Issuu on Google+

Бїгінгі нґмірде:

№61 (28285) 29 НАУРЫЗ СЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Ќаламгерді ќабылдады

Ґміршеѕ ойдыѕ ґрісі 4-бет Ыќпалдастыќ 6-бет Торап 7-бет Жїзеге асќан жоба 9-бет Ќазаќстан – ќарашаѕыраєымыз! 14-бет

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев жазушы жəне қоғам қайраткері Дулат Исабековті қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Алматыдағы резиденцияда өткен əңгіме барысында отандық мəдениетті дамыту мəселелері мен қазіргі заманғы əдеби үдерістердің əртүрлі қырлары талқыланды. Мемлекет басшысы қазақ стандықтардың мəдени жəне рухани баюына тікелей ықпал ететін жазушылар мен барлық шығармашылық өкілдері қызметінің маңыздылығын атап өтті, сондай-ақ, баршасына табыс тіледі. Д.Исабеков өзінің соңғы жазған туындылары мен шығармашылық жоспарлары жөнінде əңгімеледі. Атап айтқанда, ол алдағы уақытта Лондонда ағылшын тіліндегі кітабының тұсаукесері жəне «Өкпек жолаушы» пьесасы бойынша қойылатын спектакльдің премьерасы өтетінін айтты.

Ќуатты мемлекет ќўруєа ќомаќты їлес

Жасампаз жобаєа – жиырма жыл

Мемлекет басшысы Нұр сұлтан Назарбаев Алматыдағы резиденциясында Білім жəне ғылым министрлігі Əдебиет жəне өнер институтының директоры Уəлихан Қалижановты қабыл дады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Кездесу барысында Қазақстанның гуманитарлық ғылымының жай-күйі жəне зиялы қауымның қазіргі замандағы рөлі талқыланды. Нұрсұлтан Назарбаев интеллигенция өркендеген қуатты мемлекет құру үшін қазақстандық патриотизмді қалыптастыруға ерекше үлес қосуға тиіс екенін атап өтті. У.Қалижанов институттың қазіргі қызметі мен алдағы кезеңге арналған жос парлары туралы хабардар етті. Ол Мұхтар Əуезовтің шығармашылық мұрасын зерттеуге жəне насихаттауға бағытталған жұмыстар, сондай-ақ, қазақ əдебиетінің тарихы саласындағы зерттеулер жөнінде əңгімеледі.

Композитормен кездесті Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Алматыдағы резиденциясында композитор Шəміл Əбілтаевты қабылдады, деп хабарлады Пре зиденттің баспасөз қызметі. Ш.Əбілтаев өзінің қызметі туралы айта келіп, шығармашылық жоспарлары жөнінде ой бөлісті. Кездесу барысында композитор Мемлекет басшысы 1973 жылы Теміртауда жұмыс істеп жүрген кезінде сөзін жазған «Шұбарат» əнін орындады. Ш.Əбілтаев өзі шығарған «Қазақстан – Нұрсұлтан» күй-портретті де орындап берді.

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Алда тўрєан міндеттер ауќымы кеѕ Шығыс Қазақстан облысына жұмыс сапары аясында Парламент Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Семей жəне Өскемен қалаларында болды. Сапардың негізгі мақсаты – Қазақстан Президенті Н.Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты халыққа Жолдауының негізгі ережелерін жəне іске асырылу барысын талқылау. Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Жастарға жинақылық жарасады Жоғарғы палатаның Төрағасы Шəкəрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің студенттерімен жəне про фес сорлық-оқытушылар құрамымен кездесті. Жиналғандар алдында сөз алған Қ.Тоқаев Мемлекет басшысы жария еткен жаңа бағыттың негізінде қазіргі жетістіктер мен Қазақстанның ерекше даму үлгісі жатқанын атап өтті. «Əлемдік қоғамдастық біздің елімізді халық өмірінің сапасы мен стандарттарын елеулі түрде өзгерткен саяси жəне экономикалық жүйені жаңғырту бағытын жүргізіп келе

жатқан демократиялық мемлекет ретінде мойындайды», деп атап өтті Төраға. Сенат Төрағасының пікірінше, Қазақстан Президентінің Гаагада өткен Ядролық қауіпсіздік жөніндегі үшінші саммитке табысты түрде қатысуы оның жарқын дəлелі болып табылады. Əлемдегі басқа халықтардай емес, Семей жұртшылығы ядролық қауіптің қандай болатынын жақсы біледі. Қ.Тоқаев биыл Мемлекет басшысының Жарлығымен əлемдегі ең ірі ядролық сынақ алаңдарының бірі – Семей полигонының жабылғанына 23 жыл толатынын еске салды. Қасым-Жомарт Кемелұлы студенттер мен оқушыларды қолдау, оның ішінде стипендия мөлшерін ұлғайту жөніндегі

мемлекеттік шараларды атап өтті. Сенат Төрағасы қазіргі кезде Парламентте «Мемлекеттік жастар саясаты туралы» заң жобасы қаралып жатқанын жеткізді. Оның айтуынша, мемлекеттік жастар саясаты туралы жаңартылған заң жобасында ең төмен кепілді əлеуметтік жеңілдіктер жəне əлеуметтікэкономикалық шара лардың жүйелі пакеті қаралатын болады. Сонымен бірге, Төраға «абы ройлы, жайлы да жақсы өмір тынымсыз еңбекпен ғана келетінін» айта келіп, жастарды жұмысқа жігермен кірісуге шақырды. Бұл ретте Төраға жастардың жинақылық танытатынына, өмірдегі қолайсыз жайттарды еңсеруге дайын екеніне нық сенімді. «Сіздерге өз еліміздің еңбектеріңіз қажет болатын, құрметтелетін əрі тиісті деңгейде ақы төленетін кез келген жерінде өмір сүру керек», деп қорытындылады Қ.Тоқаев сөзін. Ғылыми жобаларға белсенді қатысқаны жəне үздік оқудағы жоғары табыстары үшін университеттің бірқатар студенттері Қазақстан Парламенті Сенатының алғыс хаттары мен естелік сыйлықтарына ие болды. (Соңы 2-бетте).

Оймақтай ой Адам баласын заман өсіреді. Абай.

Кїн тəртібі наќтыланды

Кеше палата Спикері Нұрлан Нығматулиннің төрағалығымен Мəжіліс бюросы өтіп, алдағы жалпы отырыста қаралатын мəселелер анықталды, деп хабарлады Мə жілістің баспасөз қызметі.

Депутаттардың қарауына Еуразия эконо микалық қоғам дастығына мүше мемлекеттердің экспорттық бақылауының бірыңғай тəртібі туралы келісімінің күшін жоюға қатысты заң жобасы, «Қазақстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы стратегиялық əріптестік туралы шартты ратификациялау туралы» заң жобасы қаралады. Күн тəртібі жобасында ішкі істер органдары туралы заң жобасына қатысты Сенат енгізген түзетулер де қамтылған.

Осыдан дəл жиырма жыл бұрын, 1994 жылғы 29 наурызда, бері қойғанда, Еуразия атты алып құрлық үшін, əріден алғанда бүкіл əлемдегі геосаяси ахуал үшін баршаны елең еткізерліктей ұсыныс жария етілді. Ол Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Еуразиялық Одақ құру жөніндегі бастамасы болатын. Тəуелсіздікке қолы жетуі Қазақстанның орасан зор интеграциялық жəне ұйымдастырушылық əлеуетінің жолын ашты, ал бұл елдің толып жатқан интеграциялық бірлестіктердің бастамашылары мен қатысушыларының бірі болуын қамтамасыз етті. Н.Назарбаевтың 1994 жылғы Ресей Федерациясына тұңғыш ресми сапары кезінде М.В.Ломоносов атындағы ММУ-дің оқытушы-профессорлар құрамымен жəне студенттерімен кездесуінде ұсынған Еуразиялық Одақ құру жөніндегі идеясын да осы тұрғыдан қарастыру керек. Бұл ұсыныс ТМД-ның көпе-көрінеу дəрменсіздігіне байланысты айтылған болатын. «Бұрынғы кеңестік кеңістіктің дамуы қазір екі үрдіс бойынша айқындалады деп айтуға болатын сияқты, – деді Мəскеу университетіндегі сөзінде Елбасымыз. – Біріншіден, бұл – ұлттық мемлекеттіліктің қалыптасуы жəне екіншіден, ТМД елдерінің интеграциясы. Мұның бəрі де заңды. Ғылыми-техникалық өркендеу қарқындап, өткізу рыногы үшін қатал күрес қызу жүріп жатқан кезде тек бірлесу арқылы ғана өмір сүруге болады. Байқап қараңыздаршы: көпғасырлық мемлекеттілігі бар Батыс Еуропа елдері бірлесуге бет бұрып отыр. Олар əлемдік рыноктың қатаң түрде кереғарланып бара жатқанын жақсы біледі: Солтүстік Америка, Жапония жəне ақырында, Азияның «жас жолбарыстары». Ал бізді, бұрынғы Одақ республикаларын, тарих пен тағдырдың өзі бір қоғамдастыққа бейімдеп, даярлаған. Бізге байланыстар мен басқарудың бірыңғай нысандары мен тетіктері тəн, діліміз бен басқа да көптеген нəрселеріміз ортақ». «Біздің Достастығымызды одан əрі дамыту туралы ойларымды ортаға салсам деймін. Өкінішке қарай, бүгінде ТМД уақыттың объективті талаптарына толық мəнінде сай келмейді жəне оған мүше елдердің халықтарымыз соншама зəру болып отырған интеграциясын қамтамасыз ете алмайды, – деп ойын жалғастырды сонда Нұрсұлтан Назарбаев. – Достастық құрылған сəттен бері оның мүшелері бір-біріне жақындасудың орнына барған сайын алыстай түсіп барады. Ынтымақтастық туралы 400-ден аса

құжат қабылданып, қол қойылғанымен, олардың барлығы дерлік əлі іске қосылған жоқ. Біздің елдеріміздің еріктілік пен тең құқықтылық қағидаттарында қалып тасқан жаңа мемлекетаралық бірлес тігі негізіндегі өзара қарымқатынас тың сапалық жаңа деңгейіне ауысу қажеттігі пісіп-жетілді. Ондай бірлестік Еуразиялық Одақ (ЕАО) бола алар еді. Ол ТМД-дан өзгеше қағидаттар да құрылуы тиіс, өйткені, жаңа бірлестіктің негізін өзекті екі мəселені: біртұтас экономикалық кеңістік құру мен бірлескен қорғаныс саясатын қамтамасыз етуді шешуге тиісті жалпыұлттық органдар құрауы керек. Бұл ретте əрбір қатысушының егемендігінің, ішкі мемлекеттік-саяси құрылымының, сыртқы саясат қызметінің мүдделеріне қатысты өзге мəселелердің бəрі мызғымастан қалатынын жəне бір-бірінің ішкі істеріне қол сұғылмауы көзделетінін атап көрсету маңызды». Бұл бөлекше жаңа ұсыныс болатын. Жаңа атаулының жатсына қабылданатыны сол тұста да көрінген. Бірақ, дана Уақыт бəрін де өз орны-орнына қойып келеді. Содан бергі жиырма жылдың өн бойында Нұрсұлтан Назарбаевтың мына жаһанданған дүниеде халықтың күні халықпен болатынын егемендіктің елең-алаңында, тəуел сіздіктің таңсəрі шағында-ақ болжаған идеясы өзінің өмірш��ңдігін көрсетуде. Қазақстан басшысының алдымен Еуразиялық экономикалық қауымдастықты құру, одан кейін Кеден одағын құру, Біртұтас экономикалық кеңістікті қалыптастыру сияқты экономикалық интеграцияның негізгі белестерін кезең-кезеңімен жүріп өту жөніндегі ұсыныстарының бəрі де бірте-бірте жүзеге асты. Алдағы кезде Еуразиялық экономикалық одақты құруға дайындық жүріп жатыр. Осының арқасында тарих табыстырған, тағдыр тоғыстырған елдер өздерінің тауарларына байтақ базар тапты, экономикалық байланыстардың сан түрлі тетіктерін іске қоса алды. Бұл арқылы бүкіл əлем бүгінде Қазақстанды жаһандық интеграциялық үдерістердің ықпалды қатысушысы деп біледі, Нұрсұлтан Назарбаевты интеграцияны халықаралық деңгейде тұрақты да табанды дамытушы аса көрнекті саясаткер деп таниды. Елбасымыздың ел ертеңін ойлаған, болашақта мемлекеттеріміз ең алдымен экономикалық мүдде тұрғысынан ықпалдасуға түсуге тиістігіне дейін көздеген байыпты бастамасының, жасампаз жобасының жиырма жылдығына «Егемен Қазақстан» газеті бүгінгі нөмірдің 4-10 беттеріндегі материалдарды арнап отыр.


2

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

Кеше Премьер-Министр Серік Ахметовтің төрағалығымен Үкімет отырысы өтті. Онда Үкімет мүшелері «Рұқсаттар жəне хабарламалар туралы» жəне «Қазақстан Республикасының кейбiр заңнамалық актiлерiне рұқсат беру жүйесi мəселелерi бойынша өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы» заң жобасын бір ауыздан мақұлдады.

Кəсіпкер кїткен ќўжат Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Отырысты ашқан С.Ахметов дайындалған заң жобасы туралы баяндау үшін Өңірлік даму министрі Болат Жəмішевке сөз берді. Министр заңның маңызы – Мемлекет басшысының рұқсат беру заңнамасына жаңа үдерістер енгізу бойынша берген тапсырмаларымен мəн мəтіндік үйлесімділігінде екенін атап өтті. Құжаттың маңызды бөлігіне назар аударып, қолданыстағы рұқсат беру жүйесінің негізгі проблемаларына тоқталды. Сөйтіп, оны шешудің жолдары туралы əңгімеледі. «Бұл заң жобасы үш бөлiмнен тұрады. Оған «Лицензиялау туралы» заң толығымен ендi. Заң жобасының бұл бөлiмiнде осы саладағы бүгiнгi проблемалар ескерiле отырып пысықталады. Сондай-ақ, заң жобасында «Əкiмшiлiк рəсiмдер туралы» Заңнан хабарламалар туралы ережелер толығымен ендi. Заң жобасының үшiншi бөлiмi толығымен қайта жазылып, лицензия болып табылмайтын рұқсат рəсiмдерiнiң мəселелерiн регламенттейдi», дедi министр. Заң жобасының қосымшасына 742 құжат енген. Оның – 709-ы рұқсат, 33-і хабарлама. Онда Қазақстанның рұқсаттар санының үнемi артуы, жаңа рұқсаттардың негiзсiз енгiзiлуi, рұқсат беру жүйесiнде тəуекелдердi бағалаудың қолданылмауы, рұқсаттардың тəртiпке келтiрiлмеуi, рұқсат ұғымының жоқтығы сынды бiрқатар жүйелiк мəселелері шешімін тапқан.

«Заң жобасы олар ды шешудiң жолдарын да көздейдi. Заңдағы рұқсаттардың толық тiзбесiн жасап, жаңа рұқсаттарды енгiзуде реттеуiш əсерді қолданады. Мұнымен бірге, рұқсаттарды қауiптiлiк дəрежесi бойынша санаттап, үлгiлiк тəсiлдемелердi белгiлейді. Сөйтіп, рұқсаттарды жiктейді. Осы заңдағы лицензиялар мен өзге рұқсаттарды қоса қарағанда, əмбебап рұқсат ұғымын енгізу болып табылады», деді Б.Жəмішев. Оның айтуына қарағанда, рұқсаттар мен ескертулер саладағы мемлекеттік реттеудің негізгі қағидаттары – тұтынушылардың, бизнес пен мемлекет мүдделерінің тепе-тең дігін сақтап отыру. Сондай-ақ, рұқсаттар мен ескерту тəртіптерін енгізудің тиімділігі мен негізділігі, мемлекеттік органдар қызметінің ашықтығы мен барлық ақпараттардың қолжетімді болуы қарастырылған. Сөйтіп, өзара жауаптылық артып, бизнес жемқорлықтан азат етіледі. Министр, мұндай ұстанымдардың бұған дейін Үкіметте таныстырылған, 2020 жылға дейінгі кəсіпкерлік қызметтерді мемлекеттік реттеудің Тұжырымдамасы жобасына енгізілгенін, түптеп келгенде оның өзгермейтінін жəне мемлекеттің барлық реттеушілік саясатына жатқызылатынын айтты. Мұнымен қатар, Б.Жəмішев 9 кодекс пен 74 заңға ілеспе заң жобаларымен бірге өзгерістер мен толық тырулар енгізілетінін хабарлады. Атап айтқанда, Азаматтық кодекске, Əкімшілік құқық

бұзушылықтар туралы кодекске, «Қазақстан Республикасында мемлекеттік бақылау мен қадағалау туралы» Заңға өзгерістер енгізу қарастырылғанын мəлімдеді. Отырыста сөз алған Ұлттық кəсіпкерлер палатасының төрағасы Абылай Мырзахметов бұл заңның тиісті мемлекеттік органдар мен кəсіпкерлер жəне бірқатар қоғамдық ұйымдардың қатысуымен əр тарауы мұқият зерделеніп, əзірлегенін мəлімдеді. «Сондықтан осы заңның тезірек қабылдануын бизнес қауымдастықтары асыға күтіп жүр», деді палата төрағасы. Үкімет басшысы отырысты қорытындылай келіп, заң жобалары тұтас жүйелік проблемаларды шешуге бағыт талғанына тоқталды. «Оны қабылдау арқылы бизнеске негізсіз рұқсат беру жолдарына тосқауыл қойылады. Жаңа рұқсатнама, ол бірыңғай тізбеге қосылғаннан соң жəне тек оның реттеушілік ықпалы на талдау жүргізілгеннен кейін ғана іске қосылады. Мемлекет басшысының Жарлығымен 2015 жылдың 1 қаңтарына дейін рұқсат беруді автоматтандыруды аяқтау да қарастырылуда. Аталған заңның қабылдануы алдағы жылдан бастап экономиканы мемлекеттік реттеудің жаңа сапалық деңгейіне, кешенді түрде көшіруге мүмкіндік береді», деп түйіндеді сөзін С.Ахметов. Премьер-Министр Өңірлік даму министрлігіне бұл заң жобаларын ағымдағы жылдың 1 сəуіріне дейін Парламент Мəжілісіне енгізуді қадап тапсырды.

Кеше Орталық коммуникациялар қызметіндегі кезекті брифинг 18 сəуірде өтетін Қазақстан халқы Ассамблеясының XXI сессиясына орай, ҚХА-ның қызметіне, алдағы сессияда қаралатын мəселелерге арналды.

Ассамблея – татулыќќа бастар тґте жол

Алда тўрєан міндеттер ауќымы кеѕ (Соңы. Басы 1-бетте). Сенат Төрағасы Семейде «Нұр Отан» партиясының қалалық филиа лының мүшелерімен жəне «Жас Отан» жастар қанатының өкілдерімен де кездесті. Партия Саяси кеңесінің бюро мүшесі Қ.Тоқаев «Нұр Отан» активінің алдында партия Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмаларын орындау жөнінде міндеттер қойды. Сенат Төрағасы Семейдегі «СемАЗ» ЖШС-інде болып, жүк автомобильдерін, автобустар мен ауыл шаруашылығы техникаларын құрастыратын кəсіпорын жұмысымен танысты.

Басты бағыт – еліміздегі тұрақтылық Қ.Тоқаевтың Шығыс Қазақстан облысы на жұмыс сапары Өскемен қаласында жал ғасты. Төраға мұнда облыс активімен кездесті. Кездесуді аша келіп, Шығыс Қазақстан облысының əкімі Бердібек Сапарбаев аймақтың қазіргі кездегі əлеуметтік-экономикалық дамуы туралы айтып берді. Қ.Тоқаев Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаевтың ұзақ мерзімді «Қазақстан-2050» Стратегиясын іске асыру аясында еліміз бен Шығыс Қазақстан облысының алдында тұрған міндеттерге егжейтегжейлі тоқталды. Ол орнықты жəне үдемелі даму үстіндегі Қазақстан жаһандық жəне аймақтық қауіпсіздіктегі ерекше факторға айналғанын атап өтті. «Біздің елімізге халықаралық істердегі сенімді əріптес ретінде сенеді, ядролық қарусыздануға, халықаралық қауіпсіздікті, интеграция мен көптарапты экономикалық ынтымақтастықты нығайтуға нақты үлес қосқаны үшін құрметтейді», деді Төраға. «Бұл тұрғыда қазақстандық патриотизм идеологиясы аса маңызды болып отыр. Мемлекет басшысының Жолдауында айтылған осы идеология еліміздің өркендеуі, əр азаматтың жайлы өмірі, олардың құқықтарын қорғау секілді құндылықтардан тұрады», деп атап өтті Сенат Төрағасы. Төрағаның пікірінше, биліктің заң шығару жəне атқарушы тармақтарының міндеті азаматтардың ұмтылыстарын іске асыру жəне сенім үдесінен шығу үшін экономикалық, құқықтық,

əлеуметтік жағдайлар жасау болып табылады. Қ.Тоқаев Президенттің Үкімет пен Ұлттық банкке берген нақты тапсырмала рын еске салды. Олар салықтық тұрақтылықты қамтамасыз ету, жұмыс істемейтін несие лер ді төмендету, қор нарықтарын жандандыру, экономикаға мемлекеттің қаты су ын азайту, көлеңкелі экономиканы қысқарту, инвестициялық ахуалды жақсар ту, агроөнеркəсіп кешенінің бəсекеге қабілеттілігін арттыру туралы болатын. Қазіргі кезде шағын жəне орта бизнестің дамуына кедергі болып отырған ережелерді жою тұрғысында заңнамаға ауқымды ревизия жүргізу міндеті тұр. Одан басқа, қазақстандық кəсіпкерлер қызметінің негізгі қағидалары белгіленетін, кəсіпкерлер қызметін реттеуге қатысты заңдардың барлық ережелерін біріктіретін Кəсіпкерлер ко дексін əзірлеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Сенат Төрағасы айтқандай, биыл рұқсат беру жəне ескерту, кəсіпкерлер қызметі үшін жағдайларды түбегейлі жақсарту, өзінен өзі реттелетін ұйымдар қызметі мəселелері жөніндегі заң жобалары бойынша тиянақты жұмыстар күтіп тұр. Қазақстандықтардың өмірі мен қауіпсіздігіне тікелей əсер етпейтін барлық рұқсаттар жəне лицензиялар

оларды ескертумен алмастыру арқылы қайта қаралатын болады. Президент саясатының басқа басымдығы ғылымға негізделген экономиканы қалыптастыруды, ең алдымен, қазақстандық ғылымның əлеуетін арттыруды талап етеді. Төр аға атап өткендей, қазіргі кезде ғылымды Ішкі жалпы өнімнің 3 пайызынан кем емес деңгейде қаржыландыруды бірте-бірте қалыптастырудың нақты жоспары жасалуда. Парламент депутаттарының алдында зерттеулерді жəне инновацияларды қолдау, ғылыми жаңалықтарды коммерцияландыру, венчурлық қаржыландыру, зияткерлік меншікті қорғау жөніндегі заңнамаларды жетілдіру міндеті тұр. Шығыс Қазақстанның рөлі тура айта келіп, Қ.Тоқаев аймақты тамаша табиғаты, зор өнеркəсіптік əлеуеті, тармақталған əлеуметтік инфрақұрылымы мен өркендеген аграрлық саласы бар қарқынды дамып келе жатқан өңір ретінде атап өтті. Оның пікірінше, аймақ еліміздің жалпы əлеуметтікэкономикалық дамуына зор үлесін қоса отырып, тұрақты даму үстінде. Облыс еліміздегі индустриялық-инновациялық даму жобаларын қаржыландыру көлемі бойынша жетекші орындардың бірін иеленіп келеді. Сенат депутаттары өз кезегінде

Мəскеуде Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаевтың қатысуымен Еуразиялық экономикалық комиссия кеңесінің кезекті отырысы өтті.

Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Брифингке Қазақстан Пре зиденті жанындағы Мемлекеттік қызмет академиясы Этносаралық жəне конфессияаралық қатынастарды зерттеу орталығының жетекшісі, Қазақстан халқы Ассамблеясы Ғылыми-сараптамалық кеңесінің төрайымы Айгүл Сəдуақасова, ҚХА Ғылымисараптамалық кеңесінің хатшысы, Қазақстан Президенті жанындағы Мемлекеттік бас қару академиясының Ұлттық мемлекеттік саясат мектебі «Мемлекеттің саяси стратегиясы» кафедрасының меңгерушісі Наталья Калашникова, Дін істер агенттігі Мəдениеттер мен діндердің халықаралық орталығының директоры Айдар Əбуов қатысты. Брифинг барысында сөз алған А.Сəдуақасова Ассамблеяның XXI сессиясының күн тəртібімен таныстырды. «Биылғы сессия «Қазақстан-2050: руханилық, əлем мəдениеті жəне келі сім» тақырыбында өтеді. Қазіргі за манғы жағдайдың күрделенгені соншалық, əлемдік қоғамдастықтың бейбітшілік пен келісім орнатуға деген барлық талпыныстарына қарамастан, қақтығысты жағдайлар мен қарама-қайшылықтар бұрынғыдан да көбейіп отыр. Əрине, осындай кездері этностық жəне діни мəселелерге саяси мазмұн беріліп шыға келетіні белгілі. Демек, əлемнің үлкендігіне қарамастан, адамдар локальді деңгейде жеке қауіпсіздікке, ал мемлекеттер өз қауіпсіздігін нығайтуға əбден мұқтаж», деді. А.Сəдуақасова. Осылай дей келе, ол қоғам тұрақтылығын сақтау мен ел бірлігін нығайту мақсатын басшылыққа алған Қазақстан халқы

Ассамблеясының, сондай-ақ, оның Ғылыми-сараптамалық кеңесінің қызметіне тоқталып өтті. «Биыл Ғылыми-сараптамалық кеңестің құрылғанына – 5 жыл. Егер, Қазақстан халқы Ассамблеясының негізгі мақсаты – еліміздегі тұрақ тылықты, бірлікті сақтау, көпэтносты, көпконфессиялы мемлекеттің ішінде бір орта қалыптастыру, мемлекеттік саясаттың бірізділігін жүргізу десек, Ғылыми-сараптамалық кеңесінің де соған сəйкес өз міндеті бар. 2009 жылы Мемлекет басшысы біздің алдымызда тұрған жəне сырттан келетін түрлі қауіпқатерлердің өзектілігін ескере отырып, Қазақстан бойынша белгілі азаматтар, ғалымдар бас қосып, бірігіп Ғылыми-сараптамалық кеңесі аясында бір мақсат жолында жұмыс істесе деген ниетпен тапсырма берген еді. Міне, осы тапсырма негізінде кеңес құрылды. Қазіргі таңда бұл кеңестің ішінде белгілі ғалымдар мен сарапшылар қызмет етіп келеді. Кеңестің негізгі мақсаты – этносаралық жəне конфессияаралық қатынастардағы өзгерістерді ғылыми сараптамадан өткізу, алдын ала болжамдар жасау. Себебі, этносаралық сала – бірнеше ғылымның басын қосатын сала. Бүгінде Қазақстанды мекен ететін 100-ден астам этнос өкілі бір қазақстандық ортаны қалыптастырып отыр. Демек, біз елдің бірлігін сақтап отырған елміз, қоғамбыз. Бұл ретте, Ғылыми-сараптамалық кеңесте 10-нан астам ғылыми жобаның тетігі іске қосылды. Қазақстан бойынша əрбір өңірде ғылыми-сараптамалық топтар құрылған. ҚХА-ның еліміздің əрбір аймағында жұмыс істейтін бөлімшелері бар. Бұл ретте, өңір лік жерлердегі этносаясатты жүргізуге ғылыми тұрғыдан

қолдау көрсету жұмыстарын ғылыми-сараптамалық топтар атқарып келеді. Олардың саны аз емес. Қазіргі таңда біз Қазақстан бойынша 180-нен астам ғалымның басын қосып, оларды осы бір салаға жұмылдырып отырмыз», деді А. Сəдуақасова. Ал Н.Калашникова Қазақстан халқы Ассамблеясының Ғылымисараптамалық кеңесі «Алаш философиясы» туралы жобаны қолға алып отырғанын жеткізді. «Біз қазір, ғылыми қоғамдастық болып, оның ішінде Қазақстан Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының, Бейбітшілік пен достық академиясының қолдауымен, сондай-ақ, Білім жəне ғылым министрлігі жобаларының аясында «Алаш философиясы: толеранттылық, мемлекеттік гуманизм жəне келісім мəселелері» жобасын қолға алдық. Бұл бірегей жобаның философиялық жəне тарихи тамыры терең», деді Н.Калашникова өз сөзінде. А.Əбуов Қазақстан халқы Ассамблеясы ел халқының мүдделерін тоғыстыратын жəне біріктіретін институт ретінде құрылды деген ойын жеткізді. Бұл ретте ол: «Бүгінде Қазақстан халқы Ассамблеясы өте жоғары деңгейдегі ұйым деп бағаланады. Қоғамда Ассамблеяның қалыптасқан институт ретінде құқықтық нормалары бар жəне қойылған мəселелерді жүйелі түрде шешіп келеді», деді. Оның айтуынша, Қазақстан халқы Ассамблеясы өзінің ең басты функциясы – бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтау, сонымен қатар, этностық жанжалдарға жол бермеу міндетін ойдағыдай орындап отыр. –––––––––––– Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Еуразиялыќ экономикалыќ одаќ мəселесі ќаралды Кеңес отырысында Кеден одағы мен Бірыңғай экономикалық кеңістікті одан əрі дамытудың көкейкесті мəселелері қаралды. Соның бірі Еуразиялық экономикалық одақ туралы келісім жобасын əзірлеу жайы болды. Əріптес елдермен бірге келісім жобасын дайындау барысындағы негізгі тұстар, сондай-ақ, мемле кеттердің өзара тиімді мүдделерін қанағаттандыруға жəне интеграцияны одан əрі дамытуға бағытталған ережелер талқыланды. Атап айтқанда, сауда саясаты мəселелері, техникалық реттеу жəне санитарлықфитосанитарлық шаралар бойынша жемісті талқылаулар болды. Экономиканы дамытудың өнеркəсіптік жəне агроөнер кə сіптік, валюта саясаты, қаржы рыноктары сияқты негізгі секторлары бойынша тараптар ортақ пікірге келіп, аталған салаларды өзара тиімді дамыту мүмкіндіктері келісім жобасына енгізілді.

Сондай-ақ, бəсекелестікті дамыту, көлік, энергетика жəне табиғи монополиялар салала рын дағы ынтымақтастық мəселелері қаралды. Тұтастай алғанда, келісім жобасын дайындауды талқылау қорытындысы барысында, өзара тиімді əріптестіктің негізгі қырлары бойынша елеулі табысқа қол жеткізілді. Бұдан басқа, Кеден ода ғында тұтынылатын жоғары технологиялық сала үшін материалдар өндіруді дамыту мақсатында əкелінетін сирек металдарға қа тысты баж салығын төмендету туралы шешім қабылданды. Экономикалық интеграция ны дамыту бағытындағы бірлес кен жұмыс мемле кеттердің тең құ қық ты қарым-қатынас əлеуетін тиімді пайдалануға пейілді екендіктерінің жарқын көрінісі болып табылады, деп хабарлады Қазақстан Премьер-Министрінің баспасөз қызметі.

Əѕгіме арќауы

мемлекеттік ќызметтіѕ ќазаќстандыќ моделі Вашингтон қаласында (АҚШ) Америка мемлекеттік басқару қоғамының (ASPA) 75 жылдығына орай мерекелік конференциясы шеңберінде «Мемлекеттік қызметті жетілдіру стратегиялары: Қазақстан мысалдары» арнайы сессиясы болып өтті. Мемлекеттік қызмет істері агент тігінің төрағасы Əлихан Байменов конференция қатысушыларын Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет жүйесінің эволюциясымен, сондай-ақ, реформалардың жаңа кезеңінің басымдықтарымен таныстырды. Атап айтқанда, «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңдағы түбегейлі

жаңалықтарға, кадрларды іріктеу жəне ілгерілету кезінде меритократия қағидаттарын сақтауға, этикалық жəне сыбай лас жем қорлыққа қарсы бақылауды күшейтуге, персоналды басқарудың инновациялық тетіктеріне, «А» басқарушылық кор пусының құрылуына, мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын

сайланған аймақтарды дамытуда өздерінің конс титуциялық құқықтарын белсенді түрде пайдалануда. «Біздің мемлекетіміздің ауқымды аумағын, алуан түрлі табиғи жағдайын жəне аймақтар экономикасының түрлі даму деңгейлерін ескергенде, бұл өте маңызды», деп атап өтті Төраға. Шығыс Қазақстан облысына сапары барысында Қ.Тоқаевпен бірге Сенат Төрағасының орынбасары Асқар Бейсенбаев, палатаның Қаржы жəне бюджет комитетінің төрағасы Рашит Ахметов, сондай-ақ, Шығыс Қазақстан облысынан сайланған сенаторлар – Экономикалық даму жəне кəсіпкерлік комитетінің төрағасы Талғатбек Абайділдин мен депутат Сергей Плотников болды. Сенат бюросының таяудағы шешімімен Шығыс Қазақстан облыстық мəслихаты мен Семей қалалық мəслихатының бірқатар депутаттары отандық заңнаманы жетілдірудегі белсенді қызметі үшін Парламент Сенатының Құрмет грамотасымен марапатталған болатын. Сапар кезінде грамоталар табыс етілді. Сенат делегациясы Өскеменде қалыптасып жатқан спорт кластерінде жəне «Бобровка+» ау ыл ш ар у аш ыл ығ ы кəсіп орнында да болды. Шығыс Қазақстан облысы.

Облыс əкімі ќоєамдыќ ќабылдау ґткізді

Облыс əкімі, «Нұр Отан» партиясы Қызылорда облыстық филиалының төрағасы Қ.Көшербаев партия ғимаратында қоғамдық қабылдау өткізді. Сұрақтар сан алуан. Əлеуметтік, кəсіпкерлік, тұрғын үй мəселелері төңірегінде сауалдар қойылды.

Қоғамдық қабылдауда болған Шакизада Дүйсенəлиеваның қызы Аружан – туабітт�� мүгедек. Бүйректері дұрыс жұмыс істемейді. Шакизада қызын емдетуге қаржы қолбайлау болып келгенін айтады. Емделуге квота бөлінгенімен, жол шығынына, жатар орынға қаржы таппай қиыншылық көріп жүр. Ем-дом алуға Санкт-Петербург қаласына квота беріліп тұр. Бірақ оған қызын апаратын тағы қаржы жоқ. Қоғамдық қабылдауға келген «ЖанАрай» ЖШС директоры Бағдəулет Нақышов 150 мың теңге қаржысын бөлді. Баласы үшін табалдырық тоздырып жүрген ананың қуанышында шек болмады. Облыс əкімі көмек қажет жанға қолдау көрсеткен кəсіпкерге алғысын білдірді.

бақылауға, мемлекеттік қызметшілерді оқытуға жəне т.б. жан-жақты тоқталды. Қазақстан Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы ҒЗИ директоры Е.Жаркешов Қазақстандағы мемлекеттік қызмет саласындағы оқыту жүйесі мен ғылыми-зерттеулер туралы баяндама жасады. Талқылауға ASPA президенті жəне АҚШ-тың Еңбекақы жөніндегі федералдық кеңесінің басшысы Стив Кондри, Басқарушылық буынның біліктілігін арттыру федералдық институтының бұрынғы директоры жəне ASPA конференциясының құрметті тең төрағасы Честер Ньюланд, БҰҰның Қазақстандағы резидент үйлестірушісі Стивен Тулл жəне т.б. қатысты.

«Егемен-ақпарат».

Талқылауға қатысушылар Қазақстандағы мемлекеттік қызмет саласында жүргізіліп жатқан реформаларға жоғары баға берді жəне саяси қызметшілердің сегіз есеге қысқартылып, «А» корпусының құрылуын Президент Н.Назарбаевтың мемлекеттік қызметті кəсібилендіруге бағытталған ерікжігерінің жарқын көрінісі ретінде атап айтты. Конференцияның қатысушылары Астанадағы Мемлекеттік қызмет саласындағы өңірлік хаб бастамасының маңыз дылығын атап өтті. Талқылау қорытындысында Ə.Байменов панельдік сессия қатысушыларының қызығушылық та нытқан сұрақтарына жауап берді. «Егемен-ақпарат».


Қазақстан Республикасының Заңы Түркітілдес мемлекеттердің ынтымақтастық кеңесі Хатшылығының қаржылық қағидалары туралы келісімді ратификациялау туралы 2012 жылғы 23 тамызда Бішкекте жасалған Түркітілдес мемлекеттердің ынтымақтастық кеңесі Хатшылығының қаржылық қағидалары туралы келісім ратификациялансын. Қазақстан Республикасының Президенті

Н.НАЗАРБАЕВ.

Астана, Ақорда, 2014 жылғы 19 наурыз. №178-V ҚРЗ

Қазақстан Республикасының Заңы Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне екінші деңгейдегі банктерді қайта ұйымдастыру мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы 1-бап. Қазақстан Республикасының мына заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: 1. «Қазақстан Республикасындағы банктер жəне банк қызметі туралы» 1995 жылғы 31 тамыздағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1995 ж., №15-16, 106-құжат; Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1996 ж., №2, 184-құжат; №15, 281-құжат; №19, 370-құжат; 1997 ж., №5, 58-құжат; № 13-14, 205-құжат; №22, 333-құжат; 1998 ж., №11-12, 176-құжат; №1718, 224-құжат; 1999 ж., №20, 727-құжат; 2000 ж., №3-4, 66-құжат; № 22, 408-құжат; 2001 ж., №8, 52-құжат; №9, 86-құжат; 2002 ж., №17, 155-құ жат; 2003 ж., № 5, 31-құжат; №10, 51-құжат; №11, 56, 67-құжаттар; №15, 138, 139-құжаттар; 2004 ж., №11-12, 66-құжат; №15, 86-құжат; №16, 91-құжат; №23, 140-құжат; 2005 ж., №7-8, 24-құжат; №14, 55, 58-құжаттар; №23, 104-құжат; 2006 ж., №3, 22-құжат; № 4, 24-құжат; №8, 45-құжат; № 11, 55-құжат; №16, 99-құжат; 2007 ж., № 2, 18-құжат; №4, 28, 33-құжаттар; 2008 ж., №17-18, 72-құжат; №20, 88-құжат; №23, 114-құжат; 2009 ж., № 2-3, 16, 18, 21-құжаттар; №17, 81-құжат; №19, 88-құжат; №24, 134-құжат; 2010 ж., №5, 23-құжат; №7, құжат; №17-18, 111-құжат; 2011 ж., №3, 32-құжат; №5, 43-құжат; №6, 50-құжат; №12, 111-құжат; №13, 116-құжат; №14, 117-құжат; №24, 196-құжат; 2012 ж., №2, 15-құжат; № 8, 64-құжат; №10, 77-құжат; №13, 91-құжат; №20, 121-құжат; № 21-22, 124-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., №10-11, 56-құжат; № 15,76-құжат; 2014 ж., №1,9-құжат): 1) 8-бапта: 4-тармақ мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен толықтырылсын: «Осы тармақтың бірінші бөлігінде белгіленген шектеу осы Заңға сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген басқа банкке бақылау жасауды өздерінің сатып алуымен байланысты банктерге қолданылмайды.»; 13-тармақ 4) тармақшасындағы «банк холдингтеріне қолданылмайды.» деген сөздер «банк холдингтеріне;» деген сөздермен ауыстырылып, мынадай мазмұндағы 5) тармақшамен толықтырылсын: «5) егер осы Заңға сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банк қайта ұйымдастырылатын банктердің біреуі болып табылатын жағдайда, олар Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалған тəртіппен біріктіру нысанында қайта ұйымдастыруды жүргізген кезде, басқа банктің акцияларын не ұстаушысы басқа банк болып табылатын өзге де бағалы қағаздарды не басқа банкке тиесілі заңды тұлғалардың жарғылық капиталдарына қатысу үлестерін сатып алуымен байланысты банктерге қолданылмайды.»; 2) 11-1-бапта: 1-тармақ мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен толықтырылсын: «Еншілес мекемені құруға немесе сатып алуға уəкілетті органның рұқсатын алу жөніндегі талап банкке оның осы Заңға сəйкес өзіне қайта құрылымдау жүргізілген басқа банкке бақылау жасауды сатып алуымен байланысты қолданылмайды.»; 2-тармақ мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Бұл шектеу осы Заңға сəйкес өздеріне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген жəне өздеріне бақылау жасауды басқа банк сатып алған банктерге қолданылмайды.»; 14-тармақ мынадай мазмұндағы 3) тармақшамен толықтырылсын: «3) егер осы Заңға сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банк қайта ұйымдастырылатын банктердің біреуі болып табылса, олар Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалған тəртіппен біріктіру нысанында қайта ұйымдастыруды жүргізген кезде, банктің басқа банк акцияларын не басқа банкке тиесілі заңды тұлғалардың жарғылық капиталдарындағы акциялары мен қатысу үлестерін сатып алу жағдайларына қолданылмайды.»; 3) 17-1-баптың 2-1-тармағында: бірінші бөлік алып тасталсын; мынадай мазмұндағы төртінші бөлікпен толықтырылсын: «Егер осы Заңға сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банк қайта ұйымдастырылатын банктердің біреуі болып табылса, олар Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалған тəртіппен біріктіру нысанында қайта ұйымдастыруды жүргізген кезде, банк холдингі немесе банктің ірі қатысушысы мəртебесін алу жөніндегі талаптар банктің басқа банк акцияларын сатып алуы жағдайларына қолданылмайды.»; 4) 60-бапта: баптың тақырыбы мен мəтініндегі орыс тіліндегі «реорганизация» деген сөз қазақ тілінде тиісті қосымшаларымен бірге «қайта ұйымдастыру» деген сөздермен ауыстырылып, 3-тармақ мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Осы баптың бірінші бөлігінде көрсетілген құжаттардан басқа, біріктіру нысанында ерікті түрде қайта ұйымдастыруды жүргізуге уəкілетті органның рұқсатын алу туралы өтінішхатқа қайта ұйымдастырылатын банктердің атқарушы органдарының бірінші басшылары қол қойған біріктіру туралы шарт қоса берілуге тиіс.»; 5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «5. Қайта ұйымдастырылатын банк (банк холдингі) қайта ұйымдастыру жүргізуге

3

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

уəкілетті органның рұқсатын алған күннен бастап екі апта ішінде бұқаралық ақпарат құралдарында, оның ішінде банктің интернетресурсында тиісті хабарландыруды жариялау жолымен өзінің барлық депозиторларына, клиенттеріне, корреспонденттеріне жəне қарыз алушыларына алда тұрған өзгерістер туралы ақпарат беруге міндетті.»; 5) мынадай мазмұндағы 60-1-баппен толықтырылсын: «60-1-бап. Егер қайта ұйымдастырылатын банктердің біреуі осы Заңға сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банк болып табылса, банктерді ерікті түрде қайта ұйымдастыру ерекшеліктері 1. Егер қайта ұйымдастырылатын банктердің біреуі осы Заңға сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банк болып табылса, банкті басқа банкке біріктірген кезде, біріктірілетін банктің акцияларын əрбір банктің директорлар кеңесі оны алдын ала мақұлдағаннан кейін қайта ұйымдастырылатын банктер акционерлерінің бірлескен жалпы жиналысында бекітілетін акцияларды айырбастау коэффициенті негізінде айқындалатын санда өз акцияларын біріктірілетін банктің акционерлері арасында орналастыру (өткізу) арқылы өзіне біріктірілу жүзеге асырылатын банк сатып алады. Бүл ретте «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 83-бабының біріктірілетін қоғамның акцияларын сату бағасына жəне өзіне біріктіру жүзеге асырылатын қоғамның акцияларын орналастыру (өткізу) бағасына қатысты ережелері (оның ішінде қоғам органдарының осы бағаларды айқындауы, қарауы жəне бекітуі жөніндегі ережелер) қолданылмайды. 2. Осы Заңның 60-бабының 3-тармағында көрсетілген құжаттардан басқа, біріктіру нысанында ерікті түрде қайта ұйымдастыруды жүргізуге уəкілетті органның рұқсатын алу туралы өтінішхатқа «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасының Заңға сəйкес қайта ұйымдастырылатын банктер акционерлерінің бірлескен жалпы жиналысында қабылданған шешім негізінде атқарушы органдардың бірінші басшылары қол қойған біріктіру туралы шарт қоса берілуге тиіс.». 2. «Қазақстанның Даму Банкі туралы» 2001 жылғы 25 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2001 ж., № 9, 85-құжат; 2003 ж.5 № 11, 56-құжат; №12, 83-құжат; № 15, 139-құжат; 2004 ж., №15, 85-құжат; № 23, 140, 142-құжаттар; 2005 ж., № 11, 37-құжат; № 23, 105-��ұжат; 2006 ж., №8, 45-құжат; № 16, 99-құжат; 2009 ж., №23, 18-құжат; 2010 ж., № 7, 29-құжат; 2011 ж., №20, 151-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., №13, 91-құжат; 2013 ж., № 9, 51-құжат; № 1011, 56-құжат): 16-бап мынадай редакцияда жазылсын: «16-бап. Даму Банкінің жарғылық капиталы 1. Даму Банкінің жарғылық капиталы кемінде екі жүз елу миллиард теңгені құрайды. 2. Даму Банкінің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикасының Үкіметі Даму Банкінің қаржылық тұрақтылығының параметрлерін (коэффициенттерін), олардың шекті мəндерін жəне есептеу əдістемесін айқындайды. Қаржылық тұрақтылық параметрлерінің (коэффициенттердің) нашарлау жағына қарай күтілетін өзгеруі кезінде жəне параметрлердің (коэффициенттердің) аз дегенде біреуі бойынша шекті мəндерге қол жеткізген кезде, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген өзге де жағдайларда Даму Банкінің жарғылық капиталы Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасында белгіленген рəсімдерге сəйкес ұлғайтылуы мүмкін. 3. Даму Банкінің жарғылық капиталы: 1) Меморандумға сəйкес жəне осы Заңның 15-бабының 1) тармақшасында белгіленген шектеулер ескеріле отырып кредит беру мақсатында пайдаланылады. Несие портфелінің активтерге ең жоғары арақатынасы Меморандумда белгіленеді; 2) Меморандумға сəйкес қаржы құралдарының ішкі жəне сыртқы нарықтарында инвестициялау мақсатында, оның ішінде осы Заңның 14-бабының 1-тармағына сəйкес акцияларды (қатысу үлестерін) сатып алу үшін пайдаланылады.». 3. «Акционерлік қоғамдар туралы» 2003 жылғы 13 мамырдағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2003 ж., № 10, 55-құжат; № 21-22, 160-құжат; 2004 ж., № 23, 140-құжат; 2005 ж., № 14, 58-құжат; 2006 ж., №10, 52-құжат; № 16, 99-құжат; 2007 ж., № 4, 28, 33-құжаттар; № 9, 67-құжат; №20, 153-құжат; 2008 ж., № 13-14, 56-құжат; № 1718, 72-құжат; № 21, 97-құжат; 2009 ж., № 2-3, 18-құжат; № 17, 81-құжат; № 24, 133-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; 2011 ж., № 2, 21-құжат; № 3, 32-құжат; № 5, 43-құжат; № 6, 50-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 2, 11, 14-құжаттар; № 4, 30-құжат; № 13, 91-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 10-11, 56-құжат; № 15, 81-құжат): 1) заңның бүкіл мəтіні бойынша орыс тіліндегі «присоединение» деген сөз қазақ тілінде тиісті қосымшаларымен бірге «біріктіру» деп алынсын; 2) 30-баптың 5-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «5. Егер бұрын қоғамның жай акцияларына айырбасталатын бағалы қағаздарды орналастырған кезде акционерлерге осы

бағалы қағаздарды басымдықпен сатып алу құқығы берілсе, осы бағалы қағаздар шығару проспектісі негізінде бағалы қағаздарды қоғамның жай акцияларына айырбастау кезінде қоғамның акционерлеріне акцияларды басымдықпен сатып алу құқығы берілмейді.»; 3) 83-бапта: 4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «4. Біріктіру туралы шешім өзіне біріктіру жүзеге асырылатын қоғам мен біріктірілетін қоғам акционерлерінің бірлескен жалпы жиналысында əрбір жеке қоғамның дауыс беретін акцияларының жалпы санының айқын басым көпшілігімен қабылданады. Акционерлердің бірлескен жалпы жиналысының біріктіру туралы шешімінде біріктіруге қатысатын қоғамдардың əрқайсысының атауы, орналасқан жері, біріктірілетін қоғамның акцияларын сату бағасы, өзіне біріктіру жүзеге асырылатын қоғамның акцияларын орналастыру (өткізу) бағасы туралы мəліметтер, біріктірудің өзге де шарттары мен тəртібі қамтылуға тиіс. Біріктіру туралы шартқа қайта ұйымдастырылатын қоғамдардың атқарушы органдарының басшылары қол қоюға тиіс.»; 5-тармақ мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Кредиторларға тапсыру актісін қоса бере отырып, жазбаша хабарламалар жіберу туралы талап «Қазақстан Республикасындағы банктер жəне банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес олардың біреуіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банктерді біріктіру нысанындағы қайта ұйымдастыру жағдайларына қолданылмайды. Олардың біреуіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банктерді біріктіру нысанындағы қайта ұйымдастыру туралы ақпарат тапсыру актісімен кредиторларды таныстыру уақытын, орнын жəне тəртібін көрсете отырып, бұқаралық ақпарат құралдарында жəне қайта ұйымдастырылатын банктердің корпоративтік веб-сайтында жариялануға тиіс.»; мынадай мазмұндағы 6-тармақпен толықтырылсын: «6. Егер қайта ұйымдастырылатын банктердің біреуі өзіне қатысты «Қазақстан Республикасындағы банктер жəне банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес қайта құрылымдау жүргізілген банк болып табылатын болса, банктерді біріктіру нысанында ерікті түрде қайта ұйымдастыру кезінде осы баптың біріктірілетін қоғамның акцияларын сату бағасына жəне оған біріктіру жүзеге асырылатын қоғамның акцияларын орналастыру (өткізу) бағасына қатысты ережелері (оның ішінде қоғам органдарының осы бағаларды айқындауы, қарауы жəне бекітуі жөніндегі ережелер) қолданылмайды.». 4. «Бағалы қағаздар рыногы туралы» 2003 жылғы 2 шілдедегі Қазақстан Рес публикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2003 ж., №14, 119-құжат; 2004 ж., №16, 91-құжат; №23, 142-құжат; 2005 ж., №7-8, 24-құжат; №14, 58-құжат; №23, 104-құжат; 2006 ж., №3, 22-құжат; №4, 24-құжат; №8, 45-құжат; №10, 52-құжат; №11, 55-құжат; 2007 ж., №2, 18-құжат; №4, 28-құжат; №9, 67-құжат; №17, 141-құжат; 2008 ж., №15-16, 64-құжат; №17-18, 72-құжат; №20, 88-құжат; №21, 97-құжат; №23, 114-құжат; 2009 ж., №2-3, 16, 18-құжаттар; №17, 81-құжат; №19, 88-құжат; 2010 ж., №5, 23-құжат; №7, 28-құжат; №17-18,111-құжат; 2011 ж., №3, 32-құжат; №5э 43-құжат; №11, 102-құжат; №15, 125-құжат; №24, 196-құжат; 2012 ж., №2, 14, 15-құжаттар; №Ю, 77-құжат; №13, 91-құжат; №20, 121-құжат; №21-22,124-құжат; 2013 ж., №10-11, 56-құжат): 1) 22-1-баптың 5-тармағы 3) тармақшасындағы «оған қолданылмайды.» деген сөздер «оған;» деген сөзбен ауыстырылып, мынадай мазмұндағы 4) тармақшамен толықтырылсын: «4) Қазақстан Республикасының резидент ұйымы біріктіру нысанында қайта ұйымдастыруды жүргізген кезде оған қолданылмайды.»; 2) 30-баптың 1 жəне 1 -2-тармақтарындағы «қосуды», «қосылу» деген сөздер тиісінше «біріктіруді», «біріктіру» деген сөздермен ауыстырылсын; 3) 36-баптың 2 жəне 11-тармақтары мынадай редакцияда жазылсын: «2. Эмиссиялық бағалы қағаздармен жасалған мəмілені бағалы қағаздарды ұстаушылар тізілімдерінің жүйесінде тіркеуді тіркеуші мəмілеге қатысушылардың бағалы қағаздармен мəмілені тіркеуге қарсы бұйрықтары негізінде (біржақты мəмілені тіркеу жағдайында – мəмілеге қатысушының бағалы қағаздармен мəмілені тіркеуге арналған бұйрығы, сондайақ Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген өзге де құжаттар негізінде, қаржы ұйымдары Қазақстан Республикасының заңдарында айқындалған тəртіппен қайта құрылымдауды жəне (немесе) қайта ұйымдастыруды жүргізген кезде олардың бағалы қағаздарымен жасалған мəмілелерді тіркеу жағдайында уəкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде белгіленген құжаттар негізінде) жүзеге асырады. Эмиссиялық бағалы қағаздармен жасалған мəмілені бағалы қағаздарды ұстаушылар тізілімдерінің жүйесінде тіркеу: 1) бұйрық берген адамның өкілеттіктерін жəне бұйрық нысанының белгіленген талаптарға сəйкес келуін тексеруді; 2) бұйрықтың тіркелуін; 3) бұйрықта көрсетілген əрекеттерді жасау мүмкіндігін тексеруді; 4) бұйрықты орындаудан бас тартуға негіздер болмаған кезде онда көрсетілген əрекеттерді жүзеге асыруды; 5) клиентке оның бұйрығының орындалғаны туралы есепті жіберуді қамтиды.»; «11. Мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар бойынша, сондай-ақ, егер қайта ұйымдастырылатын банктердің біреуі «Қазақстан Республикасындағы банктер жəне банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банк болып табылса, олардың біріктіру нысанында қайта ұйымдастыруды жүргізуі кезінде банктердің бағалы қағаздары бойынша құқықтарды тіркеудің ерекшеліктері Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленеді.»; 4) мынадай мазмұндағы 37-1-баппен толықтырылсын: «37-1-бап. Егер қайта ұйымдастырылатын банктердің біреуі «Қазақстан Республикасындағы банктер жəне банк қызметі туралы» Қазақстан Респуб ликасының Заңына сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банк болып табылатын болса, банктерді қайта ұйымдастыру кезінде кепіл затын ауыстыру

жəне акциялар бойынша құқықтар кепілін тіркеу 1. «Қазақстан Республикасындағы банктер жəне банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес олардың біреуіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банктерді біріктіру нысанында қайта ұйымдастыру кезінде біріктірілетін банктің олар бойынша құқықтары кепіл заты болып табылатын акцияларына акционердің (кепіл беруші болып табылатын) меншік құқығы оған біріктіру жүзеге асырылатын банктің осы акцияларды сатып алуы негізі бойынша тоқтатылады. 2. Егер қайта ұйымдастырылатын банктердің біреуі «Қазақстан Республикасындағы банктер жəне банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банк болып табылатын болса, біріктіру нысанында қайта ұйымдастырылатын банктердің (кепіл беруші болып табылатын) акционерлеріне акцияларды орналастырған кезде, қайта ұйымдастырылатын банктердің акциялары бойынша құқықтар орналастырылатын акциялар бойынша құқықтарға ауыстырылады жəне қайта ұйымдастырылатын банктердің акциялары бойынша құқықтардың кепілі оларды қамтамасыз ету болып табылатын қайта ұйымдастырылатын банктердің (кепіл берушілер болып табылатын) акционерлерінің тиісті міндеттемелерін орындауды қамтамасыз етуде орналастырылатын акциялар бойынша құқықтарға кепіл құқығы қолданылады. 3. Егер қайта ұйымдастырылатын банктердің біреуі «Қазақстан Республикасындағы банктер жəне банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банк болып табылатын болса, қайта ұйымдастырылатын банктердің акцияларымен жəне қайта ұйымдастыру процесінде орналастырылатын акциялармен əрекеттер кепіл ұстаушының келісімінсіз жасалады. 4. Егер қайта ұйымдастырылатын банктердің біреуі «Қазақстан Республикасындағы банктер жəне банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банк болып табылатына болса, банктер біріктіру нысанында қайта ұйымдастыруды жүргізген кезде олардың акциялары бойынша құқықтар кепілін тіркеудің ерекшеліктері мен тəртібі Қазақстан Республикасының заңнамасымен белгіленеді.»; 5) 46-баптың 1-тармағыньщ бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «1. «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген тəртіппен жүзеге асырылатын лицензиат қайта ұйымдастырылған жағдай да оның акцияларға төлем жасау, сондай-ақ «Қазақстан Республикасында зейнет ақымен қамсыздандыру туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 73-бабында көзделген тəртіппен өтініш берушінің лицензия алу жағдайларын қоспағанда, өтініш берушінің (лицензиаттың) акцияларына оларды орналастырған кезде төлем жасау ақшалай Қазақстан Республикасының ұлттық валютасымен жүзеге асырылады.». 5. «Атқарушылық іс жүргізу жəне сот орындаушыларының мəртебесі туралы» 2010 жылғы 2 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2010 ж., № 7, 27-құжат; № 24, 145-құжат; 2011 ж., № 1, 3-құжат; № 5, 43-құжат; № 24,196-құжат; 2012 ж., № 6, 43-құжат; № 8, 64-құжат; № 13, 91-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 2, 10-құжат; № 9, 51-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 15, 76-құжат; 2014 ж., № 1, 9 құжат): 65-бап мынадай мазмұндағы 6-1-тармақпен толықтырылсын: «6-1. «Қазақстан Республикасындағы банктер жəне банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес банктердің біреуіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген оларды біріктіру нысанында қайта ұйымдастыру кезінде қайта ұйымдастырылатын банктің акцияларына қамақ салу қайта ұйымдастыру бойынша əрекеттер (өзіне біріктіру жүзеге асырылатын банктің оларды сатып алуы бойынша əрекетті қоса алғанда) жасауға кедергі келтірмейді, сондай-ақ қамақ салынған акциялар бойынша құқықтарды есепке алуды жүзеге асыратын тіркеушінің, орталық депозитарийдің жəне (немесе) номинал ұстаушылардың тиісті əрекеттер жасауына кедергі келтірмейді. Өзіне біріктіру жүзеге асырылатын банк біріктірілетін банктің қамақта тұрған акцияларын алғаннан кейін дереу бұл жөнінде сот орындаушысына хабарлайды. Қамақ салу туралы қаулы бойынша бұрын қамақ салынған акциялардың орнына өзіне біріктіру жүзеге асырылатын банктің қайта ұйымдастырылатын банк акционерлері арасында орналастырылған акциялары, егер бұл қамақ салу мақсаттарға қайшы келмесе, қайта ұйымдастырылатын банктің акцияларына қамақ салу шарттарымен бірдей қамақта деп есептеледі. Сот орындаушысы бұрын шығарылған қаулыға толықтыру ретінде осы Заңның 55-бабының 5-тармағына сəйкес айқындалатын берешекті ескере отырып, бұрын қамақ салынған акциялардың орнына өзіне біріктіру жүзеге асырылатын банктің орналастыру нəтижесінде алынған акцияларына қамақ салу туралы қаулы шығаруға міндетті.». 2-бап. 1. Осы Заң алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. 2. Осы Заңның 1-бабы 1-тармағы 1) тармақшасының екінші, үшінші абзацтары, 2) тармақшасының екінші, үшінші абзацтары «Қазақстан Республикасындағы банктер жəне банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген басқа банкке бақылау жасауды 2016 жылғы 1 қаңтарға дейін сатып алған банктерге қолданылады. 3. Осы Заңның 1-бабы 1-тармағы 2) тармақшасының төртінші жəне бесінші абзацтары «Қазақстан Республикасындағы банктер жəне банк қызметі туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес өзіне қатысты қайта құрылымдау жүргізілген банкке, бұл банкке бақылау жасау осы бақылау жасауды 2016 жылғы 1 қаңтарға дейін сатып алған басқа банкке тиесілі болған жағдайда, қолданылады. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2014 жылғы 19 наурыз. №179-V ҚРЗ

Астанада «Қазақстан -2050» Демократиялық күштерінің жалпыұлттық коалициясының отырысы өтті. Онда Қазақстан экономикасының түрлі салалары үшін білікті жұмысшы кадрларын даярлау үшін дуальді техникалық жəне кəсіби білім беру жүйесін дамыту мен жетілдіру мəселелері талқылануда. ДКЖК отырысы «Бірлік» партиясы бастамашы болған күн тəртібімен өтті.

Маѕызды мəселелер ќаралєан отырыс

Аталмыш мəселенің маңыз дылығы қазіргі заманғы технологиялар білетін жəне машықтанған мамандарға Қазақстан экономикасының индустриялық-инновациялық дамуындағы өсіп отырған сұраныстарға байланысты техникалық жəне кəсіби білім беру жүйесін қайта құру жəне жаңғыртылуына орай артып отыр. Мемлекет басшысы алдағы 2-3 жылда Қазақстанда дуальді техникалық жəне кəсіби білім берудің ұлттық жүйесін құру міндетін қойып, Үкіметке 2014 жылғы 1 маусымға дейін оны шешу жөнінде нақты ұсыныстар енгізуді тапсырған болатын. Мəжіліске «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек, вицепремьер Гүлшара Əбдіқалықова, Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов, Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрі Тамара Дүйсенова, Қазақстан Коммунистік халықтық пар тиясының үйлестіруші-хатшысы Жамбыл Ахметбеков, «Бірлік» партиясы төрағасы бірінші орынбасарының міндетін атқарушы Төлеген Қуанышев, «Ауыл» социал-демократиялық партиясының төрағасы Ғани Қалиев жəне басқалар қатысты. Отырыста ел экономикасының түрлі саласына жұмысшы мамандарды дайындау үшін техникалық жəне кəсіби білім беру жүйесін дамыту жəне жетілдіру мəселесі де талқыланды. Отырыста сөз ал ған «Нұр Отан» партиясы Төраға сының бірінші орынбасары Ба уыржан Байбек ДКЖК отырысы соңғы уақыттарда жаңа тұрпатта – Үкімет басшыларының белсенді əрі мүдделі қатысуымен тұрақты түрде, яғни екі айда бір мəрте ұйымдастырылып

келе жатқанын атап айтты. «Жалпыұлттық демократиялық күштер коалициясы көкейкесті мəселелерді талқылайтын жəне оңтайлы шешімдерге келетін, сондай-ақ, олардың іске асуына ықпал ететін үнқатысу алаңына айналып келе жатқанын толық айта аламыз. Бұл коалицияның Мемлекет басшысының саяси бағытын қолдайтын, оның нақты іске асуы барысында қоғамдық бақылауды жасайтын, халыққа насихаттайтын ынтымақшыл құрылым екендігінің айқын көрінісі», деді Бауыржан Байбек. Сондай-ақ, партия Төрағасының бірінші орынбасары партиялардың, азаматтық институттардың ашық пікір алмасу үлгісімен мəмілеге келуі ғана кемел істерге, халықты бірлік пен тұрақтылыққа бастайтынын атап көрсетті. Қазақстанда білікті техникалық кадрлардың «қартаю» мəселесі өткір тұрғанын да атап көрсетті. «Қазақстанда білікті техникалық кадрлардың «қар таю» мəселесі өткір тұр. Индустриялан дыруды сəтті жүзеге асыру үшін жас кадрларға тəжірибелі мамандардың тəлімдемесі институттарын енгізу арқылы өндірістегі «ұрпақтар арасындағы үзікті» жою қажет», деді Б.Байбек осы орайда. «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасарының айтуынша, дуальді білім беруді енгізу үшін алдымен құқықтық негіз қалыптастыру қажет. «Бүгінгі күні қолданыстағы заңнамада қажетті түсінік аппараты жоқ, оқу орындары мен жұ мыс берушілер арасындағы өзара қарым-қатынастарды реттейтін нормалар мен ережелер қарастырылмаған», деді Б. Байбек. «Егемен-ақпарат».

Ќазаќстан – ЕО-ныѕ маѕызды əріптесі Кеше еліміздің Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов Еуропарламент делегаттарымен кездесті. Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Сыртқы саясат ведомствосының басшысы мен ЕО парламенттік делегациясы арасында өткен кездесуден шығып, журналистермен жүздескен депутат Элизабет Йеггле Қазақстан ЕО-ның Орталық Азиядағы маңызды əріптесі саналатынын жеткізумен қатар, Қазақстан үшін ЕО-ның да сауда жəне инвестиция жөніндегі негізгі əріптес ел екенін алға тартты. Біз екі арадағы қарым-қатынастардың тереңдеуін жəне нығая түсуін қалаймыз. Осы ретте 2013 жылы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Еурокомиссия Президенті Жозе Мануэль Баррозу əріптестікті одан əрі тереңдете түсу жайында келіссөздер жүргізуге келіскен болатын. Ол 1999 жылы қол қойылған Əріптестік пен ынтымақтастық туралы келісімді алмастыруы тиіс. Біз үшін əріптестік пен ынтымақтастық

жөніндегі жаңа келісім бойынша келіссөздердің алға жылжуы елде ашық демократиялық қоғам орнатудағы саяси реформалардың жүргізілуіне, оппозиция мен азаматтық қоғамның өмір сүруіне байланысты, деген депутат əрі қарайғы ойын былай деп жалғады: «Қазақстанның тұрақтылығы мен əрі қарайғы дамуы үшін мықты институттардың құрылуы, заң үстемдігі билік жүргізіп, азаматтар құқықтарының сақталуы, мықты мемлекеттік басқару жүйесінің халықаралық стандарттарға сай өмір сүруі маңызды. Міне, осындай маңызды мəселелер төңірегінде əңгіме өрбіту мақсатында біз қазақстандық əріптестерімізбен кездестік». Осылай деген Элизабет Йеггле сөзінің соңында ЕОның Қазақстандағы азаматтық қоғам дамытудағы жұмыстардың жүргізілуін жəне билік пен азаматтық қоғам арасындағы үнқатысудың жүзеге асырылуын қолдайтындықтарын жеткізді.


