Page 1

Бїгінгі нґмірде:

№164 (28642) 28 ТАМЫЗ ЖҰМА 2015 ЖЫЛ

Маѕызды мəселелерге назар аударылды

Кеше Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев ТМД жəне ШЫҰ елдері прокуратуралары басшыларымен кездесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Прокуратура басшылары Астанаға Шанхай ынтымақтастық ұйымына мүше мемлекеттер бас прокурорларының 13-отырысына жəне Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығына мүше мемлекеттер бас прокурорлары үйлестіру кеңесінің 25-отырысына қатысу үшін келді. Кездесуде ШЫҰ жəне ТМД аясында заңдылықты, қауіпсіздікті жəне өңірдегі тұрақтылықты сақтаудың маңызды мəселелері

талқыланды. Мемлекет басшысы ТМД елдері прокуратураларының өзара іс-қимылын күшейтудің қажеттігін атап айтты. Сіздер осы форматта 20 жылға жуық уақыт бойы кездесулер өткізіп келесіздер, ал 15 жыл бұрын ТМД-ның халықаралық органы мəртебесіне ие болдыңыздар. Əрбір отырыс арқылы қарымқатынасты нығайта түстіңіздер. Сонымен қатар, 2001 жылдан бері Шанхай ынтымақтастық ұйымы

жұмыс істейді, ол халықаралық аренада елеулі күшке айналды. Соңғы отырыста ұйымға жаңа мүшелер қабылдау жөнінде шешім қабылданды, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Бұл орайда Қазақстан Президенті терроризммен жəне экстремизммен, сондайақ, трансұлттық қылмыстың өзге де түрлерімен күрес мəселелері бойынша бірлескен тиімді қадамдар жасаудың маңыздылығына тоқталып, бұл сұхбат прокурорлардың өзара ісқимылын жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік беретінін айтты.

Мемлекет басшысы осындай кездесулер заң үстемдігін жəне ШЫҰ, ТМД елдері аумағында қылмысқа қарсы бірлескен күресті күшейтуге септігін тигізеді деп үміттенетінін жеткізді. Кездесу барысында Қазақстан Республикасының Бас прокуроры А.Дауылбаев Мемлекет басшысына ұйымға бақылаушы елдер – Үндістан, Ауғанстан жəне Беларусь ведомстволары басшыларының қатысуымен өткен Шанхай ынтымақтастығы ұйымына мүше мемлекеттер бас прокурорлары отырысының нəтижелері туралы баяндады.

Ґзара іс-ќимыл жемісі Мемлекет басшысы МАГАТЭ-ның бас директоры Юкия Аманоны қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Кездесу барысында Елбасы МАГАТЭ бас директорын Қазақстанда төмен байытылған уран бан кін құру туралы келісімге қол қойылуымен құттықтады. Нұрсұлтан Назарбаев бұл оқиға жемісті өзара іс-қимылдың қорытындысы болғанын атап өтті. Қазақстан Семей полигонын жапты, біз ірі ядролық қарудан бас тарттық. Еліміз ядролық қару таратпау саясатын жүргізіп келеді. Бұл орайда біздің көзқарастарымыз ұқсайды деп ойлаймын, – деп атап өтті Қазақстан Президенті. Мемлекет басшысы Иранның ядролық бағдарламасына қатысты Қазақстанда өткен келіссөздердің бірінші раунды кезінде осындай банктің қорынан ядролық отын алу мүмкіндігін Қазақстан тарапы бірнеше рет айтқанын атап өтті. Ю.Амано шартқа қол қою шын мəнінде тарихи оқиға болғанына тоқталды. Бүгінде атом электр стансасын салуға ниетті немесе сондай

жолды қарастырып отырған елдер уран нарығындағы кез келген ауытқуларға қарамастан, төмен байытылған уран сатып алу мүмкіндігі бар екеніне сенімді бола алады. Осы маңызды бастаманы жүзеге асыру барысында Сіздің көшбасшылығыңыз негізгі рөл атқарды. МАГАТЭ атынан жəне бүкіл халықаралық қоғамдастық атынан Сізге өз ризашылығымызды білдіргіміз келеді, – деді Амано. МАГАТЭ бас директоры сондай-ақ, ядролық қаруды таратпау режімін нығайту тұрғысынан

Їлкен їлгі, тарихи шешім

Елбасы АҚШ-тың бұрынғы сенаторы Сэм Наннды қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Кардиохирургия: кеше жəне бїгін Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев «Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығы» АҚ басқармасының төрағасы Юрий Пяны қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Кездесу барысында Қазақстанда медицинаны, соның ішінде кардиохирургиялық жəне кардиологиялық қызметті дамыту перспективалары талқыланды. Қазақстан Президенті кардиохирургиялық ота жасатуға мұқтаж адамдардың саны аз уақыт бұрын ғана 10-15 мың адамға жеткенін айтты. Біз бұл адамдарға жəрдем бере алмадық. Мүмкіндігі барлар шетелге шықты. Алайда, бəрінің шамасы келмеді, адамдардан айырылып жаттық. Ал бүгінде елордада жəне Қазақстанның көптеген облыстарында жүрекке ашық оталар жасалады. Олардың қатарында

Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығы бірінші орынды ие ленеді. Ол қазірдің өзінде ТМД елдерінде жəне əлемнің басқа да мемлекеттерінде танымал бола бастады. Орталықта жасалған операциялар сондай-ақ, Қазақстанның үлкен имидждік

жобасына да айналды, ең бастысы – көптеген адамдардың өмірін сақтап қалып жатырмыз, – деді Мемлекет басшысы. Ю.Пя жеке өзінің жəне бүкіл ұжымның атынан Нұрсұлтан Назарбаевқа кардиохирургия орталығын құрғаны үшін алғыс айтты.

Сіз оны ашқан кезде мұ ны тір шіліктің нəзік те сезімтал тал шықтарын зергерлерге тəн кəсібилікпен байланыстыр ған кардиосарай деп бағаладыңыз. Шынында да солай, мұнда нағыз ғажайыпты жасауға болады. Бүгінде біздің орталықты Қа зақстан ғана емес, бүкіл əлем біледі. Мысалы, бірер күнде бізге Еуропа елдерінен 30-ға жуық маман келіп, тəжірибемізді кө реді. Қазақстанда жүргізіліп жатқан саясаттың арқасында бүгінгі таңда тек біздің республикада ғана қолданылатын ота əді сін енгізе алдық. Соның нəтижесінде біз еуропалық мамандар келіп танысатындай тəжірибеге ие болдық, – деді «Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығы» АҚ басқармасының төрағасы. ----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Ел дамуыныѕ ќаєидатты ќўжаты

Міне, алдымыздағы 30 тамыз күні ұлттық саяси-құқықтық жүйенің өзегі, мемлекеттілік пен ел егемендігінің, заңдылық пен құқық тəртібінің негізі болып табылатын Қазақстан Республикасының қолданыстағы Конституциясына 20 жыл толады. Бұл бəріміз үшін аса қуанышты да, мерейлі күні екені белгілі. Олай деуімізге толық негіз бар. Себебі, бұл Конституциямыз ең демократиялық жолмен, яғни Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 28 шілдедегі Жарлығына сəйкес жалпыұлттық референдумда қабылданды. Референдумға дейін Конституцияның жобасы жалпыхалықтық талқылау үшін екі мəрте жарияланды. 1995 жылғы 30 маусым – 30 шілде аралығында 33 мыңға таяу ұжымдық талқылаулар болды, 30 мыңнан астам ұсыныстар келіп түсті, бұларды зерделеу нəтижесінде жобаға 1100 шамасында түзетулер мен өзгерістер енгізілді. Əрине, қазір мұның бəрі өткен күннің бір белгісі секілді. Бірақ ақиқат шындық тарихта жазылып қалды. Жаңа Конституцияның талапқа сай қабылдануына көптеген адамдардың орасан зор еңбегі сіңді. Осы жəне басқа да мəселелер төңірегінде газет оқырмандарына айтып беруі үшін біз Конституциялық Кеңес Төрағасы Игорь РОГОВҚА жолығып, сындарлы сұрақтарымызға салиқалы жауап алдық. – Игорь Иванович, кезінде аталған жаңа Конституция жобасын талдау жəне оған тəуелсіз сараптама жүргізу үшін Мемлекет басшысының жанынан Сарапшылықконстультативтік кеңес құрылып, оның құрамына отандық жəне шетелдік белгілі заңгерлер енгені белгілі. Өйткені, сол 1995 жылғы Президенттің 28 шілдедегі Жарлығында «елдiң мемлекеттiк өмiрiнiң аса маңызды мəселелерiн тiкелей шешу жөнiндегi халықтың құқығын жүзеге асыру мақсатында 1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдум өткiзiлсiн» деп жазылған болатын. Əңгімемізді осы

алғашқы жалпыхалықтық дауыс беруден бастай отырып, жаңа Конституцияның қабылдануы не берді деген сауалға жауап іздеумен жалғастырсақ. – Иə, жалпыхалықтық дауыс беру нəтижесі айтарлықтай бол ғаны сөзсіз. Референдумға Қазақстанның 8 миллионнан астам (немесе дауыс беру үшін енгізілген барлық адамдардың 90,6 пайызы) азаматы қатысты. Конституция жобасын 7 миллионнан астам қазақстандықтар (немесе 89,14 пайызы) қолдап дауыс берді. (Жалғасы 3-бетте).

Елдік мїдде жолында 5-бет Тыєырыќќа тірелген тірлік 8-бет Дос 9-бет Алтын артќан пойыз 12-бет

Қазақстан Президенті бұл кездесудің Семей полигоны жабылған күн мен Біріккен Ұлттар Ұйымы атап өтетін Халықаралық ядролық сынаққа қарсы іс-қимыл күні қарсаңында өтуінің символдық

мəні бар екеніне тоқталды. Мемлекет басшысы полигон жабылғаннан бергі жылдар бойы С.Нанн елімізге қолдау көрсетіп келгенін айтты. Бұл мəселенің тарихын

бай тарихы, сондай барлық қажетті инфрақұрылымы бар Қазақстан мұндай банкті орналастыруға ең лайықты үміткер екенін айтты. Кездесу соңында Мемлекет басшысы қазақстандықтарға осы тарихи қадамды түсіндірудің маңыздылығын атап өтті. Қандай да бір елдің ядролық бағдарламасын уранды байытудан бастауы баршаны алаңдатады. Бұл оның заңсыз таралу қаупін тудырады. Ал біз өзіміздің ядролық циклды құрмай-ақ бейбіт атомды пайдалануға жағдай жасаймыз, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. сіз ден артық ешкім білмейді. Біздер үлкен жұмыс атқардық деп санаймын, ол жұмыс бүгінгі келісімге қол қоюмен аяқталып отыр. Қазақстан – дүниежүзілік антиядролық қозғалыстың бастамашысы əрі көшбасшысы, бұған оның моральдық құқығы бар. Мен өзім осы мəселеге арналған барлық халықаралық саммиттерге қатысып келемін, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. С.Нанн Қазақстанда төмен байытылған уран банкін құру туралы келісімге қол қойылуының маңыздылығын атап өтті. Бұл – ядролық энергияны əскери мақсатта пайдаланудан бас тарту үшін барлық мемлекеттер ынтымақтасатын болашаққа қарай жасалған алғашқы қадам. Қазақстан жəне Сіз өзіңіз бұл орайда əрдайым үлгі көрсетіп келдіңіз, өзгелерді соңыңыздан ерттіңіз. Сіздің еліңіз бұл үшін қандай қадам жасағанын бүкіл əлем біледі, өйткені дəл осы жерде ядролық полигонды жабу туралы шешім қабылданды. Қазақстан ядролық бағдарламаларға қатысты не істеу қажеттігі туралы əрдайым жақсы өнеге көрсетіп келді, – деді АҚШ-тың бұрынғы сенаторы.

Таєайындау Мемлекет басшысының Өкімімен Ұлан Сапарұлы Байжанов Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясының ректоры қызметіне тағайындалды.

«Астана» футбол клубына ќўттыќтау жолдады

Кеше Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Астана» футбол клубының УЕФА чемпиондар лигасы топтық кезеңіне өтуіне байланысты құттықтау жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Мемлекет басшысы елордалық ко манданы құттықтай отырып, осынау шын мəніндегі тарихи жетістік жанкешті ойынның, ынтымақтың, шебер бапкерлік жұмыс пен жанкүйерлердің қызу қолдауының нəтижесі екенін атап өтті. «Команданың табысы бүкіл Қазақстан халқын тұтастыра түсті. Бұл оқиға спортты елімізде одан əрі танымал ете түсу үшін тың серпін беретініне

сенімдімін. «Астананы» енді футболдағы əлемдік алып командалармен бəсекелер күтіп тұр. Бұл біздің жанкүйерлерімізге жаңа сапалық деңгейдегі ойындарды көзбен көруге мүмкіндік береді», – делінген жеделхатта. Соңында Нұрсұлтан Назарбаев барша қазақстандықтардың атынан командаға жарқын жеңістер тіледі.

 Сүйінші!

«Астана» жəне Чемпиондар лигасы

Бұл бір шын мəнінде де Қазақстан футболы үшін нағыз ақ түйенің қарны жарылған ақжарылқап күн болды. Бұрнағы күні түнде Кипрдің орталығы – Никосияда жергілікті АПОЭЛ клубымен Чемпиондар лигасы іріктеу кезеңі плей-офф ойындарының қарымта кездесуін өткізген «Астана» командасы 1:1 есебімен тең түсіп, екі матчтың қорытындысы бойынша құрлықтағы ең беделді кубок жарыстарының топтық кезеңіне жолдама алды. Бұған біздің жерлестеріміздің соңғы ойынды тең аяқтай білулерімен бірге, бұдан бір апта бұрын аталған Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Қазір астаналықтардың осы жа уапты ойында айбындары асып түсетінін іштей білдік десек, бəлки, мұнымыз болары болып қойғаннан кейін айтыла салған

қарсыласын өз алаңында 1:0 етіп жеңіп келгені жол ашып берді. Сөйтіп, «Астана» футбол клубы өзінің қысқа тарихында ғана емес, жалпы Қазақстан командалары арасында бірінші болып Еуропа кубоктарының топтық кезеңінде ойнайтын алғашқы жасақ атанды. Команданы осынау орасан зор табысымен Елбасы Нұр сұлтан Назарбаевтың өзі арнайы құттықтады. Шын жүректен айтылған жəне лайықты оқиғаға байланысты жеткізілген сол құттықтауға біз де қосыламыз.

арзанқолдау сəуегейлік болып көрінер, бірақ, шынында да, неге екені белгісіз, ойынды онлайнжеліден көріп отырған кезімізде оның қорытындысы өзіміз үшін қолайлы болатынына деген бір сенім бойымыздан үйірі ліп шықпай қойып еді. Тіпті, екінші

таймның бел ортасына қарай алаң иелері күтпеген жерден керемет гол соғып кетіп, біздің қақпаның бағанын қақыратып өткенде де сол сезімнен ажырай қоймағанбыз. (Соңы 12-бетте).


2

www.egemen.kz

28 тамыз 2015 жыл

Ќўрмет грамотасын табыс етті

Мəскеуде Қазақстан Республикасы ғарышкерінің халықаралық ғарыш стансасының ресейлік сегментіне ұшуын жүзеге асыру жөнінде келісімшартқа қол қойылды.

Ќазаќ єарышкері ұшуын қамтамасыз ететін кешенді келісімшартқа қол қойылды

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен өкілеттігі тоқтатылған Жоғарғы палатаның бұрынғы депутаттары Ерлан Нығматулинге жəне Серік Нөгербековке Құрмет грамотасын табыс етті, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі. Олар Мемлекет басшысының Стратегиясы мен реформаларын

заңнамалық тұрғыда қамтамасыз етуге зор үлес қосқаны үшін

марапатталды. Қ.Тоқаев өз сөзінде Е.Нығматулин мен С.Нөгербековтің кəсіби біліктілігі мен принциптілігін атап өтіп, Сенаттағы заң жобалары бойынша белсенді жəне нəтижелі жұмыстарына алғысын білдірді. Тек өткен парламенттік сессияда ғана Сенат 113 заң қабылдаған болатын.

Кеше Мəскеу төңірегінде өткен «МАКС-2015» халықаралық авиағарыш салонының шеңберінде Қазақстан Республикасының ғарышкері Айдын Айымбетовтің Халықаралық ғарыш стансасының (ХҒС) ресейлік сегментіне ұшуын жүзеге асыру жөніндегі келісімшартқа қол қою рəсімі болып өтті. Бұл құжатқа Қазақстан тарапынан Қазғарыш төрағасы Т.Мұсабаев пен Ресей тарапынан Ресей Федерациясының Федералдық ғарыш агенттігі басшысының уақытша міндетін атқарушы А.Иванов қол қойды. Келісімшарттың мəні қазақстандық ғарышкер А. Айымбетовтің ғарышқа ұшу дайындығы мен оны жүзеге асыру жəне ғарышкерді ұшып келген соң оңалту жөніндегі қызметтерді көрсету мен жұмыстарды орындауға байланысты екендігін атап өткен жөн. Қол қойылған құжаттың тармақтарына сəйкес, жоспарланып отырған ұшырылым ұзақтығы ұшқыш басқаратын ғарыш кемесінің ХҒС-пен түйісуіне дейінгі 2 тəулік пен бұрын бекітілген ұшу бағдарламасына сəйкес, халықаралық ғарыш стансасы ресейлік сегментінің бортында 8 тəулік болуын қоса алғанда, он күнді құрап отыр. Келісімшарт құны бір миллиард жүз миллион рубльді құрайды жəне ол өзгермейтін құнға ие. «Бұл өте маңызды құжат, онда ғарыштық ұшырылымның барлық қыр-сыры қарастырылған. Негізгі бөлімнен басқа, оның тағы 11 қосымшасы бар. Мен қазақстандық жəне ресейлік мамандарға ризамын. Олар қысқа мерзімде, яғни 2 жарым айдың ішінде келісімшартты дайындап шықты. Шын мəнінде, осы бағытта орасан зор жұмыстар жүргізілді», – деп атап өтті Талғат Мұсабаев. Келісімшарт оған қол қойылған күнінен, яғни 2015 жылдың 26 тамызынан бастап күшіне енді, деп хабарлады Қазғарыштың баспасөз қызметі.

Вьетнам елшісін ќабылдады Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің Төрағасы Қабиболла Жақыпов Вьетнам Социалистік Республикасының Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Нгуен Ван Хоаны қабылдады, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі.

Кездесуде тараптар Қазақстан мен Вьетнам арасындағы өзара ынтымақтастық мəселелеріне тоқталып, əсіресе, екі елдің сауда-экономикалық байланыстарын нығайтуға көңіл бөлді. Тараптардың атап өткеніндей, Вьетнам Премьерминистрінің Қазақстанға сапары барысында қол қойылған Еуразиялық экономикалық одақ елдері мен Вьетнам Социалистік Республикасы арасында еркін сауда аймағы туралы

келісім екіжақты экономикалық ықпалдастықты одан əрі тереңдетуге серпін бермек. Қ.Жақыпов əлемдік экономикалық дағдарыс жағдайына айрықша назар аударып, оны еңсеру жолында қолға алынып жатқан шаралардың барлығы экономиканың бəсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталғанын айтты. Өз кезегінде елші экономикалық, саяси, парламентаралық, достық байланыстарды дамытудың

маңыздылығына тоқталып, алдағы уақытта Вьетнам Социалистік Республикасы Қазақстан азаматтары үшін визасыз режим енгізуді жоспарлап отырғанын атап өтті. Сондай-ақ, Қ.Жақыпов үсті міздегі жылғы тамыз айының соңында Қазақстан дағы миссиясының аяқталатындығына орай, елшіге соңғы үш жыл ішінде қос мемлекеттің қарым-қатынасын жан-жақты дамытуға қосқан жеке үлесі үшін алғысын жеткізді.

