойға қаласың. Орайы келгенде, мен, профессор А. Құсайыновтың «Егемен Қазақстан» газетіндегі (12 наурыз, 2014 ж.) бастауыш мектептерде білім беру жөніндегі жанайқайына үндесе отырып, айтқандарын толық қуаттайтынымды білдіремін. Бастауыш мектеп оқушылары 12 жылдық білім беру жүйесіне көшіп жатыр екенбіз деп басқаша бола қалмайды, əрине. Бастауыш мектепте оқушыларды жазу, сызу, оқу мен санау, сөйлемдер құрау мен арифметикалық амалдарды орындай алу, есеп шығару, т.б. үйрету мəселесі бұрын қандай болса, сондай маңызды күйінде қала береді. Əсіресе, менің білетінім, бастауыш мектептегі математика пəнінің мазмұнына аса көп өзгеріс енгізудің қажеті жоқ. Əрине, мектеп оқулықтарындағы оқу материалдарының реті мен баяндалу мазмұнын, жаттығулар топтамасын, тапсырмалар жинағын заман талабы мен күнделікті тіршілікпен үндестіріп, математиканы оқыту үдерісін тəрбиелеумен, дамытумен тереңірек байланыстыра түсу қажет. Оған дау жоқ. Дегенмен де, сөз еткелі отырған стандарт жобаларында оқушының пəндік білімдерді игеруі негізгі емес, қосалқы сипат алған. Ендігі жерде мұғалімді стандарт талаптарын орындау мақсатымен оқушы құзыреттілігін немесе құндылықтарын арттыру, метапəндік қабілеттіліктерін жетілдіру немесе күтілетін оқу нəтижелерін есепке алып отыратын карта құрастыру, түрлі-түрлі жоспарлар мен бағдарламалар жасау, оның орындалғандығы туралы жоғарыға есеп жазып беру т.б. толып жатқан, қым-қиғаш қағаз жазу жұмыстары басталады ма деген қорқыныш билейді мені. Стандарт жобаларының екеуінен де оқушы бастауыш мектепті бітіргенде əрбір пəн бойынша қандай білім алып шығатындығы туралы қандай да бір мəлімет алу қиынның қиыны. Пəндер бойынша оқушыларда нақтылы қандай біліктіліктер мен дағдылар қалыптасатындығы дəл анықталмағандықтан, енді тексеруші ұйымдар білім беру қызметін лицензиялау мен аттестаттау кезінде стандартта келтірілген құзыреттіліктер мен құндылықтар қалай орындалуда деп сұрайтын болады. Енді мұғалім қайтеді дейсіз ғой? Математика пəнінен, мысалға, сандарды жазу мен оны оқу, арифметикалық амалдарды орындауға үйретудің орнына қандай құзыреттіліктерді немесе құндылықтарды қалыптастыруым керек екен деп бас қатырайын деп тұр. Бұдан былай тақырыпты өту барысында қандай құзыреттіліктер немесе құндылықтар қалыптасатындығы жөнінде күнтізбелік жоспарда, күнделікті сабақ жоспарында жазып қою талап етілетін болады-ау, сірə. Стандартта əрбір пəннің мазмұны мен оқушылардың даярлық деңгейіне қойылатын талаптарда нақтылық жоқ болғанымен де, бастауыш мектеп түлектерінде қалыптасатын құзыреттіліктердің түрлері бірінші стандарттың шамамен 3 беттейін алып жатыр. Кейінгі стандарттағы 3 пунктте жазылғандардан «құндылықтар» дегеннің не екенін ұғынудың өзі қиын. Бірақ, өкініштісі, пəндік білімдер құндылықтар құрамында жоқ. Оқушыда қалыптасатын құзыреттіліктер мен меңгерілетін құндылықтар мектеп курсында оқыпүйренетін барлық пəндер арқылы, сыныпта жəне сыныптан тыс тəрбие жұмыстарын жүргізу негізінде қалыптасатын оқу-тəрбие жұмысының соңғы нəтижесі емес пе? Қазіргі кезде білім беру жүйесінің лауазым иелері оқушы нақтылы пəндік білімдерді игеруі керек дегеннен «ат тонын ала қашатын болды». Оның орнына батыс елдерінде педагогикалық жүйеге қандай да бір жаңа термин енгізілсе, «жерден жеті қоян тапқандай», оны біздің мектепке алып

құжатты алсаңыз да «сыни тұрғыдан ойлау» бүкіл оқу жүйесінің тірегі сияқты болып алды. Оқушыларды оқыту барысында негізделген пайымдаулар мен ойқорытулар жасау, дəлелдей алу немесе оны теріске шығару т. б. іс-əрекеттерге үйрету туралы аталмайды да. Негізінде, осы іс-əрекеттерді жүйелі түрде орындау арқылы оқушыларда сын тұрғысынан ойлау қалыптасады. Тіптен керісінше емес. Əрине, ол іс-əрекеттер пəндік оқу материалдары арқылы жүзеге асады. Оқытуда оқушыларды «топпен жəне жеке жұмыс» істеуге үйрету қажет-ақ, біздегі педагогикалық қағидалар да соны талап етеді. Мемлекеттік жалпыға міндетті бастауыш білім беру стандартының жобасында бастауыш мектепті бітірген оқушы «бі лімді шығармашылықпен пайдалануға», «зерттеу жұмыстарын орындауға» бағдар жасайды делінеді. Оқушы білімді шығармашылықпен пайдалана алса дұрыс қой, ал білімді күнделікті өмірде, тыныс-тіршілікте жай ғана қолдана алатын оқушыға қандай баға қойылады?

сандарды оқып, жаза алу жəне оларға амалдар қолдана білуден тұрады. Ал бастауышта оқытылатын кейбір оқу материалдары мен пəндер негізгі мектептің жүйелі курстарын оқып-үйрену үшін алдын ала дайындық рөлін атқарады. Стандарт жобасында осындай алдын ала дайындық материалдарына басымдылық берілген. Оқытудың күтілетін нəтижесі де бізге аспаннан түскендей жаңалық емес. Оның міндетті нəтижелерін жоспарлау туралы əдістемелік құралдар мен жинақтар да бар. Математикадан осы мəселеге арналған Б.Баймұқанов, Т.Төлегенов, т.б. кітаптары да жарық көрген. Мектепте оқушының өзіне қойылатын талап əлсіз болғандықтан, оқытудың міндетті нəтижесін есепке алу өз міндетін орындай алмай отыр. Критериалды бағалау жүйесінің біздің күнделікті бақылау, тоқсандық, жылдық қорытынды бақылауларға қарағанда айрықша бір артықшылығы көрініп тұрған жоқ, оның тиімді болатындығына уақыт төреші, əрине. Бір кездері Нобель сыйлығының лауреаты, физик Ричард Фейнман мектеп

«Зерттеу жұмыстарын орындау» дегенді байқауларға қатысып жүлде алу керек деп қана түсінетін болдық. Бүкіл мектеп курсын оқу барысында зерттеу жұмыстарын жүргізудің негізі болып табылатын таным əдістерін меңгеру, мектептік оқу материалдары арқылы «мини зерттеу» жұмыстарын жүргізіп, ғылым-білімде бұрыннан белгілі бірақ оқушының өзі үшін жаңалық болатын «кішкене ғана ашылыстар» жасауға үйрету қазіргі оқыту үдерісінің құрамды бөліктері болып табылады. Біздегі оқу жүйесі дəл осылай құрылуды көздейді де. Сондықтан, осы уақытқа дейінгі оқыту тек қана репродуктивті еді, продуктивті оқытуға енді көшуіміз керек дегеннің өзі көңілге қонбайды. Реті келгенде айта кетейін, қазіргі кезде мектептің абырой-беделі, мұғалімдердің категориялары оқушылардың ғылымизерттеу жұмысының байқауларда жүлделі орынға ие болуымен бағаланады. Сондықтан, мұғалімдер шабылып ғылыми жобаларды іздеп əлек. Мектеп курсының мазмұны жаратылыстану-математика ғылымдарында қандай да бір жаңалық ашу үшін кепіл бола алмайды. Ол ғылымдарда жаңа ашылыстар жасау үшін үлкен іргелі білім керек. Мектептің міндеті – таланттарды тауып, оларды тəрбиелеу, оқушыларды ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізудің негіздеріне үйрету болуы тиіс. Бірақ стандарт жобасында көрсетілгендей

оқулықтарын сараптауға қатыстырылады. Жауапкершілігі жоғары, ұяты күшті ғалым 141 кг. оқу мəтінді бүге-шігесіне дейін оқып шығады. Бірақ оқулықтар сараптамаға асығыс дайындалғандықтан, үш томдық бір оқулықтың үшінші томының орнына таза парақтардан тұратын «қуыршақ» салынған екен. Сараптау комиссиясының мүшелері берілген критерийлер бойынша ұпай қойып шығуы керек. Комиссия отырысында комиссияның 10 мүшесінің алтауы «қуыршаққа» ұпай бергені, ал кейбіреулерінің алдыңғы екі томға қарағанда жоғары ұпай қойғаны белгілі болады. Осындай жағдай бізде де орын алуда. Жауапкершілігі, ұяты бар сарапшының қолына түспегендіктен болар, мемлекеттік дəрежеде қабылданып жатқан сапасыз оқулықтардан бастап, тұжырымдамалар мен стандарттар, бағдарламалар, т.б. білім жүйесіндегі құжаттардың қазақша нұсқасын орысшасымен салыстырып оқымасаң, бірден түсінікті болатындары сирек кездеседі. Ең төменгі білім беру ұйымдарынан бастап Мəжіліс депутаттарына дейін «талқылаудан» өткізгеннен стандарт мəтінінің өте нашар жазылғаны туралы бір де бір адамның тіс жармағаны мені таңғалдырады. Д.Назарбаева болмағанда сапасыз дүниені қазір құшақтап жүрген болар едік. Осындай жағдайдан кейін енді стандартты ойланып жасайтын шығар деп жүргенде

бастауыш білім берудің жаңа стандартының жобасы министрлік сайтында жарқ ете қалды. Бұл да «жалпақ жұртқа қанша түсініксіз болса, соншалықты ол ғылыми болады» деген қағиданы басшылыққа алып жазылған болып шықты. Немесе қай тілден аударылса да (орысшасының өзі келіспей тұр) көзсіз жасалынған тірлік. Мысалы, математикалық «сандық көрініс», «тік үшбұрыш», «түбір сандар», «өзгермелі есептер», «геометриялық өзгертулер», «қарапайым қызметтік тəуелділік» деген сияқты терминдерді кездестіргенде мемлекеттік құжатта да осындай болады екен ғой деп жағаңды ұстайсың. Бастауыш мектептің математика оқулықтарында, математиканы оқыту əдістемесі кітаптарында, мұғалімдерге арналған оқу-əдістемелік құралдарда қалыптасқан терминдер бар емес пе? Біздің өзімізде бастауыш мектепте математиканы оқытудың 100 жылдық тəжірибесі де бар екендігін ескерсе қайтеді. Стандарт жобасының анықтамалық бөліміндегі «анықтамаларда» түсініксіздік, екіұштылық, көпсөзділік басым. «Күтілетін оқыту нəтижелері» екі жерде (4 жəне 15) жазылған. Мұғалім оқыту нəтижесінде оқушыға не білдіремін деп ойланудың орнына, шексіз көп əртүрлі терминдердің (бəрін бірдей педагогикалық деуге де аузың бармайды), сөз орамдарының мағынасын түсіну үшін бас қатырары сөзсіз. Дайындалған стандартты сайтта жарияламас бұрын министрліктің сол салаға жауапты адамы оқып көрсе қайтеді? Əлде, өресінің жеткен жері сол ғана ма екен деген ойға қаласың. Стандартты дайындаған Н.Назарбаев зияткерлік мектебі – жалындаған жастар ғой десек те, Ы.Алтынсарин атындағы білім академиясында жөн білетін пенде қалмағаны ма, деп аң-таң қалмасқа лажың жоқ. Жаңа стандарт пен бағдарламаларды жасайтын адамдар өзіміздегі бар мұраны оқып-үйреніп, одан кейін біреудің дайындап берген дүниесін аударуды қолға алғаны жөн. Немесе бұрын бастауышқа арналған оқулық, бағдарлама жазған авторлар бар ғой, солардан ақыл-кеңес сұрағанның да артықтығы жоқ еді. Біздегі білім беру шенеуніктері, шет елге тапсырыс беріп бағдарлама жаздырып, соны аударса болды, оқыту жүйесі аяғынан тік тұрып кетеді деп ойлайтын болуы керек. Стандартқа сəйкес жасалынған оқу бағдарламаларының жобасы өзі пəндік бағдарлама бола тұра, одан пəндік сипат көрінбейді. Бағдарламалардағы «Түрлі мəдениеттер мен көзқарастарға құрмет сезімін қалыптастыру», «Ақпараттықкоммуникациялық технологияларды қолдану құзыреттiлiгі», оқытуда қолданылатын педагогикалық əдіс-тəсілдер бөлімдерінің барлығы да басқа тілден əрбір пəн үшін бөлек-бөлек аударғанымен мəтіннің мазмұны барлығында бірдей. Əрбір пəннің өзіндік ерекшеліктеріне байланысты оқыту əдістері мен тəсілдері туралы ештеңе жоқ. Оның орнына, мысалы, «Математика пəнін оқу арқылы оқушылар: математикалық терминдерді пайдалануды дамытуға; арифметикалық алгоритмдерді пайдалануға; математиканы əлемді суреттеу, модельдеу жəне түсіну тəсілі ретінде қабылдауға қол жеткізеді» – деп мағынасы жоқ, түсініксіз сөздермен математикаландырылады. Жобада бастауыш мектептегі барлық пəндер бойынша оқыту мен тəрбие жұмыстарын жүргізу үдерісінде орындалуы тиісті жалпы мақсаттар мен əрбір пəнді оқып-үйрену мақсаттары арасындағы айырмашылық ажыратылмаған. Мəселен, «Оқушылардың коммуникативтік дағдыларын дамыту» бөлімінде математиканы оқыту үдерісінің құрамды бөлігі болып табылатын математикалық символдық тілді табиғи тілге жəне оны керісінше аудару, математикалық терминдерді дұрыс айта алу жəне жаза білу т. б. математикалық тілмен жүргізілетін жұмыстар туралы бір ауыз сөз жоқ. Сонда ол қандай математикалық бағдарлама болды деп ойлайсың. Барлық пəндердің бағдарламасы да сол кейіпте. Математика бағдарламасының ішінде «Кіріктірілген білім беру бағдарламасы» дегеннің не екенін түсінбей-ақ қойдым. Сондай-ақ, бағдарламадағы «Математика» пəні оқу бағдарламасының мақсаты... » деген сөз тіркесі «Математика пəнін оқыту мақсаты» болуы мүмкін. Бастауыш білім неге 5 жылдық болу керек екендігі туралы мен қазір өз пікірімді білдіре алмаймын. Бірақ бұл «Білім туралы» Заңның 16.1 бабына қайшы емес пе? Математика бағдарламасының «Пəн бойынша бағдарламаның оқу мақсаттары «Математика» пəні 1-бөлім: «Сандар» бөлігінде 5-сыныпта «Жай бөлшек» тақырыбын оқыту көзделген. Бағдарламада қарастырылған жай бөлшектің қасиеттері, бөлшектерді қысқарту тақырыптарын игеру үшін натурал санның бөлінгіштік белгілерін білу керек. Бағдарламада ол қарастырылмаған. Бағдарламаның осы бөлімінде сыныптар бойынша математика тақырыптарының түзілу реті мектепте оқыту ретімен сəйкес құрылған болса, əй қайдам, Англияда осы бағдарлама бойынша оқыта қоятындығына күмəнім бар. Қысқасы, мұндай стандарт пен бағдарлама қабылданатын болса, ертең қайтадан «сауатсыздықты жою» курстарынан бастауымызға тура келеді. Сөз соңында айтарымыз, мектепте оқушылардың білім сапасы білім стандартының болғанына да, болмағанына да тіптен тəуелді емес. Ойластырылған оқу жоспары мен оқу пəндерінің бағдарламасы болса жеткілікті – сол стандарт. ШЫМКЕНТ.