4

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

ЖАСАМПАЗ ЖОБАЄА – Ұлт ұстазы Абайдың даналығына таңғалумен келеміз. Не деген көреген еді десеңізші, – деп бастады өз əңгімесін академик ағамыз. – Уақыт озған сайын Абай өсиеттерінің өміршеңдігі өзін іс жүзінде дəлелдеп келеді. Айталық, Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев өзінің елімізді жаңа арнаға салу, дамыту жолындағы барлық істерін осы Абай көрсеткен нұсқада атқарды десе де болғандай. Есіңізде ме, ұлт ұстазы былай деп еді ғой: «Адамзаттың бəрін сүй, бауырым деп». Міне, Қазақстан Республикасының шаңырағын көтерген Нұрсұлтан Назарбаев ұлт ұстазының дəл осынау өсиетін өз қызметінің бастауында-ақ орындауға кірісті деуге болады. Қазақстанның Тəуелсіздігін əлемнің бірқатар мемлекеттері мен Біріккен Ұлттар Ұйымы таныған кезден қолға алынған алғашқы халықаралық маңызды құжат Ресей Федерациясымен арадағы Мəңгілік достық туралы декларацияға қол қою болғаны даусыз. Бұл өзіміздің басты қажеттігімізді шешіп берген аса маңызды құжат еді. Осы декларация арқылы біз өз іші міз дегі өзге ағайындарға бірдей қарайтынымызды айқын паш еттік. – Біздің əңгіме Елбасымыз дың интеграциялық бастамалары туралы болғандықтан, сол тақырыпқа төте тартсақ қайтеді? – Интеграцияның негізі де сол «Адамзаттың бəрін сүй...» деген

Ґміршеѕ ойдыѕ ґрісі

Елбасыныѕ интеграциялыќ бастамаларыныѕ баяндылыєы хаќында экономика єылымдарыныѕ докторы, əл-Фараби атындаєы ЌазЎУ профессоры, ЎЄА академигі Саєындыќ САТЫБАЛДИНМЕН əѕгіме қағидадан басталады. Осындай қасиетті бойыңа сіңіру арқылы ғана басқаның жақсы көруіне ие боласың. Ал мына капиталистік қоғамда интеграция тек қана сенім арқылы, сенімділер арасында орнайды. Демек, ең алдымен өзің өзге туралы жақсы ойлайтыныңа жұртты сендіре білуің керек. Сол кезеңнің жағдайынан хабардар адамдар 1991 жылға дейінгі Н.Ə.Назарбаевтың əртүрлі мінберлерде сөйлеген сөздеріне назар аударса, онда бір ақиқатқа тап болар еді, ол – Кеңестер Одағындағы жіпсіз байланған экономикалық интеграцияны қайткен күнде де сақтап қалу деген идеяға сайды. Айталық, Қазақстанда негізінен металдар мен минералдар өндірісі индустриямыздың басты буыны болды ғой. Бізден миллиондаған тонна руда, шикізаттар берісі Қырғызстан мен Ресейге, əрісі Украинаға дейін тасымалданатын. Ол жақта олар өңделіп, нағыз қажетті металл прокаттары құйылатын. Содан соң сол металдардан қажетті бұйымдар жасау үшін енді басқа республикаларға жөнелтілетін. Сонан соң ғана тракторлар мен басқа да техникалар пайда болатын. Тіпті, техниканы құрастыру зауыттары мүлде басқа республикада орналасқан болушы еді. Яғни, республикалар бір-бірімен ажырағысыздай байланыстырылған экономикалық интеграция жағдайында өмір сүрген Кеңестер Одағының ыдырау зардабы күшті тауқымет екенін Нұрсұлтан Əбішұлы сол кездің өзінде əріптестеріне дəлелдеп айтып жүрді. Одақ ыдыраған соң, 90-шы жылдардың басында біз бастан кешкен құқайды енші алып шаңырақ құрған барлық жаңа жас мемлекеттер көрді десек, қателеспеспіз. Міне, осындай қиыншылықтардың алдын алып, күні бұрын соларды болдырмауға негіз қалаған жалғыз басшы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев. Ол «Беловежье тоғайында» үш славян мемлекетінің басшылары Одақтан шыққандықтарын мəлімдегеннен кейін Ашғабад пен Алматыда посткеңестік аумақтағы жаңа мемлекеттер басшыларының басын қосып, ақыр аяғында Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығы деп аталатын халықаралық жаңа құрылымның өмірге келуіне себепкер болды. Осы кезде интеграциялық ойдың аумақтағы қолдаушы, қорғаушысы Н.Ə.Назарбаев Мəскеудің М.В.Ло моносов атындағы Мемлекеттік университетінде Ресей астанасындағы ықпалды топ өкілдерімен жəне ғылыми ортаның ғұлама тұлғаларымен кездесіп, дəріс оқыды. Сол кезде мен Мəскеуде іссапарда жүрген едім. Президентіміздің бұл айтулы оқу орнында оқитын дəрісі жайлы естіген соң, сонда арнайы бардым. Н.Ə.Назарбаевтың өзіне тəн

сұңғыла шешендікпен өрілген жəне əрбір сөзін дəлел-дəйектермен бекіте негіздеген, теориялық тұрғыдан əбден тиянақталған лекциясын жиналған жұрт ризашылықпен қабылдағанын көзбен көрген санаулылардың бірімін. Бұл 1994 жыл болатын. Дəріс оқи сала кетіп қалған жоқ, жиналған оқымысты қауыммен біраз уақыт емен-жарқын əңгіме-дүкен құрды. Жасыратын несі бар, Қазақстан басшысы ұсынған Еуразиялық интеграциялық одақ туралы өміршең ойды сол кезде толыққанды түсінгендер аз болды. Президент Назарбаев ұсынған интеграциялық одақтың көмегінсіз басбасына отау тігу арқылы еш елдің экономикасы ілгері баспайтынын, дамудың орнына ре цес сияға ұшырайтынын уақыттың өзі айқын айғақтап отырды. – Интеграциялық одақтың артықшылықтарын тара тың қырап айтыңызшы? – Ешқашан ешкімнің ұмытуға құқы жоқ бір ақиқат бар, ол – əрқашанда əркімге жəне əр мемлекетке рыноктың басты қажеттілік болатындығы. Егер Еуроодақ тарихына көз жүгіртсек, онда оның бір кездегі атауы «Ортақ рынок» деген болатын. Осыдан-ақ еуропалықтардың бірігуінде саясат емес, рынок іздеушілік шешуші рөл атқарғанын түсінуге болады. Біздің жағдайда бір-бірімізден қанша жерден кетсек те, бұрынғы Кеңестер Одағына біріккен 15 республика бір-бірінің рыногы болды ғой. Міне, кетісемін деп мемлекет басшылары сол рыноктардан айы рылды. Айталық, Кеңестер Одағының барлық республикаларын Балтық жағалауындағы шағын мемлекеттер фармацевтика өнімдерінің біраз бөлігімен қамтамасыз етіп тұрды. Ал Белоруссия бізге ауыл шаруашылығы жəне кеніш шаруашылығы техникаларын беретін. Біздің уран рудасын өңдейтін зауыт Қырғызстанда болғанын көпшілік біле бермейді. Ал Қазақстанның Петропавл қаласында орналасқан бес бірдей жасырын-жабық зауыт Мəскеудегі КСРО орта машина жасау министрлігіне тікелей бағынып, тек əскери кешен өнімдерін өндіретін. Міне, осындай ақиқаттар көзге көрініп тұрған шақта уақыт озған сайын 1994 жылы Мəскеу университетінде Н.Ə.Назарбаев ұсынған идеяның өміршеңдігі айқындала бастады. ТМД ішіндегі бұл идеяның мағынамəнісін түсінген мемлекет басшылары енді Еуразиялық экономикалық қоғамдастыққа бірігу туралы шартты өмірге əкелді. ЕурАзЭҚ жемісті жұмыс істеп келеді. Оған біріккен мемлекеттерде ішкі рецессия тежелуге бет бұрды. Мемлекеттердің экспорты өзара тауар алмасу есебінен ұлғая түсті. Ал экспорттың ұлғаюы мемлекеттерде енетін валюталық

қаражат емес пе. Қазір ТМД аумағында, əсіресе, ЕурАзЭҚ ішінде Ресей рублі мен Қазақстанның теңгесі өтімді валюта-тауар қызметін атқарып жүр. Іргедегі қырғыз ағайындарға өз сомдарынан гөрі теңге құндырақ. Мінеки, ЕурАзЭҚ не берді деген сұраққа осының өзі-ақ жауап болып тұрған жоқ па?! Мұндай пайдалы

тікелей Н.Ə.Назарбаевтың ұзақ жылдар бойғы тынымсыз еңбегінің, түсінік жұмыстарының жемісі екені даусыз. Ал қазір оның игілігін Ресей мен Белоруссия мемлекеттері де көріп отыр. Кеден одағы өмірге келгеннен бергі уақыт ішінде бұл мемлекеттердің бір-біріне экспорты шамамен 20 пайызға артқан екен. Демек,

бастаманы өмірге əкелгені үшін біздің Президентімізге осы құрылымға біріккен барлық елдердің басшылары мен қалың бұқарасы алғыстарын айтуға тиіс. Жалпы алғанда, интеграцияның қалайтыны – ашық есік саясаты. Мұндайда оның берері көп. Еуразиялық интеграциялық қоғамдастық жағдайында да Н.Ə.Назарбаев мемлекеттер əлі де болса ішкі мүмкіндіктерді толық пайдалана алмай тұрғанын байқады. Сөйтіп, интеграцияны одан əрі дамытуға білек сыбанып кірісті. Үштіктің Кеден одағы

натуралды экономикадағы өндіріс көлемі əр мемлекетте осынша өсті деген сөз. Ал бұл сол мемлекеттерде біршама мөлшерде жұмыс орны ашылды дегенді білдіреді. Ол өз кезегінде бір қауым елдің күнкөрістік жұмыс орнын тапқанын көрсетеді. Қысқасы, интеграциялық одақтар əрқашанда бір-бірін қолдау арқылы дамитын салалас жəне сабақтас кəсіпорындарды өмірге əкелу арқылы берерін молайта түседі. Қазіргі таңда Қазақстанда жұмыс істейтін,

Ресейдегі жəне Белоруссиядағы əріптестерімен бірлескен кəсіпорындар жетерлік. Олардың көбісі Кеден одағы құрылғаннан кейін өмірге келді, демек, бұл – интеграцияның жемісі. Мұның бас ты себебі, Қазақстан кəсіпкерлік қызмет жүргізу үшін қолайлы жағдай жасаған жəне жасай береді. Біздің қолайлылығымыздың басты сипаты салықтық жеңілдіктерден көрініс тапқан. Айталық, Ресей Федерациясында табыс салығы 13 пайызды құрайды екен. Ал бізде ол 10 пайызбен шектелген. Сондай-ақ, басқа да салықтар бойынша кəсіпкердің өз өндірісін Қазақстанда ұйымдастырғанда ұтатыны шамамен 10 пайыздай кіріс. Бұл кəсіпкер үшін аз жеңілдік емес. Дəл осылайша Ресей Федерациясы мен Белоруссия да ұтысқа шығады деуге болады. Өйткені, ондағы өндірушілер Қазақстанның металы мен минералын баж салығынсыз импорттайды ғой. Сөйтіп, үш мемлекет бірбірінің қажетін өтеу арқылы ең алдымен ��здерінің алаңсыз жəне қарқынды дамуына жол ашып алды. Осыны байқап отырған басқа мемлекеттер де Кеден одағына мүшелікке өту дайындығына кіріскен. Пайымдауымызша, Армения, Қырғызстан мен Тəжікстан биылғы жылы Кеден одағына мүше болып қалар. Бұдан біздің де өрісіміз кеңейеді. Олар да өз тауарларын өрісі кең рынокқа шығару мүмкіндігіне ие болады. Осылайша Еуразиялық экономикалық одақ кеңістігінің көкжиегі кеңейе бермек. – Н.Ə.Назарбаевтың Еуразиялық одақ туралы идея сы ның жария етілгеніне 20 жыл өтіпті. Бүгінгі күн биігінен осы өткен уақытқа қандай баға берер едіңіз? – Идеяны қолдаушылардың оны терең түсінуіне біраз уақыт керек болды. Ал егер Абайша ойласақ, онда қуануымызға болады. Ұлт ұстазы «істің нəтижесі оның қалай басталғанынан білінеді» деп еді ғой. Мінеки, осы қағидаға сүйенсек, онда біз жақсы іс істедік. Еуроодақтың бүгінгідей ұланғайыр қуатты күшке ие болуы үшін екінші дүниежүзілік соғыстың соңынан бүгінге дейінгі уақыт қажет болды. Ал біз осы идеяны жүзеге асыру ісімен бар болғаны 20 жыл ғана айналыстық. Қазіргі таңда Кеден одағы халықаралық деңгейде толық мойындалған құрылымға айналды. Түптің түбінде оның берері тіптен мол болатынына шүбəсіз сенемін. Ең бас тысы, бұл одақ қарапайым қалың бұқараның өмір сүру деңгейінің жоғарылауына жол ашады. – Осы «ортақ валюта» болады деген əңгімеге қатысты не айтар едіңіз? – Жалпыэкономикалық заңдылық бойынша, Кеден одағының өзара тауар алмасу көлемі ұлғая бермек. Мұндай жағдайда мемлекеттер ортақ валюта

жайлы əңгімені қозғауы мүмкін. Еуро осындай алыс-берісті оңайлату үшін өмірге келген ғой. Мұндай ортақ валюта болмыс ақиқатына айналып жатса, оған түсіністікпен қарауға тиіспіз. Тек ол бір мемлекеттің құзырына бағынатын доллар секілді «дүние» болмайтынына алғышарттар жасау керек. Меніңше, Ресей басшылығы доллардың бүгінгі жағдайын көре отырып, рубльді доллар батқан батпаққа батыруға бармас. Жалпы алғанда, жер бетінде қазір аймақтық валюталар көбейіп барады. Бұл түптің түбінде «доллар диктатурасын» жоятын бір алғышарт ретінде қарастырылады. Қалай болғанда да, ортақ валюта туралы ой шошынарлық «құбыжық» емес. – Кеден Одағына қарсылар да жоқ емес сияқты ғой. Олардың уəжіне қатысты не айтар едіңіз? – Кез келген одақ оған біріккен мүше мемлекеттердің мүддесін сыртқы экспансиядан қорғау үшін өмірге келеді. Біз Дүниежүзілік сауда ұйымы мемлекеттерді ашық есік жағдайында жұмыс істеуге «итермелесе» де, əлемнің түкпір-түкпірінде түрлі одақтарға бірігіп жатқандарды көреміз. Айталық, Канада – АҚШ – Мексика одағы өмірде бар. Бұл Дүниежүзілік сауда ұйымының ұйытқысы болған АҚШ мемлекетіндегі ішкі саясаттың бір «жемісі». Бұл осындай одақ құру арқылы ашық есік жағдайында жұмыс істейтін жəне одан көп пайда тауып отырған Жапонияның электрондытұрмыстық тауарларынан АҚШ рыногын қорғау мақсатында өмірге келген. Демек, протекционизмге қарсы əрекет еткен АҚШ сол протекционизмді өз рыногында жасап алды. Еуроодақ жайлы да осылай деуге болады. Тынық мұхит жəне Оңтүстік-Шығыс Азия мемлекеттерінің одағы мен мұнай экспорттаушы ислам əлемінің одақтары да осы мақсатта құрылған. Қысқасы, əрбір одақ протекционистік мақсатта құрылады. Иə, Кеден одағы да өз мүддесін, өз пайдасын көздейді. Мұндай жағдайда оның белсенді қызметіне наразылардың болуы заңды құбылыс. Меніңше, сыртқы пікір соның көрінісі. Ал сырт солай дейді екен деп біз өз қадамымыздан бас тартсақ, өкініш сонда болады. Жасыратын несі бар, қазіргі таңда Қазақстан түгілі, Ресей өндіретін натуралды өнімдер кейбір дамыған елдердің рыногында бəсекеге барынша қабілетті деп айта аламыз ба? Керісінше, дамыған елдердің тауарлы өнімдері біздің рыноктарымызда өтімді. Тіпті, кейбір кездерде мемлекеттердегі табиғи жағдай да бір жақтың тауарын өтімді, келесі жақтың тауарын өтімсіз етеді. Мысалы, Аргентина мен Бразилияда еттің өзіндік құны мейлінше төмен екенін айтқан жөн. Тропикалық ормандарда орналасқан бұл мемлекеттерде сойылатын мал үшін қора дайындалмайды, жем-шөп əзірленбейді. Далада еркін жүріп жайылады. Ал біздің Қазақстанда қыстайтын мал қорасының жылы болуы шарт. Қысқы кезеңге барлық малға пішен, сүрлем, тағы басқа азық түрлері дайындалады. Шөптің құнарлылығы төмен. Ал Аргентина мен Бразилияның малы жыл ұзағына көк балаусамен азықтанады ғой. Осыдан-ақ, бізде мал етінің өзіндік құны қымбат, ал ана жақта арзан екенін байқауға болады. Бұған қоса, аталған мемлекеттер өнімдерін бірден ең арзан су жолы арқылы шығарады. Ал біздегі арзанымыз – теміржол тасымалы. Оның өзі су жолы тасымалынан екі есе қымбат. Мұндай жағдайда Қазақстан да, Ресей де өз рыногын шетелдік экспансиядан қорғауға тиіс болып шықпай ма?! Сондай-ақ біздің металдарымыз бен минералдарымыздың барлығы дерлік тұтынушысына теміржол арқылы жеткізіледі. Бұл да өзіндік құнның жоғары болуын айқындайтын фактор. Мінеки, біз өз ішімізде рыногымызды қорғау үшін Кеден одағы басты қажеттілік екенін осындай мысалдар нақты дəлелдейді. – Протекционизм жəне интеграция бір-біріне қарама-қарсы ұғымдар емес пе? – Иə, бұл екі ұғым əрқашан да бірбірімен «мүйіздесетін» күштер. Сол екеуін бір-бірін зақымдамайтындай деңгейде пайдаланғандар ғана ұтады. Міне, осыны естен шығармайық. Біз онсыз да көп тарапты экономикалық саясат арқылы ашық есік жағдайына көшкен елміз. Бірақ солай бола тұрса да, өз рыногымызды шетелдік экспансиядан қорғауға тиістіміз. Өйткені, біздің өнімдеріміз біздің халқымыздың күнкөріс көзі. Міне, осынау ақиқаттарды тең дəрежеде жəне тұтастықта, бір кеңістікте ұстаған мемлекет қана мұратына жетеді. Олай болса, мұратымыз саяси ұстанымымызға сай деп батыл айтайық жəне сол мұрат бойынша жұмыс істейік. – Əңгімеңізге рахмет.

АЛМАТЫ.

Əңгімелескен Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан».


5

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

– ЖИЫРМА ЖЫЛ Шекарада жатқан Қарабалық жері мен Ресейдің Челябі облысының Варна муниципалдық ауданы Тоғызақ өзенінің екі жағына орналасқан. Судың толқынындай өркештенген қыраттар екі аудан жерінің сұлулығы дер едік, топырағы құнарлы. Бір өзеннен су ішеді, екі ауданға жел де, қар да, жаңбыр да ортақ. Ұқсастығы көп. Бірақ қатар жатқан аудандар шекара сы зығы өткелі көп аралас-құралас бола бермеген. Бір-біріне араласпаса, көрмесе, үйренбесе, алыс-беріс болмаса, қызықпаса, бір-біріне айтпаса дамудың да мəн-маңызы қалмайтын секілді. Соңғы жылдары қарабалықтықтар «Варнада не болып жатыр екен?» деп ойлап қоятындай. «Қарабалықтықтар қалай екен?» дегенді варналықтар ойламайды дейсіз бе? Жақында құрамында кəсіпкерлер, ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілер, шенеуніктер бар Қарабалық ауданының əкімі Алмат Ысмағұлов басқарған делегация Варнаға барып келді. Делегация көршілерінің өмірін, неге ұмтылып жатқанын, бағдарлы мəселелерін шешу үшін қандай күш, ресурс жұмсап отырғанын көзімен көріп қайтты. Варна Челябі облысының ең көр кейіп өсіп келе жатқан аудандарының бірінен саналады. – Бұл жерді жазда көрсең көзің тояр еді, бірақ аудан орталығының көркемдігін жер-көкті жапқан қар да жасыра алмай тұр, – дейді делегация мүшесі Марат Айтқазин. Онда көп қабатты үйлер тым аз, барлығы да кəдімгі əшекейлеп соққан үйлер, сондықтан поселкенің де көлемі ұлғайып жайылып барады. Соңғы жылдары сəулетті коттедждер қатары көбейген. Мұнда құрылыс екпінді жүреді, ресми мəлімет бойынша, бір жылда 70 үй пайдалануға берілген. Варна муниципалдық ауданы Қарабалық секілді негізінен ауыл шаруашылығымен айналысады.

жыл

жыл

жыл

жыл

жыл

жыл

Варна-Ќарабалыќ:

Їйренетін де, їйрететін де їрдіс бар Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Өткен жылы мыс концентратын өндіретін Михеев кен байыту комбинатының іске қосылуы аудан үшін үлкен оқиғаға айналды. Бұл жүзеге асуы бірнеше жылға созылған инвестициялық жоба варналықтардың үкілі үміті болып отыр. Өндірістің аты – өндіріс, қадамы қарымды. Бюджетті толтыруда көп үміт осындай ірі кəсіпорындарға артылады. Олардың бюджеті негізінен бұрынғыдай субвенциялық сипатта қалған. Олардағы əлеуметтік саланың дамуы қарабалықтық делегация мүшелерін еріксіз таңғалдырды. – Басқаны айтпағанда, варналықтардың спортқа көңіл бөлуі ерекше. Варнадағы хоккей корты бізге əлі арман екенін жасырудың қажеті жоқ. Оған бюджеттен қыруар ақша бөлініп жасалған, кəдімгі стандартты хоккей корты. Біз де қыс айларында балаларға корт жасаймыз, бірақ біздегі энтузиастардың қарабайыр жасаған мұз айдыны мен олардың хоккей корттарын салыстыра алмайсыз. Оларда осындай əлеуметтік нысандар тек бюджеттің қаржысымен жасалады екен. Ал кəсіпкерлер тауар өндіргенін, салық төлегенін біледі, бюджетті толтыруға атсалысады, – деп əсерін бөлісті Марат Айтқожин. Шағын футбол алаңы

Кеден одағы туралы келісім – Беларусь, Ресей. Кеден одағы туралы келісім – Қазақстан, Ресей

кəсіпорынды «Союзпищепром» ірі компаниясы қанатының астына алып, жаңғыртып, бірнеше бағыттарда өнім шығаратын еді. Мұндағы озық техникалармен жарақталған диірмен тəулігіне 280 тонна жұмсақ, 200 тонна қатты бидай тартады. Тағы да сол озық техника, құрал-жабдықтың арқасында қысқа, ұзын етіп кесетін үш желіде тəулігіне барлығы 140 тонна макарон өндіріледі. Сол астық комбинаты кешеніндегі тартылған ұннан нанның түртүрі пісіріледі. Ол сол аймақтағы төрт-бес ауданды нан өнімдерімен қамтамасыз етеді, нарығын жаулап алған. Қамыр мұнда бірнеше

ЕРКІН САУДА АЙМАҒЫ

170 МЛН. АДАМ

КЕДЕН ОДАҒЫ БІРТҰТАС ЭКОНОМИКАЛЫҚ КЕҢІСТІК

орын

ЕУРАЗИЯЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОДАҚ БЕЛАРУСЬ

Біртұтас техникалық регламенттер Еңбек заңнамаларын сəйкестендіру Миграциялық заңнамаларды сəйкестендіру Біртұтас банк жүйесі Біртұтас валюта Сыртқы шекараларды нығайту

Кеден одағы жəне Біртұтас экономикалық кеңістік туралы шарт – Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей, Тəжікстан

орын

ƏЛЕМДЕГІ ҚҰРҒАҚ ЖЕРЛЕРДІҢ

Біртұтас тарифтер

орын

мың мВт

мың км

Біртұтас кеден аумағын құру жəне Кеден одағын қалыптастыру туралы шарт – Беларусь, Қазақстан, Ресей

ҚАЗАҚСТАН орын

3,7

орын

жыл

жыл

15% -ДАН АСТАМЫ

Еуразиялық экономикалық одаққа потенциалды мүше елдердің жалпы аумағы

жүйе құраушы электр желілерін

Еуразиялық экономикалық одаққа потенциалды мүше елдердің жалпы ІЖӨ көлемі осыншама доллар құрайды ТРЛН. ДОЛЛАРДАН (Бүкілəлемдік банктің мəліметі бойынша) АСТАМ

ӨЗАРА САУДА-САТТЫҚ КӨЛЕМІ

генерациялық қуатты

Кеден одағын құру – Беларусь, Қазақстан, Ресей

Еуразиялық экономикалық одаққа потенциалды мүше елдердің жалпы аумағы

орын

БЭК ЕЛДЕРІ ЭЛЕКТР ЭНЕРГЕТИКАСЫНЫҢ ОРТАҚ РЫНОГЫ

Еуразиялық экономикалық қоғамдастық құру туралы шарт (ЕурАзЭҚ) – Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей, Тəжікстан

Еуразиялық экономикалық одаққа потенциалды мүше елдердің халқы

20 МЛН. ШАРШЫ КМ.

РЕСЕЙ

ҚҰРАЙДЫ

жыл

Қостанай облысы, Қарабалық ауданы.

ЕУРАЗИЯЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОДАҚ ЦИФРЛАРДА

ЕУРАЗИЯЛЫҚ ИНТЕГРАЦИЯ КЕЗЕҢДЕРІ

Экономикалық жəне гуманитарлық салаларда интеграцияны тереңдету туралы шарт – Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей

Біртұтас экономикалық кеңістік қалыптастыру туралы келісім – Беларусь, Қазақстан, Ресей, Украина

тəсілмен ашытылады. Химиялық қоспасыз, халықтық тəсілмен ашытылатын ашытқылар жарнамаланады. Бұл кəсіпорында нан өнімдерінен басқа өсімдік майын сығатын цехтар бар. Шетелдік озық жабдықтар арқылы озық технологиямен ешқандай химиясыз сүзілген майдың даңқы да кеткен. Қарақұмық тазалайтын шағын зауыт жұмыс істей бастаған. Осынша жұмысты атқаратын тұтас кешенге айналған астық комбинаты аудандағы негізгі салық төлеуші де екен. Алты жүз варналық нəпақасын осы жерден тауып отыр. Варна муниципалдық

Шекараның арғы бетіндегі Варнада қандастарымыз да жеткілікті. Варналықтардың 7 пайызы қазақтар. Кеден Одағы құрылғалы Қазақстанмен эконо ми калық байланыс та арта түскен. Аудан орталығында тек қазақстандық тауарларды сататын 4 дүкен соның жарқын мысалы. Онда Қостанайдағы «Баян сұлу» кондитер фабрикасының конфеттері де сатылады. Қарабалықтық делегация мүшелерін өздерінің табыстарымен таңдандырған варналықтар өзекті проблемаларын да жасырмапты. – Аудан басшысы Сергей Маклаков солардың ішіндегі ең өзектісі өндіріс кəсіпорындарында білікті мамандардың жетіспеуі деп ерекше бөліп айтты, – дейді Марат Айтқожин. Алдағы күндері Варна муниципалдық ауданының делегациясы Қарабалыққа келмек. Қ о н ақт ар ды т аң ғ ал дыр ат ын жақсы істер мұнда да жеткілікті. Қазір кісі келетін үйдей, Қарабалықта да көңілге қош, абыр-сабыр дайындық жүріп жатыр. Шекара екі ауданның қарым-қатынасын үзіп тастамапты, қайта екі мемлекеттің де айбынын асырып тұрғандай. Варна мен Қарабалықтың қарымқатынасы сүйек жаңғыртқан ежелгі құдалардай, бұрынғыдан қызық бола түскен секілді.

ЕУРАЗИЯЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОДАҚ

Қазақстан Президенті Н.Ə.Назарбаев М.В.Ломоносов атындағы ММУ-де сөйлеген сөзінде Еуразиялық экономикалық одақ құру туралы идеясын жария етті Еркін сауда аймағы туралы келісім – Армения, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Молдова, Ресей, Тəжікстан, Өзбекстан, Украина

да біздің делегация мүшелерін риза етіпті. Денсаулық сақтау, білім беру, мəдениет мекемелері салаларының дамуы да жоғары екенін қарабалықтықтар мойындап қайтты. – Қазақстандағы секілді оларда да денсаулық сақтау са ласы ның сапасын арттыру, профилактикалық жұмыстарға аса мəн беру ісі тыңғылықты жүріп жатқанға ұқсайды. Оларда жалпы тəжірибедегі дəрігерлердің ғимараттары сырткөзді таңғалдырады. Емхана тұрғанда «жалпы тəжірибе дəрігерлерінің кабинеттері неге керек?» деген ой туады. Варналық əріптестердің айтуынша, бұл мини-емханалар болып саналады екен. Əр дəрігердің өзінің ауруға ем жасайтын, хирургиялық, тексеру үшін қан, зəр алатын, офтальмологиялық, лор кабинеті болады. Науқас кісі осындай дəрігер қарауынан өтеді, егер бұл жерде жоқ мамандарға қаралуы керек болса жалпы тəжірибе дəрігері оны кəдімгі емханаға жібереді, олай болмаған жағдайда науқас осы жерден де қажетті емін алып кетеді. Сонда бір дəрігер бір жарым мың адамды қарайды, – дейді Марат Айтқожин. Варнадағы бұрынғы элеватор қазір астық комбинаты болып «өсіп», Челябі облысына ғана емес, жалпақ Ресейдің көп шалғайына белгілі болды. Осыдан бірнеше жыл бұрын бұл

ауданындағы тағы бір ірі компания «Варнаагромаш». Мұнда техника жөн деліп қана қоймайды, аудан диқандары осында шығарылған техникаларды пайдаланады. Сондай-ақ, қарабалықтық кəсіпкерлер ауданды сары маймен қамтамасыз етіп отырған Варнадағы сүт зауытында да болды. Демек, варналықтар тек егін емес, мал шаруашылығын да дамытып отыр деген сөз. Варна мен Қарабалық ауданы жерінің сипаты, табиғаты жағынан ғана емес, халқының саны жағынан да қатар. Бір таңғаларлығы, Варнадағы кəсіпкерлер саны Қарабалыққа қарағанда екі есе кем екен. Ал Варнада шағын жəне орта бизнес кəсіпорындарында еңбек ететіндер жалпы аудан экономикасын дамытып отырғандардың 40 пайызын құрайды. Мысалы, 2011 жылы шағын кəсіпкерлік кəсіпорындары 2 миллиард рубльдің өнімін өндіріпті. Əрине, Қазақстандағы сияқты онда да жұмыс орындарын ашатын кəсіпкерлік мемлекет тарапынан қолдау тауып отырады. Бұл тұрғыда Қарабалықта көршілерінен көп айырмашылық бар екенін айтуға болады. Қарабалықта шағын жəне орта бизнес нысандары өнім өндірмейді, негізінен қызмет көрсетуге бағытталған. Сондықтан Қарабалыққа ғана емес, жалпы Қостанай облысына Варнадан келетін импорт басым.

2013 жылдың қаңтар-қарашасы 58 250 млн. долл. Еуразиялық экономикалық интеграция туралы декларация – Беларусь, Қазақстан, Ресей. Еуразиялық экономикалық комиссия туралы шарт – Беларусь, Қазақстан, Ресей. Біртұтас экономикалық кеңістік қалыптастыратын Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің халықаралық шарттарды күшіне енгізу туралы шешімі – Беларусь, Қазақстан, Ресей

жыл

ЖЫЛ Біртұтас экономикалық кеңістіктің жұмыс істей бастауы – Беларусь, Қазақстан, Ресей. Еуразиялық экономикалық комиссия жұмысына кірісті

жыл

Еуразиялық экономикалық одақ құру. Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарт

жыл

Еуразиялық интеграция институты дайындаған


6

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

Əлемдік экономикадағы бүгінгі өзгерістер мен жаһандық үдерістер, əлеуметтік-экономикалық мəселелердің күрделене түсуі, мемлекеттердің таза экономикалық тұрғыдан бір-бірімен байланыстары мен өзара қатынастарын одан əрі тереңдетуді талап етіп отыр. Осы орайда, əлемдегі əр елдің экономикасы белгілі бір деңгейде бір-біріне тəуелді десе де болады. Ендеше, бүгінгі таңда кез келген мемлекет үшін экономикалық тұрғыдан тиімді қарымқатынастарды үйлестіру мен нығайту – сол мемлекеттің көркеюінің басты бір кілті. Бұл жөнінде елімізде Елбасының бастамасымен нақты қадамдар жасалуда. Экономика ғылымдарының докторы, профессор Раушан ҒАБДУАЛИЕВАМЕН əңгімеміз осындай бағытта өрбіді.

айналысатындарға қарағанда, əлдеқайда тиімді. Əлбетте, кімнің бəсекеге қабілеттілігі неғұрлым жоғары, сол нарықтық қарым-қатынастарда өз үстемдігін жүргізе алады. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың отандық бизнестің бəсекеге төтеп бере білуін ұдайы айтып жүргені де сондықтан. Сондайақ, бұл – Бірыңғай экономикалық кеңістікте табысқа жетуіміздің басты бір факторы. – Қазақстан бүгінде халықаралық үдерістердің тең құқылы қатысушысы ретінде тек

ЫЌПАЛДАСТЫЌ – Еуразиялыќ экономикалыќ одаќ ќўрудыѕ басты кілті

– Раушан Смадинқызы, Қазақстан, Ресей жəне Беларусь мемлекеттері арасында Кеден одағы жəне Біртұтас экономикалық кеңістік құрылған. Экономист-ғалым ретінде сіз осы жөнінде не айтасыз? – О бас та Кеден одағын құрудағы түпкі мақсат бірыңғай экономикалық кеңістік қалыптастыруға əкеліп тірейтін таза экономикалық жоба. Тағы да қайталап айтқанда, Кеден одағы таза экономикалық блоктың пайда болуына əрі іске асуына жеткізетін жарқын жоба. Оның басты мұраты Кеден одағына мүше елдер арасындағы саудаэкономикалық қатынастарды тереңдету, осы тұрғыда халық мүдделері мен мұң-мұқтаждарына байланысты сұраныстарды біртіндеп шешіп отыру. Біз бүгінде Біртұтас экономикалық кеңістік құра алдық. Алайда ол бір орында тұрып қалмауы, ылғи да алға қарай дамып, нығайып отыруы қажет. Мұндағы үздіксіз даму мен тереңдеу жолы түптей келгенде – Еуразиялық экономикалық одақ құруға бағытталған. Кеден одағы қызметінің басты бағытының бірі – оған мүше болып кірмейтін елдерден тауар тасымалдау қатынастары кезінде сыртқы шекарада келісім жасау болып табылады. Жалпы алғанда, Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістік ұғымдары бір-бірімен мағыналас əрі төркіндес. Мақсат – осы кеңістікке кіретін елдер экономикасын тұрақты дамыту жəне тұрғындардың өмір сүру деңгейін көтеруге жағдай туғызу. Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістікке қатысатын елдердің əрқайсысы бəсекеге қабілеттілікті ұдайы көтеріп отыруға мүдделі. Сонда ғана олардың экономикасы тұрақты даму жолына түсе алады. Əлемдік нарықтағы интеграцияның басты көріністерін де осы арадан таба аламыз. Қысқасы, Қа зақстан, Ресей жəне Беларусь өндірісшілерінің неғұрлым тығыз топтасқан кооперациялары біртұтас көліктік, энергетикалық жəне ақпараттық жүйе құрып, оны тереңдетуге барынша қолайлы жағдай туғызады. Кеден одағы құрылған кезден бергі уақыттағы кейбір дəйектер мен деректерге үңілсек, мұнда экономикалық өсімнің тұрақты қарқыны сақталып келе жатқанына көз жеткіземіз. Атап айтқанда, 2012 жылы Кеден одағына мүше

елдердің жалпы жиынтық өнімі 3,5 пайызды, осы елдер арасындағы өзара сауданың өсімі 8,7 пайызды, ал сыртқы сауда өсімі 3,2 пайызды құраған. – Сіз экономист-ғалым ретінде Қазақстан экономикасы Кеден одағына мүше болудан не ұтты деп санайсыз? – Есіңізде бар шығар, Кеден одағы құрылғанға дейін тауарларды ресімдеу үдерісі өте көп уақыт алатын. Текке кеткен есіл уақытпен қоса, бұл жағдай моральдық-психологиялық тұрғыдан да біраз қиыншылықтар ту ғызды. Міне, осы ресімдеу үдерісі əжептəуір қысқартылды. Екіншіден, транзитті сауда операцияларының əлеуетті өсімі қамтамасыз етілді. Сондай-ақ, Кеден одағы Қазақстанның көліклогистикалық нарығының жедел дамуына қолайлы əсер етті. Тағы бір ұтымды жағы, айта лық, қазақстандық тауарларды Ресей немесе Беларусь мемлекеттері арқылы жеткізу мен тасымалдау транзиті мен уақыты қысқартылды. Бесіншіден, Кеден тарифының өсімі бюджетке түсетін түсімдердің əжептəуір өсуіне оң əсер етті. Алтыншыдан, Қазақстан аумағында бірлескен кəсіпорындар құру арқылы инвестициялар көлемін бұрын болмаған деңгейде арттыруға қол жеткізілді. Жетіншіден, шекаралас аймақтар Кеден одағы жағдайында қосымша инвестициялар тарту мүмкіндігіне ие болды. Осылайша, ұтымды тұстарымызды одан əрі жалғастыра беруге болады. – Еуразиялық экономикалық интеграция жөніндегі декларацияға сəйкес, алдағы 2015 жылдың 1 қаңтарында тараптар халықаралық келісімдерді кодификациялауды аяқтамақ. Дəл осы негізде елдер интеграциясының ең жоғары деңгейі – Еуразиялық экономикалық одақ құрылуы тиіс. Ендігі жерде осы мəселеге қатысты ой-пікіріңізді білгіміз келеді. – Өте орынды сауал. Еуразиялық экономикалық одақтың (ЕЭО) құрылуы əрі оның күткендегідей нəтиже беруі бүгінгі Біртұтас экономикалық кеңістіктің қазіргі жəне кейінгі аяқ алысына тікелей байланысты. Яғни ЕЭО құрылған кезге дейін Біртұтас экономикалық кеңістікке кіретін елдерде теңдестірілген макроэкономикалық жəне бюджеттік саясатқа қол жеткізілуі қажет. Сонымен бірге, осы ара лық та еңбек, қаржы жəне

тауарлар мен қызметтер нарығын құрылымдық тұрғыдан реформалауға баса көңіл бөлінгені жөн. Бұған қоса, энергетика, көлік жəне телекоммуникация салаларында еуразиялық желіні құру ойдағыдай жүргізілетін болса, ортақ мақсаттың көкжиегі неғұр лым жақындай түседі. Түйіп айтқанда, бұл өмір сүрудің жоғары стандарттарын қалыптастыруды көздейтін интеграцияның неғұрлым жоғары деңгейі. Осындай экономикалық одаққа қатысушы мемлекеттер валюталық одақты қалыптастыруға негіз бола алатын біртұтас валюталық-қаржылық қадамдар құруға баруы да мүмкін. – Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістікке мүше елдерге Қазақстан не ұсына алады? – Таза бəсекелестік тұрғыдан алғанда сыртқы нарықта қазақстандық бизнестің артықшылығы – шикізат салалары өнімдері. Кейінгі кезде оның экспорттық үлесі айтарлықтай өсіп келеді. Қазақстанның экспорттық басты басымдықтары – минералды өнімдер, металдар мен бұйымдар, жануарлардан алынатын жəне өсімдік тектес өнімдер. Сондай-ақ, дайын азық-түлік өнімдері. Алайда бұл еліміз үшін айта қаларлықтай үлкен жетістіктер деп айту қиын. Сондықтан да алдағы кезде отандық өнімдерді Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістікке мүше елдер нарығына көбірек шығару үшін инновацияның көмегіне ден қоюға тура келеді. Бұл арада үлкен жауапкершілік елдегі орта жəне шағын бизнес өкілдеріне жүктеледі. Көп жағдайларда өндіріс пен инновацияны дамытуға салынған қаржы өзге мемлекеттерден тауарларды қайта экспорттаумен

Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістікке мүше елдермен ғана емес, сонымен бірге, Қытай, Азия жəне Орталық Азия елдерімен, сондай-ақ АҚШ, Еуропа одағымен тең əріптестікті жəне өзара тығыз байланыстарды нығайту саясатын жүргізіп келеді. Осы тұрғыда не айтар едіңіз? – Қытайға қатысты саясат Қазақстанның азиялық бағыттағы сыртқы саясатының басым бағыты болып табылады. Біз оған төмендегідей мəселелер бойынша мүдделіміз ғой деп ойлаймын. Біріншіден, Қытай өзінің аумақтық орналасуы мен экономикалық əлеуеті, адам ресурстары мен саяси ықпалы жоғары мемлекет. Екіншіден, Қазақстан мен Қытай арасында ортақ шекара бар. Үшіншіден, Қытай өз кезегінде Қазақстан үшін алдағы жүзжылдықта осы заманғы əлемнің экономикалықтехнологиялық дамуында жетекші орынға ие болатын Азия-Тынық мұхиты аймағына енуіне қақпа болып табылады. Сондай-ақ, соңғы жылдары Қытайдың Қазақстанға экономикалық мүдделілік деңгейі де елеулі түрде өсіп келе жатқанын атап көрсетуге болады. Бұл мүдделілік ең алдымен Қытай Халық Республикасының энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету тұрғысынан туындайды. Соңғы жылдардағы Қытай экономикасының күрт өсімі қуат көздеріне деген сұраныстың артуына алып келді. Осы тұрғыдан қарастырғанда бұл елде мұнай жəне мұнай өнімдері импортының көлемі тез өсіп келеді. Жекелей алғанда, Қытайдың батыс аудандары көршілес Қазақстан аумағынан өзара тиімді жағдайда импорттауға болатын энергия тасымалдаушылардың жаңа көздеріне мұқтаж. Батыс елдерінің нарығына өз тауарларын жеткізу үшін де Қытай Қазақстанның көліктік-коммуникациялық əрекетін пайдалануға мұқтаж. – Қазақстанның ірі стратегиялық əріптестері Еуроодақ пен АҚШ екені белгілі... – Ойыңызды түсіндім. Дұрыс айтасыз. Қазақстанның сыртқы сауда көлемінің 49 пайызға жуығы Еуропа үлесіне тиеді. Елімізге шетелдік инвестициялардың 60 пайызға жуығы тікелей еуропалық компаниялардан құйылады. Еуроодақ пен Қазақстан арасындағы əріптестіктің басым бағыты – энер гетика. Сонымен бірге, Каспийаралық маршрутты жүзеге асыру мен экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету мəселесі де екі жаққа тиімді. Ал АҚШ жөнінде айтар болсақ, бұл – жаһандық саяси жəне экономикалық үдерістердің дамуына елеулі түрде ықпал ете алатын əлемдік ірі держава. Ең бастысы, америкалық экономика əлемдегі бəсекеге қабілетті басты экономиканың бірі. Əлемнің жақсы дамыған отыз елінің қатарына кіру стратегиясын ұстанып отырған Қазақстан үшін АҚШ-тың экономикалық даму тəжірибесі құнды болып саналады. АҚШ Қазақстан тəуелсіздік алған алғашқы жылдардан бастап, оның экономикасына инвестиция құя бастады. Бұл ірі мемлекетке осы қадамы үшін де əркез құрметпен қарай аламыз. Осы ыңғаймен əңгімемізді одан əрі жалғар болсақ, қазіргі кезде де АҚШ мемлекетіміздің ірі шетелдік инвесторы болып табылады. Əңгімелескен Темір ҚҰСАЙЫН, «Егемен Қазақстан».

Батыс Қазақстан облысы.

«Ќазфосфаттыѕ» ґнімі

əлемніѕ отызєа жуыќ еліне экспортталады Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Елбасының: «Тараз қаласы – еліміздегі химия өнеркəсібінің отаны. Қаратау өңіріндегі фосфор рудасының бүгінгі нақтыланған көлемі 5-6 миллиард тонна болса, ал жалпы жобасы 15 миллиардты құрайды. Яғни, əлемдегі 4-орында тұрмыз. Кеңес Одағы кезінде фосфордың үштен бірін шығаратынбыз. Соның бəрі тоқтап қалған. Сондықтан барлығымыз жабылып, Үкімет болып қаржы тартып, халық болып, бүкіл оңтүстік өңірінің жағдайын түзеу, елімізге көп пайда келтіру жағын ойластыру керек», деген сөзін жамбылдық химияшылар əлі ұмытқан жоқ. Бүгінгі таңда “Қаратау” мен “Шолақтау” тау-кен өңдеу кешендерін, “Минералдық тыңайтқыштар” филиалы мен “Жаңа Жамбыл фосфор зауыты” секілді нысандардың басын біріктіріп отырған «Қазфосфат» ЖШС өңір экономикасын өрге сүйреген қуатты локомотив десе де болғандай. Бұрынғыдай емес, ол қазір фосфор кенін өндіруден бастап, оны өңдеу мен дайын өнім шығару, химия кəсіпорындары үшін осы өнімдерді сату жұмыстарымен де шұғылданады. Тоқсаныншы жылдардың басындағы қиын-қыстау кезеңде зауыт жылына бар болғаны 5-6 мың тонна фосфор өндірсе, қазір жылына 100 мың тоннадан астам сары фосфор шикізатын экспортқа шығарып отыр. Зауытта фосфориттерді суспензиялық-флотациялық байыту фабрикасын салу жəне жаңғырту жəне күкірт қышқылы цехын салу бойынша жобалар жүзеге асты. Бұл химия саласындағы кокс, кальциленген сода, күкірт қышқылы сияқты құрамдастар тапшылығы мəселесін шешуге жəне химия өндірісі көлемдерін арттыруға мүмкіндік берді. Еуропадағы ірі əріптестерінің бірі, чех елінің «Fosfa» a.s.» атты компаниясымен бірлесіп, гексаметафосфат натрийі мен тағамдық фосфат өндіретін цехты іске қосты. Бұл кəсіпорынның жалпы құны 500 миллион теңге бо��ды. Гексаметафосфат өнімінің Еуропадағы қолданылу аясы өте кең. Ол суды химиялық өңдеуден бастап тағам өнеркəсібінде, құрамажемді дайындауда, тоқыма өнеркəсібінде, бояу өндірісінде, керамикалық өнеркəсіпте, таза лағыш құралдарын өндіретін кəсіпорындарда кеңінен қолданылады. Демек, зауыт сары фосфор өндірумен ғана емес, сонымен бірге, жаңа өнімдерді Еуропа мен ТДМ елдеріне өткере бастады. Соның нəтижесінде бүгінде компанияның өнімі əлемнің 30-ға жуық мемлекетіне жөнелтілуде. Жоғарыда атап өткеніміздей, «Қазфосфат» ЖШС қолға алған болашағы мол жобаның бірі – өнімділігі жылына 600 мың тонналық жаңа күкірт қышқылы өндірісін салу. Бұл зауытқа өндірілетін тыңайтқыштардың өзіндік құнын қадағалап отыруға, рынокта қалыптасқан бəсекелестік позициясын нығайтуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге, соңғы жылдар ішінде компания өндіріске мынандай инвестициялық жобаларды енгізді. Атап айтсақ, олар: №№ 5 жəне 6 пештерде пеш газын кəдеге жарату жүйесі (ПГКЖЖ); тағамдық ортофосфор қышқылын шығаратын өндіріс; түйіршіктелген натрий үшполифосфатын шығаратын өндіріс; чехтың «Fosfa» a.s.» компаниясымен бірлесіп, натрий гексаметафосфатын шығаратын өндіріс; фосфор шламын кəдеге асыру; сары фосфорды зиянды органикалық қоспалардан тазарту сияқты болып жалғаса береді. Ал бұл жобалардың енгізілуі: фосфор өндірісі қалдықтарын молырақ пайдалануға; қала мен облыстың экологиялық ахуалын жақсартуға; қуат ресурстарын үнемдеуді қамтамасыз етуге; даяр өнімнің өзіндік құнын түсіруге; жаңа жұмыс орындарын ашуға; өнімді жоғарғы қосымша құнмен шығаруға; шығарылатын өнімнің өзіндік құнын түсіруге жəне шығарылатын өнім ассортименті мен өткеру

рыногының аясын кеңейтуге мүмкіндік берді. Ол, тағы да қайталап айтамыз, Ресейден бастап əлемнің 30-ға жуық мемлекетімен экономикалық байланыс орнатуға қол жеткізіп отыр. Компанияда өндірісті жетілдіру мен қайта құрудың 2020 жылға дейінгі кешенді жоспары бекітілген. Тек 2010-2013 жылдар аралығында өндіріске 18,7 миллиард теңге инвестиция құйылған. Қазір келесі инвестициялық жобаларды жүзеге асыру жұмыстары жүргізілуде. Олардың кейбірін атап айтсақ: натрий үшполифосфатын өндіретін № 8 цехта ПГКЖЖ-ы мен № 7 жəне № 8 пештердің ПГКЖЖ-ын салу жұмыстары басталып кетті. Бұл табиғи газды үнемді пайдалануға жəне өңір дің экологиялық ахуалын жақ сартуға мүмкіндік береді. Аммофос цехының ЭФҚ-1 бөлімшесін қайта құрудан өткізудің 1-кезеңінің жұмыстары да басталған. «НИУИФ» ААҚ-пен ЭФҚ-1 бөлімшесін жылдық өнімділігі 220 мың тонна Р2О5 боларлық етіп қайта құрып, жетілдіруге келісімшарт жасалған. Бұл осы бөлімше шығаратын өнімдік қышқылдан жылына 500 мың тонна аммофос өндіруге мүмкіндік береді. ЭФҚ-2 бөлімшесін, экстрактордың екі қорабын, екі таспалы сүзгіні қайта құрудан өткізу қолға алыныпты. Бұл аммофос өндіруді 1 миллион тоннаға дейін өсіруге мүмкіндік береді, дейді мамандар. Зауытта нəрлілігі жоғары фосфаттар (түйіршіктелген ТКФ) шығару үшін азықтық фосфаттар өндірісі қайта құрудан өткізіле бастауы да қуантады. Бұл жоба өз кезегінде азықтық фосфаттарды сату көлемін ұлғайтуға мүмкіндік бермек. Пеш газынан этанол алатын өндіріс те салынбақ. Бұл жоба қосымша құны жоғары өнім өндіруге жəне өңір экологиясын жақсартуға мүмкіндік беретіні анық. Бұл үшін мамандар Қытай жəне Жаңа Зеландиямен келіссөз жүргізген. Сынақ Қытай елінде өтпек. Сонымен бірге, СХЗ филиалында NPK тыңайтқыштарын шығаратын өндіріс салыну жоспарлануда. «Arvi fertis» фирмасымен бірлескен кəсіпорын құрудың ниеттік хаттамасына да қол қойылған. Ғимараттар мен құрал-жабдықтарды техникалық аудиттен өткізу аяқталыпты. Үшхлорлы фосфор өндірісі жобасымен «Ланксесс» компаниясы айналысуда екен. Бұл ел көлемінде орын алып отырған үшхлорлы фосфорға деген зəрулік мəселесін шешуге, өндірісті дифференциялауға, жаңа өнім түрлерін шығаруға, фосфоры бар өнім ассортименттерін өсіріп, көбейтуге жол ашады. Бескүкіртті фосфор өндірісі де жобаланып отыр. Онымен «CL» компаниясы айналыса бастаған. Бұл өткеру рыногын кеңейтіп, шығарылатын өнім ассортиментін көбейтуге, елдегі импорттық орынды өсіре түсуге мүмкіндік тудырады. Фосфор өндірісі қалдықтарын қайта өңдеу арқылы NPK, NPSK тыңайтқыштарын шығаратын өндіріс те қолға алынбақшы. Фосфор өндірісі қалдықтарын (коттрельді-сүттікті) қайта өңдеу арқылы азоттыфосфорлы-калий тыңайтқыштарын (NPK) өндіретін жобаның өнеркəсіп қауіпсіздігі жөніндегі сараптау бағасы алынған. Кен байыту фабрикасы да салынбақ. «Көкжон» кенішінің карбонат іспетті фосфор кендерін байытудың принциптік технологиялық нобайы бекітілді. Бекітілген нобай бойынша флотациялық байыту фабрикасының 1-кезектегі құрылысын салуға шешім қабылданыпты. Қаратау фосфор кендерін байытудың да ТЭН-і жасалыпты. «Ақ» қышқыл өндіретін (тазартылған ЭФҚ) заманауи өндіріс те қолға алынбақшы. Тараз қаласындағы «Минералды тыңайтқыштар» филиалында өнімділігі жылына 120 мың тонна Р2О5 боларлық «Ақ» қышқыл шығаратын өндіріс салу жөнінде «CL» компаниясымен келіссөздер жүргізілген. Міне, зауыттағы осындай үлкен жобалар «Қазфосфаттың» адымын ашып, өнімдерін алдағы уақытта өзге елдерге, яғни əлемнің 30-ға жуық мемлекетіне экспорттауға кең мүмкіндік туғызып отыр. Жамбыл облысы.


7

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

Екі құрлықтың арасына тең орналасқан Қазақ ұлысы ежелден төрт тараптағы елдермен қоян-қолтық араласып, сауда-экономикалық байланыстардың қыз-қыз қайнауына мұрындық болып, озған мəдениеттердің кең таралуына қолғабыс жасаған. Өзінде бардың үлгілісін өзгеге ұсынып, өзгенің озығын алып тұрмысына пайдалана білген. Бүгінгі əңгіме ол туралы емес, жаңа дəуірдегі жаңғырған Қазақ елінің көрші мемлекеттермен байланысатын транзиттік жолдары туралы болмақ.

«Батыс Еуропа – Батыс Ќытай» – тґте жол

Алыс-жақын шетелдермен интеграцияға түсіп, бабалардан қалған бəсіре дəстүрді жаңғыртуды көздеген Қазақ елі ежелгі Ұлы Жібек жолын жаңғыртып, өзінің əлеуметтікэкономикалық əлеуетін көтеруді мақсат тұтқаны белгілі. Соның негізінде, жеті бірдей транзиттік жолдар күрделі жөндеулерден өткізіліп, бірқатары жаңадан салынып жатқаны мəлім. Бұл тұрғыда, алдымен ауызға алар жол – «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» автомагистралі. Бұл күрежол Қытайдың шығысындағы Ляньюньган портынан басталып, Қазақ жеріне Қорғас өткізу пунктінен кіреді. Сөйтіп, еліміздің оңтүстігіндегі ірі қалаларды басып өтіп, Ақтөбе арқылы Ресейдің СанктПетербург қаласындағы Луга портына дейін барады. «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық транзиттік автодəлізі бүгінде дамушы елдердің назарында. Себебі, қазіргі күнде дəстүрлі теңіз тасымалдары арқылы қытайлық порттардан Еуропа елдеріне дейін жүру уақыты 45-тен 60 күнге дейін созылатын көрінеді. Ал Қытай, Қазақстан, Ресейдің «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» автодəлізі жемісті жүзеге асырылса, жүк автокөліктері бұл аралықты 10-12 күнде басып өтеді екен. Осыдан-ақ автодəліздің болашақ əлеуетін болжай беріңіз. Отандық жəне халықаралық сарапшы мамандардың сөзіне ден қойсақ, Қытайдың даму орталықтарына назар салған жөн. Бүгінде Қытай орталық жəне батыс аймақтарын дамытуға 1 трлн. АҚШ долларына тең қаражат бөліп, Орталық жəне Батыс Қытайда жүк базаларын құрайтын жаңа индустриялы орталықтарды көптеп салуда. Мұның үстіне, экспорт көлемі жыл сайын еселеп артып жатқан алып елде, көлік инфрақұрылымы тасымал шаруасымен қарышты сұранысты қанағаттандыра алмай жүрген көрінеді. Əлемдік экономикалық дағдарысты еңсеріп, дамудың жаңа белесіне көтеріле бастаған Еуропа елдері негізінен Қытай тауарларын тұтынатыны бесенеден белгілі жағдай. Осыны ескерген сарапшылардың бағалау болжамына қарасақ, 2020 жылға қарай Қытай мен Еуропа елдері арасындағы тауар айналымы 1 трлн. АҚШ долларына жетпек. Демек, осыншама тауар айналымының бір бөлігін Қазақ елі өз бағытына бұра алса, қара жолдың үстінде отырып-ақ ырғын пайдаға кенелмей ме?! Көрші елдермен экономикалық интеграцияға түсіп, ел əлеуетін көтеріп, Тəуелсіздігіміздің іргесін бекіте түсуде шекарамен шегенделмейтін қара жолдың пайдасы осында болмақ. Бұған халықаралық магистралдың бойына

орын тебетін жүздеген сервистер мен хаб орталықтарын қосалық. Олардың əрбірінде ашылатын ондаған жұмыс орындарын есепке алсақ, экономикалық интеграциядан тартынуға тіпті де əддіміз қалмайды. Мəселен, былтырғы күз айларының басында елімізге мем лекеттік іс-сапармен келген Қытай мемлекетінің басшысы Си Цзиньпин Жібек жолы аймағында 3 млрд. адам тұратындығын айтып, жергілікті аймақтық рынок ауқымы мен əлеуеті жөнінен ғажайып екендігін атап өтті. Ол тараптардың сауда-инвестициялық қарым-қатынаста кедергілерді барынша азайтуға шақырып, Қытай мен Қазақ елі арасында Жібек жолы экономикалық дəлізін құру қажеттігіне назар аударды. Сондай-

кескені белгілі. Еліміздің көк туын желбіретіп, жүк тасымалы бойынша Иранмен жалғайтын қос кемеге «Бекет ата» жəне «Түркістан» деген атау да берілгені мəлім. Бұл оқиға Қазақ елінің теңіз саласында жаңа сала – құрғақ жүк флотының пайда болғанын айғақтайды. Сондықтан, бұл бүкіл еліміз үшін өте маңызды шара болып табылады. Себебі, бір кезде Каспийдегі барлық порттар мен кемелер бас кеңсесі Ба ку де орналасқан Каспий теңіз параходшылығының иелігінде болды. Бірақ Одақ ыдырағаннан кейін де бүкіл көлік флоты Əзербайжан мен Ресей басқаруында қала берді. Отандық алғашқы сауда кемелері 2000-жылдардың басында суға түсірілді. Бұл танкерлерге Алматы,

ТОРАП

Жолдар мен ґзендер шекарамен шегенделмейді Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

ақ, сол мемлекеттік сапар аясында ұйымдастырылған қазақ-қытай іскерлік кеңесінің отырысында, «Біз қазіргі таңда жаңа Жібек жолын жаңғыртып жатырмыз. «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» магистралдық көлік дəлізін іске асырудамыз. Жаңа автокөлік жəне теміржолдар, теңіз терминалы мен логистикалық орталықтар салынады», деді. Ал Елбасы, «Қазақ елі өзінің тарихи рөлін қалпына келтіріп Еуропа мен Азияның арасындағы өзіндік көпір ретінде Орталық Азиядағы ірі іскерлік транзиттік хабына айналуы тиіс... Бұл өз кезегінде Қазақ елінің халықаралық дəрежедегі сауда-көлік, қаржылық-іскерлік, инновациялық-технологиялық жəне туристік маңызды транзиттік дəліз қалыптастырады. Бұл мегажобаны жүзеге асырғанда 2020 жылы Қазақ елі арқылы транзиттік жүк айналымы екі есеге артып, жылына шамамен 50 млн. тоннаға жеткізуге болады», деген болатын.

Су кґліктерін іске ќосу маѕызды

Қазақ елі «KTZ Express» АҚ иелі гіндегі құрғақ жүк таситын екі теңіз кемесінің тұсауын

Астана, Атырау, Ақтау, Ақтөбе, Орал қалаларының аты қойылды. Ал Ақтау портына Қазақстан флотының алғашқы кемелері келгенде «Бекет ата», «Түркістан» деген атауларды индустрияландыру күніне орай өткен телекөпір кезінде Елбасы ұсынған болатын. «Біздің еліміз үшін бүгін ерекше оқиға. Мемлекет қолға алған барлық ауқымды жұмыстар оң атқарылуда. Алғаш рет біз теміржол жəне автомобиль көліктері арқылы Батыс Қытай мен Қазақ елін Каспий теңізі арқылы Еуропамен байланыстырушы мемлекет болып отырмыз. Бұл кемеге қасиетті бабамыздың есімін беріп отырмыз. Елімізді киелі аталардың рухы қолдап, жар болып жүрсін», деп толқыған еді Мемлекет басшысы. Расында, теңіз көлігі қашанда ел экономикасына сүбелі үлес қосатын сала. Жəне ол əлемде экономикалық жағынан болсын, əлеуметтік жағынан болсын тиімді əрі тарихы терең тасымал түрі. Теңізге шығатын жолы жоқ елдер қатарындағы Қазақстан үшін Ақтау теңіз порты – жалғыз теңіз жолы. Сол үшін де бұл оқиға – теңіз көлігі арқылы жүк тасымалының тұсауы кесілген күн, ел өміріндегі маңызды оқиға ғана емес, биік белес, жаңа тарихтың бастауы болмақ. Өткен жылдың соңына таман Қазақстанның «KAZLOGISTICS»

көлік одағы Атырау қаласында «Орал – Каспий айдынында ішкі су жолын дамыту мен өзекті жайлары» тақырыбында дөңгелек үстел отырысын өткізді. Оған Көлік жəне коммуникациялар министрлігі, Теңіз көлігі кəсіпкерлерінің қауымдастығы, Кəсіпкерлердің ұлттық палатасы, Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің Су ресурстары комитеті, Атырау жəне Батыс Қазақстан облыстары əкімдіктерінің өкілдері, су мəселесі бойынша республикалық мемлекеттік кəсіпорындардың басшылары, Жайық өзенінде тасымалдаумен шұғылданатын кəсіпкерлік ұйымдар қатысты. Дөңгелек үстелде Жайық өзенін де кеме жүргізу мен Атырау портындағы инфрақұрылымдық жағдай талданды. Мамандар негізінен өзен көлігімен тасымалдауды дамыту мен Жайық өзенінде кеме жүргізу жайын сөз етті. Отырысқа қатысушылар Жайық – Каспий айдынындағы өзен суының аздығын, онда кеме жүргізудің қиындығын, мемлекеттік техникалық флоттың тозығы жеткенін, сондай-ақ, мамандар жетіспеушілігін əңгіме өзегіне айналдырды. Сөйтіп, «Теңізшевройл» жобасының болашағы қаралды. Онда екі көліктік даму жобасы қарастырылды. Бірінші – Каспий мен Жайық өзені қайраңын

қазу жұмыстарын жүргізу, екінші – Атырау портын жаңғырту, үшінші – жаңа теңіз терминалы мен жүк автожолының құрылысын жүргізу көзделген. Жобаның нақты сұлбасы анықталған соң оны бөлшектеп қарастыру жүзеге асырылмақ. Аталмыш жоба өзен көлігімен тасымалдауды жүзеге асыруда серпін беретін болады. Оған қоса, Волга-Дон арнасы арқылы тасымалдауды жəне Ресеймен бірлесіп мемлекетаралық келісім негізінде көрші елдің ішкі су жолдарына шығу мақсаты бар. Осының негізінде, Еуразия кеңістігінде көліктік-логистикалық ком пания құру қарастырылды. Мұнымен бірге, Жайық өзені бойынша бірнеше бағдардың жоспарын жасау келісілді. Əсіресе, өзендегі көліктік бағдарларды анықтап, Жайық – Каспий өзені мен теңіз қайраңын аршу, Қоршаған орта жəне су ресурстары министрлігімен бірлесіп экологиялық мəселені мұқияттап, тиянақтау шарасы негізделді. Сөйтіп, мүдделі кəсіпорындар – «Атырауөзенпорты» АҚ, «Тенгизшевройл» ЖШС, NCOC, «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» ЖШС, «АМӨЗ» АҚ, Атырау «Ұлттық мұнай химия паркі» АЭАның ұсыныстарына орай Жайық өзенінде кеме жүргізу жəне жүк тасымалдау көлемін арттыру ұсынылды. Сондай-ақ, Атырау портынан Азов теңізіне дейін жəне Ресейдің орталық аймағына жету мен қайту, оның бағасын анықтау, арнайы кемелердің мамандануын қамтамасыз ету тағы басқа жағдайлар талқыланды. Бүгінде осы мəселелер бойынша арнайы құрылған жұмыс тобы транзиттік су жолдарының жағдайын бағамдап, бағалап жатыр. Бұйыртса, шекарамен шегенделмеген өзен жолдарын да жүк тасымалына пайдаланатын күн келіп жетеді. Анықтама үшін айтарымыз, Орал – Каспий өзен айдыны еліміздің 415 мың шаршы шақырымын алып жатыр. Жалпы алғанда, Орал өзені Батыс Қазақстан, Атырау мен Ақтөбе облысы арқылы өтіп, Ресей аумағына

да кіреді. Оның бойында еліміздің 2,2 млн. адамы тұрады. Осыған қарағанда, айтылған шараларды жүзеге асыру мақсатында тəуекелмен бел байлауға болатын сияқты.

Транзитті теміржолдар ел ырысын кґбейтеді

Елімізде су жолдарынан тыс 7 бірдей транзиттік дəліз бар. Оның алтауы теміржолға тиесілі. Сондықтан да, Елбасы Ұлттық логистикалық оператор етіп «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ-ты белгілеуді ұсынды. Бүгінде осынау ұсыныс қолдау тауып, өмірге келгенінің куəсі болып отырмыз. Енді көрші елдермен интеграциялық қатынасымызды нығыздап, шекарамен шегенделмейтін теміржол магистралдары жөнінде айтсақ. Осы арада Қазақ елі көпвекторлы саясат ұстанумен қатар, экономикасын да барынша əртараптандырып жатқанын атап өткеніміз орынды. Экономикалық тұрғыдағы тəуелсіздігін қуаттандыра түсу мақсатында шекаралас елдердің бəрімен интеграцияға түсіп, транзиттік жолдар арқылы байланысын нығайтып жатыр. Оның дəлелді мысалдары өте көп. Сонымен, бірінші – орталықазиялық дəліз. Ол Өзбекстаннан Сарыағашқа кіріп, Ақтөбе аймағындағы Озинки стансасынан Ресей еліне өтеді. Екінші – Солтүстік теміржол дəлізі. Ол Қытай елінің шекарасындағы Достық стансасын басып өтіп, Солтүстік Қазақстан өңірімен Ресей асады. Үшінші – Оңтүстік трансазиялық дəліз. Бұл да аталған Достықтан өтіп, Сарыағашқа қарай жол тартады. Яғни Қытай мен Өзбекстанды жалғайды. Солтүстік пен орталықазиялық дəліздер осы Сарыағашта тоғысып-таралатынын да айтқан жөн. Сондай-ақ, өткен жылы ғана іске қосылған Алтынкөл стансасынан тартылған транзиттік жол да Сарыағаш арқылы өзбек еліне асады. Одан əрі Парсы шығанағы мен Үндістанға бет алатыны белгілі. Төртінші – ТРАСЕКА дəлізі. Ол

Азия мен Кавказды, одан əрі Шығыс Еуропаны жалғайтын болады. Нақты көрсетер болсақ, Қазақ елі, Каспий теңізі, Грузия, Түркия, Румыния. Бесінші – Солтүстік – Оңтүстік дəлізі. Кəдімгі Өзен – Түрікменстанмен мемлекеттік шекара теміржолы Ресей мен Иран елін төтелей байланыстырмақ. Аталған екі елмен қатар, бұл дəліздің əл-дəрменін барынша көтеруге Үндістан да мүдделі болып отыр. Негізі, Ресей Ақтауға соғып уақыт жоғалтқысы келмесе, Атыраудың Ганюшкино стансасынан Қазақ еліне кіріп, Бейнеу арқылы Астыға, одан əрі Болашақ түйіспе бекетіне төтелеп өтуіне де болады. Сөйтіп, Түрікменстанды басып өтіп, Иранның Бендарабад портына шығады. Арғы жағы ашық теңіз. Ал алтыншы – Шығыс-Батыс дəлізі. Қазіргі құрылысы жүріп жатқан теміржолдар толығымен іске қосылғанда аталған транзиттік дəліз өзі пайда болады. Оның жөні былай: Достық стансасынан кірген Қытай құрамы Ақтоғай арқылы Қарағандының Жарық бекетіне барып, одан Қызылорданың Сексеуіліне қосылады. Одан əрі Шалқар, Бейнеу арқылы Ақтауға барады. Ондағы теңіз порты мен Өзен – Түрікменстанмен мемлекеттік шекара бағытын бұған дейін тəптіштегенбіз. Əйтпесе, осы келген құрамдар Шалқар стансасы арқылы Ресейге өтіп кетуіне де болады. Өзі пайда болар бұл транзиттік дəліздің əр тұсына тоқталуымыздың себебі біздің ел аумағы бойынша Шығыс пен Батыс аймағының аралық жолы 1200 шақырымға бір-ақ қысқарады. Ұлан-байтақ жерімізден өтетін осынау ғаламат транзиттік дəліздерге қарап, Қазақ елінің көрші мемлекеттермен экономикалық тұрғыда интеграцияға түспей тұйық ғұмыр кешуі мүмкін еместігіне көзіміз жетеді. Қазақстан алыс-жақын шетелдермен байланысын нығайтып, дамыған елдердің жақсы тараптарын үйреніп, білімі мен біліктілігін жанжақты шыңдамаса, замана бедерінде бəсекеге қабілетті ел болуы мүмкін емес екені айдан анық.

 Біз – қазақстандықтармыз!