Аймаќтаєы тўраќтылыќ пен ќауіпсіздік – басты назарда Астана қаласындағы Тəуелсіздік сарайында Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына мүше мемлекеттер бас прокурорларының 13-ші отырысы өтті. Оты рыс жұмысына Қазақстан Республикасының Бас прокуроры Асхат Дауылбаев, Қытай Халық Республикасы Жоғарғы халық прокуратурасының Бас прокуроры Цао Цзяньмин, Қырғыз Республикасының Бас прокуроры Индира Джолдубаева, Ресей Федерациясының Бас прокуроры Юрий Чайка, Тəжікстан Республикасының Бас прокуроры Юсуф Рахмон, Өзбекстан Республикасының Бас прокуроры Ихтиёр Абдуллаевтың басшылығымен делегациялар, сондай-ақ ШЫҰ-ның Бас хат шысы Дмитрий Мезенцев жəне ШЫҰ-ның Аймақтық антитеррористік құрылымы атқарушы комитеті директорының орынбасары Ахтамхон Пиров қатысты. ШЫҰ-ның бақылаушы-мемлекеттері бас прокурорларының қатысуы форумның жұмысын жаңа мазмұнмен толықтырды, олар: Ауғанстан Ислам Республикасының Бас прокуроры Джалал Нур Хабиб, Беларусь Республикасының Бас прокуроры Александр Конюк, Үндістанның Бас прокуроры Мукул Рохатги, Моңғолияның Бас проку роры Энх-Амгалан Магванноров, Пəкістан Ислам Республикасы Бас прокурорының орынбасары Насер Ахмед Бхутта. Қазақстан Республикасы Президентінің көмекшісі – Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы Нұрлан Ермекбаев жиынның ашылуында сөз сөйлеп, ШЫҰ аясындағы өзара ынтымақтастықтың жаңа бағдарларын анықтады. Асхат Дауылбаев отырысты ашып, Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы үшін аймақта тұрақтылықты жəне қауіпсіздікті қамтамасыз ету мəсе лелері əрқашан назарда болғанын атап өтті. ШЫҰ-ға мүше-мемлекеттер про куратураларының бірлескен күш-жігері арқасында осы ұйымның тиімді жұмыс істеуіне берік негіз қаланды, бұл сенім мен өзара түсіністіктің жоғары деңгейін көрсетеді. Сондықтан прокуратура органдарының сұхбаттасу алаңы жəне ынтымақтастықтың құрылған жүйесі мемлекет басшылары белгілеген жоспарларды іске асыру үшін үлкен мүмкіндік туғызды. Форум барысында терроризммен жəне экстремизммен күрес, есірткі

жəне қарудың заңсыз айналымы, трансшекаралық қылмыстардың басқа да түрлері мен заңсыз көші-қон саласында тəжірибе алмасу мəселелерінің кең ауқымы талқыланды. Қатысушылар терроризм мен экстремизм сияқты қазіргі заманның ең қауіпті құбылыстары бүгінде халықаралық сипат алғанын жəне олардың əскери, экономикалық қуаты мен діни сеніміне тəуелсіз барлық мемлекеттерді қозғағанын атап өтті. Өз кезегінде А.Дауылбаев террористік əрекеттерге Қазақстанның негізгі күш-жігері қазір діни радикалдардың қылмыстық пиғылдарының алдын алуға жəне уақтылы анықтауға бағытталған деп баса айтты. Қазақстан экстремизм жəне терроризммен халықаралық күрес аясында үлкен жəне жүйелі жұмысты жүргізуде. Біздің еліміз БҰҰ-ның терроризммен күрестегі барлық 14 халықаралық əмбебап конвенцияларына қосылды, Орталық Азия аймағындағы қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін мемлекеттердің бірігуіне бастамашылардың бірі болып табылады. Сондай-ақ, отырысқа қатысушылар құзыретіне ШЫҰ-ның мүше-мемлекеттерінің шекаралары арқылы есірткілік құралдарды, психотроптық заттарды жəне олардың прекурсорларын заңсыз алып өтуге қарсы əрекет ету бойынша міндеттерді шешу жататын органдардың жұмысын үйлестіру бойынша ШЫҰ-ға мүше-мемлекеттер прокуратураларының жұмыс тəжірибелерімен алмасты. Күн тəртібіндегі мəселелерді талқылау нəтижелері бойынша ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер бас прокуратураларының басшылары өзара құқықтық көмек көрсету мəселелері, прокурорлық қызметтің негізгі бағыттары жөнінде тəжірибе алмасуды жалғастыру, əртүрлі трансұлттық қауіпсіздік қатерлеріне қарсы тұру жөніндегі ұтымды шараларды қолдану бойынша халықаралық ынтымақтастықтың тиімділігін арттыру жөніндегі отырыс хаттамасына қол қойды. Сонымен қатар, 2016 жылы ШЫҰға мүше бас прокуратуралардың кезекті отырысын Қытай Халық Республикасында өткізу туралы шешім қабылданды. Нұрлыбек ДОСЫБАЙ. журналист.

ПАРЛАМЕНТ ПАРЛАМЕНТ

Сенаторлар сайлаушылар арасында Парламент Сенатының депутаты Жабал Ерғалиев Көкшетау қаласының əлеуметтік-экономикалық жағдайымен танысып, шағын кəсіпкерлік жəне денсаулық сақтау нысандарын аралады, еңбек ұжымдарында еңбеккерлермен кездесті, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі.

Қала əкімі Ермек Маржықпаев облыс орталығындағы игілікті істер туралы сенаторды хабардар етті. Көкшетау қаласының экономикасы нығая түсуде, өнеркəсіп өндірісінің көлемі ұлғайып, тұрғын үй құрылысы артты, халықты жұмыспен қамтамасыз ету көрсеткіштері жоғарылады. Сенатор «Ақмола Бидай» ЖШС-де болды. Оның басшысы, Ауғанстаннан қоныс аударып келген Абдул Халил Наджибулла Елбасының отандастарына деген қамқорлығына орай алғысын білдірді. Ж.Ерғалиев сондай-ақ, «НовоПэк» кəсіпорнындағы технологиялық кезеңдермен танысты жəне «Авиценна» емдеу орталығында болды. Депутат, сондай-ақ, «Нұр Отан» партиясының Ақмола облыстық бөлімшесі ұйымдастырған «Бақытты балалық» жобасы аясындағы «Мектепке жол» шарасына да қатысты. Облыстық жəне қалалық мəслихаттың депутаттары өз қаржыларынан аз қамтылған отбасылардың балаларына арналған көмек берді. Халық қалаулылары 49 оқушыға 1 миллион теңге көлемінде сертификат берді. Сенатор Ж.Ерғалиевтің ақшалай сертификаты Көкшетау қаласындағы №21 орта мектептің оқушысына табыс етілді. Сенатор сапар аясында Ақмола облысының Зеренді аудандық мəслихатының кезекті 38ші сессиясына қатысты. Сессияда сөз алған Ж.Ерғалиев Президент Н.Ə.Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауының тарихи маңызына тоқталды. Қазіргі даму кезеңінде əлем жаңа қатердің – жаһандық қаржы дағдарысының алдында тұр, – деді сенатор өз сөзінде. Елбасы экономиканың кез келген дағдарысына дайын болуға, одан қуатты мемлекеттер мен бірлігі мен ынтымағы мықты елдер ғана шыға алатындығын ұдайы ескертіп келеді. Бізде еліміздің қарқынды дамуына арналған нақты жоспарлар мен бағыттар бар. Солардың ішіндегі маңызды бағдарламаның бірі «бес институттық реформаны іске асыру

жөніндегі 100 нақты қадам» болып отыр, деп атап өтті сенатор. ***

Парламент Сенатының депутаты, Əлеуметтік-мəдени даму жəне ғылым комитетінің мүшесі Серік Бектұрғанов Қостанай облыстық басқармасының бірқатар қызметкерлерімен кездесті, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

Сенатор еліміздің əлеуметтік саласының даму келешегі, Парламент қабылдаған заңдар жəне Мемлекет басшысының бес институттық реформасын іске асыру жөніндегі жоспарланған заң шығару жұмыстары туралы əңгімеледі. Кездесулер барысында аймақтың өзекті мəселелері, атап айтқанда, жергілікті атқарушы органдар мен салалық министрліктер арасындағы өзара іс-қимылы талқыға салынды. ***

Парламент Сенатының депутаты Жабал Ерғалиев Ақмола облысының Жақсы аудандық мəслихатының кезекті 38-ші сессиясына қатысты, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі.

Жақсы ауданының əкімі Қанат Сүйіндіков «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасына сəйкес ауданда 918,2 миллион теңгенің инвестициялық жобалары жүзеге асырылып жатқанын, бұл өткен жылмен салыстырғанда 3,2 пайызға артық екенін айтты. Шағын жəне орта кəсіпкерлік дами түскені анық байқалады. Ақмола облыстық білім беру саласы қызметкерлерінің тамыз мəслихатында қазақ, орыс жəне ағылшын тілдерін тереңдетіп оқыту, барлық колледждерде бірте-бірте дуалды оқытуға көшу мəселелері көтерілді. Сенатор Ш.Ерғалиев оқыту сапасын арттыру қажеттігіне мұғалімдер назарын аударды. Сондай-ақ, ол Кеңес Одағының Батыры, академик, қоғам қайраткері Мəлік Ғабдуллиннің 100 жылдығына арналып Зеренді ауданында өткен «Ақын халықтың батыр ұлы» атты облыстық мəдени көпшілік іс-шараға қатысты. – Ел ерсіз болмайды. Сол елдің ері Мəлік Ғабдуллин болса, батырдың соғыстағы да, бейбіт өмірдегі де өмірі бүгінгі жəне келер ұрпақтарға əрдайым өнеге болып қалары анық, – деді сенатор Ж.Ерғалиев өз сөзінде.

 Елдестірмек – елшіден

Əріптестік əрекет еткенде тереѕдейді

Қазақстан мен АҚШ арасында дипломатиялық қарым-қатынастар орнағалы 24 жылға жуық уақыт өтті. АҚШ Қазақстанға қомақты инвестиция салған елдер қатарында. Оның үстіне екі ел арасында өзара сенім мен түсіністікке құрылған үнқатысу бар екенін айта кеткен жөн. Осыны қаперге ала отырып, біз АҚШ-тың Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Джордж КРОЛМЕН əңгімелескен болатынбыз.

– Елші мырза, екі ел арасындағы стратегиялық əріпте стікті нығайтуда нендей шаралар атқарылуда? – Келесі жылы Қазақстан мен АҚШ арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнағанына 25 жыл толуын атап өтпекпіз. Бұл айтулы дата тек мереке ретінде ғана емес, өзіндік тағылымы бар үлкен оқиға болғалы тұр. Уақыт жағынан алғанда да, тарих бедерінде де ұзақ кезең болмағанымен, осы уақыттың ішінде біраз нəтижелерге қол жеткіздік. Қазақстанның сыртқы саясаттағы жəне экономикадағы қадамдары сəтті болып, халықаралық қоғамдастық алдындағы беделі артып келеді. Мұндай нəтижелерге Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың барлық мəселеде көрегендік танытқанын атап өткім келеді. Осындай оңды шешімдердің арқасында америкалық компаниялар Қазақстанға өз сенімдерін арттырып, инвестиция құя бастады. Қазіргі кезде əлемде саяси жəне экономикалық өзгерістер орын алуда. Əлі де саяси жəне əскери қауіп-қатерлер сейіле қойған жоқ. Тағы қайталап айтайын, қазірдің өзінде Қазақстан саясат пен экономикада айтар лықтай табыстарға ие болды. Биыл Президент Н.Назарбаев үздік отыздыққа апарар «100 нақты қадам» жоспарын жария етті. Міне, осы бес институттық реформаның жүзеге асуына біз сенім білді реміз. Əрине, мұндай аса ауқымды істі жүргізу оңай емес. Оған көп уақыт қажет. Жалпы, Қазақстан мен АҚШ арасындағы стратегиялық əріптестік тереңдей береді. Тараптар арасындағы өзара үнқатысу жанданып келе жатқаны осыны аңғартады. – Бірде профессор Фредерик Старр «АҚШ өңірлік деңгейінде сол елдермен өзара ықпалдастық платформасын құрып алмай, өз мақсатына жете алмайды» деген пікір айтқан-ды. Сіз осы пікірге қосыласыз ба? – Мен АҚШ-та Кеңес Одағы тарқамай тұрып, Орталық Азия мəселелерімен айналысатын саясаткерлермен жақсы таныс болдым. Сондағы байқағаным – тəуелсіздігін алған елдер өздерінің ішкі мəселелерін барынша оңтайлы шешіп алуға тырысуы еді. Қазақстандағы оңды өзгерістерге ішкі жағдайлар ғана емес, сыртқы факторлардың да ықпал ететіні белгілі. Сондықтан да елге көршілес мемлекеттермен жақсы қарым-қатынастарда болуы орынды саналса, солардың бірі – алыс та болса АҚШ дегім келеді. Біздің саясатымыз сол баяғы 25 жыл бұрынғысындай, өңірлік ынтымақтастықты ынталандыру жəне өңілік проблемаларды ынтымақтаса шешу. – 1994 жылы Демократиялық əріптестік туралы хартияға қол қойылғаны мəлім. Содан бері көп уақыт өтіпті. Қазір бұл бағытта не істеліп жатыр дей аласыз? – Əрине бұның барлығы уақытпен байланысты. Оның үстіне жылдан жылға жағдай өзгеріп келеді. Қоғамға қалайша демократиялану керектігі мəселесінде əр ел өзінше əрекет етеді. Тіпті, АҚШ-тың өзін алып қарағанда мұнда қоғам «жетіліп болды» деп түйіндеуге болмайды. Сондықтан да бұл құжат біздің алдымызға міндеттер жүктеп, іс жоспарларын құруға бағыттайды. Олай болса бес немесе жиырма жылда осыны атқарып тастау керек дегендей нақты меже қойылмайды. Бірақ бұл бағыттағы жұмыс толастамағаны жөн. – Қазақстан ядролық қарусыздануда көптеген бастамалар көтеріп, оның біразы халықаралық қауымдастық тарапынан қолдау тапты да. Еліміздің бұндай игі əрекеттерін қалай бағалайсыз?

– Бұл жерде Президент Н.Назарбаевтың сол кездегі көрегендік ұстанымы болғандығын айтпай кетпеске болмас. Президенттеріңіз бұл қаруларды ұстап отырудың өзі қымбатқа соғатынын жақсы түйсінді. АҚШ, Ресей жəне Қытай ядролық қаруға ие ел дер ретінде қомақты қаржы жұмсайтынын ескерсек, тəуелсіздігін жаңадан алған елдер үшін оны сақтау, күзету өте қымбатқа түсетін еді. Н.Назарбаев үшін елдің қауіпсіздігі маңызды болды. Əрине, қауіпсіздікті ядролық қару арқылы емес, экономиканы аяғынан нық тұрғызу жолымен жəне елдегі саяси біртұтастықты сақтай отырып ше шу дұрыс ұйғарылды. Сондықтан бұл оң ды шешім болды деп ойлаймын. – Сіздің қазақ ті лін үйренуге деген талпы ны сыңызды естідік. Оның үстіне елшілік ауласына қазақтың киіз үйін тігіп қойған екенсіз. Бұны сіздің қазақ халқына құрметіңіз деп қабылдауға бола ма, жоқ əлде мəдениетке қызығушылығыңыз бар ма? – Мен қазақ тілін меңгеруге тырысып жүрмін, əлі де тіл сындыруға біраз уақыт керек. Ал киіз үй тігуге келер болсақ, оның əртүрлі себептері бар. Біріншіден, ол əдемілік. Қазақстанның нышаны болып та табылады. Келген қонақтарым киіз үйді көріп тамсанып жатады, өйткені қазақ мəдениетіндегі оның əрбір бөлшегінің өзіндік мəні бар. Сіздердің сыртқы істер министрлеріңіз келгенде де таңданысын жасырмады. Өзге елдер елшілері қонаққа келгенде қызыға қарай отырып: «Қазақстанда сен ғана осындай киіз үй тігіп отырсың», деп айтып жатады. Негізі киіз үйдің жаныма жаққаны соншалық, мен басымды сұққаннан оның əдемі безендірілгеніне тəнті болып келемін. Осындай əдемі үйді АҚШ елшілігі резиденциясының жанында тігу жөнінде шешім қабылдауым сондықтан. Бір жағынан алғанда бұл қазақстандықтарға көрсеткен құрметім болса, екіншіден, резиденциямның аумағын осындай жолмен кеңейткім келді (күлді). Ал шынын айтқанда, əртүрлі шараларды өткізіп тұратын бұл киіз үй мен үшін маңызды орын саналады. Əрине, бұның барлығы прагматикалық, адамдық, тіпті саяси ойдан туындаған шешім. Ең бастысы, АҚШ-тың Қазақстандағы өкілі ретінде менің қазақстандықтарға деген терең құрметім екендігін көрсеткім келді. – Қазақстан туризм саласын дамытуға ерекше маңыз беріп отыр. Оның үстіне 2017 жылы халықаралық көр менің елімізде өтетінін білесіз. Осы тұрғыдан келгенде АҚШ тарапынан белгілі бір қадамдар мен жобалар бар ма? – Туризмді алар болсақ, ол бизнеске қатысты. Сондықтан да Қазақстанда туризм саласын дамытатындай ауан қалыптасуы тиіс. Бұл орайда сіздердің елдеріңіздің үлкен əлеуеті бар екендігін реті келгенде айта кету керек. АҚШ Қазақстаннан алыс орналасқандықтан да тұрғындар мұндағы жағдайды, оның əдемі табиғаты бар екендігін біле бермейді. Менің ойымша, оған да біраз уақыт керек. ЭКСПО-2017 Қазақстан дамуының көр сеткіші болуы тиіс. Жəне де Қазақ елін əлемге паш етеді деп ойлаймын. Аталған шараға қатысқысы келетін көптеген америкалық компанияларды жақсы білемін. «Болашақ энергиясы» баршаға ортақ, сондықтан да америкалық компаниялардың қатыспай қоймайтынына сендіргім келеді. – Əңгімеңіз үшін рахмет. Əңгімелескен Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».


www.egemen.kz

28 тамыз 2015 жыл

3

Ата Заѕ – Мəѕгілік Ел ќўрудыѕ кепілі

Ел дамуыныѕ ќаєидатты ќўжаты (Жалғасы. Басы 1-бетте).

Əлбетте, осы көпжылдық жəне ерен еңбектің басы-қасында сол бір күрделі кезеңде өз маңына мил лиондаған қазақстандықтарды топ тастырып, осы жобаны əзір леу кезінде идеялардың қай нар көзі болған Қазақстан Рес пуб ликасының Президенті – Елбасы Н.Ə. Назарбаев еді. Əлемде қазіргі мемлекет басшыларының ішінде Конституцияны əзірлеу жөніндегі тиісті комиссияға басшылық етіп қана қоймай, Конституция құрылымының шетелдік тəжірибесін жеке зерделеп, ел конституциясының мəтінімен кəсіби тұрғыда жұмыс жасаған, ол қабылданғаннан кейін олардың нормалары мен ережелерін күнделікті өмірге енгізуге атсалысқан адам табыла қояр ма екен. Осы орайда Қазақстанның Ата Заңы халық пен Елбасының бірлескен шығармашылығының жемісі деп мақтанышпен айта отырып, оның идеяларының, ережелері мен нормаларының жоғары заңи дəрежесі бар екеніне, ұлттық дəстүрлерге жə не халықаралық құқықтың жалпыға бірдей мойындалған қағидаттарына сəйкес келетініне кəміл сенеміз. Əрине, елдің басты саяси-құқықтық құжатының қабылдануы дамудың қағидатты жаңа кезеңіне көшуді бастаған Отанымыз тарихындағы бетбұрысты сəт. Еліміздің ең жоғары актісі əлемдік заң ғылымының озық жетістіктерін бойына сіңірді, ұлттық дамудың басымдықтарын нақты белгілеп, жаңа мемлекеттілік қалыптасуының құқықтық, саяси жəне экономикалық алғы шарттарын бекітіп берді. Мемлекеттіліктің халықаралық заңдылығы тəжірибесін жəне ұлттық ерекшеліктерді ескере отырып, Конституция өтпелі кезеңнің негізгі міндеті – халықаралық қатынастардың жаңа субъектісі – Қазақстанның тең құқықтық шеңберде құрылу үдерісінің жүруіне мүмкіндік берді. Сол кездегі қиын-қыстау кезеңде қарулы, не өзге де жаппай қақтығыстар мен жанжалдарды болдырмау қолдан келді. Конституцияның өзегі болған ілгерінді заң қағидаттары елдің тəуелсіз даму жолына оңай өтуіне мүмкіндік берді. Қазақстанның бүгінгі жеткен жетістіктері еліміздің Ата Заңы мен тығыз байланысты. Өткен кезеңге көз жібере отырып, тарихи өлшеммен алғанда қысқа ғана уақыт ішінде конституциялық құндылықтарды іске асыру бойынша орасан зор жұмыс атқарылды деп сенімді түрде айта аламыз. Бұған Мемлекет басшысының Конституция əлеуетін өмір-тіршіліктің барлық саласында жан-жақты іске асыруды қамтамасыз ету жөніндегі қатаң нұсқамасы көп ықпал етті жəне ықпал ете береді де. – Осы орайда Ата Заңымыздың рөлі мен маңызына да тоқталып өтсеңіз. – Ата Заңымыздың рөлі мен маңызын нақты салалардың, институттар мен тіршілік ету аяларының қалыптасуы мен дамуы мысалынан нақты көруге болады. Мəселен, Республика Президентінің Конституцияның бүкіл халықтың игілігін көздейтін экономикалық даму деген қағидатынан туындайтын (Ата Заңның 1-бабының 2-тармағы) «əуелі экономика, содан соң саясат» деген тəуелсіздіктің таңы атқан тұста айтқан тезисі елде əлеуметтік бағдарланған нарықтық экономиканың қалыптасуына соны серпін берді. Республика Конституциясының 6-бабында бекітілген мемлекеттік жəне жеке меншікті тану жəне бірдей қорғау еркін нарықтың қалыптасуы мен жұмыс істеуінің маңызды кепілдігі болып табылады. Конституциялық Кеңес мен шікті шектеу мен қорғау тəсілдеріне рұқсат беретін оның құқығының конституциялық мəнін ашатын бірқатар құқықтық ұстанымдар жасады. Конституцияның қағидаттары мен нормалары меншік құқығы пайда болатын, өзгертілетін жəне тоқтатылатын барлық кезеңінде оған кепілдік беріп, бекітеді, қоғам мен мемлекеттің тұрақты жəне үдемелі дамуын қамтамасыз ете отырып, мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдардың тиісті шешімдер шығаруының барлық рəсімдеріне қатысты болады (Конституциялық Кеңестің 2008 жылғы 23 сəуірдегі №4 жəне 2011 жылғы 7 желтоқсандағы №5 қаулылары (бұдан əрі – КК қаулылары) Мемлекеттік жəне жеке меншікті бірдей қорғау туралы конституциялық талаптың мəні мемлекеттік жəне жеке меншік иесі олар үшін заңнама рұқсат берген жəне жол беретін нақты қатынастарда жария салада да (салық, т.б.), жеке салада да (шарттық өзара қатынастар, т.б.) сол бір ғана құқықтық режімге бағынуы тиіс екенін білдіреді. Аталған конституциялық кепілдіктер