Ќоєамныѕ ќоќысы

жаппай жўмылєанда жойылады Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Көркімен де, сəнімен де, саяси сындарлы іс-əрекеттерімен де əлемге танылып үлгерген Астанамыздың дамуы барша қазақстандықты қуантып отырғаны ақиқат. Бұл орайда, Елбасы еліміздің барлық қалалары бой түзейтін, ауыл-аймақ сүйсіне қарайтын астанамызды одан əрі аялауға, онда тұрып жатқан көптеген елордалықтарды қаланың нағыз қожайыны болуға, көше, аулаларды таза ұстауға шақырды. Дегенмен, бұл үндеуге бірқатар жандардың қосылуға мойны жар бермей ме, əлде, теріс ниетті тəрбиеленгендер ме белгісіз, əйтеуір, немқұрайды қарайтындығы соңғы кезде анықталып отыр. Сондықтан да, болса керек, Елбасы құқық қорғау қызметкерлерімен кездесу барысында ұсақ құқық бұзушылықпен күресті жандандыру керектігін барынша жеріне жеткізе айтты. Алайда, амал нешік, құқық бұзуға бейім жандарды бейімдеу сапасы жақсармай тұр. Ал оған жақында ғана теріс пиғылды азаматтармен күрес жүргізетін барынша тиімді жүйенің, яғни инновациялық жұмыстың нəтижесін сараптау барысында нақты дəлел алға тартылды. Жүргізілген жұмыстардың қорытындысына сай бас қаламызда, яғни елордада 18 құқық бұзушыға бірден сот болды. Əрине, бұл процестің бір ерекшелігі, ол ашық өтті. Əлгі сотқа тартылған жандардың бəрі ұсақ құқық бұзушылыққа барғандар екен. Оның үстіне бұл сот отырысы орта мектептің бірінде болды жəне оған сол аудандағы жағдайға немқұрайды қарамайтындар шақырылып, процес өзін өзі тану кабинетінде ұйымдас тырылды. Сонда көп нəрсе белгілі болды. Бірқатар мысалдар да келтірілді. Мəселен, жүргізушілердің бəрі біледі: жүргізушілердің дені көшені, ауланы ластайды. Содыр, əлде əпербақан, мүмкін кеудесіне нан піскен біреулер шығар, көлікті айдап келе жатып əуелі мені көрдіңдер ме дегендей, шеккен шылымын ауықауық терезеден тысқа шығарып қояды. Ең сорақысы сол, əлгі шеккен шылым тұқылын көшенің қақ ортасына тастай салады. Көлік ішінде балалар болса, анасы балалар жеген тəттінің қағазын терезеден лақтырады. Тіпті, жолдың жиегіне тоқтап, пакет толы қоқысты, яки тамақ қалдығын тастап кететіндері де бар. Одан өткен сорақылығы, кейбір жүргізуші бағдаршамның қызыл шамына кідіргенде есікті ашып жібереді де, əй бір қысылып жеткендей қақырынады, сіңбіреді кеп... Сосын олардың таза асфальт үстіне жапсырған сары қақырығының үстінен көлікпен өтуге де жиіркенесіз. Ал солардың алдын орап «Ау азамат, мұныңыз дұрыс болмады» деп айтып көріңізші, бірден пəлеге қаласыз. Артынша полиция келсе, ұсақ құқық бұзушылық жасаған ол емес, сіз болып шыға келесіз. Өйткені, дəлел болмай қалады. Сосын «Не керек өзіңе? Не сенің мəшинеңнің ішіне тастадық па?! Өзіміз білеміз не істесек те, жайыңа жүр! Əйтпесе...» дейді қаһарланып. Қайтесің, біздің қоғам сондай. Бұл көшедегі жағдай болса, əр ауладағы көрініс те сондай. Үйдей дəу көліктерін тура кіреберіске тақап қояды. Ол көлік таза болса бір сəрі ғой, жоқ шаң басқан, майы тамшылаған немесе сауыры сатпақ, дөңгелектері балшық, бір сөзбен айтқанда, жер-көктің бар кірін төріңізге алып келген зиянкес болып тұрады. Ал оның иесі болса, көрдіңіздер ғой мен қандаймын дегендей, талтаңдай басып, ауладағы көліктен түскен шаңтозаңның арасында, май басқан қара қожалақ асфальт үстінде бүлдіршін балаларын ертіп бара жатқаны... Осы үлкендерден өнеге алған жастар да кіреберіс алдындағы орындықта үймелеп жəне неге екені белгісіз əлгі орындықтың арқалығына тауық секілді қонақтап алып, көк түтінді будақтады, одан адалары ақжемін шығара шемішке шағады. Мейлі ғой, шаға берсін дейсіз. Дəл сол орындықтың қасында қоқыс салғыш тұрады. Бірақ оны жастар керек қылмайды. Орындықтың құйрық басатын жерін табандарымен былғап қана қоймай, темекі тұқылын да, шемішке қабығын да, оның үстіне сарыала етіп жапсырған түкіріктерін «ат аунаған жерде түк қалар» дегендей айқындап, жақтары талғанда жөндеріне кетеді. Оны айтасыз, ертеңгісін ерте саябаққа барсаңыз, ойпырмай, астан-кестен дүниені көресіз. Орындықтардың бəрі жылжыған, кейбіреулері аударылған, əр орындықтың алды толған қоқыс. Ал осылардың бəрін таң атпай түзеп, əр сіріңке талын көтеріп, көше тазалаушылар жинап жүргені. Осылайша, жабулы қазанды жабулы күйінде қалдырғымыз келеді. Бірақ бұл қашанға дейін созылады? Дегенмен, өз үйінің төріне дəрет сындырып, ал ас ішетін жеріне

қоқыс тастап шаңырағын шошқа аунағандай қылатын жандар аз шығар. Тіпті, болмауы да кəдік деп ойлауыңыз мүмкін-ау. Олай дейтініміз, өркениетті елдердің адамдары өздері тұрып жатқан қаланың, оның көшелерінің, үй ауласының тазалығына, əдемілігіне, тыныштығына, жайлылығына ерекше мəн береді. Үй ауласын, көшені өздерінің үйлерінің төріндей көреді. Сондықтан да оны аялап ұстауға, бір тал сіріңке талын да тастамауға тырысады. Сөйтіп, өздеріне өздері үйде де, түзде де қолайлылық туғызып, мəдениетті өмір салтын ұстанып жүреді. Ал біздің елде, айтуға ұят, бірақ, айтпасқа тағы болмайды: көшеңіздің қақ төріне үлкен де, кіші де дəретті сындырып жүре береді екен. Солай болыпты. Оның қасында үсті-басы жылтырай киінген адамдардың қоғамдық орындарда темекі тұқылдарын шиырып лақтыруы, тіпті, көлік иесінің немесе жаяу жүргіншілердің көрінген жерге қоқыс тастауының салдары жеңілірек пе дейсіз. «Естіген елден ұят» деген осы. Біреулер адам болған соң солай істейді ғой дейді. Бəріміз де адамбыз ғой. Бірақ сол адамдардың арасында мемлекет меншігін биліктің арқасында иеленген сұмырай сыбайлас жемқорлар мен қарапайым жандардың нəпақасын білдірмей сорып жейтін арамза арамтамақтар бар дегендей, теріс пиғылда тəрбиеленгендер де болатыны рас. Міне, осылар немқұрайды жандар. Л.Толстой кезінде немқұрайды адамдар мемлекетке нағыз қауіпті жандар деген екен. Соның кері келіп тұр. Ал оларға қарсы ат төбеліндей адал адамдар үнемі қарсылық білдіріп, аяқтарына тұсау болып оралуда. Сосын олар мұндайды жақтыра ма? Əрине жоқ. Дегенмен, немқұрайды емес адамдардың арқасында ғана осы өзекті мəселелер жөнінде ой бөлісуге қол жетіп отыр. Əйтпесе, мұндай мақала да жазылмас па еді. Демек, осындай айналаға немқұрайды қарамайтын адал адамдардың арқасында 18 адамға ашық сот отырысы болды дедік. Мектептің ішінде, көпшіліктің көзінше болған мұндай сот отырысының нəтижесі, есік, терезесі қарулы күзетпен бекітіліп, жұртшылықтан оқшаулана өткен пайдасы жоқ сот отырыстарына қарағанда, əлдеқайда тиімді болатыны сөзсіз. Яғни, құқық қорғаушылар үнемі пайдаланатын «Құқық бұзушылықты жасаған адамды тəрбиелеу жəне əлеуметтік əділдікті қалпына келтіру, құқық тəртібін құрметтеуді жəне болуы мүмкін құқық бұзушылықтардың алдын алу мақсатында» дейтін құрғақ сөзден гөрі, шынайы дəрежеге жету қажет. Ал осы құқық бұзушылықтардың барлығы күнделікті қызметті қамтамасыз ету кешенді жүйесі арқылы анықталып отыр. Əзірше бұл Қабанбай батыр – Сығанақ – Сауран – Алматы көшелерінің аймағында қызмет ететін қанатқақты жоба болып есептелінеді. Астана қаласы ішкі істер департаментінің хабарлауынша, аталған аймақта 100 бейне-камера орнатылған. Олар əртүрлі құқық бұзушылықтарды, соның ішінде, жүргізуші көлікті дұрыс қоймаса, қоқыс тастаса, ұрлық болса, біреулер төбелессе, жəне басқа да күдікті адамдарды полицияның қатысуынсыз анықтап, барлық оқиғаларды тіркейді. Бұл жүйенің тағы бір артықшылығы, ол құқық бұзушыларды толықтай анықтап бере алады. Айталық, белгілі бір ұрлықты тіркеген жүйе дабылы онлайн-режімінде бірден басқару орталығына беріледі. Дабылды қабылдаған оператор қай аулада қандай оқиға болғанын айқындап, сəйкесінше, ол жерге тиісті полиция жасағын жібереді. Осылайша, күнделікті тұрмыстық қызметті кешенді қамтамасыз ету жүйесі арқасында алты ай ішінде бақыланатын аймақтан 138 дабыл түскен. Онда: 1 денеге ауыр жарақат салу, 2 көлік ұрлау, 71 əкімшілік құқық бұзушылық, 28 жол-көлік оқиғасы бойынша дерек тіркелген. Демек, мұндай тиімді жүйенің болашағы зор екені түсінікті. Ендеше, алдағы уақытта аталған тиімді инновация тəртіп пен қауіпсіздікті қамтамсыз ету мақсатында астанамыздың қалған аудандарында жəне еліміздің өзге де қалаларында орнатылып, пайдаланылады деген сенім зор. Əйтпесе, ессізге қанша құлаққағыс қылғанмен, бəрібір, тəрбиесі қандай болса, сол мінезіне сай қарекет қылуға əзір тұрады. Ал мұндай қисықтарды тек тезге салып қана түзеу керек. Соның бірі осы əкімшілік жауапқа тарту, айыппұлды аямай салу, одан қалса, соттау. Сонда бұлармен парапар сыбайлас жемқорлар мен адалдың нəпақасын қылғытатын арамза арамтамақтар да айылын жияр еді-ау! Алайда, бұл үмітіміз арман болып қалмаса игі.


 Толғауы тоқсан тіршілік Ана бір жылы еліміздегі беделді басылымдардың бірінің тапсырмасымен менімен сұхбаттасқан өрімдей жап-жас қыз: – А какое определение вы можете дать слову «счастье?» – деп сұрады. – Счастье – это, когда нет несчастья, – дедім мен. Орыс тілінде болған сол сұхбат орыс тілді басылымда «Счастье – это когда нет несчастья» деген тақырыппен жарияланды. «Бақытсыздық болмаса сол бақыт», деген сөзді аузыма Алла салды ма екен? Шынында да, бақытсыздық бол-

 Үйренетін үрдіс

соңымда қазіргідей қайғы-қасірет шекпес ем, армансыз болып өтер едім-ау өмірден. Бірақ... Иə, тағы да өзім өлердей жек көретін «бірақ» сөзі қарсы алдыңнан шыға береді қасқайып. Бірақ, тасжүрек тағдыр кімді құлатып, кімді жылатпаған?! «Үмбетіме сондай бір заман келеді. Сонда олар бес нəрсені жақсы көріп, бес нəрсені мүлде ұмытады. Дүниені жақсы көріп, ақыретін ұмытады. Өмірді жақсы көріп, өлімді ұмытады. Зəулім сарайларды жақсы көріп, қараңғы қабірлерді ұмытады. Малмүлікті жақсы көріп, ол үшін берілетін

Ўлымды да, ўлтымды да ойлаймын Сəбит ДОСАНОВ,

жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.

маса адам бақытты емес пе? Еліңде соғыс болмаса, əртүрлі табиғи апаттар жеріңді айналып өтсе, ұшақ апатына, жол оқиғасына ұшырамасаң, жаныңнан артық көретін жақының өлім-жітімге, бəле-жалаға ұшырамай қасыңда дін аман сау жүрсе, тағы басқа да сан алуан қасірет-қайғыдан аман болсаң, əрине, сол бақыт. Осылай десек те, қайғы-қасіреттен аман кезімізде – бақытты шағымызда соның бағасын біле алдық па? Қайдам? Бақытты кезімізді байқамай, бақытсыздыққа тап болғанда бас шайқап, бармақ тістеп жүрміз көбіміз. Сол көптің бірі мен Даниярым барында əлемдегі ең бақытты жан едім. Жанымнан артық көрген ұлым, перзентім небəрі 21 жасында, үйлену тойы үстінде өмірден тым ерте озған соң əлемдегі ең бақытсыз, бақсыз пенде болып сорлап қалдым. Үйлену тойын кілт кескен, Кім көрген мұндай қазаны. Бақытын – ұлын жоғалтқан Жүрегім менің азалы. Осынша жақын болар ма, Бақыт пен қайғы арасы. Улы уайым улаған, Түріме менің қарашы. Жан дүнием қаңырап, Аруана болып аңырап, Ботадай боздап отырмын, Ештеңені көрмейтін, Су қараңғы соқырмын. Ұлымды мен... Мен сағындым. Суретін сүйіп, табындым. Көзімнің жасы көл болып, Жарық дүние көр болып, Қайғыдан шекпен жамылдым, Қайғыдан шекпен жамылдым. Рас, озбайтын өмір, сынбайтын темір жоқ. Бірақ... Иə, осы бірақ қой қансыраған жүректі шабақтайтын инемен. Бірақ, бəрі ретімен болса ғой. Боталатпай аталатса арман не? Өзім өліп, ұлым – Даниярым қалғанда