Халыќ əні «Бипыл». Орындайтын «Ладушки» əн-би ансамблі

Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

...Мерекелік кештердің бірі-тін. Жүргізуші хабарлап тұр: «...Сахнада «Ла-а-ад-у-у-ушки» ансамблі!». Əн атауын да айтқан болуы керек. Нөпір халықтың ортасындағы қым-қуыт дауыс естіртпеді. Жарқ-жұрқ еткен жарасымды ұлттық киімдерімен көтерілген топты көргенде «Частушка» айтар деп күттік. Жұртшылықты қайдам, санамызда осы

ой қылаң берді. Алдымен орыс халқының танымал əндері «Порушка-Параня» мен «Калинканы» шырқады. Нəшіне келтіріп тұрып. Алып көршіміздің коды емес пе?! Əпсəтте алаңдағы халықты жандырып жіберді. Исі славян мəз-мейрам. Бір сəтте «Белес, белес, белес пе, белес жақын емес пе?» деген əн естілді. Орта жолдан қазақтың күйтабағы қосылып кетті ме дестік. Жоқ, «Ладушки» екен айтып тұрған. Мүдірмейді. Қандай жарқын, қандай ашық дауыс! Қандай ойнақы

əн! Ансамбль мүшелері сəлден соң «Жатыр едім көгалда...» деп əуелетті. Олар сахнадан түскенде дүркірете қол соғып, қолпаштаған елде қисап жоқ еді. Міне, сол «Ладушки» фольклорлықэтнографиялық ансамблінің көркемдік жетекшісі Оксана Новиковамен жүздестік. Өнер колледжінде сабақ беретін ол шығармашылық ұжымның арғы-бергі тарихы туралы əңгімеледі. «Ладушки» – 1986 жылы Шығыс

Қазақстан мемлекеттік университетінің музыкалық факультетінде құрылыпты. Алғашқы жетекшісі – Александра Постникова. 1995 жылы Ресейге қоныс аударған. Қазір Екатеринбургте тұрады. Биыл 70 жасқа толды. Шəкірттері мерейтойымен бейнежазба арқылы құттықтапты. Оксананың өзі ұжымға 1987 жылы университетке түскен кезінде қабылданған. Ансамбль көптеген гастрольдік сапарларда болып, айтарлықтай табыстарға қол жеткізген. 1987 жылы Алматыда өткен фольклорлық фестивальде, 1988 жылы Чехословакияда, 1989 жылы Германияда əн шырқайды. 1990 жылы Мəскеудің Останкиносында Т.Веденьева мен сазгер А.Журбин жүргізген «Споемте, друзья» бағдарламасына қатысады. Сол уақыттың сахна жұлдыздары В.Мулявин, А.Малежик, М.Капура жəне «Яблоко» ансамблімен бір концертте өнер көрсетеді. Шығармашылық ұжым үшін сол жылдар белсенді ізденіске толы болды. А.Постникова əр нөмірді шағын қойылым сияқты орындауға күш салатын. Ленинград институтын мəдениет жəне бұқаралық мереке режиссері мамандығы бойынша тəмамдаған кəнігі маман болғандықтан, ансамбльдің əн қорына, əншілердің дауыс қоюына, киім киісіне ерекше мəн беретін. Осылайша, өткен жылдарға шегініс жасаған Оксана ансамбльдің Қазақстанның барлық түкпірінде болғанын, тіпті бір жазда автобуспен Шемонайха ауданының ауылдарын түгел аралап шыққанын жеткізді. – 1991 жылы Қырымдағы халықаралық балалар орталығы жұмысқа шақырды. Артекте төрт жыл жұмыс істеп, 1995 жылы Өскеменге оралдым. Сол кезде Александра Артемьевна Ресейге кетті де, жұмысты əрі қарай жалғастырдық. Мұражай үйінің бір бөлмесін жалға алып, концерттерден түскен қаржыға ұлттық костюмдер тіктіре бастадық, – деді ол. «Тəуелсіздік жылдары «Ладушкидің» репертуары толыға түсті. Орыс халық əндері айтылу мəнері жағынан əртүрлі болып келеді. Стильдік репертуар қалыптастыру оңай шаруа емес. Жастарға

түсінікті əрі тыңдарман құлағына тез жетуі үшін əндерді заманауи қалыпта өңдеу қажет болды. Себебі, халық əндері аса танымал емес, жастар попса, рэп жанрын ұнатады. Халық қазынасын ұғынықты тілмен айтуға тырыстық», деп түсіндірді бұл жайды ұжым басшысы. «Ладушки» тобы қазақ əндерін А.Постникованың кезінде-ақ орындаған екен. Алғаш рет халық əні «Бипылды» айтыпты. – Аталған əн тыңдаушыларымыздың бəріне ұнаған болатын. Жалпы, біз Чехияға барғанда чех тілінде, Германияға барғанда неміс тілінде əн айтуды ансамбльдің қағидасына айналдырдық. Бұл – сол халыққа деген құрметімізді білдіреді, – деді ансамбль жетекшісі. Соңғы кезде топ мүшелері қазақтың халық əндерін жиі орындай бастады. Оған облыс басшылығы да қолдау көрсетіп отыр. Оксана қазақ тілін дер кезінде үйренбегеніне өкініш білдіреді. – Кеңестік мектепте оқығандықтан, қазақ тілін үйрене алмадық. Тіл білмегендіктен, əнді айту оңайға түскен жоқ. Сондықтан қазақ жəне орыс əндерінен попурри орындауды ұйғардық. Репертуарымызға қазақтың «Көбелек», «Жеңеше-ай» сынды ойнақы, тілге жеңіл əндері қосылды. Мұндай əндерді орындау өзімізге де ұнайды. Əрине, алғашқы кезде қатты қиналдық. Үнемі айта берсе адам машықтанып алады екен. Əннің сауатты шығуына барымызды салдық. Өйткені, əн мəтінін аударма арқылы түсінсек те, қазақ тілінің дұрыс қолданылуына мəн беруіміз қажет. Өскемен қалалық мəдениет бөлімінің бастығы Азамат Маратұлы көмектесті. Енді «Тойбазар» əнін орындауға əзірленіп жүрміз, – деді Оксана. «Ладушки» тобының əндері өзге өңірлерге де жете бастады. Былтыр Наурыз мерекесіне орай Бейбітшілік жəне келісім сарайы алдындағы алаңда өткен концертте талғамы биік астаналықтар да жылы қабылдады. Астана мен Алматы қалаларында өткен Шығыс Қазақстан

облысының мəдени күндерінде де ел ықыласына бөленді. Ансамбль соңғы жылдары интеграция орайындағы мəдени кештерге жиі шақырту алады. Мəселен, жуырда Ресейдің Алтай өлкесіндегі «Песнохорки» фольклорлық орталығы 30 жылдық мерейтойына шақырды. Барнаулда өткен Шығыс Қазақстанның мəдени күндері аясында да өнер көрсетті. Новосібір қаласында Анастасия жəне Захар Заголовкиндердің «Играй, гармонь!» фестиваліне қатысты. Заголовкиндер осы фестивальден соң қазақстандық əріптестерін Кремльде өткен 25 жылдық мерекелік кешіне арнайы шақырған екен. Өскемендік өнерпаздар бағдарламаға қатысып, мəскеулік тыңдармандарына тақия сыйлап қайтыпты. Достық үйімен тығыз жұмыс істейтін олар елімізде, облыс орталығында өтіп жатқан мəдени іс-шаралардың тұрақты қатысушысына айналды. Тіпті, бүгінде жеке мерекелік кештерге шақыртулар жиі түседі екен. Ансамбль құрамында бес əнші бар. Татьяна Щербакова – Өскемендегі өнер колледжінің дирижерлік хор бөлімін, Ольга Добромыслова – музыка мектебін, Денис Захваткин – музыка мектебін скрипка класы бойынша бітірген. Бірі мұғалім, бірі үй шаруасымен айналысса, Денис титан-магний комбинатында бағдарлама операторы болып еңбек етеді. Ұжым құрамына жуырда ғана қосылған Александр Эрбис – Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университетінің студенті. Ал Дмитрий Швабиландт – Алматыдағы Құрманғазы атындағы консерваторияны тəмамдаған. Қазір музыкалық мектепте мұғалім болып істейді. «Ладушки» этнографиялық ансамблі 2011 жылы Испанияда өткен «КостаБарселона» арт-фестивалінің Гран-при жүлдесін жеңіп алған. Бүгінде жиырмаға жуық қазақ əндерін өз репертуарына қосқан ладушкиліктердің бір-ақ арманы бар. Шетелдерге шығып, қазақ əндерін дəріптеу. Шығыс Қазақстан облысы.


8

– Ерғали Бөлегенұлы, қазіргі уақытта Қазақстан мен Беларусь арасындағы қарым-қатынастар бірегей одақтастардың байланыстары деп аталып жүр. Сіздің көзқарасыңыз бойынша, Қазақстан-Беларусь қатынастарын осылайша атаудың мəні неде? – Тəуелсіздікке қол жеткізген күннен бастап Қазақстан мен Беларусь арасындағы қарым-қатынастар тұрақты түрде даму үстінде, əрдайым жаңа мазмұнға толып келеді. Қарым-қатынастарға қандай да болмасын саяси немесе экономикалық мəселелердің ауыртпалығы түсіп жатқан жоқ. Осы уақытқа дейін шамамен 80 құжаттан құралған едəуір жетілдірілген келісімдік-құқықтық база қалыптасты. Олардың ішіндегі ең маңыздысы 1996

www.egemen.kz

стратегиялық деңгейге көтерген қадам болды. Осының арқасында аймақтық мəселелерді шешумен қатар, бірінші кезекте БҰҰ, ЕҚЫҰ жəне басқа да халықаралық құрылымдар шеңберінде тығыз ықпалдастық жүргізуге мүмкіндік туды. Бұл бағыттағы ынтымақтастық аса тиімді ретке келтірілген, себебі, өзекті халықаралық күн тəртібі бойынша елдеріміздің ұстанымдары бір-біріне сай келеді. – Сəл шегініс жасасақ, Қазақстан Пре зи дентінің 2012 жылдың мамыр айындағы Беларуське сапары барысында мемлекет басшылары шамамен 1 млрд. АҚШ долларына жеткен тауар айналымы қолда бар əлеуетке сай келмейтіндігі туралы пікір білдірді. Бұл көрсеткіштің артуына қандай салалар ықпал ете алады, өсімнің жаңа мүмкіндіктері қайда жатыр? – Біз бүгінгі таңда мемлекет басшыларының екі ел арасындағы тауар айналымын екі есеге арттыру жөніндегі тапсырмасын орындау бағытында жұмыс жүргізіп келеміз. Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістік аталған бағыттағы жұмыстарға оң септігін тигізіп отыр. Қазір Қазақстанда «БелАЗ», «МТЗ», «Гомсельмаш» жəне басқа да 12 бірлескен құрастыру өндірістері жұмыс жасауда, біздің республикамызда қолданысы əртүрлі мақсаттарға арналған беларусьтік машина жасау жəне ауылшаруашылық техникаларын шығару жобаларын жүзеге асыру жалғасуда. Осы орайда, аталған жоба-

29 наурыз 2014 жыл

əзірге дəстүрлі түрде Ресейге қарай бет бұрып отыр. Бұл – заңдылық. Дегенмен, Біртұтас экономикалық кеңістіктің барлық тетіктерінің іске қосылу қарқынына қарай Қазақстан мен Беларусь арасында ынтымақтастықты едəуір арттырудың қосымша мүмкіндіктері пайда болатыны сөзсіз. Екі елдің кəсіпкерлері бірыңғай тəртіп пен ашық ережелер бойынша, белгілі тарифтермен жұмыс істейтін болады. Бұл, кəсіпкерлерге əрекеттестіктің жаңа түрлерін табумен қатар, Біртұтас экономикалық кеңістіктің ортақ нарығында өздерін əлдеқайда сенімді сезінуге мүмкіндік береді. – Бəсекеге қабілеттілікті арттыру мақсатында ғылыми-техникалық саладағы ынтымақтастық өзекті болып табылады. Бұл бағытта не жасалуда? – Беларусь – дəстүрлі түрде іргелі ғылыми-зерттеулер саласында мықты ел. Соңғы жылдары ғылым мен өндірістің тікелей байланысын қамтамасыз етуге көңіл аударылды, нəтижесінде коммерциялық табыстарға қол жеткізілді. Жекелеген əлемдік ноу-хаулар нақ осы беларусьтік мамандардың үлесіне тиесілі. Өз кезегінде Қазақстанда да аталған салаға əрдайым үлкен мəн беріліп келеді, оның дамуына қомақты қаражат инвестицияланып жүр. Елдеріміз бір-бірінен көп нəрсеге үйрене алады. Осыған байланысты Қазақстан Республикасы мен Беларусь Республикасының жоғары оқу орындары мен ғылыми-зерттеу

Байланыстар байламы жоєары

Ќазаќстан Республикасыныѕ Беларусь Республикасындаєы Тґтенше жəне ґкілетті елшісі Ерєали БҐЛЕГЕНОВПЕН əѕгіме жылғы 17 қаңтарда қабылданған Достық пен ынтымақтастық туралы шарт болып табылады. Аталған құжат барлық бағыттардағы ынтымақтастықты реттеуге жол ашып отыр. Біздің достық қарым-қатынастарымыздың түбірінде шынайы тарихи негіз жатыр. Əр уақытта тығыз экономикалық, мəдени-гу ма ни тарлық жəне басқа да байланыстарымыз болған еді. Қазақстандағы шамамен 100 мың адамнан құралған белорус диаспорасын аталған байланыстардың «шынайы көпірі» десек, қателеспейміз. Беларусьте Ұлы Отан соғысы кезінде елді фашистік басқыншылардан босатуға үлес қосқан қазақстандықтардың ерлігі жоғары бағаланады. Қазіргі қарым-қатынастардың одақтастар сипатын екі елдің мемлекет басшыларының саяси еріктерінің заңды нəтижесі деген жөн. Олар тығыз, өзара сенімді саяси үнқатысуды бекіте білді, бірлескен ірі жобаларды жүзеге асыруға іс-əрекет еркіндігін берді. Пре зиденттер Н.Назарбаев жəне А.Лукашенко жыл сайын өзара екіжақты сапарларды өткізіп отырады. Сонымен қатар, тұрақты негізде екі елдің Үкімет, Парламент басшыларының, министрліктер мен ведомстволар жетекшілерінің, ұлттық компаниялар өкілдерінің кездесулері ұйымдастырылады. Бір сөзбен айтқанда, байланыстар өте қарқынды, ал ең бастысы – олардың жемісі қомақты. Əрине, Қазақстан мен Беларусьтің ЕурАзЭҚ, ҰҚШҰ жəне ТМД сияқты интег рац иялық бірлестіктерге қатысуының маңызы үлкен. Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістіктің құрылуы елдеріміздің қарым-қатынастарын сапалы жаңа

ларда қазақстандық мазмұндағы үлестің тоқтаусыз өсімі байқалып отыр. Жалпы есептегенде, 60 шақты жоба жүзеге асырылуда. Əрине, тауар айналымын күрт арттыру үшін бұл жеткіліксіз. Сондықтан жаңа ірі серпінді жобаларды жүзеге асыра бастау маңызды. Осы ретте, елдеріміздің табиғигеографиялық басымдылықтарын қолдану шарт. Мəселен, Беларусь Қазақстанның Еуропаға «батыс қақпасы» болса, Қазақстан Беларусь үшін өнімді Қытай мен Оңтүстік Азияға ілгерілетудің тірек алаңы бола алады. Бұл мəселе бойынша елдеріміз арасында толық келісім бар. Бұл бағытта əңгіме қозғасақ, қазақстандық тараптың Беларусьтің бірқатар өнер кə сіп нысандарын жекешелендіру үдерістеріне қатысуы, осы жерде өткізу терминалдарының құрылысы, сондай-ақ, Беларусь тарапының «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» көлік дəлізінде толыққанды қатысу мүмкіндігі жөнінде консультациялар жүргізілген. Ынтымақтастықтың өзге де перспективалы ба ғыт тары бар, оның ішінде, IT-технологиялар саласы, телебайланыс, агроөнеркəсіп кешені, энергетика, т.б. бағыттарды атаған жөн. Жалпы, асырып айтпағанның өзінде екіжақты ынтымақтастықтың əлеуеті зор. – Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістіктің құрылуы екіжақты ынтымақтастықтың дамуына қандай серпін берді? – Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістіктің құрылуы Қазақстан мен Беларусьтің арасындағы сыртқы сауда айналымы көрсеткіштеріне жағымды ықпал етті. Сонымен бірге, Қазақстан мен Беларусь

институттары арасында ғылыми-білім беру бірлестігі құрылды. 2012-2013 жылдарға арналған Ғылыми-техникалық ынтымақтастық бағдарламасына 38 жоба енген болатын. Ғылыми-техникалық ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан-Беларусь комиссия сы жұмыс істейді. Бір сөз бен айтқанда, ынтымақтастықтың барлық қажетті тетіктері іске қосылған, бар қалғаны – ынталандыру жəне нəтиже алу. Менің пі кірімше, олардың ішінде бір лес кен кəсіпорындар құру, ғылымның əртүрлі салаларында бірлескен ғылыми-техникалық бағдарламаларды əзірлеу, озық технологияларды ендіру болуы керек. – Ерғали Бөлегенұлы, интеграциялық үдерістер елдерімізді барған сайын жақындата түсуде. Бұл идеяның бастамашысы Нұрсұлтан Назарбаев екені белгілі.

Қазақстан басшысының интеграциялық бастамаларына ешбір балама жоқ екені тағы аян. Ал белорустардың аталған үдерістерге көзқарастары қандай? – Бірінші кезекте, посткеңестік кеңістіктегі интеграциялық үдерістердің дамуын тек саяси орталарда ғана емес, жалпы беларусьтік қоғамда құптайтынын жəне қолдайтынын атап айтқым келеді. Беларусь ТМД, ҰҚШҰ, ЕурАзЭҚ, КО жəне БЭК бірлестіктерінің белсенді мүшесі болып табылады. Бұдан бөлек, Ресеймен бірлесіп, одақ құрған. Интеграция – Беларусьтің географиялық, геосаяси, тарихи жəне басқа да факторларға негізделген саналы таңдауы. Сондай-ақ, бірлестік елдеріміздің экономикаларының бірін-бірі толықтыру қасиетіне жəне кəсіпорындар арасындағы тығыз кооперациялық байланыстарға негізделген. Сонымен қатар, Беларусьте Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың сыртқы саяси бастамалары жоғары бағаланады жəне олардың тереңдігі мен өзектілігі ерекше аталады. Бұл, əсіресе, Елбасының 1994 жылы жариялаған еуразиялық идеясына қатысты. Белорустардың өзіндік ерекше діліне байланысты аталған идея оларға жағымды əсер қалдырды. Беларусь посткеңестік кеңістіктегі интеграциялық үдерістерді дамытудың бірізді жақтаушысы болып қала беретініне сенімдімін. – Əріптестік қарым-қатынастарды н ығ ай т уда м əден и -гум ан и т ар лық байланыстардың мəні зор. Аталған салада біршама қызықты жобалардың жүзеге асырылып жатқандығы мəлім. Сол жобалар туралы айтып берсеңіз. – Бұл сұраққа жоғарыда жауап берген едім, сол себепті бірнеше нақты жобаларға тоқталып өтейін. Едəуір үлкен жұмыс атқарылып жатқандығы рас. Оларды жүзеге асыру көп қиындық туғызбауы тиіс, себебі, аталған бағыттағы ынтымақтастықты дамытуға екі жақтан да толық өзара түсінушілік пен ұмтылыс бар. Мəселен, 2009 жəне 2010 жылдары сəйкесінше Қазақстан мен Беларусьтің Мəдениет күндері өтті. 2009 жылы Минск қаласында М.Əуезовтің барельефін орнатудың салтанатты рəсімі болып, М.Əуезов көшесі бойында орналасқан №143 орта мектепке қазақтың заңғар жазушысы М.Əуезовтің аты берілді. Осы мектепте М.Əуезовке арналған мұражай бар, жыл сайын оқушылардың Қазақстан тарихын білу деңгейін тексеретін сайыстар өткізіледі. Бұл Мұхтар Омарханұлының Минскідегі өзіндік бір бұрышы десек болады. Біздің ортақ тарихымызда Ұлы Отан соғысының қаралы беттері ерекше орын алады. Қазақстандықтардың Беларусьті жаудан азат етуге қатысқаны баршаға мəлім. Бұл жерде қаза тапқандар да аз емес. Олардың есімдерін мəңгі есте сақтау үшін елшілік Беларусь тарапымен бірлесіп, іздеу жұмыстарын жүргізуді жалғастырып келеді. 2011 жылы елшілік естелік-кітаптың екінші бөлімін басып шығарды, кітапқа осы жерде көз жұмған тағы да 2 мың жерлесіміздің аттары енді. Көптеген жылдар өткеннен кейін қазақстандықтар бауырлас Беларусьте өздерінің жақын туыстарымен қоштасуға мүмкіндік алды. Минск қаласында танымал қазақстандық жазушылар мен ақындардың шығармашылығына арналған əдеби кештер өтеді. 2011 жылы белорус тілінде Абай Құнанбаевтың кітабы жарық көрді. Бұрнағы жылы Белоруссия ұлттық техникалық университетінде Абай атындағы Қазақ тілі, тарихы мен мəдениеті орталығы ашылды. Артынша Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде Белорус тілі, тарихы мен мəдениеті орталығы ашылады. Бұл мəдени-гуманитарлық салада жүзеге асырылған жобалардың бір парасы ғана. – Əңгімеңізге рахмет. Екі ел арасын жақындастыру бағытындағы жұмыстарыңыз табысты болсын. Əңгімелескен Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Серіктестіктіѕ серпінді ќадамы Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Əлемдік экономикалық қауымдастықта бірлескен кəсіпорындардың маңызы зор. Міне, осындай өзара ықпалдастық жағдайында жұмыс жасап жатқан «Қазақойл Ақтөбе» ЖШС – Ақтөбе өңірінен қара алтын өндіретін іргелі кəсіпорындардың қатарына жатады. Оның құрылтайшылары серіктестіктің 50 пайыз акциясы пакетін ұстайтын «ҚазМұнайГаз»ҰК» АҚ жəне 50 пайыз акциясына иелік ететін «Caspian Investments Resources Ltd» компаниясы болып табылады. Ал, «Caspian Investments Resources Ltd» компаниясына «ЛУКОЙЛ Оверсиз» жəне «Sinopec» компаниялары тепетеңдік негізде қатысады. Серіктестік облыстың Мұғалжар жəне Байғанин аудандары аумағындағы Əлібекмола мен Қожасай мұнайгаз конденсатты кен орындарын игеріп келеді. Бұл кен орындары Ақтөбе қаласынан 250-270 шақырым қашықтықта орналасқан. «Қазақойл Ақтөбе» ЖШС Əлібекмола мен Қожасай кен орындарында көмірсутек шикізатын өндірумен 1999 жылдан бастап айналысады. Құрылған күннен бастап компания өңірдің экономикалық дамуына елеулі үлес қосып келеді. Осы кен орындарынан қара алтынның алғашқы миллион тоннасы 2004 жылдың шілде айында өндірілді. Ал тура тоғыз жыл өткен соң, 2013 жылы Əлібекмола мен Қожасай мұнайгаз конденсатты кен орындарын қарқынды игерудің нəтижесінде кəсіпорын мерейлі 10 миллион тонна мұнай өндіру межесіне қол жеткізді. Бұл серіктестік мұнай өндіру саласындағы көшбасшылардың бірінен саналады. Сондай-ақ, ол əлеуметтік жəне корпоративтік жауапкершілігі жоғары деңгейдегі компания ретінде де танымал кəсіпорын. Мұндай жетістіктердің негізі – ол адам факторы, атап айтқанда, қызметкерлердің жоғары біліктілігі, кəсіптік шеберліктері, озық технологияларды игеруге деген құлшынысы екенін айту орынды болмақ. Қазір серіктестікте 606 адам еңбек етеді. Соңғы екі жылда газ өңдеу зауытының пайдалануға берілуіне байланысты жаңадан 100ден астам жұмыс орны ашылды. Қуаты жылына 420 миллион текше метр газ өңдейтін кешен мұнайға ілеспе газды кəдеге жаратудың мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру аясында іске қосылды. Ол Қожасай кен орнындағы газ дайындау жəне Əлібекмола кен орнындағы газды кешенді өңдеу қондырғылары сияқты екі нысаннан тұрады. Газ өңдеу кешенінде құрғақ тазартылған газ, техникалық пропан – бутан қоспасы, түйіршіктелген техникалық күкірт өндіріледі. Зауытты іске қосу нəтижесінде өндірілетін мұнайға ілеспе газды толық өңдеу мен кəдеге жаратуға, зиянды шығарындыларды азайтуға, экологиялық жағдайды жақсартуға жəне облыстың оңтүстігіндегі үлкен аймақты газдандыруға мүмкіншілік туды. Кəсіпорында халықаралық стандарттар талаптарына

жауап беретін еңбек пен қоршаған ортаның қауіпсіздігі бағдарламасы енгізіліп, жүзеге асырылуда. «Қазақойл Ақтөбе» ЖШС-нің газ өңдеу кешені нысандары бойынша мемлекеттік комиссияның жұмысы аясында жəне қондырғылардың жобалық қуаттарға шығарылуына байланысты 2014 жылдың басында Мұнай жəне газ вице-министрі М.Мырзағалиев газ дайындау жəне өңдеу нысандарында болып, кешеннің технологиялық жабдықтарымен, ілеспе мұнай газын кəдеге жарату процесімен танысты, «Мұнайшы» вахталық кентін көрді. Ол серіктестіктің серпінді дамып келе жатқанына ризашылығын білдірді. «Қазақойл Ақтөбе» ЖШС əлеуметтік бағдарламаларды жүзеге асыруға айрықша көңіл бөлетін кəсіпорын болып табылады. Компания денсаулық сақтау, білім беру, мəдениет мекемелеріне тұрақты түрде демеушілік көмек көрсетіп келеді. Серіктестік жетім балаларды да, дарынды жастарды да, талантты спортшыларды да, Ұлы Отан соғысы ардагерлерін де назардан тыс қалдырмайды. Мысалы, 2013 жылы Балаларды қорғау күні мұнайшылар Алға балалар үйіне кітаптар, өте қажетті тұрмыстық жабдықты – центрифуганы, ал жаңа жыл қарсаңында сыйлықтар тарту етті. Байғанин ауданының, Мұғалжар ауданы Батпақкөл селолық округінің, Ақтөбе қаласының əкімдіктеріне жыл бойы балаларды қорғау күні, республикалық «Мектепке жол» қайырымдылық акциясы аясында үлкен көмек көрсетілді. Байғанин ауданының балаларына жаңа жыл қарсаңында қысқы киім, жаңажылдық сыйлықтар тапсырылды. Компания жыл сайын Ақтөбе облысындағы қоғамдық ұйымдар мен қорларға қолұшын созып, қаржылай демеушілік жасап келеді. Олардың арасында Ауған соғысы интернационалистжауынгерлерінің Ақтөбе облыстық қоғамдық бірлестігі, Ақтөбе мүгедектер қоғамы, Қазақ зағиптар қоғамының Ақтөбе бастауыш ұйымы, Мұғалжар ауданын қолдау жəне дамыту қоғамдық қоры, «Құтқарушы Ақтөбе» қоғамдық қоры бар. Интеграция игілігін көрудің бір мысалы осы. Ал, серіктестіктің бұл бағыттағы атқарған жұмыстары мұнымен шектелмейді. Жерасты байлығын игеруге іркіліссіз кіріскен кəсіпорын өндірістік қуаттарын арттыра отырып, өндірілетін өнімдерді молайтуға бағыт ұстауда. Серіктестік құрылтайшылары өзара ынтымақтаса жұмыс істеудің тым тəуір тəжірибесін қалыптастырып отыр. Олар өндіріске осы заманғы озық технологияларды енгізіп, өндірілетін өнімнің өтімділігіне қол жеткізуде. Сондай-ақ, өңірдің экологиялық жағдайын жақсартуға да бағыт ұстауда. Осындай өздеріне де, өңір халқына да пайдалы істерімен ел экономикасының серпінді дамуына өзіндік үлесін қосуда. Бірлескен кəсіпорынның берекелі істері алда да жалғасын табатынына сенім мол. Ақтөбе облысы.


www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

Жїзеге асќан жоба М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университеті қазақстандық филиалының директоры, профессор, Университеттердің еуразиялық ассоциациялары атқарушы комитетінің төрағасы Александр СИДОРОВИЧПЕН əңгіме. – 2001 жылы Астанада М.В. Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университетінің қазақстандық филиалы ашылды. Еліміз үшін бұл филиалдың қаншалықты маңызы бар? – Мəскеу мемлекеттік университетінің қазақстандық филиа лының ашылуы – осы оқу ордасының тарихындағы жəне қос елдің қарым-қатынасындағы маңызды оқиға. Менің ойымша, Нұрсұлтан Əбішұлының Мəскеу мемлекеттік университетінің 250 жылдық мерейтойында сөйлеген сөзінде бұл филиалға жаңа белестің белгісі ретінде қарауы тегін емес. Бұл оқиға жаңа заман ырғағына сəйкес, елді дамыту, Қазақстанның бəсекеге қабілеттілігін арттыру үшін жай ғана жоғары білікті мамандар емес, XXI ғасырдағы жағдайға бейімделген, соған сəйкес, əлемдік деңгейдегі базалық білімді иеленген мамандар қажет екенін көрсетіп берді. Міне, Мəскеу мемлекеттік университеті əлемнің ең озық университеттерінің арасында осындай қағидаттарды ұстануымен беделді. Қазіргі таңда дүниежүзінде оның түлектерін осы үшін де бағалайды. Филиал елдің қажеттіліктеріне бағытталған жəне оның стандарттарына толықтай жауап беретін əлемдік деңгейдегі білімге қолдау көрсетудің бір элементі болды. Бұл жерде мынаны еске түсірген жөн. Қазақстан сонау 1990-жылдардың өзінде жыл сайын Мəскеу мемлекеттік университетіне осы оқу ордасының есебінен ең үздік студенттерді жіберіп, сол арқылы Қазақстан мен ММУ арасындағы ғылыми байланыстарға қолдау көрсетіп отырды. Бұл ретте, біз филиалдың Мемлекет басшысының сенім үдесінен шығып келе жатқанына қуаныштымыз.

2014 жылы филиал қа бырғасынан Мəскеу университетінің ең үздік деген түлектерімен иық тірестіре алатын, озық деңгейлі біліммен қаруланған 1000-нан астам түлек түлеп шығады. Олардың барлығы қазірдің өзінде жас мемлекет – Қазақстанның нығаюына белгілі бір мөлшерде үлес қосуда. Филиалдың бір ерекшелігі – онда негізгі жəне іргелі университеттік жүйе құрылған, онда еуразиялық жəне жоғары сапалы білім қағидаттары біріктірілген. Басқаша айтқанда, Қазақстанда кіші «Мəскеу университеті» құрылған деп те айтуға болады. – Филиалдағы оқыту жүйесінің артықшылығы неде? Қандай бағыттар бойынша дайындықтар жүргізіледі? – Бүгінде қазақстандық филиалдың ұжымы Мəскеу мемлекеттік университетінің факультеттерімен тығыз байланыс орнатқан мүдделестер мен пікірлестердің ұжымына айналды десек те болады. Соның арқасында ол жоғары кəсіби білікті кадрларды дайындау туралы мəселенің шешімін ойдағыдай тауып келеді. Қазіргі таңда филиалда шамамен 600-ге тарта студент пен магистрант 5 бағытта білім алуда. Олар: ме ханика-математикалық, есептеу математикасы жəне кибернетика, экология жəне табиғатты пайдалану, экономика, сондай-ақ, филология. Филиалды дамытудың болашақтағы бір бағыты – магистратура. Бүгінде филиалдағы магистратура белсенді түрде дамып келеді. Қазіргі таңда ма гистратурада ММУ-дің ғана түлектері емес, қазақстандық уни верситеттердің үздік түлектері де білім алуда. Барлық студенттер мен магистранттар тегін, яғни Қазақстанның білім гранттары есебінен білім алады. Конкурсқа

қабылдау жүйесі арнайы сынақтар негізінде жүзеге асырылады, оқыту үдерісіне университеттің 150-ден астам оқытушысы қатысады, ал дипломдық жұмыстардың Мəскеуде қорғалуы – студенттердің білім деңгейінің нəтижелерін əділ жəне шынайы бағалау мен мойындауға мүмкіндік береді. Оқыту жүйесінің тағы бір ерекшелігі мынада: филиалдың түлектері бір жылдан кем емес мерзім бойы Мəскеуде біл ім алуы керек. Бұл олардың ойлау жүйесін едəуір кеңейтеді жəне бұл мерзімде оқу жүйесіне еуразиялық сипат беріледі. Біз, сондай-ақ, мемлекеттік тілді оқытуға айрықша мəн беріп келеміз. Мұндай қадам жəне мəселеге бұлай келу өзін өзі ақтайды. Себебі, біз кадрларды Қазақстан үшін дайындап отырмыз емес пе? Бұған қоса, барлық студенттер міндетті түр де Қазақстанның тарихына, еура зиялық мəдениетке қатысты мəселелерді оқып, зерттейді. – Филиалға оқуға түсудің қандай ерекшеліктері бар жəне абитуриенттерге қандай талаптар қойылады? – Филиалға түсу Мəскеу университетіне оқуға қабылдайтын ережелер негізінде жүргізіледі. Яғни, филиалға оқуға түсу үшін арнайы емтихандарды тапсыру қажет. Филиалдың ерекшелігіне сəйкес, біз Мəскеу мемлекеттік университетінің өзге елдің аумағындағы құрылымдық бөлімшесіміз, сол себепті де біз Бірыңғай ұлттық тестілеудің нəтижелерін ескере алмаймыз. Ал оқуға түсетін емтихандар тізімі филиалдың сайтында (www.msu.kz) орналасқан жəне филиалдың өзінен талапкерлерді қызықтыратын кез келген сауалдарға жауап алуға болады. – Қазір бəсекелестік заманы. Осындай қиын да күрделі заманда Мəскеу университеті жəне оның филиалы «бəсекелестік көшінен» қалмас үшін сапалы оқу-білімнің қандай озық жүйесін басшылыққа алып келеді? – Филиалдағы сапалы жоғары білімді Мəскеу университетінің əлемдік деңгейдегі өз орнын сақтап қалуымен де байланыстыруға

болады. Біріншіден, университетте ғылыми мектептер сақталған жəне олар дамып келеді. Екіншіден, соңғы онжылдық мерзім бедерінде Мəскеу мемлекеттік университетінің ректоры, академик В. А. Садовничийдің басшылығымен университет алға үлкен секіріс жасады. Университеттің жаңа аумағы игерілді, ғылыми-зерттеу құралдары жаңғыртылды, оқубілім мен ғылымда жаңа бағыттар пайда болды. Үшіншіден, Мəскеу университетінің түлектері əлемде жоғары бағаланады, яғни оларға барлық континентте сұраныс көп. Жоғары оқу орындарына жүргізілетін рейтингтердің ерекшелігіне қарамастан, бұл университет барлық рейтинг түрлері бойынша əлемнің жетекші саналатын университеттерінің құрамына кірген. Бұл ретте, мынаны айту керек. Бүгінде университет белгілі бір бағыттар бойынша əлемде жетекші орында тұр. Олар: алып қуатты есептеулер, спутниктік жүйелер жəне т.б. Наноматериалдар, физикалық зерттеулер саласындағы жаңа жетістіктер де күн санап кең таралуда. Ал түлектерді оқыту мен дайындаудың сапасының жоғары екеніне филиалда оқыған үздік студенттердің пайыздық өлшемінің ММУ-дің факультеттеріндегі үздіктердің пайыздық өлшемімен деңгейлес келетінінен анық аңғаруға

болады. Мен студенттердің Ресей жəне Мəскеудегі өзге елдер студенттерімен бірге өз дипломдарын қорғайтынын жəне мемлекеттік емтихандарды тапсыратынын атап өткім келеді. Біздің студенттердің 90 пайыздан астамы университетті бітіргеннен кейін Қазақстанда жұмыс істейді жəне жоғары лауазымдық сатыға көтеріліп жатады. Сол себепті де, біз өзіміздің жеткен нəтижелерімізбен мақтанамыз жəне филиалды жүзеге асқан жоба деп толықтай айта аламыз. – Қазақстан мен Мəскеу мемлекеттік университеті ара сындағы оқу-білім байланыстары қалай дамуда? Əріптестіктің бұл бағытын өрістетудегі филиалдың үлесі қандай? – Мəскеу мемлекеттік универ ситеті Қазақстанның жоғары оқу орындарымен жақсы байланыс орнатқан. Бұл байланыстар Қазақстанның барлық өңірлерін қамтиды. Екіжақты байланыстар ынтымақтастық жөніндегі келісімшарттар негізінде жүзеге асады, олар бірлескен конференцияларды өткізуді, білім саласында ынтымақтастық орнатуды, сондайақ, нақты ғылыми жəне оқыту бағдарламаларын жүзеге асыруды басшылыққа алады. Мəскеу университеті Қазақстанның Білім жəне ғылым минис трлігімен де тығыз қарымқатынас орнатқан. Бұл оқу ордасы Қазақстанда ұйымдастырылатын ірі халықаралық форумдарға үнемі қатысып келеді. Мысал ретінде мен 2012 жылы өткізілген «Тұңғыш Назарбаев оқуларын» айтар едім. Сондай-ақ, университет 2010 жылы «Қазақстан жəне жаңа əлемдегі еуразиялық идея» деген тақырыппен өткен конференцияға жəне əріптестіктің белгілі бір бағыттары бойынша ұйымдастырылған елеулі ісшараларға қатысты. Біздің ынтымақтас тығы мызды дамытудың маңызды белесі Университеттердің еуразиялық ассоциациясының XI съезін өткізу болды. Қос мемлекет жастары «Ломоносов» халықаралық ғылыми форумы ның аясында белсенді ынты мақтастық орнатқан.

Л.Н.Гу милев атындағы Еуразия ұлттық университетімен, əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетімен, Қарағанды университетімен жəне басқа да жоғары оқу орындарымен де əріптестік байланыс бар. Еуразиялық экономикалық одақ құру аясында біздің ынтымақтастық жаңаша сипат алуда. Олар инте г рациялық үдерістердің негізі бола отырып, еуразиялық оқу-білімді іс жүзінде жүзеге асыру туралы Н.Назарбаев міндеттеген маңызды тапсырмаларды шешуге үндейді. Филиал Президенттің осы идеясы тəжірибе жүзінде іске асырылатын ұйымдастырушылық құрылым болып есептеледі. Еуразиялық экономикалық одақ құру аясында білім жəне ғылым саласында, елдеріміздің жетекші ғалымдары арасында тығыз байланыстың өрістеуіне жол ашылар еді. Мен бұл орайда, жаңа буын кадрлары жəне оқу орындары арасындағы жаңа, тұрақты байланыстар жөнінде айтып отырмын. Қазақстанның Білім жəне ғылым министрлігімен тұрақты өзара байланыстар Мəскеу университетіне Қазақстанның жоғары оқу орындарымен ғылым саласындағы кооперациялық байланыстарды белсенді дамытуға мүмкіндік береді. 2013 жылдың желтоқсан айында Қазақстанның Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіповтің филиалға арнайы келуі де қызметімізге елеулі əсер еткенін айтуға болады. – Сіз Мəскеу мемлекеттік университетінің жəне оның филиалы түлектерінің Қазақстанның дамуына қосқан үлесін қалай бағалар едіңіз? – Мəскеу мемлекеттік универ ситетінің қазақстандық студенттерді оқыту тарихына көз жүгіртер болсақ, оның мықты кадрларды дайындап шығарғанын, ал түлектердің мемлекеттің дамуы мен тəуелсіз Қазақстанның қалыптасуына айтарлықтай үлес қосқанын көруге болады. Мəселен, Мəскеу университетінің түлектері ғылымның барлық бағыттары бойынша ғылыми мектептер ашты. Қазақстанның білім жүйесі осы оқу

9 ордасының үлкен көмегі негізінде қалыптасты. Бір мысал келтірейін. Қазақстанның министрліктерін 1990 жылдан бастап қазіргі күнге дейін осы университеттің 20-дан астам түлегі басқарыпты. Демек, біз филиал түлектерінің өздерінің алдындағы аға буынның жетістіктерін еселеп жатқанына қуанамыз. Олардың басым көпшілігі қызметтік сатыда табыспен көтеріліп, өз салалары бойынша көшбасшылық орындарды иеленді. – Осы наурыз айында Н.Назарбаевтың Мəскеу университетінде оқыған дəрісіне 20 жыл толып отыр. Қазіргі заманда жəне елдер арасындағы қарым-қатынас мəселесінде еуразиялық идея қаншалықты рөл атқарады деп ойлайсыз? – Елбасы Мəскеу университетінің қабырғасында оқыған дəрісі аясында еуразиялық үдерістің жаңа кезеңдегі дамуының алғышартын жасады. Мемлекетаралық қарым-қатынасқа қажетті еуразиялық үдерістің тəжірибелі кезеңін ашып берді. Қазақстанның бұл басымдығына қандай да бір сенімсіздіктен қарауға, я болмаса келіспеуге болмас. Ол баяндаманың тағы бір маңызды қырын да айтуымыз керек: мəселен, онда елдер арасындағы қарым-қатынастың өзара түсіністік, құрметтеу жəне тек құқылық секілді тетіктер негізіндегі жаңа қағидаттарын айқындау мəселесі мазмұндалған болатын. Е у р а з и я л ы қ и дея н ы ң ш ы найы біріктіруші рөлі, əсіресе, қазіргідей жаһандану заманында жəне халықаралық қарым-қатынастың жаңа негізін іздеуде айрықша маңызды болып тұр. Тең құқылық қағидаттар негізіндегі еуразиялық интеграция мейлі олар, өңірлік, я болмаса жаһандық аспектілер аясында болсын, біздің елдеріміз үшін үлкен мүмкіндіктер ашады. Қазақстан мен Ресейдің экономикалық шекараларының кеңеюі арқылы табысқа кенелу, бір-бірінің нарығына кіру, саяси тəуелсіздік қағидаттары негізінде бір-біріне қолдау көрсету біздің елдеріміздің экономикасының жаңа өндірістік күшін қалыптастырады. Еуразиялық экономикалық одақтың құрылуы интеграцияны тереңдетуге қажетті іс-шаралардың қарқынын жəне тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді деп ойлаймын. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».


10

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

тұрғысынан екі көршісі АҚШ пен Канадаға қарағанда көп əлсіз. Оның үстіне минералды ресурстарға да соншама бай емес. Мексикадағы оппозициялық ұйымдар осы жағдайды ескере келе, АҚШ жəне Канадамен экономикалық одаққа бірігуден Мексика көп ұтылады, дамыған екі елдің жеміне айналады деп тапқан. Осыны сылтау етіп, үкіметке қарсы үлкен саяси күштерді топтастырған. Өз үкіметтерін өздері əлсіреткен. Осы жағдайдың өзі Мексиканың əлеуметтікэкономикалық жағдайына соққы болып тигенімен, міне, жиырма жылдан

Мəселен, Қазақстанда 170 миллион гектардан астам ауылшаруашылық жерлер бар. Бұл жердің беретін пайдасы өз алдына, осы жерде өндірілген өнімдер біздегі 17 миллион халықты ғана емес, 170 миллион адамды асырауға еркін жетер еді. Бірақ осыншама өнімді өсіргенде біз оны қайда сатамыз? Міне, мəселе осында. Кеден одағының құрылуының өзі бізге артық өнімдерді өткізу мүмкіндігін береді. Оның үстіне біз осы ұйым аясында өзіміздің бəсекелестік қабілетімізді тексеріп, оны одан əрі дамытуға мүмкіндік алатын боламыз.

отырған. Яғни бірігудің салтанатты сəттері мен бөлінудің қасіретті зардаптары сол кезден-ақ байқалған. Содан кейін біздің жерімізде көптеген тайпалық одақтардың басын қосқан Түркі қағанаты пайда болды. Ол гүлденген мемлекет деңгейіне дейін көтеріліп, Вавилон, Парсы, Қытай елдерімен сауда қарым-қатынасын жасады. Əлемнің алып бөлігінде өз үстемдігін орнатты. Бірақ, осы біртұтас қағанат енді Батыс түркі жəне Шығыс түркі қағанаттарына бөлінген тұста бар пəле басталды. Бірте-бірте бұрынғы алып мемлекеттің орнына бөліне-бөліне

асып барады Мексика үкіметі мен халқы Солтүстікамерикалық сауда ұйымынан шығуды мүлдем қаламайды. Себебі, түсінікті. Интеграциялық одаққа бірігу түптің түбін қуып келгенде Мексика экономикасы мен халқы үшін өте пайдалы болып отыр. Осы одақ өмірге келгеннен кейін АҚШтың «Дженерал Моторс», «Форд» секілді ірі машина жасау компаниялары, джинсы киімдерін шығаратын фирмалары Мексика жеріне барып өздерінің филиалдарын ашқан болатын. Сөйтіп, бұл елде жаңа жұмыс орындары пайда болды. Екіншіден, сауда ұйымының құрылуы нəтижесінде көптеген мексикалықтар үшін АҚШ есігі айқара ашылды да, олар осы елге көшіп барып, жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болып отыр. Сауда ұйымының құрылуына байланысты артта қалған Мексика экономикасы алға басты. Міне, осы жағдайдың өзі қандай ел болса да экономикалық одаққа бірігуден пайда таба алатындығын дəлелдейді. Сол секілді біздің Қазақстан Ресей, Беларусьпен бірге Кеден одағына біріккенде, біздің қоғамымызда да біз енді өз тəуелсіздігімізден айырылып қаламыз деген сарыуайымшылдық ете�� алған болатын. Шындығына келгенде, айырылған дəнеңеміз де жоқ. Өйткені, біздің құрып отырғанымыз саяси одақ емес, бар болғаны экономикалық одақ. Əрине, кез келген ел кез келген одаққа біріккен кезде бірдеңеден ұтқанымен, бірдеңеден ұтылатындығы түсінікті. Өйткені, ешнəрсе 100 пайыз тиімді болып шықпайды. Бұл жердегі басты мəселе – стратегиялық мақсатқа қол жеткізу. Қазақстанның стратегиялық мақсаты – өз жерінің, халқының əлеуетін ашу арқылы гүлденген, өмірдің сынына, яғни бəсекелестікке қабілетті қоғам құру болып табылады.

Жалпы, қазақ тарихына көз салсақ, осы тарихтың өн бойы аса үлкен толғақты екі мəселеден тұрып келгендігіне көз жеткізуге болады. Олар – бөліну тарихы мен бірігу тарихы. Қазақ халқының өзімен іргелес отырған басқа халықтардан артта қалушылығына, жойылып кете жаздағандығына, сондай-ақ кейбір сəтте қайтадан ел болып бой тіктеуіне осы үлкен екі фактор себеп болған. Осы үлкен екі фактор арқылы біздің халқымыз «мың өліп, мың тірілген». Біздің тарихымызда гүлденген өмір жайлы көп айтылмайды. Біз өз тарихымыздан өзіміз өмір сүріп отырған өлкеде болған көптеген соғыстар жайлы, ру болып ренжісіп, қырқысу жайын көп білеміз. Ал салтанатты тұрмыс құрған сəтін мүлдем білмейміз десе де болады. Тек қаһарлы Қасым ханның тұсында қазақ халқы ірі көшпелі держава құрғандығы, 1 миллионға тарта əскер жинақтап, айналасына айбар шеккендігі туралы айтылады. Бірақ содан кейінгі бөлінушілік салдарынан бұл держава ыдырап барып, Хақназардың тұсында қайтадан етек жинап, ел болғандығы туралы деректер бар. Тарих бізге өткеннен сыр шерту үшін ғана емес, оның ащы шындығынан ой түйіп, сабақ алу үшін қажет. Ендеше, сол тарихқа өзіміз қозғап отырған мəселеге қатысты тағы бір үңіліп көрейікші. Тарихта қазіргі Қазақстан жерін ежелгі адамзат баласы осыдан 1 миллиондай жыл бұрын мекен ете бастағандығы туралы айтылады. Сөйтіп, біздің жерімізде бірте-бірте тайпалық одақтар қалыптаса бастаған. Сол тайпалық одақтар біріккен кезде Сақтар, Үйсіндер, Қаңлылар, Ғұндар секілді іргелі халық атаулары пайда болып, олар өз соңдарынан өшпестей өркениет жетістіктерін қалдырып

келе бірнеше тайпалық елдер қалды. Түргеш, Қарлұқ, Қимақ, Қарахан, Қарақытай хандықтары пайда болды. Бұл бірлестіктер одан əрі ұсақталып, өзара қырқыс ұлғайған тұста тарих сахнасына Шыңғыс хан көтерілді. Ол керейлердің, наймандардың, жалайырлардың, меркіттердің, басқа да ру-тайпалардың басын күшпен қосып, тек Орталық Азияны ғана емес, Қытай, Ресей секілді алып елдерді өзіне бағындырды. Оның баласы Жошы хан басқарған біздің жеріміздегі үлкен ұлыс нəтижесінде Алтын Орда мемлекеттігі пайда болып, сол тұста бірігу нəтижесінен туындаған салтанатты сəттерді бастан кешіріппіз. Бұл тұста алып өңір халқы рулар мен тайпаларға ыдырамай, бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарып, айналасындағы үлкен-кіші елдердің барлығына өз ықпалын жүргізіп тұрды. Амал не, мұнан кейінгі ғасырларда қайтадан бөлінушілік зардаптарын бастан кештік. Шағатай ұлысы, Орда Ежен ұлысы, Шайбани ұлысы, Ақ Орда, Көк Орда, Əбілқайыр хандығы, Ноғай ордасы, Сығанақ хандығы, Мауреннахр секілді бірнеше мемлекеттер пайда болды. Осылардың ықпалымен бұрынғы біртұтас түркі халқының орнына қазақ, өзбек, қырғыз, ноғай, башқұрт, татар секілді көптеген жаңа атаулар, жаңа елдер қалыптаса бастады. Осы тұста Ақ Ордаға билік құрған айбарлы Орыс ханның ұрпақтары, яғни қазақ хандарының арғы аталары ел тəуелсіздігі мен бірлігін сақтап қалу жөнінде үлкен тер төккендігін айта кеткеніміз абзал. Бірақ, оған сол кездің қалыптасқан объективті жағдайлары мүмкіндік бермеді. Қазіргі Қазақстан жерінің өзінде көптеген шағын мемлекеттер пайда болып кетті. Осы тұста Əбілқайыр хандығынан бөлініп

Бірігу – бабалар ґсиеті Сұңғат ƏЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Қазіргі күні күллі əлемде бірігу үдерістері жүріп жатыр. Əлемдегі алып елдер болсын, шағын елдер болсын немесе дамыған елдер мен дамушы елдер болсын экономикалық одақтарға интеграциялану үстінде. Себебі, көптеген халықтар экономикалық тұрғыдан түрлі одақтарға бірігуді жалпыадамзаттық жаһандануға қолайлы түрде кірігудің үлкен жолы деп есептейді. Бұл ретте мына ел мықты ел, мына ел əлсіз ел, бұл екеуі біріккенде бірінбірі жеп қояды, яғни əлсізді мықты алып жейді деген сарыуайымшылдыққа салыну жоқ. Сарыуайымшылдыққа салыну дегеніміз – уақыт жағынан ұтылу деген сөз. Ғылыми техникалық прогресс барынша жедел дамып, технологиялық үдерістер етек алып отырған қазіргі кезеңде əрбір ай, əрбір күннің өзі алтынға айналып барады. Уақытын тиімді пайдаланған ел ұтады, уақытын тиімді пайдалана алмаған ел ұтылып, құлдыраудың құрығына ілігеді. Бұл – бүгінгі заманның басты шындықтарының бірі. Осы ретте, уақыт жағынан ұтылған елдерде дау мен жанжалдың көп болатындығын, осының өзі елді етектен тартып, бүлінушілік пен бөлінушілікке алып келетіндігін көріп отырмыз. Демек, бейбіт күннің əр сəтін қадірлей білген, қадірлеп қана қоймай, оны ұтымды істерге пайдалана білген абзал. Осыдан жиырма жылдан астам уақыт бұрын АҚШ, Канада, Мексика елдері бірігіп, Солтүстікамерикалық сауда ұйымын құрған болатын. Сол тұста бұл ұйымға мексикалықтардың біраз бөлігі қарсы болған сыңайлы. Мексика өзінің əлеуметтік-экономикалық даму

шыққан Керей мен Жəнібек сұлтандар қазақ руларының басын қосып, бір тудың астына біріктіргенімен олардың көп күндері соғыспен өтті. Жəнібек ханның баласы Қасым ханның тұсында ес жинап, етек басып айбарлы хандық қалыптастыра алған екенбіз. Бірақ бөлінушілік зардаптарын тағы да тарттық. Хан ұрпақтарының өз бастарында оншама бірлік болмады. Орталық Азияны мекендеген іргелі халықтардың барлығы бір-бірімен соғысып, кешегі Алтын Орда секілді алып мемлекеттің жұрнақтарын ғана қалдырды. Əмір Темірдің жасаған ауыр жорықтары түркі халқының бірлігіне үлкен соққы болып тиді. Сөйтіп жүріп, ақырында көшпелі өмір салтын сақтап келе жатқан қазақтар мен жоңғарлар байтақ далаға сыймай, бірімен-бірі қырқысты. Мұның ақыры «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұламаға» əкеліп тірелді. 200 жылға созылған үздіксіз соғыстар салдарынан қазақтың қаншама боздақтары қырылып кетті. Қырқыстан басқаны көрмеген елде берекелі тірлік бола ма? Халқымыз осы тұста көп зардап шегіп, басқа елдерден артта қалып қойды. Шамасы осы бөлінушілік тақсіретін көп тартқандықтан болар ата-бабаларымыз өз ұрпақтарына бірігу мен бөлінудің аражігін екшеген көптеген өсиетті сөздерін, мақал-мəтелдерін қалдырған. Мəселен, «Жалғыз жүріп жол тапқанша, көппен жүріп адас» дейді. Шамасы, көптікі теріс болса да, сонымен бірге бол деп жалғыз жүргеннің, жырақ жүргеннің еш абырой əпермейтіндігін меңзегені болар. Сондай-ақ, «Өле жегенше, бөле же», «Бөлінгенді бөрі жейді», «Жүзге бөлінгеннің жүзі күйсін», «Бірлік түбі – береке», деп халықты тек қана бірлікке үндеген. Демек, қазіргі күні бүкіл əлем халықтары бір-бірімен интеграцияланып, экономикалық одақтарға бірігіп жатқан тұста қолында сол əлем халықтарына ұсынатын минералды шикізат байлығы көп, екінші жағынан алғанда, сол байлықты іске жаратарлық қазіргі заманғы технологиялық құралдарға зəру болып отырған Қазақстан неге бұл үдерістен тыс тұруға тиіс? Біздің бүкіл тарихымыз, айналамызда болып жатқан үдерістер мен өмірдің жарқын сабақтары бізді интеграциялық үдерістерге қарата итермелеп отыр. Біз осы интеграциялық үдерістер нəтижесінде бар болғаны жиырма жылдың ішінде тəуелсіз ел ретінде қалыптасып, өзімізді əлемге таныта алдық. Еліміздің абырой-беделі халықаралық аренада жылдан-жылға артып келеді. Ендеше, Қазақстан үшін өз əлеуетімізді одан əрі ашу, тұрмыстіршілігімізді арттыру бағытында бірігуге балама боларлық басқадай жол жоқ деп түсінеміз.

Тəуелсіз Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев алға тартқан интеграциялық идеялар мемлекетаралық ынтымақтастықты нығайту қадамдарына қуат беруде. Күні кеше астаналық Ақмола облысының əкімі Қосман Айтмұхаметовтің Канаданың Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Стивен Миллермен кездесуінде осы мəселелер кеңінен талқыға салынып, нақты шешімдер қабылданды.

Əріптестік байланыстар əлеуеті зор Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Қабылдауда өңір басшысы ауыл шаруашылығы мен өндіріс саласында бірлескен жобаларды жүзеге асыруда Канада Ақмола облысының сенімді əріптесі екендігін атап көрсетті. Мəселен, 2013 жылы облыстың Канадамен тауар айналымы 35,7 миллион АҚШ долларын құрап, 2012 жылмен салыстырғанда екі есе артық көрсеткішке қол жеткізілді. Айрықша көңіл қоярлық жұмыстың бірі ретінде, 2011-2013 жылдар аралығында, етті қара мал шаруашылығын дамыту бағдарламасы шеңберінде, Канададан 1781 бас асылтұқымды мал жеткізілгені атап өтілді. Қазіргі таңда озық технология талаптарында күтімге алынған малдан жоғары өнім алынуда. Соңғы екі жылдың төл төгімі нəтижесінде қосымша табындар қатары айтарлықтай көбейді. Сондай-ақ, бүгінгі күні Ақмола облысының ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің балансында 693 бірлік канадалық озық техника бар. Оның жалпы құны 14,8 миллиард теңгені немесе 99,3 миллион АҚШ долларын құрап отыр. Кездесуге қатысушы жергілікті тауар өндірушілер мен ауыл шаруашылығы мамандары Ақмола өңірі мен Кан��да ғалымдары Шортанды ауданындағы А.И.Бараев атындағы ғылыми-зерттеу институтының базасында азықтық сояның аудандастырылған селекциясын жасауда бірлесіп жұмыс істеп келе жатқанына ризашылық білдірді. Түпкі мақсат – қатал климаттық жағдайда маңызды өнімнің 70-75 күнде пісіп-жетілуін қамтамасыз ету болып отыр. Өз кезегінде, Канаданың еліміздегі Төтенше жəне өкілетті елшісі Стивен Миллер байырғы əріптестік байланыстарды нығайтып, аймақ шаруалары мен кəсіпкерлер қызметін өрістетуге мүдделі екендігін мəлімдеді. Сонымен бірге, ол мемлекетаралық интеграцияны дамыту мақсатында Ақмола облысының делегациясын Канадаға келіп қайтуға шақырды. Облыс əкімі елші ықыласына рахмет айтып, ауыл шаруашылығы мен өндіріс саласындағы ең соңғы жобалармен танысып, тəжірибе алмасу мақсатында Канадаға арнайы делегация баратынын айтты. Ақмола облысы.


11

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

 Əлеуметтік қорғау əлеуеті

ПРОГРЕСС ЖОЛЫМЕН

Жаєымды жаѕалыќ жігерімізді жаныды

2013 – «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асырудың бірінші жылы ƏЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЛА Əлемнің елінде

жыл

жыл

Ішкі жалпы өнімнің (ІЖӨ) нақты көлем индексі (НКИ)

Дайын қазақстандық өнімдер экспорты

2013 жылдың соңына

жыл

АҚШ долл. асты

ІЖӨ

Елдің халықаралық резервтері

Соңғы онжылдық барысында жан басына шаққандағы ІЖӨ көрсеткіші əлемнің ортақ көрсеткішінен жоғары

Ұлттық қордың активтері

Ұлттық қор активтерін қосып алғанда бүтіндей есептегендегі еліміздің халықаралық резервтері (млрд. АҚШ долл.)

қаңтар – желтоқсан аралығы

жыл

жыл

Тағам өнімдері, ішімдіктер, химия өнеркəсібі өнімдері мен машина жасау өндірісі өсті

Шикі мұнай, табиғи газ жəне түсті металл рудаларын өндіру артты

14 өңірінде өндірістің

Республиканың өскені байқалды

Доллар бағамы өскенде əуелгі жаңалықты Елбасынан күткен едік. Үмітіміз ақталды. Ағымдағы жылдың 14 ақпанында Үкімет тің кеңейтілген отырысын да Мемлекет басшысы айлық жалақыны, зейнетақыны, жəрдем ақыны көтеру жөнінде Үкіметке шұғыл тапсырма берді. Міне, соған орай 1 сəуірден бастап айлық жалақымызды 10 пайызға өсіру үшін қайта есептеу жұмысы аяқталып, құжаттар заңдастырылды. Құдай бұйыртса, алдағы айда бұйырған қаражат қолымызға тиіп, бала-шаға нəпақасына жаратамыз. Жалпы, біздің ұжымда 59 адам қызмет істейді. Таңдап алған мамандығымызға берілгендігіміз сол – уақытпен санасуды білмейміз. Белгіленген күн тəртібіне сəйкес келетін оқырмандарымыздың көңілдеріне еш кірбің түсірмей төл міндетімізге сай қызмет көрсетуге əбден дағдыланып алғанбыз. Сонымен қатар, кітап əлеміне қатысты облыстық, қалалық, аудандық деңгейлерде қандай да бір шара өткізілсе бел ортасында жүруіміз де бір қажеттілік болып саналады. Шыны керек, кітапханашы болу, жалпы ұзақты күн ғимарат сөрелерінде сап түзеген кітаптың арасында жүру екінің бірінің қолынан келе бермейді. Ұжымымызға кездейсоқ келген жандар болса өздері-ақ ығысып кетеді. Сондықтан заңнама шеңберінде кітап көкжиегінде жүрген жандардың да айлық жалақыларының 10 пайызға өсуі əділеттілік, еңбектің ескерілуі деп санаймын. Əлбетте, Елбасы тарапынан көрсетілген көп əділдіктің бірі де бірегейі дейтініміз осынау жағымды жаңалық жігерімізді жанығанын ел газеті «Егемен Қазақстан» арқылы айтқымыз келеді. Өйткені, біз аталған газеттің қатардағы оқырманының бірі ғана емес, еліміздегі бас басылымның жылдар бойғы тігінділерін сақтап, оқырман қажеттілігін өтеп жүрген жанашыры болып табыламыз. Мақпал НҰРҒАЛИЕВА, С. Сейфуллин атындағы Алматы облыстық əмбебап кітапханасының директоры.

Жыл ішіндегі инфляция Еуразиялық интеграциялану институты əзірлеген

ТАЛДЫҚОРҒАН.

Еѕбегіміз баєалана бермек Қазақстан қоғамының артықшылығы – адамдар өмірінің сапасы мен тіршілік жағдайын жақсартуға үнемі басымдық беруінде. Мұны біз Елбасы Н.Назарбаевтың жыл сайынғы жолдауларындағы шарапаттардың көп ұзамай игілікке айналуынан байқап отырмыз. Елбасымыз азаматтық қызметшілердің жалақысын, зейнетақылар мен өтемақылардың деңгейін көтеру жөнінде Үкіметтің ақпан айындағы кеңейтілген мəжілісінде тағы да тапсырма берді. Бұл өзге əріптестеріміз сияқты, дəрігерлер қызметіне берілген баға деп білеміз. Сонымен қатар, бұл кəсіби жұмысымызда табысқа қол жеткізуімізді қалайтын жауапкершілік екендігін түсінеміз. Қазіргі таңда денсаулық сақтау саласында заманалық жобалар жүзеге асырылуда. Ауруханамызда ангиографиялық жаңа жабдықтармен қамтамасыз етілген бөлімше ашылды. Біз 2008 жылы алғаш рет аортокоронарлы шунттау отасын жасадық. Мұнда Астанадағы атақты кардиохирург, Қазақстанның Еңбек Ері Юрий Пя мен Каунас қаласынан келген профессор Римантас Бенетистің көмегі орасан болды. Шетелдерде білімі мен біліктілігін жетілдірген бөлімше мамандары қазір сəтті қадамдар жасап, көптеген азаматтың жанын сақтап қалды. Мұны айтып отырған себебім, біздің қиын да

қажетті қызметімізге мемлекет тарапынан қолдау көрсетіліп отыратынын жеткізу. Жалақымыз 1 сəуірден бастап 10 пайызға көтерілетін болды. Бұл медицина қызметкерлерінің беделін де көтереді. Жұртшылыққа мəлім, қазір салалық мамандар жетіспейді. Үкіметтің осы қадамы арқылы жастардың мамандыққа құштарлығы артып, олардың ауылдық жерлерде еңбектенуіне құлшыныс пайда болатыны анық. Олар мұндай қамқорлықтың алдағы кезде де жалғасын табатынын біледі. Еңбектің зейнетін көрген жақсы. Біздің басты қуанышымыз – науқастардың сырқаттан айығып, қоғамға пайдалы жұмысын жалғастыруында. Мемлекет бұл тұрғыда алаңсыз жұмыс істеуімізге жағдайлар тудырумен қатар, медицина ғылымын жетілдіру, тиімді технологияларды енгізу бойынша нысаналы бағдарламаларды қабылдап отыр. Материалдық қолдау да көңілден шығады. Осының өзі біздің біліктілігімізді үнемі жетілдіруге, қоғамдық саламаттылықты арттыруға жігерлендіреді. Нұрлан МІНАЙДАРОВ, Ақмола облыстық ауруханасы кардиохирургия бөлімшесінің меңгерушісі.

КӨКШЕТАУ.

Баршамыздыѕ абыройлы міндетіміз Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына Жолдауы еліміздің дамыған 30 мемлекеттің қатарына ену жолындағы ұзақ мерзімді басымдықтарын кезеңкезеңімен жүзеге асыру жолдарын, тетіктерін белгілеп берді. Елбасы өз Жолдауында білім, ғылым, экономика, технология, бизнес, халықтың əл-ауқатын арттыруға бағытталған түйінді

мақсаттарды айқындап, «Біз үшін болашағымызға бағдар ететін, ұлтты ұйыстырып, ұлы мақсаттарға жетелейтін идея бар. Ата-бабаларымыздың ұлы арманы, ұлтымыздың ұлы бағ дары, қазақстандық ортақ шаңырағымыздың ұлттық идеясы «Нұр Отан» партиясының XV съезінде қабылданған «Нұр Отан. Нұрлы болашақ жолында» Доктринасында көрініс тапқан. Ол қазақстандық патриотизмнің идеялық негізі – «ел бірлігі»,

«халықтың ынтымағы», «ұлттық қауіпсіздік», «берекелі отбасы», «төл мəдениет», «тамыры терең руханият», «жалпыға ортақ еңбек қоғамы» сынды жалпыұлттық құндылықтарға сəйкестігімен маңызды. «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асыру – баршамыз үшін абыройлы міндет. Қадиша ОСПАНОВА,

«Нұр Отан» партиясы Қарағанды облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары, Қарағанды облыстық мəслихатының депутаты.