жоспарлы түрде іске асырылып келеді. Қазақстан ТМД елдерінің ішінде бірінші болып бұрын болмаған жерден бастау алған нарықтық экономикасы бар ел ретінде танылды. Тəуелсіздік жылдары ішінде елдің ІЖӨ 24 есеге өсіп, халықтың жан басына шаққандағы ІЖӨ 13 мың долларға, орташа табысы бар ел деңгейіне жетті. Қазақстан БҰҰ-ның мыңжылдық даму мақсаттарының көпшілігіне қол жеткізді, кедейлікті 20 есеге (60%-дан 2,9%-ға дейін) азайтып, жүздеген мектептер мен ауруханалар салды. Еліміз ТМД ішінде тікелей шетелдік инвестицияларды тарту бойынша (200 млрд. доллардан астам) көшбасшы атанды. Үстіміздегі жылдың 27 шілдесінде Женевада Қазақ стан ның Дүниежүзілік сауда ұйы мына қосылуы туралы хаттамаға қол қойылды. Мемлекет басшысы Н.Ə. Назарбаев азаматтарға арналған өз үндеуінде ДСҰға кіру – күллі Қазақстанның жеңісі, оның жаһандық экономикалық жүйенің ажырамас бөлшегі ретінде танылуы деп атап көрсетті. 2017 жылы Астанада ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесін өткізу баламалы энергия көздері жəне «жасыл экономика» сияқты барша адамзат үшін өзекті салаларда жаһандық экономиканы дамытуға қазіргі заманғы тың тəсілдерін көрсетеді. – Сөз жоқ, бұл аталған Конституция өз тиімділігінің жоғары екенін көрсетті. Десек те 4-бапта Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік тіл қазақ тілі деп белгіленген. Мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады. Мемлекет Қазақстан халқының тілдерін үйрену жəне дамыту үшін қандай жағдай жасауға қамқор болып отыр? – Иə, осы жылдар ішінде Қазақстанның бейбітшілік пен келісім жағдайында үдемелі дамуы ел жетістіктерінің бірі ретінде қабылданды. Бұл құндылықтар қандай да бір конституциялық қағидаттарға негізделгені сөзсіз. Бұл орайда Конституциялық Кеңес осы конституциялық ережелердің мəні мен мазмұнын түсіндіретін шешім қабылдады. Мемлекеттік тілдің жоғары саяси-құқықтық мəртебесі оның Конституцияда бекітілуімен жəне оның заңдар арқылы ерекше болып белгіленуі не жария-құқықтық салада қолданылу басымдылығы мүмкіндігімен расталады. «Орыс тілі ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылатыны» туралы конституциялық норма мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында қазақ жəне орыс тілдері қандай да бір мəн-жайларға қарамастан біркелкі тең дəрежеде қолданылады деп түсініледі. Заңнама жəне құқық қолдану практикасы Конституцияның 14-бабының 2-тармағының талабын ескеруге тиіс, оған сəйкес ешкімді, оның ішінде тіліне байланысты ешқандай кемсітуге болмайды, сондай-ақ əркімнің ана тілі мен төл мəдениетін пайдалануға, қарым-қатынас, тəрбие, оқу жəне шығармашылық тілін еркін таңдап алу құқығын бекітетін конституциялық ереже де ескерілуі қажет. Конституция қоғамдық келісім мен саяси тұрақтылықты республиканың негіз құраушы қағидаттары ретінде айқындады (1-баптың 2-тармағы). Олар мемлекеттің, оның институттарының, қоғамдық бірлестіктер мен əрбір азаматтың қызметінде қағидатты түрде маңызды орын алады. Көпұлтты жəне көпконфессиялы ел болып табылатын Қазақстан толеранттық пен келісім идеясын ұсынады. 100-ден аса этностар мен 17 діни конфессиялардың өкілдері тұрып жатқан Қазақстанның тұрақтылығы көптеген

елдер үшін үлгі. Қазақстан ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің ішінде конституциялық мəртебесі бар бірегей институт – Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылған жалғыз ел, ол көпэтностық қоғамның қазақстандық моделін қалыптастыруға жəне орнығуына ықпал етіп, елдегі бейбітшілік пен келісімді нығайтуда зор рөл атқарады. Астанада Мемлекет басшысының бастамасы бойынша Əлемдік жəне дəстүрлі діндер лидерлерінің съезі жүйелі түрде өтіп келеді, ол əлемде айтарлықтай қолдау тауып, он екі жыл ішінде конфессияаралық жəне дінаралық қатынастар мəселелері бойынша беделді диалог алаңына айналды. – Бұл орайда Конституцияда үкіметтік емес сектор мəселесі қалай шешіледі? – Конституцияда азаматтық қоғам институттары – қоғамдық жəне діни бірлестіктердің, бұқаралық ақпарат құралдары мен басқа да мемлекеттік емес ұйымдардың құқықтық мəртебесінің əртүрлі аспектілеріне қатысты нормалар мен қағи даттарға ерекше орын берілген. Мəселен, Конституцияның 23-бабының 1-тармағына сəйкес Қазақстан азаматтарының бірлесу бостандығына құқығы бар. Азаматтардың бұл конституциялық құқығы саяси партиялар, кəсіптік одақтар мен жалпы мақсаттарға қол жеткізу үшін ерікті негізде құрылған коммерциялық емес сипаттағы өзге де бірлестіктер құру арқылы іске асырылады. 2002 жылы «Саяси пар тия лар туралы» Заңның Конституцияға сəй кестігін қарап, Конституциялық Кеңес оның нормаларының қоғам мен оның барлық жіктері үшін өз саяси мүдделерін білдіруге ұмтылатын партиялардың тұрақтылығына жəне олардың саяси қызмет белсенділігіне кепілдік беретін мақсаты бар екенін атап көрсетті. Партиялар туралы заңнамада мұндай нормалар қоғамдағы шынайы плюрализмді қорғайтын жəне ынталандыратын болып танылады. Демек, барлық қоғамдық бірлестіктер ішінде кəсіптік одақтар да саяси партиялар ретінде азаматтардың өздері ұйымдастыратын жоғары нысан болып табылады, əлеуметтік-экономикалық мақсаттарды көздейтін жеткілікті құрылымдық бірлестікті білдіреді. – Өзіңіз де жақсы білесіз, Ата Заңымызды барлық заңдардың бастауы, заңнамалар негізі болып табылады дейміз. Бұған қалай қарайсыз? – Республика Конституциясы тиімді норма шығармашылықтың берік негізін құрайды. 4-бапта елде қолданылатын құқықтың құрылымы айқындалған. Конституциялық құқық жөніндегі көптеген мамандар бұл ережені Ата Заңымыздың сөзсіз басымдығы ретінде қарастырады. Конституциялық Кеңес құзырында заңнама мəселесіне арналған шешімдердің тұтас тегі бар. Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқығы белгіленген тəртіппен құқықты субъектілер қабылдаған нормативтік-құқықтық актілерде бар нормалар жүйесі ретінде қаралады. Оларға өзгерістер немесе толықтырулар енгізу тиісті органның құзыреті шегінде белгіленген тəртіпті сақтай отырып, жүзеге асырылуға тиіс. Республика Конституциясының жоғары заң күші бар. Қазақстан Республикасының Конституциясы заңдар, оның ішінде елдің барлық аумағында міндетті күші болатын конституциялық заңдар нысанында заңнамалық актілер қабылдауға құқылы. – Конституцияны мемлекеттік тəуелсіздіктің конституциялық заңдылығының іргетасы дейміз. Осы орайда оның базалық элементтерін заңды түрде ресімдеу процесі аяқталды ма? – Ата Заңның 2-бабында республиканың егемендігі оның бүкіл аумағын қамтитыны бекітілген. Мемлекет өз аумағының тұтастығын, қолсұғылмаушылығы мен бөлінбеушілігін қамтамасыз етеді. Қазақстан Республикасы – президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет. Конституциялық Кеңес бұл конституциялық ережелерге ресми түсіндірмелер береді. 2003 жылғы 23 сəуірдегі №4 нормативтік қаулысында Конституциялық Кеңес аумақтық тұтастық оның аумағын бөлшектеуге, мемлекеттің келісуінсіз табиғи ресурстарды пайдалануға жəне Қазақстан өңірлерінің мəртебесін өз бетінше өзгертуге жол берілмейтінін, мемлекеттік шекараның мызғымайтындығын жəне ұлттық мүдделер мен мемлекеттің егемендігіне нұқсан келтіре отырып, аумақты басқаға беруге тыйым салынатынын білдіреді. Республиканың біртұтастығы мен аумақтық тұтастығын өзгерту

Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге бастама білдірудің нысанасы бола алмайды. Қазіргі кезде Қазақстанның аумақтық даулы мəселелері жоқ, барлық көрші елдермен мемлекеттік шекара жұмыстарын реттеді. Біздің сыртқы шекарамыз бүгінде – тату көршілік пен ынтымақтастық шебі болып табылады. Конституция ұлттық жəне халықаралық құқық қатынастары туралы мəселені шешті, бұл еліміздің халықаралық ұйымдардың қызметіне қатысуына, интеграциялық процестердің бастамашысы болуына жəне көпвекторлы сыртқы саясат жүргізуіне мүмкіндік береді. Қазақстандық құндылықтардың елдің халықаралық міндеттемелерімен үйлесімділігі туралы орын алған пікірталас Конституциялық Кеңестің бірқатар шешімдерімен шешілді. Мəселен, Конституцияның 8-бабы бойынша Қазақстан Республикасы халықаралық құқықтың принциптері мен нормаларын құрметтеуі туралы ереже оларды мемлекетішілік құқықты жасау кезінде ескеруге ұмтылушылықты білдіреді. Қазақстан Республикасы халықаралық шарттары немесе оның жекелеген ережелері Ата Заңның 4-бабының 2-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының аумағында ең жоғары заң күші бар Республика Конституциясына қайшы келеді деп танылған жағдайда мұндай шарт толықтай немесе Конституцияға сəйкес емес деп танылған бөлігі орындалуға жатпайды. Қазақстан Республикасы тəуелсіз жəне халықаралық қатынастардың дербес субъектісі болып табылады, Қазақстан халқының мүддесінде Конституция негізінде жəне халықаралық құқықтар мен Қазақстан Республикасының заңдарына сəйкес басқа мемлекеттермен ынтымақтастық жəне тату көршілік қатынастарды жүзеге асырады. Мемлекетаралық (үкіметаралық) экономикалық ұйымдар халықаралық құқық субъектілері ынтымақтастығының маңызды нысаны болып табылады. Конституциялық Кеңес Қазақстан ратификациялаған Шартқа сəйкес құрылған Кеден одағы комиссиясының шешімдерінен туындайтын Қазақстанның құқықтары мен міндеттерін іске асыруды Ата Заңның 4-бабының 1-тармағында көрсетілген өзге де міндеттемелерді орындауы ретінде түсіну қажет екенін атап көрсетті. Аталған актілер қатысушы мемлекеттер үшін, оның ішінде Қазақстан үшін міндетті сипатта жəне тараптар, олардың мемлекеттік органдары, лауазымды адамдар ұлттық заңнамалық актілерді оларға сəйкес келтіруді қоса алғанда, осындай талапты орындауға бағытталған барлық қажетті ұйымдық-құқықтық іс-шараларды жүзеге асыруға міндетті. Сонымен қатар, Конституциялық Кеңес өз шешімінде халықаралық ұйымдар мен олардың органдарының Республиканың егемендігі оның бүкіл аумағын қамтитыны жəне Конституцияда белгіленген мемлекеттің біртұтастығын жəне аумақтық тұтастығын, Республиканы басқару нысанын өзгертуге болмайтыны туралы Конституцияның 2-бабының 2-тармағының жəне 91-бабының 2-тармағының ережелерін бұзатын шешімдері Қазақстан үшін міндетті деп танылмайтынын атап өтті. Ата Заңның Қазақстан Республикасының ең қымбат қазынасы – адам жəне адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары деп жариялайтын 1-бабының 1-тармағын ескере отырып, адам мен азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын кемсітетін комиссия шешімдері қазақстандық заңдар алдында басым болмайды жəне тікелей қолданылуға жатпайды. Бұл қағидаттар өткен жылғы мамырда Астана қаласында қол қойылған Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарттың негізін құрады, оған сəйкес қазіргі кезде жаңа интеграциялық бірлестік құрылды. – Игорь Иванович, сіз де жақсы білесіз Елбасының орасан зор басшылығымен Қазақстан қысқа кезең ішінде таңғажайып табыстарға қол жеткізді. Осы орайда, оның көшбасшылық қасиеттерімен қатар мемлекеттік басқарудың таңдап алынған моделінің сəттілігін де атап кеткен жөн шығар. – Иə, мемлекеттік құрылым туралы айтқан кезде президенттік басқару нысанының айрықша маңызын атап кеткен орынды. Конституцияға сəйкес Қазақстан Республикасының Президенті – Мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі жəне сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде жəне халықаралық қатынастарда Қазақстанның атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға. (Соңы 4-бетте).

«Бiз, ортақ тарихи тағдыр бiрiктiрген Қазақстан халқы, байырғы қазақ жерiнде мемлекеттiлiк құра отырып, өзiмiздi еркiндiк, теңдiк жəне татулық мұраттарына берiлген бейбiтшiл азаматтық қоғам деп ұғына отырып, дүниежүзiлiк қоғамдастықта лайықты орын алуды тілей отырып, қазіргі жəне болашақ ұрпақтар алдындағы жоғары жауапкершілігімізді сезіне отырып, өзіміздің егемендік құқығымызды негізге ала отырып осы Конституцияны қабылдаймыз» деген мақсатпен 1995 жылдың 30 тамызында еліміздің негізгі заңы – Конституция қабылданды. Конституцияны қа был дай отырып, Қа зақ стан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық жəне əлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы – адам жəне адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары деп бекітті. Əрине, барлық мемлекеттік органдар мен құқық қорғау органдарының басты мақсаты халыққа қызмет ете отырып, оның құқықтары мен бостандықтарын қорғау болып табылады. Өйткені, Конс титуцияның 13-бабы 2-тармағына сəйкес, əркімнің өз құқықтары мен бостандықтарының сот арқылы қорғалуына құқығы бар. Бұл азаматтардың құқықтарын қалпына келтірудің тағы бір тəсілі ретінде сотқа жүгіну мүмкіндігі бар екендігінің белгісі. Сот-құқықтық реформалардың жүргізілуі мемлекетте тəуелсіз əрі жоғары сот билігінің орнығуына əкелді. Сотқа азаматтардың сенімінің артқандығын жыл сайын сотқа жүгінген азаматтар арыздарының артуынан көруге болады. Алайда, тəжірибе көрсеткендей, сотпен азаматтардың талап-арызының қанағаттандырылуы оның құқықтарының қалпына келтірілуінің кепілі болып табылмайды. Осы жерде азаматтық іс жүргізудің негізгі сатыларының бірі – сот актісін орындау барысына толығырақ тоқтауды жөн көріп отырмыз. Мəселен, азаматтық жəне қылмыстық (сома өндіріп алуға қатысты) құқықтық қатынастардағы соңғы саты ретінде заңды күшіне енген сот актісінің мерзімінде əрі толық орындалуы жоғарыда аталған Конституция нормасын шынайы жүзеге асыру болып табылады. Өкінішке қарай, сот актісінің мерзімінде əрі толық орындалуы бүгінгі таңда көкейкесті мəселе екендігі ешкімге де құпия емес. Осыған орай, бұл мəселені шешу мақсатында сот орындаушылар институтын жетілдіру үшін аталған қатынастарды реттеуге бағытталған еліміздің заң шығарушы органы заңнамаға толықтырулар мен өзгертулер енгізу жұмыстарын жүргізуде. Өйткені, Конституцияның 83-бабына сəйкес, прокуратура мемлекет атынан Республиканың аумағында заңдардың, Қазақстан Республикасының Президенті Жарлықтарының жəне өзге де нормативтік-құқықтық актілердің дəлмедəл əрі біркелкі қолданылуын, жедел-іздестіру қызметінің, анықтау мен тергеудің, əкімшілік жəне орындаушылық іс жүргізудің заңдылығын жоғары қадағалауды жүзеге асырады, заңдылықтың кез келген бұзылуын анықтау мен жою жөнінде шаралар қолданады, сондай-ақ Республика Конституциясы мен заңдарына қайшы келетін заңдар мен басқа да құқықтық актілерге наразылық білдіреді. Прокуратура сотта мемлекет мүддесін білдіреді, сондай-ақ, заңмен белгіленген жағдайда, тəртіпте жəне шекте қылмыстық қуғындауды жүзеге асырады. Осы орайда прокуратура органдары заңдардың Конституцияға сəйкес дəлме-дəл əрі біркелкі орындалуына қадағалау жүргізуші жоғарғы орган болғандықтан заң бұзушылықтар туындауын көрген жағдайда, қарама-қайшылықтарды болдырмауды прокуратура органдарының тікелей міндеті деп білуге болады. Атап айтқанда, Қылмыстық атқару кодексінің 51-бабына сəйкес, сот үкімі заңды күшіне енген күннен бастап бір ай ішінде айыппұлды төлемеген жəне өзiнiң кірістерін не мүлкiн мəжбүрлеп өндiрiп алудан жасыратын сотталған адам айыппұл төлеуден жалтарып жүр деп танылады. Айыппұл төлеуден жалтарып жүрген сотталған адамға қатысты сот орындаушысы сотқа Қылмыстық кодекске сəйкес айыппұлды жазаның басқа түрiне ауыстыру туралы ұсыну жібереді. Аталған норманың мазмұнынан сот орындаушысына айыппұлды өндіріп алу туралы атқару құжатын орындау үшін бір ай мерзім берілгендігін түсінуге болады. «Атқарушылық іс жүргізу жəне сот орындаушысының мəртебесі туралы» Заңның 39-бабының 1-тармағына сəйкес, мерзімді өндiрiп алу туралы атқарушылық құжаттарды қоспағанда, сондай-ақ, заңнамалық актілермен орындаудың өзгеше мерзімдері белгiленгеннен басқа жағдайларда, атқарушылық құжаттар бойынша сот орындаушыларының орындауы атқарушылық iс жүргiзу қозғалған күннен бастап екi айдан аспайтындай мерзiмде аяқталуға тиiс. Аталған екі норманың арасында қарама-қайшылық бар екендігін ескере отырып, «Атқарушылық іс жүргізу жəне сот орындаушысының мəртебесі туралы» Заңның 39-бабының 1-тармағына «мерзімді өндiрiп алу туралы атқарушылық құжаттарды қоспағанда, сондай-ақ заңнамалық актілермен орындаудың өзгеше мерзімдері белгiленгеннен басқа жағдайларда, атқарушылық құжаттар бойынша сот орындаушыларының орындауы атқарушылық iс жүргiзу қозғалған күннен бастап екi айдан аспайтындай мерзiмде, ал соттың үкімдері бойынша айыппұл өндіріп алу туралы атқарушылық iс жүргiзу қозғалған күннен бастап бір айдан аспайтындай мерзiмде аяқталуға тиiс», деген толықтыру енгізу қажет деп есептейміз. Елімізде заңнамаға енгізіліп жатқан өзгерістер мен толықтырулар Конституцияның негізгі идеялары мен қағидаларын құқықтық мемлекет құрылымының жаңа кезеңінің аясында өмірімізде жүзеге асыруға мүмкіндік береді. «Мəңгілік Ел» идеясын жүзеге асыру жəне тиісінше ұлттық құқықтың тұрақтылығы, құқықтық реттеудің пəрменділігі мемлекеттік биліктің барлық тармағының сындарлы өзара іс-қимылына, билік органдары қабылдаған шешімдердің сапасына жəне лауазымды тұлғалардың жауапкершілігіне байланысты. Айнұр ИБРАЕВА, Алматы аудандық прокуратурасы бөлімінің аға прокуроры.

АСТАНА.