есепті ұмытады, жаратылысты жақсы көріп, Жаратушыны ұмытады» – депті Мұхаммед пайғамбар. Сондай бір заман белгісі ме, заман тарылып, адам пейілі бұзылды. Мансап үшін досын атқан, бетпақ, безбүйрек; байлық үшін махаббатын сатқан опасыз обыр; ол ол ма, ақша үшін анасын өлтірген айуандар, сəбилерді зорлаған хайуандар көбейді бұл күнде. Менің ДаниярымДанашым осының бəрін көріп-біліп жүрсе де бой алдырмады лас өмірге. Ол өмірдегі сұрқия, сұмдықтардан қашық болды, сұлулыққа, жақсылыққа ғашық болды. Өмірдегі əділетсіздіктерге оның жүрегі ауыратын. Əділдік үшін күреспек болды ма, заңгерлік мамандық алды ол. Осындайда еске түседі, біздің бала кезімізде бүгінгідей сұмдықтар жоқ еді. Ол кезде ел есігін құлыптамайтын. Бір жаққа жолаушылап кетсе ит-құс кірмесін деп есікті жіппен байлай салатын. Алыстан əлдебіреулер ат арытып келсе, үйге тоқтаусыз еніп, еркін демалатын. Ас-суын ішіп, кетерінде жөн-жосығын айтып, құс тіліндей құсни хат қалдыратын. Əлі есімде, ол кезде мен екінші сыныпта оқитынмын. Бір күні екі еркек сөзге келіп, жұдырықтасып қалды көшеде. Мұны көрген халық: – Айдың күні аманда төбелескені несі сұмдық-ай, сұмдық қой! – деп жағаларын ұстады. – Мына жаман қылық қанат жаймас үшін бұл екеуін ортаға алып талқылап, тентекті тезге салайық, – десті ақсақалдар. Сол оқиғадан соң, (иə мен қате айтып отырған жоқпын, ол төбелес жүрегі ақ, жаны пəк сол кездегі жайсаң жандар үшін оқыс оқиға еді) төбелескен екі еркек бір жеті үйлерінен шыға алмады, ел-жұрттан ұялып. Менің Даниярым сол кездегі таңғы шықтай таза, сəбидей періште адамдар сияқты бетіне уыздай ұят ұялаған аса арлы оғлан еді. Өзін ғана ойлаған жамандықтың белгісі. Өзгені де ойлаған адамдықтың

белгісі, – депті даланың дана шалдары. Менің Даниярым өзін емес, ең алдымен, өзгенің жайын, елдің қамын ойлаушы еді. Ең алдымен ел қамы, Сонан кейін қалғаны, – дейтін Қадыр Мырза Əлі сөзі қасиетті қағбасы еді оның. Бір мен емес, сан қаламгер жабыла жазса да түгел айтып таусылмас адамдық асыл қасиеті көп еді Даниярымның. Қайырымдылықтан асқан қасиет жоқ. «Біле білсең шапағаты барларың, Сүйген құлы боларың һақ Алланың». Құран, 3-сүре, 141-аят. «Жаратқанның пендесіне берілген үлкен сыйы – оның артында қалатын жақсы аты, мейірімділігі мен қайырымдылығы», депті Шығыстың ұлы шайыры Сағди. Осы сөз менің Данашыма арнап айтылғандай. Аққұба жүзінен жып-жылы нұр төгіліп тұрған Данашымның мейірімділігі мен асқан қайырымдылығы, жалғызбасты кейуананы ажалдан арашалап қалған азаматтығы, тағы басқа да иманды ісəрекеттері жайлы оны білетіндердің барлығы аңызға бергісіз əңгімелер айтып жүр. Алыс кетіп біздерден, Сағындың ба, ұлым, анаңды? Алшаңдап жүрсең арада, Сыйлар ең оған ғаламды! Жанымнан артық жақсы көретін осындай асыл ұлдан айырылған менің қасірет-қайғымның шегі жоқ. Алайда, күні-түні жылай беру жөн бе? Үзіліссіз жылауға, үздіксіз қайғыға жан шыдай ма? Қайғы деген қайрақ қой. Оған қаңылтырды жанысаң кетіледі, болатты жанысаң жетіледі. Кетілуге хакым жоқ, жетілуім керек! «Қасірет келіп есігіңді қақса есігіңді аш та, онымен айқаса түс. Қалайда жеңіп шық», депті Бетховен. «Тəңірі берген талант ұлыма ғана емес, ұлтыма да қызмет ету керек. Үгілмеймін, бүгілмеймін, қарсы тұрып қасқайып күресемін тасжүрек мынау тағдырмен!» деген ойға бекіндім мен ақыры.

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ, САУДА-САТТЫҚ! Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті республикалық меншік объектілерін сату бойынша саудасаттықтарды өткізу туралы хабарлайды Жекешелендіру объектілерін сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру объектілерін сату қағидасына (бұдан əрі – Қағида) сəйкес жүзеге асырылады. 1. Коммерциялық тендер 2014 жылғы 29 тамызда Астана қаласының уақыты бойынша 10.00 сағатта www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында (бұдан əрі – тізілім) өткізіледі.

1

2

Коммерциялық тендерге мына төмендегі объекті қойылады: Ұйым атауы

Ұйымның Қызмет түрі орналасқан жері

«Авиациялық Қазақстан Екі бағыт оқу орталығы» Респуббойынша маЖШС ликасы, мандарды Астана дайындауды қаласы, жүзеге асыСарыарқа ру: жеңіл ауданы, авиацияның Құтпанов əуесқойкөшесі, 9 пилоты жəне техник-механик

Сатылатын мемлекеттік үлес мөлшері, жарғылық капиталдан пайызбен 100

Бастапқы Кепілді баға, теңге жарна, теңге

Тендер шарты

256 871 000 38 530 650 1) негізгі қызмет бейінін 5 жыл бойы сақтау; 2) тек мемлекеттік мүлік жөніндегі уəкілетті органның жазбаша келісімі бойынша ғана үлес жəне жылжымайтын мүлік объектілеріне қатысты мəмілелерді (қайта сату, кепілге қою, басқаруға беру жəне т.б.) жасау.

Коммерциялық тендерді өткізу тəртібі Коммерциялық тендерге қатысуға өтінімдерді ашу сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген күн мен уақыттың басталуы бойынша тізілімнің веб-порталы арқылы автоматты түрде жүргізіледі. Тендердi өткiзу кезінде комиссия ұсынысы жекешелендiру объектiсi үшiн ең жоғары мəнді қамтитын жəне тендердiң шарттарын қанағаттандыратын қатысушыны тендердiң жеңiмпазы деп жариялайды. Егер тендерде екi жəне одан көп қатысушының ұсынысы бірдей ең жоғары бағаны қамтитын жəне тендер шарттарын қанағаттандыратын болса, онда осы қатысушылардың арасында ұсыныстары бірдей ең жоғары бағаны қамтитын жəне тендер шарттарын қанағаттандыратын қатысушылардың басқа өтінімдерінен өтінімі бұрын қабылданған қатысушы тендердің жеңімпазы болып танылады. Егер тiркелген тендерге қатысушылардың саны екеуден аз болса, онда жекешелендiру объектiсi бiр ғана қатысушыға сатылуы мүмкiн үшiншi жəне одан кейiнгi сауда-саттықты қоспағанда, тендер өтпеген деп жарияланады. Егер тендер өтпеген деп жарияланса, сатушы тендердің өткізілмегені туралы актіге қол қояды. Коммерциялық тендердің жеңімпазы коммерциялық тендер аяқталғаннан кейін электрондық хаттамаға қол қою үшін сауда-саттық нəтижелері туралы электрондық пошта арқылы хабардар етіледі. Коммерциялық тендерде сауда-саттық нəтижелері туралы хаттама тізілімнің веб-порталында қалыптастырылады, оған сауда-саттық өткізілетін күні комиссияның барлық мүшелері мен коммерциялық тендердің жеңімпазы ЭЦҚ-ны пайдалана отырып қол қояды. Коммерциялық тендер кезінде сатушы тізілімнің веб-порталында көрсетілген қатысушылардың электрондық мекенжайларына коммерциялық тендер нəтижелері туралы электрондық хабарламаны жібереді, оған комиссия қол қойған сауда-саттық нəтижелері туралы хаттаманың электрондық көшірмесі қоса беріледі. Сауда-саттық нəтижелерi туралы хаттама сауда-саттық нəтижелерi мен жеңiмпаздың жəне сатушының тендердiң нəтижесi болып табылатын шарттармен жекешелендiру объектiсiн сатып алу-сату шартына қол қою міндеттемесін тiркейтiн құжат болып табылады. Жеңімпазбен жасалған сатып алу-сату шартына саудасаттық нəтижелерi туралы хаттамаға қол қойылған күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Егер жеңімпаз коммерциялық тендер нəтижелері туралы электрондық хаттамаға не сатып алу-сату шартына көрсетілген мерзімдерде қол қоюдан бас тартқан жағдайда, сатушы тендер нəтижелерінің күшін жою туралы актіге ЭЦҚ арқылы қол қояды. 2. Аукцион 2014 жылғы 29 тамызда Астана қаласының уақыты бойынша сағат 10.00-ден бастап 17.00ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында (бұдан əрі – тізілім) өткізіледі. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукционға мына төмендегі объектілер қойылады: Ұйымның Қызмет түрі Сатылатын СатыБастапқы Кепілді орналасқан акциялардың латын (алғашқы) жарна, жері мемлекеттік акциябаға, теңге теңге пакетінің лар саны, (үлес) мөлшері, дана жарғылық капиталдан пайызбен

№ Ұйым атауы

7

www.egemen.kz

29 шілде 2014 жыл

3

4

«Нұрбанк» Қазақстан АҚ Республикасы, Алматы қ., Желтоқсан көшесі, 168 «Б».

Осы тұста ауыздан ауызға көшіп, елден елге тараған бір тəмсіл ойға оралып тұр. Кəрі есек қалт-құлт етіп жүріп бір күні терең құдыққа құлап кетсе керек. Құдықтан есегін шығарып алмақ болып біраз əуреленіп қара терге түскен иесі: «Ей, жазғанай, сені сыртқа шығару мүмкін емес. Сыртқа шықсаң да сенен енді пайда жоқ. Сенің орныңа күші тасып, бағы асып тұрған жас есек алуды ойлап жүр едім. Оған қоса мына суы құрғаған құдықты да көміп, жаңадан құдық қазуым керек еді. Қартайған, өн бойынан əл тайған сені де, суы суалған, топырағы қуарған ескі құдықты да көміп, бір оқпен екі қоян атамын енді», – деп өзін-өзі жұбатып, құлшына қимылдайды. Ол құдықты көме бастағанда есек арқасына түскен топырақты сілкіп тастап, аяғымен таптай беріпті, таптай беріпті. Есек сөйтіп өзінің қайсар қарсылығымен жер бетіне жақындайды да, жон арқасына күн сəулесі түскен кезде бір-ақ ырғып, сыртқа шығып кетіпті. Сан халық талай мəрте қайталаған, көп айтылса да көнермеген осы тəмсіл дің ғибраты мол, тəрбиелік мəні зор. Қиыншылықта ғана емес, қайғы, қасіретті де жеңе біл дейді бұл тəмсіл. Тірінің қамын тірі жер, Тірілер бірін бірі жер. Тірлікте қашқан қадірің, Өлгенде ғана білінер. Жоқтауын салып жүгінер. Жоғалтып алған асылы Айырылғанда білінер, – депті қазақ жырының аспанында, қас-қағымда өз отына өртеніп кеткен найзағай талант Нұрлан Мəукенұлы. Пай,пай, өмір! Өтесің-ау бір күні. Тыясың-ау қуанышты, күлкіні. Өмір деген – бір жарқ еткен найзағай, Өмір деген – көк аспанның күркірі. Пай-пай өмір, Өтесің-ау бір күні, – деп жырлап еді-ау мұзарт таудың мұзбалағы Мұқағали Мақатаев. Бірімен бірі үндескен осы жұлдызды жырлар өткінші өмірді өкінішсіз өткізуге үндеп тұрған жоқ па?! Даниярым – жаным, жүрегім, ендігі менің тілегім – сенің құрдастарың, достарың аман болса екен! Еліміздің ертеңі ғой олар. Сенің дос, жолдастарың – Тəуелсіздіктің құрдастары өзін емес, ең алдымен, елін, халқын ойлайтын ұлтжанды, мемлекетшіл, халықшыл ұлы ұрпақ! Құдай қаласа, сол ұрпақ қазақтың уақытта кеткен есесін қайтарады. Елге, жерге, халыққа қызмет етіп, ұлтты ұшпаққа шығарады. Киелісің ғой, ұлым, о жақта сен, бұ жақта біз болып қолдайықшы сол жаңа сападағы аса саналы жас ұрпақты. Алдарынан ақ күн тусын олардың! Ұлтқа ұлтан болайықшы бəріміз. Еліміз тыныш, ерлеріміз аман болсын! Аспанда Алла, жерде əулиелер тілегімді қабыл ет. Əумин!

Банк жəне өзге де операцияларды жүргізу, ұлттық жəне шетел валютасында банктер жүзеге асыратын бағалы қағаздар нарығындағы қызмет «Би-ЛоҚазақстан Жекелеген гистикс» Республикасы, негіздер бойынша АҚ Астана республикалық қаласы, Абай меншікке көшесі, 63, айналдырылған 182-кеңсе, (түскен) мүлікті, «Тараз» ТК. сондай-ақ сот тəртібімен алынған тыйым салынған мүлікті есепке алу, сақтау, бағалау жəне өткізу бойынша қызметті жүзеге асыру «Қазақ Қазақстан Дене шынықтыру спорт Республикасы, мəдениеті, спорт, жəне туАлматы қ., туризм, қонақ үй ризм ака- Алмалы аужəне мейрамхана демиясы» даны, Абай ісі саласындағы АҚ даңғылы, əртүрлі бағыттар 83/85-үй бойынша қоғамға қажетті мамандарды дайындаудың жоғары сапасын қамтамасыз ету. қызметтік «Ғимарат- Қазақстан тарға жəне Республикасы, ғимараттар мен көлікті пайдалану Астана көлікке қаласы, қызмет Сарыарқа көрсету ауданы, дирекКенесары циясы» көшесі, 36 ЖШС

-

Əулиекґл аукционы асыл тўќымды мал шаруашылыєын дамытудыѕ їлгісін кґрсетті Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Əулиекөл жерінде ерекше той болды. Ерекше дейтін себебіміз бар. Осындағы «Диев» шаруашылығы өзінің 70 жылдық мерейтойын атап өтті. Қазір шаруа қожалығы дейсіз бе, жауапкершілігі шектеулі серіктестік дейсіз бе шаруашылық көп. Бірақ жет піс жылдық мерейтойын атап өтетіндер аз. Ал «Диев» ЖШС кешегі 90-шы жылғы ауыл шаруа шылығы мен ауылдың құлдыраған кезінде өзінің малын да, жанын да шашыратпай сақтап қалған, іргелі шаруашылықтың бірі. Шаруашылық өзін бұрынғы кеңшарлар мен ұжымшарлар болған шаруашылықтың жалғасы, мұрагері деп таниды. Қандай заман болсын, шаруашылықта маңдай терін сыпырған еңбек торылары жұмыс істеді. Аталар ерлігін де, еңбегін де ба ға ламағандар ғана өткенді ұмытады. Ал диевтіктер ешкімді де, ешнəрсені де ұмытпайды. «Диев» шаруашылығын ұйымдастырған, ұйымдастырып қана қоймай, оны дамытудың, адамдарға əлеуметтік жағдай жасаудың үлгісін көрсеткен Со циалистік Еңбек Ері Иван Стрижаченкоға ескерткіш тақтаның ашылуы соның айғағы. Расында, шаруашылықтың дамуы, əлеуметтік тұрмыстың көтерілуі ұйымдастырушыға, жетекшіге байланысты. Əйтпесе, ауыл шаруашылығы тұралаған жылдары «Диев» шаруашылығы да ұстағанның қолында, тістегеннің аузында кетер еді. Жап-жас болса да білікті, іскер Олег Даниленко шаруашылықты əупіріммен ұстап қалды. Бұл күнде «Диев» агрофирмасының аты алысқа кеткен. Ол осы той аясында өткен Əулиекөл асыл тұқымды сиырларының халықаралық аукционынан да белгілі болды. Оған Қазақстанның түк пір-түкпірінен ғана емес, Ресейден, Қырғызстаннан, Тəжікстаннан да Зəңгі бабаның осы асыл тұқымына қызығушылық білдіргендер келіп қатысты. Аукционды қызықтаушылардың арасында Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбеков пен облыс əкімі Нұралы Сəдуақасов, Парламент депутаттары жəне ғалымдар отырды.