ПРОГРЕСС ЖОЛЫМЕН

2013 – «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асырудың бірінші жылы

ҚАРҚЫНДЫ ӨСІМ

ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ ӨНДІРІСІ

НЕГІЗГІ КАПИТАЛҒА ИНВЕСТИЦИЯЛАР ӨСІМІ

САУДА

АҚПАРАТ ЖӘНЕ БАЙЛАНЫС

Үдемелі индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасын өңірлерде жүзеге асыру Белгілі әлемдік сарапшылардың қатысуымен әзірленген 2020 жылға дейінгі инновациялық даму тұжырымдамасы

2013 ЖЫЛЫ ПАЙДАЛАНУҒА БЕРІЛДІ Павлодар қаласындағы «Нефтехим LTD» ЖШС полимерлі өнімдер шығару зауыты

Орал қаласындағы «Стекло-Сервис» ЖШС тығыздығы берік шыны шығару зауыты

ШҚО-дағы «Семей инжиниринг» АҚ бронетанк қарулары мен техникаларын шығару мен қайта жаңғырту зауыты

ШЕТЕЛДІК ӘРІПТЕСТЕРМЕН БІРЛЕСКЕН БІРҚАТАР ЖОБАЛАР ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫЛДЫ, СОНЫҢ ІШІНДЕ Қазақстан мен Түрікменстан арасындағы «Болашақ – Серхетяка» теміржол өткелі

Тараз қаласындағы «КазФосфат» ЖШС күкірт қышқылы зауыты

2013 ЖЫЛЫ ІЖӨ ӨСІМІНІҢ НЕГІЗГІ ФАКТОРЛАРЫ

Машина жасау көрсеткіштерінің өсуі

Атырау облысындағы «Болашақ» мұнай және газды кешенді әзірлеу зауыты

ЭКСПО-2017 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ МАМАНДАНДЫРЫЛҒАН КӨРМЕСІН ӨТКІЗУГЕ ӘЗІРЛІК

Жеңіл автокөліктер шығару екі есе өсті

Көрме кешенінің архитектуралық эскизі мақұлданды Тіркеу қызметінің жобасы бекітілді

Ауыл шаруашылығы көрсеткіштерінің өсуі

Қазақстан Кеден одағына және БЭК-ке қатысушы мемлекеттермен іс-қимылын осылардың негізінде Еуразиялық экономикалық одақты құру бағытында нығайтады

ПРЕЗИДЕНТ «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫН «ЖАСЫЛ ЭКОНОМИКАҒА» КӨШІРУ ЖӨНІНДЕГІ ТҰЖЫРЫМДАМАНЫ БЕКІТУ ТУРАЛЫ» ЖАРЛЫҚҚА ҚОЛ ҚОЙДЫ ЭКОНОМИКАНЫ ЭЛЕКТР ҚУАТЫМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ 2020 жылға дейін – әр жыл сайын

2,5%

2020 жылдан кейін – әр жыл сайын

3,5%

Астана маңайындағы «жасыл белдеуді» дамыту Қала аумағын көгалдандыру Азаматтардың демалуы үшін арнаулы орындар қалыптастыру Астананы «Smart City – Ақылды қала» форматы бойынша болашақтың қаласы ретінде дамыту

Еуразиялық интеграциялану институты әзірлеген


12

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

 Талап жəне тəртіп

 Əріптес туралы əңгіме

Сатираныѕ саф їлгісі, юмордыѕ наќ ґзі Балалық шағымызда күн құрғатпай келіп тұратын бір дорба газет-журналдарды шұқшия оқып, əр басылымнан өзімізді қызықтыратын айдарларды жарыса іздейтінбіз. Бəрінен де мені аса қуантатыны – біздің үйге «Ара» журналы келетін. Қоғамдық дертті түйреген қызғылықты карикатуралар, мысалдар, фельетондар, шетел сатирасының аудармалары, несін айтасыз, үлкен түгілі қара танымайтын баланы да еліктіріп əкетер жауынгер басылым еді. Мен ең алғаш Толымбек ƏЛІМБЕКҰЛЫНЫҢ шығармашылығымен осы «Ара» журналы арқылы таныс болдым. ҚазҰУ-дің журналистика факультетіне оқуға түсе салып іздеген əрі ең алғаш кездескен жазушым Толымбек Əлімбекұлы болды. Бұрын шығармаларын газет-журналдан оқып, өзін теледидардан ғана көріп жүрген жазушы ағаның алдына бардым. Ол кезде менің де сатиралық əңгімелерім үлкен басылымдарда жарық көре бастаған кез. Табалдырығынан имене аттап, жасқаншақтана амандасқаннан кейін сатира жазатынымды жеткіздім. Ағам: «Студентсің бе? Тамақ ішпегенсің-ау деймін, үнің құмығып шықты ғой» деп баданадай көздерін əрі-бері бір аунақшытып алды. Сосын, менің жазғансызғанымнан хабардар екенін, қай басылымға нендей тақырыптарды ұсынып жүргендерімді талқылай келе, «əдебиеттің табалдырығынан батыл аттау керек» деген сыңайда біршама ақыл айтып тастады. Міне, менің пір тұтқан жазушыммен кездесу осылай басталып, қаламның киесін тануға ұмтылған шығармашылық ізденіс жолындағы қадамым тəй-тəй басып жүре берді. Толымбек Əлімбекұлының шығармашылығы сатираның саф үлгісі, юмордың нақ өзі екенінде дау жоқ. Көнбіс еркек, алайда сол бұқпантайлығының арғы жағында ептеген бақай есебі де жоқ емес отағасына адуынды бəйбіше, байы түгілі Құдайына мойынсынбайтын кеудемсоқ əйелді қарсы қоя отырып кез келген қоғамда кездесетін кертартпалық пен кежірлікті іреп салады. Жəне оны əдемі əзіл, тəтті тілмен бояп, кісі қызығарлық сюжетпен бере білуі əр оқырманды түрлі ойға жетелейді. Сəл шегініс жасай кетсек, кеңес дəуірінде теледидардан анда-мұнда əзіл-сықақ отауынан қызықты хабарлар көрсетілетін. Ондай мерекелік əзілдерді талантты əртістерінің көлеңкесінен əрі асырмаған «Тамашаның» да дүркіреп тұрған кезі. Ол кезде қазақ тілінде көрсететін жалғыз «Қазақстан» арнасы үшін ел шатырға шығып кететін. Бойыңды балқытардай қазақы əуездегі əн-күйдің арасында əдемі əзілге де орын беріліп, экранға Толымбек Əлімбекұлы шығады. Сонда əкем марқұм айтатын: «Күлімкөз шықты, қазір керемет əзіл тыңдаймыз», деп. Содан Толымбек ағаны

отбасымызбен «Күлімкөз» атап кеткен едік. Кейінірек ол кісімен араласа бастағанда, осыны өзіне айттым. Басын шайқап күлді. «Апыр-ай, жеңгелерім қоя алмаған атты қойыпты ғой», деп балаша мəз болды. Толымбек ағаның алдына енді қалам ұстап жүрген тұстастарымды ертіп апарушы едім. Құжырасына құтты қонақ келгендей бар жұмысын жиып қойып, емен-жарқын əңгіме тиегін ағытатын. «Ал, сөйлеңдер, жастар!» деп біздің бүгінгі көзқарасымыз бен өзара қозғар тақырыбымызға, кейінгі буынның əзілі мен қағытпа қылықтарына көңіл бөлетін. Сөйтсем, бұл қылығы ізденістен туған қадам, əр заманның тамырын дəп басу үшін бірге тыныстау амалы екен. Əңгіме арасында алдыңғы буын ағаларының айтқан əзілдерін, жарасымды қарым-қатынасын жастарға жеткізіп отырар еді. Қазақ əдебиетінің кешегісі мен бүгінін жалғап, келешекке оздыратын жаны таза кісінің əрбір сөзін рахаттана тыңдап, шынайы жымиыспен көңіл түкпіріне орналастыра беретінбіз. Бірде Жазушылар одағының мəжіліс залымен қабаттасқан шағын кабинетте екеуара əңгімелесіп отырып: «Аға, мен сіздің шəкіртіңізбін», деп салдым. Талай жылғы араласу мен ағаның ішкі жан дүниесіне үңілгеннен кейін пайда болған риясыз көңіл еді. Жүріп жүрген жігітінен ұсыныс түскен қыздай қызараңдап, ағам үстелінің тартпасын ақтарыстырып, алдындағы қағазын əрлі-бері аударыстырып, ұялып-ақ қалды. «Шын айтамын, аға. Мен сіздің шығармашылығыңызбен де, адами қалыбыңызбен де етене жақынмын», деп үстеп қоямын. Біраздан соң Толымбек аға тілге келіп: «Ақтөбедегі Үміт Зұлхарова дейтін сатирик қыз да шəкіртіңізбін деп еді», дейді қипақтап. Кеуде керуді білмейтін кішіпейіл мінез-ай десеңізші. Содан кейін ол кісі менен, мен ол кісіден біразға дейін ұялғандай болып, тура бір-біріміздің қылмысымызға куə болғандай күй кешіп жүрдік. Өмірде кездесетін кейбір пендешілік əрекеттер усойқы өлеңге, мытып алар пародияға айналып десте-дестесімен жарық көріп

жатады. Кез келген кемшілікті күліп қарсы алады. «Менің үлкен сыйым да, атақ-даңқым да – оқырмандарым», деп өзінің бір сұхбатында айтқандай, Толымбек ағаның жан жүйесіне тіршілік нəрін беріп тұрған да оның шығармашылығы. Сатира оның сырласы да, сабырға шақырар ақылшысы да, тіпті тар жерде демеп, үнемі жебеп жүретін жан серігі де болды. Кейде албырттықпен əрнеге бір күйіппісетін мінезімізді байқатып қойсақ, бізден ақылын аямай, өмірдің дұрыс соқпағына салып жіберуден шаршамайтын. Əкеден ерте айырылып, жастайынан бейнеттің ащы дəмін татқандығынан болар, алдына көмек сұрап келген талай кісіге қол ұшын беріп, шаруасын шешіп беруге тырысатын. Мүлдем танымайтын адамдарының мəселесіне оң ықпал еткеніне біз куə болсақ та, Толымбек аға біреуге тіс жарып білдіртпейтін. Өзі айтады: «Мен үйдегі көңілкүйді жұмысқа, жұмыстағы көңіл-күйді үйге апармаймын», деп сол сөзі, сол мінезі расында да айнымаған қалпында еш өзгерген емес. Қазақы қалжыңның жоқшысы болып, əдемі, жарасымды əзілдің жүйесін тапқан Толымбек Əлімбекұлының əзіл əңгімелері мен өлеңдері «Күлеміз бе, қайтеміз?», «О, несіей?», «Кімге күлкі, кімге түрпі?», «Тамаша» жинақтарына еніп, бүгінгі оқырманның талабына сай «Лəм-мим», «Аһ-үһ», «Ым-жым», «Тойда жолығайық», «Қалай болса солай» жəне тағы басқа бірнеше жеке кітабы жарық көрді. Оның Ф.Буляковтан («Отыз ұлың болғанша»), М.Задорновтан («Күйеуіңізді сатыңызшы»), Г.Белецкийден («Желіккен жастар») аударған комедиялары М.Əуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық театрында, Э.Берджестен аударған «Темір қуыршақ» драмасы Қостанай облыстық драма театрында сахналанды. «Тамаша», «Бауыржаншоу» сатиралық театрларының репертуарына арнап жазған сценарийлері əлі де көрерменін баурап алады. «Хабар» телеарнасы ұсынған «Сүйінші», «Бозбала шақтың соңғы жазы» деп аталатын көркем фильмдердің сценарийін жазып, «Қазақстан» телеарнасындағы «Əзілкештер ауылы», «Хабар» арнасының алтын қорында сақталған «Əзілің жарасса...» дейтін əзіл-оспақ бағдарламаларының авторы əрі жүргізушісі болды. Көзі де, сөзі де, өзі де күліп тұратын, өмірдің қиындығы мен қиястығын күле жүріп, күлдіре жүріп сатираның нысанасына айналдырған Толымбек Əлімбекұлы жуырда ақсақалдықтың алаңына аяқ басты. Шығармашылығы адам жанын жадырататындықтан ба, əлі де сонау тоқсаныншы жылдары алғаш кездестіргендегі жайсаң қалпында ғана көз алдыңа келіп тұра қалады. Теледидарды қоссаң, өзінің биязы үнімен жарасымды əзілін оқып тұратын сияқты. Əйел затын əспеттеп тұрып жеңіл шымшып алатын əдемі шумақтарын, қыздарды мақтап тұрып мəдениеттілікке жетелейтін көңілді тіркестерін бірінен соң бірін ағытып жатқандай күй кешесің. Оның сатиралық əңгімелерінен, əзіл өлеңдерінен, сахналық қойылымдарынан қолға іліккенін жұлып алып талқылау, тəптіштеп тарқату, түсінік беру – шəкірттің ісі емесі анық. Біз де сол үдеден аспадық. Жақсы адамның өмірінің тек жарқын тұстарын жазу міндет болса, Толымбек аға туралы айтылар жақсы пікір де, жазылар жақсы естелік те жетерлік. Қанат ЕСКЕНДІР, «Егемен Қазақстан».

Балабаќшаєа ўзынсары келді... берді. «Ел болам десең, бесігіңді түзе» деген тəмсіл бар. Тектілігі тереңде жатқан еліміздің бала тəрбиесіне баса назар аударғаны белгілі. Əрдайым ұрпағының рухани бай азамат боп өсуіне көңіл бөлген халқымыз баласының дене бітімінің дұрыс қалыптасу мен ақыл-ойының жетілуі үшін ұлттық ойындарды ойнатуды жөн көрген. Қазіргі күні де қала баласы өз тамырынан алшақтап кетпесі үшін балабақшадан бастап халықтық педагогиканы бойларына сіңіріп өсіруде. Оның дəлелі, балақандардың өздері ойнаған, көрсеткен арқан тартысы, қыз қуу ойындары. Бұл салт-дəстүр баланы жақсыдан үйренуге, жаманнан жиренуге баулудың көрінісі. Басы барлық ырыстың, Басы барлық ұлы істің, Құтты болсын, Наурыз тойы – Ұлы күні ұлыстың!

Венера ТҮГЕЛБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Əз Наурызды үлкен-кіші жарыса күтетіні ақиқат. Арқаның аязы бəсеңсіп, күн жылуы да сезіле бастады. Еліміздің түкпіртүкпірі Ұлыстың ұлы күнін тойлап жатқанда, елордалық балалар да мейрамнан тыс қалған жоқ. Атап айтсақ, Астана қаласындағы №57 «Салтанат» балабақшасының балақайлары əз Наурызды əнбиімен, тақпақтарымен қарсы алды. Үш ай бойы Жер-ананы

тоңдырған қар мен суық ызғардың кету мен жер аяғының кеңуін, оған қоса Ұзынсарыны күткен, ойындуманды аңсаған балалардың қуанышында шек жоқ. Жыр сыйлаған, нұр сыйлаған тірлікке, Қастерледік, қадіріңді білдік те. Құтты болсын, Ұлыс күн жұмылдырған, Бəрімізді ынтымақ пен бірлікке, – деп бірі тақпақтатса, екіншілері көріністер қойды. Қырықтың бірі Қыдыр ата келіп, балаларға бата

Дəніккен мен ќўныќќан Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Облыстық жəне қалалық прокуратура органдары əлеуметтік-экономикалық салаларда жəне бизнес субъектілерінде заңнамалардың орындалу барысын тексеріп, 2 мыңға жуық бұра тартушылықты анықтады. 133 миллион теңге шығын қайтарылды. 245 тұлға əкімшілік жауапкершілікке тартылып, 2 адамға қатысты қылмыстық іс қозғалды.

Ќаржыны жымќырып, із суытќан

Петропавл қаласының прокуроры Қонысбек Ибраев мəлім еткендей,тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты жаңғырту бағдарламасы шеңберінде бөлінген қомақты қаржыға жемқорлардың қолды мол салғаны байқалады. «Компания ЭЗАР» ЖШС көп қабатты 7 үйдің жөндеуіне қарастырылған 120 миллион теңгенің сайда санын, құмда ізін қалдырмаған. Оның басшысына іздеу салынған. «Солтүстік басқару компаниясы» ЖШС-нің жетекшісі Павел Глоба құрылыс жұмыстарының аяқталмағанын біле тұра, бюджеттің қомақты қаржысын аталмыш құрылыс компаниясының есепшотына аударып жіберген. Сөз арасында бұл мырзаның Петропавл қаласы əкімінің орынбасары қызметін атқарған кезеңде көптеген былық-шылыққа жол беріп, қозғалған қылмыстық істің ақыры сиырқұйымшақтанып кеткенін айта кеткен жөн. Қаржыны жымқырып, ізіне майшам алып түссе де, таптырмай жүрген Кайралапов пен тұрғын үй инспекциясының бұрынғы басшысы Қанат Баймұхамбетов қылмыстық жауапкершілікке тартылған. Құқық қорғау қызметкерлері мына алаяқтық əрекеттің кімнен шыққанын білмей аң-таң. Тұрғын үйкоммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары бөлімінің жұмысын тексеру барысында мемлекеттік тұрғын үй қорынан берілген пəтерге қалдық құнын төлемеу фактісі сопаң етіп шыға келген. Бір қызығы, салық қызметі мен қазынашылдық органға ешқандай қаражат түспегеніне қарамастан əкімдікке

пəтер құнының төленгені жайлы жалған түбіртек өткізілген. Осының негізінде пəтерді жекешелендіру жөнінде шешім шығарылған. Енді келтірілген 1,3 миллион теңге шығынды кім өтейтіні белгісіз. Өйткені, пəтер иелері де, олардың сенімді өкілі – бөлімнің бұрынғы қызметкерлері де кінəні бір-біріне аударып, алаяқтық жасамағандарына ант-су ішіп отыр.

Тізімдегі «ґлі жандар»

Петропавл қаласындағы құрылыс колледжінің басшылығы бюджеттің қаражатын майшелпекше сорып, жалғанды жалпағынан басып келген. Аталмыш оқу орнының директоры Жеңіс Бабжанов сабақ бермесе де, жалған табель толтыру арқылы жарты миллион теңгені қалтаға салған. «Дəніккеннен құныққан жаман» деген. Мемлекеттік оқу топтарындағы студенттердің саны кемі 25 болу керек деген стандарттық талапты орындау үшін «өлі жандардың» есебінен толтыруға еш шімірікпеген. Олардың арасында банк қызметкері де, мектеп мұғалімі де, алыс аудан тұрғындары да, тіпті 60-тан асқан күзетші де жүр. Ал, оларға төленген шəкіртақыны пышақ үсті бөліп алған. Сөйтіп, мемлекетке келген жалпы шығын 2 миллион теңгені құраған. Облыстық прокуратураның басқарма басшысы Арман Нұртазин колледж директорына қатысты қылмыстық іс қозғалып, 176-бабы бойынша айып тағылғанын жеткізді. Сол сияқты Тайынша агробизнес колледжінде де осыған ұқсас оқиға орын алып, мемлекеттің 1,2 миллион теңгесі талан-таражға түскен. Қос директор да қызметтерінен аластатылды. Солтүстік Қазақстан облысы.

Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 15 сəуірде сағат 10.00-де республикалық мемлекеттік меншіктегі тұрақжайларды үш жыл мерзімге кейіннен сатып алу құқығынсыз мүлікті жалға (жалдауға) беру жөнінде мына мекенжайда тендер өтетінін хабарлайды: Алматы қ., Достық даңғылы, 134. 1) Тұрғын емес жай, жалпы алаңы 298,2 ш.м. жəне асхана құрал-жабдығының қал дық құны – 742 728,51 теңге, литер Х ғимаратында, мына мекенжайда орналасқан: Алматы қ., Абай даңғылы, 8. Баланс ұстаушы – «Қазақ ұлттық аграрлық университеті» РМК. Тендер шарты: – Оқытушыларды жəне студенттерді тамақтандырумен қамтамасыз ету; – Нысанға жəне жабдыққа ең жоғары баға ұсынысы; – Айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 416,7 теңге; – Жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 9 284,0 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 257 804 теңге. 2) Тұрғын емес жай (№6 оқу корпусы), жалпы алаңы – 149,8 ш.м. жəне асхана құрал-жабдығының қалдық құны – 460 150,08 теңге, литер С ғимаратында, мына мекенжайда орналасқан: Алматы қ., Абай даңғылы, 8. Баланс ұстаушы – «Қазақ ұлттық аграрлық университеті» РМК. Тендер шарты: – Оқытушыларды жəне студенттерді тамақтандырумен қамтамасыз ету; – Нысанға жəне жабдыққа ең жоғары баға ұсынысы; – Айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 416,7 теңге. – Жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 5 752,0 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 130 595 теңге. 3) Тұрғын емес жай (№10 оқу корпусы), жалпы алаңы – 314,9 ш.м. жəне асхана құрал-жабдығының қалдық құны – 710 592,17 теңге, литер Б ғимаратында, мына мекенжайда орналасқан: Алматы қ., Абай даңғылы, 8. Баланс ұстаушы – «Қазақ ұлттық аграрлық университеті» РМК. Тендер шарты: – Оқытушыларды жəне студенттерді тамақтандырумен қамтамасыз ету; – Нысанға жəне жабдыққа ең жоғары баға ұсынысы; – айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 416,7 теңге; – Жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 8 882,0 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 271 320 теңге. 4) Тұрғын емес жай (№2 оқу корпусы), жалпы алаңы – 119,2 ш.м. жəне асхана құрал-жабдығының қалдық құны – 446 978,3 теңге, литер О ғимаратында, мына мекенжайда орналасқан: Алматы қ., Абай даңғылы, 8. Баланс ұстаушы – «Қазақ ұлттық аграрлық университеті» РМК. Тендер шарты: – Оқытушыларды жəне студенттерді тамақтандырумен қамтамасыз ету; – Нысанға жəне жабдыққа ең жоғары баға ұсынысы; – айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 416,7 теңге; – Жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 5 588,0 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 104 929 теңге. 5) «Алтын-Дəн» асхана тұрғын емес жайы, жалпы алаңы – 539,6 ш.м. жəне асхана құрал-жабдығының қалдық құны – 1 038 872,99 теңге, литер Р ғимаратында, мына мекенжайда орналасқан: Алматы қ., Абай даңғылы, 8. Баланс ұстаушы – «Қазақ ұлттық аграрлық университеті» РМК. Тендер шарты: – Оқытушыларды жəне студенттерді тамақтандырумен қамтамасыз ету; – Нысанға жəне жабдыққа ең жоғары баға ұсынысы; – Айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 416,7 теңге; – Жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 12 986,0 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 462 689 теңге. 6) Тұрғын емес жай (№3 оқу корпусы), жалпы алаңы – 63,8 ш.м. жəне асхана құрал-жабдығының қалдық құны – 133 685,74 теңге, литер Р ғимаратында, мына мекенжайда орналасқан: Алматы қ., Абай даңғылы, 8. Баланс ұстаушы – «Қазақ ұлттық аграрлық университеті» РМК. Тендер шарты: – Оқытушыларды жəне студенттерді тамақтандырумен қамтамасыз ету; – Нысанға жəне жабдыққа ең жоғары баға ұсынысы; – Айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 416,7 теңге; – Жабдықты жалдаудың бастапқы

мөлшерлемесі айына – 1 671,0 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 54 842 теңге. 7) Тұрғын емес жай (№11 оқу корпусы), жалпы алаңы – 170,5 ш.м. жəне асхана құрал-жабдығының қалдық құны – 603 795,69 теңге, литер А ғимаратында, мына мекенжайда орналасқан: Алматы қ., Абай даңғылы, 8. Баланс ұстаушы – «Қазақ ұлттық аграрлық университеті» РМК. Тендер шарты: – Оқытушыларды жəне студенттерді тамақтандырумен қамтамасыз ету; – Нысанға жəне жабдыққа ең жоғары баға ұсынысы; – Айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 416,7 теңге; – Жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 7 548,0 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 149 642 теңге. 8) Тұрғын емес жай (№10 жатақхана), жалпы алаңы – 73,4 ш.м. жəне асхана құрал-жабдығының қалдық құны – 922 596,74 теңге, литер Р ғимаратында, келесі мекенжайда орналасқан: Алматы қ., Абай даңғылы, 28. Баланс ұстаушы – «Қазақ ұлттық аграрлық университеті» РМК. Тендер шарты: – Оқытушыларды жəне студенттерді тамақтандырумен қамтамасыз ету; – Нысанға жəне жабдыққа ең жоғары баға ұсынысы; – Айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 416,7 теңге; – Жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 11 533,0 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 72 704 теңге. 9) Тұрғын емес жай (№5 жатақхана), жалпы алаңы – 83,16 ш.м. жəне асхана құрал-жабдығының қалдық құны 2 592 040 теңге, литер Х ғимаратында, мына мекенжайда орналасқан: Алматы қ., Абай даңғылы, 28. Баланс ұстаушы – «Қазақ ұлттық аграрлық университеті» РМК. Тендер шарты: – Оқытушыларды жəне студенттерді тамақтандырумен қамтамасыз ету; – Нысанға жəне жабдыққа ең жоғары баға ұсынысы; – Айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 416,7 теңге. – Жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 32 401,0 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 101 706 теңге. 10) Жай жəне тоңазытқыш жабдығымен №1 ғимараттың, тоңазытқыш құралжабдығының, жалпы алаңы 650,0 ш.м. қалдық құны – 1 488 825,0 теңге, орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Сүйінбай көшесі, 170А. Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Комета» филиалы. Тендер шарты: – Азық-түлікті қоймада сақтау; – Ең жоғары баға ұсынысы; – Айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 800 теңге. – Жабдықты жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 18 611,0 теңге. 11) Ұзындығы 5 364 метрді құрайтын кəріз кабелі құрал-жабдығының қалдық құны – 375 693,21 теңге, орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Əуежай алаңы. Баланс ұстаушы – «Қазаэронавигация» РМК «Оңтүстік-Шығыс əуе жүрісін ұйымдастыру өңірлік орталығы» филиалы. Тендер шарты: – Пайдалану жəне қалпында ұстау кəріз кабелі; – Ең жоғары баға ұсынысы; – Айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 4 700 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 6 000 теңге. 12) Тұрғын емес жай (асхана), жалпы алаңы – 225,0 ш.м, мына мекенжайда орналасқан: Алматы қ., Майлин көшесі, 38А. Баланс ұстаушы – «Қазаэронавигация» РМК «Оңтүстік-Шығыс əуе жүрісін ұйымдастыру өңірлік орталығы» филиалы. Тендер шарты: – Оқытушыларды жəне студенттерді тамақтандырумен қамтамасыз ету; – Нысанға жəне жабдыққа ең жоғары баға ұсынысы; – Айына 1 ш.м. үшін жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі – 416,7 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 187 515 теңге. Кепілді жарна Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік шотына енгізіледі: № KZ 250705012170180006,

ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетінде, Астана қ., БИН 120340013492, БИК KKMFKZ2A, бенефициар коды 11, мекеме коды 2170180 (банктік қызметтер төлем ақысына кепілді жарна мөлшері кірмейді). Кепілді жарна тендер жеңімпазының мынадай міндеттемелерін қамтамасыз ету болып табылады: тендерде жеңіп шыққан жағдайда тендер нəтижелері туралы хаттамаға қол қою; тендер нəтижелері туралы хаттамаға сəйкес республикалық мүлікті мүліктік жалға (жалдауға) шартты жалға берушімен жасау. Кепілді жарна жалға берушіге қайтарылмайды: Тендер қатысушысына тендерге қатысудан жазбаша бас тартқан жағдайда оны өткізуге дейінгі үш күнтізбелік күн қалғанда; Жеңімпазға тендер жеңімпазының ұсынысына сай келетін жағдайда шарт жасаудан ол бас тартқан жағдайда. Басқа жағдайларда кепілді жарна ны қайтару туралы өтініш берген күннен кешіктірілмейтін мерзімде қатысушының деректемелері көрсетіліп тендер қатысушысына қайтарылады. Кепілді жарналарды қайтару туралы тендер қатысушыларының өтініштері жалға берушінің шотына жарналар түскеннен кейін қабылданады. Үміткер тендерге қатысу үшін жалға беруші белгілеген мерзімде мына құжаттарды тапсыруы қажет: 1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 28 қыркүйектегі № 1102 қаулысымен бекітіліп республикалық мүлікті жалға (жалдауға) беру ережесінің 1 қосымшасында белгіленген нысан бойынша тендерге қатысуға өтінімі, оны тендер жеңімпазы деп жариялаған жағдайда, тендер қатысушысының жазбаша міндеттемесі, ақпараттық хабарламада жəне тендер қатысушысының өз ұсынысында көрсетілген тендер жағдайында шарт жасасуы қамтылады; 2) Тендер құжаттамасының топтамасы қосымшасымен бірге жазбаша түрде тендер шарты бойынша ұсыныс басқа құжаттардан бөлек жапсырылған конверттерге салынып беріледі; 3) Заңды тұлғалар үшін – құрылтай құжаттарды (құрылтай шарт пен жарғы) мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті түрде ұсына отырып салық төлеушінің куəлігі немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің көшірмелері, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжатты, салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті түрде көрсете отырып салық төлеушінің куəлігі мен үй кітапшасы немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; 4) Акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен көшірме-үзіндіні; жауапкершілігі шектеулі серіктестер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме-үзіндіні (серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында); 5) Шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай құжаттар; 6) Кепілді жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасынын көшірмесі; 7) Өтініш беру сəтінде салық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама. Тендерге қатысуға тілек білдіруші тұлғалардан өтінімдер қабылдау жəне тіркеу қажетті құжаттардың толық жиынтығы болуы жағдайында жүргізіледі. Қазақстан Республикасының заңнамасына немесе құрылтай құжаттарға сəйкес қызметтің сол түрлерімен айналысуға құқығы жоқ заңды тұлға тендер қатысушысы бола алмайды, оны жүзеге асыру тендер шарты болып табылады. Нысанды пайдалану бойынша ұсынысы жəне мөлшерлеме бойынша жалдау ақысы жабық конвертке салынып беріледі. Тендер қатысушыларынан өтінімдер қабылдау жəне тіркеу ақпараттық хабарлама жарияланған күнінен бастап жүргізіледі жəне тендер басталуға дейін жиырма төрт сағат қалғанда мына мекенжайда аяқталады: Алматы қ., Достық д-лы, 134. Нысан үшін ен жоғары жалдау ақысының сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендер қатысушысы тендер жеңімпазы болып танылады. Тендер туралы қосымша ақпаратты 31307-79(78) телефоны арқылы алуға болады.


 Өнеге

Ыстыќ ќайрат, нўрлы аќыл, жылы жїрек

Өткен ғасырдың 50-ші жылдарының аяғы. Қарағандыдағы емдеу-сауықтыру мекемелерінің жағдайы мүшкіл-ді. Ең аяғы, науқастарға хирургиялық көмек көрсету қызметінің өзі əр аурухананың қанжығасына байланып, өгейлік көріп жүрген. Дегенмен, мұнда аты республика мен одаққа танымал Хафиз Мақажанов деген білікті медицина маманы болды. Ол кісі сол көп ауыртпалықтарды өзі көтеріп жүрді. Сол Хафиз Жақсыбайұлы бертін келе облыс орталығындағы барлық хирургиялық бөлімдердің басын қосып, дербес аурухана ұйымдастырды. Осы мекеменің тұңғыш уығы шаншылған сəттен оның қызметкері болған адамдардың бірі – Құсни Елеуов. Жасыратыны жоқ, жалпы дəрігерлік білімі ғана бар, кəсіби тəжірибесі кемшін жас маман алғашқы оталарды жасау кезінде қатты қиналып жүрді. Тіпті, теория жүзінде жақсы біліп тұрса да, қандауырды қолға алғанда абдырап қалатынды. Сөйтсе-дағы, бірте-бірте күнделікті еңбек ырғағына қалыптасу Хафиз Мақажанов, Александр Керопян тəрізді тəжірибелі ұстаздардан үйреніп, сол ағаларының сынынан өту жеміске жетеледі. Екі-үш жылдың ішінде Құсни Қарағандыдағы əйгілі хирургтердің қатарына қосылды. Кейін өзінің ақылшысы Х.Мақажановтың есімін иеленген ауруханада 1960-жылдан бастап жарақатортопедия бөлімінің меңгерушісі болып қызмет атқарды. Кейіпкеріміз 1971 жылы кандидаттық диссертациясын қорғап, үш жылдан соң Қарағанды мемлекеттік медицина институтына конкурстық негізде ассистент болып сайланғаннан кейін де осы ауруханадан қол үзген жоқ. Күрделі ота жасауға жетекшілік етіп, ғылым мен практикалық жұмысты қатар алып жүрді. Құрғақ статистикаға жүгінсек, жарақат салдарынан болатын адам шығыны дүние жүзінде жүрек-қан тамырлары ауруы қиятын тағдырлардан кейінгі орынды иеленеді екен. Қарағанды тəрізді индустрия алыптары мол қалада өндірістік, тұрмыстық жəне апат жағдайында жарақат алатындар саны да көп болатыны түсінікті. Сондықтан, облыстың хирургиялық клиникасында ота жасалмайтын күн жоққа тəн. Құсни Əменұлының қандауыры айына 35-40 адамның жанына шипа, дертіне дəру дарытса, жыл ішінде жасайтын отасы 400-ді төңіректейді екен. Хирург болған 44 жыл мұғдарында 15 мыңнан астам тағдырдың көрер жарығы ұзаруына себепкер болған дəрігер тек инфаркт алып, қатты ентіге беретін болғандықтан, жетпіске жақындаған шағында ғана ота жасаудан бас тартыпты. Жанкүйер жұрттың қанын қыздырып, желіктіретін футболшы өз ғұмырында осыншама гол соқса, кем дегенде оған қоладан мүсін құйылатыны күмəнсіз. Ал дəрігер деген халықтың былайғы жұрт көзінен таса ересен еңбегі у-ду тіршілікте емес, жалғыз Алланың ғана есебінде екені анық. Дəрігерлік тəжірибесінде талай ауыр ота жасауына тура келген Құсни Əменұлы өз өмір жолында адам ағзасындағы жарақат жылдам əрі зардапсыз бітуіне əсер ететін өнертапқыштықпен де айналысып, жаңалықтар ашты. Сөйтіп,екі авторлық куəлік иеленді. Практикалық жұмыс пен ғылыми еңбекті жəне Қарағанды мемлекеттік медицина институтындағы ұстаздықты қатар алып жүрген адамның қажырына таңғалмасқа шара жоқ. 1992 жылы докторлық диссертациясын қорғаған ғалым 60тан астам ғылыми мақаланың жəне монографиялардың авторы. Профессор ағамыз сондай-ақ көп жыл бойы Қарағанды мемлекеттік медицина университетінің оқуөндірістік бірлестігіне жетекшілік етті. Оның алдынан дəріс алған шəкірттері Қазақстан мен ТМД елдерінде ғана емес, алыс шетелдерде де қызмет атқарады.

Ешқайсысы да ұстаз атына сөз келтіретіндей емес, бəрі де өз істерін жетік білетін шебер мамандар. Олардың Құсни Əменұлына деген құрметі ерек. «Құсни аға медицинаның теориясы мен практикасын ғажайып дəлдікпен ұштастырған дəрігер-ғалым. Сонау шəкірт кезімізден бастап бүгінгі жігіт ағасы атанған шағымызға дейін ол кісі біреудің сыртынан ғайбат сөз айтқанын, əлдекімді жазықсыз жазғырғанын көрген жоқпыз. Уəдеге беріктігі жəне талапшылдығы жағынан оның алдына түсер жан жоқ. Əділдігі тағы сондай. Осындай тура, қылышпен шапқандай тіліп түсетін, жалғандыққа жаны қас мінезіне орай Құсни ағаны «темір адам» деп атап кеттік. Қаталдығына қапалықтан емес, ерекше принципшілдігіне деген құрметтен туған сөз бұл», – деген-ді бірде əріптесі Серік Қаюпов. Ол кісі осылай десе: «Жақсы дəрігер болу үшін отаны мінсіз жасау ғана аздық етеді. Ең алдымен, адамға сүйіспеншілікпен, оның тағдырына жанашырлықпен қарау керек. Құсни аға осыны жақсы түсінген жан. Үстіңдегі халатың ақ болуы жеткіліксіз, жүрегің кіршіксіз пəк, қолың т��за болуы шарт. Ұстазымыз осы қағиданы бізге уағыз етіп қана қойған жоқ, ең алдымен өзі берік ұстанып келеді», – дейді Қарағанды облысына есімі əйгілі оташы Отан Мақышев ағамыз. Кеңес Одағы ыдырап, Қазақстан дербес отау тіккен алғашқы жылдары, əсіресе, жаңа экономикалық қатынастарға көшу үшін реформалар басталған өтпелі кезеңде медицина саласының қатты зардап шеккені Құсни Əменұлын қатты толғандырған-ды. Оңтайландыру желеуімен көптеген емханалар мен ауруханалар жабылып, дəрігерлер мен орта буын медицина қызметкерлері жұмыссыз қалды. Бұдан Х.Мақажанов атындағы көпсалалық клиникалық аурухана да айналып өте алмады. Өнеркəсіптік ерекшелігі, ауа райының қолайсыздығы қабаттасқан Қарағандыда адамдардың қатерге ұшырау, жарақат алу тəуекелі жоғары. Оның үстіне, бұл аурухана жабылса, тағы да ондаған адам жұмыссыз қалмақ. Заман түзелгенде оны қалпына келтіру үшін барды сақтағаннан ондаған есе артық қаржы бөлуге тура келеді. Осындай орынсыздық пен қиянатқа жол беруге болмайтынын айтып, Құсни Əменұлының облыс əкімдігіне барғаны күні кешегідей көз алдында. Аймақтың сол кездегі басшысы Мəжит Есенбаев түйінді мəселеге жете мəн беруінің жəне денсаулық сақтау басқармасының бастығы Қанат Ермекбаевтың табандылығы арқасында аурухана сақталып қалған еді. – Еуропаның, жалпы кез келген дамыған елдің дəрігерлері адамның əр мүшесіне ота жасау үшін тек соған ғана арналған аспап пен құрал-жабдық пайдаланса, біздің хирургтер қолына түскен, табылып тұрған дүниемен ғана жұмыс істеуге мəжбүр болды. Бұл үлкен шеберлікті, тапқырлықты қажет ететіні медицинадан хабары аз адамдардың өзіне де белгілі. Жетілдірілген құралдардың, тəуір дəрі-дəрмек пен аспаптардың келе бастағаны енді ғана ғой. Менің өкшемді басқан інілерім Отан Мақышев, Серік Қаюпов, Қабылбек Əбуғалиев, Тұяқ Əбиев, Дулат Мақышев жəне басқалар өте қарапайым құралдармен жұмыс істеді. Бұлар іскерлігі, біліктілігі, шеберлігі жағынан шетелдің ең мықты профессорларымен иықтаса алады. Қазақстанның өзге өңірлерінен мұндай мамандарды күндіз қолыңа шырақ алып іздесең де таппайсың, – дейді Құсни аға. Талассыз ақиқат. Қарағандылық мектептен өтіп келген дəрігерлерді Қазақстанның, тіпті ТМД құрамындағы елдердің кез келген ауруханалары мен емханалары қолаяғын жерге тигізбей қабылдайтыны белгілі. Бұл оларға берілген үлкен баға, көрсетілген зор сенім болса, осынау абыройға профессор Құсни Елеуовтің қосқан үлесі өте үлкен. Сексеннің сеңгіріне шыққан аға осы ғұмырында заман мен қоғамның кемпірқосақ түсіндей құбылғанын көрді. Аумалы-төкпелі шақтарды басынан өткерді. Бірақ, өзінің басты принципінен – адамды сүю, оның тағдырына арашашы болу мақсатынан тайған емес. Бозбала шағында басын байлаған кəсібіне адал қызмет етіп, төңірегіне шапағатын шашып келеді. Ермек БАЛТАШҰЛЫ, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. ҚАРАҒАНДЫ.

Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 15 сəуірде сағат 10.00-ден сағат 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды. Электрондық аукцион голланд əдісі бойынша: 1-лот. 3 боксқа арналған гараж, жалпы алаңы – 581,4 ш.м. 1972 ж.с. Ақсу а/у, Жансүгіров кенті, Сəтбаев к-сі, 2. Алғашқы баға – 981330 теңге. Бастапқы баға – 4906650 теңге. Ең төменгі баға – 536881 теңге. Кепілді жарна – 147200 теңге. 2-лот. Ғимарат, жалпы алаңы – 181,8 ш.м. 1982 ж.с. Алакөл а/у, Үшарал қ., Шуақов к-сі, 52. Алғашқы баға – 1920537 теңге. Бастапқы баға – 9602685 теңге. Ең төменгі баға – 1050716 теңге. Кепілді жарна – 288 081 теңге. 3-лот. 10 боксқа арналған гараж жəне күзетші үйі, жалпы алаңы – 536,6 ш.м. Талдықорған қ., Арнайы қалашық. Алғашқы баға – 5454176 теңге. Бастапқы баға – 27270880 теңге. Ең төменгі баға – 2983952 теңге. Кепілді жарна – 818126 теңге. 4-лот. Үй-жай, жалпы алаңы 180,2 ш.м. 1984 ж.с. Алакөл а/у, Үшарал қ., Қонаев к-сі, 68. Алғашқы баға – 11396087 теңге. Бастапқы баға – 56980435 теңге. Ең төменгі баға – 6234742 теңге. Кепілді жарна – 1 709 413 теңге. Назар аударыңыз! Сатып алушы заңда белгіленген тəртіппен жер телімін сатып алады жəне жеке ресімдейді. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен басталады жəне электрондық аукцион басталғанға дейін қырық сегіз сағат бұрын аяқталады. Сауда-саттыққа қатысу үшін кепілді жарна Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік есеп-шотына төленеді: KZ790705012170167006, Астана қаласындағы ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетіне, БИН 120340000064, БИК KKMFKZ2A, бенефициар коды – 11, мекеме коды – 2170167 (кепілді жарна мөлшеріне банктік қызмет төлемі кірмейді). Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда);

13

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін ( пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркеу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркеу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың баржоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың; шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/ немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукционға бір сағат қалғанда аукцион залына ЭЦҚ мен аукциондық нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион хабарламадағы көрсеткен уақытта басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса,

жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы осы Қағиданың тармағына сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде мына мекенжайда қол қойылады: Алматы облысы, Талдықорған қаласы, Тəуелсіздік көшесі, 75, 210, 211-бөлмелер. Сатушыға электрондық аукционнан ұтып алушылар керекті сұратылған нотариалды расталған құжаттарды тапсыру қажет. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты 8(7282) 27-07-12, 21-00-02 телефондары жəне www.gosreestr.kz сайты арқылы білуге болады.

Барлық конкурсқа қатысушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары: жоғары медициналық білім, «Денсаулық сақтауды ұйымдастыру» («Қоғамдық денсаулық сақтау», «Денсаулық сақтау менеджменті») мамандығы бойынша бірінші/жоғары біліктілік санатының болуы немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» («Денсаулық сақтау менеджменті», «Менеджмент») мамандығы бойынша магистратураның жəне денсаулық сақтауды мемлекеттік басқару органдарында кемінде 3 жыл немесе денсаулық сақтау ұйымдарының басшылық лауазымдарында кемінде 5 жыл еңбек өтілінің болуы; немесе жоғары экономикалық білімнің «Қоғамдық денсаулық сақтау» («Денсаулық сақтау менеджменті»,) мамандығы бойынша магистратураның болуы жəне денсаулық сақтауды мемлекеттік басқару органдарында кемінде 3 жыл немесе денсаулық сақтау ұйымдарының басшылық лауазымдарында кемінде 5 жыл еңбек өтілінің болуы. ҚР Конституциясын, ҚР «Халық денсаулығы мен денсаулық сақтау жүйесі туралы», ҚР Азаматтық, Еңбек, Бюджеттік кодекстерін, ҚР «Мемлекеттік мүлік туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Мемлекеттік құпиялар туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Бухгалтерлік есеп жəне қаржылық есептілік туралы» заңдарын білу. 2050 жылдарға дейінгі Қазақстанның даму Стратегиясын, 2011-2015 жылдарға арналған «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын білу. Қаржы-шаруашылық қызметті, осы лауазымның функционалдық міндеттерін орындау үшін қажетті басқа да міндеттерді білу. Конкурсқа мынадай тұлға қатыса алмайды: 1) он сегіз жасқа толмаған; 2) бұрын сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасаған; 3) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен өтелмеген немесе алынбаған соттылығы бар; 4) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген басқа да жағдайлар. Функциялық міндеттері: Қазақстан Республикасы кəсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру жүйесі бойынша мемлекеттік кəсіпорын алдына қойылған міндеттерге басшылық жасау жəне бақылау жүргізу, Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың 2011-2015 жылдарға арналған «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасын іске асыру, Қарағанды облысының денсаулық сақтау басқармасының тікелей бағдарламаларын орындау, кардрлар жəне қаржы қорларын тиімді пайдалану, денсаулық сақтау жүйесінің жұмысын реттейтін нормативті жəне директивті құжаттарды, алқа қаулыларын, денсаулық сақтау басқармасының бұйрықтары мен өкімдерін басқару, жоспарлау жəне орындалуын бақылау. Мемлекеттік кəсіпорынды басқарумен байланысты басқа да функционалдық міндеттерді орындау. Конкурс Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Мемлекеттік кəсіпорынның басшысын тағайындау жəне аттестаттау, сондай-ақ оның кандидатурасын келісу қағидаларын бекіту туралы» 2011 жылғы 18 қарашадағы №1353 қаулысына сəйкес жүргiзiледi. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар республикалық бұқаралық ақпарат құралдарында конкурс өткізу туралы хабарландыру жарияланған сəттен бастап 15 күнтізбелік күн ішінде Қарағанды қаласы, Əлиханов көшесі, 2-үй, 4-бөлме, анықтама телефондары: (8-7212) 41 14 12, факс: (8-7212) 42 07 02, мекенжайы бойынша денсаулық сақтау басқармасына тапсырылуы тиіс. Конкурсқа қатысуға жіберілген үміткерлер, əңгімелесуді бекітілген тəртіпте он күнтізбелік күн ішінде Қарағанды облысының денсаулық сақтау басқармасында өтеді. «Қарағанды облысының денсаулық сақтау басқармасы» ММ. Алматы облысының денсаулық сақтау басқармасы медициналық ұйымдарға кепілді көлемде тегін медициналық көмек көрсету үшін медициналық құралжабдықтарды сатып алуға тендер өткізетіндігін хабарлайды. Сатып алынатын тауарлардың толық тізімі, көлемі, олардың толыққанды ерекшелігі, қамтамасыз ету мерзімі жəне орны тендерлік құжаттарда көрсетілген. Тендерге ҚР Үкіметінің 2009 жылғы 30 қазандағы №1729 қаулысымен бекітілген кепілді көлемде ақысыз медициналық көмек көрсету бойынша дəрі-дəрмектерді, профилактикалық (иммунды биологиялық, диагностикалық, залалсыздандыру) препараттарын, медициналық мақсаттағы бұйымдарды жəне медициналық техниканы, фармацевтикалық қызметтерді ұйымдастыру жəне сатып алу ережелерінің 8-тармақта аталған біліктілік талаптарына сəйкес келетін барлық əлеуетті жеткізушілер жіберіледі. Тендерлік құжаттар пакетін 2014 ж. 17 сəуірде сағат 15.00-ге дейінгі мерзімде мына мекенжай бойынша: Талдықорған қаласы, Гаухар ана көшесі, 87-үй, 14-бөлмеден жəне электрондық мекенжай бойынша lek.aoblzdrav@mail.ru алуға болады. Тендерге қатысу үшін, конверттерге салынған тендерлік өтінімдерді Алматы облысының денсаулық сақтау басқармасына мына мекенжайы бойынша: Талдықорған қаласы, Гаухар ана көшесі, 87-үй, 14-бөлмеге тапсырылады. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың соңғы мерзімі 2014 ж. 18 сəуірде сағат 13.00ге дейін Алматы облысының денсаулық сақтау басқармасына мерзімде мына мекенжай бойынша: Талдықорған қаласы, Гаухар ана көшесі, 87-үй, 14-бөлмеге тапсырылады. Тендерлік өтінімдер салынған конверттер 2014 ж. 18 сəуірде сағат 15.00-де мына мекенжай бойынша: Талдықорған қаласы, Гаухар ана көшесі, 87-үй, «Алматы облысының денсаулық сақтау басқармасы» ММ-нің 1-бөлмесінде ашылады. Əлеуетті жеткізушілер тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу рəсімінде қатыса алады. Қосымша ақпаратты жəне анықтаманы мына телефон бойынша алуға болады: 8 (7282) 40-00-65, lek.aoblzdrav@mail.ru. ГУ «Управление здравоохранения Алматинской области» объявляет о проведении тендера по закупу медицинского оборудования для оказания гарантированного объема бесплатной медицинской помощи в медицинских организациях. Полный перечень закупаемых товаров, их подробная спецификация, количество, сроки и место поставки указаны в тендерной документации. К тендеру допускаются все потенциальные поставщики, отвечающие квалификационным требованиям, указанным в пп.8 Правил организации и проведения закупа лекарственных средств, профилактических (иммунобиологических, диагностических, дезинфицирующих) препаратов, изделий медицинского назначения и медицинской техники, фармацевтических услуг по оказанию гарантированного объема бесплатной медицинской помощи», утвержденных постановлением Правительства РК от 30.10.2009 года №1729. Пакет тендерной документации можно получить в срок до 15.00 часов 17 апреля 2014 года включительно по адресу: г. Талдыкорган, ул. Гаухар ана, 87, каб. №14 или по электронной почте по адресу: e-mail: lek.aoblzdrav@mail.ru Тендерные заявки на участие в тендере, запечатанные в конверты, предоставляются в управление здравоохранения Алматинской области по адресу: г. Талдыкорган, ул. Гаухар ана, 87, каб.14. Окончательный срок предоставления тендерных заявок: 18 апреля 2014 года до 13.00 часов в управление здравоохранения Алматинской области по адресу: г. Талдыкорган, ул. Гаухар ана, 87, каб. 14. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться в 15.00 часов 18 апреля 2014 г. по адресу: г. Талдыкорган, ул. Гаухар ана, 87, ГУ «Управление здравоохранения Алматинской области», каб. 1. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справку можно получить по телефону: 8 (7282) 40-00-65, e-mail: lek.aoblzdrav@mail.ru.

Назар аударыңыз!

Қарағанды мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің Жезқазған филиалы 2014 жылғы 8 сəуірде республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде «Егемен Қазақстан» газетінің №54 (28278) санында электрондық аукцион өткізу туралы жарияланған ақпараттық хабарламасына мынадай түзетулер енгізіп: Нысанның 1-лотында: Əкімшілік ғимарат, жалпы ауданы 672,9 ш.м. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркəсіптік кешендегі Мемлекеттік инспекция комитетінің «Қарағанды облыстық аумақтық инспекциясы» ММ, «бастапқы баға – 2 083 914 теңге» деген сөз орнына «2 082 600 теңге» деп; Нысанның 2-лотында: Сəтбаев қаласындағы салық басқармасының ғимаратындағы офистік үй-жайлар, жалпы ауданы 89 ш.м. Баланс ұстаушы – «Қарағанды облысы бойынша салық департаменті» ММ, «бастапқы баға – 2 334 089 теңге» деген сөз орнына «2 327 760 теңге» деп оқылуын сұрайды. Республикалық меншіктегі нысандарды сату жөніндегі электрондық аукцион өткізудің уақыты 2014 жылғы 8 сəуірден 2014 жылдың 15 сəуіріне ауыстырылып, сағат 10.00-де басталады деп нақтыланып оқылғаны жөн. Аукцион өткізу туралы ақпаратты 8 (7102) 73-40-14 телефоны арқылы немесе Қарағанды облысы, Жезқазған қаласы, Алаш алаңы, 1, 408-бөлме мекенжайынан алуға болады.

№1 АЛДАҒЫ КӨПШІЛІК АШЫҚ ТЕНДЕР ТУРАЛЫ ХАБАРЛАНДЫРУ

«AsiaCredit Bank (АзияКредит Банк)» АҚ республикалық телевизияда Банк жарнамасын орналастыру бойынша үздік ұсыныс алу мақсатында тендер жариялайды. Толық талаптар тендерлік құжаттамада көрсетілген. Тендер 2014 ж. 17 сəуірде 050004, Қазақстан, Алматы қ., Гоголь к-сі, 95/70 мекенжайы бойынша өткізілетін болады. (Күні өзгерген жағдайда біз Сізге үш жұмыс күнінен кешіктірмей хабарлаймыз). Сіз тендерлік құжаттама пакетін www.asiacreditbank.kz сайтынан ала аласыз. Мөрмен бекітілген, жапсырылған конверттердегі тендерлік ұсыныстардың нақты берілетін мерзімі 2014 ж. 4 сəуірде сағат 17.45-ке дейін Алматы қ., Достық д-лы, 180, Көктем БО, 8-қабат, № 81-бөлме. Тендерді ұйымдастыруға қатысты анықтама ақпараты: + 7 727 2583344 (ішкі 1597). Техникалық тапсырмаға қатысты анықтама ақпараты + 7 727 2583344 (ішкі 1517).

ҚҰЛАҚТАНДЫРУ

Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 17 мекенжайы бойынша орналасқын «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» акционерлік қоғамы (Қоғам) осымен өзінің акционерлерін Қазақстан Республикасы, Астана қаласы, Қонаев көшесі, 7, Риксос Президент Отель Астана, «Dhall» залы мекенжайы бойынша 2014 жылдың 13 мамырында 10 сағат 00 минутта мынадай күн тəртібімен акционерлердің жылдық жалпы жиналысы өткізілетіндігі туралы хабардар етеді: 1. 2013 жылғы жылдық топтастырылған есепті бекіту. 2. Қоғамның таза кірісін бөлудің тəртібі мен 2013 жылдың қорытындылары бойынша Қоғамның бір қарапайым жəне бір артықшылықты акциясына шаққандағы дивидендтің мөлшерін бөлудің тəртібін бекіту. 3. Қоғамның 2013 жылғы жылдық есебін бекіту. 4. Акционерлердің Қоғам мен оның лауазымды адамдарының іс-əрекетіне өтініштері жəне оларды 2013 жылы қараудың қорытындылары туралы мəселені қарау. 5. Қоғамның Директорлар кеңесі мен Басқармасы мүшелерінің 2013 жылғы сыйақысының мөлшері мен құрамы туралы ақпарат. 6. Қоғамның Директорлар кеңесі мен Басқармасының 2013 жылғы жұмысы туралы есепті бекіту. 7. Аудиторлық ұйымды анықтау туралы. Акционерлерді тіркеудің басталу уақыты – 9 сағат 00 минут. Акционерлерді тіркеудің аяқталу уақыты – 9 сағат 45 минут. Кворум болмаған жағдайда акционердің қайталама жылдық жалпы жиналысы осы күн тəртібімен осы мекенжай бойынша 2014 жылдың 14 мамырында 10 сағат 00 минутта болады. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысына қатысуға құқы бар акционерлердің тізімі жасалған күні мен уақыты – 2014 жылдың 14 сəуірі. Акционерлер күн тəртібінің мəселелері бойынша материалдармен 2014 жылдың 15 сəуірінен бастап Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 17, 12-қабат, 1207-бөлме мекенжайы бойынша Қоғамның ғимаратында жұмыс күндері сағат 9.00-ден 18.30-ға дейін, сондай-ақ www.kmgep.kz. сайтында таныса алады.

«Халықаралық Алматы əуежайы» АҚ (Алматы қ., Майлин көшесі, 2) тұтынушылар мен басқа да мүдделі тұлғаларды төмендегі реттеліп көрсетілетін қызмет түрлері бойынша 2014 ж. 29 сəуірде сағат 11.00-де өтетін 2013 ж. табиғи монополиялар субъектілерінің қызметі туралы жыл сайынғы есеп беру тыңдауы өтетіндігін хабарлайды: əуе кемесінің ұшып-қонуын (қабылдау жəне шығарып салу) қамтамасыз ету қызметі; авиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету қызметі; əуежайда өңделуге тиісті (тиеу жəне/немесе түсіру) жүктер (пошта) болған жағдайда, жүк жəне жолаушылар əуе кемелерінің сертификатталған түрлеріне жəне жүк əуе кемелері үшін 6 сағат жəне жолаушылар əуе кемесі үшін қонғаннан кейін 3 сағаттан артық уақыт тұратын əуе кемелеріне тұрақтан орын беру қызметі; базалық аэроалаңда əуе кемелеріне тұрақтан орын беру қызметі; жолаушыларды тіркеу үшін жұмыс орнын (алаң) беру қызметі; жылу энергиясын өндіру, бөлу жəне тарату қызметі; кірме жолдар қызметі. Мекенжайы: Алматы қ., Майлин көшесі, 1, Briefing-room Анықтама тел.: 2 70-31-57.

Асқар Шәкенұлы СЕЙСЕНБАЕВ Семей қаласының мем лекеттік медициналық университетінің ректораты мен ұжымы осы оқу орнының түлегі, профессор Асқар Шəкенұлы Сейсенбаевтың мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туыстарына жəне жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Асқар Шəкенұлы 1955 жылы 28 сəуірде Шығыс Қазақ стан облысындағы Абай ауданының Қарауыл ауылында дүниеге келді. 1978 жылы Семей медициналық институтының емдеу факультетін бітірді. Клиникалық терапия кафедрасының доценті болып жұмыс істеді. 1990 жылы КСРО Медицина ғылымдары академиясының Ревматология институтында докторлық диссертация қорғады. 1992-1998 жылдар аралығында Семей медициналық академиясында ішкі аурулар кафедрасының меңгерушісі болды. Содан соң С.Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медициналық университетінде еңбек етті. Өмірін соңғы жылдары дип лом нан кейінгі даярлау кафедрасының меңгерушісі қызметін атқарды. Асқар Шəкенұлы Сейсенбаев денсаулық сақтау саласына зор

үлес қосып, 200 ғылыми еңбектің, 5 монографияның жəне өнертабыстағы 16 патенттің авторы атанды. Ол 1998 жылдан бастап «Медицина» журналының бас редакторы, ал 2001-2005 жылдары республика Денсаулық сақтау министрлігінің бас ревматологы, Қазақстан жəне Орталық Азия елдері ревматологтары ассоциациясының президенті болды. Талантты ғалым, мейірімді дəрігер, тамаша ұстаз, ардақты азамат Асқар Шəкенұлының жарқын бейнесі біздің жадымызда əрдайым сақталады. Семей қаласының мемлекеттік медициналық университетінің ректораты мен ұжымы.

Жарқын бейнелі жан еді Өмірден тағы бір жақсы азамат өтті. 65 жасқа қараған шағында абзал əке, ел сыйлаған ақсақал Болыс Асанұлы дүниеден озды. Болыс Асанұлы «КАТЭК» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінде жауапты қызметтерді атқарып, білікті маман, өз ісінің білгірі, кейінгі буын жас ұрпақты тəрбиелеген үлгілі ұстаз, өзінің еңбекқорлығы мен адалдығын, іскер ортаны басқаруға қабілетті басшы ретінде де бəріміздің жадымызда əрдайым сақталады. Болыс Асанұлы 1949 жылғы 25 мамырда Қызылорда облысының Жалағаш ауданында дүниеге келді. 1967-1974 жылдар аралығында ҚазПТИ-дің құрылыс инженері бөлімін ТГиВ мамандығы бойынша тəмамдап, 1972-1974 жылдарда аталмыш жоғары оқу орнының ТГиВ кафедрасында ассистент, жетекші инженер қызметтерін атқарды. 1975-1984 жəне араға уақыт салып 1986-1997 жылдар аралығында Алматы құрылыс техникумында мұғалім болып шəкірт тəрбиелеумен қатар, студенттердің дипломдық жобаларына басшылық етті. 1984-86 жылдары Госкомгаз мекемесінде жетекші инженер, 1997-2005 Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаттары мен аппарат қызметшілері Сенат депутаты Хусаин Хасенұлы Валиевке анасы Бақытжамал БАҚЫТЖАНҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің басшылығы мен депутаттары Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты Хусаин Хасенұлы Валиевке анасы Бақытжамал БАҚЫТЖАНҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты отбасы мен туған-туысқандарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

жылдары «Тайқазантехносервис» ЖШС-нің газбен қамту саласында бас маман, 2005 жылдан бастап зейнет демалысына дейінгі аралықта, яғни 2012 жылға дейін «КАТЭК» ЖШС-нің Газбен қамту басқармасының бас маманы əрі сарапшысы қызметтерін абыроймен атқарды. Марқұмның артында 1 ұлы мен 1 қызы жəне немерелері қалды. «КАТЭК» ЖШС-нің ұжымы ардагер ұстаз, тəлімді тұлға Болыс Асанұлының өмірден өтуіне байланысты марқұмның туған-туыстарына, достары мен əріптестеріне орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Машина жасау қызметкерлерінің кəсіподағы республикалық Кəсіподақтар федерациясы төрағасының орынбасары Қайрат Якудаұлы Амандықовқа анасы Пернегүл ТƏҢІРБЕРГЕНҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Астана қаласындағы туысымыз, аяулы азамат Жақсыбай ДОСТАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туыстарына қайғысына ортақтасып көңіл айтамыз. Досановтар отбасы.


14

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

Ќазаќстан – ќарашаѕыраєымыз!

 Адамдық айнасы

 Наурыз нақыштары Наурыз мерекесі күндері Күніш Ахмедова əжей 100-көктемін көрді. Кейуананы құттықтауға қалалық ардагерлер кеңесінің төрағасы Еренғайып Шайхутдинов, Алматы қаласындағы Медеу ауданының əкімі Сұлтанбек Мəкежанов пен осы аудандағы ардагерлер кеңесінің төрағасы Ким Серікбаев келді.

Кґнекґз

Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Күніш əже осы күнге дейін үйіне келетін бірқатар басылымдарды оқып отырады екен. Өмірде болып жатқан бү кіл оқиғалардан хабардар жəне осыған қатысты өз тұжырымдары да бар. – Жұрттың бəрі бұл кісіні «ақ мама» деп кеткен. Анамыз Ресейдегі қысқы ақ Олимпиада күндері кешкі асқа жиналғанда, оқып отырған газеттерін жиыстырып қойды да: «Сочиге баяғыда санаторийге барғанмын» дегенде бəріміз таң қалдық. Ол кісінің ақыл-есі бүтін, санасы ояу, – дейді қызы Светлана Шарафеддинқызы. Ақылман əжеміз əлі де

жасай берсін. Дегенмен, бұл кісінің ұзақ жасап қана қоймай, денсаулығының да зейінінің де зерделі болуының сыры неде екенін сұрамай қалуға бола ма?! – Анамыздың денсаулығы ның жақсы болуы – ерікжігерінің мықтылығында. Кез келген жəйтке күйгелектенбейді. Қандай жағдай болса да, бəрі жақсы болады деп соңын сабырға салып отырады. Дəрігерлердің айтқанын бұлжытпай орындайды. Мысалы, осыдан 30 жыл бұрын оған дəрігерлер қуырылған тамақ, майлы сорпа ішпеуге кеңес берсе, оны анамыз 40 жыл бойы бұлжытпай орындап келеді, – дейді балалары. Күніш Хасанқызы Атырау облысының Теңіз ауданында дүниеге келген. Бала

кезінде Астраханьдағы мектепинтернатта оқыған. Ашаршылық басталған жылдары ол кісі халық ағарту ісіне қызметке келеді. Бұл нəубеттен аман қалған кейуана Ұлы Отан соғысы жылдарында көзі ашық адам ретінде тылда еңбек етіп, алғашқы мемлекеттік марапаттарға ие бола бастаған. Ел есін жинай бастаған 50-ші жылдары Алматыдағы Жоғарғы партия мектебі мен Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтында білім алады. Осыдан кейін атқарушы билік саласында табан аудармай 23 жыл халыққа қызмет етеді. Дербес зейнеткерлікке жеткен еңбекқор жан бірнеше рет аудандық жəне қалалық мəслихаттардың депутаты болып сайланады. 100-ге келген əженің саясатқа жақындығының сыры осындай. Көзінің ағы мен қарасындай екі қызы Людмила мен Светлана елге сыйлы, зиялы, оқымысты жандардың қатарына қосылды. Немере-шөберелері алдын кесіп өткен емес, əжелеп ақыл сұрап отырады. Ғасыр жасаған əже əрі құттықтап əрі əкім ретінде жағдайын сұ рай келген Алатау баурайындағы Медеу ауда нының əкімі Сұлтанбек Мəкежановқа да ақ батасын беріп, алғысын айтып, əдемі дидарласып, шығарып салды. АЛМАТЫ.

Аќ сїттіѕ аќысы Нұрлан қажы АСАНОВ,

Шығыс Қазақстан облыстық мешітінің бас имамы.

Жақсылық деген адамзат жанына жағымды құбылыс. Ол адам мен уақытты еш таңдамайды. Бір сөзбен айтқанда ад��мгершілік десек болады. Құран Кəрімде: «Əйтсе де адамдардың қаперсіз жүруі қошталынбайды. Жақсылық істеңдер. Шын мəнінде Алла игілік істеушілерді жақсы көреді», делінген. Негізінде, жақсы жанның жүрегі жұмсақ, көңілі жанашыр, ісі адал, жолы ізгілік, ойы дана, əрекеті парасат болып келеді. Жақсыға жаны құштар қазақ шайыры Майлықожаның: Жақсылық отқа күймес, суға батпас, Гауһар тас жарық қылмай, жерде жатпас. Қолдан келсе, етіңіз жақсылықты, Жақсылықты еткендер жаман таппас», дегені бар. Сондықтан қоғамның əділдігі адамның жақсылығында. Ал, жақсылық иманнан бастау алады. Ол адам бойындағы бір тілім еттің, яғни, жүректің қатпарында жасырынатын қасиет. Жасы келген бір қарт атамыз үйінің алдында үнемі арпалысатын ақ-қара екі итіне көз алмай, қарап отырады екен. Күндердің күнінде немересі: «Ата, мына иттердің үйімізді қорғауға біреуі де жетпей ме, неге екеуін ұстаймыз?» – деп сұрапты. Сонда: «Бұлар мен үшін екі таңба, балам» дейді. «Ненің таңбасы?» дегенде: «Жақсылық пен жамандық. Осылар секілді ішімде үнемі күрес жүріп жатады. Бұларға əр кез көзім түскен сайын жақсылық пен жамандықты ойлаймын. Сондықтан екеуін қатар қасымда ұстаймын», депті. «Қайсысы жеңіп шығады?» деген сауалға: Мен қайсысына көп тамақ берсем, сол жеңімпаз!» деген екен. Сол тəрізді, ғалымдарымыздың: «Біреуге жасаған жақсылығыңды, біреудің жасаған жамандығын ұмыт», дегені бар. Əлбетте, бүгінгі адамзат екеуін де ұмытпайды. Дүниені теріс жаққа бұрып, өзіне-өзі қарсы шығып, жақсылығын жырдай, жамандығын дардай ететіндер бар. Қалса, міндет не болмаса пұлдайды. Ал, жақсылықтың аты – жақсылық. Ол – маңызды ғұмыр, мəнді тəрбие. Мына бір ғалым дəрігердің басынан өткерген оқиғасы расымен де көзге жас үйіреді. Мектепті

алтын белгімен тəмамдаған ол үлкен қалаға оқуға түседі. Əке-шешенің мойнына салмақ түсірмеудің амалымен демалыс күндері базарда қосымша табыс көзімен айналысыпты. Біреудің кəкір-шүкір заттарын саудалауға көмектеседі екен. Күндердің бір күнінде далада дауыл тұрып, саудасы жүрмей, еңсесі түсіп, жейтін тағамына қаражат таппай, өзі əбден ашығады. Амалсыздан, біреуден бір үзім нан сұрауға көшеді. Көше бойындағы əдемі үйлердің біреуінің есігін қақса, ақша жүзді ажарлы келіншек есік ашады. Жігіт шөлдегенсіп, одан бір кесе су сұрайды. Келіншек: «Күте тұрыңыз» деп үй ішіне кіріп кетеді. Содан екі ыстық күлше мен бір кесе жылы сүтті мұның алдына əкеп тосады. Іштегі шұрылды басу үшін, ұялса да бергенін сол жерде жеп алады. Мейіріміне риза болған ол, ақысын өтеу үшін: «Рахмет! Үйіңізде не болмаса бақшаңызда қандай да бір тірлік болса, айтыңыз, тындырып берейін», дейді. «Қажет емес, Алла тағала игілікті ешқашан жақсылықсыз қалдырмайды» деген келіншектің сол бір сөзіне тамсана, үйіне

қайтады. Содан апта, күндер, жылдар өтумен оқу да бітеді, білім жинақталынып, қалалық ауруханаға орналасады. Кейініректе білдей бір бас дəрігер болады. Үйленеді. Балалары өсіп, отбасы қамы, күнделікті жылжыған өмір. Ежелгі медицинамен шұғылданып, өз талабымен үйренген біліміне орай қалаға қарасты əрбір өңірлерден үміті қарайған науқастарды қабылдайтын да еді. Бір күндері бірнеше жерде ем алғанымен, екі аяғынан сал дертке ұшыраған бір науқас алдына келеді. Елде болса да, келбетті əйелдің науқастан шаршаған солыңқы жүзі, үмітсіз көзі оған бірден таныс көрінеді. Мəн-жайын біліп сөйлескенде, расында сол баяғы бір кесе сүттің иесі екенін біледі. Алайда, оған ештеңені білдірместен, палатадан шыға сала: «Қалайда көмектесуім керек!» деген алып-ұшқан ойы дəрі-дəрмектердің қымбат құнын ескермей, шетелдерден алдыртып, ем жүргізе бастайды. Күндер өте жақсарған науқас бойын көтереді, аяғынан тұрады. Ай өте келе, толықтай жазылып, үйіне қайту кезеңі келеді. Бала-шағасы анасының бұл жақсаруына қуанып, аймалап, сүйіп жатқанымен, ем қонған жанның жүзінде белгісіз қорқыныш тұрады. Өйткені ол өзіне жасалған емнің ақысы өте қымбат екенін сезеді. Мұның бəрін сырттай бақылаған дəрігер қызмет палатаға барып, сондағы жастық шағы, бір кесе сүт пен ыстық күлше, оның мейірімді жүзі есіне оралып, күлімдеп отырып, ем-шара құжатының төменгі жағына бір жол сөз жазады. Бөлмеге енгенде, үрейін жасырған сүт иесі тек қана күлімдеп қарсы алғанымен, діріл қаққан қолына ұсынылған құжаттағы тізімнің соңына дейін салқын тартқан жүзі кенеттен бұлт арасынан шыққан күндей жарқырап сала береді. «Ақша жүзді бейтаныс жан, еміңіздің ақысын бір кесе сүтпен сіз баяғыда өтегенсіз!» деген дəрігердің сөзіне парлаған ыстық жасы көпке дейін тоқтамайды. Мінекей, қандай да бір үлкенді-кішілі, аздыкөпті жасаған жақсылықтың қайырымы əрдайым бары хақ. Тура осылайша, жамандыққа да алатын ақымыз жамандық. Сондықтан, бар мүмкіндікті айналамызға кесірі тимейтіндей, өзімізбен өзгеге игілігін беретіндей етіп жасағанымыз абзал. Жақсылықтың арты жақсылық, жамандықтың соңы жамандық болса да, жақсылық та өзіңе, жамандық та өзіңе. Алла тағала жүрегімізді жақсы еткей. Əумин! ӨСКЕМЕН.

 Жағымды жаңалық

Тараз таунхаустары туралы жоба жїзеге асатын болды Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Тараз қаласында таунхаустар құрылысы басталатын болды. Бұл туралы облыс əкімі Кəрім Көкірекбаевтың төрағалығымен өткен жиналыста айтылды. «Таунхаус» деген не? Алғаш рет сонау ХІХ ғасырда Ұлыбританияда салынған құрылыстардың мағынасын қазақ тіліне сөзбе-сөз аударсақ «қалалық үйлер» болып шығады. Олар кейін АҚШ, Канада елдерінде ерекше көп қолға алына бастады. Ал Ресей еліндегі таунхаустар 1995 жылы Мəскеу маңындағы Новгород,

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Троицк қалалары мен Новые Ржавки поселкесінде салынды. Халықтың көзі үйреніп қалған көп қабатты тұрғын үйлерден таунхаустардың ерекшелігі неде? Ол небəрі екі қабатты жəне əр пəтердің өз подъездері болады. Сондай-ақ, гаражы, тағы басқа да тұрмыстық қажеттіліктері ескерілуі мүмкін. Тараздағы таунхаустар бұл талаптарға жауап бере ме, жоқ па, оны уақыт көрсетеді. Ең бастысы, «Қолжетімді баспана-2020» мемлекеттік бағдарламасы аясында қолға алынбақ таунхаустар тұрғындар үшін қолжетімді болмақ. Жəне үстіміздегі жылдан бастап «Там Құрылыс» ЖШС канадалық

технологиямен 130 отбасыға арналған таунхаустар құрылысын жүргізе бастайды. Облыс əкімінің оларға құрылысты бастайтын жер мəселесін жедел түрде шешіп беруі де үйден үміттілерді риза етіп отыр. Сонымен бірге, «Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» ИҰ» АҚ Тараз қаласының «Бəйтерек» шағын ауданынан көпқабатты 2 үйдің құрылысын жүргізбек. Облыс басшысының осындай тың бастама, соны шешімдерінің нəтижесінде жыл соңына дейін 200-ге жуық тараздық отбасы қоныс тойын тойлайды деп күтілуде. Жамбыл облысы.

Бүгін «Егемен Қазақстанның» интернетбасылымынан (www.egemen.kz) мына хабарлармен таныса аласыздар:

Суретте: шетелдегі таунхаустар осындай.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

• Полицейлер 1 ай бұрын жоғалған балаларды тапты. • Бас прокуратура Үсеновтің ісіне неге араласа алмады? • КХДР мен Ресей арасындағы сауда-саттық рубльмен жүргізіледі. • Солтүстік Осетия дəрігерлері мидағы ісікті наркоз қолданбай алып тастайды. • Ғалымдар Тасман теңізінен төрт көзді балық аулады. • Муамар Каддафидің ұлы Ливия халқынан кешірім сұрады. • Швеция тұрғыны ас үйден 40 сантиметрлік егеуқұйрықты қолға түсірді.