4

www.egemen.kz

28 тамыз 2015 жыл

Конституция жəне адам ќўќы Ең алдымен айтаты нымыз – осы Конституцияның алғашқы екі бөлімі халықаралық құқықтық шарттарға сай адамның құқықтарын қорғауға негізделген. Бұл ретте əлеуметтік жəне экономикалық, азаматтық пен саяси құқықтардың барлығын алсақ та, адам құқының қорғалуы 99 пайыз қорғау нормаларын қамтыған. Өйткені, тəуелсіздіктің алғашқы жылдарында мемлекеттің құқықтық тұрғыда қалыптасуы үшін сол кездегі əлемдік деңгейдегі құқықтық қалыптардың барлығы түгелдей дерлік енгізілген. Бұл сөзімізді нақтылай түсу үшін Конституциямыздың 1-бабы мен 12-бабына назар аударайық. Онда былай айтылады: «Мемлекеттің ең қымбат қазынасы – адам жəне адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары». Демек, біз бірінші орынға адамды қойдық, одан кейін оның өмірі, содан кейін ғана барып мемлекет. Яғни, «мемлекет» деген ұғымды, адамның құқын қамтамасыз ететін құрылым ретінде қарау керекпіз. Ал енді Кеңес заманында бұл ұғым басқаша болатын. Бірінші – мемлекет, содан кейін – қоғам, ал адамның құқы үшінші кезекте тұратын. Қазір бəрі өзгерді. Маңыздысы сол – алдыңғы орынға адам шықты. Ал енді жоғарыда атап өткен 12-бапты көпшілік терең біле бермейді. Өйткені, онда ең алдымен, үлкен мəн бар. Біз оны «табиғи теория» дейміз. Осыны негізге ала отырып, кейде өлім жазасынан бас тартуды жөн санадық. Өлім жазасы жай нəрсе емес екені белгілі. Себебі, мұның бастауының өзі табиғи тұжырыммен тікелей байланысты. Айталық, адам табиғаттан туды, табиғат оны өзіне алып кетеді. Ал жоғарыда атап өткен 12-баптың 2-тармақшасында былай дейді: «Адам құқықтары мен бостандықтары əркімге тумасынан жазылған, олар абсолютті деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады». Ендеше, адам болса, оның – құқы да бар, ал адам жоқ болса – құқық та жоқ. Демек, құқықтың қорғалуына мемлекет өзі кепілдік беріп отыр. Егер адам туылғаннан бастап құқықтары болса, оны қорғау міндет. Екіншіден, бізде құқықтық мемлекет деген тағы бір доктрина бар. Біз құқықтық мемлекетпіз. Оның да он екінші тармағында солай жазылған. Сондай-ақ, құқықтық мемлекеттерге қатысты кезінде Канттың теориясы болған – ол заңның үстемдігі əрі жоғары тұратындығы еді. Бірақ ол жерде адам құқықтары ұмыт қалып жататын. Айталық, фашистік Германияда да заң үстемдігі болған, бірақ олар адам құқықтарын қорғаған жоқ. Ал біздің Ата Заңымыздың 12-бап, 2-тармағында айқын көрсетілген осы – табиғи тұжырым адамның құқықтары. Құқықтық мемлекетте бұл тұжырым бірінші орында тұруы тиіс. Сонымен қатар, осы 12-баптың 4-тармағында: «Конституцияда, заңдарда жəне халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар республикада азаматтар үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады, сондайақ міндеттер атқарады» делінген. Теориялық тұрғыдан нақты осылай жазылған. Өйткені, бұлар өзінің мазмұнымен өте құнды болып табылады. Мысалы, Венециялық комиссия мен Құқық арқылы демократия үшін Еуропалық комиссиясы біздің заңды нормаларымыздың адам құқын қорғауға қабілеттігін тексергенде ол халықаралық шарт, талаптармен жүз пайыз сəйкес келді. Десек те, кейде біздің қоғамда Конституцияның емес, осыдан негізін алып тарайтын заң нормаларын орындау барысында олқылықтар көрініс тауып жатады. Заң мен оның баптары қалай орындалады? Міне, осы жерде мəселе туындайды. Тіпті, кейде заңдардың Конституцияға сəйкес келмейтін кездері де болып жатады. Алайда, Ата Заңымызда барлық мəселе айқын əрі нақты жазылған. Сонымен қатар, басымдық бере айтқым келетіні – Конституцияның 39-бабы. Онда да халықаралық стандарттарға сай келетін барлық мəселе терең жазылған. Яғни, осы баптың бірінші тармағында: «Адамның жəне азамзаттың құқықтары мен бостандықтары конституциялық құрылысты қорғау, қоғамдық тəртіпті, адамның құқықтары мен бостандықтарын, халықтың денсаулығы мен имандылығын сақтау мақсатына қажетті шамада ғана жəне тек заңмен шектелуі мүмкін» делінген болса, 2-тармағында: «Ұлтаралық татулықты бұзатын кез келген əрекет конституциялық емес деп танылады» деп, нақты атап көрсетілген. Демек, адам құқы белгілі бір шеңберде шектелуінің өзі халықаралық талап, нормаларға қайшы емес деген сөз. Тек бұл жерде құқықты шектеу, Үкіметтің немесе Парламенттің шешімімен емес, тиісті заңдармен ғана шектеледі деп көрсетілген. Осы ретте заң өзінің негізін Конституция шеңберінде ала отырып жəне ол Конституцияда көрсетілгеніндей орындалуы тиіс. Біз бұл деңгейге əлі толық жете алмай жатқан жайымыз бар. Ол үшін бəлкім біршама уақыт керек шығар. Мысалы, телефонның тыңдалмауы, электронды поштаңыздың тексерілмеуі, жеке өміріңізге қатысты құпия мəліметтердің жария болмауы, мұның бəрі де жеке азаматтың негізгі құқықтары болып табылғанымен, кей кездерде жеке адамның осы құқықтарының өзін шектеу туралы арнайы тармақтар жоқ емес. Олар ұлттық қауіпсіздікке төнген қауіптің алдын алуда, қоғамдық тəртіпті сақтауда, жеке адамдардың құқын сақтауда жəне денсаулықты сақтауға байланысты кері əсер ететін əрекеттермен күресу. Мысалы, нашақорлыққа қарсы күресу шаралары. Кейде азамат құқын имандылық үшін де шектеуге тура келеді. Себебі, соңғы жылдарда əлемді үрейлендіре бастаған терроризм мəселесі биліктің кейде адам құқын шектеуіне тура келетіндігін конституциялық тұрғыдан дұрыс деп қабылдағанымыз жөн. Осы жайттарға байланысты практикалық бір мысал келтірейік: айталық бір кісі қоғамдық орында əлем-жəлем киініп жүрсе, оның қоғамға кері əсері жағымды болмасы анық. Бұл жерде ондай азамат құқының қорғалуын алға тартқанымызбен, жоғарыда аталған баптың тармақтарына сəйкес, өзге азаматтардың қауіпсіздігі мен құқының қорғалуы үшін əлем-жəлем киінген адамның құқын шектей отырып, жауапкершілікке тартуға тура келеді. Міне, бұл мəселе де Ата Заңымызда айқын жазылған. Марат БƏШІМОВ, Еуропалық құқық жəне адам құқы жөніндегі институт меңгерушісі, заң ғылымдарының докторы, профессор. АСТАНА.

(Соңы. Басы 1,3-беттерде). Республиканың Президенті халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам жəне азамат құқықтары мен бостандықтарының нышаны əрі кепілі. Ол мемлекеттік биліктің барлық тармағының келісіп жұмыс істеуін жəне олардың халық алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді. Конституциялық Кеңестің бірқатар шешімдері президенттік басқару нысанына арналған. Қазақстан Республикасының Президентін жалпыға бірдей, тең жəне төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кəмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы сайлайтын

Ел дамуыныѕ ќаєидатты ќўжаты халықтың жалғыз дербес жоғары өкілі. Сайлау қорытындысы бойынша Мемлекет басшысы Қазақстанға басшылық етуге, ел ішінде жəне халықаралық қатынастарда халықты жəне оның мүдделерін білдіру мандатын алады. Сондықтан басқарудың ғылыми-практикалық електен өткен нысаны жəне Елбасының реформаторлық жеке тұлға ретіндегі күш-жігері кəсіби пікірлес командамен үйлесімде қысқа мерзім ішінде қажетті өзгерістер енгізуге жəне жедел дамудың тұрақты деңгейіне шығуға мүмкіндік берді. – Конституцияның 1-бабының 1-тармағында өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық жəне əлеуметтік мемлекет ретінде орнықтыратын, ең қымбат қазынасы – адам жəне адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары болатын Қазақстанның жаңа сапасы айқындалған дейміз. Осыған нақтырақ тоқталып өтсеңіз. – Қазіргі заманғы мемлекеттің осы сипаттамалары Қазақстанның жоғары мақсаттарға кезең-кезеңмен жетуін ынталандыратын Конституциялық Кеңестің шешімдерінде ашып көрсетіледі. Конституцияның 1-бабының 1-тармағындағы «Қазақстан Республикасы өзін... жəне əлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады» деген сөздердің бөлігі «Қазақстанның өз азаматтарының лайықты тыныс-тіршілігі жəне жеке бастың мемлекет мүмкіндіктеріне барабар еркін дамуы үшін жағдай жасау жолымен əлеуметтік теңсіздікті жұмсартуға өзіне міндеттеме алатын мемлекет ретінде дамуға ниетті» екенін білдіреді. Қазақстандықтардың өмір сүру ұзақтығын 80 жасқа дейін жəне одан жоғары ұлғайту, жалақы, əлеуметтік жəрдемақылар жəне шəкіртақылар мөлшерін арттыру, кедейлік жəне жұмыссыздық деңгейін қысқарту, балаларды мектепке дейінгі білім берумен 100 пайыз қамту туралы Мемлекет басшысы қойған тапсырмаларды өмірге енгізу аталған бағытты іс жүзінде айқындайды. Мемлекеттің əлеуметтік сипаты Мемлекет басшысы жария еткен конституциялық негізі. Негізгі Заңда жария етілген əркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет пен кəсіп түрін еркін таңдауына құқығы, өз мүлкін кез келген заңды кəсіпкерлік қызмет үшін еркін пайдалануға құқығы Жалпыға Ортақ Еңбек қоғамы идеясымен шектеулі түрде үйлеседі. Конституция адамдардың əл-ауқат көзі бірлесіп еңбек ету екенін паш етеді. Мемлекет əрбір адамға қауіпсіздік жəне гигиеналық талаптарға жауап беретін еңбек жағдайына, ешқандай да кемсітушіліксіз еңбегі үшін сыйақыға, сондай-ақ жұмыссыздықтан əлеуметтік қорғауға кепілдік беруге міндеттеме алады. Осының барлығы теңгерімді əлеуметтік саясат жүргізуге мүмкіндік береді. Конституцияның 1-бабының 1-тармағында көзделген мемлекеттің зайырлы сипаты дінді мемлекеттен бөлуді білдіреді. Конституцияның 14-бабына сəйкес заң алдында жұрттың бəрі тең, ол барлық діндердің жəне діни бірлестіктердің тең екенін, қандай да бір конфессияларға немесе діни бірлестіктерге басқаларымен салыстырғанда артықшылықтар берілмейтінін, діни нанымына немесе басқа да кез келген өзге де мəн-жайларға қатысты кемсітушіліктерге тыйым салынатынын білдіреді. – Ал халық билігі Конституцияда қалайша шешімін тапқан? – Халық билігі жəне оны тікелей жүзеге асыру конституциялық құрылымның негізін айқындайтын Конституция нормаларының мазмұнын қамтиды. Негізгі Заңның 3-бабына сəйкес мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы – халық, ол билікті тікелей республикалық референдум жəне еркін сайлау арқылы жүзеге асырады, сондай-ақ өз билігін жүзеге асыруды мемлекеттік органдарға береді. Конституциялық Кеңестің құқықтық ұстанымдары жəне ұсынымдары халықтың еркін айқындау жəне жүзеге асыру рəсімдерін жетілдіруге жəне сайлау заңнамаларын жаңғыртуға ықпал етеді. Халықтың еркін білдіру актісі конституциялық құндылықтардың негізін қалаушылардың бірі бола тұра, республикалық референдумда не елімізде мерзім сайын болып тұратын Президенттік жəне Парламент депутаттарын сайлауда дауыс беру арқылы міндетті

заң күшіне ие болады. Халықтың еркін заңдарда жəне өзге де маңызды мемлекеттік актілерде іске асыру, сондай-ақ азаматтардың көпшілік институттарға əсер етуін ұдайы жетілдіру, ішкі тұрақтылықтың, экономикалық прогрестің жəне халықтың əл-ауқатын жақсартудың пəрменді кепілі. – Барлық елде адамның құқықтары мен бостандықтарын сақтауға елеулі назар аударылады. Бұл орайда біздің Негізгі Заңымыздың құқық қорғау əлеуеті қандай? – Республика Конституциясының 1-бабында кез келген өркениетті қоғамның түпкілікті қағидаты бекітілген – ол адам жəне адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтарын мемлекеттің ең қымбат қазынасы деп тану. Конституциялық Кеңес Негізгі Заңның осы шешуші ережесін ұдайы ұстанады, ол мемлекетте адам жəне оның əл-ауқаты туралы қамқорлықтан басқа маңызды міндеттің жоқ екенін білдіреді. Конституцияның 12-бабы 2-тармағының адам құқықтары мен бостандықтары əркімге тумасынан жазылған, олар абсолютті деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады деген ережесі осы құқықтар мен бостандықтарды жүзеге асырудың шарттары мен тəртібін белгілейтін заңдарды, өзге де нормативтік құқықтық актілер əзірлеген жəне қабылдаған кезде негізге алынады. Құқықтың жəне бостандықтың конституциялық деңгейге дейінгі нақты алуан түрлілігін енгізу жəне Конституцияда олардың кепілдіктері туралы жария ету мемлекетке осы құқықтар мен бостандықтарды іске асыруды қамтамасыз етудің ерекше міндеттемесін жүктейді. – Конституциямыз бойынша билік тармақтарын бөлу мемлекеттік басқару жүйесін ұйымдастыру жəне құқықтық мемлекеттің жұмыс істеу негізі қалай құралады? – Иə, Конституция жетістіктерінің бірі билікті бөлу қағидатын бекіту болып табылады. Билік тармақтарын бөлу мемлекеттік басқару жүйесін ұйымдастыру жəне құқықтық мемлекеттің жұмыс істеуі негізін құрайды. Конституцияның 3-бабының 4-тармағына сəйкес республикада мемлекеттік билік біртұтас, ол Конституция мен заңдар негізінде заң шығарушы, атқарушы жəне сот тармақтарына бөліну, олардың тежемелік əрі тепе-теңдік жүйесін пайдалану арқылы, өзара іс-қимыл жасау қағидатына сəйкес жүзеге асырылады. Өткен жылдар ішінде мемлекеттік билік органдарының жаңа жүйесін қалыптастыру бойынша кең ауқымды жұмыс жүргізілді. Бүгінде қос палаталы Парламент, Үкімет басқаратын атқарушы билік органдары ойдағыдай жұмыс істеуде, тəуелсіз сот жүйесі дамыған жəне одан əрі жетілдірілу үстінде. Конституциялық Кеңес шешімдерінде бірыңғай тəсіл нақты көрсетілген: біртұтас мемлекеттік биліктің тармақтарға бөлінуінің конституциялық қағидаты олардың дербестігін, үйлесімді жұмыс істеуін ғана емес, олардың арасында жанжалдардың болуына жол берілмейтінін білдіреді. Заң шығарушы жəне атқарушы биліктің өзара іс-қимылының барлық мəселелері Конституция нормаларында көзделген жəне келісу рəсімдері шеңберінде конституциялық өкілеттіктерді пайдалана отырып, оларды өздері шешеді немесе халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам жəне азамат құқықтары мен бостандықтарының нышаны əрі кепілі – Республика Президентінің қатысуымен шешіледі. Ата Заңымыздың 75-бабының 3-тармағына жəне 82-бабына сай сот жүйесі жəне оның құрылымына қойылатын жалпы талаптар айқындалған. Конституцияның 13-бабының 2-тармағында кепілдік берілген əркімнің өз құқықтары мен бостандықтарының сот арқылы қорғалу құқығы Конституцияға жəне конституциялық заңға сəйкес құрылған жəне құқық төрелігін жүзеге асыратын соттарда іске асырылады. Конституцияның 76-бабына сəйкес сот билігі өзіне азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауды, Республиканың

Конституциясының, заңдарының, өзге де нормативтік құқықтық актілерінің орындалуын қамтамасыз етуді мақсат етіп қояды. Елдегі заңдылық режімін қамтамасыз ететін маңызды институттардың бірі – прокуратура. Конституцияның 83-бабында оның құқықтық мəртебесі, міндеттері мен өкілеттіктері белгіленген, оның мазмұнын Конституциялық Кеңес түсіндіріп берген болатын. Жоғары қадағалаудың конституциялық сипаттамасы прокуратура мемлекеттік органдардың бақылау-қадағалау іс-қимылдарының жəне шешімдерінің заңдылығын (мысалы, мемлекеттік санитариялық-эпидемиологиялық қадағалау немесе кедендік бақылау органдары) тексеруі тиіс екенін білдіреді, олар заңсыз болған жағдайда прокурорлық ден қою шараларын қабылдайды. «Прокуратура сотта мемлекет мүддесін білдіретінін» белгілейтін Конституциялық норманы прокуратура қызметінің конституциялық белгілі бір бағыты ретінде түсіну керек. Адам құқықтары жөніндегі өкілдің, адвокатураның, нотариаттың жəне басқа да институттардың қызметі адам мен азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған. Ел егемендігін қорғауды ұлттық қауіпсіздік органдары жүзеге асырады. – Елімізде заңдылықтың іске асырылуына кім ықпал етеді дейміз. Өйткені, Тəуелсіз Қазақстанның құқықтық жүйесіндегі басты жаңалықтардың бірі – конституциялық бақылау органының құрылуы болып табылады. – Дұрыс айтасыз, қолданыстағы Конституцияға сəйкес конституциялық бақылауды конституциялық заңдылықтың, яғни тұтастай заңдылықтың іске асырылуына ықпал ететін Конституциялық Кеңес жүзеге асырады. Конституциялық Кеңестің жұмыс істеп келе жатқан жиырма жыл тəжірибесі таңдалған моделдің дұрыстығын растады. 1996 жылғы ақпаннан бастап Конституциялық Кеңеске 190-нан астам өтініш түсті, атап айтқанда: Мемлекет басшысынан – 21 өтініш, Парламент палаталарының төрағалары мен оның депутаттарынан – 77, Премьер-Министрден – 27, соттардан – 66 өтініш болды. Конституциялық Кеңес 140-тан астам нормативтік қаулы қабылдады. Конституциялық Кеңеске түскен барлық өтініштердің ішінде 27 өтініштің нысанасы Парламент қабылдаған жəне Мемлекет басшысына қол қойылуға берілген заңдардың Конституцияға сəйкестігін тексеру болды. 15 өтініш бойынша жалпы алғанда 17 заң Конституцияға сəйкес емес деп танылды. Конституциялық Кеңес жұмыс істеген жылдар ішінде Конституция нормаларын ресми түсіндіру туралы 100-ден астам өтініш қаралып, олар бойынша 80-нен аса нормативтік қаулы қабылданды. Парламент палаталарының бірлескен оты рыс тарында Конституциялық Кеңестің Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы 19 жолдау жария етілді. Онда адам құқықтарын қорғау, заң шығару қызметін жетілдіру, заңнаманы Конституцияға сəйкес келтіру туралы, сот құрылымы жəне сотта іс жүргізу, жүргізіліп жатқан реформалар мен конституциялық реттеудің басқа да салалары туралы мəселелер көтерілді. – Игорь Иванович, сіз Конституциялық Кеңестің Төрағасы ретінде Конституция қолданыста болған 20 жылды қалай бағалайсыз? Келешекте конституциялық реформаның болуы күтіле ме? – 20 жыл бойы мемлекеттік саясат конституциялық құндылықтарды толық іске асыруға бағытталды. «Қазақстан-2030», «Қазақстан-2050» Стратегиялары, Құқықтық саясат тұжырымдамасы сияқты ұзақ мерзімді бағдарламалық құжаттар мен Мемлекет басшысының Жолдаулары мен сөздерінде жүйелі түрде нақтыланып жəне толықтырылып отырған басқа да тағдыршешті құжаттары барлық тіршілік салаларында Конституцияның əлеуетін жан-жақты ашу бойынша белсенді мақсатқа бағытталған жұмыс жүргізудің негізі болды. Бүгінде Қазақстан өз дамуының жаңа кезеңінде тұр. «Мемлекет құрылымының одан арғы 100 қадамы» атты Ұлт жоспарына сəйкес