25 652 256 520 000 60 105 662 дана (400 704 410) артықшылықты акция

100

1 536 001 752 422 000 жай акция

20

217 875 жай акция

222 600 000

100

-

7 639 000

112 863 300

33 390 000

1 145 850

Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша аукцион өткізудің тəртібі: Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып, аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру объектісінің бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. 1) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, онда осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растайтын болса, онда бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру объектісінің ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, онда жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілген болып танылады. Жекешелендіру объектісі бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасы бағаны арттырудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру объектісі бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Бастапқы баға – əрбір жекешелендіру объектiсi бойынша сауда-саттық басталатын баға. Алғашқы баға – тəуелсіз бағалаушының бағалау туралы есебін ескере отырып, мемлекеттік меншік объектілерін жекешелендіру мəселелері жөніндегі комиссия белгілейтін баға. Сауда-саттықтың ағылшын əдiсiн қолдана отырып, аукционды өткiзу кезiнде жекешелендiру объектiсiнiң бастапқы бағасы алғашқы бағаға тең болады. Егер сауда-саттықтың ағылшын əдісін қолдана отырып өткізілген аукцион аяқталатын сəтте сағат 17.00-де

– Осыдан бес жыл бұрын облыста халықаралық дəрежедегі мұндай аукцион өткізуді, мүмкін, тек армандаған шығармыз. Мал шаруашылығы шатқаяқтап тұрды. Ал қазір ауыл шаруашылығы кəсіпорындарында 450 мыңнан аса ірі қара бар. Еліміздегі мал шаруашылығына арналған бағдарламаларды табысты жүргі зу дің арқасында осындай табыстарға қол жеткізудеміз, – де ді облыс əкімі Нұралы Сəдуақасов. Əкім айтқандай, соңғы жыл дары асыл тұқымды мал шаруашылығына зор көңіл бөлінді. Соңғы үш жылдың ішінде асыл тұқымды ірі қараның саны облыста екі есеге жуық өсті. Осыдан он бес жыл бұрын «Диев» шаруашылығы Əулиекөл тұқымы авторларының бірі Зейнолла Жаңбыршынов басқарып отырған «Москалев» шаруашылығынан 200 бас қашар сатып алады. Оның сыртында мұхиттың арғы бетінен жұрт мақтаған шаролені де табынға қосты. Сол тайыншалар қазір 4000 бас болды. Қазақстанның көптеген облыстарынан «Диевті» іздеп келіп, мал алып кететіндер аз емес. Міне, енді халықаралық аукцион өткізіп отыр. 120 мың гектардай жерінің 80 мың гектарына дəнді дақылдар егетін, төрт түліктің бəрі бар шаруашылыққа аукцион өткізгенде онан түсетін табыс мақсат болған жоқ. Олег Даниленко ылғи сайдың тасындай, біркелкі Əулиекөл жəне аздаған шареле тұқымын саудаға салғанда «мал шаруашылығын осылай дамытуға болады, асыл тұқымды мал өзімізде де өседі» деген ойды дəлелдегісі келді. Шаруашылықтың имиджі үшін де өткізген болар. Несі бар, еңбегімен келген табысқа қалай мақтанса да жараспай ма? Аукцион жай базар емес. Оған жақсыдан да ең жақсысы шығарылатыны белгілі. Сондықтан шаруашылық бұл шараға жіті дайындалды. Саудаға барлығы Əулиекөл тұқымынан 41, шароледен 9 бұқа жəне 210 қашар қойылды. Əулиекөл тұқымы 1992 жылы ірі қараның жаңа асыл тұқымы ретінде бекітілген болатын. Соның артынша ауыл шаруашылығы саласының үлкен қиындықтарды бастан кешкені белгілі. Осы тұқым авторының бірі ғана емес, оны сақтап

қалуда да үлкен еңбек сіңірген Зейнолла Жаңбыршынов аукцион қонақтарының бірі болды. – Əдетте, ірі қарадан 47 пайыз ет шығады, ал Əулиекөл тұқымы 63 пайыз ет береді. Екінші артықшылығы, ол көп жасайтын мал, сиырлары 12-13 ретке дейін бұзаулайды, үшіншіден, мал тəулігіне 1,2 килограмм салмақ қосады. Ең бастысы, бұл мал жергілікті табиғи жағдайға өте төзімді, арқаның қақаған қысында арымайды. Соңғы жылдары Қазақстанның оңтүстігіндегі шаруашылықтар да алып кетті, ол жақта да өсіп жатыр. Яғни, еліміздің ыстық өңірлеріне де төзімділік байқатты. «Диев» шаруашылығының осыдан он бес жыл бұрын алған 200 қашары бүгін 4000 бас болды. Егер Қазақстанда осылай он шаруашылық өсірсе, ол 40 мың, 100 шаруашылық қолға алса 400 мың бас болмай ма? Бізге сырттан мал тасып керегі не? – деп өз пікірін, ұстанымын да жасырмайды ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, шаруашылық ұйымдастырушы Зейнолла Жаңбыршынов. Аукционда Əулиекөл бұқаларының бағасы 450 мың теңгеден 1 миллион теңгеге дейін көтерілді. Аукцион өткізген шаруашылық ұжымы да, малды алғандар да мəз. Өйткені, шаруашылықтың еңбегі ақталды, аукционнан 138 миллион теңге таза пайда түсті, ал малды сатып алғандар алтынды қолға түсіргендей қанаттанып тұрды. – Мен бүгінгі аукционнан 16 бас мал сатып алдым. Мал шаруа шылығымен айналысамын. «Алыстан арбалағанша, жақыннан дорбала» деген ғой. Əулиекөл тұқымы мал болғанда қандай, қолға түсе бермейді. Жергілікті малдың артықшылығы көп болады, шаруашылықты тез көтеруге ыңғайлы, – дейді Əулиекөл ауданындағы «Тимофеев АГРО» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры, жас кəсіпкер Шархан Құрбанов. Осылай аукцион тойдың да, көңілдің де сəнін келтірді. Əулиекөл жазының самалы да «мал баққанға бітеді» дегенді еске салғандай, жайдары желпіп тұрды. Қостанай облысы, Əулиекөл ауданы, Диев ауылы.

аукцион жеңімпазы айқындалмаса, онда жекешелендіру объектісін сатып алуға өзінің ниетін растаған соңғы қатысушы жеңімпаз деп танылады жəне осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілген болып танылады. Егер аукцион басталған сəтте жекешелендіру объектісі бойынша аукцион залында екі қатысушыдан аз тіркелсе жəне болса, осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру объектісі бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, сауда-саттық өткiзiлген күнi тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру объектісін сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Коммерциялық тендер мен аукцион қатысушыларын тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап 2014 жылғы 28 тамызда 10.00 сағатта аяқталады. Аукционға немесе коммерциялық тендерге қатысу үшін мыналарды көрсете отырып, тізілімнің вебпорталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – ЖСН), тегі, аты, əкесінің атын (бар болса); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – БСН), толық атауы, бірінші басшының тегі, аты, əкесінің аты (бар болса); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп айырысу шотының деректемелері; 4) байланыс деректері (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға немесе коммерциялық тендерге қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ-мен қол қойылған нысан бойынша сауда-саттыққа қатысуға өтінімді тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Коммерциялық тендерге қатысушылар өтінімді мынадай: 1) мемлекетке тиесілі акцияларды сату кезінде – акцияларына иелік ететін акционерлік қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер тізілімінен (хабарламаның жариялану сəтінде) үзінді-көшірмелерді; 2) тендерге қатысушы қол қойған, тізілімнің веб-бетінде арнайы бөлінген электрондық конвертке жүктелетін тендерлік ұсыныс пен бағалық ұсынысты; 3) сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген сатып алушыға қойылатын ерекше шарттар мен қосымша талаптарға сəйкестігін растайтын құжаттардың электрондық (сканерленген) көшірмелерін қоса тіркейді. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдерінде нотариатта куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының нотариатта расталған көшірмелерін ұсынады. Аукционның немесе коммерциялық тендердің жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстырып тексеру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; 2) заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариатта куəландырылған көшірмелерін ұсынады. Коммерциялық тендердің жеңімпазы сатушыға сатып алу-сату шартына қол қойған кезде өтінімге тіркелген құжаттардың тұпнұсқаларын не нотариатта куəландырылған көшiрмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырып тексерілгеннен кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Астана қаласындағы Қазынашылық комитетіндегі ЖСК KZ420705012170034006 депозиттік шотына төленеді, БСН 980240000950, СТН 031400130617, БСК KKMFKZ2A, төлем мақсатының коды 171, бенефициар коды 11. Аукционға немесе коммерциялық тендерге қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін тізілімнің веб-порталы үш минут ішінде өтінім берілген сату объектісі бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің тізілімнің дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізеді. Қатысушының Қағиданың 23-1 жəне 23-2-тармақтарында көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ сатушының шотына сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сауда-саттық басталуға дейін жетпіс екі сағат бұрын түспеуі тізілім веб-порталының өтінімді қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылады. Тізілімнің дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəліметтер болған жағдайда, тізілімнің веб-порталы өтінімді қабылдау жəне қатысушыны аукционға жəне коммерциялық тендерге жіберуді жүзеге асырады. Тізілімнің дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болмаған жағдайда, тізілім веб-порталы қатысушының өтінімін кері қайтарады. Тізілімнің веб-порталы автоматты тексеру нəтижелері бойынша тізілімнің веб-порталында көрсетілген қатысушының электрондық мекенжайына өтінімді қабылдау не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электрондық хабарлама жібереді. Аукционға жіберілген қатысушыға тізілімнің веб-порталы беретін аукцион нөмірі бойынша аукцион залына кіруге рұқсат беріледі. Осыған байланысты, депозиттік шотқа кепілді жарнаның уақтылы түсуі мақсатында Комитет өтінім бергенге дейін үш жұмыс күнінен кешіктірмей кепілді жарнаны төлеу ұсынымын жасайды. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің орналасқан жері: Астана қаласы, Жеңіс даңғылы, 11, 905-бөлме. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратпен www.gosreestr.kz сайтында қарауға болады немесе (8-7172) 71-71-89, 71-72-80, 71-71-84 телефондары арқылы алуға болады.


8

www.egemen.kz

29 шілде 2014 жыл

 Өңір өмірі Ауылдыќтар еѕбекаќысын кґтеру міндеті тўр Қызылжар өңірінің жаңадан тағайындалған əкімі аудандарды аралап шығып, облыс орталығының тыныс-тіршілігімен танысуға да уақыт тапты. Агроөнеркəсіп кешенін инновациялық бағытқа түсірудің маңыздылығын астықты өлкенің диқандары жақсы түсінеді. Биыл 4,3 миллион гектар алқапқа ауылшаруашылық дақылдары себіліп, жауапты науқан ойдағыдай өткерілді десек те, көңілге кірбің түсіретін жайттар жоқ емес. Ол көбіне ұсақ, əлсіз фермерлердің уақытша əрі ауа райына байланысты кездейсоқ жетістіктерді малданумен шектеліп, жаңашылдыққа ұмтыла бермейтіні, самарқау мінез

қатты сынға алғаны белгілі. Одан бері жағдайдың түзелгені шамалы. Елімізде орташа еңбекақы 100 мың теңгеден асса, облыста 72 900 теңге ғана. Ал, ауыл шаруашылығы саласында жүргендердің маңдай тер, табан ақысы бар болғаны 52 287 теңге. Айыртау, Уəлиханов аудандарында 42-44 мың теңгені ғана құрайды. Жалақы төлеу қоры Тайынша ауданында 30,7 миллион, Уəлиханов ауданында 11,7 миллион теңгеге кеміген. Ақжар ауданында ең ірі астық инвесторларының бірі «Богви» фирмасы басшылығының «істі» болуы салдарынан жалақы қарызы жинақталып қалған. Оның құрамында болып келген шаруашылықтар ісінде іркіліс көбейген. «Трансавто», «Биохим» компаниялары ауылдықтардың еңбекақысын кешеуілдетуді əдетке айналдырған. Əкім

Əлеуметтік жаѕєырту жалєастырылады

Əкім Петропавл қаласының əлеуметтік жағдайымен танысу сапарын «Отбасылық үлгідегі балалар ауылының» мұң-мұқтажын білуден бастады. 2001 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан мемлекеттік мекемеде құрылған төрт отбасыда ата-ананың қамқорлығынсыз қалған 33 бала тəрбиеленеді. Аймақ басшысы оларға базарлық ретінде ноутбук сыйлап, хал-жағдайларын сұрастырды. 9-сынып оқушысы Юрий Колесников туып-өскен атамекенін сүйетінін, қазақ тілін жетік меңгергенін мақтанышпен əңгімелесе, 6-сынып оқушысы Юлия Куземская өз өлеңін мəнерлеп оқып берді. Бос жатқан жер телімдерін көрген əкім тиісті орындарға кемі 7-9 балаға лайықталған екі үйді күзге дейін салып бітіруді тапсырды. 70 жылдық тарихы бар Петропавл протез-ортопедиялық орталығы Ақмола, Қарағанды, Қостанай жəне Солтүстік Қазақстан облыстары мен Астана

Ілгерілеушілік бар, іркілістер де жоќ емес Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

танытатыны. Елбасы əлемде алдағы уақытта азық-түлікке тапшылықтың еселеп өсе түсетінін алдын ала ескертіп, АӨК-ке инвестицияны көбірек тарту, жаңа технологияларды енгізу, жаһандық ауылшаруашылық өндірісінде бəсекеге қарымды сапалы өнімдер өндіру, өткізу нарықтарына делдалсыз, тікелей шығу міндеттерін қойғаны мəлім. Аймақ басшысы Ерік Сұлтановтың жергілікті жерлердегі кездесулерінің негізгі əңгіме желісі Қазақстанды ет жəне сүт өнімдерін экспорттайтын өңірлік елге айналдыру жөніндегі Жолдау талаптарын түсіндіру, егіншілікпен қатар мал шаруашылығын дамыту жайы болды. Мал басын молайту, біріншіден, қосымша жұмыс орындарын кеңейтуге мүмкіндік береді. Екіншіден, ауылдықтардың əл-ауқатын жақсартып, кірісін молайтады. Үшіншіден, экспорт əлеуетін көтереді, дей келіп, өзі жүріп өткен шаруашылықтардан жақсы үлгілерді мысал етті. М. Жұмабаев ауданы «Чистов» серіктестігінің бағымында 400 бас ірі қара малы бар. Сиырлардың құнарлылығын арттыру мақсатымен асыл тұқымды аталық малдар сатып алынған. Енді, репродуктор шаруашылық құру ойластырылған. Аққайың ауданы «Дайындық» ЖШС-де 600 бас симменталь жəне қазақтың ақбас сиырлары өсіріледі. Олардан алынған 200-ге жуық төл ойнақ салып жүр. Қора-қопсы, жазғы жайылым, шабындық жеткілікті. Бордақылау алаңы серіктестіктің жеке қаржысына салынған. «Алтын сапа» байқауының бас жүлдесін иеленген «Ростан» сүт өңдеу зауыты күніне 30 тонна сүт, 2 тонна май, 1 тонна ірімшік шығаруға қауқарлы. Өнімдер үлкен сұранысқа ие болғандықтан, мемлекеттік қолдау тетіктері арқылы тағы бір бизнес-жоспарды жүзеге асырмақ. «ИЕКА ТАС ГРУПП» фирмасы жобалық құны 1,7 миллиард теңге болатын элеватордиірмен кешенін іске қосса, тəулігіне 60 тонна астық қабылдап, 120 тонна ұн тарта алады. Тайынша ауданында салынып жатқан ет өңдеу кешені жуық арада бой көтереді. Əзірге облыста баламасы жоқ зауыт толық қуатында жұмыс істеген жағдайда жылына 15 мың тонна ет, 9 мың тонна шұжық өндіру мүмкіндігі бар. Алайда, Ресей жəне Павлодар облысымен шектесетін Уəлиханов ауданында шұрайлы жайылымдық жерлердің көптігіне қарамастан, төрт түлік өсіруден көш соңында қалған, ірі қараның саны 11 мың бас қана. Солтүстік Қазақстан облысы еңбекақы жөнінен республикада артта қалып келеді. Елбасы 2012 жылы Бурабайда теріскей өңірлердің əкімдерін қабылдап, өткізген кеңесте, «солтүстік облыстарда ірі астық компанияларымен жұмысты жолға қою керек. Өйткені, оларда жұмыскерлер жылдың тек 5-6 айында ғана еңбек етеді. Нəтижесінде Солтүстік Қазақстан облысында орташа еңбекақы өңірлердегі ең төменгі деңгейде – 56 мың теңге. Бұл мəселе жан-жақты талдау жасауды жəне шара қабылдауды қажет етеді. Облыста ауылшаруашылық өнімдеріне еңбекақы төлеу үлесі 2011 жылы 30 пайыз рентабельділіктің бар болғаны 5 пайызын құрады. Жекеменшік компаниялар ауылға мамандар жетіспейтіні туралы айтады, ал өздері тиісті жалақы төлемейді», деп

жалақыға байланысты олқылықтарды дереу түзетіп, мəселені қадағалауды тікелей аудан əкімдеріне жүктеді. Жыл аяғына дейін 80 мың теңгеге жеткізу міндетін қойды. «Салахадин» ЖШС жетекшісі Бари Амоев шалғайдағы елді мекен тұрғындарын жол жайы қатты қинап тұрғанын жеткізді. Біраз жыл жол саласында істегендіктен, жағдай маған жақсы таныс. Келесі жылы қомақты қаражат бөлетін боламыз, деді Ерік Хамзаұлы.