Газет��і есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Жақсыбай САМРАТ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 15 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №277 ek


15

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 31 желтоқсан

№1592

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Қоршаған орта жəне су ресурстары министрлігінің 2014 – 2018 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы 2008 жылғы 4 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 62-бабын іске асыру мақсатында Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы Қоршаған орта жəне су ресурстары министрлігінің 2014 – 2018 жылдарға арналған стратегиялық жоспары бекітілсін. 2. Осы қаулы 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1592 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Қоршаған орта жəне су ресурстары министрлігінің 2014 – 2018 жылдарға арналған стратегиялық жоспары Мазмұны 1. Миссиясы мен пайымы 2. Ағымдағы ахуалды жəне қызметтің тиісті салаларының (аяларының) даму үрдісін талдау 3. Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткіштері 4. Функционалдық мүмкіндіктерді дамыту 5. Ведомствоаралық өзара іс-қимыл 6. Тəуекелдерді басқару 7. Бюджеттік бағдарламалар 1-бөлім. Миссиясы мен пайымы Миссиясы: экономикалық, əлеуметтік жəне табиғатты қорғау аспектілерін біріктіру арқылы қоршаған ортаға жүктемені азайту жəне табиғи ресурстардың тозуы кезінде халықтың өмір сүру жағдайын, сапасын арттыру үшін климаттың өзгеруі, биологиялық əртүрлілікті сақтау, экономика салаларын жəне қоршаған ортаны сумен қамтамасыз ету, Қазақстан Республикасының төменкөміртекті дамуға жəне «жасыл» экономикаға көшуін қамтамасыз ету үрдістерін ескере отырып, қоршаған орта сапасын сақтау, қалпына келтіру жəне жақсарту бойынша жағдай жасау. Пайымы: қолайлы қоршаған орта, қазіргі жəне келешек ұрпақ мүддесі үшін табиғи ресурстарды ұқыпты жəне ұтымды пайдалану, адам өмірі мен денсаулығы, экономика үшін экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету. 2-бөлім. Ағымдағы ахуалды жəне қызметтің тиісті салаларының даму үрдісін талдау 1. 1-стратегиялық бағыт. Қоршаған ортаның сапасын тұрақтандыру жəне жақсарту 1. Дамудың негізгі параметрлері Қоршаған ортаға эмиссиялар Атмосфералық ауаның ластануы халықтың денсаулығына теріс əсер ететін қоршаған ортаға əсер етудің жетекші факторларының бірі болып қалуда. Атмосфераны ластауға негізгі үлес қосатындар республиканың жылуэнергетикалық секторы, тау-кен өндіру жəне тау-кенді қайта өңдеу салалары жəне металлургиялық кешендері. Қазіргі кезде республиканың батыс аумағындағы мұнай-газ секторы шығарындыларының жылдам өсу қарқыны өзекті болып отыр. 2012 жылы ластаушы заттардың атмосфераға шығарындыларының көлемі 3,35 млн. тоннаны құрады. 2009 жылға қатысты төмендеу 1,5%-ды құрады. 2012 жылы ластаушы заттар төгінділері 2,8 млн. тоннаны құрады. Айталық, 2009 жылы аталған көлем 2,85 млн. тоннаны құрады жəне азаю 1,7 % болды. Тазартылған шаруашылық-тұрмыстық сарқынды суларды төгу үшін жинақтауыш тоғандарын құру өзінің тиімсіздігін көрсетті. Осыған мысал уытты заттар құрамының тұрақты өсуінен, оның тасып кету жəне апаттық бұзылу мүмкіндігінен өңірдің экологиясы мен халқының қауіпсіздігі үшін күрделі қауіп тудыратын Сорбұлақ (Алматы) жəне Талдыкөл (Астана) сарқынды сулар жинақтауыштары болып табылады. Мемлекет басшысының 2010 жылғы 9 ақпандағы № 01-25.27 жеке тапсырмасын орындау үшін 2010-2012 жылдар кезеңінде ғылыми зерттеулер жүргізілді, ал 2013 жылы «Қосалқы құрылыстарды қоса алғанда «Сорбұлақ» сарқынды сулар жинақтауышы көлін реконструкциялау» жобасын іске асыру үшін құжаттама дайындау бойынша жұмыстар басталды. Мемлекеттік экологиялық бақылау Қазақстан Республикасы экологиялық заңнамасының талаптарын орындау бойынша инспекциялық тексеріс жүргізу арқылы жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасы Қоршаған орта жəне су ресурстары министрлігі Экологиялық реттеу жəне бақылау комитетінің инспекциялық тексерістер жоспары жеке кəсіпкерлік субъектілеріне қолжетімді жəне ашық болу мақсатында жыл сайын Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының сайтында орналастырылады. «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес табиғат пайдаланушылардың тəуекел дəрежесін бағалау құқық бұзушылық үшін жазалаудан бұрын алдын алудың басымдылығы қағидатына сəйкес іске асырылады. Сонымен қатар, жыл сайын экологиялық инспекциясы бақылау объектілері санының қамтылуын кеңейтеді, тексерулердің жалпы саны азаюда. Сондай-ақ, орта статистикалық мəліметтер бойынша тексеру бірлігіне шаққанда құқық бұзушылықтар санының жылдан жылға азаюы байқалады (2008 жыл - 0,98; 2009 жыл - 0,95; 2010 жыл - 0,81; 2011 жыл - 0,76). Құқық бұзушылықтар санының азаюы мемлекеттің жоспарлы саясатының, оның ішінде заңнамалық жəне табиғат пайдаланушылардың экологиялық заңнаманы сақтауы бойынша инспекциялық қызметтері тарапынан талаптардың күшейтілуінің нəтижесі болып табылады. Қалдықтар. 2013 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша кəсіпорындар аумағында 26 млрд. тонна өнеркəсіптік қалдық жинақталған. Өнеркəсіптік қалдықтарды кəдеге жарату пайызы республика бойынша 2012 жылы түзілгендерден 24 %-ды құрады. 2009 жылы осы көрсеткіш 20 %-ды құраған. 9 сот шешімінің негізінде иесіз деп танылған 4,7 млн. тонна қауіпті қалдықтар республикалық меншікке берілді. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 мамырдағы № 715 қаулысымен бекітілген Сот шешімімен республикалық меншікке түсті деп танылған иесіз қауіпті қалдықтарды басқару ережесіне сəйкес мұндай объектілерді басқару рəсімі оларды одан əрі қауіпсіз басқару жөніндегі шешім қабылдау үшін олардың физикалық-химиялық жəне өзге де қасиеттерін кешенді зерделеуді, сондай-ақ жан-жақты зерттеулерді талап етеді. Жыл сайын республикада шамамен 4-5 млн. тонна қатты тұрмыстық қалдық (бұдан əрі – ҚТҚ) түзіледі, түзілетін ҚТҚ көлемінен бар болғаны 5%-ға дейін кəдеге жаратылады жəне қайта өңделеді, ал қалған барлық көлемі полигондарда орналастырылады. 2012 жылдың соңындағы жағдай бойынша республика аумағында 4459 ҚТҚ полигоны бар, оның ішінде 781 полигон (18 %) ресми заңдастырылған. 2013 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша елімізде 93,435 млн. тонна ҚТҚ жинақталған. Төмендегі кестеде облыстар бөлігінде мəліметтер көрсетілген. Р/с № 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16

Өңір атауы (облыс, қала) 2 Ақмола Ақтөбе Атырау Алматы Шығыс Қазақстан Жамбыл Батыс Қазақстан Қарағанды Қостанай Қызылорда Маңғыстау Павлодар Солтүстік Қазақстан Оңтүстік Қазақстан Астана қ. Алматы қ. Жиыны

Жалпы млн. тонна 3 0,646 10,492 2,759 10,922 7,883 2,315 5,486 7,601 3,648 1,078 1,001 8,896 3,102 3,395 24,031 0,280 93,435

Гидрометеорологиялық мониторинг. Қоршаған ортаның сапасын жақсарту мен тұрақтандырудың басым мақсаттарының бірі – Ұлттық гидрометеорологиялық қызметтің бақылау желісін дамыту болып табылады. Қазіргі таңда болжамдық, режимдік-анықтамалық гидрологиялық, метеорологиялық, агрометеорологиялық, аэрологиялық ақпараттарды дайындау үшін гидрометеорологиялық мониторинг 287 метеорологиялық станцияда, 13 метеорологиялық бекетте, 298 гидрологиялық бекетте, 202 агрометеорологиялық бақылау пункттерінде, 9 аэрологиялық станцияда, 2 қар көшкіні станциясында жəне 24 қар өлшеу бағыттарында жүргізіледі. Экологиялық мониторинг. Атмосфералық ауаның жай-күйін бақылау 104 стационарлық бекетте 17 көрсеткіш бойынша жүргізіледі. Жер үсті суларының сапасын жəне жай-күйін 105 су объектісіне бөлінген, оның ішінде 78 өзенде, 16 көлде, 1 теңізде, 14 су қоймасында жəне 3 каналда (40 астам гидрохимиялық көрсеткіш бойынша) 240 гидрохимиялық тұстамада, 5 көрсеткіш бойынша 39 елді мекенде топырақ ластануының жай-күйін бақылау жүргізіледі. «Қазаэросервис» АҚ қызметі. Азаматтық авиация əуе кемелерінің ұшуларын қауіпсіз, тұрақты жəне тиімді жүзеге асыруға ықпал ету мақсатында нақты метеорологиялық ақпаратпен жедел қамтамасыз ету жəне ауа райының қауіпті құбылыстарының туындауын алдын ала ескерту қажет. 2011 жылы 18 əуежайдағы метеорологиялық жабдықты техникалық қайта жабдықтау жəне толық жаңғырту аяқталды.

Еліміздің барлық аумағында қос полярлы доплерлік локаторлар жүйесін құру бойынша жұмыс жүргізілуде. Желі қауіпті құбылыстарды 12 сағатқа дейін мерзімде болжауға мүмкіндік береді, ол ұшулардың қауіпсіздік деңгейін арттыруға жəне əуе көлігінде авиациялық оқиғалар мен инциденттердің санын азайтуға əсер етеді. Қоғамдастықпен өзара іс-қимыл жасау. Қазақстан Ақпаратқа қолжетімділік, шешімдер қабылдау процесіне жұртшылықтың қатысуы жəне қоршаған ортаға қатысты мəселелер бойынша сот əдiлдiгiне қол жеткізу туралы конвенциясын ратификациялады (Орхус конвенциясы, 2000 жылғы 23 қазандағы Қазақстан Республикасының Заңы). Конвенция мемлекеттік органдарға негізге алынатын үш негіз қалаушы қағидат: ақпаратқа кіру, шешімдер қабылдау процесіне жұртшылықтың қатысуы жəне қоршаған ортаға қатысты мəселелер бойынша сот əдiлдiгiне қол жеткізу шеңберінде қоғам құқықтарын қамтамасыз етуді жүзеге асыру жəне қолдау бойынша міндеттерді жүктейді. Экологиялық проблемаларды шешуде қоғамның қатысуын арттыру мақсатында Қазақстан Республикасы Қоршаған орта жəне су ресурстары министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) мемлекеттік əлеуметтік тапсырыстың тетіктерін қолданады. Əлеуметтік жобалардың іске асырылуы экологиялық достық қағидаттарында өсіп келе жатқан ұрпақтардың тəрбиесіне, Қазақстан Республикасының «жасыл экономикаға» көшуі жөніндегі негізгі қағидаттардың жариялануына маңызды үлес қосады, экологиялық білім беру жəне ағарту, су ресурстары, қалдықтар, биологиялық əртүрлілік салаларындағы жаһандық басымдықтарға қолдау көрсетеді. Бүгінде Министрлік Қоғамдық экологиялық кеңес жəне жыл сайын өткізілетін Қоршаған орта жəне су ресурстары министрінің Экологиялық үкіметтік емес ұйымдармен (бұдан əрі - ҮЕҰ) кездесу атты екі диалогтық алаңы шеңберінде ҮЕҰ-мен өзара іс-қимылды жүзеге асырады. Əлеуметтік жобалардың іске асырылуы қосымша диалогтық алаңдарды құруға мүмкіндік беріп, осы арқылы қоғамдық ұйымдардың еліміздің экологиялық проблемаларын шешуге қатысу пайызын арттыруға жол береді. Қазіргі уақытта Министрліктің құзыретіне су, балық, орман жəне аңшылық шаруашылығы функцияларының берілгенін есепке ала отырып, Министрлік жалпы саны 41 мемлекеттік қызмет түрін көрсетуді жоспарлауда. «Оңтайландыруға жəне автоматтандыруға жататын мемлекеттік көрсетілетін қызметтер тізбесін жəне оларды электрондық нысанға ауыстыру мерзімдерін бекіту жəне Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кейбір шешiмдерiнің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 23 қыркүйектегі № 991 қаулысына сəйкес 2013 – 2015 жылдар кезеңінде 27 мемлекеттік көрсетілетін қызмет автоматтандырылуға жатады. Сол қызметтерден Министрлік бойынша қазіргі кезде 8 мемлекеттік көрсетілетін қызмет электронды форматқа көшірілген, оның ішінде 4-уі халыққа қызмет көрсету орталықтары (ХҚКО) арқылы көрсетілуде. 2013 жылдың соңына дейін 10 мемлекеттік көрсетілетін қызметті автоматтандыру жоспарлануда. Осы мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру бойынша жұмыстар автоматтандыру жоспарына сəйкес «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ бірлесіп жүргізілуде. Сондай-ақ 2012 жылы автоматтандырылған мемлекеттік көрсетілетін қызметтер 2015 жылы қайта автоматтандырылуға жататынын атап өту қажет. Халықаралық ынтымақтастық. Мемлекет басшысы Н. Назарбаев халықаралық қоғамдастық тарапынан қолдау тапқан бірқатар халықаралық бастамалар ұсынды. Қазақстан Республикасы 2012 жылғы 20-23 маусым аралығында Рио-ДеЖанейро (Бразилия) қаласында өткен БҰҰ «Рио+20» орнықты дамуы бойынша Конференциясында қазақстандық бастамашылықты – «Жасыл көпір» серіктестік бағдарламасын ұсынды. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə. Назарбаевтың 2012 жылғы 14 желтоқсандағы «Қазақстан-2050» стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауын орындау үшін, сондай-ақ «Жасыл көпір» серіктестік бағдарламасын одан əрі іске асыру мақсатында «жасыл» технологиялардың трансферті үшін институционалдық негіз құру қажет. Қазақстан Республикасының төменкөміртекті дамуға жəне «жасыл экономикаға» көшуі. Əлемдік ғалымдар клубы климаттың өзгеруімен байланысты қауіптердің үдей түсу дəлелдері бойынша дабыл қағуда. Көмірқышқыл газы шығарындыларының үдемелі көлемі құрғақшылық, су тасқыны, дауыл сияқты дүлей апаттардың жиілеуіне жəне үйлесімсіздігіне əкеп соқтырады. Климаттың өзгеруінің кері салдарының алдын алу үшін елдің стратегиялық дамуына «жасыл» экономика жəне төменкөміртекті даму қағидаттарын ендіру саясаты қабылдануда. Қазақстан үшін «жасыл» даму бірінші кезекте индустриялық жəне энергетикалық секторларында төменкөміртекті дамуды, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануды, су секторлары, ауыл шаруашылығы, қалдықтарды қайта өңдеу мəселелерін шешуді білдіреді. Елдің мемлекеттік басқару қағидаттарын қайта қарауы, неғұрлым қатаң экологиялық стандарттарды ендіруі, сондай-ақ жаңа «жасыл» технологияларды енгізуді де үйренуі қажет. Қазақстан Республикасындағы жер пайдалану мен ауыл шаруашылығын ескерусіз парниктік газдар (бұдан əрі – ПГ) шығарындылары базалық 1990 жылы 358 млн. тоннаны, ал 2011 жылы СО2 эквивалентінің 274 млн. тоннасын құрады. 2011 жылы энергетикалық сектордың үлесі ПГ жалпы ұлттық шығарындыларының 85 % немесе СО2 эквивалентінің 232 млн тоннасын құрады. Осы сектордағы жиынтық шығарындылар 1990 жылмен салыстырғанда 22 %-ға, жəне 2010 жылмен салыстырғанда 5 %-ға азайды. Тұрғындардың жан басына шаққандағы негізгі парниктік газдардың жылдық эмиссияларының көрсеткіші 2011 жылы жан басына шамамен СО2 эквивалентінің 17 тоннасын, ал 2009 жылдан 2011 жылға дейінгі кезеңде орта есеппен 15 тоннаны құрады. Бұл көрсеткіш салыстыру үшін БҰҰ Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясына 1-Қосымшасына кірмеген елдерде бұл көрсеткіш 2,6 тоннаны құрайды. 2012 жылы Дохада (Катар) өткен Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттың өзгеруі туралы Негіздемелік Конвенциясы (БҰҰ КӨНК) Тараптарының 18-ші Конференциясының қорытындысы бойынша Киото хаттамасының екінші ісқимыл кезеңіне Қазақстанның парниктік газдардың шығарындыларын шектеу жəне қысқарту бойынша сандық міндеттемелері 2013-2020 жылдарға арналған Киото хаттамасы В Қосымшасының үшінші бағанында базалық 1990 жылдан 95 % көлемінде бекітілген. Киото хаттамасының 20 жəне 21-баптарына сəйкес осы түзету оны ратификациялаған мемлекеттер үшін күшіне енеді жəне елдердің қажет көлемі Киото хаттамасы Тараптарының төрттен үш бөлігі болуы тиіс. Қазақстанның ратификациялау мəселесі қазіргі уақытта Киото хаттамасының мəтініне енгізілген жаңа ережелермен байланысты қарастырылуда. Парниктік газдардың шығарындыларына квоталарды сатудың ұлттық жүйесі құрылды, 2013 жылға арналған Парниктік газдардың шығарындыларына квоталарды бөлудің ұлттық жоспары қабылданды. Қазақстан Республикасы Президентінің 2013 жылғы 30 мамырдағы № 577 Жарлығымен Қазақстан Республикасының «жасыл» экономикаға көшуі жөніндегі тұжырымдамасы бекітілді. Тұжырымдама Қазақстан экономикасын қайта құруға, бар экологиялық проблемаларды шешуге жəне келешекте экологиялық тəуекелдерді төмендетуге мүмкіндік береді. Жаңартылатын энергия көздері. Отын-энергетикалық ресурстарды үнемдеу, қоршаған ортаға теріс əсер етуді төмендету жəне БҰҰ КӨНК жəне Киото хаттамасы бойынша қабылданған міндеттемелерді орындау, сондай-ақ Қазақстанның БЭЖ-бен төмен электрлік байланысы бар өңірлерді электр энергиясымен қамтамасыз ету мақсатында жаңартылатын энергия көздерін (бұдан əрі – ЖЭК) дамытуды қажет етеді. Қолданыстағы ЖЭК объектілерінің жинақталған белгіленген қуаты 2012 жылға – 118,8 МВт құрады. 2012 жылға электр энергиясын өндіру 450,4 млн. кВтсағ. құрады, ол жылына өндірілген жалпы электр энергиясының 0,5 % үлесін құрады. 2013 жылғы 4 шілдеде «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жаңартылатын энергия көздерін пайдалануды қолдау мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды. Көрсетілген Заңның негізгі тұжырымдамасы ЖЭК объектілері үшін тіркелген тарифтер жүйесін енгізу болып табылады, ол Заңның осы жүйені енгізу инвесторлар үшін салынған қаражаттың қайтарылуы бойынша кепіл болуына мүмкіндік береді, ЖЭК объектілері тарифінің мөлшеріне айқындылық беруге көмектеседі. Қазақстан Республикасының «жасыл экономикаға» көшуі жөніндегі тұжырымдамасында Стратегия-2050 ЖЭК жəне баламалы көздер энергиясы есебінен 50% энергия тұтынуға қатысты мақсатқа жету үшін ЖЭК үшін мынадай нысаналы көрсеткіштер көзделген: 1) 2020 жылға қарай электр энергиясын өндірудің жалпы көлеміндегі ЖЭК 3%-дық үлесін жеткізу. Болжамды деректер (Қазақстанда баламалы жəне жаңартылатын энергетиканы дамыту жөніндегі 2013 – 2020 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарына сəйкес) ЖЭК үшін белгіленген қуаты бойынша - 1040 МВт; 2) 2030 жылға қарай электр энергиясын өндірудің жалпы көлеміндегі ЖЭК үлесін 10 пайызға жеткізу. Болжамды деректер 2030 жылға белгіленген қуат бойынша: ЖЭС үшін 4,6 ГВт жəне КЭС үшін 0,5 ГВт. 2. Негізгі проблемаларды талдау Қоршаған ортаға эмиссиялар 2013 жылы табиғат пайдаланушылар мəлімдеген қоршаған ортаға ластаушы заттардың шығарындылары мен төгінділерінің өсу үрдісі байқалды. Сонымен, 1-тоқсанның қорытындысы бойынша рұқсат берілген ластаушы заттардың шығарындыларының көлемі 3,6 млн. тоннаны, ал ластаушы заттардың төгінділері 4 млн. астам тоннаны құрады. Ластаушы заттардың жалпы шығарындылары мен төгінділері нормативтерінің белгіленген көлемінің көрсеткіштері 2020 жылға дейін 5 млн. тонна деңгейінде барынша жоғары болып табылады. Эмиссиялардың мұндай көлемдері экологиялық қауіпсіздікке кепілдік береді, шаруашылық қызметтің тұрақты даму шарттарындағы табиғи ресурстардың тиімді пайдаланылуын жəне қалпына келтірілуін қамтамасыз етеді. Кəсіпорындарда жүргізілген тексерулерді талдау нəтижесіне сай, жыл сайын табиғат пайдаланушылар экологиялық заңнама талаптарының бұзушылықтары біркелкі сипатқа ие екендігі анықталды. Бұзушылықтарды жою бойынша берілген нұсқамаларды орындау ластанған учаскелерді бастапқы қалпына келтіру бойынша іс-шаралар өткізуді көздейді, ол айтарлықтай уақытты қажет етеді. Қалдықтар. Институционалдық деңгейде ҚТҚ басқару секторының инфрақұрылымы толыққанды құрылмаған, осы проблеманы шешуде аумақтардың бытыраңқылығы жəне қалдықтармен жұмыс істеу саласында бірыңғай саясаттың болмауы орын

алған. Сектордағы проблемаларды шешу үшін қалдықтармен жұмыс істеудің бүкіл технологиялық тізбегі бойынша – қалдық «көздерінен» бөлек жинаудан бастап ҚТҚ-ның инертті бөлігін инженерлік полигондарда көмуге дейін өңірлік тəсілді енгізу қажет. Қазіргі кезде Қазақстанда қалдық қалыптастыру «көздерінен» ҚТҚ-ны бөліп жинау жүйелік деңгейде қалыптаспаған, сондықтан бүкіл ел бойынша қалыптастыру көздерінен қалдықтарды бөлу, қалдықтарды бөлек шығару, қалпына келтірілген материалдарды өңдеу жəне сату жүйелерін кешенді экономикалық бағалау қиын. ҚТҚ жеке жинаудың болмауы нəтижесінде ҚТҚ құрайтын құрамында сынап бар лампалары, электр қалдықтары, бояудың, лактың қолданылмаған қалдықтары, ЖҚОЛ, радиоактивті заттар жəне тағы басқалары сияқты қауіпті қалдықтар полигондарға түседі. Қазақстанның 15 қаласына қоқысты жинауға арналған қажетті машиналар мен тетіктер, контейнерлер тізбесімен ҚТҚ жинау мен тасымалдаудың кешенді сызбасын қарастыратын ҚТҚ басқару схемасы ұсынылады, сондай-ақ кəдеге жаратылмайтын ҚТҚ көмуге арналған полигондарға жəне ҚТҚ қайта өңдеу бойынша заводтарды салуға арналған алаңдар таңдалады. Қауіпті химиялық заттарды жəне қалдықтарды басқару мəселелерін реттейтін үш халықаралық конвенцияны: Базель, Стокгольм жəне Роттердам конвенциялары бойынша Қазақстанның міндеттемелерді орындауы бойынша жұмыс жалғастырылуда. ҚТҚ өнеркəсіптік қайта өңдеудің проблемасы олардың морфологиялық құрамының күрделі болуында. Қазіргі уақытқа дейін ҚТҚ қайта өңдеу технологияларының қайсысы неғұрлым ұтымды болып табылатынына қатысты бірыңғай пікір жоқ. Табиғат пайдаланушылар қабылдап жатқан шараларға қарамастан, өнеркəсіптік кəсіпорындардың ескірген өндірістік технологиялық лектері, қалдықтарды жеткіліксіз қайталама пайдалану, оларды кəдеге жаратудың болмауы немесе жеткіліксіздігі өндіріс қалдықтарының үлкен көлемдерінің түзілуіне ықпал етеді. «Тарихи» ластануларды жою айтарлықтай өткір проблема болып қалуда. Бұл ең алдымен бұрынғы Алға зауытындағы иесіз қож жинағышпен негізделген Елек өзенінің броммен жəне хроммен ластануы, «ТЭМК» АҚ қалдықтарымен, Тоғызақ к. химиялық заттармен ластануын жою. «Тарихи ластанулардың» түрлерінің бірі жойылуы қиын органикалық ластауыштар (бұдан əрі – ЖҚОЛ) болып табылады. Құрамында жойылуы қиын органикалық ластауыштары бар қалдықтардың қоры бойынша Қазақстан Республикасы Шығыс жəне Орталық Еуропа елдері арасында Ресей Федерациясынан кейін екінші орын алуда. Құрамында ЖҚОЛ бар қалдықтардың жалпы көлемі бүгінгі күні шамамен 250 мың тоннаны құрайды. Бұл 1500 тоннадан астам ескірген пестицидтер, құрамында полихлордифенилдері бар 50 мың бірліктен астам жабдықтар жəне 8 ластанған аумақ. Гидрометеорологиялық мониторинг. Қазақстанның гидрометеорологиялық қызметі өткен ғасырдың 80 жылдары өз дамуының ең жоғарғы кемеліне жетті. Алайда, содан кейін жағдай күрт төмендеді. 1983 жылдан бастап 1999 жылға дейін Қазгидромет жер үсті метеорологиялық станциялардың 35 %, гидрологиялық бекеттердің 65%, агрометеорологиялық бақылауы бар пункттердің 55 % жəне аэрологиялық станциялардың 47 % жуығын жабуға мəжбүр болды. Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның (бұдан əрі – ДМҰ) стандарттары бойынша Қазақстан Республикасы аумағының нақты тығыздығын, жер бедерін, сондай-ақ экономикалық игерілуін жəне елді мекендердің санын ескере отырып, бақылау желісінің ең төменгі саны: метеорологиялық станциялар – 421, гидрологиялық бекеттер - 814, агрометеорологиялық бақылауы бар пункттер - 280, аэрологиялық станциялар – 15 болуы тиіс. Бүгінгі күнге республика аумағын метеорологиялық мониторингпен қамтамасыз етілуі – 68%-ды, гидрологиялық мониторингпен – 59%-ды, агрометеорологиялық мониторингпен – 72%-ды құрайды. Экологиялық мониторинг. Топырақ пен атмосфералық ауа сапасы жай-күйінің мониторингі барлық елді мекендерде жүзеге асырылуға тиіс. Атмосфералық ауаның ластануына бақылау жүргізетін стационарлық бекеттердің саны «Атмосфераның ластануына бақылау жүргізу бойынша басшылық» Басшылық Құжатына (бұдан əрі – БҚ) сəйкес тұрғындар санына байланысты есептелуге тиіс. Республика аумағындағы атмосфералық ауаның жай-күйіне бақылау жүргізетін бекеттердің ең аз саны БҚ сəйкес 250 құрауы тиіс. Қазіргі уақытта атмосфералық ауаның мониторингпен республика аумағын қамтамасыз етілуі 42%-ды құрайды. Сынаманы қолмен алу əдісімен атмосфералық ауаның жай-күйіне бақылау пункттерінде атмосфералық ауаның жай-күйі туралы ақпарат тəулігіне толық бағдарлама кезінде – 4 рет, толық емес бағдарлама кезінде – 3 рет келіп түседі. Қолданыстағы бақылау желілері өнеркəсіп объектілерінен түсетін апаттық шығарындылар туындаған кезде ауа ластануын дер кезінде уақтылы бақылап тұруды қиындатады. Бұдан басқа, қазіргі уақытта атмосфералық ауа ластануының болжамын қамтамасыз ету бойынша құралдар іс жүзінде дамымаған. Ең бірінші кезекте, атмосфераның ластану болжамының сандық үлгілері жəне осы үлгінің есебін жүргізуге арналған суперкомпьютердің болмауы. Үзіліссіз режимде жұмыс істейтін атмосфералық ауа мониторингісінің автоматтық бекеттерін ұлғайту ауа ластануының жоғары жəне төтенше жоғары деңгейдегі жағдайын анықтауға, жоғары ластану туралы қоршаған ортаны қорғау саласындағы уəкілетті органдарды уақтылы хабардар етуге мүмкіндік береді. «Қазаэросервис» АҚ қызметі. Қазіргі уақытта əуе көлігімен дəліздердің əлеуетті транзиттік мүмкіндігін пайдалану тек 44,6% (2011 жылға деректер) құрайды, сəйкесінше авиациялық пайдаланушылардың экономикалық шығынына алып келеді. Тек 2 əуежайда ғана резервтік жабдық бар. 16 өкілдікті резервтік жабдықтармен жабдықтау қажет. Жергілікті Үржар, Зайсан, Шалқар, Жарқамыс, Ойыл əуежайлары қажетті метеорологиялық жабдықтармен жабдықталмаған. Ұшу жəне қону аймағында, ұшудың жолы мен ауданында бұлттылыққа байланысты ауа райының қауіпті метеорологиялық құбылысы туралы алдын ала ескерту үшін қос полярлы доплерлік метеолокаторлар желісін құрудың бірінші кезеңін Орал, Ақтау жəне Ақтөбе облыс орталықтары кіретін батыс аймағынан бастау болжануда. Қоғаммен өзара іс-қимыл. Мақсат пен міндеттің бірлігіне қарамастан, мемлекеттік орган мен қоғамдық ұйымдарда қоғамдық тыңдауларды өткізгеннен кейін жəне қандай да бір шаруашылық субъектісін іске енгізу туралы шешімдерді қабылдау барысында келіспеушіліктер жиі туындайды. Қоршаған ортаны қорғау саласында құқық қолдану тəжірибелерінде нақты ластану туралы ақпарат қоғам арасында ғана емес, сондай-ақ мемлекеттік органдарда да өте əлсіз таратылады. Мұндай ақпаратты тарату заңнаманы жетілдіруге, қоғам мен мемлекеттік органдар арасында келіспеушіліктерді болдырмауға, шешімдерді қабылдауда жəне сот əділдігіне қол жеткізуде жұртшылықтың көбірек қатысуына себепші болады. Қазақстан Республикасының төменкөміртекті дамуға жəне «жасыл экономикаға» көшуі Экономиканың əртараптандырылуымен жəне шикізаттық бағыттан кетумен байланысты энергетикалық отынды тұтынудың өсімі жəне сəйкесінше парниктік газдар шығарындыларының артуы болжанып отыр. Қазақстанның квоталарды сату жүйесінің «нарықтық дайындығы» бойынша мүмкін проблемалар: 1) қондырғы деңгейінде шығарындылар бойынша нақты жəне тексерілген деректерді жинақтау проблемасы; 2) сауданың екінші кезеңін іске асыруға əзірлену үшін жоспарланған пилоттық кезең ұзақтығының жетістігі мəселесі; 3) Еуропалық сауда жүйесінің тиісті рəсімдерінің əсерінде болған жүйе де Қазақстанның өзіндік проблемалары мен тосқауылдарын ескеруі қажет; 4) көміртекті бірліктердің мемлекеттік тізілімін құру кезіндегі кешіктірулер. Жаңартылатын энергия көздері. ЖЭК дамыту саласындағы қолданыстағы мемлекеттік қолдау шаралары айтарлықтай тиімді емес. ЖЭК саласындағы нормативтік-техникалық құжаттамаларды əзірлеу жəне жетілдіру, сондай-ақ «Жаңартылатын энергия көздерін пайдалануды қолдау туралы» Қазақстан Республикасының Заңын іске асыруға қажетті нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу талап етіледі. 3. Негізгі сыртқы жəне ішкі факторларды бағалау Қоршаған ортаға эмиссиялар лимиттерінің көтерілуіндегі негізгі факторлар өнеркəсіптегі жалпы өнімдер шығарылуының өсімі жəне құрал-жабдықтар жұм��сының технологиялық режимінің тозуы болып табылады. Экономикалық өсудің шамасына қарай эмиссиялар көздерінің көбеюі жəне өнеркəсіптік қызметтегі ауқымдардың кеңеюі ластану деңгейінің төмендеуі үшін табиғатты қорғау саясатының тиімділігінің үздіксіз көтерілуі міндетті шарт болып табылады. Экологиялық заңнаманың одан əрі дамуы оны жетілдіруге жəне халықаралық тəжірибеге жақындауға бағытталатын болады. Қалдықтарды басқару секторы əлемдік тəжірибеде зерттелген болып табылады – оны жаңғырту үшін тексерілген технологиялар мен шешімдер бар. Сондай-ақ «жасыл» энергетиканы дамыту мақсатында нарық ҚТҚ пайдалану əлеуеті бар əлеуетті инвесторлар мен жеке қаржыландыру көздері үшін ашық болып табылады, ҚТҚ алынатын қайталама ресурстарды пайдалану əлеуеті бар. Ішкі факторларға мыналар жатады: ҚТҚ-ны жинау, соның ішінде бөлек жинау жүйесі дамымаған; республиканың бүкіл дерлік аумағында қалдықтар алдын ала өңдеусіз көміледі; қалдықтарды өңдеу жəне кəдеге жарату көлемі төмен; қолданыстағы ҚТҚ көму объектілерінің санитариялық ережелер талаптарына сəйкес келмеуі; қалдықтар жиналған аймақтарда өте қиын экологиялық жағдайдың туындауы; түзілетін қалдықтар көлемінің бірнеше рет ұлғаюы; климаттың өзгеруіне əсер ететін қолданыстағы полигондардың атмосфераға шығарындылары. Қазақстан Республикасы гидрометеорологиялық қызметінің халықаралық қызметі ДМҰ негізгі бағдарламаларына қатысу арқылы іске асырылатын болады. ДМҰ шеңберіндегі Қазақстанның міндеттемелері, сондай-ақ Қазақстан экономикасының салаларын дамыту гидрометеорологиялық жəне экологиялық ақпаратқа деген қажеттіліктің өсуімен негізделген. Гидрометеорологиялық қызметтің дамуын тежейтін факторлар: білікті мамандардың жетіспеушілігі, сондай-ақ республикалық бюджеттен жеткілікті қаржыландырылмауы болып табылады. Орхус конвенциясын орындауды қамтамасыз ету мынадай бағыттар бойынша жүргізіледі: 1) Экологиялық ақпараттың мемлекеттік қорын жүргізу; 2) интернет ресурстарды (блогтар, форумдар) жəне бұқаралық ақпарат құралдарын (БАҚ) пайдалана отырып, «Жасыл көпір» интернет-ресурсы арқылы қоршаған ортаны қорғау жəне табиғатты пайдалану саласындағы мемлекеттік

саясатты іске асыруды жарыққа шығару; 3) Ластаушыларды тасымалдау жəне шығарындылар тіркелімін дамыту; 4) қоршаған ортаны қорғау жəне табиғатты пайдалану саласында мамандардың біліктілігін арттыру. ҚОҚ саласындағы əлеуметтік жобаларды іске асыру, үкіметтік емес сектормен іс-шараларды, конкурстарды өткізу. Қазақстан Республикасының төменкөміртекті дамуға жəне «жасыл экономикаға» көшуі Қазақстан экономикасының даму үрдісі артып келе жатқан жаһандық қауіптердің шешімін келісіп табуға тырысқан əлем қауымдастығының ерікжігерімен қатар жүруі қажет. Бір мемлекеттерде парниктік газдарды реттеудің болуы жəне басқаларда осындай реттеудің жоқтығы кəсіпорындар мен тауарларды теңсіз бəсекелестік жағдайға қояды. Осыған орай, көптеген дамыған елдер өзінің нарықтарын қорғау, өзінің кəсіпорындары мен өнімдерінің бəсекелестігі мəселелерін қарастыруда. Шығарындылар бойынша халықаралық стандарттарды, өнімнің таңбалауын (СО2-labeling) жəне реттеудің шекаралық шараларын енгізу сияқты тетіктердің жобалары əзірленді. Осы қазақстандық кəсіпорындарға, олардың тауарларына да дамушы əсер ететін болады. Осындай жағдайда «қоңыр» экономикадан бір жағынан шығарындыларды қысқарту арқылы жағымсыз əсер ету ауқымын төмендетуге, ал екіншіден – көміртекті шикізатқа тəуелділікті қысқарту арқылы экономиканың бəсекелестігін көтеруге жағдай жасайтын төменкөміртекті дамуға жəне «жасыл экономикаға» көшу ең маңызды шара болып табылады. «Жасыл экономикаға» көшу бұл климатың өзгеруімен байланысты проблемаларды шешуге мүмкіндік туғызады. Бұл ретте ден қоюдың нақты шараларына «жасыл», төменкөміртекті, ресурс тиімді экономика құруды, оның ішінде Конвенциядан тыс, оның ішінде Конвенция шеңберінде əзірленетін жаңа тетіктер арқылы, Киото хаттамасының тетіктері арқылы инвестициялау болып табылады. Пилоттық жоба ретінде Алматы қаласы аумағындағы іргелес тиімді əрі экологиялық таза ортасы бар 4 серіктес қала құруға бағытталған Green 4 жобасы іске асырыла бастады. Жаңартылатын энергия көздері. Жаңартылатын энергияның халықаралық агенттігімен (IRENA) келісімді ратификациялау елде ЖЭК дамуына мүмкіндік туғызады. Бұдан басқа, жаңартылатын энергия көздерін дамытуды мынадай факторлар тежейді: 1) жаңартылатын энергия көздері саласындағы инвесторлардың өзіндік қаражатының болмауы; 2) жылына пайдалану сағаты жұмысының аздығынан жоғары шығару тарифтерінің болуы; 3) электр энергиясын өндіруге ықпал ететін тұрақсыз табиғи факторлар (жел, күннің сəулеленуі, гидроресурстар); 4) электр желілеріне ЖЭК объектілерін қосуға техникалық талаптар мен критерийлердің болмауы; 5) табиғи факторлардың құбылмалылығының тұрақсыздығы салдарынан энергия жүйесі жұмысының тұрақтылығы мен жұмыс сенімділігіне кері əсер ету, Жүйелік оператормен қуатты резервін тарту қажеттілігіне кері əсерін тигізеді. 2. 2-стратегиялық бағыт. Су қауіпсіздігін жəне су ресурстарын тиімді басқаруды қамтамасыз ету 1. Дамудың негізгі параметрлері Қазақстан Республикасындағы экономика салаларын сумен қамту маңызды мəселе болып табылады, оны шешу мемлекеттің жемісті дамуы үшін қажет. Қазіргі заманғы жағдайда су ауыл шаруашылығының, өнеркəсіптің, энергетика мен экономиканың басқа салаларын, қоршаған табиғи ортаның тұрақтылығын айқындайтын басты фактор болып табылады. Тағы су санитариялық-эпидемиологиялық қауіпсіздікті қолдауда басты рөлді атқарады. Қазақстан Республикасының жер үсті су ресурстары жылдың орташа сулылығы бойынша 99,6 текше метрге (бұдан əрі – км3) бағаланады, оның ішінде 52,2 км3 Қазақстан аумағында құрылады жəне 47,4 км3 көршілес аумақтардан келеді (Қытай Халықтық Республикасы, Өзбекстан Республикасы, Қырғызстан жəне Ресей Федерациясы). Қазақстан өзендерін суландыратын негізгі көз мұздықтар болып табылады, олардың алаңы шамамен 2 мың км2 тең, көлемі – 98 км3 аса. Қазақстан аумағы бойынша 85 мыңға жуық өзен мен уақытша ағын сулар ағып өтеді, оның ішінде 8 мыңнан аса өзендер ұзындығы 10 км-ден асады. Аумақ бойынша өзен желісінің қалыңдығы тең емес. Ол солтүстікте 0,03-тен 0,05 км/ км2 дейін, шөлейт аймақтарда азаяды, сондай-ақ жақсы ылғалды аудандарда 0,4-тен 1,8 км/км2 дейін құрайды. Қазақстан аумағының 1 км-де жылына 40 мың м3 өзен суы бар. Жерасты суларының жалпы пайдалану қорлары 15,44 км3/жылына немесе болжамды ресурстардан 38%-ға жуық құрайды. Пайдалану қорларының ішінде тұщы су 13,52 км3/жылына немесе жалпы санынан 88%-ға жуық құрайды. Нысаналы мақсаты бойынша жерасты суларының барланған қорлары былайша бөлінеді, км3/жылына: шаруашылық-ауыз сумен қамту (ШАҚ) – 5,76; өндірістік-техникалық сумен қамту (ӨТҚ) – 1,4; жерлерді суландыру (ЖС) – 8,26; бальнеологиялық мақсаттар (минералды сулар) – 0,014. Су шаруашылығы есептері бар су ресурстары қазіргі заманғы деңгейде экономика саласының барлық қажеттіліктерін қанағаттандыратындығын көрсетеді. Жалпы, 2000 жылдан кейін (əсіресе соңғы 3-4 жылда) елімізде экономиканың ауқымды өсуі байқалған, алайда, суды тұтыну көлемінің ауқымды өсімі байқалмаған. Бұл өнеркəсіптік өндірістің технологиялық циклінде суды аса тиімді пайдаланумен жəне суармалы егіншілікте дағдарыс кезеңінің жалғасуымен байланысты. 2012 жылы су алу Қазақстан Республикасы бойынша барлығы 21,4 км3 құрады, лимит бойынша 26,5 км3. Оның ішінде есепті жылы барлығы – 18,4 км3 пайдаланылды, оның ішінде коммуналдық-тұрмыстық қажеттіліктер 0,72 км3, өнеркəсіптік – 5,2 км3, ауыл шаруашылығы барлығы 9,1 км3, балық шаруашылығы 0,27 км3, басқалары 1,77 км3. 2012 жылы барлығы 1,13 км3 жерасты суы алынған. 2. Негізгі проблемаларды талдау Ұзақ мерзімді мемлекетаралық келісімдердің болмауы салдарынан Орта Азия аумағының трансшекаралық өзендері бойынша күрделі жағдай туындаған, онда елдер тəуелсіздік қағидаттарына негізделген ұлттық су стратегиясын іске асырады. Тəжікстан Əмудария өзені бассейнінде Рогун ГЭС салу туралы мəселені белсенді түрде қарауда, Қырғызстан Сырдария өзені бассейнінде Қамбарата ГЭС пайдалануға енгізуді жоспарлаған. Өзбекстан белгіленген мемлекетаралық лимиттерден артық Сырдария ағысын 3 км3 жуық өз аумағына жинауды жоспарлаған. Ертіс, Жайық, Тобыл, Үлкен жəне Кіші Өзен трансшекаралық өзендері бойынша Қазақстан жəне Ресей су қатынастарында шешілмеген бірқатар проблемалар бар. Қытай Іле жəне Қара Ертіс трансшекаралық өзендер бассейндерінде белсенді су шаруашылығы қызметін жүргізуде. Трансшекаралық бассейндерде мемлекетаралық су бөлу саласында Қытай қалыпты түрде қатаң ұстанымды алып отыр. Су-энергетикалық ресурстарын пайдалану бойынша мемлекетаралық міндеттерді орындау талдамасы 1992 жылдан осы уақытқа дейін бір ретте бірдебір келісім барлық тараптармен толық көлемде орындалмағанын көрсетті. Оның негізгі себебі су ресурстарын басқару бойынша мемлекетаралық құқықтық базаның жетілдірілмеуі жəне сулы-жағармай-энергетикалық алмасудың өзара пайдалы жəне тиімді тетігінің болмауы болып табылады. «Ауыз су» бағдарламасын іске асыру нəтижесінде тасыма��данатын суды пайдаланатын ауыл халқының саны 5 есе қысқарды жəне 82,9 мың адамды құрады. Санитариялық нормаларға жауап бермейтін су құбырларының жағдайы 336-дан 133 бірлікке дейін төмендеді. Бағдарламаны іске асырудағы нақты жағымды нəтижелерге қарамастан, ауыл халқын сумен қамтамасыз ету проблемасы осы уақытқа дейін сақталып отыр. Орталықтан сумен қамтуға ауылдық елді мекендердің қолжетімділігі 12 %-ға ғана өсті жəне 41 %-ды құрады. Бүгінгі күні АЕМ жалпы санынан – 7 031-ден ауыз сумен қамтамасыз етілмегендерге (проблемалы) 3 849 АЕМ жатқызылған халық саны 3 миллионға жуық адам немесе барлық ауыл халқынан 40 %. Су қажеттілігінің жылдам өсуіне байланысты болашақта су тапшылығы күтілуде, осы Қазақстанның тұрақты экономикалық өсуі жəне əлеуметтік дамуы үшін негізгі кедергі болуы мүмкін. 3. Негізгі сыртқы жəне ішкі факторларды бағалау Соңғы 50 жылда трансшекаралық суға байланысты əлемде 500-ге жуық даулы жағдайлар туындаған, 200 жуық шарттар талқыланған жəне қол қойылған. Қазіргі уақытта шекаралас мемлекеттермен су қатынастары жекелеген Үкіметаралық келісімдер негізінде реттеледі. Үкіметаралық келісімдердің ережелеріне сəйкес құрылды жəне қызмет етеді: 1) Трансшекаралық су объектілерін бірлесіп пайдалану жəне қорғау бойынша Қазақстан-Ресей комиссиясы; 2) Трансшекаралық өзендерді пайдалану жəне қорғау бойынша ҚазақстанҚытай Бірлескен комиссиясы; 3) Шу жəне Талас өзендерінде мемлекетаралық пайдаланудағы су шаруашылығы құрылыстарын пайдалану бойынша Қазақстан-Қырғыз комиссиясы; 4) Арал теңізі бассейндері өзендерінің су ресурстарын пайдалану бойынша Мемлекетаралық Үйлестіру Су шаруашылығы комиссиясы (бұдан əрі – МҮСК). 3. 3-стратегиялық бағыт. Өсімдік жəне жануарлар дүниесін, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қорғауды, өсімін молайтуды жəне ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету 1. Дамудың негізгі параметрлері Орман шаруашылығы жəне жануарлар əлемі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 10 қыркүйектегі № 924 қаулысымен бекітілген 2010-2014 жылдарға арналған «Жасыл даму» бағдарламасын іске асыру мақсатында 2012 жылы облыстар əкімдіктерінің орманды қорғау мекемелері жəне Орман жəне аңшылық шаруашылығы комитетінің табиғатты қорғау мекемелері ауданы 70,0 мың га, оның ішінде ауданы 60,8 мың га ағаш отырғызу мен егу жəне ауданы 13,2 мың га орманды табиғи жаңартуды қолдау əдістерімен ағаш отырғызу жұмыстарын жүргізді. Ормандарды қайта қалпына келтіру көлемі 2010 жылмен салыстырғанда 30 %-ға, ал 2005 жылмен салыстырғанда 58 %-ға өсті. Жыл сайын Астана қаласының жасыл аймағының алаңы кеңейтілуде. 2012 жылғы көктемде оны құру бойынша ауданы 5 мың га жұмыстар жүргізілді. 1997 жылдан бастап барлығы 60 мың га екпе ағаштар отырғызылды. 2012 жыл ішінде сирек кездесетін жəне жойылып кету қаупі бар жабайы тұяқты жануарлар мен киіктердің санын сақтау жəне қалпына келтіру бойынша жұмыстар жүргізілді. Ауланатын жануарлардың түрлерін облыстық орман (Жалғасы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 15-бетте).

жəне аңшылық шаруашылығы аумақтық басқармаларының инспекторлары мен аңшылық шаруашылығы құрамының қорықшылар күшімен күзету жұмыстары жүргізілді. «Охотзоопром» ӨБ» РМҚК мен ҚР БҒМ ҒК «Зоология институты» РМК өткізген киіктерді есепке алу нəтижелері бойынша киіктердің жалпы саны 137,5 мың дарақты (35,5 мың дарақ немесе 2011 жылға қарағанда 34,8 %-ға көп), оның ішінде: бетпақдалалықтар – 110,0 мың, үстірттіктер – 6,5 мың жəне жайықтықтар – 20,9 мың дарақты құрайды. Биологиялық əртүрлілікті сақтаудың тиімді шаралары ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды құру болып табылады. Киіктер мен далалық экожүйелерді сақтау үшін 2012 жылғы қарашада Қазақстан Республикасы Үкіметінің № 1496 қаулысымен Қостанай облысында жалпы ауданы 489,7 мың га «Алтын дала» мемлекеттік табиғи резерваты құрылды. Республикада аңшылық алқабы 234,0 млн. га аумақты алып жатыр, оның ішінде 2013 жылғы 1 қаңтарға аңшылық шаруашылықтарына 120,0 млн. га (51,2 %) бекітілген. Көрсетілген аумақтарда қорықшылар қызметінің күшімен жануарлар дүниесі объектілерін қорғау қамтамасыз етіледі, оларды ұстауға 2012 жылы жеке қаражат есебінен 1,12 млрд. теңге жұмсалды. 2012 жылы тоғыз облыста аңшылық алқаптар резервіндегі қордың 3,66 млн. га астам алаңында материалдар бойынша 2013 жылы 38 аңшылық шаруашылығын құру жоспарланған шаруашылықаралық аңшылық ісін ұйымдастыру жұмыстары жүргізілді. Балық шаруашылығы. Табиғатты қорғау заңнамасын бұзушылықтармен күресуді күшейту мақсатында қолданыстағы заңнаманы жетілдіру бойынша шаралар қабылданды. Мысалы, 2012 жылғы 25 қаңтарда Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне орман шаруашылығы, жануарлар дүниесі жəне ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды. Осы Заңмен мыналарға бағытталған түзетулер енгізілген: 1) балық ресурстарын жəне басқа су жануарларын қорғау, өсімін молайту жəне тиімді пайдалану үшін мемлекеттік бақылауды күшейту; 2) табиғатты қорғау заңнамасының нормаларын бұзғаны үшін жауапкершілікті қатаңдату; 3) балық ресурстарын жəне басқа су жануарларын қорғауды, өсімін молайтуды жəне орнықты пайдалануды қамтамасыз ету жүйесіне үкіметтік емес ұйымдарды тарту. Тұрақты негізде балықты заңсыз аулау фактілерін ескерту, анықтау жəне жол бермеу бойынша жұмыс жүргізілуде. 2012 жылы бассейндік балық шаруашылық инспекциялары 6527 бұзушыға 6839 əкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама жасады, 41,2 млн. теңге сомаға айыппұл салынды. Бұзушылардан 37 тонна балық, оның ішінде бекіре балығы – 402 кг тəркіленді. Балық ресурстарына келтірілген зияны үшін 16,8 млн. теңге сомаға талап қойылды. Балық ресурстарын пайдалануды реттеу мақсатында 2026 балық шаруашылығының су қоймалары (учаскелері) 1103 пайдаланушыға бекітіліп берілді. Мемлекеттік экологиялық сараптаманың оң қорытындысының жəне ғылыми биологиялық негіздеменің негізінде Үкімет жыл сайын балық шаруашылық су қоймаларынан балық ресурстарын аулауға шекті мөлшерді бекітеді. 2012 жылы 57,1 мың тонна балық аулауға лимит бөлінген, іс жүзінде пайдаланушылар – 38,6 мың тонна балық аулады. Балық ресурстарына өзендердің орларын реттеу, көмірсутекті шикізат өндіру жəне басқа шаруашылық қызметі келтірген зиянның орнын толтыру мақсатында өз уақытында молықтыру бағытындағы кəсіпорындар салынған. 2007 жылы бес кəсіпорын бəсекелестік ортаға берілді. Бүгінгі таңда Балық шаруашылығы комитетінің қарамағында 2 бекіре балығын өсіру зауыты, 3 балық питомнигі, уылдырық шашу-өсіру шаруашылығы жəне өндірістік-жерсіндіру станциясы бар. Олар республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорындар құқықтық-ұйымдастыру нысанында қызмет атқарады. 2012 жылы мемлекеттік тапсырыс шеңберінде 158,4 млн. дана құнды балық шабақтары өсірілді жəне табиғи ортаға жіберілді. Балық ресурстарын табиғи өндіру жағдайын жақсарту іс-шаралары шеңберінде жыл сайын Қиғаш жəне Жайық өзендерінің арналарында балық өтетін жерде мелиоративтік жұмыстар жүргізіледі. Түбін тереңдету жұмыстарын жүргізу көктем мезгілінде уылдырық шашу орнына бекіре тұқымдас балықтарының кідіріссіз өтуін қамтамасыз етеді. Табиғи су қоймаларының кəсіптік объектілерінің санын қысқартуға беталыс көрінісі жағдайында балық кəсібі үшін аквадақылды дамыту (тауарлық балық өсірушілік) балама болып табылады. Балық аулаушылықтан тауарлық балық өсірушілікке қайта бағдарлау су қоймасының табиғи популяциясына аса жоғары келеңсіз нормалық қыспақты алып тастауға мүмкіндік береді. 2. Негізгі проблемаларды талдау Қазіргі уақытта орман жəне аңшылық шаруашылығы саласындағы маңызды проблемаларға мыналарды жатқызуға болады: 1) орман шаруашылығына үлкен залал келтіретін орман өрттері; 2) орман өрттерінің туындауына зор ықпал ететін дала өрттері. Олар сондайақ жануарлар дүниесі мен жалпы биологиялық əртүрлілік жағдайын құртады, ауыл шаруашылығына айтарлықтай залал келтіреді; 3) орман шаруашылығы мемлекеттік мекемелерінің əлсіз материалдық техникалық қамтамасыз етілуі; 4) орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесіндегі өртке қарсы ісшараларды жеткіліксіз қаржыландыру; 5) тарихи мекендеу орындарына қайта жерсіндіру үшін, гендік қорларды сақтау үшін, аңшылық шаруашылығын дамыту үшін (жануарларды ұстау, карантин, тасымалдау жəне т.б.) жабайы жануарлардың қоныс аударуы бойынша мақсатты бағытталған жұмыстар үшін «Охотзоопром» ӨБ» РМҚК құрамында тар мамандандырылған құрылымдық бөлімшелердің болмауы; 6) жануарлар дүниесін пайдаланушылар үшін бұдан əрі конкурстық негізде бекіту мақсатында жануарлар дүниесінің объектілерін қорғау бойынша олардың міндетіне жүктелген перспективалық учаскелерді анықтау үшін резервтік қор аумақтары аңшылық алқаптарының жеткіліксіз зерттелуі; 7) жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану саласы жөніндегі шараларды қолдану мақсатында аңшылық шаруашылығындағы жабайы өсіру мəселелері, жыл құстары мен жануарлардың негізгі қоныс аудару жолдарының анықталмауы жəне зерттелмеуі; 8) жыртқыштардан тұрғындарға, ауыл шаруашылығы мен жабайы фауналарға келтірілетін зияндарды барынша азайту бойынша алдын алу шараларын қабылдау үшін республика аумағы��да олардың саны мен оңтайлы санын есепке алу мəселелерінің зерттелмеуі. 9) Жабайы тұяқты жануарлардың санын реттеу жəне тарихи мекендеу орындарына қайта жерсіндіру үшін, олардың гендік қорларын сақтау үшін жануарларды жартылай ұстау жəне көшіру жұмыстарын жүзеге асыру мақсатында ауыл шаруашылығын дамыту, асырау базасының болуы есебінен таралу ареалында олардың (арқар, құлан, жайраң, тоғай маралы, киік) оңтайлы саны мəселелерінің зерттелмеуі; 10) Қазақстанда қар барысын (Pantheraunica) жəне кіші ақбас қазды (Ansererythropus) сақтау бойынша халықаралық шаралар шеңберінде оларды сақтау проблемаларын шешу бойынша қаржыландыру іс-шараларын айқындау. Қазіргі уақытта балық шаруашылығы саласындағы маңызды проблемаларға мыналарды жатқызуға болады: 1) жасанды өсірілетін құнды балық түрлерінің шабағын су қоймаларына шығарудың жылдық көлемі балық шаруашылығы ғылымының ұсыныстарына сəйкес келмейді; 2) себеп – өткен ғасырдың 70-80 жылдары құрылған балық питомниктерінің негізгі құралдары 25 жылдан бері жаңартылмаған; 3) осыған байланысты балық қайта өндіру кешені кəсіпорнының өндірістік базасын жаңарту мəселесін шешу қажет, оның ішінде Атырау қаласында əрекет ететін екі бекіре балық өсіру зауыттарын реконструкциялау; 4) бекіре балық түрлерін сақтау жəне Елбасының тапсырмасын орындау мақсатында Атырау облысында қуаттылығы жылына 30 млн. дана шабақ өсіретін жаңа бекіре балық зауытын құру қажет; 5) табиғи су қоймаларына құнды балық түрлерін шығаруды ұлғайту кəсіптік балық түрлерінің табиғи популяциясын ұтымды деңгейде ұстауға жағдай жасайды; 6) құнды кəсіптік балық түрлерін табиғи қайта өндіру үшін жағдайды жақсарту мақсатында негізгі трансшекаралық өзеннің атырау, арна жəне алқап бөліктерінде жер өңдеу (түп-тереңдету) жұмыстарын жүргізу қажет; 7) каспийлік итбалық популяциясына кері əсер ететін факторларды зерттеу үшін мақсатты қаржы құралдарын қарастырып, балық шаруашылығы саласында ғылыми зерттеулер жүргізу үшін қаржы құралдарының бөлінуін ұлғайту қажет; 8) бұдан басқа, балық шаруашылығы облысаралық бассейіндік инспекциялардың инспекторлық құрамы санының жеткіліксіздігі жəне олардың əлсіз материалдық-техникалық қамтамасыз етілуі негізгі мəселелердің бірі болып табылады; 9) балық шаруашылығының дамуына əсер ететін негізгі сыртқы жəне ішкі факторларға жататындар: 10) жағымсыз антропогендік жəне техногендік əсер; 11) табиғи сипаттағы тəуекелдер (су ресурстары тапшылығының артуы, қолайсыз гидрологиялық режим (суы аздық), судың гидрохимиялық құрамының нашарлауы (оттекті режим), іргелес елдерде балықтардың ауруы, бөтен түрлердің жəне т.б. кіруінен экожүйелерге кері əсер ету); 12) қайта өндіру кешеніндегі кəсіпорындардың өндірістік базаларының қатты тозуы; 13) балық шаруашылығы облысаралық бассейіндік инспекцияларының əлсіз материалдық-техникалық қамтамасыз етілуі; 14) ғылыми зерттеулер жүргізуге қаржының жеткіліксіздігі; 15) жоғары білікті кадрлармен қамтамасыз етудің жеткіліксіздігі. 3. Негізгі сыртқы жəне ішкі факторларды бағалау Орман шаруашылығы жəне жануарлар əлемі. 2012 жылы республиканың ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен мемлекеттік орман қорының аумағында ауданы 6,6 мың га. 665 орман өртінің жағдайы болды, оның ішінде орман көмкерген жерлер 4,7 мың га. Орман өртінен келтірілген залал – 165 327 мың га. 2012 жылғы орман өртінің талдамасы 2011 жылмен салыстырғанда олардың ауданы 52 %-ға ұлғайғанын, бірақ соңғы 5 жылмен салыстырғанда орман өртінің орташа көрсеткіші 1,5 %-ға азайғанын көрсетті. Орман қорына қауіп төндіретін дала өрттерін уақтылы анықтау жəне жою авиациялық қарауылдау өткізумен де қол жеткізілген. 2012 жылы 8897 сағат көлемінде 8869 мың га аумағында ормандарды авиациялық қарауылдауды жүзеге асырылған болатын. Бұл ретте орман өртінің 351 жағдайы айқындалған жəне жойылған болатын, ол қорғалатын аумақтар бойынша оның жалпы санынан 81%-ды құрайды. Соңғы жылдары орман шаруашылығының нормативтік құқықтық базасын жетілдіру бойынша қабылданған шаралар нəтижесінде бюджеттік қаржыландыру салаларын ұлғайтуға, ағашты заңсыз кесу көлемінің айтарлықтай төмендеуіне қол жеткізілді. 2012 жылы 4,2 мың текше метр көлемінде заңсыз сүрек дайындалып, заңсыз ағаш кесілген 869 жағдай анықталды, бұл 2006 жылғы көлеммен салыстырғанда 51 есе аз.

29 наурыз 2014 жыл

Ағымдағы жылдың басында өсімдіктер мен жануарлар дүниесін, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекторлар құқық қорғау органдарымен бірлесіп 17324 рейд өткізді, бұл ретте көлемі 398 текше метрді құрайтын ағашты заңсыз кесудің 830 фактісі анықталды. 448 орман заңнамасын бұзушыға 4999 мың теңге сомасында айыппұл салынды, оның ішінде 316 бұзушыдан 3878 мың теңге өндіріп алынды. 651 бұзушыға 12177 мың теңге сомасына талап арыз ұсынылды, оның ішінде 477 бұзушыдан 8987 мың теңге өндіріп алынды. Бұзушылардан 1046 текше метр заңсыз дайындалған сүрек, сондай-ақ құқық бұзушылардан 30 құрал алынды. Ағаштарды заңсыз кесу фактісі бойынша 246 сотқа жəне 186 іс құқық қорғау органдарына берілді, бұл ретте сотпен 219 əкімшілік жəне 9 қылмыстық іс қаралды. Балық шаруашылығы. Балық шаруашылығы өндірістің дамуына əлеуетті қоры бар Қазақстанның экономикалық секторларының бірі. Балық шаруашылығы «жасыл экономиканың» негізгі факторы ретінде халықты ақуызбен толық балансталған, экологиялық таза қорекпен қамтамасыз ету, сонымен қатар табыс көзі жəне тұрғындарды жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету ретінде əлеуметтік мəселелерді шешу ісінде маңызды мағынаға ие. Балық шаруашылығын дамытудың негізгі бағыттары: 1) балық ресурстарын жəне басқа су жануарларын қорғауды жүзеге асыру; 2) балық ресурстарын орнықты пайдалануды реттеу; 3) балық ресурстарын молықтыру болып табылады. 3-бөлім. Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткіштері 3.1. Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткіштері 1-стратегиялық бағыт. Қоршаған ортаның сапасын тұрақтандыру жəне жақсарту 1.1-мақсат. Экожүйелерді сақтау жəне қалпына келтіру бойынша жағдай жасау жəне экологиялық заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету Осы мақсатқа жетуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың коды: 001, 002, 003, 004, 009, 010, 012, 018, 020, 021, 022, 024, 040 №

Нысаналы Ақпарат Өлшем оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып индикатор (қол көзі бірлігі есепті кезеңде жоспарлы кезеңде жеткізудің 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 2018 түпкілікті жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл мерзімін (кезеңін) (есеп) жылдың көрсете отырып) жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

1.

Ластаушы ведом- млн. 3.5 5 5 5 5 5 заттардың жалпы стволық тонна шығарындылары деректер нормативтерінің белгіленген мəндерінің көлемдері 5 млн. тоннадан аспайтын болады (жыл сайын 2020 жылға дейін) 2. Ластаушы заттар- ведом2.8 5 5 5 5 5 дың төгінділері стволық нормативтерінің деректер млн. белгіленген мəндетонна рінің көлемдері 5 млн. тоннадан аспайтын болады (жыл сайын 2020 жылға дейін) 3. Өндіріс есепті % 24,2 24,3 24,4 24,5 24,6 24,7 қалдықтарының деректер түзілуіне оларды қайта өңдеу үлесі 150 200 250 300 есепті мың. 49,41 100 4. Қайта өңдеуге бағытталған деректер тонна /жыл коммуналдық қалдықтар көлемі 1 3 3 5 7 10 ведом- % 5. ҚТҚ жалпы көлемінен стволық деректер қалдықтарды қайта өңдеу үлесі Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 1.1.1-міндет. Қоршаған ортаға эмиссияларды тұрақтандыру

2016 жыл 4 Х

2017 жыл 5 Х

1 Қоршаған ортаға эмиссияларды реттеу саласындағы нормативтік-əдістемелік құжаттарды мониторингілеу Х Х Х Х 11. Кен өндіруші кəсіпорындардың экологиялық зиянсыз технологиялар ендіру бойынша жобаларға мемлекеттік экологиялық сараптама өткізуі Х Х Х Х 12. Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасының талаптарына сəйкес қоршаған ортаға эмиссияларға рұқсат беру Х Х Х Х 13. Атмосфераға шығарындылар жəне суға төгінділер бойынша өндірістік экологиялық бақылау қорытындылары бойынша есептіліктің мониторингі Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 1.1.2-міндет. Тарихи ластануларды жою, табиғи ортаны қалпына келтіру 10.

14.

15.

16. 17. 18. 19. 20.

21.

Тікелей нəтижелер Ақпарат Өлшем Есепті кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 Қайта өңдеуге ведом- бірлік жататын қалдық- стволық тардың түрлері деректер мен құрамын айқындау, кəдеге жарату жəне/ немесе қоршаған ортаға əсерін азайту бойынша шаралар қабылдау үшін сот шешімімен республикалық меншікке берілген тексерілетін объектілердің саны Тарихи ластану- ведом- бірлік 5 5 ларды жою жəне стволық табиғи ортаны деректер қалпына келтіру бойынша іске асырылатын жобаларының саны Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар

5

7 42

1

8 6

9

23. 24.

28.

29.

31. 32. 350

2018 жыл 6 Х Х Х Х

10

Жоспарлы кезеңдегі іске асыру мерзімі 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 2 3 4 5 6 Х Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

785

787

789

791

793

55

58

60

63

65

Жоспарлы кезеңдегі іске асыру мерзімі 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 2 3 4 5 6 Х

Тікелей нəтижелер Ақпарат Өлшем Есепті кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 Берілген нұсқама- есеп % 96 86 лардың жалпы санына мемлекеттік бақылаудың орындалған нұсқамаларының үлесі 2013 жылмен есеп % салыстырғанда табиғат пайдаланушылардың, қоғамдық ұйымдардың жəне ЖОО өкілдерін қоршаған ортаны қорғау саласындағы біліктілігін арттыру курстарымен қамту Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне жетуге арналған іс-шаралар 1 Инспекциялық тексерулер (жоспарлы, жоспардан тыс) жүргізу Тексерулер жүргізу кезінде экологиялық заңнаманың нормаларын жəне талаптарын сақтауды түсіндіру бойынша табиғат пайдаланушылармен жұмыс жүргізу Мемлекеттік экологиялық бақылаудың мəселелері бойынша тəуекелдер жүйесінің тиімділігін арттыру жөнінде шаралар қабылдау (табиғат пайдаланушылардың тəуекелдерін бағалау жүйесінің өлшемдерін қайта қарау жəне нормативтік деңгейде тиісті өзгерістерді бекіту)

Х Х

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 6 87

7 88

8 89

9 90

10 91

5

8

12

16

20

Жоспарлы кезеңдегі іске асыру мерзімі 2014 жыл 2 X

2015 жыл 3 X

2016 жыл 4 X

2017 жыл 5 X

2018 жыл 6 X

X

X

X

X

X

X

1

Х

6 7 8 9 10 248,4 253,4 273,7 293,9 314,4

1.2-мақсат. Гидрометеорологиялық жəне экологиялық мониторингті жетілдіру Осы мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың коды: 006, 008, 014, 021, 023, 025 Нысаналы индикатор Ақпарат Өлшем оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып (қол жеткізудің көзі бірлігі есепті кезеңде жоспарлы кезеңде түпкілікті мерзімін 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 2018 (кезеңін) көрсете жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл отырып) (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 33. Қауіпті жəне апаттық ведом- сағат 48 48 48 48 48 72 72 гидрометеорология- стволық лық құбылыстар деректер туралы дауыл ескертулерінің алдын ала уақытын ұлғайту 34. Республика аумағын: ведом- % 66 72 72 72 72 72 72 агрометеорологиялық стволық мониторингпен деректер 35. метеорологиялық ведом- % 68 68 70 77 77 77 77 мониторингпен стволық деректер 36. гидрологиялық ведом- % 59 59 60 60 60 60 60 мониторингпен стволық қамтамасыз ету деректер 37. Республика аумағын ведом- % 42 42 43 54 68 78 78 атмосфералық ауаның стволық ластануы жай-күйі деректер туралы мониторингпен қамтамасыз ету 38. Авиация үшін ауа ведом- % 95,4 95,4 97 98 98 98 98 райы қауіпті құбылыс- стволық тарының өзін-өзі деректер ақтауын жақсарту Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері 1.2.1-міндет. Мемлекетті жəне тұрғындарды гидрометеорологиялық ақпаратпен қамтамасыз ету сапасын арттыру № Тікелей нəтижелер Ақпарат Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 2018 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 39. Метеорологиялық ведом- бірлік 260 260 297 324 324 324 324 станциялардың саны стволық деректер 40. Агрометеорологияведом- бірлік 71 87 87 87 87 87 87 лық бекеттердің саны стволық деректер 41. Гидрологиялық ведом- бірлік 298 298 302 305 305 305 305 бекеттердің саны стволық деректер 42. Радиолокациялық ведом- бірлік 1 1 1 1 2 3 метеорологиялық стволық жүйелердің саны деректер 43. Климаттық жүктеме ведом- % 50 80 100 бойынша карталар стволық алу (барлық деректер жұмыстардың орындалу көлемі) Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған Жоспарлы кезеңдегі іске іс-шаралар асыру мерзімі 2014 жыл 2 Х

Х

2015 жыл 3 Х

2016 жыл 4 Х

2017 жыл 5 Х

1 44. Автоматты метеорологиялық станцияларды, агрометеорологиялық станцияларды сатып алу 45. Бақылау пункттерін, оның ішінде Щучье-Бурабай Х Х Х Х курорттық аймағындағы пункттерді қайта жарақтандыру жəне қайта жабдықтау 46. Қазақстан аумағын климаттық ерекшеліктері бойынша Х Х аудандастыру Х 47. Автоматты гидрометеорологиялық мониторинг бекеттерінен деректердің автоматты/автоматтандырылған берілуін қамтамасыз ету Х Х Х Х 48. Компьютерлік сауаттылықты игерген гидрометеорологиялық қызмет персоналдары санының жыл сайынғы өсімі, 2014 жылдан бастап 1% құрайды Х 49. Кəсіпорын қызметкерлерінің жалпы санынан біліктілікті арттыру курсынан өткен гидрометеорологиялық жəне экологиялық қызмет жұмысшыларының үлесі 10% Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 1.2.2-міндет. Атмосфералық ауа мониторингінің сапасын арттыру №

1 «Тарихи» ластануларды жою жөніндегі жобаларды əзірлеу жəне іске асыру Қоршаған ортаны қорғау объектілерін реконструкциялау Х жəне қалпына келтіру жөніндегі жобаларды əзірлеу жəне іске асыру Сот шешімімен республикалық меншікке берілген иесіз Х қалдықтарды (объектілерді) түгендеу жөніндегі бағдарламаны əзірлеу жəне іске асыру Х Сот шешімімен республикалық меншікке берілген қалдықтарды сату мақсатында тендерлік құжаттама дайындау жəне тендер өткізу Сот шешімімен республикалық меншікке берілген қажет етілмеген қалдықтарды (объектілерді) кəдеге жарату/ қайта өңдеу технологияларын əзірлеу жəне/немесе олардан экологиялық тəуекелді төмендету бойынша шаралар қабылдау Нұра өзені бассейнінің жай-күйіне тексеру жүргізу жəне Нұра өзенін кешенді тазарту жəне оның ластануының алдын алу бойынша жұмыстар көлемін анықтау

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл

1 Мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысы бар тұрмыстық қатты қалдықтарды басқару жүйесін жаңғырту бойынша инвестициялық негіздеме əзірлеу 26. ҚТҚ жөнінде нормативтік-нұсқамалық құжаттарды Х Х Х Х əзірлеу 27. Жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп, Х Х Х Х қолданыстағы ҚТҚ полигондарына тексеру жүргізу Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 1.1.4-міндет. Мемлекеттік экологиялық бақылаудың тиімділігін арттыру

24,8

15

Тікелей нəтижелер Ақпарат Өлшем Есепті кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 Кəдеге жаратыл- ведом- млн. 244,3 248,4 ған өндіріс жəне стволық тонна тұтыну қалдықта- деректер рының көлемі Заңдастырылған ведом- дана 781 783 ҚТҚ полигонда- стволық рының саны деректер Қазақстан Респуб- ведом- % 55 55 ликасының тұрстволық ғындарын қалдық- деректер тарды жинау жəне тасымалдау қызметімен қамту Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар

25.