ағымдағы жылғы 11 наурызда болып өткен «Нұр Отан» партиясының XVI съезінде Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə. Назарбаев белгілеп берген бес институттық реформаны кезең-кезеңмен іске асыру жұмысы басталды. Оның ішінде: қазіргі заманғы, кəсіби жəне дербес мемлекеттік аппаратты құру, заң үстемдігін қамтамасыз ету, əртараптандыруға негізделген индустрияландыру жəне экономикалық өсу; Ұлт бірлігі; транспарентті жəне есеп беретін мемлекетті қалыптастыру сияқты міндеттер бар. – Осы жүргізіліп жатқан реформалар қандай міндеттер жүктейді? – Бүгінде жүргізіліп жатқан реформалар аясында мемлекет дамуының қазіргі қарқыны конституционализмнің идеялары мен қағидаттарын, олардың таралу дəрежесін жəне ұлттық заңнамада олардың іске асырылу серпінін тұтастай қайта салмақтау қажеттігін туындатады. Конституция осы құқықтық постулаттарды өмірге енгізудің негізгі нысаны ретінде жоғары саяси-құқықтық акті болып табылады, ол: адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарының көлемі, конституциялық құрылыс негіздері, қоғам мен мемлекет құрылымы, мемлекеттік билікті жүзеге асыру тетігі жəне тағы басқалар сияқты негіз құрайтын қоғамдық қатынастарды реттейді. Мемлекеттің Ата Заңының мазмұны жалпы адами, сондайақ ұлттық идеяларды да қамтуға, əлеуметтікэкономикалық, саяси, мəдени-ізгілік жəне қоғам мен мемлекеттің өмір-тіршілігінің басқа да салаларының талаптарына сəйкес болуға тиіс. Ұсынылатын идеялар мен жобалар Республика Конституциясының жасампаздық əлеуетіне негізделеді, ал кейбір мəселелер бойынша одан əрі жаңғырту талап етіледі, осыған орай елдің конституциялық-құқықтық алаңында елеулі өзгерістерді күтуге болады. Мемлекет басшысы билік өкілеттіктерін ұлттық дəстүрлерді ескере отырып, Президенттен Парламентке жəне Үкіметке қайта бөлуді білдіретін конституциялық реформаның негізгі шегін айқындап берді. Республика Президенті жария еткен «Мəңгілік Ел» атты ұлттық идеясы, біздің ойымызша тікелей Конституция негізінен туындап отыр жəне тиісінше ол конституциялық мəртебе ала алады. Ол жаңа қазақстандық патриотизм негізі бола отырып, барлық қазақстандықтарды біріктіруге жəне оларды «Қазақстан-2050» Стратегиясын іске асыру үшін жұмылдыруға бағытталған. Құқық үстемдігін, мемлекеттік органдардың транспаренттілігі мен есеп берушілігін қамтамасыз ету, азаматтық қоғам институттарының рөлін нығайту мен құқық қорғау жəне сот жүйелерін реформалау саласындағы көптеген бастамалар конституцияның барабар нығаюын талап етуі мүмкін. Қазақстан Президентінің бес институттық реформаларын іске асыру Конституция үстемдігін одан əрі күшейтуге ықпал ететін болады. Конституцияның қағидаттары мен нормаларын ұстану қоғамды, оның мүшелерін жəне ең бастысы, адамның өзін өзі құрметтеуін білдіреді. Конституцияны сақтау жəне құрметтеу Қазақстанның өркендеуіне жəне елдің халықаралық қоғамдастықтағы беделінің нығаюына əсер етіп, мемлекет пен барша қоғамды нығайта түседі. Əлбетте, шынайы қадірлеуге лайық Қазақстан Конституциясының оң əсерін əрбір қазақстандық сезінуі үшін бұдан əрі де осы бағыт бойынша мақсатты əрі табанды түрде жұмыс жасалатын болады. – Игорь Иванович, сөз соңында мемлекеттік мереке қарсаңында «Егемен» оқырмандарына қандай тілек айтар едіңіз? – Осы сəтті пайдалана отырып, еліміздің бірден-бір бас басылымы «Егемен Қазақстан» газетінің барлық оқырмандарын Қазақстан Республикасы Конституциясының 20 жылдық мерейтойымен құттықтағым келеді. Баршаларыңызға мықты денсаулық, бақыт жəне толайым табыстар тілеймін. – Сындарлы əңгімеңізге көп рахмет. Əңгімелескен Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».


28 тамыз 2015 жыл

5

www.egemen.kz

Н

А

Қ

Т

Ы

қ

а

д

а

м

БЕС РЕФОРМА – ЎЛТ ЖОСПАРЫ Їлгі

Елдік мїдде жолында Ақмарал ƏЛНАЗАРОВА,

Қызылорда облыстық мəслихатының хатшысы.

Қазақстан ширек ғасырға жуық уақыттың ішінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың салиқалы саясатымен алға қарай ұмтылып, биік белестерді бағындырып, əлемдік державалар санасатын зайырлы елге айналды. Биылғы өткен Президент сайлауында Мемлекет башысының айшықты да айрықша жеңісі Нұрсұлтан Əбішұлының елімізді мақсатты да тұрақты дамыту жөніндегі орасан зор тынымсыз жұмысының нəтижесі іспеттес. Бүгінде Қазақстанның кемел келешегіне көз салып, басқан қадамдарына қызыға қарайтындар аз емес. Бұл жолда Елбасына сенген, «бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығарып» бірлесе қимылдаған қазақстандықтардың еңбегінің үлесі зор. Əр мемлекеттің бастауында билік пен халықтың арасын жалғастырып тұратын белгілі топтар болады. Мемлекет басшысының идеясын қолдап, қабылданып жатқан түрлі бағдарламалардың өміршеңдігіне үлес қосатын биліктің өкілді органдарының бірі – мəслихат екені ақиқат. Н.Ə.Назарбаевтың «Мен депутаттардың тарихи міндеттердің биігінен табылатынына əрдайым сенемін. «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асыруды заңнамалық тұрғыдан қамтамасыз етуде жергілікті атқарушы органмен қоян-қолтық жұмыс істейді деп санаймын. Бірліксіз істе береке болмайтынын, ынтымақ жүрген жерде ырыс бірге жүретінін қаперден шығармайық. Басты байлығымыз ел бірлігін сақтай отырып, биік мақсаттарға жетуге ұмтылу. Сол мақсаттарға қол жеткізетін заңнамалық алғышарттарды жасайтын – сіздер. Халық қалаулысы деген абыройлы мəртебенің салмағын ауырсынбай арқалайтындарыңызға мен сенемін. Сіздерге Қазақстанның өркендеуі жолында маңызды шешімдер қабылдап жұмыста зор табыс тілеймін», деген сөздері əрбір халық қалаулысының елі үшін аянбай еңбек етуіне үлкен күш берері сөзсіз. Елбасымыз «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» бағдарламасын «100 нақты қадам» Ұлт жоспарымен толықтырды. 100 қадам – əлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына жетудегі ғаламдық қадам. Алға қойған мақсаттардың орындалуына билікпен бірге қарапайым халықтың да қосар үлесі зор. Сондықтан облыстық мəслихаттың барлық депутаты Елбасының «100 нақты қадам» Ұлт

жоспарының негізгі тетіктерін түсіндіру жəне пікір алмасу мақсатында халықпен кездесулер өткізіп келеді. Аймағымыздың дамуына өзіндік үлес қосып жүрген облыстық мəслихат жұмысының салмағы зор. Халық қалаулылары Елбасы Жолдауларындағы тапсырмаларының, қабылданған бағдарламалардың уақтылы əрі сапалы орындалуына бір адамдай атсалысып, аймақ халқының тұрмыс-тіршілігін жақсарту жолында бар күш-жігерлерін салып келеді. Өңіріміздің даму бағытында жасалып жатқан жасампаз жобалардың алды ел игілігіне пайдалануға берілсе, жоспардағы жобалар өз уақытымен жалғасын табуда. Бұл тұрғыда облыс басшысы Қырымбек Елеуұлының аймақ экономикасын дамытудағы қосқан үлесін ерекше атап өту керек. Аймағымыз өсіп-өркендеудің жаңа белестеріне шығып, экономикалық, индустриялық бағыттарды игеріп, білім, денсаулық салалары жанданып, мəдени, рухани тұрпаты жаңаша өрістеп келе жатыр. Əлемдік қаржы дағдарысына қарамастан, тек Қызылорда қаласының өзінде 2015 жылы жалпы құны 15 миллиард теңгені құрайтын 2090 пəтері бар 41 тұрғын үй жəне 158,4 шақырым инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым желілері пайдалануға берілмек. Бұл 2014 жылмен салыстырғанда 8 есе көп. Елді мекендерді табиғи газбен қамтамасыз ету мақсатында 23 миллиард теңге қаралды. Жақын күндері осы қаржыға 4 ауданның орталығындағы 25 070 үй көгілдір отынға қосылады. Əлеуметтік нысандардың құрылысы бойынша да оң өзгерістер байқалады. Облыс бойынша 9 апатты жағдайдағы мектептердің орнына жаңа мектеп, Жаңақорған жəне Жалағаш аудандарындағы емханалар құрылысы жүргізілуде. Жұмыспен қамту саласында жыл басынан бері 4313 жұмыс орындары құрылды, оның ішінде 3630-ы тұрақты. 2015 жылдың 1 тоқсанында жұмыссыздық деңгейі 5 пайызға жетіп, 2014 жылдың сəйкес кезеңімен салыстырғанда 0,2 пайыздық сатыға азайған. Халық қалаулылары билік пен елдің арасын жалғастыратын алтын көпір. Өңіріміздегі өзекті мəселелердің шешілуіне атсалысып, өздеріне сенім білдірген халықтың мүддесі үшін қызмет етіп, аймақ дамуына сүбелі үлестерін қосып жүрген облыстық мəслихат депутаттарының еңбегі өте зор. Олар облысымыздың əлеуметтік-экономикалық дамуына бағытталған шешімдерді қабылдап қана қоймай, оның орындалуын қадағалап, аймағымыздың дамуына əсерін тигізетін

ұсыныс-пікірлерін ашық айтып келеді. Сыр елі – жыр елі деп бекер айтылмаған. Облысымыздағы мəдениет саласының республикалық деңгейде өзіндік орны мен салмағы бар. Мəдениет саласын одан əрі дамытып, жергілікті халықтың рухани сұранысын қанағаттандыру мақсатында кезекті 35-сессияның күн тəртібіне мəдениет жəне өнер саласын дамытудың жайы жəне оны жақсарту шаралары туралы мəселе ұсынылды. Облыстық мəслихат депутаттарынан құралған жұмысшы топ тек облыс аумағын ғана бақылап қоймай, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстарына барып тəжірибе алмасу өткізді. Одан соң барлық аудандарда маңызды жиын өткізіліп, аталмыш мəселенің аудандағы жай-күйіне қанығып, өзекті мəселелер қаперге алынды. Кезекті сессияда мəдениет нысандарын күрделі жөндеуден өткізу жұмыстарын одан əрі жалғастыру жəне басталған құрылыстарды аяқтау жөнінде, алыс-жақын шетелдермен жəне Қазақстанның өзге облыстарымен мəдени байланыстар орнату, тəжірибе алмасу мақсатында гастрольдік сапарлар, шеберлік дəрістер өткізуге қолдау көрсету, Ресей Федерациясы музейлерінің қорында сақталған Сыр өңірінің ескі қалаларынан табылған көне жəдігерлердің көшірмелерін жасату туралы шешім бір ауыздан қабылданды. Облыстағы мектеп оқушыларының жазғы демалысының жайы бойынша депутаттардан құралған жұмысшы топ барлық аудандарды аралап шықты. Аталмыш мəселеге байланысты кеңейтілген отырыс өтіп, онда жазғы демалыс лагерьлерінің жай-жапсары талқыға салынды. Сондай-ақ, сессияда 2014 жылы құқық бұзушылықты азайту, жол қауіпсіздігін жəне жол ережелерін сақтау жөнінде жəне 2014 жылы Қызылорда облысы жастарының əлеуметтік жағдайын жақсарту, жастар арасында жұмыссыздық деңгейін төмендету бағытында атқарылған іс-шаралар жөніндегі мəселелер тұрақты комиссия отырысында қаралып, қаулы қабылданды. Облыстағы жергілікті автомобиль жолдарының жайы жəне оны жақсарту шаралары туралы 2013 жылғы 10 шілдедегі шешімнің орындалу барысына қатысты тұрақты комиссияның отырысы барысында депутаттар тиісті мекеме басшыларынан облысымыздағы автомобиль жолдарына байланысты жасалып жатқан жұмыстар жөнінде мəлімет алып, өз ұсыныстарын айтты. Мəслихаттардың құзыретіне жергілікті бюджетті жəне оның атқарылуы туралы есептерді бекіту жүктелген. Бюджет кодексі аясында облыстық мəслихат депутаттары тұрақты комиссиялардың тиісті отырысында жобаларды барынша талқылайды. Кезекті 38-сессияда облыс əкімінің бір жылдық есебімен қоса, өзекті мəселелер қаралып, шешімдер қабылданды. Мəслихаттың жылдық жұмыс жоспарына сəйкес кезекті сессиясына негізгі мəселе ретінде облыс аумағында еңбек құқықтарының сақталу жайы жəне оны жақсарту шаралары туралы мəселе

ұсынылып, облыстық мəслихаттың депутаттары қаламыздағы бірнеше мекемелерді аралап, жай-жапсарымен танысты. Барлық мекемелердің жұмыстарымен танысқан соң, көтерілген мəселелер мен ұсыныс-пікірлер назарға алынып, алдағы сессия қарсаңында тағы да кеңейтілген отырыста қаралатын болып шешілді. Сонымен қатар, алғаш рет «Ұлыстың ұлы күні – Наурыз» жəне «Жеңістің 70 жылдығы» мерекелеріне орай, облыс мəслихаттары депутаттары мен аппараттары қызметкерлері арасында үстел теннисінен, волейболдан спорттық турнир өтті. Саламатты өмір салтын қалыптастыру, бұқаралық спортты дамыту, өзара байланыс пен сенімді нығайту бағытында өткізілген жарысқа Қызылорда қаласы мен аудандардан бірнеше команда қатысып, жарыс соңында жеңімпаз командаларға кубок пен арнайы сыйлықтар табысталды. Саламатты өмір салтын қалыптастыру мақсатында облыстық мəслихат депутаттарының қатысуымен өтетін жарыстар алдағы уақытта да дəстүрлі түрде ұйымдастырылатын болады. Нұрсұлтан Назарбаев: «Қоғамның даму барысын өмірде – нəзік, көңілде – биік, ал істе – мығым əйелдер қауымынсыз көзге елестету мүмкін емес» деген болатын. Бір қолымен бесікті, бір қолымен əлемді тербеткен қазақ əйелдері қай кезеңде де өздерінің отбасылық қана емес, қоғам мүшесі ретіндегі қай сала болмасын өз қолтаңбасын қалдырып кетіп отыр. Мəңгілік еліміздің жарық жұлдыздарына айналған Қазақ елінің «алтын дауысы» атанған жерлес апаларымыз Роза Бағланова, Мəдина Ералиева, Қазақстанның еңбек сіңірген əртісі Сəбира Майқанова түлеп ұшқан қасиетті Сыр топырағынан күш-қуат алып, еңбек етіп жүрген үлгі тұтар алдыңғы буын апаларымызды айтып өтпесек болмас. Бүгінде елімізде биліктің осы органында еліміздің заңнамасын 19 əйел табысты атқарып келеді. Барлық деңгейдегі мəслихаттардағы депутаттардың 17 пайыздан астамы əйелдер. Жас ұрпақтың білімді, денінің сау болуы, əрбір отбасының мызғымас берік болуында əйел-аналарымыздың еңбегі өте зор. «Алтын алқа» жəне «Күміс алқа» тағынған алтын құрсақты Сыр елі аналарының əлі де болса ізгі дəстүрі үзілмегендігін байқауға болады. Облыстың барлық саласындағы қарқынды даму көңіл қуантады. Дүйім жұртшылықтың аузында ырысты, күрішті ел деп бекер аталып жүрген жоқ. Сонау Ыбырай Жақаевтың ізін қуып келе жатқан маңдайалды шаруашылығымыздан қол үзбеу бүгінгі күннің басты мақсатына айналып отыр. Елбасы өзінің Сыр еліне жасаған сапарында «Сыр – Алаштың анасы» деп өзінің жүрекжарды тілегін арнап, бағасын берген болатын. Осы сөздің дəлеліндей, қазақ халқының қаймағы бұзылмаған дəстүрі, халқының берекесі мен ырысы сақталған жер – қасиетті Сыр елінің болашағы бекем, келешегі кемел деп білемін. Қызылорда облысы.

100 наќты ќадам жəне біз Елбасының көрегенді саясатын тағы бір қырынан айқындаған жоба – Ұлт жоспары, яғни бес институттық реформасын жүзеге асыруға бағытталған «100 нақты қадам» екені анық. Ұлт жоспарында денсаулық сақтау саласы да кеңінен айтылған. Бүгінгі күні ауыл медицинасы əрбір тұрғынның денсаулық сақтау мекемелеріне қаралуын қадағалайтын Бірыңғай ұлттық жүйесін енгізумен ерекшеленіп отыр. Яғни, ауыл дəрігерлерінің əрбір пациентті қабылдауы бірден электрондық базаға енгізіліп, ашық түрде көрсетіледі. Денсаулық сақтауды дамытудың 2011-2015 жылдарға арналған «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасының аясында бастапқы медициналықсанитарлық көмек жүйесін жетілдіру мен одан əрі дамытуға басымдылық берілді. Осыған орай, Жуалы ауданындағы емханалар мен басқа да медициналық мекемелердің

барлығы компьютермен қамтылып, интернет желісіне қосылған. Бүгінде электрондық байланыс денсаулық сақтаудың бірқатар ақпараттық жүйелерін пайдалану, науқастар туралы ақпараттарды алмасу барысында менеджерлерге жедел ақпарат алуға жəне өз уақытында басқарушылық шешімдер қабылдауға мүмкіндік беруде. Бекітілген халық тізіміне Жуалы ауданы бойынша 50

мың адам тіркелген. Сондай-ақ, аудандағы дəрігерлік амбулатория мен медициналық пункттер телефон желісімен қамтылған. Бұл шалғайдағы медициналық пункттердің аудандық аурухана мен емхана дəрігерлерімен хабарласып, жедел шешім қабылдауға мүмкіндік беруде. Жалпы алғанда, аудан бойынша орталық аурухана, емхана, туберкулезге қарсы диспансер, 8 дəрігерлік амбулатория, 5 ФАП жəне 32 медициналық пункт қызмет көрсетуде. Аудандық ауруханада телемедицина орталығы жұмыс істейді. Ауыр науқастар түскен жағдайда кезекші дəрігерлер «телемедицина көпірін» пайдалана отырып, облыс орталығындағы дəрігерлерден ақыл-кеңес ала алады. Жылданжылға ауданның денсаулық сақтау саласына бөлінетін қаржы көлемі артып келеді, 2012 жылы бөлінген қаражат 754 382 мың теңгені құраса, өткен жылы ол 931 385 мың теңгені құрады. БМСК-ды ғимаратпен

жабдықтау мəселесіне соңғы 4 жылда көп көңіл бөлініп, жаңадан 10 медпункт пен 1 дəрігерлік амбулатория ғимараты тұрғызылып, пайдалануға берілді. Кеңестік кезеңнен қалған əртүрлі ведомстволардың, əкімдіктердің теңгеріміндегі медициналық мекемелер ғимараты орталық аурухананың теңгеріміне қайта алынып, күрделі жөндеуден өткізілді. Енді алдағы жылдарда 3 дəрігерлік амбулатория мен 4 фельдшерлік пункт ғимаратын салу жоспарлануда. Аудандық аурухана заманауи аппараттармен жабдықталған. Медициналық құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету көрсеткіші 32-ден 79 пайызға жетті, 8 дəрігерлік амбулатория медициналық көлікпен қамтылған. «Саламатты Қазақстан» бағдарламасы бойынша құрамында 11 маман дəрігерлерден құралған жылжымалы медициналық кабинет шалғайда орналасқан Қошқарата, Билікөл, Ақтөбе, Күреңбел ауылы тұрғындарына медициналық көмек көрсетуде.

Қайрат ƏБІЛДИНОВ, «Егемен Қазақстан».

Балқаш қаласының тұрғыны Халық Аяшбеков ширек ғасыр бойы ішкі істер органдарында жемісті қызмет етіп, милиция подполковнигі шенінде құрметті еңбек демалысына шыққан ардагер сақшы. Халық ағаның кір жуып, кіндік кескен жері Балқаш көлінің жағасындағы Сарышаған деген елді мекен. Ұлы Отан соғысы ардагерінің отбасында дүниеге келді. Əкесі Шаймағанбет пен анасы Сара ұзақ жылдар теміржол саласында абыройлы қызмет еткен қарапайым жандар. Күндердің бір күнінде үстіме мундир киіп, тəртіп сақшысы болам-ау деген ой Халық ағаның үш ұйықтаса түсіне кірмеген. Əскери қызметін өтеп келгеннен кейін Қарқаралыдағы мал дəрігерлік техникумды бітіріп, мамандығы бойынша еңбек етуге құлшынып жүрген кезі-тұғын. Сол кезде екі иығына екі кісі мінгендей алып денелі жігітті ішкі істер органдарының басшылары кездейсоқ байқап қалып, жұмысқа шақырған. Қылмыскердің нешеме түрімен аямай күрес жүргізу үшін де дəл осы Халық ағадай қара күшке мығым, тəртібі темірдей жігіттер ауадай қажет болатын. Сөйтіп, ойламаған жерден ішкі істер қызметкері болып шыға келген. Еңбек жолын СМҰКБ (ОБХСС) – социалистік меншікті ұрлауға қарсы күрес бөлімінде бастады. Бөлім бастығы А.Нұрышев жəне А.Байназаров, М.Киякин сынды қызметкерлермен тіл табысып, тізе қоса еңбек етті. Талғат Қасенов сынды ұстазының шапағатын да көп көрді. Халық Шаймағанбетұлының туған ағасы Қалқаман да ішкі істер саласында ұзақ жылдар еңбек етіп, подполковник шенінде зейнет демалысына шыққан жан. Қызметін адал атқарыпты. Алғыс пен марапат қана алған. Тіпті ағасының Ардақ деген қызы да

Сейітхан ЖҰМАШЕВ, Жуалы аудандық орталық ауруханасының бас дəрігері.