Индустриялыќ салаєа ќолдау ќажет

Елбасы Шетел инвесторлары ке ң есінің отырысында үдемелі индустриялық-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасының екінші бесжылдығы елдің жалпы экономикалық саясатының басым бағыты ретінде қала беретінін, бұл орайда, өңдеуші өнеркəсіпті, инновациялық салаларды, шағын жəне орта бизнес, туризм жəне қызмет көрсету секторын капитал салудың мейлінше перспективалық кеңістігі ретінде атап көрсетті. Осыған орай, бірқатар ірі өндіріс орындарында болып, индустрияландыру жайын саралаған облыс əкімі ұжым мүшелерімен кездесулердегі əң гіме тақырыбын «Қазақстан-2050» Стратегиясы, отыздыққа ену талаптары тұрғысынан өрбітіп, қордаланған проблемаларды шешудің жолдарын қарастыруды басты назарда ұстады. Мəселен, «ЗИКСТО» АҚ-та жұмысшылар мемлекеттік тапсырыстың орындалуына алаңдаушылықтарын ашық білдірді. Зауыт соңғы екі жылда 9,3 миллиард теңгенің өнімдерін өз тұтынушыларына жөнелткен. Былтыр 400-ден астам вагон құрастырылған. Биыл жағдай мəз емес. Бар-жоғы 375 миллион теңгенің өнімі шығарылған. Бірде-бір тапсырыс түспеген. «Мұнаймаш» АҚ газмұнай саласына штангілік ұңғыма сорғылар шығаруға маманданғанмен, əлемдік стандартқа сай тауарларға сұраныстың кешеуілдеуі байқалады. Ерік Хамзаұлы өз сөзінде мемлекет тарапынан қолдаудың жалғасатынын, алайда, «аспаннан құймақтың жауғанын» күтпей-ақ Еуразиялық экономикалық одақтың мүмкіндіктері мен сыртқы рынок көздерін тиімді пайдалану жолдарын көлденең тартты. Үлгі ретінде полиэтилен құбырларын шығаруда жетекші орынға ие Петропавл құрылыс материалдары зауытын келтіруге болады. Қазақстан жəне Ресейдің кəсіпорындарымен бір миллиард теңгенің келісімшартын жасасқан. Жыл аяғына дейін өнім көлемін 7-8 миллиард теңгеге жеткізу көзделген. Петропавл құбыр зауытында ЕАЭО шеңберінде 6 миллион доллардың бұйымдарын шетелдерге шығармақ. Өңірдегі ең қуатты кəсіпорын саналатын Петропавл ауыр машина жасау зауытында бүгінде 1200 адам еңбек етеді. Орташа айлық еңбекақы 100 мың теңгеге жуық. Былтыр өндірілген өнім көлемі 5,6 миллиард теңгені құрап, жыл өткен сайын экспорттық тартымдылық артып келеді. Өңірдің Индустрияландыру картасына инвестиция көлемі 38,2 миллиард теңгені құрайтын 31 жоба енгізілсе, бүгінге дейін 26,6 миллиард теңгенің 28 жобасы пайдалануға берілген. 3,5 мыңға жуық жаңа жұмыс орындары ашылған. Кəсіпорындар өткен жылы 20 миллиард теңгенің өнімдерін шығарды, бұл-жалпы өнеркəсіп өнімі көлемінің 20 пайызына

Сонау 1928 жылғы аудандандыру кезеңінде алты ауданды біріктіріп, орталығын Ойыл еткен Адай округі құрылғаны белгілі. Мұндағы алты ауданның бірінің шаңырағын қазір Маңғыстау ауданы ұстап отыр. 35 мыңнан астам адам тұратын, Ақтау қаласынан 150 шақырым қашықтықтағы ауданда 12 ауылдық округ пен 21 елді мекен бар. Тұрғындарының негізгі кəсібі мұнай мен газ өндіру, сондай-ақ, ауыл шаруашылығы саласында мал шарушылығы болып келетін өңірде «Маңғыстаумұнайгаз» акционерлік қоғамы, «Қарақұдықмұнай» ЖШС, «КомМұнай» ЖШС, «Кен-Сары» ЖШС, «Арман» бірлескен кəсіпорны, «Каспий Цемент» ЖШС-нің цемент зауыты сынды ірі өндіріс орындары жəне қиыршық тас пен ұлутас өндіретін бірнеше жер қойнауын пайдаланушы кəсіпорындар орналасқан. Далалық өңірге тəн жол мəселесі қазір бұл ауданда да өзекті. Бірақ, жоба мен жоспар бар, жасалып жатқан жұмыс та бар. Маңғыстау ауданының əкімі Жармағанбет АЙТУАРОВПЕН сұхбатымыз осы мəселе төңірегінде өрбіді.

тең. Биыл жобалардың үлесі өнеркəсіпте 14,6, ұқсату саласында 20,6 пайызға өсті. Бұл жетістіктер Елбасы қолдап отырған мемлекеттік индустрияландыру саясатының өңірдегі қарышты қадамдары болып табылады. Үстіміздегі жылы бір миллиард теңгенің екі жобасы қолдау тапты. Енгізілетін ұшқыр жобалардың санын көбейту, сапасын арттыру мəселесі бəрімізді ойландыруы тиіс, дей келіп, Е.Сұлтанов екінші бесжылдықтың мемлекеттік бағдарламасына жаңа жобалар əзірленіп жатқанын, 3 тапсырыс қабылданғанын, 10-15 тапсырыс күтіліп отырғанын, сөйтіп, инвестицияны 33 миллиард теңгеге жеткізу жоспарланғанын жеткізді.

қаласына қызмет көрсетеді. 75 орынды стационарлық бөлімшеде жеті мыңға жуық жан қайта бейімделу курстарынан өткен. Мемлекеттік тапсырыс бойынша бес мыңдай мүгедекке протезортопедиялық аяқ киімдер, басқа да қажетті бұйымдар тегін берілген. Облыс əкімі соңғы үлгідегі қондырғылар қойылған протез əзірлеу, ортопедиялық аяқ киім тігу цехтарын аралағаннан кейін атбасын «Қазақ саңыраулар қоғамы» қоғамдық бірлестігінің филиалына тіреді. Мұнда былтыр 120 миллион теңгенің өнімдері шығарылған. 34 адам тұрақты жұмысқа тартылған. Арнайы тапсырыспен құрылыс отрядтарына форма тігіп жатқан жұмысшылар өз проблемаларымен бөлісті. Аймақ басшысы ауылшаруашылық тауарларын өндірушілер ұйымдастырған дəстүрлі жəрмеңкелер мен сауда орындарын, жайма базарларды аралау барысында бағалардың қолжетімділігіне, бірінші кезекте тұтынатын азық-түлік тағамдарымен үзіліссіз қамтамасыз ету жайына ерекше назар аударды. Көптен бері айтылып келсе де, шешімін таппай жүрген шетін мəселенің бірі 1974 жылы салынып, 1992 жылдан бері бірде-бір күрделі жөндеу көрмеген Петропавл халықаралық əуежайына қатысты айтылды. Күтімі келіспегендіктен, қызмет сапасы төмендеп, тіпті, жабылуға шақ қалған кездері де болған. Бүгінгі күні ұшақ аптасына Астанаға – 5, Алматыға 3 мəрте қатынағанмен, рейс жиілігін көбейту мүмкін болмай тұр. Өйткені, ғимарат қыста жылытылмайды. Асхана, демалыс орны, күту залы жұмыс істемейді. Ұшу-қону жолдары қалпына келтіруді қажет етеді. Бір сөзбен айтқанда, «халықаралық» атаудың талапқа сай келмейтіні, сөз жүзінде қалғаны ішкісыртқы көрінісінен бірден аңғарылады. Республикалық қазынадан бөлінген 250 миллион теңге жобалық-сметалық құжаттар мен техникалық-экономикалық негіздеме əзірлеуден артылмайтын түрі бар. Оның үстіне бұрынғы жалгерлерден 25 миллион теңге еңбекақы берешегі жинақталып қалған. Е.Сұлтанов нысанды күрделі жөндеуге қанша қаражат қажеттігін есептеп, жобалық-сметалық құжатты жедел əзірлеуді жүктеді. Өңір жетекшісінің ендігі бір аялдаған нысаны «Береке» жаңа шағын ауданында салынып жатқан Назарбаев Зияткерлік мектебі болды. Химиялық-биологиялық бағыттағы білім ошағы 720 орынды мектепті, 120 орын жатақхананы, 68 кабинетті, спорт залын, жазғы спорт алаңын қамтиды. 3,5 миллиард теңге қарастырылған кешеннің жұмыс кестесінен кешіктірілуін байқаған аймақ басшысы белгіленген мерзімге сəйкес алдағы оқу жылында тапсырылуын, жұмыс күшін молынан тартылуын талап етті. Петропавлдықтарды қуантатын көп жаңалықтың бірі – «Жас өркен» шағын ауданында келесі жылы пайдалануға берілетін спорт сарайы. Мұнда мұз айдыны мен жеңіл атлетика манежі де салынады. Осы бастан жергілікті хоккей командасын жасақтап, оның құрамына жоғары лигада облыс намысын қорғай білетін жастарды көптеп тарту керек. Бұл мақсат үшін бюджеттен қаржы қарастыратын боламыз, – деді Ерік Хамзаұлы БАҚ өкілдеріне берген сұхбатында. Солтүстік Қазақстан облысы.

Жол жаєдайы жіті назарда

– Жармағанбет Қайырмағанбетұлы, облысымыздағы бес ауданның бірі – Маңғыстау ауданы өңірдегі ауыл шаруашылығы дамыған аудан болып саналады. Əу баста, төрт түлік малмен күнелтісін күйттеген бабалардың құтты таяғын қолдан түсірмей, ой мен қырға мал қаптатқан ағайын нарық заманында əлеуметтік-тұрмыстық қажеттілігін осы шаруа түрімен өтей алып отырғаны ғой? – Ауылда тұрғасын мал ұстауды, тіпті, өзге жұмыстары болса да қорасында азынаулақ мал асырауды кəсіп етпейтін қазақ жоқ. Заманға қарай мал шаруашылығымен айналысудың азайып, əсіресе, жастардың өзге салаларға бетбұруы көбейген кезде Маңғыстау ауданының бұл тұрғыдағы өзіндік бедер-бейнесі салыстырмалы түрде сақталды деуге болады. Қазіргі таңда мал басының саны, олардан алынатын өнімдер, ірі сояулы шөп дайындау, жем қоры секілді мал азығын дайындау жөнінен ауданымыз алдыңғы орында. Бүгінгі таңда аудан көлемінде 274 шаруа қожалығы, 10 ұйымдасқан шаруашылық қызмет етеді. Табиғаттың ыңғайына қарай егін егу мүмкіндігіміз де бар. Қожалықтардың ішінде 31 шаруа қожалығы егін шаруашылығымен, 243 шаруа қожалығы мал шаруашылығымен айналысады. Мəлімет болу үшін айта кетейін, 2014 жылдың 1 шілдесінде ауданда 6 998 бас мүйізді ірі қара, 18 697 бас түйе, 27 765 бас жылқы, 194 328 бас қой-ешкі, 3 330 бас құс есепке алынды. Жуырда Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың қатысуымен «Қазақстанның Жаңа индустрияландыру картасы» атты телекөпір барысында «Үдемелі индустриялық-инновациялық даму» мемлекеттік бағдарламасы аясында Шетпеде «Каспий Цемент» зауытының іске қосылуы – өңірдегі үлкен жаңалықтардың бірі болды. 85 жылдан астам тарихы бар ауданда мұндай ірі өндіріс орны бірінші рет іске қосылып отыр. Жылына 1 млн. тоннадан астам өнім шығаратын зауыттың аудан халқы мен оның экономикасына тигізетін əсері зор екені сөзсіз. Жүздеген жұмыс орындарының ашылуы, жаңа технологиямен түрлі құрылыс материалдарының өндірілуі ауданның болашақ дамуына тың серпін беретіні белгілі. – Жолдар – қарым-қатынас өзегі. Аудан аумағынан өтетін ірі жолдар мен елді мекендер арасындағы жолдардың ахуалы қандай? Еліміздің біраз өңіріндегі көптеген елді мекендерде жолдар жайы біраз жылдан бері талайдың жүйкесін жұқартып жүргені белгілі. Маңғыстау ауданында, əсіресе, шалғайдағы Қызан, Ақшымырау

ауыл дары тұрғындарының талаптілегі көбірек естілетін. Бұған дейінгі біткен іс пен жуырда бітер іс жайында хабардар етсеңіз. – Аудан аумағында автомобиль жолдарының ұзындығы 887 шақырым, республикалық маңыздағысы 589 шақырым, жергілікті маңыздағысы 298 шақырым, қатты жамылғымен 677 шақырым жол орналасқан. Со нымен қатар, аудан аумағымен ұзындығы 225 шақырым теміржол желісі тартылған. Теміржол бойында орналасқан аудан орталығы Шетпе ауылы үстінен күніне ондаған жолаушылар жəне жүк пойыздары өтеді. Бүгінгі таңда жолаушылар мен жүк тасымалында теміржолдың алар орны ерекше. Еліміздің өзге аймақтарына өлке тұрғындары негізінен теміржол арқылы қатынайтыны айтпаса да белгілі жайт. Сонымен қатар, алыс жақын шетелдерден, еліміздің шалғай облыстарынан келетін құрылыс материалдары, шаруашылық тауарлары, азық-түлік, т.б. тауарлар негізінен теміржол арқылы тасымалдануда. Аудан орталығында ірі цемент зауытының іске қосылуы теміржолдың маңыздылығын одан əрі арттыра түсері сөзсіз. Аудан аумағындағы көлік жолдары 1966-1985 жылдар аралығында салынып, оларға күні бүгінге дейін күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілмеген. Сондықтан, автокөлік жолдарының сапасы жылданжылға төмендеуде. 2013 жылы аудан орталығы Шетпе ауылындағы аудандық Халық банк, аудандық пошта жəне бұрынғы аудандық емхана алдындағы алаңдар асфальттанды. Шетпе ауылішілік асфальт жолдарына жөндеу жұмыстары жүргізіліп, қалыпқа келтірілді. Сондай-ақ, ұзындығы 25 шақырым «Тұщықұдық – Қияқты» жəне ұзындығы 12 шақырым болатын «Жыңғылды – Шайыр» автокөлік жолдары салынып, пайдалануға берілді. Ауданның Бозашы түбегіндегі, яғни Қызан, Ақшымырау бетінде орналасқан елді мекендері тұрғындарының бірнеше жылдан бері түрлі деңгейдегі жиындарда көтеріп, бірақ шешімін таппай келе жатқан мəселесінің бірі – асфальт жол салу болатын. Тұрғындардың талаптілектерін іске асыру мақсатында Бозашы түбегіндегі елді мекендерге баратын қиыршық тасты автомобиль жолдарын асфальттау жұмысын кезең-кезеңімен жүзеге асыру жұмыстары басталды. Нақтырақ айтсақ, құны 2096,9 млн. теңгені құрайтын «Шетпе – Қызан» автомобиль жолының 21-49 шақырымын қайта құрылымдау» жұмысына жобалық-сметалық құжаттама жасақталып, мемлекеттік сараптамадан