30.

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 6 46

22.

5

Тікелей нəтижелер Ақпарат Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) (ағымдағы жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 6. Стационарлық статис- млн. 3,35 3,35 3,35 3,35 3,35 3,25 3,25 көздерден атмос- тикалық тонна фераға шығатын деректер ластаушы заттардың шығарындылары* 7. Кен өндіруші ведом- млн. 3,35 3,35 3,35 3,35 3,35 3,25 3,25 кəсіпорындарға стволық тонна келетін ластаушы деректер заттардың жалпы шығарындылары нормативтерінің белгіленген мəндерінің көлемдері 8. Ластаушы заттар ведом- млн. 3,05 3,05 3,05 3,05 3,05 2,95 2,95 төгінділерінің стволық тонна 85 85 нақты мəндерінің деректер көлемі* ведом- млн. 3,36 3,36 3,36 3,36 3,36 3,36 3,36 9. Кен өндіруші кəсіпорындарға стволық тонна келетін ластаушы деректер заттардың төгінділері нормативтерінің белгіленген мəндерінің көлемдері Ескертпе * - жылдың қорытындысы бойынша жедел, есепті жылдан кейінгі жылдың сəуірінде түпкілікті деректер ұсынылады. Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге Жоспарлы кезеңдегі іске асыру арналған іс-шаралар мерзімі 2015 жыл 3 Х

5

2014 жыл 2 Х

Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 1.1.3-міндет. Өндіріс жəне тұтыну қалдықтарын басқару

Тікелей нəтижелер көрсеткіштері

Ақпарат Өлшем Есепті кезең көзі бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 50. Автоматты режимде ведом- дана 48 48 жұмыс істейтін стволық атмосфералық ауаның деректер жай-күйін қадағалау бекеттерінің саны Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар 1 51. Химиялық-талдамалық зертханаларды аспаптармен жəне жабдықтармен толық жабдықтау 52. Атмосфералық ауа мониторингінің автоматтандырылған станцияларын жəне жылжымалы зертханаларды сатып алу 53. «Қазгидромет» РМК филиалдарының химиялық-талдамалық зертханалары үшiн өндiрiстiк үй-жайлар сатып алу 54. Химиялық зертханалар мен қадағалау бекеттерін ағымдағы жөндеу 55. Атмосфералық ауа мониторингінің автоматты бекеттерінен деректердің автоматты/автоматтандырылған берілуін қамтамасыз ету

2018 жыл 6 Х Х

Х

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 6 52

7 80

8 114

9 138

10 138

Жоспарлы кезеңдегі іске асыру мерзімі 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 2 3 4 5 6 Х Х Х Х Х Х

Х

Х

Х

Х

Х Х Х

Х

Х

Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 1.2.3-міндет. Азаматтық авиация əуе кемелерінің ұшуларын метеорологиялық қамтамасыз ету бөлігінде авиациялық қауіпсіздікті арттыру жəне авиациялық метеорологиялық өнімнің сапасын арттыру № Тікелей нəтижелер Ақпарат Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 2018 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 56. Қазақстанның ведом- % 5 20 60 100 100 100 100 əуежайлары бойынша стволық радиолокациялық деректер ақпаратпен қамтамасыз етілу 57. Азаматтық авиация ведом- сағат 1,16 1,2 2,4 4 4 4 4 үшін ауа-райының стволық қауіпті құбылыстарын деректер ескертулердің алдын ала берілуі Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған Жоспарлы кезеңдегі іске іс-шаралар асыру мерзімі 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 1 2 3 4 5 6 58. Қос полярлы доплерлік метеорологиялық локаторлар Х Х жүйесін құру 59. Жергілікті аэродромдар үшін метеорологиялық жабдықтар Х Х Х сатып алу 60. 16 өкілдікті резервтік жабдықпен жабдықтау Х Х Х

1.3-мақсат. Қоғаммен өзара іс-қимыл салаларын кеңейту жəне халықаралық ын��ымақтастықты нығайту Осы мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың коды: 001 № Нысаналы индикатор Ақпарат (қол жеткізудің көзі түпкілікті мерзімін (кезеңін) көрсете отырып)

Өлшем оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып бірлігі есепті кезеңде жоспарлы кезеңде 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл (есеп) жылдың жоспары) 3 4 5 6 7 8 9 орны 32 29 28 27 26 25

2018 жыл

1 2 10 61. «Мемлекеттік орган- ДЭФ 24 дар қабылдайтын ЖБИ шешімдердің айқын- есебі дылығы» индикаторы бойынша Дүниежүзілік экономикалық форумның бəсекеге қабілеттілік индексінің рейтингіндегі (ДЭФ ЖБИ) Қазақстан Республикасының позициясын жақсарту 62. «Мемлекеттік ДЭФ орны 91 77 76 75 74 73 72 қызметшілердің ЖБИ шешімдеріндегі есебі фаворитизм» индикаторы бойынша Дүниежүзілік экономикалық форумның бəсекеге қабілеттілік индексінің рейтингіндегі (ДЭФ ЖБИ) Қазақстан Республикасының позициясын жақсарту орны 37 35 34 33 32 31 30 ДЭФ 63. «Саясаткерлерге ЖБИ қоғамдық сенім» индикаторы бойынша есебі Дүниежүзілік экономикалық форумның бəсекеге қабілеттілік индексінің рейтингіндегі (ДЭФ ЖБИ) Қазақстан Республикасының позициясын жақсарту ведом% 50 50 55 60 65 70 75 64. Қазақстан стволық тұрғындарының қоршаған ортаны деректер қорғау саласындағы мемлекеттік қызмет көрсету сапасымен қанағаттану деңгейі % 1 1,2 1,4 1,6 2,0 65. 2013 жылға қарағанда ведомстволық тұрғындардың Интернет-ресурстар деректер арқылы қоршаған орта жəне су ресурстары саласындағы ақпаратпен хабардар болу пайызы Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 1.3.1-міндет. Үкіметтік емес ұйымдармен өзара іс-қимыл, тұрғындардың экологиялық ақпаратқа қол жеткізуін қамтамасыз ету жəне мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыру № Тікелей нəтижелер Ақпарат Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 2018 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 66. Өткен жылға қараведом- % 6 6 6 6 6 ғанда экологиялық стволық ақпараттың мемледеректер кеттік қорында экологиялық ақпарат көлемінің өсімі (Орхус орталығы қызметінің шеңберінде) 67. Қоршаған ортаны ведом- дана 4 4 4 4 4 4 4 қорғау саласында іске стволық асырылған əлеуметтік деректер жобалардың саны 68. Электрондық ведом- % 66,7 81,5 100 форматта көрсетілетін стволық мемлекеттік деректер қызметтердің үлес салмағын арттыру Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған Жоспарлы кезеңдегі іске іс-шаралар асыру мерзімі 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 1 2 3 4 5 6 Х Х Х Х Х 69. «Экологияға үлесі үшін» аталымы бойынша бизнестің əлеуметтік жауапкершілігі жөніндегі «Парыз» конкурсын өткізу Х Х Х Х Х 70. Мемлекеттік экологиялық ақпарат қорының; Табиғи ресурстардың мемлекеттік кадастрының; Шығарындылар жəне ластаушыларды тасымалдау тізілімінің деректерін уəкілетті органның интернет-ресурстарында орналастыру арқылы өзекті ету 71. Интернет-ресурстар (блогтар, форумдар) жəне бұқаралық Х Х Х Х Х ақпарат құралдарын (БАҚ), «Жасыл көпір» интернет-ресурсын пайдалану арқылы қоршаған ортаны қорғау жəне табиғат пайдалану саласындағы мемлекеттік саясаттың іске асырылуын жариялау 72. Қоршаған ортаны қорғау жəне табиғат пайдалану Х Х Х Х Х саласындағы мамандардың біліктілігін арттыру 73. Қолданыстағы диалогтық алаңдар шеңберінде үкіметтік емес Х Х Х Х Х ұйымдармен шаралар өткізу 74. Ақпаратқа қолжетімділік, шешімдер қабылдау процесіне Х жұртшылықтың қатысуы жəне қоршаған ортаға қатысты мəселелер жөнінде сот əдiлдiгiне қол жеткізу мəселелері бойынша Заң жобасын əзірлеу 75. Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттары мен Х регламенттерін бекіту 76. Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер процестерін Х Х автоматтандыруды қамтамасыз ету Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 1.3.2-міндет. Қоршаған ортаны қорғау саласында Қазақстан Республикасының жағымды имиджін қалыптастыру жəне ілгерілету № Тікелей нəтижелер Ақпарат Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 2018 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 77. Қоршаған ортаны ведом- дана 1 2 2 2 2 2 2 қорғау саласындағы стволық екіжақты өзара іс-қи- деректер мылдың шарттық-құқықтық негізін бекіту 78. Халықаралық ведом- дана 4 4 2 2 2 2 2 экологиялық стволық конвенцияларды іске деректер асыру шеңберінде əзірленген ұлттық баяндамалардың саны Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған Жоспарлы кезеңдегі іске іс-шаралар асыру мерзімі 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 1 2 3 4 5 6 79. «Жасыл көпір» серіктестік бағдарламасы бойынша Х Х Х Халықаралық Конференция өткізуі 80. Трансшекаралық су ағыстары мен халықаралық көлдерді Х қорғау жəне пайдалану бойынша Конвенцияның Тараптар Конференциясының сегізінші сессиясын өткізу 81. Тегеран конвенциясының 2 хаттамасына қосылу бойынша Х дайындық жұмысын өткізу 82. Халықаралық экологиялық конвенцияларға хаттамаларды Х ратификациялау 83. Қоршаған ортаны қорғау саласында екіжақты жəне Х Х Х Х Х көпжақты шаралар өткізу (конференциялар, кездесулер, отырыстар, семинарлар, дөңгелек үстелдер) (Жалғасы 17-бетте).


(Жалғасы. Басы 15-16-беттерде).

1.4-мақсат. Қазақстан Республикасының төменкөміртекті дамуға жəне «жасыл экономикаға» көшуі жөнінде жағдай жасау Осы мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың коды: 001, 002, 019 № Нысаналы индикатор Ақпарат Өлшем оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып (қол жеткізудің көзі бірлігі есепті кезеңде жоспарлы кезеңде түпкілікті мерзімін 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 (кезеңін) көрсете жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл отырып) (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 84. 1990 жылмен ведом- % 73 76 79 81 83 86 салыстырғанда стволық парниктік газдар дерекшығарындыларының тер көлемін арттырмау * 85. «Жасыл» ведом- дана. 1 2 2 3 экономиканың стволық нормативтік-құқықтық дерекбазасын жасау тер Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 1.4.1-міндет. Парниктік газдар шығарындыларын азайтудың нарықтық тетігін ендіру

2018 жыл 10 89

4

Ақпарат Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең көзі бірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 2018 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 86. Парниктік газдар ведом- дана 1473 2500 2500 2500 2500 2500 2500 шығарындылары стволық көздерінің мемлекет- деректік кадастрында белгі- тер ленген кəсіпорындар қондырғыларының саны 87. 2012 жылмен салыс- ведом- % 100 100 100 100 100 тырғанда электр энер- стволық гетикалық саласында дереккөмір қышқыл газ тер шығарындыларының көлемі Ескертпе: * - Климаттың өзгеруі жөніндегі БҰҰ Негіздемелік Конвенциясы Тараптарының 1995 жылғы 2 маусымдағы № FCCC/CP/1995/7/Add.1 шешіміне сəйкес кейбір парниктік газдар немесе қызмет секторлары бойынша жылдық деректердің толық емес болуын немесе шешуші мағынаға ие болмауын назарға ала отырып, жылдық негізде көздер мен абсорбциялар бойынша бөлуді, сіңірушілер бойынша бөлуді қамтитын шығарындылардың ұлттық кадастрларына 1990-1993 жылдардың (қажет болған жағдайда жаңартылған) жəне бар болған жағдайда 1994 жылдың деректері 1996 жылғы 15 сəуірге дейін ұсынылуы тиіс; кейінгі жылдар бойынша деректер көрсетілген қағидаларды ескере отырып, жыл сайын ұсынылуы қажет. Осы шешімге сүйене отырып, ағымдағы жылы екі жылы кейінге шегерілген жыл бойынша деректер ұсынылады Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған Жоспарлы кезеңдегі іске іс-шаралар асыру мерзімі 2014 жыл 2 X

2015 жыл 3 X

2016 жыл 4 X

2017 жыл 5 X

2018 жыл 6 X

89. Парниктік газдар шығарындылары көздерінің мемлекеттік X X X X X кадастрын сүйемелдеу 90. Парниктік газдар шығарындыларын төмендету жəне сіңіру X X X X X жөніндегі жобаларды тіркеу жəне мақұлдау Х Х Х Х 91. 1990 – 2012; 1990 – 2013; 1990 – 2014; 1990 – 2015; 1990 – Х 2016 жылдарға арналған ПГ сіңіргіштерінің абсорбциялары мен антропогендік шығарындыларының кадастры жөніндегі Ұлттық баяндаманы дайындау туралы есеп 92. ПГ шығарындыларының көлемі, климаттың өзгеруінің Х Х алдын алу, қаржы құралдары, технологиялар жəне əлеуетті нығайту жөніндегі əрекеттер бойынша екі жылдық есепті əзірлеу 93. Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттың өзгеруі туралы X негіздемелік конвенциясы (БҰҰ КӨНК) бойынша хабарламаны дайындау 94. Тиісті нормативтік-құқықтық негізді əзірлеу арқылы X X Х Х Х парниктік газдар шығарындыларына квоталарды сату нарығының жұмыс істеуін қамтамасыз ету Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 1.4.2-міндет. Жаңартылатын энергия көздерін дамыту № Тікелей нəтижелер Ақпарат Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 2018 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 95. Жаңартылатын ведом- млрд. 0,65 1 1,2 1,4 1,6 2 энергия көздері стволық кВт/ өндіретін электр дерек- сағ. энергиясы көлемі тер Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған Жоспарлы кезеңдегі іске іс-шаралар асыру мерзімі

96. 97. 98.

2014 жыл 1 2 Жаңартылатын энергия көздері саласындағы нормативтік- X ехникалық құжаттаманы əзірлеу жəне қайта қарау «Жаңартылатын энергия көздерін пайдалануды қолдау X туралы» ҚР Заңын іске асыру мақсатында нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу ЖЭК пайдалану саласындағы жобаларды іске асыру X

2015 жыл 3 X

2016 жыл 4 X

2017 жыл 5 X

2018 жыл 6 X

X

X

X

X

X

X

X

X

Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құр��лдары жəне əдістері: 1.4.3-міндет. «Жасыл» экономика мəселелері бойынша мемлекеттік органдардың хабардар болуын арттыру, құқықтық негізін жасау жəне жобаларды іске асыруға ықпал ету № Тікелей нəтижелер Ақпарат Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 2018 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 99. Қазақстан Респуб- ведом- дана 1 2 2 3 4 ликасының «жасыл» стволық экономикаға дереккөшуіне ықпал тер ететін заңдарды жəне заңға тəуелді актілерді, техникалық регламенттерді, жəне т.б. қоса алғанда тетіктердің саны 100. Мемлекеттік орган- ведом- Талда- 60 70 85 100 дар мен тұрғындар- стволық малық ды, бизнесдерек- аныққұрылымдарды тер тама«жасыл» технологилар, ялар жəне «жасыл» кездесу экономика туралы материақпаратпен алдары, қамтамасыз ету тұсаукесерлер, БАҚ жариялымдары, дана 3 7 4 4 4 5 5 101. Таза технологиялар ведом- дана бойынша инвести- стволық циялық жобалар дерексанының өсуі тер Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге Жоспарлы кезеңдегі іске арналған іс-шаралар асыру мерзімі 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 1 2 3 4 5 6 102. Мемлекеттік органдар үшін стратегиялық жоспарлауда Х Х Х Х Х «жасыл» қағидаттарды есепке алу бойынша оқыту семинарларын өткізу 103. «Қазақстанның табиғи ресурстарының əлеуетін Х Х стратегиялық экологиялық бағалау» жобасын іске асыру

2-стратегиялық бағыт. Қазақстан Республикасының су қауіпсіздігін қамтамасыз ету 2.1-мақсат. Суды пайдаланудың жəне су қорын қорғаудың экологиялық қауіпсіз жəне экономикалық тиімді деңгейіне қол жеткізу жəне оны қолдау. Осы мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың коды: 001, 036. Нысаналы индикатор Ақпарат Өлшем оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып (қол жеткізудің көзі бірлігі есепті кезеңде жоспарлы кезеңде түпкілікті мерзімін 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 (кезеңін) көрсете жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл отырып) (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 104. Экономика стат. км3 27,68 25,4 25,4 25,4 25,4 салаларының суды деректер пайдалану лимитін жоғарылатпауы Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 2.1.1-міндет. Су ресурстарын қорғау жəне ұтымды пайдалану

Тікелей нəтижелер көрсеткіштері

Ақпарат Өлшем Есепті кезең көзі бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 3 105. Пайдаланған судың стат. км 19 көлемі, * деректер оның ішінде: Шаруашылық, ауыз стат. км3 0,75 су мұқтаждықтары деректер 3 Өндіріс стат. км 5,4 мұқтаждықтары деректер 3 Жүйелі суғару стат. км 9,0 деректер

2018 жыл 10 25,4

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 6 19

7 19

8 19

9 19

Басқа мұқтаждықтар стат. км3 3,85 3,85 3,85 3,85 3,85 3,85 деректер 106. Табиғатты қорғау есептік млн.м3 1363 1340 1340 1340 1340 1340 мақсатындағы деректер өткізілетін өтемдік су жіберудің саны Ескертпе * - жылдың қорытындысы бойынша жедел, есепті жылдан кейінгі жылдың сəуірінде түпкілікті деректер ұсынылады. Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге Жоспарлы кезеңдегі іске арналған іс-шаралар асыру мерзімі 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 2 3 4 5 6 Х

1 107. Су пайдалану лимиттерін сақтау бөлігінде су қорын пайдалану жəне қорғау саласында бақылау-инспекциялық қызметті қамтамасыз ету жəне жүргізу 108. Көршілес елдермен трансшекаралық өзендерді бөлу Х мəселелері бойынша келіссөздер жүргізу жəне келісімдерге қол қою/жаңғырту

Х

Х

Х

Х

2.2-мақсат. Су ресурстарын тиімді басқару. Осы мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың коды: 033, 034, 035, 036, 037, 038.

№ Тікелей нəтижелер көрсеткіштері

1 88. Көміртегі бірліктерінің мемлекеттік тізілімін сүйемелдеу

17

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

10 19

0,75 0,75 0,75 0,75 0,75 5,4

5,4

5,4

5,4

5,4

9,0

9,0

9,0

9,0

9,0

Нысаналы индиАқпарат катор (қол жеткізу- көзі дің түпкілікті мерзімін (кезеңін) көрсете отырып)

Өлшем оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып бірлігі есепті кезеңде жоспарлы кезеңде 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл (есеп) жылдың жоспары) 3 4 5 6 7 8 9 % 40 39 38 37 36

2018 жыл

1 2 10 109. Судың нормативтен есептік 35 тыс ысыраптарын деректер азайту Нысаналы индикаторға жету жолдары, құралдары жəне əдістері: 2.2.1-міндет. Сумен жабдықтау жəне су шаруашылығы құрылыстары жүйесін орнықты дамыту №

Тікелей нəтижелер Ақпарат көрсеткіштері көзі

Өлшем Есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жылдың жоспары) 4 5 16

1 2 3 110. Республикалық есептік дана меншіктегі деректер реконструкцияланған жəне күрделі жөнделген су шаруашылығы құрылыстарының саны 111. Республикалық есептік дана 12 меншіктегі қайта деректер жаңартылған сумен қамту жүйелерінің саны (топтық су құбырлары) 112. Су шаруашылығы есептік дана 177 нысандарында деректер пайдалану іс-шараларының саны: - республикалық меншіктегі - мемлекетаралық есептік дана 10 нысандарда деректер Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар 1 113. Су ресурстарын басқару жүйесін жетілдіру, суармалы жерлердің мелиоративтік жай-күйін жақсарту, халықтың жəне экономика салаларының суға деген келешектегі қажеттілігін қанағаттандыру үшін негізгі бағыттар мен шараларды анықтау мақсатында зерттеулер жүргізу, жаңа əдістемелік негіздемелер əзірлеу жəне қолда барын жетілдіру 114. Су ресурстарын басқару бойынша бірыңғай ақпараттық-талдамалық жүйенің базалық негізін оны кейіннен республиканың барлық аумағында енгізумен əзірлеу 115. Бекітілген талаптарға сəйкес су берумен байланысты емес трансшекаралық жəне республикалық су шаруашылығы объектілерін пайдалануды қамтамасыз ету 116. Су шаруашылығы объектілерінің тұрақты жұмыс істеуін жəне төтенше жағдайлардың туындау қаупін төмендетуді қамтамасыз ету 117. Топтық су құбырларына қосылған ауылдық елді мекендерді сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету 118. Су объектілері мен су шаруашылығы құрылыстарын басқару жүйесін автоматтандыруды жəне диспетчерлеуді енгізу

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 6 24

7 5

8 9

9 3

10 3

4

5

2

2

3

179

179

179

179

179

10

10

10

10

10

Жоспарлы кезеңдегі іске асыру мерзімі 2014 жыл 2 Х

2015 жыл 3 Х

2016 жыл 4 Х

2017 жыл 5 Х

2018 жыл 6 Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

3-стратегиялық бағыт. Өсімдік жəне жануарлар дүниесін, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қорғауды, өсімін молайтуды жəне ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету 3.1-мақсат. Балық, орман ресурстарын, жануарлар дүниесі ресурстарын, табиғи-қорық қорының объектілерін сақтауды, өсімін молайтуды жəне ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету Аталған мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың коды: 001, 026, 027, 028, 029, 030, 031, 032, 039 №

Нысаналы Ақпарат Өлшем оның ішінде аралық мəнді көрсете отырып индикатор (қол көзі бірлігі есепті кезеңде жоспарлы кезеңде жеткізудің 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 2018 түпкілікті мерзімін жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (кезеңін) көрсете (есеп) жылдың отырып) жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 119. Орманмен жабыл- есептік мың га 6 6,5 7 7,5 8 8,5 маған алқаптарды деректер жабылған алқаптарға ауыстыру 120. Жануарлар есептік бірлік 97 97 97 97 97 97 дүниесін сақтау, деректер оның ішінде: ауланатын 93 93 93 93 93 93 түрлерін сирек кездесетін 4 4 4 4 4 4 жəне құрып кету қаупі төнген, есепке жəне мониторингке алынған түрлерін сақтау 121. Республиканың есептік % 8,7 8,8 8,9 9 9,1 9,2 жалпы ауданына деректер шаққанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың үлесі 122. Балық жəне басқа есептік % 63 65 67 69 71 73 су жануарларын деректер (Каспий теңізіндегі теңіз балығы түрлерін есепке алмастан) аулау лимитін игеру Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 3.1.1-міндет. Республика аумағында орманды жерлерді көбейту, орман өрттерінің алдын алу, оларды уақтылы анықтау жəне жою, жануарлар дүниесі ресурстарын жəне табиғи-қорық қоры объектілерінің өсімін молайту жəне ұтымды пайдалану № Тікелей нəтижелер Ақпарат Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 2018 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 123. Ормандарды есептік мың 63 54 55 56 57 58 молықтыру жəне деректер гектар орман өсіру алаңы 124. Орман өртінің ор- есептік гектар 10,9 10,8 10,7 10,6 10,5 10,4 таша алаңын деректер азайту 125. 1 заңсыз ағаш кесу есептік м3 7,1 7 6,9 6,8 6,7 6,6 оқиғасының деректер орташа көлемін азайту 126. Өткен жылға есептік % 10 10 10 10 10 10 қарағанда киіктер деректер санын көбейту 127. Сирек кездесетін есептік % жəне жойылып деректер кету қаупі бар жабайы тұяқты жануарлар түрінің санын олар мекендейтін аймақтарда өткен жылға қарағанда тұрақтандыру: тоғай кермаралы 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 құлан 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 қарақұйрық 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 арқар 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 128. Жаңа жəне кеңей- есептік мың 100 114 106, 55 300, тілген ерекше қор- деректер гектар 7 0 ғалатын табиғи аумақтардың алаңы Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге Жоспарлы кезеңдегі іске арналған іс-шаралар асыру мерзімі 1 129. Орман орналастыру жұмыстарын жүргізу 130. Жақсартылған тұқым қуалаушылық сапасы бар отырғызылатын материалдарды алуды қамтамасыз ету 131. Республиканың мемлекеттік орман қоры аумақтарына авиациялық патрульдеу жүргізу 132. Орман қорының аумағында өртке қарсы жайластыру жұмыстарын жүзеге асыру

2014 жыл 2 X X

2015 жыл 3 X X

2016 жыл 4 X X

2017 жыл 5 X X

2018 жыл 6 X X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

133. Мекендейтін аумақтарда киіктерді қорғауды ұйымдастыру X X X X X 134. Мекендейтін аумақтарда сирек кездесетін жəне жойылып X X X X X кету қаупі бар жабайы тұяқты жануарларды қорғауды ұйымдастыру 135. Аңшылық алқаптарын бекіту Х Х Х Х Х 136. Шаруашылықаралық аңшылық ісін жүргізуді Х Х Х Х Х ұйымдастыру Нысаналы индикаторға қол жеткізу жолдары, құралдары жəне əдістері: 3.1.2-міндет. Балық ресурстарын жəне басқа су жануарларын қорғауды жəне өсімін молайтуды қамтамасыз ету № Тікелей нəтижелер Ақпарат Өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең көрсеткіштері көзі бірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 2017 2018 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл жыл жыл (есеп) жылдың жоспары) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 137. Құнды балық түр- есептік млн. 158, 168, 168, 168, 168, 168, лері шабақтары- деректер Дана 42 42 42 42 42 42 ның өсірілген жəне балық шаруашылығы су қоймаларына жіберілген саны 138. Ұзақ мерзімді есептік % 80 70 70 70 70 70 негізде халықара- деректер лық жəне республикалық маңызы бар балық шаруашылығы су қоймаларының жəне (немесе) учаскелерінің бекітілу үлесі Тікелей нəтижелер көрсеткіштеріне қол жеткізуге Жоспарлы кезеңдегі іске арналған іс-шаралар асыру мерзімі 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл 1 2 3 4 5 6 139. Халықаралық жəне республикалық маңызы бар су X X X X X айдындарын мемлекеттік есепке алуды жəне мониторингілеуді жүзеге асыру 140. Бағалы балық түрлерінің шабақтарын жасанды өсіруді X X X X X жəне балық шаруашылығы су айдындарына жіберуді қамтамасыз ету 141. Балық молықтыру кешені республикалық мемлекеттік X X X X X қазыналық кəсіпорындарының жəне балық шаруашылығы облысаралық бассейн инспекцияларының материалдықтехникалық қамтамасыз етілуін нығайту 142. Жайық жəне Қиғаш балық жүру арналарында мақсатты X жəне кезекті түбін тереңдету жұмыстарын өткізу бойынша ұсыныстар əзірлеу

3.2. Мемлекеттік органның стратегиялық бағыттары мен мақсаттарының мемлекеттің стратегиялық мақсаттарына сəйкестігі Мемлекеттік органның стратегиялық бағыттары мен мақсаттары 1-стратегиялық бағыт. Қоршаған ортаның сапасын тұрақтандыру жəне жақсарту 1.1-мақсат. Экожүйелерді сақтау жəне қалпына келтіру бойынша жағдай жасау жəне экологиялық заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету 1.2-мақсат. Гидрометеорологиялық жəне экологиялық мониторингті жетілдіру 1.3-мақсат. Қоғаммен өзара іс-қимыл салаларын жəне халықаралық ынтымақтастықты нығайту 1.4-мақсат. Қазақстан Республикасының төменкөміртекті дамуға жəне «жасыл» экономикаға көшуі жөнінде жағдай жасау

Стратегиялық жəне (немесе) бағдарламалық құжаттың атауы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə. Назарбаевтың 1997 жылғы 10 қазандағы «Қазақстан - 2030. Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі жəне əл-ауқатының артуы» атты Қазақстан халқына Жолдауы. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə. Назарбаевтың 2006 жылғы 1 наурыздағы «Қазақстанның əлемдегі бəсекеге барынша қабілетті елу елдің қатарына кіру стратегиясы. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында» атты Қазақстан халқына Жолдауы. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə. Назарбаевтың 2007 жылғы 28 ақпандағы «Жаңа əлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауы Қазақстан Республикасының Президенті 2-стратегиялық бағыт. Қазақстан Н.Ə.Назарбаевтың 2012 жылғы 14 желтоқсандағы «Қазақстан-2050» Республикасының су қауіпсіздігін стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа қамтамасыз ету 2.1-мақсат. Суды пайдаланудың жəне саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы. су қорын қорғаудың экологиялық «Қазақстан Республикасының 2020 жылға қауіпсіз жəне экономикалық тиімді дейінгі Стратегиялық даму жоспары туралы» деңгейіне қол жеткізу жəне оны қолдау Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 Жарлығы. 2.2-мақсат. Су ресурстарын тиімді Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 басқару жылғы 10 қыркүйектегі № 924 қаулысымен 3-стратегиялық бағыт. Өсімдік жəне бекітілген 2010 - 2014 жылдарға арналған «Жасыл даму» салалық бағдарламасы. жануарлар дүниесін, ерекше Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 қорғалатын табиғи аумақтарды жылғы 9 қарашадағы № 1176 қаулысымен қорғауды, өсімін молайтуды жəне ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету бекітілген 2011 - 2020 жылдарға арналған «Ақ 3.1-мақсат. Балық, орман бұлақ» бағдарламасы. Қазақстан Республикасы Президентінің 2013 ресурстарын, жануарлар дүниесі ресурстарын, табиғи-қорық қорының жылғы 30 мамырдағы № 577 Жарлығымен объектілерін сақтауды, өсімін бекітілген Қазақстан Республикасының «жасыл» экономикаға көшуі жөніндегі молайтуды жəне ұтымды тұжырымдамасы пайдалануды қамтамасыз ету

4-бөлім. Функционалдық мүмкіндіктерді дамыту Мемлекеттік органның Стратегиялық бағыттың атауы, мемлекеттік стратегиялық бағыты мен Іске асыру органның мақсаттары мен міндеттері мақсатын іске асыру жөніндегі кезеңі іс-шаралар 1 1-стратегиялық бағыт. Қоршаған ортаның сапасын тұрақтандыру жəне жақсарту 1.1-мақсат. Экожүйелерді сақтау жəне қалпына келтіру бойынша жағдай жасау жəне экологиялық заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету 1.1.1-міндет. Қоршаған ортаға эмиссияларды тұрақтандыру 1.1.2-міндет. Тарихи ластануларды жою, табиғи ортаны қалпына келтіру 1.1.3-міндет. Өндіріс жəне тұтыну қалдықтарын басқару 1.1.4-міндет. Мемлекеттік экологиялық бақылаудың тиімділігін арттыру 1.2-мақсат. Гидрометеорологиялық жəне экологиялық мониторингті жетілдіру 1.2.1-міндет. Мемлекет пен тұрғындарды гидрометеорологиялық ақпаратпен қамтамасыз ету сапасын арттыру 1.2.2-міндет. Атмосфералық ауаның мониторингі сапасын арттыру 1.2.3-міндет. Азаматтық авиацияның əуе кемелерінің ұшуларын метеорологиялық қамтамасыз ету бөлігінде авиациялық қауіпсіздікті арттыру жəне авиациялық метеорологиялық өнімнің сапасын арттыру 1.3-мақсат. Қоғаммен өзара іс-қимыл салаларын кеңейту жəне халықаралық ынтымақтастықты нығайту 1.3.1-міндет. Үкіметтік емес ұйымдармен өзара іс-қимыл, тұрғындарының экологиялық ақпаратқа қол жеткізуін қамтамасыз ету жəне мемлекеттік қызмет көрсету сапасын арттыру 1.3.2-міндет. Қоршаған ортаны қорғау саласында Қазақстан Республикасының жағымды имиджін қалыптастыру жəне алға жылжыту 1.4-мақсат. Қазақстан Республикасының төменкөміртекті дамуға жəне «жасыл» экономикаға көшу жөнінде жағдай жасау 1.4.1-міндет. Парниктік газдар шығарындыларын азайтудың нарықтық тетігін ендіру 1.4.2-міндет. Жаңартылатын энергия көздерін дамыту 1.4.3-міндет. «Жасыл» экономика мəселелері бойынша мемлекеттік органдардың хабардар болуын арттыру, құқықтық негізін жасау жəне жобаларды іске асыруға ықпал ету 2-стратегиялық бағыт. Қазақстан Республикасының су қауіпсіздігін қамтамасыз ету 2.1-мақсат. Суды пайдаланудың жəне су қорын қорғаудың экологиялық қауіпсіз жəне экономикалық тиімді деңгейіне қол жеткізу жəне оны қолдау 2.1.1-міндет. Су ресурстарын қорғау жəне ұтымды пайдалану 2.2-мақсат. Су ресурстарын тиімді басқару 2.2.1-міндет. Сумен жабдықтау жəне су шаруашылығы құрылыстары жүйесін орнықты дамыту 3-стратегиялық бағыт. Өсімдік жəне жануарлар дүниесін, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қорғауды, өсімін молайтуды жəне ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету 3.1-мақсат. Балық, орман ресурстарын, жануарлар дүниесі ресурстарын, табиғи-қорық қорының объектілерін сақтауды, өсімін молайтуды жəне ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету 3.1.1-міндет. Республика аумағында орманды жерлерді көбейту, орман өрттерінің алдын алу, оларды уақтылы анықтау жəне жою, жануарлар дүниесі ресурстарын, табиғи-қорық қорының объектілерін сақтау, өсімін молайту жəне ұтымды пайдалану 3.1.2-міндет. Балық ресурстарын жəне басқа су жануарларын қорғауды жəне өсімін молайтуды қамтамасыз ету

2 1. Қоршаған орта жəне су ресурстары саласындағы қызметті регламенттейтін нормативтік-құқықтық базаны жетілдіру 2. Министрліктің қазіргі құрылымын талдау жəне қажет болған жағдайда Министрліктің жүйесі ішінде міндеттер мен өкілеттіктерді нақты бөлу мақсатында оны өзгерту 3. Мемлекеттік тіл функцияларын одан əрі кеңейту жəне нығайту 4. Министрлік жəне аумақтық органдардың қызметкерлерін ЭҚАБЖ жəне Интернетке, заң базасына, ақпараттық мəлімет базасына қол жетімділікпен қамтуды ұлғайту 5. Ағымдағы жылға Министрлік қызметінің тиімділігін бағалау жөнінде сапалы есептік ақпараттарды беру 6. Əрбір құрылымдық бөлімшенің, оның ішінде белгіленген критерийлерге сəйкес əрбір қызметші жұмысының сапасына бағалау жүргізу 7. IТ-жабдықтар секторында (бар болғанда) ақпараттықкоммуникациялық технологияларды (АКТ) мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру кезінде қазақстандық үлеспен қамтамасыз ету 8. Қоршаған орта жəне су ресурстары саласындағы ақпараттық жүйелерді сүйемелдеу 9. Министрлік функцияларын автоматтандыру

3 Тұрақты негізде

Тұрақты негізде

Тұрақты негізде Жыл сайын

Жыл сайын

Тұрақты негізде

Тұрақты негізде

Тұрақты негізде Жыл сайын

5-бөлім. Ведомствоаралық өзара іс-қимыл Қол жеткізу үшін ведомствоаралық іс-қимылды талап ететін міндеттердің көрсеткіштері

ВедомствоараМемлекеттік органдар жүзеге лық іс-қимыл асыратын шаралар жүзеге асырылатын мемлекеттік орган 1 2 3 1-стратегиялық бағыт. Қоршаған ортаның сапасын тұрақтандыру жəне жақсарту 1.1-мақсат. Экожүйелерді сақтау жəне қалпына келтіру бойынша жағдай жасау жəне экологиялық заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету 1.1.1-міндет. Қоршаған ортаға эмиссияларды тұрақтандыру Стационарлық көздерден Облыстардың, Стационарлық көздерден атмосфераға шығатын Астана жəне атмосфе��аға шығатын ластаушы ластаушы заттардың Алматы заттардың шығарындыларын шығарындылары қалаларының тұрақтандыру əкімдіктері Ластаушы заттар төгінділерін Ластаушы заттар тұрақтандыру төгінділерінің нақты мəндерінің көлемі Қайта өңдеуге бағытталған Облыстардың, Қайта өңдеуге бағытталған коммуналдық қалдықтар Астана жəне коммуналдық қалдықтар көлемі Алматы көлемдерінің артуы қалаларының əкімдіктері 1.4-мақсат. Парниктік газдар квоталарын сатуға арналған нарықтың жұмыс істеуіне жағдай жасау 1.4.1-міндет. Парниктік газдар шығарындыларын азайтудың нарықтық тетігін ендіру 1990 жылмен салыстырғанда ЭБЖМ, СІМ, Сауда жүйесінің парниктік газдар шығарындыларының квоталарымен экономиканың ИЖТМ, МГМ, энергетикалық саласында СА, жұмыс істеуі; Киото хаттамасы міндеттемелерінің парниктік газдар облыстардың, шығарындыларының көлемі Астана жəне əрекет етуінің екінші кезеңі бойынша Алматы келіссөздер процесіне жəне БҰҰ Климаттың өзгеруі туралы қалаларының əкімдіктері негіздемелік конвенция шеңберінде жаңа келісімді əзірлеуге қатысу; ICAP, PMR WB халықаралық көміртекті алаңдарға қатысу 1.4.2-міндет Жаңартылатын энергия көздерін дамыту Жаңартылатын энергия ЭБЖМ, АШМ, Жаңартылатын энергия көздеріне көздері өндіретін электр ИЖТМ, ТЖМ, қатысты ұсыныстарды əзірлеу жəне нормативтік құқықтық құжаттарды энергиясының көлемі ТМРА уақтылы келісу; IRENA-ға қатысу Облыстардың, Жаңартылатын энергия көздерін Астана жəне пайдалану саласындағы құрылыс объектілері үшін жер учаскелерін Алматы резервтеу жəне беру қалаларының əкімдіктері 3-стратегиялық бағыт. Өсімдік жəне жануарлар дүниесін, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қорғауды, өсімін молайтуды жəне ұтымды пайдалануды, сондай-ақ су қорын ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету 3.1-мақсат. Балық, орман ресурстарын, жануарлар дүниесі ресурстарын, табиғи-қорық қорының объектілерін сақтауды, өсімін молайтуды жəне ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету 3.1.1-міндет. Республика аумағында орманды жерлерді көбейту, орман өрттерінің алдын алу, оларды уақтылы анықтау жəне жою, жануарлар дүниесі ресурстарын, табиғи-қорық қорының объектілерін сақтау, өсімін молайту жəне ұтымды пайдалану Ормандарды молықтыру Облыстардың, Жалпы орман қорының аумағындағы жəне орман өсіру алаңы Астана жəне республиканың мемлекеттік орман қоры аумағында авиациялық Алматы Орман өртінің орташа қалаларының қарауылдауды жүргізу алаңын азайту əкімдіктері 1 заңсыз ағаш кесу оқиғасының орташа көлемін азайту Балық шаруашылығы су айдындарын Облыстардың, Ұзақ мерзімді негізде жəне (немесе) учаскелерін бекіту Астана жəне халықаралық жəне бойынша конкурс өткізу республикалық маңызы бар Алматы қалаларының балық шаруашылығы су əкімдіктері қоймаларының жəне (немесе) учаскелерінің бекітілу үлесі

Ескертпе: аббревиатуралардың толық жазылуы: АШМ ИЖТМ МГМ СІМ ТЖМ ЭБЖМ ТМРА СА

- Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі - Қазақстан Республикасы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі - Қазақстан Республикасы Мұнай жəне газ министрлігі - Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі - Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі - Қазақстан Республикасы Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігі - Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі - Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі 6-бөлім. Тəуекелдерді басқару

Ықтимал тəуекелдің атауы

Тəуекелдерді басқару бойынша шараларды қабылдамаған жағдайдағы ықтимал салдарлар 1 2 Сыртқы тəуекелдер Климаттың жаhандық өзгеруі Төтенше экологиялық салдарының өсуі жағдайлардың пайда болуы, су ресурстарының тұрақсыздануы Табиғи ортаның трансшекаралық Табиғат ластанулары объектілерінің жəне экологиялық жүйелердің бақыланбайтын азып-тозуы Өсіп келе жатқан мұнай операцияларының салдарынан Каспий теңізінің ластануы

Бірегей экологиялық жүйелердің бұзылуы

Табиғи сипаттағы тəуекелдер (құрғақшылық, үсік, қатқақ, жылудың жетіспеушілігі, артық ылғалдану, бұршақ, нөсер жаңбыр, боран, дауыл, су тасқыны, сел, жаһандық жылыну, республикада жəне шектес мемлекеттерде өсімдіктер мен жануарлардың жаппай ауыруы) Жаңартылатын энергия көздері саласында инвесторлардың болмауы

Тұрғындардың өмірі мен денсаулығына тигізетін қауіп, ҚР шаруашылық кешеніне материалдық зиян келтіру

Тəуекелдерді басқару бойынша іс-шаралар

3 Парниктік газдар шығарындыларының мониторингі жəне есептілігі Экологиялық қауіп-қатерді алдын ала ден қою тетіктерін құру; трансшекаралық мемлекеттермен келісімдер жасасу бойынша іс-шаралар əзірлеу Мұнай операцияларын жүргізу кезінде міндетті түрде мониторинг немесе экологиялық зерттеулер жүргізуді заңнамалық регламенттеу бойынша шаралар қабылдау Гидрометеорологиялық болжамдар мен дауылдық ескертулердің дəлелділігі мен уақтылығын арттыру

Жаңартылатын энергия көздерінен электр энергиясын өндіруге жəрдемдесу үшін құқықтық жəне əкімшілік шараларды іске асыру Шектес мемлекеттерге жабайы Жануарлардың санын жануарлардың қоныс аударуы сақтау жөнінде екіжақты кезінде мүмкін жоғалтулар келісімге қол қою Жағымсыз антропогендік жəне Балық ресурстары Қорғау іс-шараларының техногендік ықпал мен басқа да су тиімділігін арттыру, жануарлары санының қоршаған ортаға жағымсыз əсер ететін төмендеуі кəсіпорындарға талаптылықты арттыру Трансшекаралық Табиғи сипаттағы тəуекелдер (су Балық ресурстары өзендерде су ресурстарын ресурстары тапшылығының артуы, мен басқа да су жануарларының реттеу бойынша қолайсыз гидрологиялық режим мемлекетаралық деңгейде (судың аз болуы), судың жағдайларына шаралар əзірлеу. жағымсыз əсер ету гидрохимиялық құрамының нашарлауы (оттекті режим), шектес мемлекеттерде балықтардың ауруы, бөтен текті түрлердің енуінен экожүйелерге кері əсер ету жəне т.б.); Ішкі тəуекелдер Атмосфералық ауа Кəсіпорындар мен Өндіріс көлемінің ұлғаюына сапасының төмендеуі, қадағалау органдарының байланысты өнеркəсіптік жергілікті тарапынан уақтылы жəне кəсіпорындардан атмосфераға сапалы реттеу мен зиянды заттардың жаппай тұрғындардың авариялық шығарындылары ауру-сырқаулығының бақылау ұлғаюы Композиттік карта түрінде Ауа райының қауіпті құбылыстары Авиация үшін авариялық жағдайдың радиолокациялық туралы радиолокациялық пайда болуы метеорологиялық метеорологиялық ақпараттың алдын ала берілуін (2-4 сағатқа ақпараттың берілуін дейін) азайту қамтамасыз ету; жоспарлы-ескерту жөндеу жұмыстарының орындалуын қамтамасыз ету. Жаңа кəсіпорындарды іске қосу, Қоршаған орта (жер, І жəне ІІ санатты табиғат қолданыстағы кəсіпорындардың су ресурстарының, пайдаланушылардың атмосфералық қалдықтарды басқару өндірістік қуаттылығын арттыру ауаның) сапасының бағдарламасын əзірлеуі есебінен қалдықтар көлемінің нашарлауы ұлғаюы Қатысушылардың ҚОҚ Электрондық форматта Электрондық ұсынылатын мемлекеттік қызмет форматта мемлекеттік БАЖ-мен жұмыс істеуі көрсетудің жоспарланған үлес қызмет көрсету үшін регламенттер əзірлеу, мерзімінің бұзылуы ҚОҚ БАЖ-де салмағына қол жеткізбеу құжаттамаларды ілгерілету функциялары мен рəсімдерін анықтау; мемлекеттік қызмет көрсету мониторингі 2018 жылға қарай 2 млрд. кВтсағ. ЖЭК өндіретін электр энергиясының көлеміне қол жеткізбеу Киіктер санының қысқаруы

7-бөлім. Бюджеттік бағдарламалар 7.1. Бюджеттік бағдарламалар Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

001 «Қазақстан Республикасының орнықты дамуға көшуін қамтамасыз ету, қоршаған ортаның сапасын сақтау, қалпына келтіру жəне жақсарту жөніндегі қызметтер» Министрліктің жəне оның аумақтық органдарының аппаратын қамтамасыз ету, қоршаған ортаны қорғауға жəне оның сапасын жақсартуға бағытталған технологиялық, техникалық, ұйымдастырушылық, əлеуметтік жəне экономикалық шаралар кешенін жүргізу (Жалғасы 18-бетте).


18

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 15-17-беттерде). Бюджеттік мазмұнына қарай бағдарламаның түрі іске асыру тəсіліне қарай ағымдағы/даму Бюджеттік бағдарлама өлшем іс-шаралары мен бірлігі көрсеткіштерінің атауы

1 100-кіші бағдарлама: тікелей нəтиже көрсеткіштері Қоршаған ортаны қорғау жəне табиғат пайдалану саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруды қамтамасыз ететін орталық аппараттағы жəне аумақтық органдар аппараттарындағы мемлекеттік қызметшілердің саны Халықаралық экологиялық конвенцияларды іске асыру шеңберінде əзірленген ұлттық баяндамалар саны Қоршаған ортаның күйі туралы жыл сайынғы ұлттық хабарламаның саны Əлеуметтік тапсырыс шеңберінде іске асырылатын жобалар саны Мемлекеттік əлеуметтік тапсырыс шеңберінде өткізілген қоғамдық тыңдаулар саны Əлеуметтік тапсырыс шеңберінде өткізілген конференциялар саны түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Əлеуметтік тапсырыс шеңберінде брошюралар шығару Қазақстандық кəсіпорындардың экологиялықэнергетикалық рейтингтері бойынша жинақтарды шығару жəне жариялау Əлеуметтік тапсырыс шеңберінде өткізілген дөңгелек үстелдер, семинарлар саны ҮЕҰ-мен өзара іс-қимыл жасау бойынша диалог алаңын құру сапа көрсеткіштері Тəуекел дəрежесінің төмен жəне орташа деңгейіне жатқызылатын табиғат пайдаланушыларға тексерулер жүргізудің ұзақтығы (күндер) Э��ологиялық рұқсат құжаттарын алуға қажетті құжаттар санын жəне оларды қарау мерзімін азайту тиімділік көрсеткіштері Аталған бюджеттік кіші бағдарламаның жалпы бюджеттік қаражат көлеміне қатысты шығындар үлесі: уəкілетті органның қоршаған ортаның сапасын сақтау, қалпына келтіру жəне жақсарту, Қазақстан Республикасының орнықты дамуға көшуін қамтамасыз ету жөніндегі қызметін қамтамасыз ету. Əлеуметтік тапсырысты іске асыру бойынша 101-кіші бағдарлама: тікелей нəтиже көрсеткіштері Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясын іске асыру жөніндегі нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу Орхус орталығы қызметінің шеңберінде электрондық деректер қорындағы экологиялық ақпарат көлемін ұлғайту түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Монреаль хаттамасымен реттелмейтін көздердің антропогендік шығарындыларының кадастры жəне парниктік газдарды (ПГ) сіңірушілер абсорбциясы туралы ұлттық баяндама Орхус орталығы қызметінің шеңберінде экологиялық ақпарат алуға арналған қанағаттандырылған өтінімдер саны сапа көрсеткіштері Мемлекеттік экологиялық ақпарат қорын толықтыру пайызы тиімділік көрсеткіштері 1990 жылмен салыстырғанда парниктік газдар шығарындыларының көлемін жоғарылатпау Ластаушылардың шығарындылары мен тасымалдарының тіркелімін жүргізу шеңберінде ірі табиғат пайдаланушылардың орналастырылған есептерінің саны 103-кіші бағдарлама: тікелей нəтиже көрсеткіштері Ұсынымдарды, нормативтерді, стандарттарды, нұсқаулықтар мен əдістемелерді сатып алу Орал жəне Қиғаш өзендерінің балық жүру каналдарына құнды балық түрлерін өндірушілер үшін уылдырық шашу орындарына түбін тереңдету жұмыстарын жүргізудің орындылығы жəне кезектілігі ұсынымдарын əзірлеу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Өткен жылы аяқталған ұсынымдарды пайдалану Жоспарланған ұсынымдарды уақтылы орындау сапа көрсеткіштері тиімділік көрсеткіштері Бір көрсетілген қызмет бірлігіне арналған орташа шығындар: - ұсынымдар əзірлеуге 104-кіші бағдарлама: тікелей нəтиже көрсеткіштері

мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету жеке ағымдағы

2

жобала 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 нажыл (ағымдағы жыл жыл жыл тын (есеп) жоспар) 2017 жыл 6 7 8 9 7 8

адам

713

бірлік

есепті кезең

4

5 142

4

бірлік

дана

дана

жоспарлы кезең

5142 5142 5142

2

1

4

2

4

4

2

3

2

дана

1

1

1

1

1

дана

%

%

%

28

28

4

1

2

2

1

1

28

28

1

2

28

57

80

1,2

70

2,4

1

267

3,1

3,8

1,12

%

бірлік

4

1

3

дана

бірлік

1

2

1

дана

дана

2

200

300

1

300

1

300

жобала натын 2018 жыл 9

29 наурыз 2014 жыл

Қоршаған ортаны қорғау саласындағы ақпараттық жүйелерді тəжірибелік пайдалануға беру Қоршаған ортаны қорғаудың бірыңғай ақпараттық жүйесінің (ҚОҚ БАЖ) тіркелген пайдаланушылар саны Интернет ресурстарды пайдалана отырып, қоршаған ортаны қорғау, «жасыл экономика, жасыл технология жəне табиғат пайдалану саласындағы экологиялық ақпарат көлемінің өсуі ЭҚАБЖ-ге қосылатын нүктелер саны Министрлік сайтындағы жарияланымдар саны Бірыңғай мемлекеттік мониторинг жүйесін (БММЖ) құру бойынша инвестициялық ұсыныс əзірлеу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Қоршаған ортаны қорғау саласындағы жаңа ақпараттық жүйелерді тəжірибелік пайдалануға беру Қоршаған ортаны қорғау саласындағы жаңа ақпараттық жүйелерді өнеркəсіптік пайдалануға беру Табиғи ресурстардың мемлекеттік кадастры (ТРМК) ақпараттық жүйесін пайдаланушылардың саны Министрлік сайтын қолданушылар саны ҚОҚ БАЖ шеңберінде аумақтық бөлімшелер мен Министрліктің орталық аппараты арасында экологиялық ақпарат алмасу процесін автоматтандыру пайызы ҚР ТРМК ақпараттық жүйесінің деректер қорын толықтыру пайызы Кадастрлық объектілердің картографиялық материалын (ЕҚТА, жануарлар əлемі, балық шаруашылығы жəне орман қоры кадастрлары бөлігінде), ҚР ТРМК ақпараттық жүйесінің материалын өзектендіру Компьютерлік техникалар мен бағдарламалық өнімдердің үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету пайызы ЕҚАБЖ бірыңғай көліктік орта арқылы қамту БММЖ бойынша салалық қорытынды алу сапа көрсеткіштері Табиғи ресурстар кадастрларының бірыңғай жүйесін жүргізу бойынша функцияны автоматтандыру пайызы (ЕҚТА, жануарлар əлемі, балық шаруашылығы жəне орман қоры кадастрлары бөлігінде) тиімділік көрсеткіштері Осы бюджеттік кіші бағдарламаның жалпы бюджеттік қаражат көлеміне шаққанда Қоршаған орта жəне су ресурстары министрлігінің ақпараттық жүйелерін іске асыру жөніндегі шығындардың үлесі бюджеттік шығындардың көлемі, оның ішінде: 100-кіші бағдарлама бойынша 101-кіші бағдарлама бойынша 103-кіші бағдарлама бойынша 104-кіші бағдарлама бойынша

дана

адам

бірлік

1

200

1

200

1

200

1

1300 200

%

8

8

6

6

6

%

73

76

79

81

83

%

тақырып

есеп

10

9

9

1

42

% есеп

мың теңге

100 1

21 752,0

300

7

7

7

59

дана

417

543

705

дана

1

%

түпкілікті нəтиже көрсеткіштері ҒТБ шеңберінде жоспарланған зерттеулер бағыттарын уақтылы орындау Қоғамдық ұйымдардың, мемлекеттік органдардың, жеке жəне заңды тұлғалардың зерттеу нəтижелеріне қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін алдыңғы жылы аяқталған есептерді, ғылыми зерттеулерді Мемлекеттік экологиялық ақпарат қорында орналастыру сапа көрсеткіштері Мемлекеттік ұлттық ғылыми-техникалық сараптама орталығы бекітуге ұсынған ғылыми-зерттеу жұмыстары туралы есептер жөнінде мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптама қорытындыларының үлесі тиімділік көрсеткіштері Бір ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге арналған орташа шығындар Бір ҒТБ жүргізуге арналған орташа шығындар бюджеттік шығыстар көлемі

100

%

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

100

адам

айына адам %

%

50

50

80

100

100

100

%

%

95

50

%

4,5

мың теңге

50

11 683 100

100

100

100

50

50

50

95

95

95

100

100

100

85

2,50

85

7,50

85

4,50

1 922 3 942 881 781 174 121 551 372 34 700

4 276 686 211 327 21 752 365 356

139 170

102 822

4 276 686 205 922 0

4 276 686 205 922 0

210 243

002 «Сапалы жəне сандық көрсеткіштерді (экологиялық нормативтер мен талаптар) əзірлеу» Қоршаған орта сапасын бақылауды басқару жүйесін оңтайландыру мен қоршаған ортаға шаруашылық жəне өзге қызметтің əсерін төмендету бойынша шараларды қабылдау үшін қоршаған ортаны қорғау саласындағы сапалық жəне сандық көрсеткіштерді (экологиялық нормативтер мен талаптарды) əзірлеу жөніндегі іс-шараларды жүргізу мазмұнына мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге байланысты асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру жеке тəсіліне қарай ағымдағы/ ағымдағы даму өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобабірлігі лана- лана2012 2013 жыл 2014 2015 2016 тын тын жыл (ағымдағы жыл жыл жыл 2017 2018 (есеп) жоспар) жыл жыл 2 3 4 5 6 7 8 9 бірлік

%

%

51

100

100

0

0

0

мың теңге

919, 61

0

мың теңге

46 900 0

51

100

100

920

46 920

51

100

100

920

46 920

51

өлшем бірлігі

100

100

920

46 920

есепті кезең жоспарлы кезең 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл (есеп) жоспар)

1 2 3 тікелей нəтиже көрсеткіштері Жүргізілген ғылыми есептер 17 зерттеулер саны Жоспарланған ғылыми-техни- дана калық бағдарламалар (ҒТБ) саны

4

5

6

2

2

1

2

1

7

1

%

100

100

100

ұстауға арналған шығындар: мың метеорологиялық станциялар; теңге метеорологиялық бекеттер; қарөлшегіш бағдарлар; агрометеорологиялық бекеттер; аэрологиялық станциялар; қар өлшегіш станциялар; гидрологиялық бекеттер бюджеттік шығыстар көлемі мың теңге Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

%

100

100

100

100 Бюджеттік бағдарламаның түрі

мың теңге мың теңге мың теңге

10 289,7

174 926

45 401,5

73 709

65 000

65 000 207 418

220 803

15 000 15 000

0

004 «Қоршаған ортаны қорғау объектілерін салу жəне реконструкциялау»

өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

дана

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

Бюджеттік бағдарламаның түрі

жоспарлы кезең 2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

2

дана

1

дана

4

20 20 дана

3

дана

3

дана

2

% 100

мың теңге

638 970

20 20

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Атмосфералық ауадағы, судағы, топырақтағы ластаушы заттарды анықтайтын көрсеткіштер спектрін кеңейту Атмосфералық ауаның жай-күйіне бақылау жасайтын пункттердің саны: оның ішінде автоматты Атмосфералық ауаны мониторингілейтін автоматты станцияларды сатып алу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Мемлекеттік органдар мен тұрғындардың Қазақстан Республикасының аумағындағы қоршаған ортаның жай-күйі туралы ақпаратпен қамтамасыз етілуі Ауаның жай-күйіне бақылау жүргізетін пункттер саны сапа көрсеткіштері Негізгі желі бойынша шығарылатын экологиялық өнім санын арттыру Республика аумағының атмосфералық ауаның ластануы жағдайы туралы мониторингпен қамтамасыз етілуі

Бюджеттік бағдарламаның түрі 100

100

мың теңге

2 000 2 000 2 000 000 000 000

мың теңге

2 000 000

734 970

4 000 2 000 2 000 000 000 000

Гидрометеорологиялық мониторинг жүйесінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету, жүйелі гидрометеорологиялық жəне агрометеорологиялық бақылауларды жүргізу, гидрометеорологиялық ақпаратты жинау, жалпылау жəне талдау, метеорологиялық, гидрологиялық, агрометеорологиялық жəне теңіздік болжамдарды жасау мазмұнына мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру қарай жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру жеке тəсіліне қарай ағымдағы/даму ағымдағы өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4

жоспарлы кезең 2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

297

324

324

260

260

бірлік

50

85

бірлік бірлік

13 71

13 87

13 87

13 87

13 87

бірлік бірлік бірлік бірлік

9 298 22 2

9 298 24 2 1

9 302 25 2

9 302 25 3

9 302 25 3

48

48

48

72 70 60

72 77 60

72 77 60

сағат

% 66 67 62 бірлік

%

есепті кезең

жоспарлы кезең

2 көрсеткіштер саны

16 45 5

17 46 6

бірлік

78

104

бірлік бірлік

22

48 4

%

90

90

бірлік

бірлік

18

2016 жыл

6

7

28

34

24

108

136

170

43

54

68

жобаланатын 2018 жыл 9

22 42

ең төменгі қажетті экологиялық бекеттердің % бірлік

2015 жыл

жоба ланатын 2017 жыл 8

7

мың теңге

117 146

34 064

мың теңге

2 108 638

1 197 433

2 576 2 534 649 361

009 «Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне қоршаған ортаны қорғау объектілерін салуға жəне реконструкциялауға берілетін нысаналы даму трансферттері» Бағдарлама Қазақстан Республикасы аймақтарындағы табиғи жүйелердің тозуының алдын алу жəне экологиялық жай-күйді тұрақтандыру үшін тиімді тетіктер мен іс-шараларды құру бойынша шаралар кешенін жүргізеді, қоршаған ортаның жай-күйін жақсарту, табиғи ресурстарды қалпына келтіру, сақтау жəне ұтымды пайдалану, қоршаған орта сапасын басқару жүйесін дамыту мазмұнына қарай трансферттерді жəне бюджеттік субсидияларды беру іске асыру тəсіліне жеке қарай ағымдағы/даму даму өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4

жоспарлы кезең 2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

жоба ланатын 2017 жыл 8

жоба ланатын 2018 жыл 9

тікелей нəтиже көрсеткіштері

96 000

мың теңге

4 878 4 878 4 878 607 607 607

2013 жыл 2014 (ағымдағы жыл жоспар) 4 5

1

мың теңге

25202 6246 989 4 504 4 604 116 608

2012 жыл (есеп) 3

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

006 «Гидрометеорологиялық мониторинг жүргізу»

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Гидрометеорологиялық мониторинг жүргізушілердің бақылау пунктерінің саны: Метеорологиялық станциялар оның ішінде автоматтандырылған Метеорологиялық бекеттер Агрометеорологиялық бекеттер Аэрологиялық станциялар Гидрологиялық бекеттер Қар өлшеу бағыттары Қар көшкіні станциялары Ашылатын бақылау пунктерінің саны: түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Қауіпті жəне апаттық гидрометеорологиялық құбылыстар туралы дауыл ескертулердің алдын ала уақытын ұлғайту Республика аумағын: агрометеорологиялық монторингпен, метеорологиялық мониторингпен, гидрологиялық мониторингпен қамтамасыз ету Ағымдағы жөндеумен қамтылған гидрометеорологиялық бақылау желісі үй-жайларының саны: сапа көрсеткіштері Болжаулардың ақталуын ұлғайту: агрометеорологиялық гидрологиялық кіші алдын ала ұзақ мерзімдік болжау тиімділік көрсеткіштері

өлшем бірлігі

Бюджеттік бағдарлама

545 1627 846

Бағдарлама Қазақстан Республикасының аумағындағы қоршаған ортаның жай-күйіне, оның ішінде атмосфералық ауаның, жерүсті суларының, топырақтың, атмосфералық жауын-шашынның, радиациялық фонның жай-күйіне бақылауды жүргізеді мазмұнына мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру қарай жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру жеке тəсіліне қарай ағымдағы/даму ағымдағы

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

Сипаттамасы

100

%

20 20

4823

008 «Қоршаған ортаның жай-күйіне бақылау жүргізу»

Ағымдағы жөндеумен қамтылған экологиялық мониторинг үйжайларының саны тиімділік көрсеткіштері Негізгі желі бойынша бір экологиялық өнімді шығаруға арналған шығындар бюджеттік шығыстар көлемі

%

Уақытша өтеусіз жер пайдалану құқығын ұсыну туралы алынған шешімдер Топогеодезиялық суретке түсіру жəне іздестіру жұмыстары жөніндегі есеп Щучье, Бурабай тəжірибелік-эксперименталдық жұмыс бойынша есеп сапа көрсеткіштері ҚНжЕ, ҚН жəне бекітілген құжаттамаларға сəйкес орындалатын жұмыстардың сапасы ҚНжҚ, ҚН сəйкес жобалық-сметалық құжаттамалар сапасы тиімділік көрсеткіштері «Щучье-Бурабай курорттық аймағындағы су көздерін (Щучье, Бурабай, Қарасу көлдері) тазарту жəне санациялау» жобалықсметалық құжаттамаларын əзірлеуге арналған шығындар «Қосалқы құрылыстарды қоса алғанда, Сорбұлақ сарқынды сулар жинақтауышы көлін реконструкциялау» жобалары бойынша жобалау-сметалық құжаттаманы əзірлеуге арналған шығындар Щучье-Бурабай курорттық аймағындағы көлді тазартуға жəне санациялауға арналған шығындар «Қосалқы құрылыстарды қоса алғанда, Сорбұлақ сарқынды сулар жинақтауышы көлін реконструкциялау» жобасын іске асыруға арналған шығындар бюджеттік шығыстар көлемі

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

003 «Қоршаған ортаны қорғау мен табиғатты пайдалану саласындағы ғылыми зерттеулер» Қоршаған ортаны қорғау саласындағы іс-шаралар мен инвестициялық жобаларды дайындаудың ғылыми негізделген ұсыныстарымен жəне ұсынымдарымен қамтамасыз ету; халықаралық табиғат қорғау конвенцияларын іске асыруды ғылыми сүйемелдеу, қоршаған ортаны басқарудың жаңа көзқарастары мен əдістерін əзірлеу, қоршаған ортаны қорғаудың ғылыми-зерттеу қорын дамыту мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру жеке тəсіліне қарай ағымдағы/даму ағымдағы

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

2

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Мына жобалар бойынша жобалық-сметалық құжаттама əзірлеу: – «Щучье-Бурабай курорттық аймағындағы су көздерін (Щучье, Бурабай, Қарасу көлдері) тазарту жəне санациялау; – «Сорбұлақ» ағынды судың жинақтаушы көлін реконструкциялау – «Щучье-Бурабай курорттық аймағындағы су көздерін (Щучье, Бурабай, Қарасу көлдері) тазарту жəне санациялау жобасын іске асыру «Сорбұлақ» ағынды судың жинақтаушы көліндегі реконструкцияланған плотиналар мен арналар саны түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Іске асырылатын жобалар бойынша көлдерді тұнбадан жалпы тұнба санынан тазарту деңгейі: Қарасу көлі Бурабай көлі Щучье көлі

4,50

4 875 4 692 4 692 121 851 851

1

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

85

2 236 4 174 600 323

есептер

Қоршаған ортаның күйін жақсарту, табиғи ресурстарды қалпына келтіру, сақтау жəне ұтымды пайдалану, қоршаған орта сапасын басқару жүйесін дамыту, табиғи, экономикалық жəне еңбек ресурстарын тиімді пайдалану Бюджеттік мазмұнына бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру бағдарламаның түрі қарай іске асыру жеке тəсіліне қарай ағымдағы/даму даму

1 85

%

50

9 656 10 621 100 100

дана

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Экологиялық кодексті дамыту үшін əзірленген нормативтік əдістемелік құжаттаманың саны түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Қазақстан Республикасы Қоршаған орта жəне су ресурстары министрлігінің бекітуіне ұсынылып, əзірленген нормативтік əдістемелік құжаттама сапа көрсеткіштері Қоршаған ортаны қорғау саласындағы əзірленген əдістемелік құжаттаманың Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сəйкестігі тиімділік көрсеткіштері Экологиялық кодексті дамыту үшін бір нормативтік əдістемелік құжаттаманы əзірлеуге арналған шығындар бюджеттік шығыстар көлемі

Бюджеттік бағдарламаның түрі

250

59

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

200

59

Бюджеттік бағдарламаның түрі

200

150

дана

Бюджеттік бағдарлама

1

100

%

Сипаттамасы

бірлік

1

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

Павлодар облысы Шарбақты ауданы Шарбақты ауылында іске асырылып жатқан жобалардың кəріздік тазарту құрылыстарына түсетін сарқынды сулардың орташа тəуліктік төгінділері Іске асырылатын жоба бойынша қоқыс тастайтын жерді қалпына келтірудің жалпы алаңы Атырау облысы шегіндегі Жайық өзенінің су көлемін көтеру жəне гидрологиялық режимін жақсарту үшін іске асырылатын жоба бойынша тереңдету жұмыстарының ұзындығы Атырау облысы Жайық өзенінің жайылма арықтарын тазарту мен тереңдету Сабындыкөл көлін тазарту көлемі Усолка өзенінің реконструкцияланған арнасының ұзындығы Шлюзді реттеуіш түрінде бастоған құрылысын салу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Қоршаған орта сапасын басқару жүйесін дамыту үшін қоршаған ортаны қорғау объектілерін реконструкциялау жəне қалпына келтіру бойынша объектілерді пайдалануға беру сапа көрсеткіштері ҚНжЕ, ҚН жəне бекітілген ЖСҚ сəйкес құрылыстың сапасы тиімділік көрсеткіштері Кəріздік тазарту құрылыстарын салу жəне реконструкциялау бойынша іске асырылатын жобалар шеңберінде жалпы алаң учаскелерінің бір шаршы метрдегі жұмыстарының (құрылыс салу, көгалдандыру, жол салу жəне басқа) құны Су жүйелерін реконструкциялау жəне қалпына келтіру бойынша іске асырылатын жобалар шеңберінде жалпы жұмыс көлемінің бір текше метрдегі жұмыстарының құны Жайылма арықтарын тазарту мен тереңдету бойынша іске асырылатын жобалар шеңберінде жалпы жұмыс көлемінің 1 текше метрдегі жұмыстарының құны «Шымкент қаласында 34,3 га қоқыс тастайтын жерді қалпына келтіру бойынша реконструкциялау» жобасының шеңберінде жалпы алаң учаскелерінің бір шаршы метріндегі қалпына келтірудің құны Іске асырылатын жобалар бойынша көлдерді 1 текше метр тұнбадан тазартудың шығындары бюджеттік шығыстар көлемі

71

82

82

82

82 77

82 80

82 85

м3 /күн

750

га

29

м

1500

м3

425 000

мың м3 км

7200

226,7

410,5

2

22

объект

1

бірлік 4

0

2

1

%

100

100

100

100

мың теңге / м2

3

мың теңге / м3

1

мың теңге / м3

1

мың теңге /м2

3

мың теңге/ м3 мың теңге

0,7

0,34

3101 144

710801

2 146 156 842 336

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

010 «Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің күрделі шығыстары» Талдамалық бақылау зертханалары үшін негізгі құралдарды жəне материалдық емес активтерді, аспаптарды, жабдықты, шығын материалдарын сатып алу

Бюджеттік бағдарламаның түрі

мазмұнына қарай іске асыру тəсіліне қарай ағымдағы/даму

күрделі шығыстарды жүзеге асыру жеке ағымдағы

(Жалғасы 19-бетте).