Жамбыл облысы.

Қарағанды облысы.

Шуаќ шашќан шаѕыраќ Бақберген АМАЛБЕК,

Бұл дəрігерлік бригада жылжымалы автофлюрографпен қамтылған. Сондай-ақ, теміржол бойында орналасқан Шақпақ, Сұрым, Күркіреу су разьездеріндегі тұрғындарға «Денсаулық пойызы» медициналық көмек көрсетті. Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің енгізілуіне байланысты жоғары көрсеткіштерге жеткені үшін Жуалы аудандық орталық ауруханасы ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің бұйрығымен «Ең үздік 50 аурухананың» қатарына енгізілді. Шыны керек, ауыл медицинасына Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесінің енгізілуі үлкен серпін берді. Елдің дəрігерлік көмекке жүгінуіне толық мүмкіндігі бар, осыған орай əрбір пациентке қолжетімді əрі сапалы медициналық көмек көрсетілуде.

Алматы қаласының жол полициясында жемісті қызмет етіп, бұл күнде құрметті еңбек демалысына шыққан екен. Халық ағаның үйдегі зайыбы Баян Бəкенқызы да ішкі істер органдарының ардагері. Енді келіп, «Əке көрген оқ жонар» демекші, екеуінің ұлдары да ата-ананың жолын қуып, тəртіп сақшысы болды. Екі ұлдың екеуі де əке мен шешенің абыройына кір келтірмеді. Қызметтерін мінсіз атқарып жүр. Үлкені Дархан «Мінсіз қызметі үшін» медалінің үш бірдей дəрежесімен марапатталған. Қазіргі уақытта полиция майоры шенінде. Ал екінші ұл Дастан да ағасынан қалыспай, абырой биігінен көрініп келеді. Жас капитан «Мінсіз қызметі үшін» медалінің ІІ, ІІІ дəрежелерін омырауына таққан. Қазіргі уақытта екеуі де үйлібаранды. Əке мен шешеге немере сыйлап, Балқаштағы арқажарқа болып отырған базарлы отбасылардың бірі. Аяшбековтер отбасы биыл Балқаш қаласында өткен «Мерейлі отбасы» байқауында топ жарып шықты. Полицияның мінсіз қызметкерлері көрермен қауым мен қазылар алқасын сан қырлы өнерімен жəне де өмірге деген шынайы көзқарастарымен баурап алған болатын. Ал Қарағандыда өткен «Мерейлі отбасының» облыстық сынында талай отбасының арасынан озып шығып, жүлделі үшінші орынды жеңіп алды. «Мұндай байқауларды ұйымдастырушыларға зор алғысымды айтқым келеді. Біле-білген адамға «Мерейлі отбасы» сынды байқаулар ел ішінде отбасы ұғымының қадірін арттырып, береке-бірлікті күшейте түседі. Ал отбасы айрандай ұйыса, ел қабырғасы да беки түседі. Сонан соң мұндай сынақтар кейінгі жастарға да үлгі-өнеге болатын игі шара», дейді отағасы Халық аға Аяшбеков.

«Егемен Қазақстан».

2015 жылғы облыстық «Мерейлі отбасы» ұлттық бай қауында көкшетаулық Кəкпе н овтер отбасы 1-орын – Гранприді жеңіп алды. Отағасы Жазит Кəкпенов ұзақ жылдар оқу-ағарту саласында қызмет атқарып, облыстың 3

мектебінде директор болды. Зайыбы Қарашаш Кəкпенова 30 жыл кітапхана саласында жұмыс істеді. Биыл қариялар отбасылық өмірдің 60 жылдығын атап өтті. Кəкпеновтер 7 бала, 18 немере, 3 шөбере сүйген. Балаларының бəрі жоғары білімді. Немерелері «Болашақ» бағдарламасымен Германия, Англия жəне Австрияда білім алуда.


6

www.egemen.kz

28 тамыз 2015 жыл

ЖАЅА ЭКОНОМИКАЛЫЌ ШАРАЛАР – Бүгінде əлем экономикасы өте күрделі жағдайды бастап кешіп отыр. Оған белгілі бір дəрежеде шикізат көздерінің құнсыздануы, атап айтқанда, мұнай бағасының құлдырауы да себепкер болуда. Бұл ахуалдың əлемдік рынокқа өз тауарларын шығаратын біздің елімізді де айналып өте алмасы анық. Осыған орай Қазақстан

Үкіметі ел экономикасының одан арғы тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін теңге бағамының еркін айналымын қамтамасыз ету сияқты нақты қадамдарға барып отыр. Бұл мəселені қалың жұртшылық қалай қабылдауда? Үкімет не істеуде? Төмендегі материалдарда, міне, осы жөнінде айтылады.

Жігеріміз жасымайды

Кəсіпкерлерімізді бəсекеге баулиды Мұрат ТАҒАЕВ,

«Ордабасы құс» ЖШС бас директоры.

Əлемдегі бүгінгі дағдарыс жайындағы қалыптасқан экономикаға қатысты Қазақстан Үкіметінің жаңа экономикалық саясат ұстануы ертеңге қарайлатпайтындай мемлекеттік шешім деп қабылдаймыз. Рас, халыққа оңай тиіп жатқан жоқ. Төл теңгеміздің долларға шаққандағы бағамының тұрақсыз болуы, соң ғысының бағасының артуы доллармен несие алған азаматтарға оңай соқпағаны белгілі. Бірақ Ұлттық қордағы қаржымен баяғыдай ұстап

тұрудың мүмкін еместігін, мұның соңы тəуелсіздімізге қатер, мемлекетімізді орға жығатындығын да ойлау керек. Осындай қиын жағдайларға қарамастан, Қазақстан Үкіметі Елбасының

тапсырмасымен халықтың əлеуметтік жағдайына аса залал тимейтіндей жұмыстар жасап жатыр. Негізгі тұтынатын азықтүлік тауарларына үстеме баға қоюға шектеу қойылуда. Кəсіпкерлер де жағдайға түсіністікпен қарап, қолдан келген көмектерін жасап жатыр. Оңтүстіктегі базарлар қауымдастығының президенті Қайрат Балабиевтің өз иелігіндегі базардағы саудагерлерден үш айға дейін сауда нүктелерінен ақша алмауға шешім қабылдағанын отаншылдыққа, мемлекетшілдікке жатқызуға болады. Қазір ешкімнің үріп ішіп, шайқап төгіп жүрген жағдайы жоқ. Кəсіпкерлердің барлығы дерлік несие алып жұмыс жасайды. Ал оның қайтарымы бар.

Соның бірі «Ордабасы құс» ЖШС инвестициялық жобасының жалпы құны 5 млрд. 580 млн. теңге. Осының 18 пайызы серіктестіктің өз қаражаты. Қалған 82 пайызын «ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі «ҚазАгроҚаржы» АҚ тарапынан қаржыландырған. Осыған қарамастан, біз өз өнімдеріміздің бағасын көтерген жоқпыз. Жаңа экономикалық саясаттың кəсіпкерлеріміздің бəсекеге қабілетті болуын қамтамасыз етіп жатқанын да айтайық. Бүгінгі қиындықтан шығудың даңғыл жолы, бəріміз бір кісідей Елбасын қолдайық. Сонда дағдарыс бұлты сейіледі. Оңтүстік Қазақстан облысы.

30-ДАН АСТАМ ЕЛ ИНФЛЯЦИЯЛЫҚ ТАРГЕТТЕУ РЕЖІМІН ҰСТАНАДЫ

Ұлттық валютаның еркін айырбас бағамына жіберілуі бастапқыда ел ішінде біраз дүрбелең тудырғанымен, Елбасының экономикалық саясаттың алдағы шараларын нақты белгілеп бергеннен кейін ахуалдың оң қалыптасқанын аңғаруға болады. Жергілікті жерлерде құрылып, жұмыс істей бастаған жедел штабтар да жағдайдың қалыпты, бағаның қолжетімді болуын тұрақты назарға алған. Қазір адамдардың қайқайсысымен сөйлессең де теңгенің еркін айналымдағы бағамын енгізу жөніндегі мəжбүрлі шараны түсіністікпен қабыл алып, қиын кезеңнен қиюын келтіріп шығатынымызға үлкен сенім артып отырғанын байқау қиын емес. Дағдарысты еңсере отырып, бəсекеге қабілетті деңгейге шығу жолдарын Үкімет жан-жақты ойластырары анық. Үкімет пен Ұлттық банктің мəлімдемесінде өзге елдер секілді Қазақстанның да экономикалық күрделі жағдайды кешіп отырғаны ашық айтылды. Оны шекаралас облыстар айрықша сезінді. Ресей рублінің құнсыздануы салдарынан жергілікті кəсіпкерлер тауарлары мен өнімдерін өткізе алмай үлкен шығын шекті. Оған негізгі шикізат көзі болып табылатын мұнай, металл бағаларының төмендеуі сияқты бірқатар объективті себептерді санамалауға болар еді. Ираннан санкциялар алынғаннан кейін мұнайдың бір баррелінің бағасы одан əрі құлдырауы мүмкін деген болжамды сарапшылар айтып отыр. Бұл да өз кезегінде алға қарай дамуымызға өз салқынын тигізбей қоймайды. Сол себепті, экономикалық өсім мен баға тұрақтылығы арасындағы теңгерімді қамтамасыз ету мақсатымен жаңа ақшанесие саясатына көшу бірден-бір дұрыс шешім екені талассыз. Президент экономикалық саясаттың алдағы шаралары кеңінен талқыланған жиында құрылымдық экономикалық реформаларды жандандыру бағытында жүйелі шешімдер қабылдауды

1990 ж.ж.

Чили, Канада, Ұлыбритания, Швеция, Финляндия

1990 ж.ж соңы – 2000 ж.ж. І жарт. Оңтүстік Корея, Бразилия, Колумбия, Таиланд, Польша, Чехия

2000 ж.ж. ІІ жарт.

Индонезия, Румыния,Түркия, Сербия, Гана, Парагвай

2014 ж. Ресей

2015 ж.

Қазақстан Еуразиялық интеграция институты əзірлеген

ПЕТРОПАВЛ.

Жаңа ақша-несие саясаты жайындағы əңгіме кеше Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен кезекті баспасөз мəслихатында жалғасын тапты. Бұл жолғы брифингке Ұлттық банк өкілдері қатысып, теңге бағамының өзгеруіне орай банк тарапынан қолға алынған шараларды тілге тиек етті. «Егемен Қазақстан».

Жаңа Зеландия

Бақытжан СƏМИЕВА, Солтүстік Қазақстан облыстық іскер əйелдер қауымдастығының төрайымы.

Теѕге баєамы алдаєы аптада онша ґзгермейді Динара БІТІКОВА,

1989 ж.

тапсырды. Ол бойынша жаңа жағдайға бейімделген əлеуметтік бастамалардың енгізілетіні сөзсіз. Азық-түлік өнімдеріне бағаны негізсіз көтермеу шаралары қолданылады. Айырбас бағамының өзгеруінен салымшылар жапа шекпейді. Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі салымшыларына қатысты да оңтайлы жол ойластырылады. Міне, мұның бəрі қарапайым халық үшін жасалып жатқан əлеуметтік қорғау тетіктері болып табылады. Тəуелсіздік алғаннан бері небір қиындықтардан сүрінбей келе жатқан себебіміздің басты сыры оған қарсы тұратын бағдарламалардың алдын ала, тыңғылықты əзірленуінде болса керек. Ауызбірліктің, ынтымақтың арқасында бұл жолғы бəсі бөлек дағдарыстан да аман-есен өтеріміз еш күмəн тудырмайды. Аталарымыз «сабырлы жетер мұратқа, сабырсыз қалар ұятқа», деп текке айтпаса керек. Осындайда Президентіміздің: «Асықсақ та аптықпайық», деген даналық сөзі ойға оралады. Шүкіршілік, қазір жағдайымыз ешкімнен кем емес. Уақытша қиындықтар жігерімізді жасытпайтынына, керісінше, бəсекелестікке шыңдап, тығырықтан шығуға мүмкіндік береріне сенім мол.

«20 тамыздан бастап Ұлттық банк жаңа ақшанесие саясатын қолға алды. Жаңа несие саясатының, яғни, инфляциялық таргеттеудiң мəнi – инфляцияны көздеу саясатына көшу. Инфляцияны көздеу саясатына көшу барысында теңге бағамын бос жiбердiк. Теңге бағамы алғашқы күндерден бастап бiр доллар үшiн 255-258 теңге, қазiр 239-241 теңге аралағында тұр. Инфляцияны көздеу саясатының негiзгi мəнi – 2020 жылға дейiн бағаны тұрақтандыру. Бағаны тұрақтандырып, қымбаттауға жол бермеу үшiн 2020 жылға дейiн жылдық инфляцияны 3-4 пайызға дейiн түсiрудi көздеп отырмыз», дедi баспасөз мəслихатында Ұлттық банктің мемлекеттiк органдармен жұмысты үйлестiру жөнiндегi департаменті директоры Бақытжан Сəреев. Теңге бағамы өзгергеннен бері валюта айырбастау пункттерінде біршама қарбалас белең ала бастаған еді. Мұндай сəтте əркім өз бетінше «ақша жасап» қалғысы келетіні анық. Алайда, мемлекеттік органдар ондай келеңсіздіктерге жол бергісі жоқ. Мəселен, елордада валюта айырбастау операциясының тəртiбiн бұзғандар қатаң бақылауда тұр. Бұл туралы Ұлттық банктің Астана қаласы бойынша орталық филиалының директоры Ғазиз Шегенов мəлiм еттi. «Теңгенiң еркiн айналымы енгiзiлген соң, Ұлттық банк валюта айырбастау пункттерiнiң жұмысын қадағалауды күшейттi. Астана қаласы бойынша мəлiмет беретiн болсам, бiз валюта айырбастау операциясының тəртiбiн бұзған 7 айырбастау пунктiн анықтадық. Осы 7 фактiге қатысты үш айырбастау пунктiне жазбаша түрде ескерту жарияланса, екi факті бойынша талапты орындау мiндетi бекiтiлдi, ал бiр банктiң филиалына қатысты əкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы хаттама толтырылды. Ол филиал доллар мен еуроның курсына қатысты бағаны қымбаттатып сатқан», деп түсiндiрдi Ғ.Шегенов. Ол сондай-ақ, орайы келген сəттi пайдаланып, валюта айырбастау пункттерiне қатысты Ұлттық банктiң құқықтары мен құзырын қайталап өттi. Яғни, валюта бағамын реттемесе де, валюта айырбастау пункттерінің қызметін реттеуге құқылы екендіктерін еске салды. «Ұлттық банктен валюта айырбастауға рұқсат алып, лицензия иеленген ұйымдарға қатысты орындап жатқан мiндеттерi туралы хат сұратуға, жазбаша түрде ескерту жариялауға жəне орындауға мiндеттi жазбаша түрде ескерту беруге құқылы. Сонымен қатар, Ұлттық банк валюта айырбастау

тəртiбiн бұзған пункттердiң лицензиясын қайтарып алуға да қауқарлы», деп ескерттi Ғ.Шегенов. Брифинг барысында сондай-ақ, қазіргі күні халық арасында талқылау тудырған «демалыс күндерi доллардың теңгеге шаққандағы құны күрт өседі екен» деген алып-қашпа əңгімеге орай да Ұлттық банк өкілдері түсiнiктеме берiп өтті. Бұл ретте банкирлер халықты демалыс күндерi доллар бағасына алаңдамауға шақырды. Себебi, валюта айырбастау пункттерi валюта бағамын тек жұмыс күндерi жəне жұмыс уақыты кезiнде, сағат кешкi 18.00-ге дейiн ғана белгiлей алады. «Өткен аптадан бастап Ұлттық банк барлық өңiрлерге тиiстi қаражатты жеткiздi. Бiздiң есептеуiмiзше, қаражат 1,5 айлық мұқтаждықты өтеуге жетедi. Яғни, өңiрлердегi айырбастау пункттерiнде доллар болсын, теңге болсын жеткiлiктi. Сонымен қатар, ақша айырбас тау пункттерiне қойылатын негiзгi талап – олар валюта бағамын тек жұмыс күндерi жəне жұмыс уақыты кезiнде ғана белгiлеулерi керек. Ал демалыс күндерге арналған доллар бағамын аптаның жұма күнi белгiлеуi керек жəне оны демалыс күндерi өзгерте алмайды, деп нақтылады ол. Ал Ұлттық банк басқарма төрағасының орынбасары Нұрлан Құсайынов қыркүйек айының басында доллардың теңгеге шаққандағы бағасы қатты қымбаттап немесе қатты арзандап кетедi деген болжамның жоқтығын айтты. «Қазақстандықтар, мереке күндерiнде теңгенiң төмен курсын iздеп алаңдамаңыздар. Қазiр 240 теңгеден сəл қымбат курс бiр апта бойы тұрақты жəне болжамды курс болмақ. Қыркүйек айының басында теңгенiң долларға шаққандағы курсы не тым қымбаттап, не тым арзандап кетпейдi», дедi Н.Құсайынов. Теңге бағамының төмендеуіне орай халық көңілін күпті еткен тағы бір мəселе теңгемен сақтаған депозиттер жайы болатын. Осыған орай, журналистер қойған сұраққа қатысты Ұлттық банк өкілдері теңгемен ашқан депозиттердiң шығынын өтеу бағдарламасы алдағы қыркүйекте бекiтiлетінін жеткізді. Бұл туралы брифингте Ұлттық банктiң қаржылық қызметтi тұтынушылар құқығын қорғау жөнiндегi департамент директоры Александр Терентьев айтып берді. «Мемлекет басшысы теңгенiң еркiн айналымға түсуiне байланысты депозиттерi теңгемен ашылған халыққа шығындарын өтеп беру туралы тапсырма берген. Президенттiң тапсырмасына сəйкес, 1 миллионға дейінгі барлық теңгелік депозиттерге өтемақы жүргізіледі», деді А.Терентьев.