өткізілді. Биылғы жылы осы жұмыстарға бюджеттен 400,0 млн. теңге қаржы бөлінді. Жалпы алғанда, аудан орталығы Шет пе ауылы бойынша жылына 3-4 шақы рым жолды асфальттау соңғы жылдары үрдіске айналды. Биыл Шетпе ауылындағы Мақаш, Орталық, Қарашоқы-1 шағын аудандарына автокөлік жолдары салынды. Қаржы бөлінген Жыңғылды ауылішілік автокөлік жолының құрылыс жұмыстары жуырда басталмақ. Сондай-ақ, Шетпе ауылынан 50 орындық автобекет құрылысы мен Қызан ауылішілік автокөлік жолдарының құрылысы жұмысының жобалық-сметалық құжаттамалары дайын. Ал Шайыр жəне Өтес ауылішілік автокөлік жолы жұмысының жобалықсметалық құжаттамалары жасақталуда. Болашақта жалпы аудан бойынша жылына бір-екі ауылдан автокөлік жолдарын асфальттауды жоспарлап отырмыз. – Қазір Бейнеу – Ақтау тас жолы салынып жатыр. Оның көпшілік жері Маңғыстау ауданы үстінен өтеді. Жол құрылысы қалай жүруде? – Аталмыш жолдың аудан, облыс экономикасы үшін маңызы өте зор. Облыс орталығын еліміздің өзге аймақтарымен жалғайтын бұл жолдың негізгі бөлігі Маңғыстау ауданы жерімен өтеді. Бұл дегеніміз осы жол бойындағы елді мекендердің, жол бойындағы түрлі кəсіпкерлік нысандарының дамуына зор əсер етеді. Облыс экономикасы тек теңіз бен теміржол арқылы ғана емес, автомобиль жолдары арқылы да жүк тасымалын жүргізуге тəуелді. Қазір Бейнеу – Шетпе жол құрылысы қарқынды жүріп жатыр. Өтес-10 бекет аралығындағы 60 шақырым жолды «Нияз-Мұхаммед» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі салып жатса, қалған аралықты түріктің «Alsim Alarko Sanayi Tesisleri ve Ticaret A.S.» компаниясы жасауда. Бұл мекемелерде ауданның көптеген азаматтары жұмыс жасап жүр. Аталған компаниялар ауданның əлеуметтік-экономикалық дамуына да үлес қосып, кейбір өзекті мəселелердің шешілуіне ықпал етіп келеді. Сондай-ақ, үстіміздегі жылы осы жолдың жалғасы, яғни Шетпе ауылынан Жетібай кенті арқылы Ақтау жəне Жаңаөзен қалаларына дейінгі жол құрылыстары басталатын болады. Жолдар пайдалануға берілген соң аудан тұрғындарының əлеуметтік, материалдық жағдайының жақсаруына, аудан экономикасының қарқынды дамуына септігін тигізетін болады. Əңгімелескен Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Маңғыстау облысы.

Хантау зауыты ќарќын алып келеді Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Жасыратыны жоқ, Мойынқұм ауданындағы Хантау цемент зауытының құрылысы о баста дүбірлеп басталған болатын. Осы өңірдегі ең ірі жобалардың бірі болып есептелген бұл кəсіпорын облыс экономикасын дамытуға үлкен серпін береді деп жоспарланған еді. Бірақ, неге екенін қайдам, цемент зауытының құрылысы тым созылып кетті. Жұмысын əні бастайды, міне бастайды деген күн қайта-қайта өзгере берген соң елдің бұл жобаның баянды боларына сенімі азайып, дүбірлеп басталған іс енді күбірлеп айтатын дəрежеге жеткен-ді. Алайда, кəсіпорынның көрер жарығы бар екен. Сөйтсек, 2010 жылы басталған Хантау цемент зауытының құрылысын қаржы тапшылығы мен өзге де жағдайлар себеп болған екен. Жобаны жүзеге асыруға 8 млрд. 250 млн. теңге қаралғанды. Сөйтіп, ақырында кəсіпорынның жаңа инвесторы «Юг цемент строй» ЖШС өндірісті іске қосу үшін тағы 5 млрд. теңгеден астам қаржы жұмсады. Тоқтап, тұралап қалған бұл істің қайта жандануына Қазақстанның инвестициялық қоры мұрындық болды. Осы қор зауыт жұмысының жүруі үшін қауқарлы инвестор тауып берді. Алла қаласа, Хантау цемент зауыты осы жылдың күзінде толық қуатымен жұмысқа кіріседі. Ал, əзірге кəсіпорында алғашқы өндірістік желі іске қосылды. Яғни, қазір цемент өндіруге қажетті шикізат – клинкер шығарылып жатыр. Желі

тəулігіне 1200 тонна өнім өндіреді. Жоба бойынша зауыт жылына 500 мың тонна цемент шығаруды жоспарлап отыр. Қазір кəсіпорында қалған өндірістік желілерді іске қосу үшін құрылыс-монтаждау жұмыстары жүргізіліп, теміржол қатынасы жəне өзге де инфрақұрылымдар тартылуда. Осынау құрылыс жұмысына 100-ден аса адам жұмылдырылған. Олардың барлығы дерлік жергілікті тұрғындар. Бұл зауытта цемент құрғақ тəсілмен өндіріледі. Оның ерекшелігі – шикізатты өңдеуге отын екі есе аз жұмсалады. Сондай-ақ, экологиялық тұрғыдан да тиімді. Зауыт түгелдей озық техникалық қондырғылармен жабдықталған. – Зауыттың бүкіл жұмыс істеу

жүйесі компьютер арқылы басқарылады, автоматтандырылған. Құрылғылар да заманауи. Шикізатты, өнімнің сапасын, бəрін осы компьютер арқылы біліп отыруға болады, – дейді оператор Балғын Қуатов. «Ештен кеш жақсы» деген, жұмысын едəуір кешіктіріп бастаса да сəт сайын қарқын ала бастаған Хантау цемент зауытының алдында орасан тірліктер тұр. Кəсіпорын о бастағы мақсаты – өңірдің экономикасына өз үлестерін қосатынына сенімдері мол. Жамбыл облысы.

––––––––––––––––––––––––– Суретті түсірген Ақəділ РЫСМАХАН.


www.egemen.kz

29 шілде 2014 жыл

Жеткілікті жемшґп ќоры жасалды Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Былтырғы күздің жауын-шашынды болуы, қыста қардың мол түсуі биыл шөптің шығымына қолайлы əсер етті. Күн жылынысымен бой көтерген шөптің қоюлығы көңіл қуантады. Облыстың мал азығын дайындаушылары жеткілікті жем-шөп қорын жасап алуға тиянақты əзірлікпен кірісті. Облыста мал азығын дайындаудың екпінді екі айлығы жарияланып, ол қарқынды жүргізілуде. Облыстың шаруашылық құрылымдары биыл жазда 1665 мың тонна табиғи пішен дайындап алуға жұмылуда. Қазір шабындықтағы шөптің түсімі тəуір. Қазірдің өзінде өңірде 586,4 мың тонна пішен дайындалды. Бұл облыс бойынша

дайындалатын біржарым жылдық мал азығы қорының үштен бір бөлігінен астам. Əсіресе, Əйтеке би, Шалқар, Мұғалжар, Ырғыз, Темір аудандарында мал азығын дайындауда ыждағаттылық бар. Екпінді екі айлықтың тапсырмаларын уақытында орындауды көздеген Қобда, Алға, Байғанин, Ойыл жəне Мəртөк аудандары да жұмысты жүйелі жүргізуде. Ақтөбе қаласы мен Қарғалы ауданында мал азығын дайындау қарқыны өзгелерге қарағанда төмен. Алайда, облыс мал азығын дайындаушыларының күзгі жауын-шашынға ұрынбай табиғи пішеннің межеленген қорын жасауға, барлық дайындалған мал азығын жинап, қыстақтар мен жекелерге жеткізіп алуларына мүмкіндік мол.

ХАБАРЛАНДЫРУ «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ 2014 жылғы 1 қыркүйектен бастап концессия шарты бойынша теміржол көлігінің нысандарында теміржол жолдарының қызметтеріне тарифтерді көтеру туралы тұтынушылардың назарына жеткізеді. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі Шығыс Қазақстан облысы бойынша департаментінің «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ концессия шарты бойынша теміржол көлігі нысандарынан теміржол жолдарының реттелетін қызметтеріне тарифтерді жəне тарифтік сметаларды бекіту туралы» 2014 жылғы 23 шілдедегі №206ОД бұйрығының негізінде 2014 жылғы 1 қыркүйектен бастап концессия шарты бойынша теміржол көлігі нысандары теміржол жолдарының қызметтеріне тарифтер қолданысқа енгізіледі: № р/с

Жүктердің номенклатурасы

1

2 Жүктерді тасымалдау үшін теміржол жолдарының қызметтеріне орташа тариф Көмір Темір рудасы Мұнай өнімдері Түсті металдар Түсті руда Астық Құрылыс жүктері Цемент Қара металдар Қара металдар сынығы Сұйытылған газ Химиялық минералды тыңайтқыш Химикаттар жəне сода Спирт, алкоголь Түйіршіктелген қож Ағаш жүктері Қалған жүктер Басқа жүктер

Ақтөбе облысы. 1.

Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 19 тамызда сағат 10.00-ден сағат 17.00ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде аукционды өткізу туралы хабарлайды Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарды сату қағидасымен республикалық меншіктегі нысандарды сатудың орындалуын сəйкестеңдіреді. Сауда-саттықтың голланд əдісімен аукционға республикалық меншіктің мына нысандары қойылады: 1-лот. ВАЗ-21213-11000 автомашинасы, мем.нөмірі 135 АВ 05, 2003 жылы шығарылған, Талдықорған қ., Лесная к-сі, 1. Алғашқы баға – 110156 теңге. Бастапқы баға – 550780 теңге. Ең төменгі баға – 32028 теңге. Кепілді жарна –16524 теңге. 2-лот. ГАЗ-31105-100 автомашинасы, мем. нөмірі В 013 BV, 2006 жылы шығарылған, Талдықорған қ., Жансүгіров к-сі, 113А. Алғашқы баға – 451525 теңге. Бастапқы баға – 2257625 теңге. Ең төменгі баға – 69768 теңге. Кепілді жарна – 67729 теңге. 3-лот. ВАЗ-21070 автомашинасы, мем. нөмірі B 722 BY, 2007 жылы шығарылған, Талдықорған қ., Ескелді би к-сі, 1. Алғашқы баға – 243334 теңге. Бастапқы баға – 1216670 теңге. Ең төменгі баға – 70749 теңге. Кепілді жарна – 36501 теңге. 4-лот. Ғимарат пен құрылыс, жалпы алаңы 2892 ш.м., Алакөл а/у, Бескөл стансасы, 1-учаске. Алғашқы баға – 7434978 теңге. Бастапқы баға – 37174890 теңге. Ең төменгі баға – 1148821 теңге. Кепілді жарна – 1115247 теңге. Назар аударыңыз! Сатып алушы заңда белгіленген тəртіппен жер телімін сатып алады жəне жеке ресімдейді. Аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі аукцион басталуға дейін жиырма төрт сағат бұрын аяқталады. Сауда-саттыққа қатысу үшін кепілді жарна Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік есепшотына төленеді: KZ790705012170167006, Астана қаласындағы ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетіне, БИН 120340000064, БИК KKMFKZ2A, бенефициар коды – 11, мекеме коды – 2170167 (кепілді жарна мөлшеріне банктік қызмет төлемі кірмейді). Назар аударыңыз! Қатысушының

талаптарды сақтамауы, сондай-ақ сатушының шотына сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның аукцион басталуға дейін жетпіс екі сағат бұрын түспеуі Тізілім веб-порталында өтінімді қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылады. Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсете отырып, Тізілім веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін ( пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркеу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркеу үшін қатысушының ЭЦҚ-сы қойылған аукционға қатысуға өтінімді нысан бойынша Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; 2) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариат куəландырған көшірмелерін ұсынады. Аукционға қатысушылар аукционға бір

сағат қалғанда аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Аукцион хабарламада көрсетілген уақытта басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион: 1) егер аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы осы Қағиданың тармағына сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚны пайдалана отырып, аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Аукцион өткізілетін жер: Алматы облысы, Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік көшесі, 75, 210, 211-бөлмелер. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты 8(7282) 27-07-12, 21-00-02 телефондары жəне www.gosreestr.kz сайты арқылы білуге болады.

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 1.16 1.17 1.18

нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталында енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қойылған аукционға қатысуға өтінімді Қағиданың қосымшасына сəйкес нысан бойынша Тізілімнің вебпорталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін Тізілімнің веб-порталында үш минут ішінде өтінім берілген сату нысаны бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің Тізілім дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізіледі. Тізілім дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болған жағдайда, Тізілім веб-порталында өтінімді қабылдау жəне қатысушыны аукционға жіберу жүзеге асырылады. Тізілім дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болмаған жағдайда, Тізілім веб-порталында қатысушының өтінімі кері қайтарылады. Автоматты түрдегі тексеру нəтижелері бойынша Тізілім веб-порталында қатысушының өтінімінде көрсетілген электрондық мекенжайда өтінімді қабылдау туралы электрондық хабарлама не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электрондық хабарлама жіберіледі. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі:

1) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растайтын болса, бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанының ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, онда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілген болып танылады. Жекешелендіру нысаны бойынша саудасаттықтың ағылшын əдісімен аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны арттырудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып танылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде Ақтөбе қаласы, Ш.Қалдаяқов көшесі, 33, 403-бөлме мекенжайында қол қойылады. Бұл ретте, электрондық аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; 2) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариат куəландырылған көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Қағидаға сəйкес, сауда-саттықта ұтқан тұлға сауда-саттық нəтижелері туралы хаттамаға немесе сатып алу-сату шартына қол қоюдан жалтарған жағдайда, ол енгізген кепілді жарнасын жоғалтады жəне сатушыға кепілді жарнамен жабылмаған бөлігінде оның іс жүзінде шеккен залалының орнын толтыратындығын қоса хабарлаймыз. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7132) 5444-54 телефоны арқылы алуға болады.