(Жалғасы. Басы 15-18-беттерде). Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы 1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Аумақтық экология департаменттерінің талдамалық бақылау зертханалары үшін сатып алынатын аспаптардың саны Активтерді сатып алу Материалдық емес активтерді сатып алу Сатып алатын серверлік жабдықтардың саны Аумақтық экология департаменттері үшін сатып алынатын негізгі құралдардың саны ОАШК негізгі құралдарына жататын сатып алынатын техникалар мен тауарлардың саны түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Министрліктің материалдықтехникалық базасының жай-күйін жақсарту Аумақтық экология департаменттерінің талдамалық бақылау зертханаларындағы жұмыс күйіндегі аспаптардың жалпы санына пайдаланылатын аспаптардың пайызы сапа көрсеткіштері Аумақтық экология департаменттерінің аккредиттелген талдамалық бақылау зертханаларының ҚР МС ИСО/МЭК 17025-2007 стандарт талаптарына сəйкестігі тиімділік көрсеткіштері Негізгі құралдарға жататын тауар бірлігін сатып алудың орташа шығындары Активтерді сатып алудың орташа шығындары Серверлік құралдарды сатып алудың орташа шығындары Материалдық емес активтерді сатып алудың орташа шығындары бюджеттік шығыстар көлемі Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы Бюджеттік бағдарламаның түрі

өлшем бірлігі

2 бірлік

есепті кезең 2012 жыл (есеп) 3

жоспарлы кезең

2013 жыл 2014 (ағымдағы жыл жоспар) 4 5

2015 жыл

2016 жыл

6

7

жоба ланатын 2017 жыл 8

жоба ланатын 2018 жыл 9

2

бірлік бірлік

898

бірлік

16

911

дана

1

дана

89

%

85

85

%

91

92

467 5147

152 1010

152 1010

47

10

10

90

90

100

мың теңге мың теңге мың теңге мың теңге мың теңге

3262

90

2315

10

116

180

2631, 3000 7 18,32 4

79

65 340 105 095

272 115

61 404

180 3000 4 61 404

Ақтөбе облысында «тарихи ластануларды» жою бойынша инвестициялық жобаларды іске асыру жолымен халықтың əлеуметтік-экономикалық өмір сүру жағдайын жақсарту, қоршаған ортаның экологиялық жай-күйін жақсарту мазмұнына қарай бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

даму өлшем бірлігі

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Ақтөбе облысының Елек өзеніне іргелес аймақта № 3 тəжірибелік-өнеркəсіптік учаскеде алты валентті хроммен ластанған жерасты суларын тазарту үшін бұрғыланған ұңғыманың саны түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Ақтөбе облысының Елек өзеніне іргелес аймақта № 3 тəжірибелік-өнеркəсіптік учаскеде алты валентті хроммен ластанған жерасты суларын тазарту үшін технологиялық алаңның құрылысын аяқтау сапа көрсеткіштері ҚНжЕ, ҚН жəне бекітілген жобалық-сметалық құжаттамасына сəйкес құрылыс сапасы тиімділік көрсеткіштері Құрылыс-монтаждау жұмыстарына арналған шығындар бюджеттік шығыстар көлемі

2

жобалана2012 2013 жыл 2014 2015 2016 тын жыл (ағымдағы жыл жыл жыл 2017 (есеп) жоспар) жыл 3 4 5 6 7 8

бірлік

60

%

есепті кезең

%

жобаланатын 2018 жыл 9

100

100

мың теңге мың теңге

жоспарлы кезең

8

51

100

грант қаражаттары бойынша

-

Бюджеттік бағдарлама

018 «Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің ведомстволық бағынысты мемлекеттік мекемелерінің мен ұйымдарының күрделі шығыстары» Сипаттамасы Ведомстволық бағынысты мекемелердің əкімшілік ғимараттарына күрделі жөндеу жүргізу жəне қайта құру Бюджеттік мазмұнына қарай күрделі шығыстарды жүзеге асыру бағдарламаның іске асыру тəсіліне қарай жеке түрі ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

өлшем бірлігі

1

2

есепті кезең 2012 жыл (есеп) 3

жоспарлы кезең

2013 жыл 2014 (ағымдағы жыл жоспар) 4 5

тікелей нəтиже көрсеткіштері 1

1

1 бірлік

7

бірлік

10

дана

19

дана

132

дана

27

дана

128

%

100

1

1

%

26,9

100

2015 жыл

2016 жыл

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

619 1944

9 554

42883

1724 535 448 593

Бюджеттік бағдарламаның түрі

өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4 саны

саны

саны

саны

саны

1

43

6

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

жобаланатын 2018 жыл 9

1

40

6

1

4

саны

0

мың теңге

2014 жыл

жобаланатын 2017 жыл 8

1

саны

саны

жоспарлы кезең

1

1320

мың теңге

1

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы 1 тікелей нəтиже көрсеткіштері: Қауіпті өнеркəсіптік қалдықтар жəне жоюға жататын құрамында орнықты органикалық ластағыштар (ООЛ) бар қалдықтар көлемдерін бағалау қамтылатын бастапқы есеп Құрамында ООЛ бар қорларды, пестицидтер мен ПХД-жабдықтарды жоюға арналып əзірленген ТЭН Құрамында ООЛ бар қорларды, пестицидтер мен ПХД-жабдықтарды жоюға арналып, əзірленген ТЭН-ге алынған қорытындылар Жалданған консультанттар саны: қаржы бойынша маман жəне сатып алу бойынша үйлестіруші маман түпкілікті нəтиже көрсеткіштері: Құрамында ООЛ бар жəне қауіпті өнеркəсіптік қалдықтарды жою бойынша жобаның ТЭН əзірлеу жөніндегі консультациялық қызмет көрсетуге келісімшарт ТЭН-ге сараптамалар қорытындылары Жалданған консультанттар ұсынымдары сапа көрсеткіштері: Бастапқы есептің техникалық-экономикалық негіздемесін əзірлеудің техникалық тапсырма талаптарына сəйкестігі Бюджеттік инвестициялық жобалардың (бағдарламалардың) техникалық-экономикалық негіздемесін əзірлеу талаптарына сəйкестігі тиімділік көрсеткіштері: Бастапқы есепті əзірлеу шығыны Бір ТЭН-ді əзірлеу шығындары Бюджеттік шығыстар көлемі

1

1433

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

110

дана

1

дана

4

Бюджеттік бағдарлама

38 500 29 600 26 500 17 600 12 000 12 000

өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4 дана

жоспарлы кезең 2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

1

Сипаттамасы дана

0

3

3 Бюджеттік бағдарламаның түрі

дана

1

дана

4

100

%

100

10 368 мың теңге мың теңге мың теңге мың теңге

23 968 17 676 6 292

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері

өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4

4

дана

2

дана

сек

сек

3

8

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері: Республика аумағын климаттық аймақтар бойынша аудандастыру Климаттық жүктемелер бойынша карталарды құру əдістерін əзірлеу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері: Климаттық жүктемелер бойынша Республика аумағының карта пішімдерін алу Климаттық жүктемелер бойынша карта алу ҚНжҚ бойынша нормативтікқұқықтық базаны жаңарту сапа көрсеткіштері: Ақпаратты 22 климаттық сипаты бойынша өңдеу Құрылыс нормалары мен ережелердің еуропалық стандарттарға сəйкес келуі тиімділік көрсеткіштері: бюджеттік шығыстар көлемі

8

20 15 120

%

20

60 120

120

Бюджеттік бағдарлама

15

Сипаттамасы Бюджеттік бағдарламаның түрі

сек

%

100

1,2

2,4

4

4

15,8

15,8

15,8

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Шортанды бағытында ағаш отырғызу жəне екпелерді толықтыру Отырғызу материалдарын сатып алу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Отырғызатын ағаштарды күту бойынша технологиялық операцияларды орындау қамтамасыз етілген орман екпелерінің алаңы сапа көрсеткіштері Орман дақылдарының өміршеңдігі тиімділік көрсеткіштері - орман екпе ағаштарын отырғызу бойынша (1 га) бюджеттік шығыстар көлемі

%

%

мың теңге

685 100

0

0

0

40

1 573 800

4235 742

4 241 640 743 000

58 034 58 034 49 950 8 084

жоспарлы кезең 2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

Бюджеттік бағдарламаның түрі

жоспарлы кезең

2

2012 жыл (есеп) 3

2013 жыл 2014 (ағымдағы жыл жоспар) 4 5

тонна

0

1000

бірлік

12

км2

%

2015 жыл 6

2016 жыл 7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

0,8

50

%

100

13,8

%

100

мың теңге

887

мың теңге

128 871

519 335

өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4 м

146 153

м2

21 783

2

%

%

жоспарлы кезең 2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

100

100

мың теңге/ м2

0,17

мың теңге/ м2

1,16

мың теңге

22 682

дана

1

дана

11

дана

жоспарлы кезең 2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

4

15

дана

15

дана

1

%

100

%

100

мың теңге

142 790

91 166

15 135

өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4 га

1 637,1

млн. дана

0,9

га

1 637,1

%

65

мың теңге мың теңге

178,2

жоспарлы кезең 2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

291 669

027 «Ормандарды сақтау жəне республиканың орманды аумақтарын ұлғайту» Республиканың орманды алқаптарын сақтау жəне қалпына келтіру мазмұнына қарай бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму даму

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

өлшем есепті кезең жоспарлы кезең бірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл (есеп) жоспар)

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Консалтингтік қызметтер көрсету Семинарлар мен оқытуды өткізу Техникалар мен жабдықтарды сатып алу Өртке қарсы жəне орман шаруашылығы мақсатындағы объектілер салынды Орман дақылдарын отырғызу Орманды егу «Семей орманы» МОТР ММ орман питомнигі кешенін жəне ағаш-тұқым станциясын құру Қызылорда облысындағы жайылымдық жерлердің көрсету учаскелерінде су ішетін пункттер салу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері: Біліктілікті арттыру курстарынан өткен орман шаруашылығы мамандарының саны сапа көрсеткіштері тиімділік көрсеткіштері 1 га орман күзетуге, қорғауға, молықтыруға жəне орман өсіруге арналған орташа шығындар Бюджеттік шығындардың көлемі, оның ішінде сыртқы қарыздар есебінен 004-кіші бағдарлама бойынша республикалық бюджеттен сыртқы қарыздарды бірлесіп қаржыландыру есебінен 016-кіші бағдарлама бойынша грант есебінен 018-кіші бағдарлама бойынша

2

3

4

5

бірлік

16

8

саны

3

2

дана

23

объект

9

га га %

5280 1000 19,4

дана

20

адам

60

мың теңге

12,4

133,8

мың теңге

898 947

1 435 523 497 058 917 211

349 818 431 320

117 809

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

10648 80,6

21 254

Бюджеттік бағдарлама

024 «Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттеріне табиғатты қорғау іс-шараларын іске асыруға берілетін нысаналы ағымдағы трансферттер» Бағдарлама табиғатты қорғау іс-шараларын іске асыру, қоршаған ортаның жай-күйін жақсарту, табиғи ресурстарды қалпына келтіру, сақтау жəне ұтымды пайдалану, қоршаған орта сапасын басқару жүйесін дамыту үшін тиімді тетіктер мен іс-шараларды құру бойынша шаралар кешенін жүргізеді мазмұнына қарай трансферттер мен бюджеттік субсидиялар беру іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Приозерск қаласының жағалау аумақтарының мұнай өнімдерімен ластану алаңдарын жою бойынша іске асырылатын жоба бойынша ору алаңы Приозерск қаласының жағалау аумақтарының мұнай өнімдерімен ластану алаңдарын жою бойынша қиылған мазут кирларының алаңы түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Іске асырылатын жоба бойынша алаңдық ластануларды жою жəне қалпына келтіру деңгейі сапа көрсеткіштері ҚНжҚ, ҚН жəне бекітілген жобалық сметалық құжаттамаға сəйкес құрылыстың сапасы тиімділік көрсеткіштері Жағалау аумақтарының мұнай өнімдерімен ластану алаңдарын жою бойынша іске асырылатын жоба бойынша алаңы 1 м2 жағалау аумағын оруға арналған шығындар Приозерск қаласының жағалау аумақтарының мұнай өнімдерімен ластану алаңдарын жою бойынша мазут кирларын қиюға арналған шығындар бюджеттік шығыстар көлемі Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

есепті кезең

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы Бюджеттік бағдарламаның түрі

өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4

026 «Ақмола облысының бюджетіне «Шортанды-Щучинск» учаскесінде «Астана-Щучинск» автомобиль жолының бойында орман екпе ағаштарын отырғызуға берілетін ағымдағы нысаналы трансферттер» Ақмола облысының «Шортанды-Щучинск» учаскесінде «Астана-Щучинск» автомобиль жолының бойында орман екпе ағаштарын отырғызу мазмұнына қарай трансферттер мен бюджеттік субсидиялар беру іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

сағат

өлшем бірлігі

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

1

дана %

дана

022 «Табиғи ортаны техногендік ластанудан тазарту»

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Іске асырылатын жоба бойынша аумақты тазарту үшін сатып алынған химиялық реагенттердің саны сатып алынған бұрғылау сорғыштарының саны Іске асырылатын жобалар бойынша «тарихи» ластанулардан тазартылған аумақтардың алаңы түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Ақтөбе облысының Елек өзеніне іргелес аймақта алты валентті хроммен ластанған № 3 тəжірибелік-өнеркəсіптік учаскенің жерасты суларын тазарту үшін жабдықтармен жəне материалдармен жабдықтау үлесі Іске асырылатын жобалар бойынша «тарихи» ластанулардан тазартылған аумақтардың пайызы сапа көрсеткіштері Жобалық-сметалық құжаттамаларға сəйкес тəжірибелік-сүзгілік жəне өңделетін жұмыстардың сапасы тиімділік көрсеткіштері Бір ұңғыма бірлігінде тəжірибелік-сүзгілік жұмыстарды жүргізу шығындары бюджеттік шығыстар көлемі

мың теңге мың теңге

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

жиын- 5 тық

Ақтөбе облысының Елек өзеніне іргелес аймақта алты валентті хроммен ластанған № 3 тəжірибелік-өнеркəсіптік учаскенің жерасты суларын тазартуды жүргізу, сонымен қатар жабдықтар мен материалдарды алу, № 3 учаскесінде тəжірибелік-сүзгілік жұмыстар, жерасты суларын тазарту бойынша жұмыстар (бірінші саты), өңделетін жұмыстар, толтыру процесін үлгілеу Бюджеттік мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге бағдарламаның асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік түрі қызметтер көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы

Бюджеттік бағдарлама 021 «Авиациялық метеорологиялық станцияларды жаңғырту жəне техникалық қайта жарақтандыру үшін «Қазаэросервис» АҚ-ның жарғылық капиталын ұлғайту» Сипаттамасы Азаматтық авиация əуе кемелерінің ұшуларын сапалы метеорологиялық қамтамасыз етуді ұйымдастыру, Қазақстан Республикасының аумағында орындалатын əуе кемелерінің қауіпсіз жəне тұрақты ұшуларына ықпал ету Бюджеттік мазмұнына қарай бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру бағдарламаның түрі іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму даму Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

Əуежайлар үшін сатып алынатын негізгі метеорологиялық жабдықтардың саны Əуежайлар үшін сатып алынатын негізгі метеорологиялық жабдықтардың саны (резервтік топтама) Əуежайлар үшін сатып алынатын негізгі метеорологиялық жабдықтардың саны (жергілікті аэродром) Сатып алынатын метеорологиялық радиолокациялық метеорологиялық доплерлік локаторлардың саны түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Жаңғыртудан кейінгі ұшу-қону жолағында автоматтандырылған əуеайлақтық метеорологиялық станциялардың жалпы саны (КРАМС) Пайдаланушыларға метеорологиялық ақпаратты қабылдауберу интервалы (КРАМС) Пайдаланушыларға метеорологиялық ақпаратты қабылдау-беру интервалы (жергілікті əуеайлақтар) Қазақстанның өңірлері бойынша радиолокациялық ақпараттың қамтамасыз етілуі Өңдеудің уақытша интервалын қысқарту арқылы пайдаланушыларға метеорологиялық ақпаратты алдын ала беруді қамтамасыз ету, резервтік жабдықтармен метеорологиялық ақпаратты қабылдау-беру (резервтік топтама) сапа көрсеткіштері Жабдықтардың əуежайлардың жарамдылық мерзімі мен Азаматтық авиацияның халықаралық ұйымы стандарттарының нормаларына сəйкестігі Азаматтық авиация үшін ауа райының қауіпті құбылысын ескертуді алдын ала беру (доплер) Авиаметеорологиялық азаматтық станциялардағы қосалқы метеожабдықтардың жалпы санынан ИКАО тиісті санаттарына Қазақстан Республикасының əуежайларындағы резервтік метеорологиялық жабдықтардың үлесі (резервтік жабдықтар) Жергілікті əуеайлақтардың метеорологиялық жабдықтармен жабдықталу үлесі (жергілікті əуеайлақтар) тиімділік көрсеткіштері бюджеттік шығыстар көлемі Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

020 «Қазақстанда құрамында орнықты органикалық ластағыштар бар қалдықтарды жою» Министрлік пен Дүниежүзілік банктің бірлескен жобасы тұрақты органикалық ластағыштарды жəне басқа қауіпті қалдықтарды жою нəтижесінде олардың əсерін төмендету есебінен қоршаған орта жағдайын жақсартуға жəне ластанған жерлерді қалпына келтіруге бағытталған мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы

Бірлесіп қаржыландыру есебінен ЖЭҚ грантының қаражаты есебінен

1

%

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері «Жасыл өсу» жəне «жасыл» экономиканың қаржылық жəне экономикалық құралдарын, заңнамалық, əдіснамалық озық халықаралық тəжірибелерді жинақтау бойынша талдамалық анықтама «Жасыл» өсу қағидаттарын ендіру бойынша пікір алмасу алаңы ретінде «жасыл көпір» кеңсесін құру Көрмелік тұсаукесерлік материалдарды жариялау, «жасыл» көпір веб-порталын дамыту жəне қолдау «Жасыл көпір» Астана бастамашылығын іске асыру шеңберіндегі тақырыптық іс-шаралардың саны түпкілікті нəтиже көрсеткіштері «Жасыл» өсу қағидаттарын ендіру жəне «жасыл» экономикаға көшу бойынша «Жасыл көпір» бағдарламасының серіктестеріне арналған нұсқаулық «Жасыл» экономика бойынша пилоттық жобаларды іске асыру Қатысушы-тараптар қол қою үшін ашық болатын «Жасыл көпір» бағдарламасының серіктестері арасындағы келісім Қоршаған орта бойынша халықаралық кездесулерде, орнықты даму бойынша конференцияларда «жасыл өсу» қағидаттарын ендіру жөніндегі қарарлар сапа көрсеткіштері тиімділік көрсеткіштері Бір қоғамдық іс-шараны өткізуге арналған орташа шығындар Көрмелік материалдарды əзірлеуге жəне шығаруға, «жасыл» көпір веб-порталын дамыту мен қолдауға арналған орташа шығындар бюджеттік шығыстар көлемі Қаржыландыру

96 197 952 190,8 96 191 102 837

100

019 «Қазақстан Республикасының «Жасыл дамуды» ілгерілету жəне Астаналық бастаманы іске асыру үшін өңіраралық ынтымақтастықты күшейтуге жəрдемдесуі» Сипаттамасы Жоба Қазақстанның орнықты дамуға көшу, қоршаған ортаны қорғау жəне оның сапасын жақсартуға бағытталған ұйымдастырушылық, əлеуметтік жəне экономикалық шараларының шеңберінде Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасының (бұдан əрі - БҰҰДБ) жобасымен жəне басқа да серіктестер арасындағы келісімдер шеңберінде «Жасыл өсуді» ілгерілету жəне Астана бастамашылығын іске асыру үшін Қазақстан Республикасының өңіраралық ынт��мақтастығын күшейтуге жəрдемдесуді қамтамасыз етеді Бюджеттік мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіліктерді бағдарламаның жүзеге асыру жəне олардан туындайтын түрі мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы

100

343

4 288

Бюджеттік бағдарлама

012 «Тарихи» ластануларды жою»

Күрделі жөндеу жүргізуді қажет ететін аумақтық экология департаменттеріндегі объектілер саны, оның ішінде: - Жайық-Каспий экология департаментінің əкімшілік ғимаратына жəне гаражына күрделі жөндеуді жүргізу - Жайық-Каспий экология департаменті ғимаратының жылыту жүйесіне күрделі жөндеу жүргізу - Ертіс экология департаменті əкімшілік ғимаратының қасбетіне күрделі жөндеу жүргізу Материалдық-техникалық жағдайлары жақсарып жатқан ұйымдардың саны Негізгі құралдарға жататын сатып алынатын техникалар мен тауарлар саны Министрліктің ведомстволық бағынысты мемлекеттік мекемелер мен ұйымдардың активтерді сатып алуы, оның ішінде: Экологиялық реттеу жəне бақылау комитетінің ведомстволық бағынысты мемлекеттік мекемелері мен ұйымдары Балық шаруашылығы комитетінің ведомстволық бағынысты мемлекеттік мекемелері мен ұйымдары Орман жəне аңшылық шаруашылығы комитетінің ведомстволық бағынысты мемлекеттік мекемелері мен ұйымдары Су ресурстары комитетінің ведомстволық бағынысты мемлекеттік мекемелері мен ұйымдары түпкілікті нəтиже көрсеткіштері БШ саласындағы мекемелер мен ұйымдардың жалпы санынан материалдық техникалық базасы жақсарып жатқан ведомстволық бағынысты мемлекеттік мекемелер мен ұйымдар үлесі Жайық-Каспий экология департаментінің əкімшілік ғимаратына жəне гаражына күрделі жөндеуді аяқтау Жайық-Каспий экология департаменті ғимаратының жылыту жүйесіне күрделі жөндеуді аяқтау Ертіс экология департаменті əкімшілік ғимаратының қасбетіне күрделі жөндеуді аяқтау Барлық ұйымдар санының материалдық-техникалық жағдайы жақсарған мекемелердің үлесі сапа көрсеткіштері Қызметкерлердің еңбек жағдайын жақсарту тиімділік көрсеткіштері

Көрсетілген қызметтің бірлігіне орташа шығындар: - бір ұйымның материалдықтехникалық жабдықталуы бойынша Объектілерді санитариялық нормалармен сəйкестендіру Балық шаруашылығы мың комитеті; теңге Орман жəне аңшылық шаруашылығы комитеті; Су ресурстары комитеті үшін активтер сатып алуға арналған орташа шығындар бюджеттік шығыстар көлемі

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы %

19

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

025 «Қазақстан Республикасының аумағын климаттық ерекшеліктері бойынша аудандастыру» Қазақстан Республикасының құрылыс нормаларын жаңарту мақсаттары үшін климаттық параметрлерді бағалау жəне оларды карталандыру мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы

028 «Қазақстан Республикасында пилотты ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда биологиялық əртүрлілік мониторингі бойынша ақпараттық жүйе əзірлеу жəне енгізу» Сипаттамасы Республиканың орман алқабын сақтау жəне қалпына келтіру Бюджеттік мазмұнына қарай бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру бағдарламаның іске асыру тəсіліне қарай жеке түрі ағымдағы/даму даму Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

өлшем бірлігі

есепті кезең жоспарлы кезең 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл (есеп) жоспар)

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Деректер қорының ақпараттық жүйесін құру

2

3

Оқыту семинарлары мен жиналыстарды өткізу Негізгі құралдарды сатып алу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері: Пилоттық аумақтарда деректер қорының ақпараттық жүйесін енгізу сапа көрсеткіштері тиімділік көрсеткіштері 1 бірлікке арналған орташа шығындар: консалтингтік көрсетілетін қызметтер Оқыту семинары мен жиналыстарды өткізу негізгі құралдар бюджеттік шығыстар көлемі, оның ішінде: республикалық бюджеттен сыртқы қарыздарды бірлесіп қаржыландыру есебінен 006-кіші бағдарлама бойынша грант есебінен 018-кіші бағдарлама бойынша Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы Бюджеттік бағдарламаның түрі

4

бағдарламалық өнім саны

1

жинықтық

1

5

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

1

%

58,8

100

мың теңге

7 808,6

3 235,8

1912,5 2 550 мың теңге

3779,0 10 939 89229 67186 60441 67186

28 788

029 «Астана қаласының бюджетіне «жасыл белдеуді» салуға берілетін ағымдағы нысаналы трансферттер» Астана қаласының жасыл белдеуінде орман екпелерін құру трансферттер мен бюджеттік субсидиялар беру мазмұнына қарай іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы ағымдағы/даму

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы 1 тікелей нəтиже көрсеткіштері

өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4 (Жалғасы 20-бетте).

жоспарлы кезең 2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9


20

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 15-19-беттерде). Астана қаласының орман парктері аумағындағы ықтырмааралық кеңістіктерде екінші қабылдаудың екпе ағаштарын отырғызу Отырғызылған орман ағаштарына күтім жасау жұмыстары түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Жалпы Астана қаласы орман паркінің бірінші жəне екінші қабылдау ауданымен салыстырғандағы құрылған орман паркінің үлесі Отырғызылған ағаштарға күтім жасау бойынша технологиялық операциялардың орындалуы қамтамасыз етілген отырғызылған ағаштардың үлесі сапа көрсеткіштері

мың га

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

032 «Орман шаруашылығы жəне ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың инфрақұрылым объектілерін салу жəне реконструкциялау» Қазақстан Республикасы ерекше қорғалатын табиғи аумақтарының инфрақұрылымы объектілерін салу Бюджеттік мазмұнына қарай бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру бағдарламаның іске асыру тəсіліне қарай жеке түрі ағымдағы/даму даму

0,17

мың га

0,45

%

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

100

%

100

мың теңге

5 717,5

мың теңге

971 974

Бюджеттік бағдарлама

030 «Ақмола облысының бюджетіне жер пайдаланушылары немесе жер учаскелерінің меншік иелеріне Астана қаласының жасыл аймағын құру үшін жер учаскелерін мəжбүрлеп оқшаулау кезінде келтірілген шығындарды өтеуге берілетін ағымдағы нысаналы трансферттер» Сипаттамасы Астана қаласының орман парктерінің екпелерін құру үшін жер учаскелерін мəжбүрлеп алу кезінде жер пайдаланушылардың немесе жер учаскелері меншік иелерінің шығындарын өтеу Бюджеттік мазмұнына қарай трансферттер мен бюджеттік субсидиялар беру бағдарламаның іске асыру тəсіліне қарай жеке түрі ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы 1 тікелей нəтиже көрсеткіштері түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Жалпы алынуға тиісті жерлермен салыстырғандағы алынған жерлердің үлесі (жобаны іске асырудың басынан бастап) тиімділік көрсеткіштері Жер пайдаланушылардың шығындарды өтеуі бойынша орташа шығындар (1 га) бюджеттік шығыстар көлемі

өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4

%

жоспарлы кезең 2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобала натын 2018 жыл 9

75,5

мың теңге

65

мың теңге

324 775

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

031 «Орман шаруашылығын басқару, орман ресурстары мен жануарлар əлемін сақтау жəне дамытуды қамтамасыз ету» 26 табиғат қорғау мекемесін ұстау арқылы мемлекеттік табиғи-қорық жəне орман қорының объектілерін қорғау, жұмыс істеуі мен дамуын қамтамасыз ету. «Алматы жəне Көкшетау ОТО» РМҚК-нің тұрақты орман тұқымы базаларын құру, мұрагерлік қасиеттері жақсартылған көшеттік материал алу. «Қазақ мемлекеттік республикалық орман тұқымы мекемесі» РММ тұқымдарының себу сапасын, олардың энтомологиялық жəне фитопатологиялық залалдану дəрежесін анықтау, «Сандықтау оқу-өндірістік орман шаруашылығы» РММ базасында оқу практикаларын өткізу, орман орналастыру жұмыстары мен орман шаруашылығын жобалауды өткізу, ормандардың мемлекеттік есебін жүргізу, орман шаруашылығын ғылыми-əдістемелік талдамалармен қамтамасыз ету, Астана қаласының жасыл аймағын құру, ормандарды өрттерден, орман зиянкестері мен ауруларынан авиациялық қорғау. Сирек кездесетін жəне жойылып бара жатқан жабайы тұяқты жануарлар түрлерінің санын табиғи бостандық жағдайында қалпына келтіру үшін оларды қорғау жəне есепке алу. Биологиялық тұрғыдан негізделген жыл сайынғы өсіміне жəне табиғи бостандық жағдайында олардың кəсіпшілік санына қол жеткізу үшін киіктерді қорғау жəне есепке алу. Бюджеттік мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге бағдарламаның асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік түрі қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

өлшем бірлігі

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Табиғат қорғау мекемелерін дамыту Табиғат қорғау мекемелерінің штаттарын ұстау Қазақ орман тұқымы мекемесі мен Сандықтау ОӨОШ штаттарын ұстау Ені 4 метрге дейін минералды жолақтар құру Ені 4 метрге дейінгі жолақ жағдайында бірреттік күтімге шаққанда минералды жолақтарға күтім жасау (көрсеткіштер 2012 жылдан бері ескерілуде) Табиғат қорғау мекемелері мен Сандықтау ОӨОШ-да ормандарды молықтыру Мұрагерлік қасиеттері жақсартылған көшеттік материал өсіру Мемлекеттік орман қоры аумағында орман орналастыру Астана қаласының санитариялық қорғаныштық жасыл аймағын құру Мемлекеттік орман қорының аумағын авиациялық қорғау Қорғалатын аумақтағы сирек кездесетін жəне жойылып бара жатқан тұяқты жануарлар түрлері мен киіктерді қорғау жəне олардың санын есепке алу Аңшылық алқаптардың шаруашылықаралық аңшылық ісін ұйымдастыру түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда биологиялық əртүрлілікті сақтау жөніндегі іс-шараларды орындау Мұрагерлік қасиеттері жақсартылған көшеттік материал өсіру жоспарын орындау Тұқымдардың себу сапасын, олардың энтомологиялық жəне фитопатологиялық залалдану дəрежесін анықтау жоспарын орындау Орман зиянкестері мен ауруларының ошақтарын өңдеу Астана қаласының жасыл аймағын дамыту Қызмет көрсетілетін аумақта авиациялық күзет анықтаған орман өрттерінің үлесі (тіркелген өрттердің жалпы санынан) Киіктердің, сирек кездесетін жəне құрып кету қаупі төнген жабайы тұяқты жануарлар түрлерінің санын көбейту жəне тұрақтандыру, пайызбен: киіктер тоғай кермаралы құлан қарақұйрық арқар тиімділік көрсеткіштері Орташа шығындар: табиғат қорғау мекемесінің 1 га аумағын сақтауға; мұрагерлік қасиеттері жақсартылған көшеттік материал өсіруге (1 дана); мемлекеттік орман қорының аумағында орман орналастыруды жүргізу (1 га) 1 га орман зиянкестері мен ауруларының ошақтарын өңдеуге 1 га жасыл аймақ құруға

2

есепті кезең 2012 жыл (есеп) 3

жоспарлы кезең

2013 жыл 2014 (ағымдағы жыл жоспар) 4 5

2015 жыл

2016 жыл

6

7

бірлік

26

26

27

28

адам

3 628

3698 3758

3838

адам

67

67

67

67

км

959

959

959

959

км

30 790

31749 32706 33667

га

6656

8986 8986

8986

мың дана

904

905

1205

1205

мың га

568,7

772,5

мың га

5

824,6 16 47,3 5 5

мың га

8 869

8869 8869

8869

мың га

123 000

123 000

123 000

123 000

млн. га

3,5

3,6

3,5

3,5

мың га

6 165

6165 6936, 7175, 2 4

5

%

100

100

100

100

мың кг

116

116

116

116

мың га

20,7

10

10

10

мың га

65

70

75

80

%

73

73

73

73

%

10 0,1 0,1 0,1 0,1

10 0,1 0,1 0,1 0,1

теңге

1186,6

теңге

23,7

1043, 1012, 949,2 8 9 27 27 27

мың теңге

527

477,8 253,2 516,2

мың теңге мың теңге 1 га мемлекеттік орман қорын теңге авиациялық қорғауға 1 мың га аумақты күзетуге теңге бюджеттік шығыстар көлемі, мың оның ішінде: теңге 100-кіші бағдарламасы бойынша 101-кіші бағдарламасы бойынша 102-кіші бағдарламасы бойынша

өлшем есепті кезең жоспарлы кезең бірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл (есеп) жоспар)

1 2 тікелей нəтиже көрсеткіштері Қызметтік кордондар салу Автогараждар, əкімшілік ғимараттар салу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Кордондармен орташа % қамтамасыз етілу сапа көрсеткіштері тиімділік көрсеткіштері Көрсетілген қызмет бірлігіне жұмсалған орташа шығындар: - қызметтік кордондар салуға мың теңге бюджеттік шығыстар көлемі мың теңге

тиімділік көрсеткіштері Астана қаласының орман парктерін құру бойынша 1 га арналған орташа шығындар бюджеттік шығыстар көлемі

29 наурыз 2014 жыл

10 0,1 0,1 0,1 0,1

5

9,3

477,9

530,1 538,1 538,1

192,5

207,7 208,4 198,2

5,3 5,3 13 005 370 13 036 495 7 347 582 6 774 977 4 888 291 5 495 138 769 497 766 380

3,7

10 0,1 0,1 0,1 0,1

5,3 12 682 924 6 555 283 5 372 090 755 551

6

5,3 12 438 917 6 379 009 5 304 357 755 551

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

3

4 2

5

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

1

52,6

29 579,5 53 159

121 206

Бюджеттік бағдарлама

033 «Жамбыл облысының облыстық бюджетіне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы бойында Шу өзенінде жағалауды нығайту жұмыстарына берілетін нысаналы даму трансферттері» Сипаттамасы Жамбыл облысы Қордай ауданының Сортөбе, Ауқатты, Қарасу, Қордай жəне Сарыбұлақ ауылдық аймақтарында Шу өзеніндегі апаттық-қалпына келтіру жəне жағалауды нығайту жұмыстары Бюджеттік мазмұнына қарай трансферттер мен бюджеттік субсидияларды ұсыну бағдарламаның іске асыру тəсіліне қарай жеке түрі ағымдағы/даму даму Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4

1 тікелей нəтиже көрсеткіші Жағалауды нығайту жұмыстары жүргізілген өзеннің ұзақтығы түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Елді мекендердің тұрғын үй құрылыстарын қирау қаупінен сақтау Стратегиялық объектілердің қауіпсіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету жəне төтенше жағдайлардың пайда болу қаупін төмендету сапа көрсеткіштері тиімділік көрсеткіштері 1 км шығындар

км

% қатысушылар саны

бюджеттік шығыстар көлемі

2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

8

17,98 17,41

100

100

1

мың теңге мың теңге

жоспарлы кезең

64 431,70 515454

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

100

6

6

1460 88 2 626 661

1462 46 2 546 147

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

034 «Сумен жабдықтау жүйесін, гидротехникалық құрылыстарды салу жəне реконструкциялау» Тұрғындарды ауыз сумен қамтамасыз етуге бағытталған сумен жабдықтау жүйелерін, гидротехникалық құрылыстарды салу жəне реконструкциялау; ауылдық елді мекендер инфрақұрылымын жақсарту; жоспарлау, қалпына келтіру, сауықтыру, сумен жабдықтау жүйелерінде жəне гидротехникалық құрылыстарда техногендік сипаттағы төтенше жағдайлардың пайда болу қаупінің алдын алу Бюджеттік мазмұнына қарай Бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру бағдарламаның іске асыру тəсіліне қарай жеке түрі ағымдағы/даму даму Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы 1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Жобалау-сметалық құжаттаманы əзірлеу Сумен қамту жүйесін салу жəне реконструкциялау: - топтық су құбырлары - гидротехникалық құрылыстар түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Пайдалануға беру: - топтық су құбырлары - гидротехникалық құрылыстар сапа көрсеткіштері тиімділік көрсеткіштері Көрсетілген қызмет бірлігіне арналған орташа шығындар: - бір топтық су құбырды салу жəне реконструкциялау бойынша - бір гидротехникалық құрылысты салу жəне реконструкциялау бойынша - бір жобалау-сметалық құжаттаманы əзірлеу бойынша бюджеттік шығыстар көлемі

өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4

жоспарлы кезең

саны

14

1

саны

18 23

14 31 12 32 9 29

саны

12 14

мың теңге

371 876 421 676 12 662

мың теңге

2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

4 15

жобаланатын 2018 жыл 9

25

727 634

1244 171

166 5861

606 391

470 936

517 491

114 742

0

0

30 0 00 000 30 000 000

30 000 000 30 000 000

16 569 597 29 099 735 16 569 597 29 099 735

ішкі көздер есебінен 005-кіші мың бағдарламасы бойынша теңге

52

жобаланатын 2017 жыл 8

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

035 «Өскемен қаласында жерасты суларын қорғау жəне өнеркəсіп ағындыларын тазарту объектілерін дамыту» Ертіс өзеніне жəне жерасты суларына уытты заттар түсуінің алдын алу, қоршаған ортаны қалпына келтіру жəне өңірдің экологиясын жақсарту жолымен Өскемен, Семей, Павлодар қалалары мен Ертіс өзенінің бойында орналасқан елді мекендер тұрғындарының тұрмыс деңгейін арттыру жəне денсаулығын жақсарту. Өскемен, Семей, Павлодар қалаларының тұрғындарын ауыз сумен қамтамасыз ету үшін жер үсті жəне жер асты суларының сапасын жақсарту. Топырақ сулары ластануының жəне уытты қалдықтар шлейфінің Өскемен қаласы мен Ертіс өзенінің тұрғын үй аудандарына, ауыз сумен қамтамасыз ету көздеріне көшуінің алдын алу. Жергілікті жəне өнеркəсіптік көздерден су сапасының мониторингі үшін институционалдық тетіктерді күшейту. Бюджеттік мазмұнына қарай Бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру бағдарламаның іске асыру тəсіліне қарай жеке түрі ағымдағы/даму даму Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

өлшем бірлігі

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Мониторинг жəне толық жобалау бойынша қызметтер саны Үйінді сақтау қоймасын салу жəне реконструкциялау түпкілікті нəтиже көрсеткіштері «Жерасты суларының аса ластанған көздерін оқшаулау» жəне «Жерасты суларының ластанған учаскелерін тазалау» компоненттері бойынша əзірленген жобалық-сметалық құжаттамалардың (ЖСҚ) саны Жұмылдыру жəне дайындық жұмыстары Биологиялық құнарлықты қалпына келтіру алаңы сапа көрсеткіштері тиімділік көрсеткіштері Көрсетілген қызмет бірлігіне арналған орташа шығындар: бір ЖСҚ əзірлеу бойынша бір үйінді сақтау қоймасын салу бойынша бюджеттік шығыстар көлемі, оның ішінде сыртқы қарыздар есебінен 004-кіші бағдарлама бойынша бірлесіп қаржыландыру есебінен 016-кіші бағдарлама бойынша

2

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

бірлік объект

бірлік

есепті кезең 2012 жыл (есеп) 3

2

1

3

3

100

га

35,5

мың теңге

2015 жыл

2016 жыл

6

7

жобаланатын 2017 жыл 8

жобаланатын 2018 жыл 9

1

%

мың теңге

жоспарлы кезең

2013 жыл 2014 (ағымдағы жыл жоспар) 4 5

77477 210 203 876 454 441 427 435 027

386 769 1 270 099 724 972 545 127

036 «Нұра жəне Есіл өзендері бассейнінің қоршаған ортасын оңалту жəне басқару» Өзенді жəне оған іргелес аудандарды сынаппен күрделі ластанудан тазарту жолымен Нұра өзені бассейнінің аумағында тұратын халықтың тұрмыс деңгейін арттыру, бұл жергілікті су пайдаланушылардың өсіп жатқан мұқтаждығын қанағаттандыру үшін қауіпсіз, тиімді, неғұрлым шығынсыз баламалы сумен қамтамасыз ету көзіне əкеледі, сондай-ақ 1) жоба аумағында судағы, ауадағы, топырақтағы сынаптың шоғырлануын төмендету (3 000 ШЖБШ-дан ШЖБШ-ға дейін); 2) жоба көлемін реттеу мүмкіндігіне дейін Ынтымақ су қоймасын қайта қалпына келтіру (240 млн. м3, қазіргі уақытта

Бюджеттік бағдарламаның түрі

Бюджеттік бағдарламалар көрсеткіштерінің атауы 1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Ынтымақ су қоймасының жоспарланған құрылыс жұмысы көлемінің орындалуы Ақау мерзімі бойынша сақтандыру ұсталымдарын аудару түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Су қоймасының көлемі тиімділік көрсеткіштері 1 м3 су қоймасын салудың орташа шығыны бюджеттік шығыстар көлемі, оның ішінде: бірлесіп қаржыландыру есебінен 016-кіші бағдарлама бойынша Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы Бюджеттік бағдарламаның түрі Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы 1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Аса апатты нысандарды күрделі жөндеу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Шаруашылықаралық каналдар мен гидромелиоративтік құрылыстардың аса апатты учаскелерінің техникалық жай-күйін жақсарту үшін күрделі жөндеуден өткізілген объектілердің тиісті жылға арналған жалпы мөлшердегі үлесі сапа көрсеткіштері тиімділік көрсеткіштері Жөндеу жұмыстарын жүргізуге арналған орташа шығындар: - магистральды арналар мен коллекторлардың - су қоймаларының

орташа жылдық реттелмейтін көлемі - 40 млн. м3); 3) Нұра өзеніндегі 17 гидрологиялық бекетті жəне Қарағанды облысының 4 зертханасын техникалық жабдықтау жолымен өзенде су тасқынын басқару үшін жəне жағдайды экологиялық сауықтыру мақсатында бақылауды қайта жаңғыртады. мазмұнына қарай Бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму даму өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобабірлігі лана- лана2012 2013 жыл 2014 2015 2016 тын тын жыл (ағымдағы жыл жыл жыл 2017 2018 (есеп) жоспар) жыл жыл 2 3 4 5 6 7 8 9 %

16,7

%

50

млн. м

3

108,9 46,20

мың теңге

350075 350075

037 «Шаруашылықаралық арналар мен гидромелиоративтік құрылыстардың аса апатты учаскелерін күрделі жөндеу жəне қалпына келтіру» Ауыл шаруашылығы су пайдалану жүйесінің жұмыс істеуін жақсартуға бағытталған су шаруашылық нысандарында күрделі жөндеу жүргізу мазмұнына қарай күрделі шығындарды жүзеге асыру іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобабірлігі лана- ла 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 тын натын жыл (ағымдағы жыл жыл жыл 2017 2018 (есеп) жоспар) жыл жыл 2 3 4 5 6 7 8 9

саны

16

%

31

10

4

4

1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Халықаралық, республикалық жəне жергілікті маңызы бар су айдындарын мемлекеттік есепке алу жəне мониторинг бойынша биологиялық негіздемелер саны Балық шаруашылығы су айдындарына балық шабақтарын жіберу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Бюджет қаражатының есебінен халықаралық, республикалық жəне жергілікті маңызы бар су айдындарының мемлекеттік есепке алумен жəне мониторингпен қамтылғандар үлесі Комитетке ведомстволық бағынысты кəсіпорындар орындайтын мемлекеттік тапсырыс есебінен балық ресурстарының өсімін молайту үлесі тиімділік көрсеткіштері Орташа шығындар: 1 су айдынын зерттеудің орташа шығыны: халықаралық жəне республикалық маңызы бар; жергілікті маңызы бар. 1 балық өсімін өсіруге бюджеттік шығыстар көлемі

мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобабірлігі лана- лана2012 2013 жыл 2014 2015 2016 тын тын жыл (ағымдағы жыл жыл 2017 2018 жыл (есеп) жоспар) жыл жыл 2 3 4 5 6 7 8 9 дана

12

12

млн. дана

158,42

168,42 168,42 168,42

%

3

3

3

3

100

100

100

11 904,8 550,66 3,55

11 11 904,8 904,8 550,66 550,66 3,55 3,55

784 997

784 997

%

мың теңге

75

11 236,8 421,5 3,6

мың теңге

Бюджеттік бағдарлама

731 540

100

ағымдағы/даму мың теңге

123 436

37 165

- тік дренажды ұңғымалардың Суландыру жүйелерін пайда- ПƏК лы əрекетінің коэффициенті бюджеттік шығыстар көлемі мың теңге

315 631 0,8 1 464 509

109 825 668 841,8 116,7 280 362 955,2 363 479 842 450 0,8

0,8

0,8

2 618 2 954 2 673 871 800 119

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

038 «Су қорын пайдалану мен қорғауды реттеу, су шаруашылығы жүйелері мен құрылғыларының қызметін қамтамасыз ету» Су ресурстарын басқару жүйесін қалыптастыру жəне дамыту, нормативтіəдістемесінің базасын жəне су ресурстарын пайдалану мен қорғау саласындағы ақпараттық əлеуетті жетілдіру; су беруге байланысты емес су шаруашылығы объектілерінің, оның ішінде іргелес мемлекеттермен бірлесе пайдаланып жатқан объектілердің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету, техникалық күйіне мониторинг жасау, табиғатты қорғау мақсатында су жіберуді өткізу. Бюджеттік мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді бағдарламаның жүзеге асыру жəне олардан туындайтын түрі мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобаіс-шаралары мен бірлігі лана- лана2012 2013 жыл 2014 2015 2016 тын тын көрсеткіштерінің атауы жыл (ағымдағы жыл жыл жыл 2017 2018 (есеп) жоспар) жыл жыл 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже көрсеткіштері Су шаруашылығы объектілеріндегі пайдалану объекшаралары: тілер - республикалық меншіктегі 177 179 179 179 саны - мемлекетаралық 10 10 10 10 объектілерде Табиғатты қорғау мақсатынмлн. м3 1340 1340 1340 дағы өтемдік су жіберуді өткізу 1 363 Су ресурстарын пайдалану мен қорғау саласында дана 4 3 1 5 зерттеулер жүргізу Су ресурстарын пайдалану жəне қорғау саласында дана 1 1 0 нормативтік-əдістемелік 4 құжаттамалар əзірлеу Мемлекеттік су кадастрын 1 1 1 құру түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Су ресурстарын пайдалану мен қорғаудың кешенді жаңартылған сызбаларында % 50 62,5 75 87,5 өзенді бассейндердің қамтылу пайызы (8 су шаруашылығы бассейні-100 пайыз есебінен) Су ресурстарын басқару бойынша бірыңғай ақпарат% 62,5 100 тық-талдау жүйесін енгізу пайызы (өсу нəтижесімен) Қолда бар əдістемелерге сəйкес су объектілерінің жағдайы, пайдалану жəне % 100 100 100 100 қорғау туралы жүйелі деректер жинақтаумен қамтылу толықтығы Экономика салалары үшін су тұтыну жəне су бұрудың дана 1 ұлғайтылған мөлшерлерін жинақтау Өткізілген Бассейн кеңестері дана 13 13 0 мəжілістерінің саны Үздіксіз жəне апатсыз жұмыс істеу мақсатында республикалық жəне мемлекетаралық % 100 100 100 100 су шаруашылығы объектілеріндегі техникалық күйді жақсарту дəрежесі Табиғи көктемгі гидрологиялық тəртіпті % 100 100 100 100 қалпына келтіру деңгейі сапа көрсеткіштері тиімділік көрсеткіштері Су шаруашылығы объектілеріндегі пайдалану 24 іс-шараларына арналған 24 24 мың орташа шығындар: 22 742,3 877,9 877,0 877,0 теңге 151 601,9 172 172 172 - республикалық меншіктегі 533,8 533,8 533,8 - мемлекетаралық объектілерде Табиғат қорғаушылық су жіберудің 1 м3 суына теңге 1,03 2,16 2,16 2,16 жұмсалатын шығындар Жұмыстардың орташа бағасы: - зерттеулер жүргізу бойынша, ақпараттық əлеуетті жетілдіру 28 6 15 жəне су ресурстарын басқару 46 091,2 313,5 070,0 072,5 саласындағы нормативтікəдістемелік базаны əзірлеу бюджеттік шығыстар көлемі, 9 531 9 205 9 108 7 408 710 оның ішінде: 465 430 795 101-кіші бағдарлама бойынша 6 178 6 178 6 178 5 867 835 480 480 480 мың 102-кіші бағдарлама бойынша теңге 2 899 2 899 2 899 2 948 220 969 970 970 103-кіші бағдарлама бойынша 453 126 30 460 912 016 980 345 039 «Балық ресурстарын жəне басқа да су жануарларын сақтау жəне молайту» Балық шаруашылығы су айдындарының жəне/немесе учаскелерінің балық өнімділігін анықтау, биологиялық негіздемелерді əзірлеу, халықаралық, республикалық жəне жергілікті маңызы бар су айдындарында жəне резервтік қорларда оңтайлы балық аулауды анықтау. Каспий теңізінің қазақстандық бөлігі биологиялық ресурстарының жай-күйін бағалау жөніндегі кешенді теңіздік зерттеулерді жүргізу. Балықтардың құнды түрлерінің өсімін молайту. Түбін тереңдету жұмыстары арқылы балықтардың уылдырық шашу орындарына өтуін, жəне олардың қайта қалпына келуін қамтамасыз ету.

12

12

784 997

040 «Қатты тұрмыстық қалдықтар бойынша инвестиция негіздемелерін əзірлеу» Тұрмыстық қатты қалдықтарды қайта өңдеу индустриясын дамыту үшін қолайлы инвестициялық климат құру мақсатында ТҚҚ басқару жүйесінің тиімділігін жоғарылату жəне жетілдіру бойынша іс шараларды анықтау мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке

Бюджеттік бағдарламаның түрі 90

30 917

Сипаттамасы

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы

мазмұнына қарай

Сипаттамасы

- су тораптарының

Бюджеттік бағдарлама

Бюджеттік бағдарламаның түрі

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы 1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Тұрмыстық қатты қалдықтарды басқару жүйесін жаңғырту бойынша инвестициялық негіздеменің əзірлеу жұмыстарымен қамтылған қалалар саны Мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысы бар тұрмыстық қатты қалдықтарды басқару жүйесін жаңғырту бойынша инвестициялық негіздеме əзірлеу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Тұрмыстық қатты қалдықтарды басқару жүйесін жаңғырту бойынша əзірленген инвестициялық негіздемелер саны Алынған мемлекеттік сараптама қорытындыларының саны сапа көрсеткіштері ҚНжҚ, ҚН-мен ТҚҚ секторын жаңғырту жобасына əзірленген инвестициялық негіздемелердің сапасы тиімділік көрсеткіштері ТҚҚ басқару жүйесін жаңғырту бойынша инвестицияның бір негіздемесін əзірлеу жұмыстарының орташа шығындары бюджеттік шығыстар көлемі

ағымдағы

өлшем есепті кезең бірлігі 2012 2013 жыл жыл (ағымдағы (есеп) жоспар) 2 3 4

жоспарлы кезең

бірлік

10

10

бірлік

3

9

бірлік

3

9

бірлік

3

9

%

100

100

мың теңге

8167

94,4

мың теңге

24 500

850 000

2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

5

6

7

жобала натын 2017 жыл 8

жобала натын 2018 жыл 9

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

042 «Табиғи жəне техногенді ластануларды жою» «Ақтөбе, Қостанай, Қарағанды облыстары бойынша сот шешімімен республикалық ме��шікке берілген иесіз қалдықтарды (объектілерді) басқару» Бюджеттік бағдарламаның түрі мазмұнына қарай мемлекеттік функцияларды, өкілеттіктерді жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттік бағдарлама өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобалаіс-шаралары мен бірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 ланатын көрсеткіштерінің атауы жыл (ағымдағы жыл жыл жыл натын 2018 2017 жыл (есеп) жоспар) жыл 1 2 3 4 5 6 7 8 9 тікелей нəтиже көрсеткіштері Ақтөбе облысы бойынша бірлік 40 40 4 тексерілетін объектілер саны Қарағанды облысы бойынша бірлік 4 тексерілетін объектілер саны Қостанай облысы бойынша бірлік 2 2 тексерілетін объектілер саны түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Ақтөбе облысы бойынша % 100 100 100 тексерілген объектілер саны Қарағанды облысы бойынша бірлік 100 талап етілген қалдықтар іске асырылды Қостанай облысы бойынша % 100 100 тексерілетін объектілер саны сапа көрсеткіштері Жоспарланған объектілер % 100 100 100 бойынша жұмыстарды уақтылы аяқтау тиімділік көрсеткіштері Ластанған аумақтарды қауіпті % 100 100 100 химиялық заттардан жəне сот шешімі бойынша республикалық меншікке өткен қалдықтардан тазарту Бюджеттік шығыстар көлемі мың 99 131 16 теңге 006 957 363 Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы

Бюджеттік бағдарламаның түрі

Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы 1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Жер беті суларының сапасын анықтау бойынша су объектілерінің саны (үдетпелі) түпкілікті нəтиже көрсеткіштері Атмосфералық ауа сапасын анықтау бойынша жүргізілген талдау саны Жер беті суларының сапасын анықтау бойынша жүргізілген талдау саны Топырақтың ластануын анықтау бойынша жүргізілген талдау саны

043 «Щучинск-Бурабай курорттық аймағы аумағының қоршаған орта мониторингісі жүйесін дамыту» Щучинск-Бурабай курорттық аймағы аумағының қоршаған ортасына бақылау жүргізу жүйесін кеңейту – аталған аймақтың жоғары жəне төтенше жоғары ластануын жедел анықтау үшін қоршаған ортаның орны толмас залалын болдырмау үшін қажетті басқару шешімдерін қабылдау мақсатында мүдделі мемлекеттік органдар мен табиғат қорғау ведомстволарын уақтылы ақпараттандыру үшін өте маңызды. мазмұнына қарай мемлекеттік қызметті, өкілдікті жүзеге асыру жəне олардан туындаған мемлекеттік қызметтердің көрсетілуі іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму ағымдағы өлшем Есепті кезең Жоспарлы кезең жобала- жобалабірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 натын натын 2018 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл 2017 жыл жыл (есеп) жоспар) 2 6 7 8 9 7 8 9 бірлік

6

бірлік

2555 5110

бірлік

3312 5520

бірлік

100 (Соңы 21-бетте).

10

200


(Соңы. Басы 15-20-беттерде). сапа көрсеткіштері ЩБКА аумағын қамту бойынша қолайсыз экологиялық процестер туралы ақпараттың дəлелділігін арттыру тиімділік көрсеткіштері Бюджеттік шығыстар көлемі

%

мың теңге

Бюджеттік бағдарлама Сипаттамасы Бюджеттік бағдарламаның түрі Бюджеттік бағдарлама іс-шаралары мен көрсеткіштерінің атауы 1 тікелей нəтиже көрсеткіштері Түрлік жəне аумақтық ұста ным бойынша басқару жоспары Тізбеге (ден) түрлі қорғау мəртебесі бар түрлерді енгізу жəне шығарудың əдістемелік əдістері мен жүйесін зерттеу жəне ұсынымдар Жануарлар дүниесін басқаруда аумақтық əдістерді зерттеу жəне ұсынымдар Жануарлар дүниесі мен мекендеу орындарын сақтау саласында тиімді басқару үшін ұсынымдар əзірлеу Жануарлар дүниесінің экономикалық құндылығын талдау Оқыту семинарлары мен жиналыстарды өткізу түпкілікті нəтиже көрсеткіштері: Пилоттық аумақтарда АШ-ын орнықты басқару бойынша қаржы тетіктерінің модельдерін əзірлеу жəне көрсету тиімділік көрсеткіштері бюджеттік шығыстар көлемі, оның ішінде: республикалық бюджеттен грантты бірлесіп қаржыландыру есебінен 006-кіші бағдарлама бойынша грант есебінен 018-кіші бағдарлама бойынша

0

85

88

306 214

228 584

044 «Табиғат ресурстарын жоспарлау, мониторингілеу, сақтау жəне тиімді пайдалану жүйесін жетілдіру» Қазақстан Республикасының «жасыл экономикаға» көшуі аясында табиғат ресурстарын жоспарлау, мониторингілеу, сақтау жəне тиімді пайдалану жүйесін жетілдіру мазмұнына қарай бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру іске асыру тəсіліне қарай жеке ағымдағы/даму даму өлшем есепті кезең жоспарлы кезең жоба- жобабірлігі 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 лана- ланажыл (ағымдағы жыл жыл жыл тын тын 2017 2018 (есеп) жоспар) жыл жыл 2 3 4 5 6 7 8 9 бірлік

-

1

1

бірлік

-

1

1

бірлік

1

1

1

бірлік

1

1

1

бірлік

1

1

1

бірлік

1

2

2

бірлік

1

1

1

мың теңге мың теңге

14 711 41 797 11 250 31 875

мың теңге

3 461

41 565 31 875

1 Бюджеттік шығыстардың БАРЛЫҒЫ: ағымдағы бюджеттік бағдарламалар бюджеттік даму бағдарламалары

9 922 9 690

2 мың теңге

есепті кезең жоспарлы кезең 2012 2013 жыл 2014 2015 2016 жыл (ағымдағы жыл жыл жыл (есеп) жоспар) 3 4 5 6 7 13 829 58 520 85 699 77 218 69 278 955,00 410,00 376,00 993,00 539,00

мың теңге

9 309 885,00

35 306 352,00

40 390 168,00

38 046 183,00

37 277 899,00

0,00

0,00

мың теңге

4 520 070,00

23 214 058,00

45 309 208,00

39 172 810,00

32 000 640,00

0,00

0,00

жобала жобала натын натын 2017 2018 жыл жыл 8 9 0,00 0,00

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2014 жылғы 27 наурыз

№269

Астана, Үкімет Үйі

«Азаматтық қызметшілерге, мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен ұсталатын ұйымдардың қызметкерлеріне, қазыналық кәсіпорындардың қызметкерлеріне еңбекақы төлеу жүйесі туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 желтоқсандағы № 1400 қаулысына толықтыру енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Азаматтық қызметшілерге, мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен ұсталатын ұйымдардың қызметкерлеріне, қазыналық кəсіпорындардың қызметкерлеріне еңбекақы төлеу жүйесі туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 желтоқсандағы № 1400 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 51, 648-құжат) мынадай толықтыру енгізілсін: көрсетілген қаулыға 19-қосымша мынадай мазмұндағы реттік нөмірі 14-жолмен толықтырылсын: « 14

Мемлекеттік мекемелер мен қазыналық кəсіпорындардың қызметкерлеріне

Ерекше еңбек жағдайлары үшін үстемеақы

ЛЖ-дан 10%

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы №271

2. Тіркелген тарифті айқындау тəртібі 7. Уəкілетті орган əлемнің басқа мемлекеттерінде қолданылатын жаңартылатын энергия көздерін пайдалану есебінен өндірілетін электр энергиясына тарифтерді салыстырып талдау жолымен тіркелген тарифтерді бекіту бойынша ұсыныстарды қалыптастырады. Мемлекеттер тізбесін уəкілетті орган жаңартылатын энергия көздерін пайдалану саласында қызметін жүзеге асыратын жеке кəсіпкерлік субъектілерінің аккредиттелген бірлестіктерімен жəне Қазақстанның Ұлттық кəсіпкерлер палатасымен келісім бойынша айқындайды. 8. Уəкілетті орган тіркелген тарифтерді бекіту бойынша ұсыныстарды қалыптастыру кезінде мынадай факторларды да есепке алады: 1) Қазақстан Республикасында электр энергиясын өндіру жəне оны Қазақстан Республикасынан тыс жерлерден сатып алу көрсеткіштері; 2) Қазақстан Республикасында электр энергиясын тұтыну жəне оны Қазақстан Республикасынан тыс жерлерде сату көрсеткіштері; 3) Қазақстан Республикасында жаңартылатын энергия көздерін пайдалану объектілерінің электр энергиясын ендіру көрсеткіштері; 4) парниктік газдардың шығарындыларын төмендету бойынша Қазақстан Республикасының халықаралық міндеттемелері; 5) Қазақстан Республикасының Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарында көзделген нысаналы көрсеткіштер; 6) тіркелген тарифтерді жыл сайын кезекті индексациялаудың болуы. 9. Тіркелген тарифтер теңгемен бекітіледі. 10. Уəкілетті органның тіркелген тарифті бекіту бойынша ұсынысын Қазақстан Республикасының Үкіметіне енгізгенге дейін уəкілетті орган, жаңартылатын энергия кездерін пайдалануды қолдау саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру жөніндегі уəкілетті орган, табиғи монополиялар саласындағы уəкілетті орган, стратегиялық жəне бюджеттік жоспарлау саласындағы уəкілетті орган, Қазақстанның Ұлттық кəсіпкерлер палатасы, сондай-ақ дəстүрлі жəне жаңартылатын› энергетика саласында қызметті жүзеге асыратын жеке кəсіпкерлік субъектілерінің аккредиттелген бірлестіктері өкілдерінің қатысуымен қоғамдық тыңдауларда талқылау қажет. 11.Тіркелген тарифтер инфляцияны ескере отырып, жылына бір рет 1 қазанға мынадай формула бойынша индекстеледі:

Т1+1 – жоғарыда көрсетілген формула бойынша есептелген төмендеу жағына қарай толық тиынға дейін дөңгелектелген индекстелген тіркелген тариф; Т1 – егер бұрын индекстеу жүргізілген болса, соларды ескере отырып, Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен қолданыстағы тіркелген тариф; ТБИ - мемлекеттік статистика саласындағы уəкілетті органның деректері бойынша айқындалатын индекстеу жүргізілген жылдың 1 қазанының алдындағы он екі айға жинақталған тұтыну бағасының индексі. 12. Тіркелген тарифтерді индекстеу есебін есеп айырысу-қаржы орталығы жыл сайын 10 қазанға дейін жүзеге асырады. 13. Тіркелген тарифтерді индекстеу есебін жəне индекстелген тіркелген тарифтерді есеп айырысу-қаржы орталығы өзінің ресми интернет-сайтында тиісті жылғы 15 қазаннан кешіктірмей жариялайды. 14. Индекстелген тіркелген тарифтерді есеп айырысу-қаржы орталығы индекстеу жүргізілген жылдан кейінгі жылдың 1 қаңтарынан бастап пайдалануға тиіс. 15. Осы Қағидаларда көзделген тіркелген тарифтерді индекстеу тəртібі өзгерген жағдайда, есеп-айырысу қаржы орталығымен жасалған қолданыстағы сатып алу шартының тарапы болып табылатын энергия өндіруші ұйым мынадай нұсқалардың біреуін таңдауға құқылы; 1) өзінің есеп айырысу-қаржы орталығымен қатынастарыңда тіркелген тарифтердің жаңа индекстеу тəртібін пайдалануға келісу, бұл туралы энергия өндіруші ұйым Қазақстан Республикасының тиісті актісі қолданысқа енгізілген күннен бастап күнтізбелік бір ай ішінде уəкілетті органды хабардар етуге міндетті. Бұл ретте тіркелген тарифтердің жаңа индекстеу тəртібі Қазақстан Республикасы Үкіметінің тиісті актісі қолданысқа енгізілген күннен бастап тиісті сатып алу шарты бойынша энергия өндіруші ұйым мен есеп айырысуқаржы орталығының қатынастарына пайдаланылады; 2) тиісті сатып алу шарты бойынша энергия өндіруші ұйым мен есеп айырысу-қаржы орталығының қатынастарына қолданылатын тіркелген тарифтерді индекстеу тəртібін өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылдау. Энергия өндіруші ұйымнан Қағидалардың осы тармағына сəйкес таңдаған нұсқа туралы хабарлама болмаған жағдайда не Қағидалардың осы тармағының 1) тармақшасында көзделген хабарлама беру мерзімі бұзылған жағдайда, Қағидалардың осы тармағының 2) тармақшасы пайдаланылады.

Қазақстан РеспубликасыЕңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің бұйрығы 2014 жыл 10 ақпан

». 2. Осы қаулы 2014 жылғы 1 сəуірден бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс.

2014 жылғы 27 наурыз

1) күн сəулесінің энергиясы; 2) жел энергиясы; 3) судың гидродинамикалық энергиясы; 4) биогазды пайдалану арқылы алынған энергия. 4. Қазақстан Республикасының Үкіметі бұрын бекітілген тіркелген тарифтердің деңгейлерін үш жылда бір рет түзетуге құқылы. 5. Қазақстан Республикасы Үкіметінің бекітілген тіркелген тарифтерді түзету туралы актісі Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында таратылатын мерзімді баспасөз басылымдарында мемлекеттік жəне орыс тілдерінде алғашқы ресми жарияланғанынан кейін бір жылдан соң қолданысқа енгізіледі. 6. Қазақстан Республикасы Үкіметінің бекітілген тіркелген тарифтерді түзету туралы актісі қолданысқа енгізілген сəтке дейін есеп айырысу-қаржы орталығымен жасалған қолданыстағы сатып алу шарттарына қолданылмайды.

Т1+1 – Т1 * ТБИ, мұндағы:

7.2. Бюджеттік шығыстар жиынтығы Өлшем бірлігі

21

www.egemen.kz

29 наурыз 2014 жыл

Астана, Үкімет Үйі

Тіркелген тарифтерді айқындау қағидаларын бекіту туралы «Жаңартылатын энергия көздерін пайдалануды қолдау туралы» 2009 жылғы 4 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 5-бабының 7-1) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Тіркелген тарифтерді айқындау қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 27 наурыздағы №271 қаулысымен бекітілген Тіркелген тарифтерді айқындау қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Тіркелген тарифтерді айқындау қағидалары (бұдан əрі - Қағидалар) «Жаңартылатын энергия көздерін пайдалануды қолдау туралы» 2009 жылғы 4 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы (будан əрі - Заң) 5-бабының 7-1) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне жаңартылатын энергия көздерін пайдалану объектілері ендіретін электр энергиясына тіркелген тарифтерді айқындау тəртібін белгілейді. 2. Осы Қағидаларда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады: 1) тіркелген тариф – жаңартылатын энергия көздерін пайдалану объектілері өндірген электр энергиясын Заңда белгіленген тəртіппен есеп айырысу-қаржы орталығының сатыл алуына арналған тариф; 2) уəкілетті орган - жаңартылатын энергия көздерін пайдалануды қолдау саласындағы басшылықты жəне салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын орталық атқарушы орган; 3) жаңартылатын энергия көздерін қолдау жөніндегі есеп айырысуқаржы орталығының электр энергиясын сатып алу шарты (бұдан əрі - сатыл алу шарты) - сатып алушы ретіндегі’ есеп айырысу-қаржы орталығы мен сатушы ретіндегі энергия өндіруші ұйым арасында жасалатын жаңартылатын энергия көздерін пайдалану объектілері өндірген электр энергиясын сатып алу-сату шарты. 4) жаңартылатын энергия көздерін қолдау жөніндегі есеп айырысуқаржы орталығы (бұдан əрі – есеп айырысу-қаржы орталығы) – жүйелік оператор құратын жəне Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын, жаңартылатын энергия көздерін пайдалану объектілері өндірген жəне Қазақстан Республикасының бірыңғай электр энергетикасы жүйесінің электр желілеріне берілген электр энергиясын Заңда көзделген тəртіппен орталықтандырылған сатып алуды жəне сатуды жүзеге асыратын заңды тұлға; 5) биомасса - биологиялық органикалық қазбалы емес материалдар; 6) биогаз - биомассаның ашуы нəтижесінде алынатын метан, көміртек монооксиді жəне (немесе) сутегі; 7) мемлекеттік статистика саласындағы уəкілетті орган – өз құзыреті шегінде мемлекеттік статистика саласындағы басшылықты, сондай-ақ салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын мемлекеттік орган. Осы Қағидаларда пайдаланылатын өзге де ұғымдар мен анықтамалар Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сəйкес қолданылады. 3. Тіркелген тарифтерді уəкілетті органның ұсынысы бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметі жаңартылатын энергия көздерінің мынадай түрлерінің əрқайсысы үшін бекітеді:

№ 32-Ө

Астана қаласы

Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің кейбір бұйрықтарына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне еңбек көші-қоны мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2013 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңын іске асыру жөніндегі шаралар туралы» 2014 жылғы 31 қаңтардағы №7-р Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі өкімінің 5-тармағына сəйкес бұйырамын: Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрінің енгізілетін кейбір бұйрықтарына өзгерістер мен толықтыру бекітілсін. Қазақстан Респубикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің Көші-қон комитеті (С.Е. Аманбаев): 1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін жəне оның ресми жариялануын; 2) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің интернет-ресурсына орналастырылуын қамтамасыз етсін. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау вице-министрі Қ.Б. Əбсаттаровқа жүктелсін. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Министр

Т. ДҮЙСЕНОВА.

Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрінің 2014 жылғы 10 ақпандағы № 32-Ө бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрінің енгізілетін кейбір бұйрықтарына өзгерістер мен толықтыру 1. «Этникалық қазақтарды жəне олардың отбасы мүшелерін оралман мəртебесін алғанға дейін олардың қалауы бойынша уақытша орналастыру орталықтарына алғашқы қоныстандыру қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрінің 2013 жылғы 22 шілдедегі № 328-Ө-М бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8599 тіркелген, 2013 жылғы 24 тамыздағы № 197 «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған): көрсетілген бұйрықпен бекітілген Этникалық қазақтарды жəне олардың отбасы мүшелерін оралман мəртебесін алғанға дейін олардың қалауы бойынша уақытша орналастыру орталықтарына алғашқы қоныстандыру қағидаларында: 1-тармақ мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Осы Этникалық қазақтар мен олардың отбасы мүшелерін оралман мəртебесін иеленгенге дейін олардың талаптары бойынша уақытша орналастыру орталықтарында бастапқы орналастыру қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан əрі – Заң) 24-бабының 1-тармағына сəйкес əзiрлендi жəне этникалық қазақтар мен олардың отбасы мүшелерiн уақытша орналастыру орталықтарында бастапқы қоныстандыру тəртiбiн жəне болу мерзімдерін айқындайды. Осы Қағидалардың күші оралмандарды орналастыру үшін Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабының 5-тармақшасына сəйкес айқындаған өңірлерге келген этникалық қазақтар мен олардың отбасы мүшелеріне қолданылады.»; 3-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Орталыққа алғашқы қоныстандыру үшін этникалық қазақ өзіне жəне отбасы мүшелеріне Қазақстан Республикасында тұрақты тұруға рұқсат алуға өтініш бергені туралы ішкі істер органдарының растайтын құжатымен қоса, осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша халықтың көші-қоны саласындағы жергілікті атқарушы органға өтініш береді.»; 11-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «11. Этникалық қазақ пен оның отбасы мүшелері Орталықта 3 айдан аспайтын уақытта, оралман мəртебесін алғанға дейін тұрады.». 2. «Оралмандар мəртебесін беру қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрінің 2013 жылғы 22 шілдедегі № 329-Ө-М бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8624 тіркелген, 2013 жылғы 27 тамыздағы № 198 «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған): көрсетілген бұйрықпен бекітілген Оралман мəртебесін беру қағидалары осы тізбеге қосымшаға сəйкес жаңа редакцияда жазылсын.

3. Оралмандарды бейімдеу жəне ықпалдастыру орталықтары қызметінің қағидаларын жəне Уақытша орналастыру орталықтарының қағидаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрінің 2013 жылғы 22 шілдедегі № 330-Ө-М бұйрығына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8601 тіркелген, 2013 жылғы 27 тамыздағы № 198 «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған): көрсетілген бұйрықпен бекітілген Оралмандарды бейімдеу жəне ықпалдастыру орталықтары қызметінің қағидаларында: 2-тармақтың 2-тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) оралман – тарихи отанында тұрақты тұру мақсатында Қазақстан Республикасына келген жəне Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабының 5-тармақшасына сəйкес айқындайтын өңірлерге қоныстандырылатын жəне Заңда белгіленген тəртіппен тиісті мəртебе алған, Қазақстан Республикасы егемендік алған кезде одан тыс жерде тұрақты тұрған этникалық қазақ жəне оның Қазақстан Республикасы егемендік алғаннан кейін одан тыс жерде туған жəне тұрақты тұрған ұлты қазақ балалары.»; 5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «5. Орталықта уақытша негізде тұру үшін оралмандар, сондай-ақ олардың отбасы мүшелері тегін орналастырылады.»; көрсетілген бұйрықпен бекітілген Уақытша орналастыру орталықтары қызметінің қағидаларында: 5-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «5. Орталықта уақытша тұру негізінде этникалық қазақтар, сондай-ақ олардың отбасы мүшелері (оралман мəртебесін алғанға дейін, бірақ 3 айдан аспауға тиіс) тегін орналастырылады.». 4. «Оралмандар мен олардың отбасы мүшелерінің Оралмандарды бейімдеу жəне ықпалдастыру орталығында тұру мерзімдері мен қағидаларын, сондайақ оралмандар мен олардың отбасы мүшелеріне бейімдеу жəне ықпалдастыру қызметтерін көрсету қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрінің 2013 жылғы 22 шілдедегі № 331-Ө-М бұйрығында (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 86000 тіркелген, 2013 жылғы 27 тамыздағы № 198 «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған): 1-қосымшада: көрсетілген бұйрықпен бекітілген Оралмандар мен олардың отбасы мүшелерінің оралмандарды бейімдеу жəне ықпалдастыру орталықтарында тұру мерзімдері мен қағидаларында: 3-тармақтың екінші бөлімін мынадай редакцияда жазылсын: «Жолдама тек өзіне жəне өтініште көрсетілген кəмелеттік жастағы отбасы мүшелеріне Қазақстан Республикасының ықтияр хатын алуға тапсырылған өтініші туралы ішкі істер органының талоның тапсырған жағдайда ғана беріледі.». 15-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «15. Өтініш берушілердің Орталықта тұруы орналасқан күннен бастап алты ай ішінде жүзеге асырылады.»; 2-қосымшада: көрсетілген бұйрықпен бекітілген Оралмандар мен олардың отбасы мүшелеріне бейімдеу жəне ықпалдастыру қызметтерін көрсету қағидаларында: 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Осы Оралмандар мен олардың отбасы мүшелерінің оралмандарды бейімдеу жəне ықпалдастыру қызметтерін көрсету қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан əрі – Заң) 24-бабы 2-тармағына сəйкес əзірленді жəне оралмандарды бейімдеу жəне ықпалдастыру орталықтарында (бұдан əрі – Орталық) оралмандарға жəне олардың отбасы мүшелеріне бейімдеу жəне ықпалдастыру қызметтерін көрсету тəртібін айқындайды.» 2-тармақтың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) оралман – тарихи отанында тұрақты тұру мақсатында Қазақстан Республикасына келген жəне Заңның 8-бабы 5) тармақшасына сəйкес өңірлерге қоныстандырылатын жəне Заңда белгіленген тəртіппен тиісті мəртебе алған, Қазақстан Республикасы егемендік алған кезде одан тыс жерде тұрақты тұрған этникалық қазақ жəне оның Қазақстан Республикасы егемендік алғаннан кейін одан тыс жерде туған жəне тұрақты тұрған ұлты қазақ балалары. Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрінің өзгерістер мен толықтыру енгізілетін кейбір бұйрықтарының 2014 жылғы 10 ақпандағы № 32-Ө тізбесіне қосымша Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрінің 2013 жылғы 22 шілдедегі № 329-Ө-М бұйрығымен бекітілген Оралман мəртебесін беру қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Оралман мəртебесін беру қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) «Халықтың көші-қоны туралы» 2011 жылғы 22 шілдедегі Қазақстан Республикасы 11-бабының 9) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне оралман мəртебесін беру тəртібін айқындайды. 2. Осы Қағидалар тарихи отанында тұрақты тұру мақсатында Қазақстан Республикасына келген жəне Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған өңірлерге қоныстанған Қазақстан Республикасы егемендік алған кезде одан тыс жерде тұрақты тұрған этникалық қазақтарға, сондай-ақ оның Қазақстан Республикасы егемендік алғаннан кейін одан тыс жерде туған жəне тұрақты тұрған ұлты қазақ балаларына қолданылады. 2. Өтініш беру, оны тіркеу жəне Қазақстан Республикасының аумағына өз бетінше келген оралман мəртебесін алуға үміткер этникалық қазаққа жəне оның отбасы мүшелеріне оралман мəртебесін беру 3. Оралман мəртебесін беруге өтінішті (бұдан əрі – өтініш) оралман мəртебесін алуға үміткер этникалық қазақ (бұдан əрі – өтініш білдіруші) немесе оның отбасының кəмелетке толған бір мүшесі осы Қағидаларға 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша жергілікті атқарушы органға жеке тапсырады. 4. Өтінішке мынадай құжаттар: 1) өмірбаян (еркін нысанда); 2) өтініш білдірушінің жəне онымен бірге қоныс аударған отбасы мүшелерінің жеке басын куəландыратын құжаттардың көшірмелері (шетелдіктің Қазақстан Республикасында тұруға ықтиярхаттары, кəмелетке толмаған балалардың туу туралы куəліктері); 3) өтініш білдіруші адамның осы Қағидалардың 2-тармағының талаптарына сəйкестігін белгілейтін құжаттардың көшірмелері қоса беріледі. 5. Өтініштерді тіркеу оралман мəртебесін беру туралы осы Қағидаларға 2-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш берілген күні өтініш білдіруші адамдарды тіркеу журналында жүзеге асырылады жəне өтініш білдіруші адамға осы Қағидаларға 3-қосымшаға сəйкес нысан бойынша оның тіркелгені туралы жазбаша хабарлама беріледі. Өтінішті тіркеу өтініш білдіруші адам мен оның отбасы мүшелері туралы деректер «Оралман» дерекқоры» автоматтандырылған ақпараттық жүйесіне (бұдан əрі – «Оралман» ДҚ ААЖ) енгізілгеннен кейін жүзеге асырылады. Өтінішті тіркеу ресімделгенге дейін жергілікті атқарушы орган «Оралман» ДҚ ААЖ арқылы өтініш білдіруші адамның жəне оның отбасы мүшелерінің деректерін оның басқа өңірдің жергілікті атқарушы органда тіркелу мəніне тексереді. Өтініш білдіруші адамның жəне оның отбасы мүшелерінің басқа өңірдің жергілікті атқарушы органында тіркелгені анықталған жағдайда, берілген жергілікті атқарушы орган жергілікті атқарушы органның сұрау салуы бойынша өтініш білдірушінің жəне оның отбасы мүшелерінің қолда бар құжаттарын тапсырады жəне «Оралман» ДҚ ААЖ жазбасына тиісті түзетулер енгізеді. Өтініш білдіруші адам жəне оның отбасы мүшелері осы Қағидалардың 3, 4-тармақтарында көрсетілген талаптарды сақтаған жағдайда ғана өтінішті тіркеу жүзеге асырылады. Өзгеше жағдайларда өтінішті тіркеуден бас тартылады жəне өтініш білдірушіге осы Қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес нысан бойынша тиісті хабарлама беріледі. 6. Жергілікті атқарушы орган осы Қағидаларға 5-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтініш тіркелген күннен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірмей оралман мəртебесін беру туралы шешім қабылдайды жəне ресімдейді. 3. Өтініш беру, оны тіркеу жəне Қазақстан Республикасының аумағына келгенге дейін Қазақстан Республикасының шетелдік мекемелеріне жүгінген өтініш білдіруші адамға жəне оның отбасы мүшелеріне оралман мəртебесін беру 7. Өтініш Қазақстан Республикасының шетелдік мекемелеріне беріледі. 8. Өтінішке мынадай құжаттар: 1) өмірбаян (еркін нысанда); 2) өтініш білдірушінің жəне онымен бірге қоныс аударған отбасы мүшелерінің жеке басын куəландыратын құжаттардың көшірмелері (шетел азаматының паспорты, кəмелетке толмаған балалардың туу туралы куəліктері); 3) өтініш берушінің жəне оның отбасы мүшелерінің, сондай-ақ оралман мəртебесін беру туралы өтініш білдірушілердің Қазақстан Республикасы егемендiк алған кезде одан тыс жерде тұрақты тұрған этникалық қазақтар санатына жəне оның Қазақстан Республикасы егемендiк алғаннан кейiн одан тыс жерде туған жəне тұрақты тұрған ұлты қазақ балаларының қазақ ұлтына жататындығын растайтын құжаттардың көшірмелері. 9. Қазақстан Республикасының шетелдік мекемелері этникалық қазақтардан көші-қон мəселелері жөніндегі уəкілетті органға оралман мəртебесін беру туралы өтініштері Қазақстан Республикасы Заңының 20-бабына сəйкес айқындалады. 10. Қазақстан Республикасының шетелдік мекемелері өтініш білдіруші адамға осы Қағидал��рға 6-қосымшаға сəйкес нысан бойынша оның өтінішінің кіріс хат-хабары ретінде тіркелгендігі туралы жазбаша хабарлама береді. 4. Өтініш беру, оны тіркеу жəне Қазақстан Республикасының аумағына келгеннен кейін жергілікті атқарушы органға жүгінген өтініш білдіруші адамға жəне оның отбасы мүшелеріне оралман мəртебесін беру туралы бұрын шығарылған шешімнің нəтижелері бойынша оралман мəртебесін беру 11. Өтініш мүдделі органға осы Қағиданың 1-қосымшасына сəйкес нысан бойынша беріледі. 12. Өтінішке оралман мəртебесін беру туралы бұрын шығарылған шешімнің көшірмесі қоса беріледі. 13. Жергілікті атқарушы орган өтініш білдіруші адамға өтініштің кіріс хатхабары түрінде тіркелгендігі туралы тиісті жазбаша хабарлама осы Қағидаларға 7-қосымшаға сəйкес нысан бойынша беріледі. 5. Оралман мəртебесін растайтын құжат 14. Қазақстан Республикасының аумағына өз бетінше келген жəне оралман болып танылған өтініш білдіруші адамдарға жəне олардың отбасы мүшелеріне осы Қағидаларға 9-қосымшаға сəйкес нысан бойынша Оралман куəлігінің берілуін есепке алу журналында тіркелген осы Қағидаларға 8-қосымшаға сəйкес нысан бойынша оралман куəлігі беріледі.

15. Қазақстан Республикасының шетелдік мекемелеріне өтініш берген жəне оралман болып танылған өтініш білдіруші адамдарға жəне олардың отбасы мүшелеріне оралман мəртебесі беріледі, сондай-ақ бұрын қабылданған шешімді ескере отырып, жүгінген күннен бастап үш жұмыс күні ішінде оралман куəлігі беріледі. 16. Оралман куəлігі кəмелет жасына толған əрбір отбасы мүшесіне беріледі. Оралманның кəмелет жасына толмаған отбасы мүшелері өтініш білдіруші адамның немесе жұбайының (зайыбының) куəлігіне осы Қағидалардың 2-тармағының талаптарына сəйкес жазылады. 17. Оралман куəлігі қатаң есептегі құжат болып табылады жəне оның мəртебесін растауға негіз болады. Оралман мəртебесін беру қағидаларына 1-қосымша Нысан 1 _____________________________________ (жергілікті атқарушы органның атауы) кімнен_______________________________ (өтініш берушінің Т.А.Ə.) _____________________________________ (мекенжайы бойынша тұратын) Оралман мəртебесін беру туралы өтініш __________________________ облысында (республикалық маңызы бар қалаға, елордаға) тарихи отанымда тұрақты тұру мақсатында Қазақстан Республикасына келуіме байланысты маған жəне менің отбасы мүшелеріме оралман мəртебесін беруіңізді сұраймын. Өтініште Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмайтын барлық отбасы мүшелері: 1) жұбайы (зайыбы)__________________________________________; 2) өтініш берушінің жəне жұбайының (зайыбының) ата-аналары _____; 3) балалары (оның ішінде асырап алған балалары) жəне олардың отбасы мүшелері __________________________________________________; 4) некеде тұрмайтын, ата-анасы бір жəне ата-анасы бөлек аға-інілері мен апа сіңілілері (қарындастары) көрсетіледі ___________________; Өтінішке мынадай құжаттарды: ________________________________________________________________ __________________________________________________________________ _____________________________________________________қоса беремін. Жергілікті атқарушы орган менің жəне/немесе отбасым мүшелерінің «Оралман» дерекқоры» автоматтандырылған ақпараттық жүйесіне басқа облыс, Астана, Алматы қалаларының жергілікті атқарушы органдарында тіркелуі байқалған жағдайда, менің қолда бар құжаттарымды ________________________(аталған өтініш енгізілетін жергілікті атқарушы органның атауы) жіберуді, сондай-ақ, «Оралман» ДҚ ААЖ тиісті жазбаны осы өтінішті беретін орны бойынша енгізуді сұраймын. Осы арқылы оралман мəртебесін беру бойынша қызмет көрсетуге қажетті менің дербес деректерімді жинауға жəне өңдеуге келісім беремін. 20__жылғы «__» ______________ ________________________ (өтініш берушінің қолы) Құжаттарды қабылдаған: ________________________________________________________________ (құжаттарды қабылдаған адамның Т.А.Ə., лауазымы) 20__жылғы «__» _________ ______________________________________ (құжаттарды қабылдаған адамның қолы) *Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындаған өңірлер шеңберінде Оралман мəртебесін беру қағидаларына 2-қосымша Нысан 2 Оралман мəртебесін беру туралы өтініш білдіруші адамдарды тіркеу журналы _________________________________________________________ (жергілікті атқарушы орган) Р/С Өтінішті Өтініш Өтініш Туған Өтініш Тіркеу туралы № тіркеген білдірушінің білдірушінің күні білдірушінің хабарлама күн Т.А.Ə. отбасы мүшелері мекенжайы берілген күн

Оралман мəртебесін беру қағидаларына 3-қосымша Нысан 3 Өтінішті тіркеу туралы ХАБАРЛАМА Осы арқылы этникалық қазақтың __________________________ (облыс, Астана, Алматы қалаларына) тұрақты тұру үшін Қазақстан Республикасының аумағына өз бетінше келген оған жəне оның отбасы мүшелеріне оралман мəртебесін беру туралы өтініші Оралман мəртебесін беру туралы өтініш білдіруші адамдарды тіркеу журналына _______ (тіркеген күні) №_____________тіркелгенін _________________________________________ (жергілікті атқарушы органның атауы) жəне заңмен белгіленген тəртіпте жəне мерзімде қаралатынын хабарлаймыз. Құжаттарды қабылдаған:________________________________________ (жергілікті атқарушы органның құжаттарды қабылдаған жауапты қызметкерінің Т.А.Ə. жəне лауазымы). _________ (қолы) / _________ (күні) Оралман мəртебесін беру қағидаларына 4-қосымша Нысан 4 ________________________________________________ (мемлекеттік көрсетілетін қызметтің атауы ) арналған өтінішті қабылдаудан бас тарту туралы хабарлама 20___жылғы «___»_________ Өтініш білдіруші _____________________________________________ (Т.А.Ə) _____________________________________ (себебін көрсету) себебі бойынша оралман мəртебесін беруге арналған өтінішті қабылдаудан бас тартылды. ____________________________________________ (жергілікті атқарушы органнның жауапты қызметкерінің Т.А.Ə. жəне лауазымы). _________ (қолы) / _________ (күні) Оралман мəртебесін беру қағидаларына 5-қосымша Нысан 5 Жергілікті атқарушы органның 20__ жылғы «__» ________№_____ ШЕШІМІ _____________________________ (жергілікті атқарушы органның атауы) «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 22 шілдедегі Заңына сəйкес оралман деп тану туралы__________________ __________________________________________________________ (өтініш берушінің Т.А.Ə.) _________________________________________өтініш хатын қарап, ___________________________________________________________ ________________________________________ туралы шешім қабылдады. Басшысы _______ ___________ _______ (жергілікті атқарушы органның атауы) (қолы) (Т.А.Ə.) * Жергілікті атқарушы орган мынадай: 1) өтініш білдіруші адам мен оның отбасы мүшелері Қазақстан Республикасының аумағына өз бетінше келіп, жергілікті атқарушы органға жеке жүгінген кезде - оған (оларға) оралман мəртебесін беру; 2) өтініш білдіруші адам мен оның отбасы мүшелері Қазақстан Республикасынің шетелдік мекемелеріне жүгінген кезде – Қазақстан Республикасының белгіленген өңірінің аумағына келген жағдайда оған (оларға) оралман мəртебесін беру туралы оң шешім (бұл ретте, қорытындыда оралман куəлігін алу үшін қайтадан өтініш білдіру шарты түсіндіріледі), не дəлелді бас тарту туралы шешімдер қабылдай алады. Оралман мəртебесін беру қағидаларына 6-қосымша Нысан 6 Кіріс хат-хабары ретіндегі өтінішті тіркеу туралы ХАБАРЛАМА Осы арқылы этникалық қазақтың __________________________ (облыс, Астана, Алматы қалаларына) тұрақты тұру үшін Қазақстан Республикасының аумағына келуді жоспарлаған оған жəне оның отбасы мүшелеріне оралман мəртебесін беру туралы өтініші _______ (тіркеген күні) № ______________ кіріс хат-хабары ретінде____________________________________________ (Қазақстан Республикасының шетелдік мекемесінің атауы) тіркелгенін жəне заңмен белгіленген тəртіпте жəне мерзімде қаралатынын хабарлаймыз. Құжаттарды қабылдаған: _____________________________________________________________ (Қазақстан Республикасының шетелдік мекемесінің құжаттарды қабылдаған жауапты қызметкерінің Т.А.Ə. жəне лауазымы). Оралман мəртебесін беру қағидаларына 7-қосымша Нысан 7 Кіріс хат-хабары ретіндегі өтінішті тіркеу туралы ХАБАРЛАМА Осы арқылы этникалық қазақтың __________________________ (облыс, Астана, Алматы қалаларына) тұрақты тұру үшін Қазақстан Республикасының аумағына келуді жоспарлаған оған жəне оның отбасы мүшелеріне оралман мəртебесін беру туралы өтініші _______ (тіркеген күні) № ______________ кіріс хат-хабары ретінде____________________________________________ (Қазақстан Республикасының шетелдік мекемесінің атауы) тіркелгенін жəне заңмен белгіленген тəртіпте жəне мерзімде қаралатынын хабарлаймыз. (Соңы 22-бетте).


22

www.egemen.kz

Құжаттарды қабылдаған: _____________________________________________________________ (Қазақстан Республикасының шетелдік мекемесінің құжаттарды қабылдаған жауапты қызметкерінің Т.А.Ə. жəне лауазымы). Оралман мəртебесін беру қағидаларына 8-қосымша Нысан 8 Халықтың көші-қоны саласындағы жергілікті атқарушы органның атауы ОРАЛМАН КУƏЛІГІ КУƏЛІК № __________ УДОСТОВЕРЕНИЕ Аты-жөні (Фамилия, имя, отчество) Туған күні

айы жылы (Дата рождения месяц год) Туған жері (елі) (Место рождения) Азаматтығы (Гражданство) Жынысы (Пол) Оралманның кəмелет жасқа толмаған отбасы мүшелері Несовершеннолетние члены семьи оралмана Аты-жөні Ф.И.О.

Туған жылы, айы, күні Дата рождения

Туыстық жағдайы Родственное отношение

Жергілікті атқарушы органның жетекшісінің қолы (міндетін атқарушы адам) Подпись руководителя местного исполнительного органа (лица исполняющего обязанность) Оралман мəртебесі берілген күні Дата присвоения статуса оралмана

«__»________20__жылдың «__»________20__года

Оралман куəлігін қолдану мерзімі 20__«__»________дейін Срок действия удостоверения оралмана до «__»________20__года Оралманның куəлігі оралман мəртебесі тоқтатылғанға дейін жарамды. Удостоверение оралмана действительно до прекращения статуса оралмана. «Халықтың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 8-бабының 5-тармақшасына сəйкес өңірлер шегінде жəне шетелдік Қазақстан Республикасында тұруына ықтиярхатты көрсеткен кезде күші бар. Действительно в пределах регионов, в соответствии с подпунктом 5) статьи 8 Закона Республики Казахстан «О миграции населения» и при предъявлении вида на жительство иностранца в Республике Казахстан. _____________________________________облысы (қаласы) бойынша Жергілікті атқарушы органның басшысының қолы (міндетін атқарушы адам)___________М.О. Руководитель местного исполнительного органа (лицо исполняющий обязанность)__________________________области (города)______М.П. бланк нөмірі_________________ номер бланка Куəлік 20 жылғы айының « Удостоверение продлено до « »

» күніне дейін ұзартылды 20 года

Жергілікті атқарушы органның басшысының қолы (міндетін атқарушы адам) __________________________________________________ Подпись руководителя местного исполнительного органа (лица исполняющего обязанность) Куəлік 20 жылғы айының « » күніне дейін ұзартылды Удостоверение продлено до « » 20 года Жергілікті атқарушы органның басшысының қолы (міндетін атқарушы адам) __________________________________________________ Подпись руководителя местного исполнительного органа (лица исполняющего обязанность) Оралман мəртебесін беру қағидаларына 9-қосымша Нысан 9 Оралман куəлігінің берілуін есепке алу журналы ________________________________________________ (Жергілікті атқарушы орган) р/с №

Оралман Беруге Берген куəлігінің негізкүн нөмірі деме

Оралман Куəлігі иесінің Т.А.Ə.

Оралман Өтініш Туған Куəлігінде берушінің күні жазылған отбасы мекенжайы мүшелері

2. КС паспорты 5. Бұл КС мынаны айқындайды: 1) экономикалық қызметтің түрі (кəсіби қызметтің саласы): Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы сыныптауышы (бұдан əрі – ҚР МЖ 03-2007 «91.01 Кітапханалар мен мұрағаттардың қызметі». 2) экономикалық қызмет түрлерінің (кəсіби қызмет саласының) негізгі мақсаты: мұрағат ісі жəне құжаттаманы басқару саласында белгіленген талаптарға сəйкес қызметті жүзеге асыру; 3) біліктілік деңгейлері бойынша еңбек қызметінің (мамандық) түрлері осы КС 1-қосымшасына сəйкес. 3. Еңбек қызметі (мамандық) түрлерінің карточкасы 6. Еңбек қызметі (мамандық) түрлерінің карточкасы : 1) Біліктілік деңгейі: ҰБШ бойынша – 5; СБШ бойынша – 5. 2) ҚР МКС 01-2005 – Қазақстан Республикасы мемлекеттік кəсіптер сыныптауышы: 2431 «Мұрағатшылар, мұражайлар сақтаушылары жəне ұқсас кəсіп мамандары»; 3) лауазымдардың (мамандық) мүмкін атаулары: мұрағатшы, мұрағатшы маман, маман; 4) орындалатын еңбек қызметінің жалпы сипаттамасы: мұрағат ісі жəне құжаттаманы басқару саласында белгіленген талаптарға сəйкес қызметті жүзеге асыру; 5) жұмыс жасауға болатын орындар, қызметкердің кəсіби біліміне жəне оқытуына қойылатын талаптар, біліктілігін растайтын сертификаттың қажеттілігі, жұмыс тəжірибесіне қойылатын талаптар, жұмысқа қол жеткізудің ерекше жағдайлары осы КС 2 қосымшасында берілген. 4. КС бірліктерінің тізбесі 7. КС бірліктерінің тізбесі осы КС 3-қосымшасында көрсетілген жəне КС бірлігінің шифры мен атауы бар. 5. КС бірліктерінің сипаттамасы 8. КС бірліктерінің сипаттамасы осы КС 4-қосымшасының 1-2 кестелерінде көрсетілген. 6. Осы КС негізінде берілетін сертификаттардың түрлері 9. Мамандардың кəсіби даярлығын бағалау жəне біліктілігіне сəйкестігін растау саласындағы ұйымдармен осы КС негізінде сертификаттар беріледі. 10. Осы КС негізінде берілетін сертификаттардың түрлері, сертификатты алу үшін осы КС 3-қосымшасында көрсетілген меңгерілуі міндетті КС бірліктерінің тізбесіне сəйкес анықталады. 7. Əзірлеушілер, келісу парағы, КС сараптама жасау жəне тіркеу 11. КС əзірлеушісі Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі болып табылады. 12. КС келісу парағы осы КС 5 қосымшасында көрсетілген. Мұрағатшы мамандығы бойынша кəсіби стандартқа 1-қосымша

Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 18 желтоқсан

№296

Астана қаласы

Мұрағат ісі жəне құжаттаманы басқару саласындағы кəсіби стандарттарды бекіту туралы Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 15 мамырдағы Еңбек кодексінің 138-5-бабының 3-тармағына сəйкес бұйырамын: 1. Мыналар: 1) осы бұйрыққа 1-қосымшаға сəйкес мұрағатшы мамандығы бойынша кəсіби стандарт; 2) осы бұйрыққа 2-қосымшаға сəйкес археограф мамандығы бойынша кəсіби стандарт; 3) осы бұйрыққа 3-қосымшаға сəйкес мұрағаттық қойманың меңгерушісі мамандығы бойынша кəсіби стандарт; 4) осы бұйрыққа 4-қосымшаға сəйкес бас қор сақтаушысы мамандығы бойынша кəсіби стандарт; 5) осы бұйрыққа 5-қосымшаға сəйкес палеограф мамандығы бойынша кəсіби стандарт бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Ақпарат жəне мұрағат комитеті (Б.С. Қалианбеков): 1) осы бұйрықтың белгіленген тəртіппен Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін қамтамасыз етсін; 2) мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін осы бұйрықтың бұқаралық ақпарат құралдарында ресми жариялануын қамтамасыз етсін; 3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің интернет-ресурсында орналастырылуын қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат вице-министріне жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғаш ресми жарияланған күнінен бастап он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Министр М.ҚҰЛ-МҰХАММЕД. «КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрі ____________ Т. Дүйсенова 2013 жылғы 24 желтоқсан Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрінің 2013 жылғы 18 желтоқсандағы № 296 бұйрығына 1-қосымша Мұрағатшы мамандығы бойынша кəсіби стандарт 1. Жалпы ережелер 1. Мұрағатшы мамандығы бойынша кəсіби стандарт (бұдан əрі – КС) Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 15 мамырдағы Еңбек кодексінің 138-5-бабының 3-тармағына сəйкес əзірленген жəне «91.01 Кітапханалар мен мұрағаттардың қызметі» кəсіби қызмет саласындағы біліктіліктің, құзыреттіліктің, мазмұнының, сапасы мен еңбек жағдайларының деңгейіне талаптарды анықтайды жəне: 1) еңбек саласы жəне кəсіби білім беру саласының өзара қарым-қатынасын реттеу; 2) кəсіби даярлау, біліктілігін арттыру жəне кəсіби қайта даярлау бағдарламаларын əзірлеу үшін талаптарды регламенттеу; 3) персоналды аттестациялау жəне сертификациялау кезінде қызметкерлердің құзыреттілігін бағалау үшін талаптарды регламенттеуге арналған. 2. КС-тың негізгі пайдаланушылары: 1) білім беру ұйымдарының түлектері, қызметкерлер; 2) ұйым басшылары, персоналды басқару ұйымы бөлімшелерінің басшылары мен мамандары; 3) мемлекеттік білім беру бағдарламаларын əзірлейтін мамандар; 4) кəсіби даярлықты бағалау жəне мамандардың біліктілігіне сəйкестігін

Біліктілік деңгейі бойынша қызметтердің (мамандықтардың) түрлері № Қызмет түрлерінің Еңбек нарыҚР МК 01-2005 р/с атауы ғында танылған сəйкес кəсіптер мамандар атауы атауы 1 Мұрағат ісі жəне мұрағатшы құжаттаманы басқару саласында белгіленген талаптарға сəйкес қызметті жүзеге асыру

мұрағатшы

СБШ БТБА бойынша бойынша біліктілік дəреже деңгейі 4-5

-

Ескерту: БТБА – жұмысшылардың жұмыстары мен кəсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы Мұрағатшы мамандығы бойынша кəсіби стандартқа 2-қосымша 1. Мамандығы бойынша жұмыс жасауға болатын орындар. Мұрағатшының еңбек жағдайына, біліміне жəне жұмыс тəжірибесіне қойылатын талаптар Мамандығы бойынша жұмыс жасауға болатын орындар

Ұлттық мұрағатта, орталық мемлекеттік мұрағаттарда, облыстардың, қалалардың, аудандардың мемлекеттік мұрағаттарында жəне олардың филиалдарында, арнайы мемлекеттік мұрағаттарда, ұйымдардың құжаттамамен қамтамасыз ету қызметтерінде, ведомстволық жəне жеке мұрағаттарында құжаттарды сақтаумен, пайдаланумен, жинақтаумен байланысты зиянды еңбек жағдайы болады

Зиянды жəне қауіпті еңбек жағдайы Жұмысқа жіберудің құпия жəне таратылуы шектелген мəліметі бар құжаттармен ерекше шарттары жұмыс жүргізуге қол жеткізудің ерекше жағдайы болады СБШ бойынша Кəсіби білім жəне оқу деңгейі біліктілік деңгейі 5.4 Тарих, мұрағаттану, құжаттану жəне (Санатсыз құжаттамамен қамтамасыз ету, заңгер, мұрағатшы) филология мамандықтары бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім 5.3 Тарих, мұрағаттану, құжаттану жəне (Екінші санатты құжаттамамен қамтамасыз ету, заңгер, мұрағатшы) филология мамандықтары бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім 5.2 Тарих, мұрағаттану, құжаттану жəне (бірінші санатты құжаттамамен қамтамасыз ету, заңгер, мұрағатшы) филология мамандықтары бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім 5.1 Тарих, мұрағаттану, құжаттану жəне (Жоғары құжаттамамен қамтамасыз ету, заңгер, санатты филология мамандықтары бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан мұрағатшы) кейінгі) білім 4.4 тиісті мамандық (біліктілік) бойынша (Санатсыз орта техникалық жəне кəсіби (орта арнайы, орта кəсіби) білімі мұрағатшы) 4.3 тиісті мамандық (біліктілік) бойынша (Екінші санатты орта техникалық жəне кəсіби (орта мұрағатшы) арнайы, орта кəсіби) білімі 4.2 тиісті мамандық (біліктілік) бойынша (бірінші санатты орта техникалық жəне кəсіби (орта ��ұрағатшы) арнайы, орта кəсіби) білімі 4.1 (Жоғары санатты мұрағатшы)

тиісті мамандық (біліктілік) бойынша орта техникалық жəне кəсіби (орта арнайы, орта кəсіби) білімі

еңбек Еңбек функциясының атауы функциясының № Ф1 Ұлттық мұрағат қоры жəне жеке құрам бойынша құжаттарды жинақтау бойынша жұмыс Ф2 Ұлттық мұрағат қоры жəне жеке құрам бойынша құжаттарды сақтауды қамтамасыз ету Ф3 Ұлттық мұрағат қоры жəне жеке құрам бойынша құжаттардың мемлекеттік есебін жүргізу Ф4 Ұлттық мұрағат қоры жəне жеке құрам бойынша құжаттарды пайдалану Ф5 іс жүргізу жəне құжаттарды сақтау мəселелері бойынша толықтыру көздері-ұйымдарға əдістемелік көмек көрсету

КС бірліктерінің сипаттамасы (функционалдық карта) 1. СБШ 4 деңгейдегі мұрағатшының еңбек қызметінің (мамандығы) түрі Еңбек Еңбек құралдары жабдықтары Ф 1 Мұрағаттық Жеке құжаттар, компьютер, есептік деректер құжаттама базасы

Міндеттер

3.1.1. Құжаттарды тігуді жəне түптеуді, мұқабалауды жүзеге асыру; 3.1.2. Құжаттарды тұрақты сақтауға қабылдау бойынша жұмысқа қатысу; 3.1.3. Құжаттарды тұрақты сақтауға қабылдауды жүзеге асыру. Құжаттар құндылығына сараптама жүргізу, есепке алу жəне табылмаған істерді іздестіру бойынша жұмысқа қатысу. Мұрағаттың толықтыру көздері болып табылатын ұйымдар тізімін жасауға қатысу; 3.1.4. Мұрағаттың толықтыру көздері болып табылатын ұйымдар құжаттарын мұрағатқа тұрақты сақтауға іріктеуді жəне қабылдауды ұйымдастыру, келіссөздер жүргізу. Мұрағаттың толықтыру көздері болып табылатын ұйымдар тізімін жасау. Есепке алуды жəне табылмаған істерді іздестіруді жүзеге асыру. 3.2.1. Мұрағаттық құжаттарды Ф 2 Мұрағаттық Жеке құжаттар, компью- тасымалдау, орнын ауыстыру. есептік тер, Мұрағаттық құжаттарды құжаттама стеллаж- орналастыру. Істерді шаң-тозаңнан дар, арылтуды жүзеге асыру. Істердің температу- толықтығы мен жай-күйін тексеру жұмысына қатысу; ра мен ылғал3.2.2. Мұрағат қоймасынан құжаттар дылықты беруді жəне оларды қайтаруды жүзеге бақылай- асыру; 3.2.3. Істердің толықтығы мен тын құжай-күйін тексеру. Құжаттарды ралдар сақтаудың температуралық(термоылғалдылық, санитарлық-гигиеналық метр, гигрометр) жəне күзету режимдеріне, мұрағат қоймаларының өртке қарсы жай-күйіне бақылау; 3.2.4. Құжаттардың сақталуын қамтамасыз ету жəне оларды мұрағат қоймаларында тиімді орналастыру. 3.3.1. Тізімдемелерді жетілдіру жəне Ф 3 Мұрағаттық Жеке құжаттар, компью- қайта өңдеу кезінде жұмыстың техникалық түрлерін жүзеге асыру; тер, есептік құжаттама деректер 3.3.2. Негізгі есептік құжаттарды базасы жүргізу бойынша жұмысқа қатысу, мұрағат құжаттарын ғылыми сипаттау бойынша жұмыс; 3.3.3. Негізгі есептік құжаттарды жүргізу бойынша жұмысқа қатысу, мұрағаттың толықтыру көздерінің тізімін жасау. Тізімдемелерді жетілдіру жəне қайта өңдеу; 3.3.4. Негізгі есептік құжаттарды жүргізу, мұрағаттың толықтыру көздерінің тізімін жасау. Толықтыру көздері – ұйымдарда уақытша сақтаудағы құжаттардың мемлекеттік есебін жүргізу. 3.4.1. Құжаттарды ғылыми сипаттау Ф 4 Мұрағаттық Жеке құжаттар, компью- кезіндегі техникалық жұмыс түрлерін жүзеге асыру; тер, есептік құжаттама, деректер 3.4.2. Каталогтар, деректер базасын базасы жүргізу, мұрағат құжаттарының ғылымиқұрамы мен мазмұны туралы анықтаақпараттық-анықтамалық басылым малық дайындау кезіндегі жоғары аппарат біліктілікті талап етпейтін жұмысты орындау. Оқу залында жұмыс жасайтын зерттеушілерге қызмет көрсетуге қатысу. Мəтінді түпнұсқамен салыстыру; 3.4.3. Мұрағат құжаттарының құрамы мен мазмұны туралы ақпараттықанықтамалық басылым дайындауға қатысу. Мұрағаттық құжаттар бойынша ғылыми-анықтамалық аппаратының, деректер базасының жай-күйіне талдауды жəне есепке алуды жүзеге асыруға қатысу. Көрмелер, бұқаралық ақпараттық құралдары үшін материалдар дайындауға қатысу; 3.4.4. Мұрағат құжаттарының құрамы мен мазмұны туралы ақпараттықанықтамалық басылым дайындау бойынша жұмыстарды ұйымдастыру жəне жүргізу. Мұрағаттық құжаттар бойынша ғылыми-анықтамалық аппаратының, деректер базасының жай-күйіне талдауды жəне есепке алуды жүзеге асыру. Мұрағат бойынша экскурсия жүргізу, көрмелер, бұқаралық ақпараттық құралдары үшін материалдар дайындау. 3.5.1. Мұрағатты толықтыру көздері Ф 5 Мұрағаттық Жеке құжаттар, компью- – ұйымдардың мұрағаттық қызметтерінде, ведомстволық есептік тер, құжаттама, деректер мұрағаттарында, іс жүргізудегі базасы құжаттарды ұйымдастыруда ғылымиұйымдастырушылық-əдістемелік анықтамакөмек көрсетуге қатысу; лық аппарат 3.5.2. Мұрағатты толықтыру көздері – ұйымдардың мұрағаттық қызметтерінде, ведомстволық мұрағаттарында, іс жүргізудегі құжаттарды ұйымдастыруда ұйымдастырушылық-əдістемелік көмек көрсету; 3.5.3. Мұрағатты толықтыру көздері – ұйымдардың мұрағаттық қызметтерінде, ведомстволық мұрағаттарында, іс жүргізудегі құжаттарды ұйымдастыруда ұйымдастырушылық-əдістемелік көмек көрсету

Білім

1) практикалық білімдерді пайдалана отырып стандарттық жəне практикалық міндеттерді шешу жəне орындау; 2) мұрағат ісі саласындағы практикалық тəжірибе негізінде атқару тəсілдерін таңдау.

Мұрағат құжаттары кешенінің құрамы мен мазмұнын білу.

1) теориялық жəне практикалық білімдерді пайдалана отырып стандарттық жəне практикалық міндеттерді шешу жəне орындау; 2) мұрағат саласындағы практикалық тəжірибе негізінде атқару тəсілдерін таңдау; 3) алынған нəтижелерді ескере отырып қызметті түзету. 1) теориялық жəне практикалық білімдерді пайдалана отырып стандарттық жəне практикалық міндеттерді шешу жəне орындау; 2) мұрағат саласындағы практикалық тəжірибе негізінде атқару тəсілдерін таңдау; 3) алынған нəтижелерді ескере отырып қызметті түзету. 1) теориялық жəне практикалық білімдерді пайдалана отырып, стандарттық жəне практикалық міндеттерді шешу жəне орындау; 2) мұрағат саласындағы практикалық

Мұрағат құжаттары кешенінің құрамы мен мазмұнын, мұрағат құжаттарын сақтаудың жəне жіктеудің жүйесін білу.

жұмыс өтіліне талап қойылмайды архивариус жəне іс жүргізуші лауазымдары бойынша жұмыс өтілі кем дегенде 1 жыл архивариус жəне іс жүргізуші лауазымдары бойынша жұмыс өтілі кем дегенде 2 жыл архивариус жəне іс жүргізуші лауазымдары бойынша жұмыс өтілі кем дегенде 3 жыл

Мұрағатшы мамандығы бойынша кəсіби стандартқа 3-қосымша КС бірліктерінің тізбесі Мұрағатшының еңбек қызметінің (мамандығының) түрі

Жеке компьютер, деректер базасы

Ф 4 Мұрағаттық құжаттар, есептік құжаттама

Жеке компьютер, деректер базасы

Ф 5 Мұрағаттық құжаттар, есептік құжаттама, ғылымианықтамалық аппарат

Жеке компьютер, деректер базасы

Мұрағаттауды жүргізуді реттейтін нормативтік техникалық құжаттаманы білу

Мұрағаттауды жүргізуді реттейтін нормативтік техникалық құжаттаманы білу; Мемлекеттік жəне ведомстволық мұрағаттар

жұмысының қағидаларын, кино-фото, фоноқұжаттармен жəне ғылымитехникалық құжаттамамен жұмыс қағидаларын білу. Мұрағат1) теориялық тауды жəне жүргізуді практикалық реттейтін білімдерді нормативтік пайдалана техникалық отырып, стандарттық жəне құжаттаманы білу; практикалық міндеттерді шешу Мемлекеттік жəне жəне орындау; ведомство2) мұрағат лық саласындағы мұрағаттар практикалық жұмысытəжірибе негізінде атқару ның қағитəсілдерін таңдау; даларын, кино-фото, 3) алынған фоноқұжатнəтижелерді тармен ескере отырып қызметті түзету. жəне ғылымитехникалық құжаттамамен жұмыс қағидаларын білу. тəжірибе негізінде атқару тəсілдерін таңдау; 3) алынған нəтижелерді ескере отырып қызметті түзету.

2-кесте 2. СБШ 5 деңгейдегі мұрағатшының еңбек қызметінің (мамандығы) түрі

мұрағат саласындағы жұмыс өтілі кем дегенде 3 жыл

Ф 3 Мұрағаттық құжаттар, есептік құжаттама

1-кесте

Білу жəне дағдылану

жұмыс өтіліне талап қойылмайды

мұрағат саласындағы жұмыс өтілі кем дегенде 2 жыл

Жеке компьютер, стеллаждар, температура мен ылғалдылықты бақылайтын құралдар (термометр, гигрометр)

Мұрағатшы мамандығы бойынша кəсіби стандартқа 4-қосымша

Талап етілетін жұмыс тəжірибесі

мұрағат саласындағы жұмыс өтілі кем дегенде 1 жыл

Ф 2 Мұрағаттық құжаттар, есептік құжаттама

Ескерту: Ф - функция

Шифр

Өтінішке бұрын қабылданған _____________________ (жергілікті атқарушы органның атауы) өтініш білдіруші жəне оның отбасы мүшелеріне оралман мəртебесін беру туралы шешімнің көшірмесі беріледі.

растау саласының мамандары. 3. КС негізінде ұйымның біліктілік сипаттамалары, лауазымдық нұсқаулықтары, үлгілік білім бағдарламалары, үлгілік оқу бағдарламалары, корпоративтік стандарттары əзірленеді. 4. Осы КС-та төмендегі терминдер мен қысқартулар қолданылады: 1) біліктілік – қызметкердің белгілі бір еңбек қызметі түрінің шеңберінде нақты функцияларды сапалы орындауға дайындығы; 2) біліктілік деңгейі – еңбек іс-қимылдарының күрделілігі, стандартты еместігі, жауапкершілігі жəне дербестілігі параметрлеріне қарай сараланатын қызметкерлердің құзыретіне қойылатын талаптар жиынтығы; 3) еңбек заты – нақты еңбек құралдары көмегімен өнім əзірлеу мақсатында қызметкердің əрекеті бағытталған зат; 4) еңбек құралдары – еңбек заттарын бастапқы жағдайынан өнімге түрлендіруде қызметкердің қолданатын құралдары; 5) еңбек қызметінің түрі – еңбек функцияларының тұтас жиынтығы мен ола��ды орындау үшін құзыреттіліктерден құралған кəсіби қызмет саласының құрамдас бөлігі; 6) еңбек функциясы – бизнес-процесс айқындайтын жəне оларды орындау үшін қажетті құзыреттердің болуын көздейтін еңбек іс-қимылдарының кіріктірілген жəне салыстырмалы түрде автономды жиынтығын білдіретін еңбек қызметі түрінің құрамдас бөлігі; 7) кəсіби қызметтің саласы – жалпы интеграциялық негізі (ұқсас немесе жақын міндеттер, объектілер, технологиялар, оның ішінде еңбек құралдары) бар салалық үйлес еңбек функциялары мен оларды орындау үшін құзыреттіліктерді шамалайтын еңбек қызметі түрлерінің жиынтығы; 8) кəсіби стандарт бірлігі – еңбек қызметінің аталған түрі үшін тұтас, аяқталған, салыстырмалы түрде автономды жəне елеулі болып табылатын нақты еңбек функциясының жан-жақты сипаттамасынан тұратын КС құрылымдық элементі; 9) кəсіп, мамандық– арнайы теориялық білім мен арнайы дайындық нəтижесінде пайда болатын практикалық білік, жұмыс тəжірибесі кешенін меңгеруді қажет ететін еңбек қызметі түрі; 10) құзыреттілік – еңбек қызметінде білімін, дағдысы мен тəжірибесін қолдану қабілеті; 11) лауазым – лауазымдық құзіреттілік пен лауазымдық міндеттер жүктелген жұмыс берушінің құрылымдық бірлігі; 12) міндет – нақты еңбек заттары мен құралдарын пайдаланып еңбек функциясын жүзеге асыруға жəне нəтижеге жетуге байланысты əрекеттер жиынтығы; 13) сала – өндірілетін өнім, өндіріс технологиясы, негізгі қорлар мен қызметкерлердің кəсіби біліктері ортақ ұйымдардың жиыны; 14) салалық біліктілік шеңбері (СБШ) – салада танылған біліктілік деңгейлерін құрылымдық жағынан сипаттау; 15) ұлттық біліктілік шеңбері (ҰБШ) – еңбек нарығында танылған біліктілік деңгейлерін құрылымдық жағынан сипаттау; 16) функционалдық карта – белгілі бір немесе басқа да кəсіби қызмет саласында нақты қызмет түрін орындайтын қызметкердің еңбек функциялары мен міндеттерінің құрылымдық сипаттамасы.

Еңбек Еңбек құралдары жабдықтары Ф 1 Мұрағаттық Жеке құжаттар, компьюесептік тер, құжаттама деректер базасы

Шифр

(Соңы. Басы 21-бетте).

29 наурыз 2014 жыл

3.2.1. Қалпына келтіру-қайта қалпына келтіру жұмыстарын, залалсыздандыруды жəне дəрілеуді, сақтандыру қоры мен пайдалану қорын жасауды жүргізуге құжаттарды дайындау. Мұрағат қоймасынан құжаттар беруді жəне оларды мұрағат қоймасына қайтаруды жүзеге асыру; 3.2.2. Құжаттарды топографиялау бойынша жұмыс жүргізу; 3.2.3. Залалсыздандыру, қалпына келтіру, түптеу, бұзылудан сақтау-профилактикалық өңдеу бойынша жұмыстар жүргізу үшін мұрағаттық құжаттарды іріктеуді жүзеге асыру; 3.2.4. Құжаттарды сақтаудың температуралық-ылғалдылық, санитарлық-гигиеналық жəне күзету режимдеріне, мұрағат қоймаларының өртке қарсы жайкүйіне бақылауды жүзеге асыру. 3.3.1. Қосымша есептік құжаттар жүргізу. Деректер базасына ақпарат енгізу; 3.3.2. Тізімдемелерді жетілдіру жəне қайта өңдеу бойынша жұмыстарға қатысу. Каталогтар, деректер базасын жүргізу; 3.3.3. Қорлар каталогтарын, деректер базасын, тақырыптық əзірлемелерін жүргізу. Мұрағат құжаттары бойынша ғылымианықтамалық аппараттың, деректер базасының жай-күйін талдау жəне есепке алу; 3.3.4. Толықтыру көздері – ұйымдарға əдістемелік көмек. Ведомстволық мұрағаттарда төлқұжаттауды жүргізу. Тізімдемелерді жетілдіру жəне қайта өңдеу, каталогтар, деректер базасын жасау жəне жүргізу. Қорлардың тақырыптық əзірлемелерін жүзеге асыру. Мұрағаттық қорларды санаттау бойынша жұмыс жүргізу.

1) теориялық жəне практикалық білімдерді пайдалана отырып стандарттық жəне практикалық міндеттерді шешу жəне орындау; 2) мұрағат саласындағы практикалық тəжірибе негізінде атқару тəсілдерін таңдау; 3) алынған нəтижелерді ескере отырып қызметті түзету.

3.5.4. Мұрағаттың толықтыру көздері – ұйымдарда мұрағат ісі саласында заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілердің сақталуына бақылауды жүзеге асыру. Мұрағат құжаттарының құрамы мен мазмұны туралы зерттеушілерге кеңес беру.

негізінде атқару тəсілдерін таңдау; 3) алынған нəтижелерді ескере отырып қызметті түзету.

Мұрағаттық құжаттардың сақталуын тиімді пай далануды қамтамасыз ету əдістерін білу; Мемлекеттік жəне ведомстволық мұрағаттар жұмысының қағидаларын, кино-фото, фоноқұжаттармен жəне ғылымитехникалық құжаттамамен жұмыс қағидаларын білу.

Бөлімнің бейіні бойынша əдістемелік құралдар əзірлеу əдістерін білу; Мемлекеттік жəне ведомстволық мұрағаттар жұмысының қағидаларын, кино-фото, фоно-құжаттармен жəне ғылымитехникалық құжаттамамен жұмыс қағидаларын білу; мұрағат ісі саласындағы ғылымизерттеу жəне əдістемелік əзірлемелерді білу. Мұрағаттық 1) теориялық 3.4.1. Көрмелерді ресімдеу құжатжəне кезінде техникалық жұмыс тарды сақтүрлерін жүзеге асыру. Жеке жəне практикалық тауға жауапты білімдерді заңды тұлғалардың ұйымдар мен пайдалана сұранымдарын орындау; құ3.4.2. Көрмелер ұйымдастыруға, отырып бұқаралық ақпараттық құралдар стандарттық жəне рылымдық бөлімше-лерге практикалық үшін материалдар дайындауға міндеттерді шешу əдістемелік қатысу. Жеке жəне заңды көмек көрсету жəне орындау; тұлғалардың сұранымдарын үшін бөлімнің 2) мұрағат орындау. Құжаттық бейіні бойынжарияланымдар үшін құжаттар саласындағы ша əдістемелік практикалық анықтау жəне іріктеу, құралдар əзіртəжірибе археографиялық ресімдеу, негізінде атқару леу жөніндегі құжаттарға түсініктеме, тəсілдерін таңдау; əдістерді білу; жарияланымдарға Мемлекеттік 3) алынған ғылыми-анықтамалық аппарат жəне ведомжасау бойынша жұмысқа қатысу; нəтижелерді стволық мұра3.4.3. Арнайы білім мен қабілетті ескере отырып қызметті түзету. ғаттар жұталап ететін жеке жəне заңды мысының қағитұлғалардың күрделі даларын, сұранымдарын орындау. Оқу кино-фото, залында жұмыс жасайтын фоноқұжатзерттеушілерге қызмет көрсетуді тармен жəне қамтамасыз ету, пайдаланушығылымилардың өтініші бойынша құжаттехникалық тар көшірмелеуді ұйымдастыру. құжаттамамен Құжаттық жарияланымдар үшін жұмыс қағидақұжаттар анықтау жəне іріктеу, ларын білу; археографиялық ресімдеу, мұрағат ісі құжаттарға түсініктеме, саласындағы жарияланымдарға ғылымиғылымианықтамалық аппарат жасау; зерттеу жəне 3.4.4. Жоғары біліктілікті, арнайы əдістемелік білім мен қабілетті талап ететін əзірлемелерді өте күрделі сұранымдарды білу. орындау. Мұрағат оқу залының жұмысын ұйымдастыру. Құжаттық жарияланымдарды құрастыруға жауаптылық. Құжаттарды баспаға дайындау, бірлесе орындаушылардың жұмысын үйлестіру жəне əдістемелік қамтамасыз ету. Құжаттық жарияланымдар үшін құжаттар анықтау жəне іріктеу, археографиялық ресімдеу, құжаттарға түсініктеме. Жарияланымдарға ғылыми-анықтамалық аппарат жасау. Жарияланымдарды ғылыми саралау. Мұрағаттық 1) теориялық 3.5.2. Мұрағаттық қызметтер, құжаттарды сақжəне ведомстволық мұрағаттар тауға жауапты практикалық жұмысына, толықтыру көздері ұйымдар мен білімдерді – ұйымдардың іс жүргізуінде құрылымдық пайдалана құжаттарды ұйымдастыруда бөлімшелерұйымдастырушылық-əдістемелік отырып стандарттық жəне ге əдістемелік көмек көрсетуге қатысу. көмек көрсету практикалық 3.5.3. Мұрағаттық қызметтер, міндеттерді шешу үшін бөлімнің ведомстволық мұрағаттар бейіні бойынша жəне орындау; жұмысына, толықтыру көздері əдістемелік 2) мұрағат – ұйымдардың іс жүргізуінде құралдар əзірлеу саласындағы құжаттарды ұйымдастыруда жөніндегі ұйымдастырушылық-əдістемелік практикалық əдістерді білу; тəжірибе көмек көрсету. 1) теориялық жəне практикалық білімдерді пайдалана отырып стандарттық жəне практикалық міндеттерді шешу жəне орындау; 2) мұрағат саласындағы практикалық тəжірибе негізінде атқару тəсілдерін таңдау; 3) алынған нəтижелерді ескере отырып қызметті түзету.

Мемлекеттік жəне ведомстволық мұрағаттар жұмысының қағидаларын, кинофото, фоноқұжаттармен жəне ғылыми-техникалық құжаттамамен жұмыс қағидаларын білу; мұрағат ісі саласындағы ғылыми-зерттеу жəне əдістемелік əзірлемелерді білу.

Мұрағатшы мамандығы бойынша кəсіби стандартқа 5-қосымша Келісу парағы Ұйымның атауы Қазақстан Республикасының Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі

Келісу күні

24. Осы кəсіби стандарт _______________________________ тіркелген. Кəсіби стандарттардың тізіліміне енгізілген, тіркеу № _____. Хат (хаттама) №_______ күні Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрінің 2013 жылғы 18 желтоқсандағы №296 бұйрығына 2-қосымша Археограф мамандығы бойынша кəсіби стандарт

Міндеттер

Білу жəне дағдылану

Білім

3.1.1. Істерді шифрлеуді, нөмірлеуді жəне істердегі парақтар нөмірлерін тексеруді жүзеге асыру; 3.1.2. Құжаттар құндылығына сараптама жүргізу бойынша жұмысқа қатысу; 3.1.3. Мұрағаттың толықтыру көздері – ұйым құжаттарын іріктеуді жəне тапсыруды ұйымдастыру бойынша жұмысқа қатысу. Шетел мұрағаттары мен ғылыми мекемелеріндегі Қазақстан тарихына қатысты құжаттарды анықтау бойынша жұмысқа қатысу; 3.1.4. Залалсыздандыру, қалпына келтіру, түптеу, бұзылудан сақтау-прфилактикалық өңдеу бойынша жұмыстар жүргізу үшін құжаттар құндылығына сараптауды, мұрағаттық құжаттарды іріктеуді ұйымдастыру жəне жүргізу; Ведомстволық мұрағаттарда төлқұжаттауды жүргізу. Шетел мұрағаттары мен ғылыми мекемелеріндегі Қазақстан тарихына қатысты құжаттарды анықтау.

1) теориялық жəне практикалық білімдерді пайдалана отырып стандарттық жəне практикалық міндеттерді шешу жəне орындау; 2) мұрағат саласындағы практикалық тəжірибе негізінде атқару тəсілдерін таңдау; 3) алынған нəтижелерді ескере отырып қызметті түзету.

өңдеу машиналар жұмысының қалдық ресурстарын анықтау əдістерін білу, талдау негізінде алынған деректерді салыстыруды білу.

1. Жалпы ережелер 1. Археограф мамандығы бойынша кəсіби стандарт (бұдан əрі – КС) Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 15 мамырдағы Еңбек кодексінің 138-5-бабының 3-тармағына сəйкес əзірленген жəне «91.01 Кітапханалар мен мұрағаттардың қызметі» кəсіби қызмет саласындағы біліктіліктің, құзыреттіліктің, мазмұнының, сапасы мен еңбек жағдайларының деңгейіне талаптарды анықтайды жəне: 1) еңбек саласы жəне кəсіби білім беру саласының өзара қарым-қатынасын реттеу; 2) кəсіби даярлау, біліктілігін арттыру жəне кəсіби қайта даярлау бағдарламаларын əзірлеу үшін талаптарды регламенттеу; 3) персоналды аттестациялау жəне сертификациялау кезінде қызметкерлердің құзыреттілігін бағалау үшін талаптарды регламенттеуге арналған. 2. КС-тың негізгі пайдаланушылары: 1) білім беру ұйымдарының түлектері, қызметкерлер; 2) ұйым басшылары, персоналды басқару ұйымы бөлімшелерінің басшылары мен мамандары; 3) мемлекеттік білім беру бағдарламаларын əзірлейтін мамандар; 4) кəсіби даярлықты бағалау жəне мамандардың біліктілігіне сəйкестігін растау саласының мамандары. 3. КС негізінде ұйымның біліктілік сипаттамалары, лауазымдық нұсқаулықтары, үлгілік білім бағдарламалары, үлгілік оқу бағдарламалары, корпоративтік стандарттары əзірленеді. 4. Осы КС-та төмендегі терминдер мен қысқартулар қолданылады: 1) біліктілік – қызметкердің белгілі бір еңбек қызметі түрінің шеңберінде нақты функцияларды сапалы орындауға дайындығы; 2) біліктілік деңгейі – еңбек іс-қимылдарының күрделілігі, стандартты еместігі, жауапкершілігі жəне дербестілігі параметрлеріне қарай сараланатын қызметкерлердің құзыретіне қойылатын талаптар жиынтығы; (Жалғасы 23-бетте).


(Жалғасы. Басы 22-бетте).

2. КС паспорты 5. Бұл КС мынаны айқындайды: 1) экономикалық қызметтің түрі (кəсіби қызметтің саласы): Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы сыныптауышы (бұдан əрі – ҚР МЖ 03-2007 «91.01 Кітапханалар мен мұрағаттардың қызметі». 2) экономикалық қызмет түрлерінің (кəсіби қызмет саласының) негізгі мақсаты: Қазақстан Республикасы Ұлттық мұрағат қоры құжаттарын ғылыми пайдалану жəне жариялау бойынша жұмысты жүзеге асыру 3) біліктілік деңгейлері бойынша еңбек қызметінің (мамандық) түрлері осы КС 1-қосымшасына сəйкес. 3. Еңбек қызметі (мамандық) түрлерінің карточкасы 6. Еңбек қызметі (мамандық) түрлерінің карточкасы : 1) Біліктілік деңгейі: ҰБШ бойынша – 5; СБШ бойынша – 5. 2) ҚР МКС 01-2005 – Қазақстан Республикасы мемлекеттік кəсіптер сыныптауышы: 2431 «Мұрағатшылар, мұражайлар сақтаушылары жəне ұқсас кəсіп мамандары»; 3) лауазымдардың (мамандық) мүмкін атаулары: ғылыми қызметкер; 4) орындалатын еңбек қызметінің жалпы сипаттамасы: Қазақстан Республикасының Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын ғылыми пайдалану жəне жариялау бойынша жұмыстарды жүзеге асыру; 5) жұмыс жасауға болатын орындар, қызметкердің кəсіби біліміне жəне оқытуына қойылатын талаптар, біліктілігін растайтын сертификаттың қажеттілігі, жұмыс тəжірибесіне қойылатын талаптар, жұмысқа қол жеткізудің ерекше жағдайлары осы КС 2 қосымшасында берілген.

Ф 2 Мұрағаттық құжаттар, мұрағаттың ғылымианықтамалықақпараттық қоры, деректер базасы

Ф 3 Мұрағаттық құжаттар, мұрағаттың ғылымианықтамалықақпараттық қоры, деректер базасы

4. КС бірліктерінің тізбесі 7. КС бірліктерінің тізбесі осы КС 3-қосымшасында көрсетілген жəне КС бірлігінің шифры мен атауы бар. 5. КС бірліктерінің сипаттамасы 8. КС бірліктерінің сипаттамасы осы КС 4-қосымшасында көрсетілген. 6. Осы КС негізінде берілетін сертификаттардың түрлері 9. Мамандардың кəсіби даярлығын бағалау жəне біліктілігіне сəйкестігін растау саласындағы ұйымдармен осы КС негізінде сертификаттар беріледі. 10. Осы КС негізінде берілетін сертификаттардың түрлері, сертификатты алу үшін осы КС 3-қосымшасында көрсетілген меңгерілуі міндетті КС бірліктерінің тізбесіне сəйкес анықталады. 7. Əзірлеушілер, келісу парағы, КС сараптама жасау жəне тіркеу 11. КС əзірлеушісі Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі болып табылады. 12. КС келісу парағы осы КС 5 қосымшасында көрсетілген. Археограф мамандығы бойынша кəсіби стандартқа 1-қосымша

Ф 4 Мұрағаттық құжаттар, мұрағаттың ғылымианықтамалықақпараттық қоры, деректер базасы

Біліктілік деңгейі бойынша қызметтердің (мамандықтардың) түрлері Еңбек нарығында танылған мамандар атауы Қазақстан Республикасы археограф Ұлттық мұрағат қоры құжаттарын ғылыми пайдалану жəне жариялау бойынша жұмысты жүзеге асыру

1

ҚР МС 01-2005 сəйкес кəсіптер атауы археограф

5

Мамандығы Ұлттық мұрағатта, орталық мемлекеттік мұрағаттарда, бойынша жұмыс облыстардың, қалалардың, аудандардың мемлекеттік жасауға болатын мұрағаттарында жəне олардың филиалдарында, арнайы орындар мемлекеттік мұрағаттарда Зиянды жəне қауіпті Ескі (шаң басқан) құжаттармен жұмыс. еңбек жағдайы Жұмысқа жіберудің жазба тарихи деректермен жұмыстың тəсілдері мен əдістерін ерекше шарттары білу СБШ бойынша Кəсіби білім жəне оқу деңгейі Талап етілетін біліктілік жұмыс тəжірибесі деңгейі 5.4 Тарих, мұрағаттану, құжаттану жəне жұмыс өтілі талап (Санатсыз құжаттамамен қамтамасыз ету, заңгер, етілмейді археограф) филология мамандықтары бойынша жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім 5.3 Тарих, мұрағаттану, құжаттану жəне мұрағат саласындағы (Екінші санатты құжаттамамен қамтамасыз ету, заңгер, жұмыс өтілі кем археограф) филология мамандықтары бойынша жоғары дегенде 1 жыл (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім 5.2 Тарих, мұрағаттану, құжаттану жəне мұрағат саласындағы (бірінші санатты құжаттамамен қамтамасыз ету, заңгер, жұмыс өтілі кем археограф) филология мамандықтары бойынша жоғары дегенде 2 жыл (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім 5.1 Тарих, мұрағаттану, құжаттану жəне мұрағат саласындағы (Жоғары санатты құжаттамамен қамтамасыз ету, заңгер, жұмыс өтілі кем археограф) филология мамандықтары бойынша жоғары дегенде 3 жыл (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білім

Археограф мамандығы бойынша кəсіби стандартқа 3-қосымша КС бірліктерінің тізбесі 1. Археографтың еңбек қызметінің (мамандығының) түрі еңбек Еңбек функциясының атауы функциясының № Ф1 мұрағаттық құжаттарды баспаға дайындау Ф2 мұрағат құжаттарының құрамы мен мазмұны туралы анықтамалықақпараттық басылымдар дайындау Ф3 аса құнды жəне бірегей құжаттарды анықтау Ф4 археография мəселесі бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарына жəне нормативтік жəне əдістемелік құжаттар əзірлеуге қатысу

Ескерту: Ф - функция Археограф мамандығы бойынша кəсіби стандартқа 4-қосымша

Шифр

КС бірліктерінің сипаттамасы (функционалдық карта) 1. Археографтың еңбек қызметінің (мамандығының) түрі

Ф1

3.4.1 Құжаттардың құрамы мен мазмұны туралы анықтамалық-ақпараттық басылым дайындау; 3.4.2 Археография мəселелері бойынша нормативтікəдістемелік əзірлемелер, ғылыми-анықтамалық аппараттың жай-күйіне талдау, мұрағат құжаттары бойынша деректер базасы, құжаттық жарияланымдарға пікірсарап.

Білу жəне дағдылану

Компьютер 3.1.1 Басылымның Мұрағаттық Жеке техникасын жоспар-проспектісін жасауға, құжаттар, компьютер, пайдалану, құжаттарды анықтауға жəне мұрағаттың кітапхана, деректер іріктеуге қатысу, мəтін теру, ғылымибасылымның базасын мəтінді түпнұсқамен анықтамалық- жоспарбасқару салыстыру; ақпараттық проспектісі, негіздері. 3.1.2 Археографиялық қоры, деректер интернет Құжаттарды сипаттауда басылым базасы, деректер ресурстары іріктеу құжаттарын жəне құрылымын банкі негіздері. жүйелеуге қатысу, құжаттарды

сақтаудың жүйесін жəне жіктеуін; мұрағатта сақтауда тұрған құжаттардың құрамы мен мазмұнын; ғылымианықтамалық аппаратының жəне мұрағаттың анықтамалықақпараттық қорының жүйесін білу.

Компьютерлік техниканы қолдану, деректер базасын басқару. Мұрағаттық құжаттардың құндылығын айқындау

Жазба тарихи деректерді оқудың жолдары мен əдістері. Қосымша тарихи пəндер бойынша теориялық жəне практикалық білімді пайдалана отырып кəсіби проблемаларды шешу.

Білім

Мұрағат қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілерді, мұрағат ісі саласындағы əдістемелік əзірлемелерді; мұрағаттық құжаттарды

Мұрағат қызметін реттейтін нормативтік құқықтық актілерді, мұрағат ісі саласындағы əдістемелік əзірлемелерді; мұрағаттық құжаттарды сақтаудың жүйесін жəне жіктеуін; мұрағатта сақтауда тұрған құжаттардың құрамы мен мазмұнын; ғылымианықтамалық аппараттың жəне мұрағаттың анықтамалықақпараттық қорының жүйесін