28 тамыз 2015 жыл

7

www.egemen.kz

ЎЛТТЫЌ МЇДДЕНІ ЌОРЄАУ Ќазаќстан – экономикасы мыќты ел Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде McKinsey & Company Қазақстандағы филиалының басшысы Юкки Макасимайнен мен «Экономикалық зерттеулер институты» АҚ-тың басқарма төрағасының орынбасары Əсет Ерғалиев баспасөз мəслихатын өткізді. Онда Қазақстан экономикасының жаңа даму бағыттары туралы əңгімеледі. Қазір əлемдегі барлық елдер экономикалық дағдарысқа түсіп, содан шығудың түрлі жолдарын іздестіріп жатқанына тоқталған Ю.Макасимайнен Қазақстан экономикасы қарқынды дамып келе жатқан мемлекет екенін қадап айтты. «Қазақстан экономикасы аяғынан нық тұр деуге негіз бар. Оның жақсы бір дəлелі кеше ғана ұлттық валютасын еркін айналымға жіберілген кездегі жағдай болды. Мұндай жағдайда көптеген елдер экономикасын игере алмай қалып жататын кездер де болады. Ал Қазақстан алдын ала іс-шаралар қарастырып, теңгені еркін айналымға сəтті уақытта шығара білді. Негізінен экономикалық саясатты бір сəтте жаңарта салу мүмкін емес. Қазақстан Үкіметі де көрші Ресей мен Қытайдағы экономикалық жағымсыз жағдайлар байқала бастаған кезден бері өзінің дайындық шараларын жүргізіп келген деп білемін. Əуелі Ресей рублінің құнсыздануы анау айтқандай əсер етпесе де, Қытай юаніне енгізілген түзету бүкіл əлемдегі дамыған жəне дамушы елдерде өзінің кері əсерін айтарлықтай сездірді. Соңғы онжылдықта үлкен екпінмен дамып келе жатқан Қытайдың алпауыт экономикасы шайқалғанда қасындағы Қазақстанға оның күрделі жағдай тудыруы анық еді», деді филиал жетекшісі. Қазақстан Үкіметінің орын алған жағдайда қолға алған амал-əрекеттерін жоғары бағалаған сарапшы, экономиканы дамытуда үлкен елдердің тəжірибесін зерделеген дұрыс екенін жеткізді. «Осы кезге дейін үздіксіз дамып келген Қазақстан экономикасы дамуын бұдан əрі де жалғастыруына болады. Ол үшін өзіне ұқсаған Канада, Австралия, Чили сияқты елдердің тығырықтан жол тапқан тəсілдерін зерттеп біліп, қажет жерін қолданысқа енгізген жөн болар еді. Аталған елдердің өндіретін өнімдері мен ел территориясы да ұқсас. Сондай-ақ, экономикалық əлеуеті де деңгейлес деуге ауыз барады. Əрине, Канада АҚШ-тың көршісі болғандықтан онда кейбір артықшылықтар бар шығар. Бірақ Австралия мен Чилидің осындай жағдайда не істегенін білгеннің артықтығы жоқ. Себебі, соңғы 18 айда əлемдік экономикада көптеген өзгерістер орын алып үлгірді. Оның қатарында Қазақстан да болғанын көріп тұрмыз. Мұнай бағасы барреліне 45-50 долларға түскенін соңғы 10 жылда көрмеген елдердің көбісі есеңгіреп қалғаны рас. Енді бұл жағдайдан шығу үшін көптеген елдер экономикаларын үйлестіріп, бірге жол іздегені дұрыс шығар. Мұндай ауыр экономикалық соққыға ТМД елдерінің арасында Қазақстан лайықты төтеп бере алды десек жаңылыспаймыз. Өйткені, кəсіпкерлік пен жеке секторды дамытуға үлкен күш салып отырған ел сыртқы күштердің əсерінен шайқала қоймайды», деді Ю.Макасимайнен. Бүгінде жүйелі экономиканы қалыптастыруға көшкен Үкімет бірқатар іс-шараларды жүзеге асырып жатқанын айтқан Ə.Ерғалиев, қазіргі маңызды деген мəселелерге назар аудартты. «Үкімет жүйелі экономиканы құру үшін Мемлекет басшысының тапсырмасымен «100 нақты қадам» Ұлт жоспарында белгіленген міндеттерді іске асыруға кірісті. Сол арқылы жаңа əлеуметтік орта құруға əрекет етіп жатыр. Ондай орта құру үшін бірнеше бағытты таңдап алып отыр. Соның негізгісіне тоқталсам деймін. Ол бойынша бұрынғыдай барлық кəсіпорындарға көмек қолын соза бермей, бұдан былай дамуға кепілдігі бар жəне бəсекелестікке төтеп бере алатын кəсіпорындарға ғана қолдау білдірілмек. Себебі, өндірісі кері кеткен кəсіпорындар тауарын сапасыз шығаратындықтан, бəсекелесуге қабілетсіз болып қалады. Мұндай жағдайда олардың тауары өтпеген соң мемлекетке алақан жаюын тоқтатпайды. Сондықтан, тауары бəсекеде төтеп беріп, сауда айналымын кеңейтуге мүдделі кəсіпорындарды қолдап, солардың көмегімен жұмыс орындарының санын арттырған тиімді», деді басқарма төрағасының орынбасары.

Бүгінгі күндері орын алып отырған экономикалық саясат жаңаша ойлаудың нəтижесінде дүниеге келіп отыр. Жəне оны дұрыс жүзеге асыруымыз қажет. Қазір бізге долларды пайдаланудан мейлінше алшақтау қажет, сондай-ақ, есеп-қисап барысында теңгені барынша көбірек қолдануға əрекет еткен жөн. Бұл ретте отандық өндірушілердің жұмысын жандандыруға оң əсер беретін факторларды ұтымды пайдаланып, еліміздің əрбір азаматы долларға дағдыланудың экономиканың ескіше ойлау жүйесі екендігін ұғынуы керек.

Жаѕаша ойлау жїйесі ќажет Эльмира МƏТІБАЕВА, «Егемен Қазақстан».

Бұл жөнінде Президент жанын дағы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз мəслихатында Тау-кен жəне тауметаллургия кəсiпорындары республикалық қауымдастығының атқарушы директоры Николай Радостовец мəлімдеді. Оның айтуына қарағанда, Үкімет Түркия, Бразилия, Ресей, Австралия секілді елдердің тəжірибесін есепке ала отырып, іс-шаралар кешенін əзірлеуде. Солардың бірі табиғи монополия тарифтерінің өсуін тоқтату немесе бір қалыпта ұстап тұру болып табылады. Сондай-ақ, оның айтуы бойынша, Ресейде рубльдің төмендеуі кезіндегі қиын ахуалда олар бірінші кезекте табиғи монополиялардың мультипликативті əсерін төмендетті. Яғни, олар газ, мұнай жəне теміржол тасымалына қатысты қызметтердің тариф өзгерістерін бір жылға кейінге қалдырды. Бұл ретте Н.Радостовец осындай шараны біздің елде қолдану керектігін көлденең тартты. Ол осы тұста KEGOC компаниясының 1 қазаннан бастап тарифтерін 17 пайызға көтеру жөнінде өтінім тастағанын тілге тиек ете отырып, бұл орайда «Қазақстан темір жолы» компаниясы да бағаны көтеруді ойластырып отырғандығын атап айтты. Осы мəселе төңірегінде Үкімет тарапынан мұндай компанияларға көмектесу шаралары қарастырылып, басты міндет бойынша

Əлеуметтік міндеттерді орындауєа мемлекеттіѕ əлеуеті жетеді Светлана ЖАҚЫПОВА,

Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму вице-министрі.

олардың бағаларды қымбаттатуына жол бермеу керектігін тұспалдады. Жəне де ол бизнестің инфляциялық болжам аясында бағаны көтермеуі тиістігін жеткізді. Сонымен қатар, Н.Радостовец инфляциялық таргеттеу тəсілі ел экономикасының дамуына серпін беретіндігіне назар аударды. Аталған əдістің бірқатар елдерде қолданыста болғандығын атай келе, Түркияның осы арқылы жеткен жетістіктеріне тоқталып өтті. Бұл мемлекет iшкi сұранысты ғана қанағаттандырып отырған жоқ, Түркия əлем бойынша ең қажетті сұранысқа ие тауарлар мен қызметтердi экспорттайтын ел. Оның жеңiл өнеркəсiбi де, машина мен кеме жасау саласы да орнықты дамыған, дей отырып ол Түркияда инфляцияның жоғары болғандығын атап өтті. Сондай-ақ, металлургия саласында көңiл көншiтерлік болжам байқалмай отырғандығын атай келе, өткен жылы осы салада төменге құлдилаған баға биылғы жылы өседi деп болжанғанын жеткізді. Дегенмен, шын мəнiнде металлургия мəселесіндегі дағдарыс біздің елде ғана ғана емес, халықаралық деңгейде болып отырған ахуал екендігін көлденең тартқан ол, барлық жерде бағаның төмендеуі көрініс тауып отырғандығын түсіндірді. Бұл ретте халықаралық сарапшылардың болжауынша алдағы 1-2 жылда күпті көңілді қуантарлық жағдайдың орын ала қоймайтындығын тұспалдай келе, осы мəселеде Үкіметтің қолдауы аса қажеттігін атап өтті.

Қазіргі кезде сəт сайын əлпеті өзгеріп, сан құбылған əлемдегі елдердің бəріне де жеңіл болып отырған жоқ. Əрқайсысының өзіне тəн қиындықтары бар. Тіпті, дамыған мемлекеттердің өзі əлемдік экономикалық дағдарыстың тығырығынан шығар жолды таппай абдырап тұр деуге болады. Осы жаһандық қиындықтар біздің елді де айналып өтпесі анық еді. Дəтке қуат етеріміз, бұл қиындықтарды еңсеруге біздің ел қауқарлы əрі қабілетті. Оның анық дəлелі, дəл қазіргі жағдайда ел алдында алған əлеуметтік міндеттемелерін толық жəне мүлтіксіз орындауға мемлекетіміздің əлеуеті жетіп-артылады. Дағдарыстың долы екпіні келіп соққанда, абдырау былай тұрсын, теңгені еркін айналымға шығара отырып, нарықтағы бағаны тұрақтандыруда нақты шаралары жасалды. Нəтижесінде бірінші тəулікте долларға шаққандағы бағамы 257-258 теңгеге дейін көтерілген ұлттық валютамыз келесі күні қайта қалпына келе бастады. Осыған қарап-ақ елдің абыржуына негіз жоқ деп білемін. Бұған қоса, Мемлекет басшысының берген нақты тапсырмаларына орай еркін айналымдағы теңгенің нарықта тиімді тұсқа тұрақтауы үшін барлық жағдай жасалып жатыр. Енд і мемлек еттің əлеуметтік міндеттеріне толығырақ тоқталар болсам, Мемлекет басшысы бұл тұрғыда бірқатар тапсырмалар жүктеді. Нəтижесінде, барша əлеуметтік жəне зейнетақылық төлемдер мен жəрдемақылар ай сайын уақтылы төленіп келеді. Бүгінде осы төлемдерді дер кезінде əрі толық аудару бойынша проблемалар мүлде туындап отырған жоқ. Мұнымен бірге, 2016 жылы да мемлекеттің барлық міндеттемелері орындалатынына кепілдік мол. Бүгінгі күнде əлеуметтік

бағдарламаларға қарастырылған 1 трлн. 120 млрд. теңге қаржыны игеру жоспар бойынша жүргізіліп келеді. Біздің министрлік жергілікті атқару органдарымен жəне Ұлттық экономика, Ауыл шаруашылығы министрліктерімен бірлесе отырып, əлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағаларына қатысты күн сайын мониторингтер жүргізуде. Аталған жұмыстар екі заңнамалық актімен реттеледі. Тағы бір айтып өтерлік жағдай, жергілікті атқару органдары деңгейінде тұрақтандыру қорлары жұмыс істеп жатыр. Бұл дегеніміз, егер əлеуметтік маңызы бар өнімдерге баға өсіп кететін болса, қымбатшылықтың алдын алып, жағдайды тұрақтандыру үшін аталған қорлар тиісті іс-қимылдарды жүзеге асырып, бағаның көтерілуіне жол бермейді. Дəл осы кезде біздің мамандардың тиянақты жүргізіп отырған мониторингіне жүгінсек, бүгінде əлеуметтік маңыздағы азық-түлік өнімдері бағасының күрт өсуі байқалып отырған жоқ. Оған қоса, бұл жағдайға қатысты проблемалар туындағаны жөнінде де ақпарат түскен емес. Осыған қарағанда, еліміздің жаңа экономикалық саясатын саудадағы кəсіпкерлер мен ел тұрғындары жақсы ұққан ба деген сенім ұялайды. Еліміздің экономикалық дамуымен жақсы таныс көптеген сарапшылар қазіргі жағдайда теңгенің еркін айналымға жіберілгеніне дұрыс бағасын бере отырып, мемлекеттің əлеуметтік міндеттерді орындаудағы

іс-əрекетін құптайтындарын білдіруде. Мұның сыртында, Мемлекет басшысы ел Үкіметіне алдағы жылдың басынан бастап, халықтың əлсіз жіктеріне əлеуметтік төлемдерді 25 пайызға өсіруді тапсырды. Бұл міндет те толықтай орындалады. Себебі, теңгенің еркін айналымдағы бағамы əлеуметтік бағдарламаларды іске асыруға еш əсерін тигізе алмайды. Сондықтан, жоспарланғандай 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап барлық негізгі төлемдер 25 пайызға өседі. Бұдан көретініміз, жаңа ақша-кредит саясатына көшкен Қазақстан дағдарысқа бой алдырмай, əлеуметтік бағдарламаларын толыққанды іске асыруға қабілетті əрі қауқарлы екені. Егер мемлекет осылайша əлеуметтік міндеттемелерді орындаумен қатар, елдің əлеуетін көтеруді жалғастыра берсе, бұл өз кезегінде қоғамдық тұрақтылықтың берік негізін құрайды. Нəтижесінде, жаңа экономикалық саясаттың арқасында дағдарысты еңсеріп, дамудың даңғыл жолына қайта түсеріміз кəдік. Осындай қысыл-таяң кезеңде тағдыры қиындыққа ұрынған азаматтарымызды да естен шығарып алмауға тиіспіз. Мəселен, абақтыда отырған немесе одан босап шыққандар да мемлекетіміздің қамқорлығында. Биылғы бірінші жартыжылдықта бас бостандығынан айыру орындарынан босап шыққандар негізінен инфрақұрылымдық жобаларға жұмысқа тұрды. Нақты сандарға жүгінсек 891 азаматтың 750-і дамыту бағдарламасымен, ал 141-і «Жұмыспен қамту-2020» бойынша жұмысқа орналасты. Бұлармен қатар қазіргі таңда Үкімет «100 нақты қадам» Ұлт жоспары бойынша шағын жəне орта бизнесті əрі қарай дамытуға басты назар аударып отыр. Сөйтіп, халықтың басым бөлігін өзін өзі жұмыспен қамту шарасына тартып, теңгенің тұрақтылығын тағы да нығайта түспек. Осынау маңызды шаралар жүзеге асса, жаңа ақша-кредит саясаты өз жемісін беретіні анық.

ТЕҢГЕНІҢ ЕРКІН БАҒАМЫН ЕНГІЗУ ЖӘНЕ ИНФЛЯЦИЯЛЫҚ ТАРГЕТТЕУГЕ КӨШУ ЖӨНІНДЕГІ ШАРАЛАР САРАПШЫЛЫҚ БАҒАЛАУЛАР

95%

Сарапшылардың -ы әлемдегі экономикалық ахуалды «қауіп туындатарлық» деп есептейді. Сарапшылар бірнеше түйінді оқиғаларды бөліп көрсетті:

Сарапшылардың

Сарапшылардың

-ы әлемдік экономикадағы теріс үдерістер Қазақстанда көрініс табады деп есептейді

-ы теңгенің еркін бағамын енгізу және инфляциялық таргеттеуге көшуді енгізу жөніндегі ҚР Үкіметі мен ҚР Ұлттық банкінің шешімін қолдайды

95%

• АҚШ қор рыногындағы дүрбелең, 25 тамызда АҚШ биржаларындағы сауданы жабудағы Dow Jones индексі жаңа антирекорд жасады

92%

Сарапшылардың

93%

-ы Қазақстанда жаһандық дағдарыстық тенденцияларға тиісті жауап беру үшін резервтер бар деп есептейді

• 20 дамушы мемлекеттердің жетекші валюталары 8 апта бойына қатарынан құлдырауда

• АҚШ-тың монетарлық саясатты қатаңдатуы дамушы елдердің валюталарына қысым көрсетуде

• Қытай юанінің әлсіздігі Оңтүстік-Шығыс Азия елдері валюталарының құлдырауында көрініс тапты (анықтама: оңтүстіккореялық вона құнының 2,6 %-ын, Сингапур доллары – 1,75%-ын, Тайвань доллары 2,73 %-ын жоғалтты) • АҚШ ФРЖ-сының шешуші ставкасының өсуін күткен дамушы экономикасы бар елдер ұлттық валюталарын әлсіретуде. Азиялық, ең алдымен Қытай рыногындағы құлдыраулардың соңын ала еуропалық индекстер де құлай бастады

• 1997 жылғы азиялық дағдарыс «елесі». Қазіргі ахуал валюталардың арзандауымен байланысты 1997 жылғы дағдарысты еске түсіреді Сауалнаманы 2015 жылғы 23 және 26 тамыз аралығында Әлеуметтік-саяси зерттеулер институты жүргізді. Сарапшыларға телефондық сауалнама арқылы сұрақ қойылды. Онда жабық та, сол сияқты, ашық та сұрақтар болды. Барлығы мемлекеттік те, сондай-ақ, мемлекеттік емес те құрылымдардың өкілдері болып табылатын 78 сарапшы сауалнамаға қатысты.

Сарапшылардың

96%

-ы Мемлекет басшысы Н.Назарбаев жариялаған құрылымдық экономикалық реформалардың белсенділігін арттыру шараларын дұрыс деп есептейді

Сарапшылардың

96%

-ы ел Президентінің отандық бизнесмендермен кездесуде белгілеген дағдарысқа қарсы шаралардың әлеуметтік бағдарланған сипатына қолдау білдіреді


8

www.egemen.kz

28 тамыз 2015 жыл

● Дүние жəне дағдарыс

ТЫЄЫРЫЌЌА ТІРЕЛГЕН ТІРЛІК

Бразилиядаєы шиеленіс ушыєып барады Бразилия экономикасы бұрын-соңды болып көрмеген терең дағдарысқа тірелді. Ел экономикасын құрсауға алған бірнеше басты проблема бар. Атап айтқанда, федералдық қор жүйесінің ставкаларды арттыруы, Бразилияның ең үлкен сауда серіктесі Қытай тарапынан сұраныстың азаюы жəне шикізат бағасының ең төменгі деңгейге құлдырауы бұл елдің тынысын тарылтып жіберді. «Жығылғанға жұдырық» дегендей, экономикалық дағдарыстың тереңдеуіне ел ішінде белең алған саяси шиеленісте кері əсерін тигізуде. Ел президенті Дилма Русефке жемқорлық қылмысқа барды деген ауыр айып тағылды. Қарсыластарының айтуы бойынша, Дилма Русеф президент болғанға дейін 7 жыл Petrobras компаниясын басқарған екен. Міне, нақ осы кезеңде ол сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батқан көрінеді. Төзімі таусылған Бразилия халқы көшеге шығып, президенттің отставкаға кетуін талап етуде. Соңғы айларда бұл елдің экономикасы қатты тұралады. Үстіміздегі жылдың екінші

тоқсанында инфляция деңгейі күрт көтеріліп кетті. Қазір бұл елде дағдарыстың ең ауыр түрі – стагфляция белең алуда. Халықтың төзімін тауысып, көшеге шығуға мəжбүр еткен ауыртпалық – соңғы уақытта елде күрт көбейіп кеткен жұмыссыздық болып отыр. Жұмыссыздықтың артуы биылғы жылдың 7 айы бойы жалғасты. Қазір бұл кесел Бразилияда соңғы 5 жыл ішінде болмаған деңгейге көтеріліп отыр. Сарапшылардың пікірінше, биылғы жылы Бразилияда ешқандай жаңа жұмыс орны ашылған жоқ. Керісінше, қолда бар жұмыс орындары қысқартылуда. 2015 жылдың өткен мерзімінде 2014 жылмен салыстырғанда, 547,7 мың жұмыс

орны қысқартылған. Табысы тамағына жетпей отырған жұрттың сұраныс қабілеті күрт төмендеді. Міне, осы келеңсіздіктердің бəрі

елдегі экономикалық-əлеуметтік ахуалдың шиеленісуіне əкеп соқты. Bank of America Merill Lynch сарапшыларының

Босќындар мəселесі: «єасыр проблемасына» айналды Елінен, жерінен айырылып, жаппай еріксіз қоныс ауған босқындар «барар жері, басар тауы» қалмаған соң, Еуропаның аяқтары іліккен жерлерінде тұрып қалуға тырысуда. Бірақ кəрі құрлық тұрғындары «шақырусыз қонақтарды» аспен емес, таспен қарсы алды. Германияда босқындарды уақытша қоныстандыруға арналған баспана өртелді, Ұлыбритания Ла-Манш арқылы өтетін пойыздар қозғалысын

тежеуде. Италияда босқындар мен полиция арасында қақтығыстар орын алған. Ал Еуроодақ бұл «ғасыр шиеленісінің» шешімін табуда дəрменсіздік танытуда.

Ахуал осылай тығырыққа тірелген сайын кəрі құрлық арқылы үдіре ауған босқындар проблемасы шиеленісе түсуде. Күні кеше Германияның Унтервайсс қаласында тағы да босқындар паналайтын ғимарат өртелді. Милан қаласында босқындар мен полиция арасында үлкен төбелес орын алды. Бұл оқиғалар бірең-сараң

емес. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кең ауқымда көрініс тауып отырған заңсыз мигранттар тасқыны Еуропаны титықтатып отыр. Тынышы кеткен кəрі құрлық тұрғындары тағдыр тəлкегімен бас сауғалаған босқындарға жауша шабуылдауда. Мəселен, Германияның Хайденау қаласында орын алған босқындар проблемасына қарсы ереуіл соңы тұрғындар мен полиция арасындағы үлкен жанжалға ұласты. Соның салдарынан ондаған адам жарақат алып, жүздеген адам түрмеге қамалды. «Мен мигранттарға қарсы бағытталған қандай да болмасын зорлық-зомбылыққа қарсымын. Біздің елімізде ксенофобияға жол жоқ. Босқындар проблемасын шешу үшін біз Грекия жəне Италияда босқындарды тіркеу орталықтарын салуымыз керек. Өйткені, бұл босқындардың Еуропаға ең бірінші қадам басатын орындары», – деп мəлімдеді канцлер Ангела Меркель. Ал оқиға шиеленіскен Хайденау қаласына барып қайтқан Германияның вицеканцлері Зигмар Габриэль «Еуропалық одақ Грекия дағдарысы, еуроның құлауы сияқты барлық экономикалық дағдарыстарға қарсы тұра алады. Алайда, қалыптасқан жағдайдан шығудың шұғыл

пікірінше, жұртшылықтың билікке деген наразылығы барған сайын артып, елде терең дағдарыстар орын алмақ.