3 тнг/тн-км

Тарифтер Облыса- Импорт- Экспортралық тық тық қатынас- қатынас- қатынастағы та- тағы та- тағы тариф риф риф 4 5 6 3,12

тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км

1,22 2,39 3,02 5,49 2,48 2,09 3,70 3,70 5,49 5,49

1,22 2,73 3,02 5,49 2,84 2,47 3,70 3,70 5,49 5,49

1,22 3,10 3,02 5,49 3,23 2,47 3,70 3,70 5,49 5,49

тнг/тн-км тнг/тн-км

5,88 2,84

5,88 3,11

5,88 3,11

тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км

5,28 4,72 3,70 5,00 5,24 9,63

5,77 4,72 3,70 5,00 5,24 9,63

5,77 4,72 3,70 5,00 5,24 9,63

тнг/ваг-км Меншікті бос вагондармен тасымалдау үшін теміржол жолдарының қызметтеріне тариф тнг/ваг-км Жолаушыларды тасымалдау үшін теміржол жолдарының қызметтеріне тариф

2

3

43,26

78,20

ОБЪЯВЛЕНИЕ АО «Досжан темир жолы (ДТЖ)» доводит до сведения потребителей о повышении тарифов на услуги железнодорожных путей с объектами железнодорожного транспорта по договору концессии с 1 сентября 2014 года. На основании приказа Департамента Агентства Республики Казахстан по регулированию естественных монополий по Восточно-Казахстанской области от 23 июля 2014 года №206-ОД «Об утверждении тарифов и тарифных смет на регулируемые услуги железнодорожных путей с объектами железнодорожного транспорта по договору концессии АО «Досжан темир жолы (ДТЖ)» с 1 сентября 2014 года вводятся в действие тарифы на услуги железнодорожных путей с объектами железнодорожного транспорта по договору концессии:

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 19 тамызда (Астана уақытымен) сағат 11.00-де www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік Тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Республикалық меншік нысандарын сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына (бұдан əрі – Қағида) сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың голланд əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктің мына нысандары қойылады: 1. Газ-3110 автокөлігі, тіркеу нөмірі D012КС, 2003 жылы шығарылған, теңгерім иесі – «Ақтөбе облыстық сотының кеңсесі» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе облысы, Əйтеке би ауданы, Комсомол ауылы, Жібек жолы көшесі, 16. Алғашқы бағасы – 68 000 теңге. Бастапқы бағасы – 680 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 35 588 теңге. Кепілді жарна – 10 200 теңге. 2. Газ-3110-103 автокөлігі, тіркеу нөмірі D015КС, 2001 жылы шығарылған, теңгерім иесі – «Ақтөбе облыстық сотының кеңсесі» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе облысы, Қобда ауданы, Қобда ауылы, С. Сейфуллин көшесі, 9. Алғашқы бағасы – 70 000 теңге. Бастапқы бағасы – 700 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 36 634 теңге. Кепілді жарна – 10 500 теңге. 3. Газ-31105-120 автокөлігі, тіркеу нөмірі D016КС, 2004 жылы шығарылған, теңгерім иесі – «Ақтөбе облыстық сотының кеңсесі» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Қарауылкелді ауылы, Барақ батыр көшесі, 31. Алғашқы бағасы – 130 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 300 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 49 598 теңге. Кепілді жарна – 19 500 теңге. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктің мына нысандары қойылады: 4. Ваз-21214 автокөлігі, тіркеу нөмірі 767АА04, 2007 жылы шығарылған, теңгерім иесі – «Ақтөбе облысы бойынша көліктік бақылау инспекциясы» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 95/1. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 157 000 теңге. Кепілді жарна – 23 550 теңге. 5. Ваз-21214 автокөлігі, тіркеу нөмірі 027РК04, 2008 жылы шығарылған, теңгерім иесі – «Ақтөбе облысының прокуратурасы» ММ. Орналасқан жері: Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Қарауылкелді кенті, Құрманғазы көшесі, 40. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 35 000 теңге. Кепілді жарна – 5 250 теңге. Сауда-саттықтың ағылшын əдісін қолдана отырып аукцион өткізу кезінде жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы алғашқы бағаға тең. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне электрондық аукцион басталуға дейін жиырма төрт сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарна «Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: KZ160705012170166006, БСК KKMFKZ2A, БСН 120340000827, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті» ММ банкіне, КБе-11, КНП-171. (банк қызметтері үшін төлемдер кепілді жарнаның мөлшеріне кірмейді). Төлемнің белгіленуі – аукционға қатысу үшін кепілді жарна. Департаменттің депозиттік шотына кепілді жарналардың уақтылы түсу мақсатында өтініштерді беру алдында кепілді жарнаны үш күн бұрын төлеуге кеңес береміз. Кепілді жарнаны кері қайтару үшін аукционды ұйымдастырушыға, электрондық аукционға қатысушы банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын беруі қажет. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру

Өлшем бірлігі

№ п/п

Номенклатура грузов

1

2 Средний тариф на услуги железнодорожных путей для перевозки грузов Уголь Железная руда Нефтепродукты Цветные металлы Цветная руда Зерно Строительные грузы Цемент Черные металлы Лом черных металлов Сжиженный газ Хим. мин. удобрения Химикаты и сода Спирт, алкоголь Шлак гранулированный Лесные грузы Остальные грузы Другие грузы

1.

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 1.16 1.17 1.18 2

3

ед изм.

3 тнг/тн-км

Тарифы Тариф в Тариф в Тариф в межобласт- импорт- экспортном сооб- ном сооб- ном сощении щении общении 4 5 6 3,12

тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км

1,22 2,39 3,02 5,49 2,48 2,09 3,70

1,22 2,73 3,02 5,49 2,84 2,47 3,70

1,22 3,10 3,02 5,49 3,23 2,47 3,70

тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км

3,70 5,49 5,49

3,70 5,49 5,49

3,70 5,49 5,49

тнг/тн-км тнг/тн-км

5,88 2,84

5,88 3,11

5,88 3,11

тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км

5,28 4,72 3,70

5,77 4,72 3,70

5,77 4,72 3,70

тнг/тн-км тнг/тн-км тнг/тн-км

5,00 5,24 9,63

5,00 5,24 9,63

5,00 5,24 9,63

тнг/ваг-км 43,26 Тариф на услуги железнодорожных путей для перевозки собственных порожних вагонов Тариф на услуги тнг/ваг-км 78,20 железнодорожных путей для перевозки пассажиров

«Запчасть» акционерлік қоғамы «Қазкоммерцбанк» АҚ-пен ірі мəміле – 38 450 000 АҚШ доллары лимитімен кредиттік желі ашу туралы жəне 3 700 000 000 теңге кредит алу үшін келісімге қосылуды жасау жөнінде өз кредиторларына хабарлайды. Акционерное общество «Запчасть» информирует своих кредиторов о заключении с АО «Казкоммерцбанк» крупной сделки – присоединении к соглашению об открытии кредитной линии с лимитом 38 450 000 долларов США и 3 700 000 000 тенге для получения кредита. Түзету

«Punjab National Bank» – Казахстан» еншілес банкі» акционерлік қоғамының «Егемен Қазақстан» газетінің 26.07.2014 жылғы № 143 (28367) санындағы хабарландыруындағы электронық пошта d.tumebayeva@ pnbkaz.kz орнына baizhigitov@pnbkaz.kz деп түзетіліп оқылсын.

Талдықорған экономикалық-технологиялық колледжі Дуйсенбекова Шырын Марлановнаға берген ТКБ №0346554 дипломы жоғалуына байланысты жарамсыз деп табылсын.

І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің колледжі Жайлаубекова Балжан Жанатқызына берген ТКБ №0049597 дипломы жоғалуына байланысты жарамсыз деп табылсын. Талдықорған экономикалық-технологиялық колледжі Рақымжанова Сания Қанатқызына берген ТКБ №0346608 дипломы жоғалуына байланысты жарамсыз деп табылсын.

9

Құлжабай Әбдіқалықұлы ҚАСЫМОВ Белгілі ғалым, əлем математикасына өзіндік үлесін қосқан Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор Құлжабай Əбдіқалықұлы Қасымов 80 жасқа қараған шағында дүние салды. Қ.Қасымов 1935 жылы 25 қыркүйекте Талдықорған облысындағы Көксу ауданының Талапты ауылында көп балалы отбасында дүниеге келді. 1952 жылы Еңбекшіқазақ орта мектебін үздік бітірді. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (қазіргі əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) физика-математика факультетін 1957 жылы тəмамдады. 1963 жылы Мəскеу мемлекеттік университетінің аспирантурасын аяқтап, профессор Л.Люстерниктің жетекшілігімен кандидаттық диссертация қорғады. 1972 жылы Қ.Қасымов «Жоғар ғы туындысының алдында кіші параметрі бар жай дифференциалдық, интегралды дифференциалдық жəне гиперболалық теңдеулерге арналған бастапқы секірісті есеп шешімінің асимптотикалық жіктелуі» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. 1972-1980 жылдары ҚазМУдің математика факультетінің деканы, электронды есептеу маши наларын математикалық жабдықтау, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1980-1987 жылдары Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтының ректоры жəне есептеу математика мен дифференциалдық теңдеулер кафедрасының меңгерушісі. 1988-2005 жылдары ҚазМУ-дің дифференциалдық теңдеулер жəне математикалық физика кафедрасының меңгерушісі, ал 1991-1994 жылдары Əл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университеті математика

факультетінің деканы қызметтерін атқарды. Қ.Қасымовтың 200-ден астам ғылыми жұмысы, төрт монографиясы, жоғары математика бойынша үш томдық оқулығы жарық көрді. Оның жетекшілігімен 3 докторлық, 50-ден астам кандидаттық диссертациялар қорғалды. Қ.Қасымов Қазақстан Республикасының жоғары білім жəне ғылым саласындағы ерекше еңбегіне байланысты «Еңбектегі үздік жетістіктері үшін» белгісімен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің грамотасымен (1983), Ыбырай Алтынсарин атындағы медальмен (1993), «Құрмет» орденімен (2004), «Əл-Фараби атындағы ҚазҰУ дамуына қосқан айрықша үлесі үшін» Үлкен алтын медалімен (2009) марапатталды. Математика саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін Интернационалдық өмірбаян орталығының (Кембридж, Англия) «1900-2000 жүз жылдықтың адамы» атағының иегері, Алматы облысы Көксу ауданының құрметті азаматы атанды. Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті.

Құлжабай Әбдіқалықұлы ҚАСЫМОВ 2014 жылғы 27 шілдеде көрнекті ғалым, жоғары мектептің іскер ұйымдастырушысы, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор Құлжабай Əбдіқалықұлы Қасымов дүниеден өтті. Қ.Қасымов 1935 жылғы 25 қыркүйекте Талдықорған облысы, Киров ауданы, Көксу ауылында дүниеге келген. 1957 жылы С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті механика-математика факультетінің математика бөлімін үздік бітірген соң осы оқу орнында математикалық талдау пəні бойынша ұстаздық жұмысқа қалдырылды. 19591962 жылдары М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университетінің есептеу математикасы кафедрасы жанында аспирантурада оқыды. 1962-1968 жəне 1972-1980 жылдары С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі, декан, ал 1968-1972 жылдары Қазақ КСР Ғылым академиясының Математика жəне механика институтында қолданбалы математикалық талдау зертханасында меңгеруші жəне аға ғылыми қызметкер болып істеді. 1980 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтына (қазіргі Абай атындағы

Қазақ ұлттық педагогикалық университетіне) ректор болып тағайындалып, бұл қызметті 1987 жылға дейін абыроймен атқарды. Бұдан кейін ол осы оқу орнында профессор, С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі болып жұмыс істеді. Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтын басқарған жылдары ол педагогикалық білім беруді одан əрі жетілдіру, мұғалімдер даярлау сапасын арттыру жолында толымды табыстарға қол жеткізді. Оқу орнының ғылымипедагогикалық əлеуеті артып, материалдық-техникалық базасы айтарлықтай жақсарды. Институтта екі жатақхана, бір оқу ғимараты салынды. Профессор Қ.Қасымов елімізге көрнекті ғалым ретінде танылды. 90-нан астам ғылыми еңбектері жарияланды. Жас ғалымдарды тəрбиелеуге өлшеусіз үлес қосты. Жаны жайсаң жақсы адам, жоғары оқу орнының көрнекті ұйымдастырушысы, дарынды ғалым, аяулы ұстаз Құлжабай Қасымовтың жарқын бейнесі жүрегімізде əрдайым сақталады. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ұжымы.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. Қазақстан Республикасының Мəдениет министрлігі Қазақстан Республикасының халық əртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, Қазақ ұлттық өнер университетінің ректоры Айман Қожабекқызы Мұсақожаеваға ағасы Майдан ҚОЖАБЕКҰЛЫНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті жəне «Қазақстан Республикасы ҰҚК органдарының ардагерлері» республикалық қоғамдық бірлестігі ҰҚК ғылыми-зерттеу институтының директоры, полковник Қайыртай Мейрамұлы Шегіровке жəне оның отбасына аналары Бикамал РƏШҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ұжымы Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының толық мүшесі Құлжабай Əбдіқалықұлы ҚАСЫМОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ұлттық инженерлік академиясы, Қазақстан Республикасы Ғылым жəне технология ұйымының ассоциациясы, Қазақстанның математикалық қоғамы еліміздің математика саласының дамуына сүбелі үлес қосқан атақты ғалым, профессор, академик, жоғары білім жəне ғылым мектебінің көрнекті ұйымдастырушысы Құлжабай Əбдіқалықұлы ҚАСЫМОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының ұжымы Қазақстанның халық əртісі, Қазақ ұлттық өнер университетінің ректоры Айман Қожабекқызы Мұсақожаеваға ағасы Майдан Қожабекұлы МҰСАҚОЖАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

29 шілде 2014 жыл

Үйдің берекесі қабырғасының қиюымен емес, теңінің жиюымен, отбасындағы сыйластықпен, татулықпен кіреді.

Алтын діѕгек

Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

Еліміздіѕ 14 облысы мен Астана, Алматы ќалаларын ќамтыєан «Мерейлі отбасы» байќауыныѕ Астана ќаласы бойынша жеѕімпаздары

Аќ неке мəѕгілікке ќиылады

Ахметовтар əулеті байќаудыѕ бірінші жїлдесіне ие болды Байтақ даламыздың орталығы на – Сарыарқа өңіріне пойызбен сапар шеккендер Қарағанды мен Балқаштың ортасында Сарышаған атты үлкен станса бар екенін жақсы біледі. Осы стансаның маңында өткен ғасырдың орта шенінде төрт ұлы бар Ахмет атты кісі өмір сүреді. Оның ең үлкені Шəкен 1941 жылы соғысқа аттанып, содан қайтып оралмайды. Одан кейінгі Жолшы атты ұл теміржолда қызмет етеді. Үшінші ұл Жө кіш те теміржол саласында, бірақ сауда жағында еңбек етеді. Кен же бала Төлеуханның да маңдайына те міржолшы болу жазы лыпты. Біздің кейіпкеріміз Кендай Ахметов осы Төлеуханның ұлы. Бірақ, халқымыздың өз баласын əке-шешесінің не жақын туыстарының бауырына салатын дəстүрі бойынша əкесінің ағасының, яғни Жолшының үйінде тəрбиеленеді. Кішкентайынан теміржолды көріп өскен, теміржолда еңбек ететін көкесіне қолғабыс жасай жүріп ержеткен Кендай аға мектепті бітірген соң бірден байланыс сигнализациясы дистанция сына жұмысқа кіреді. Бұл 1969 жыл. Ал, 1970-1971 жылдары Жамбылдағы техникалық мектепте оқиды. Сосын туған өлкеге қайта оралып, механик қызметін атқарып жүргенде əскер қатарына шақырылады. Германияда əскери міндетін өтеп қайтқан Кендай Ахметов Сарышаған маңайында төртінші разъезде еңбек ете жүріп Күлəн есімді бойжеткенмен танысып, бір жылдан соң екеуі бас құрайды. Бүгінде Кендай аға үлкен шаңы рақтың отағасы болса, Күлəн апай отанасы. Екеуі төрт бала тəрбие леп өсірген. Алты немере сүйіп отыр. Отбасы боп ұйысып отырғандарына қырық жылға жуық уақыт өткен. Біз Күлəн апайға бақытты отбасының тірегі неде деген сауал қойдық. «Жаңадан үйлен ген екі адам бір-бірін түсінуге ұмтылу керек. Қыз бала өз үйінде еркелеуі мүмкін. Бірақ, келін атанған соң үйдегі еркелікті тас тап, жаңа ортаға бейімделуі тиіс. Əрқашан азаматыңды сыйлап, соның

айтқанын орындай білсең, ол да сенің қадіріңді білетін болады. Менің ойымша бақыт ты отбасының тірегі – екеуара түсіністік пен сыйластық. Алғашқы ақ некенің қадір-қасиетін ұғу да бақытты болуға жол ашады», дейді Күлəн апай. Ол кісі енесінен алған тəлім-тəрбиесінің бүгінгі күнге дейін қажетіне жарап келе жатқанын айтты. Соның ішінде туыстардың бір-бірімен сыйластығын, бауырмалдығын арттыру мақсатында енесінің аптаның əр демалыс күнінде басқосу ұйымдастыратынын бүгінде Күлəн апай өзі əдетке айналдырған. Ал, Кендай ағаның ойынша, бақытты отбасы ның тірегі – жар таңдауда қателеспеу. «Жігіттер үйленер алдында қызды түріне, байлығына немесе мінезіне қызығып ала салмау керек. Ең бірінші адамдық қасиетіне қарау керек. Сосын сол адаммен бір айға не бір жылға емес, мəңгілікке бас құрап тұрғанын түсінуі тиіс. Бүгінде статистикалық деректер бойынша қоғамда үйлене салып ажырасып кететін отбасылардың саны тым көп. Бұл үлкен қателік. Меніңше, ажырасу өмірді белінен бір сызып тастай салғандай əрекет. Сондықтан бір ғана рет берілген өмірді өкінішсіз өткізуге ұмтылу керек», дейді ол. Кейіпкеріміз тек жар таңдауда ғана емес, мамандық таңдауда да қателеспеу керектігін айтады. Жақсы жарың мен сүйіп атқа ратын еңбегің əрқашан да бақыттың бастауында тұрады дейді ол. 40 жылдан аса теміржол саласында еңбек етіп келе жатқан ерлі-зайыптылар мен олардың балаларының еңбек өтілін қосқанда 100 жылдан асып жығылады екен. Ал, жалпы, Ахмет бабаның төрт ұлдан тараған ұрпақтарының теміржолдағы еңбек өтілі – 1264 жыл. Кендай ағаның əкесі Төлеухан құрметті теміржолшы атанған болса, бүгінде өзі де құрметті теміржолшы, Ақтоғай ауданының құрметті азаматы, еңбегі сіңген энергетик дегені тағы бар. «Үйленген соң алғашқы жылдары Күлəн екеуміз үш жарым жыл бойы разъезде жалғыз үй

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

тұрып еңбек еттік. Оң жағыңда да, сол жағыңда да он километрге дейін ауыл жоқ. Суды айына бір əкеледі, ас-ауқатты күнара қатынайтын пойыз дан аламыз. Бойда күш тасып тұрған жастық шақта мұндай өмірді қорашсынғанымыз жоқ. Жалпы, біз көп жылдар бойы разъездерде жұмыс істедік. Балалар мектепте оқитын кезде жалақыдан жиған қаражатымыздың басын құрап, демалыс кезінде оларды Алматыға қыдыртатынбыз. Қаланың өмірін көрсін, ортамен араласуды үйренсін деген мақсатпен мəдениет үйлеріне алып баратынбыз. Балаларға берген тəрбиеміздегі бір ерекшелік осы болуы мүмкін. Расында да біз ұл-қыздарымыздың тəрбиесіне жақсы көңіл бөлдік. Олардың мектепте жақсы оқығаны бір бөлек, екіншіден тəртіпті болуларын қадағаладық. Еңбекқор болуларына жол сілтедік. Ақкөңіл, мейірімді болып өсуін тіледік. Қазір олардың барлығы да бірбір мекемеде қызмет етіп жүр. Ал қызмет бабымен Астанаға көшіп келгенімізге 14 жыл болды», дейді Кендай Ахметов. Мерейлі отбасыдағы үлкен баланың есімі – Гүлнəр. Мамандығы экономист. «Қазақстан Теміржолы» ұлттық компаниясына қарас ты Магистральді желілер дирекция сының тарифтерді қалып тастыру бөлімінің бас маманы. Екінші бала – Ғалия «Орталық сайлау комиссиясының Инже нерлік-техникалық орталығы» республикалық мемлекеттік кəсіп орнында бөлім бастығы, ұлы Серік Астана локомотив депосында кадр жөніндегі маман болса, ең кенжелері Айгүл – Астана қалалық əділет департаментінде қызмет етеді. Келіндері Əселдің мамандығы заңгер. Ал, күйеу балалары Серік жеке кəсіпкер. Жоғарыда біз Кендай аға мен Күлəн апайдың разъезде еңбек етіп жүргенде танысқанын айтқанымызбен, апайдың өзіне жеке тоқталмаған болатынбыз. Ол кісі Алматыдағы теміржол техникумын бітірген білікті маман. Зейнет жасынан асып бара жатса да еңбектен қол үзбеген жан. Бір қызығы, бұл кісі де теміржолшының отбасында туып-өскен. Бірақ, Сарышағанда емес, бұрынғы Талдықорған облысына қарасты Матай стансасында. Əкесі Шынасыл мен анасы Антонинаның тұла бойы тұңғышы техникум бітірген соң жолдамамен Сарышағанға барып, өмірлік жарын сол жерден жолықтырады. Сүйікті ата-əже атанған Кендай аға мен Күлəн апай жұмыстан тыс уақытты немерелеріне арнағанды жөн көреді. Соларды қыдыртады, əрбірінің қылығын қызықтап, əрбі рінің қалауын орындайды. Өйткені, олар үшін əрбір баланың бақытты балалық шағы болуы тиіс. Осы бақыттың дəмін сезген бала иманды, мейірімді болып, кейін өзі де бір отбасының тұтқасы атанбақ. Міне, Ахметовтар отбасының мерейлі отбасы байқауында бағы жануының тағы бір сыры осында сияқты.

Спорттағы жетістіктерінің арқасында Старостиндердің фамилиясы тек қана елімізге емес, шет мемлекеттерге де танымал. КСРО спорт шебері, Қазақ КСР-нің чемпионы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, шаңғы жарысы бойынша ұлттық категориядағы судья Юрий

шебері, 2008 жылы жастар арасындағы чемпионаттың күміс жүлде иегері, сондай-ақ, Трентино қаласында өткен Дүниежүзілік универсиаданың күміс жүлде иегері. Ал, осы екі баланың жаттықтырушысы кім десеңіз, ол əкелері – Юрий Старостин.

Михайлович жаттықтырушылыққа бет бұрған тұстан бастап Қазақстан ұлттық құрама командасының көптеген шаңғышыларына жаттықтырушы болған адам. Бүгінде ол Астана қаласы бойынша бас жаттықтырушы. Əйелі Маргарита Викторовна да КСРО спорт шебері, шаңғы жарысы бойынша жаттықтырушы. Атақты спортшылардан туған Дарья мен Марк те спортты кəсіп етеді. Старостиндердің фами лиясының шетке танымал болуының бір сыры – олардың ұл-қызы да спортты серік етіп, халықаралық дəрежеде жеңімпаз атанып жүрулерінде болса керек. Мысалы, 1982 жылы туған Дарья Старостина шаңғы жарысы бойынша халықаралық дəрежедегі спорт шебері, Солт-Лейк сити (2002), Турин (2006) олимпиадаларының қатысушысы, Аомориде өткен Азия ойындарының чемпионы, Трентинода өткен Дүниежүзілік универсиаданың чемпионы. Ал, 23 жастағы Марк Старостин халықаралық дəрежедегі спорт

Маргарита Старостинаның ай туына қарағанда, кішкентай Даша көзін тырнап ашқаннан спортқа жақын болған. Бірақ алғашқыда гимнастикамен айналысады. Гимнастика бойынша тұңғыш рет бес жасында сыйлық иеленеді. Сосын шаңғы жарысына құмарлығы оянады. «Біз өз балаларымызға «міндетті түрде шаңғышы болуларың керек», деп құлақтарына құйған жоқпыз. Оларды еркіндікте тəрбиеледік. Қандай мамандық таңдаса да шек қойғанымыз жоқ. Біз үшін олардың дені сау, санасы ояу, жан-жақты дамығаны маңызды болды», дейді тəжірибелі маман. Кəсіби спорт адамды өз бетінше шешім қабылдай алатын дербестікке, жауапкершілікке үйретеді дейтін тұжырым бар. Сондай-ақ, халық арасында спортшыларға қатысты «қара күш болса, ақылдың қажеті жоқ» дейтін қарадүрсіндеу түсініктің тағы бар екенін жоққа шығаруға болмайды. Бірақ, Маргарита Старостина

Спорт деген бір əлем

Байќаудыѕ екінші жїлдесін Старостиндер отбасы еншіледі спортта жүрген талантты адам басқа салада да өзін дəлелдей алатынын айтады. Мысалы қызы Дарья мектепті үздік бітірген, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін де жақсы деген бағалармен тəмамдаған. Қазір жаз мезгілі. Шаңғышы ларды үйінен табу қиындау болғанын айтуымыз керек. Марк осы үш-төрт күннің алдында ғана Финляндиядан, яғни, қысқы маусымға дайындықтан оралды. Дарьяның да уақыты кестеге сай белгіленеді. Шетелдерге жиі шығады. Ал жаттықтырушы атааналар өз құлындарын ылғи да сағынып күтіп отырады. Өйткені, олардың тек кəсіби тұрғыда жүлде еншілеп, атақ-даңққа бөленуін ғана

Бала – бар баќыттыѕ бастауы

Оќа Хамзаўлыныѕ отбасы байќаудыѕ їшінші жїлдесін ќанжыєасына байлады 1992 жылы Моңғолиядан туған Отанына көшіп келген Оқа қария – үлкен əулеттің отағасы болса, Зəкия Ахай осы əулеттің отанасы. Моңғолияның Ұлттық университетін бірі бухгалтер-экономист, екіншісі заңгер мамандығы бойынша бітірген ерлі-зайыпты жастық шақтарында сол елде қызмет істеген. 90-шы жылдардан кейін Алматы облысына көшіп келіп, жиырма жылға жуық сонда еңбек етеді. Бүгінде зейнетке шыққан қос қария Астанада тұрады, ұлы ұяға, қызы қияға қонған мерейлі отбасының тірегі. Екеуі де өмір бойы қызмет істеп, ат үстінде жүрген кісілер болғанымен, отанасы Зəкия Ахайқызының қызметтен бөлек бір қасиеті – өнері. Анасынан дарыған қолөнермен əлі де айналысып жүрген Зəкия апай осы уақытқа дейін тұскиіз бен сырмақтың түр-түрін жасапты. Апай ою-өрнектің ұлтымызға тəн нақыш пен бедер екенін бір кісідей білетін жан. Осыдан оншақты

жыл бұрын шыққан «Ою-өрнек ой айтар» деген кітаптың авторы. Берекелі отбасының қызығы мен қуанышын арттырып жүрген бала-шағаның саны жетеу. Əрине, қазақы түсініктегі ата-анасы үшін олар бала-шаға болғанымен алды қырықтан, соңы жиырмадан асқан соқталдай азаматтар. Үлкен ұл Арман «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясында департамент бастығының орынбасары, одан кейінгі Асыл Астанадағы №64 мектеп-лицейде мұғалім болса, Ардақ филология ғылымдарының кандидаты, қалалық ішкі істер департаментінде полиция капитаны. Нұрланы Қазақстан халқы Ассамблеясында жауапты қызметте. Бағжан да қалалық ішкі істер департаментінде қызмет жасайды. Полиция майоры шені бар. Айдын атты ұл Ұлттық музейде екен. Кенже қыз

АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Орал – (711-2) 28-80-35;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Тараз – (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Петропавл – (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Айтолқын экономистік мамандықты таңдаған. Балаларының барлығы да отбасылы. Олардан тарайтын немерелердің саны – 16. Міне, отбасының мерейін асырып, əкешешенің көңілін тасытып отырған осы балалардың бəрі де өмірден өз соқпағын адаспай тапқан үздік мамандар, өз істерінің хас шеберлері. Мұндай жағдай көпбалалы отбасылардың барлығына тəн емес екенін де айта кету керек. Сол үшін бала тəрбиесінде ең бірінші нені басшылыққа алдыңыз деген дəстүрлі сауалдан айналып өткеніміз жоқ. Оқа қария балаларды бетінен қақпай өсіру керек екенін айтады. Ол кісі кейбір адамдардың балаларды шамадан тыс еркелетіп алып, соңынан ұрып-соғып жататынына қынжылады. Ондай жағдайлар баланың мінез-құлқын бұзады деп есептейді. Ал Зəкия апай көпбалалы үйде өскен ұл-қыздар бірбірімен тату боп өседі деп ойлайды. Алдыңғы балалар жақсы оқыса, соңғы балалардың да міндетті түрде жақсы оқитынына сенімді. «Біз балаларымызға «оқыма, көзің шаршайды» деп ұрыссақ та, олар үнемі сабақтан тыс əдеби кітаптар оқып жататын. Тіпті «Абай жолы» романын үшінші сыныптан бастап оқыған ұлдарым бар. Меніңше, балалардың тəрбиесі де, келешегі де жақсы болуы үшін оларға кішкентай кезінен үлкен адамдардың насихатын тыңдату керек. Қонақ келгенде олардың да дастарқан басында отыруына жағдай жасауға тиіспіз. Табаққа қол салмай-ақ қойсын, бірақ, əңгіме тыңдап отыруын қадағалау керек. Сол баладан келешекте дұрыс адам шығады деп есептеймін. «Отаншыл болса екен», деген құрғақ қиял ғана. Оны іспен дəлелдеу қажет. Отаншыл болуы үшін сондай мағынадағы кітаптарды сатып əкеп, балаға арнайы оқыту керек. Қазақтан сөз артылған ба: «Балаңды алты жасқа дейін төредей күт, алты жастан кейін қосшыңмен, он алты жастан кейін досыңмен тең сана», дейді ғой. Сол сияқты біз де балаларымызды төредей күтіп, қосшыдай жұмсап, досымыз сынды ақылдастық», дейді ол.

Мақалалар топтамасын əзірлеген Айгүл СЕЙІЛОВА, «Егемен Қазақстан».

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А.

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

емес, қарапайым адами бақытты еншілеуін, түтін түтетіп, отбасы құруын да іштей тілейді. Анасы Марктың жарысқа қатысуының үлкен жыр екенін айтады. Өйткені, əкесі мен анасы да сол саланың адамдары болғаны үшін ұлдарымен бірдей қуанып, бірдей күйзеледі. Ал, бұл отбасы үшін бəрінің бір дастарқанда ас ішуі, бірге қыдыруы үлкен мереке. Өйткені, ондай мүмкіндік күнде бола бермейді. Юрий мен Маргаританың бірге өмір сүріп келе жатқанына отыз үш жыл. «Мүмкін мамандығымыз бірдей болғаны үшін бір-бірімізбен жақсы тіл табысқан шығармыз. Қарымқатынасымызды нығайтып, бір мақсатқа жұмылдырған – спорт», дейді Маргарита Старостина.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №361 ek

Profile for Egemen

29072014  

2907201429072014

29072014  

2907201429072014

Profile for daulet
Advertisement