шешімін таппаса, Еуропалық одақ босқындар проблемасынан құлайды. Қазірдің өзінде біздің бірлігімізге жарықшақ түсті», – деп атап көрсетті. Босқындар проблемасының Еуропалық одақ үшін «ғасыр проблемасына» айналғандығын Италия да мойындап отыр. Жақында босқындардың үлкен тобы Милан қаласының шет жағында ереуіл өткізді. Олар жергілікті билік тарапынан босқындарға жасалып отырған жағдайдың ешбір сын көтермейтіндігін ашық мəлімдеді. Олардың басты шарты – босқындарға тиісті құжат беріп, кəрі құрлық елдерінде жұмысқа орналасу мүмкіндігін жасау. Босқындардың бейбіт шеруінің ақыры полициямен қақтығысқа ұласты. Екі жақтан да зардап шеккендер бар. Ұлыбритания өз шекарасын босқындардан қорғап қалудың барлық жағдайын қалт жібермейді. «Біздің еліміздің тұрғындары бір мəселені – шекарамыздағы тұрақтылықты талап етеді. Егер Еуропалық одақ біздің шекарамыздың қауіпсіздігі үшін қажетті шаралардың бəрін жасамайтын болса, біз Еуропалық одақтағы өз еліміздің мүшелігін қарауға мəжбүр боламыз», дейді Британ қазынашылығының канцлері Джордж Осборн. Қалай болғанда да, Еуропа үшін босқындар мəселесі күн тəртібіндегі ең жауапты да күрделі проблема болып отыр. Босқындар проблемасының нақты шешім табуы, Еуропалық одақ болашағының кепілі болмақ.

Топыраќ кґшкіні жиіледі

Индонезияның шығысында орын алған орасан зор лай көшкіні салдарынан 8 адам қаза тапқан. Нөсер жаңбыр кесірінен құтқарушылар əлі күнге дейін апат болған аймаққа жете алмай отыр.

Индонезия полициясының өкілі Патридж Ренвариннің айтуынша, апат Папуа провинциясындағы Ялимо ауданында орын алған. Апат аймағына жіберілген құтқарушылар ауа райының қолайсыздығына байланысты əлі күнге дейін жұмыс жүргізе алмай отыр. Соңғы уақытта Индонезияда лай көшкініне байланысты апаттар жиі орын алуда. Мамандар мұны ешбір бақылаусыз жасалатын орман

ағаштарын кеcу шаралары салдарынан болып отырғандығымен түсіндіреді. Индонезияда соңғы жылдары жаппай орман ағаштарын кесу науқаны белең алған. Ағаштан босаған аймақтарда топырақ көшкіні апаттары жиі болады. Мəселен, 2014 жылдың желтоқсан айында Джемблунг қаласында орын алған осындай үлкен апат салдарынан 100-ден астам адам қаза тауып, 600 адам баспанасынан айырылған.

Орман ґрті ќаулап барады

АҚШ-тың Вашингтон штатында орман өрті қаулап барады. Мамандардың айтуынша, мұндай жойқын апат бұл штаттың тарихында болып көрмеген екен.

Қазір өрт жалыны 250 мың гектар орман алқабын қамтыған. Əсіресе, өрт орман жиегіндегі елді мекендерге үлкен қауіп төндіруде. Өрт салдарынан 200 құрылыс нысаны жанып кеткен. Бүгінде өрт қаулаған аймақтарда 1500 үй отқа орану қаупінің алдында тұр. Жергілікті билік бұл үйлердің тұрғындарын қауіпсіз жақтарға шұғыл көшіріп үлгерді. «Біз өрттің бетін қайтару үшін

барлық күш-жігерді жұмсаудамыз. Алайда, табиғи апаттың қарқыны қатты. Қосымша тың күш келмесе, біз өз күшімізбен бұл апаттың бетін қайтара алмайтын сияқтымыз», – дейді өрт сөндірушілер бригадасының жетекшісі. Бүгінде қаулаған өрт көрші Орегон штатына да қауіп төндіруде. Сонымен бірге, Американың Монтане, Калифорния жəне Айдахо штаттарында да орман өрттері орын алған.

Дайындаған Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

ДҮБІРГЕ

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Раќымшылыќ ќаєидатына негізделген акт Мамадияр ЖАҚЫП, журналист.

Өткен аптаның аяғында Белоруссия президенті Александр Лукашенконың жарлығымен алты саяси тұтқын бостандыққа шығарылды. Президент əкімшілігі оны рақымшылық қағидатына негізделген акт деп сипаттады.

Шын мəнінде бұл оқиғаға əлемде біраз жұртшылық назар аударды. Əсіресе, Батыс пен АҚШ-тың саяси ортасында ерекше мəн беріп отыр. Кейбір саясатшылардың пікірінше, Белоруссия президентінің ойлағаны да сол болса керек. Алдымен кімдер босағандарын айтайық: Николай Статкевич, Игорь Оленевич, Николай Дедок, Евгений Васькович, Артем Прокопенко жəне Юрий Рубцов. Бұлардың ішінде 2010 жылғы президент сайлауына қатысқан Николай Статкевичті бөлежара айтуға болар. Оған сайлау аяқталғанда оның нəтижесіне байланысты адамдарды бүлікшілікке бағыттады деген айып тағылған. Соттаймын десе кінə табу қиын емес дегендей, аталғандардың біразы саяси емес, қылмыстық кінəларымен сотталған. Содан бері, əсіресе, Батыста Лукашенконы айыптаған, сотталғандарды босатуды талап еткен сөздер көп болды. Соның бірі – өткен жылы желтоқсанда АҚШ Мемлекеттік департаменті Белоруссия прездиентіне үндеу тастап, сол саяси тұтқындарды босатуға шақырған. Лукашенконың бүгінгі қадамын біраз жұрт соған жауап деп те қабылдады. Иə, алғашқы үн қатқан АҚШ Мемлекеттік департаменті болды. Оның баспасөз хатшысы Джон Керби бұл акцияны «Белоруссия халқы үшін игілікті оқиға жəне

АҚШ-пен арақатынасты реттеуде маңызды қадам болды» деп атап көрсетті. Батыстың қуанышын Еуроодақтың шетел істері жəне саясат жөніндегі жоғарғы өкілі Федерика Могерини мен Еурокомиссияның көршілік саясаты жөніндегі комиссары Йоханнес Хан білдірді. Олар бірлескен мəлімдемесінде Лукашенко рақымшылдығын «көптен күткен қадам» деп сипаттады. Бұл қадамды айрықша белсенділікпен сөз еткен Ресей саясатшыларының пікірлерінен оны иə құптағанын, немесе айыптағанын ажырату қиын соқты. ГУВШЭ-нің əлемдік экономика жəне саясат факультетінің деканы Андрей Суздальцев мұны демократияға қарай бетбұрысқа мүлде қатысы жоқ десе, Ұлттық стратегия кеңесінің директоры Валерий Хомяков Лукашенконың Батысқа жағынуы деп тұжырымдады. Лукашен коның Еуроодаққа кіргісі келеді деген де айтылды. Лукашенко бүгінге дейін «Еуропадағы соңғы диктатор» атағына ие болса, енді Ресейдегі жағдайға байланысты бұл атаққа лайықты басқа да адам барлығын көрсеткісі келді деп те кекеткендер табылған. Айтылып жатқан пікір көп. Қазан айында бұл елде – президент сайлауы. Біреулер соған қатыстырады. Жақында Лукашенко БҰҰ Бас Ассамблеясының мəжілісіне қатысуға Нью-Йоркке барады. Сол сапарында АҚШ президенті Барак Обамамен жолығуы мүмкін. Сол үшін дейді тағы біреулер. Кейде жақсылық жасағандардың да осылай сөзге қалатыны бар. Қалай десек те, Белоруссия президенті өз мінезіне тəн тосын əрекетімен біраз жұртты таңдандырды. Бұл шын мəнінде Белоруссияны Батысқа жақындата түсуі əбден мүмкін.

Жаєдай жаќсы болса, халыќ кґтерілмейді Бразилияда халық көшеге шықты. Қарсылық шеруі елдің 240 қаласын қамтыды. Талаптары – президент Дилма Русеф қызметінен кетсін дейді. Оған себеп – рецессия, инфляцияның өсуі, жұмыссыздықтың етек алуы.

Мұндай жағдай қазір қайда жоқ дейсің. Рецессия, яғни өндірістің кері кетуі, құлдырауы, жұмыссыздық əлемнің көптеген елін есінен тандырып отыр. Сол үшін басшысын қуа берсе, береке сонда кетпей ме? Əлемдік дағдарыс кезінде қай жерде де ынтымақ, түсіністік, қиындыққа қарсы бірігу қажет-ау деген ой көңілге орала береді. Оның үстіне əйел басшы белден басып, қиянатқа бара қоймас деп те ойлайсың. Бірақ қарсыластардың талабында да қисын көп. Құлдырау негізінен осы социалист қайраткер Дилма Русефтің билікке келуінен, яғни, осыдан 5 жыл бұрын басталыпты. Соған қарамай, осыдан үш-төрт ай бұрын ол президент сайлауында екінші мерзімге тағы сайланған. Рас, екінші турда қарсыласын 51 пайызбен əзер жеңген. Əрине, бұл бұрынғы президентке, билік ресурстарын пайдаланған адамға тым аз. Ең қиыны – елдегі Петробраз мұнай компаниясына байланысты дау-жанжалға қатысы бар деген айыптау. Президенттің өзі бұған ешқандай қатысым жоқ, тазамын дегенді айтады. Ел прокуратурасы ел президентіне мұнауың бар деп көрсетпегенімен, биліктегі «Еңбек» партиясының көптеген саясаткерлеріне, парламент басшыларына, үкімет мүшелеріне,

тіпті президенттің өз кеңесшісіне айып тағып отыр. Прокуратураның есебінше, биліктегілер 2 миллиард доллардай қаржы жымқырған. Тіпті, өзі алмағанмен, айналасындағылардың сондай болғаны үшін де, оны аңғармағаны үшін де Дилма Русефті жазғыруға болғандай-ау. Өз кезегінде биліктегілер қарсыластарын бүлікшілерге қосып, елде диктатура орнатқылары келеді деп айыптайды. Оппозиция қатарындағы əсіре оңшылдардың мақсаты заңды сайланған билікті қалай да құлату дейді. Олар диктатураны жайдан-жай еске салып отырған жоқ, бұл елде 1964 жылдан 1985 жылға дейін əскери диктатура билік құрып, елді қатаң тəртіп құрсауында ұстаған. Сөйтіп, біраз жылдан бері биліктегі социалистер халықты əсіре оншылдардың билікке келу қаупімен қорқытады. Қалың көпшіліктің талабы басқарақ. Олар биліктен əлеуметтік жағдайға көңіл аударуды талап етеді. Шеруге шыққандар қатарында тек əсіре оңшылдар ғана емес, солшыл партиялардың да өкілдері бар. Күні кеше президент сайлауына қатысып, алғашында басты үміткердің бірі болған Анна Суарес былай дейді: «Біз барлық жерде, денсаулық сақтауда да, білім беруде де тəртіп болуын қалаймыз. Содан да түк істемей отырған президенттің кетуін талап етеміз!» Оны даурықпа сөз дейін десең, президенттің рейтингі қазір 8 пайызға дейін құлдырап отыр. Əлемнің бір алып елінде (халқы 203 миллион) тыныштық кетіп тұр. Оның басқаларға да əсері болары анық.


 Есімі елдің есінде Өткен жүзжылдықтың жетпісінші жылы. Бағымыз жанып, ҚазМУ-дің журналистика факультетіне оқуға түскен елудей қыз-жігітті қасиетті қарашаңырақ – оқу орнымыз Алматы облысы Шелек ауданының Байсейіт аталатын ауылына темекі теруге жіберді. Болашақ журналист атанған студенттердің бəрі дерлік шетінен сен тұр, мен атайын дейтіндей арынымен де, шабытымен де айға атылғалы тұрған сойқандар секілді. Əңгімелесе қалсаң, бəрі жазушы, бəрі ақын, оңай-оспақ бірі жоқ, əдебиет, поэзия, проза, баспасөз, радио мен телевизия жайында бірдеңе айтылса, бірінің аузындағы сөзін бірі қағып əкетіп, кез келген тақырыпты жіліктей шағатындар кілең. Кешкілік жұмыстан кейін үсті-басы, бет-ауыздарына қонған шаң-тозаңды суық сумен шая салып, жерге етпеттеп жата кетіп, қалам-қағаздарына жармасып өлең жазуға кірісетіндері қаншама!.. Солардың арасында жүріп, ішіндегі ең осалы мен емес пе екем деп қарадай қуыстанады екенсің. Шынында да, кейіннен курсымыздан күллі елімізге белгілі танымал талай тұлғалар шықты. Ол енді өз алдына бөлек əңгіме.

Дос Заманбек ƏБДЕШЕВ,

халықаралық «Алаш» сыйлығының лауреаты, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі.

Жастар жүрген жер қашанда – əзіл, күлкі, сан алуан қызықтар. Біріміздің туған күнімізді сылтауратып, дереу басымыз қосылып, міндетті түрде тойлатамыз, думандатамыз. Қазақстанның түкпір-түкпірінен жиналған уыздай жас жігіттер мен қыздардың мінез-құлық, жүріс-тұрысын əлі нақты бағамдай алмай жүрген кезіміз. Бірде осындай кезекті туған күнде отыр едік. Жас шамасы жиналғандардың біразынан үлкендеу Гүлфайза есімді курстас қыздың қасына жайғасқан қараторы өңді, қалыңдау қара мұртты орта бойлы жігіт бөлме толы студенттерге бұйыра сөйлеп: «Əй, былай ығылысып-тығылысып сыйысып отырыңдар!» деп өктемдеу тіл қатты. Өзінің кісіге өткір көзімен шаншыла қарайтын əдеті бар екен. Біреудің бұйыра, əмір ете сөйлегенін онша жақтыра қоймайтын «алаңсыз, ойсыз жас күніміз» (Абай) ғой, несін жасырайық, сол кештің барысында əлгі жігітпен бірер мəрте шəлкем-шалыс кеп те қалғанбыз. Əйтеуір, абырой болғанда, Гүлфайза бəріміз жақсы көретін орыстың тамаша ақыны Михаил Светловтың «Гренада» өлеңін нəшіне келтіре оқып, поэзия құдіретіне ден қойған жұрттың болмашы өкпе-реніші заматта тарап кеткендей болды. Сонымен, қоңыр күзде оқуымыз да басталды. Деканымыз Тауман Амандосов жарықтық кеңес əскері қата рынан жуырда ғана оралған мені сақа жігіт санады ма, кім білсін, əйтеуір, «а» тобының старостасы етіп тағайындап, қолыма сол топтың журналын ұстатты. Біздің топтағылардың бəрі дерлік оқуға түспес бұрын бірер жыл өндіріс орындарында еңбек етіп, əскер қатарындағы азаматтық борышын өтеп қайтқан, қысқасы, не керек, кейін айтып жүретініміздей «өмір көріп» келген жастар екен. Осы күнгі белгілі жазушы, жасы бəрі мізден үлкеніміз Атырау облысының Қызылқоға ауданынан келген Марат Мəжитов, бүгінгі қазақ прозасының іргелі өкілі Тұрысбек Сəукетай, танымал спорт жур налисі Несіп Жүнісбаев, Атыраудағы Балықшы ауылының жігіті, кейін Семей облысының Мақаншы ауданынан келіп, оқуға түскен Майра атты қызымызға үйленіп, университетті тəмамдаған соң, келіншегін ертіп еліне аттанған, талай жылдар бойы Қазақ радиосының сондағы меншікті тілшісі болған Кəрім Бахреддинов, Алматы облысының Панфилов ауданынан келген, кейін Президент Əкімшілігінде көп жыл қызмет атқарған Қадыр Əлімқұлов, ұзақ жылдар бойы «Алматы ақшамы» газетінің, «Парасат» журналының бас редакторы болған Ерғали Сағатов, «Егемен Қазақстан» газеті акционерлік қоғамы ның президенті Сауыт бек Абдрахманов, қазір «ҚазМұнайГаз» мекемесінде жауапты қызмет атқарып жүрген Ағайдар Ысымов, баспасөз жəне басқа да салаларда абыройлы қызметтер істеп, аттары мұқым елге танылған, бүгінде марқұм болған сайыпқыран журналис тер – Болат Шубаев, Шəкизада Құттаяқов, Жолдығали Бақытов... жəне басқа да курстастар, қашанда мақтан тұтуға əбден тұрарлық əріптестеріміз... Сөйтіп, сабаққа кірісіп кеттік. Қазақ тілі деген пəн оқытылады екен. Оқы тушымыз Дəулетова Ақанай апай кесек

9

www.egemen.kz

28 тамыз 2015 жыл

пішімді, зор денелі адам еді, жарықтық. Шыны керек, осы қазақ тілінің грамматикасы, ережелеріне келгенде мектептегі кезімнен кібіртіктеп қалатыным бар. Курстастарымыздың біразы сондай екен. Содан ғой, апай бір ереже нің мəнін сұрағанда тап басып жауап бере алмаған Ерғали аузына түскенін айта салып, оқытушы: «Оны қайдан білдің?» дегенде, «Жүрегім сезіп тұр», деп жұртты ду күлдіретіні. Осы айтқаны кейін қанатты сөзге айналған, нақты білмей тұрған нəрсемізді «жүрегім сезіп тұр» дей салатынымыз бар. Ал курстасымыз Құттыбай Сыдықов (баяғы «ығылысыптығылысып отырыңдар» дейтін мұртты жігіттің дəп өзі) қазақ тілі сабағында алдына жан салмайтын. Сөз таптарын, грамматиканы жеріне жеткізе талдап, қазақ тіліне қатысты біз біле бермейтін дүниелерді шемішкеше шағып, алғашқы саба ғында жазған диктантымызға жаппай «екілік» қойған ұстазымызды дəн риза қылатын. Құдды, кеше ғана мектеп табалдырығынан шыққан оқушы бала тəрізді, əйтеуір, қазақ тілі пəнінен қамшы салдырмайтын. Тегінде, өзінің мінезі шатақтау ма десем, олай емес, өзім дегенге өзегін жұлып беруге даяр, нағыз жаны жайсаң жігіттің төресі болып шықты. Университетте қатар оқыған жігіттер өзін көтермелеп «Құтташ» дейтінбіз. Сөйтіп, бірінші курстан жан аяспас достар болып кеттік. Бұрын да бірнеше рет айтылғандай, біздің осы достар өз арамызда да, сыртқы ортада да «жеті дəруіш» аталатын. Жас шамасы жағынан үлкеніміз Қызылорданың Жалағаш ауданынан келген осы Құттыбай, одан кейін кеңес əскері қатарындағы екі жылдық мерзімді қызметтен оралған қармақшылық Шəкизада, зайсандық мен, Шымкенттің Келес ауданынан келген Сауытбек, Қызылорданың Шиелі ауда нының тумалары Ағайдар мен Жолдас жəне түркістандық Тілеуқабыл. Қайда барсақ та жұбымыз жазылмай бірге жүреміз. Тіпті, жазғы демалыс кезінде де, ауылшаруашылық жұмыстарына барғанда да, бір бөлмеге орналасуға тырысатын едік. Үшінші курстың қысқы каникулында оңтүстік өңірде тұратын жігіттердің үйлеріне қонақ боп қайтуға ұйғардық. Осы сапарымызды бұрын да жазғанбыз. Əйткенмен, қазіргі əңгіме Жалағаш ауданының Таң ауылында тұратын Құттыбайдың отбасына

барғанымыз жайында. Құтекеңнің ауылына барар алдында Қызылорда қаласында болғанбыз. Сондағы педагогикалық институтта оқитын Шəкизаданың таныс қыздары шақырып, жатақханаларына қонаққа барған едік. Қысқасы, түннің бір уағына дейін сонда отырып, одан шыққан бойда Құтекеңнің енесінің үйіне жетіп, сəл тыныққан ырымын жасағанбыз. Таң атысымен орнымыздан тұрып, шай ішкен болдық. Бірақ дастарқандағы ештеңеге көңіл шіркін шаппады. Енді Жалағашқа аттануымыз керек. Бəріміз сол түнгі сайраннан кейін сең соққан балықтай өзімізге өзіміз келе алмай отырмыз. Сөйткенше болған жоқ есік қағылып, артынша үйге екі қыз кіріп келді. Екеуі де үріп ауызға салғандай əдемі қыздар көрінді. Əсіресе, біреуі тіптен аққудың көгілдіріндей, бет жүзі жұмыртқадай аппақ, аса сұлу екен. Өзі біздің Тілеуқабылдың Түркістан қаласында бірге оқыған сыныптасы екен, келгенімізді естіген соң өз бөлмелеріне қонаққа шақыра ке ліпті. Құттыбайдан басқамыз кіл бойдақ, екі көзіміз əлгі қыздарда, жылан арбаған торғайдай тəңірімізден жаздық та қалдық. Құттыбайдың сөзі уақытымыздың тым тығыздығын, бүгін Жалағашта болуымыз керектігін, онда өзінің отбасы күтіп отырғанын айтып, рахмет, бара алмаймыз дегенге саяды. Сонсын сендер де мені қолдап, бірдеңе десеңдерші деген сыңаймен біздерге қарап қояды. Ал бізде тырс еткен үн жоқ. Жорта шай сораптаған болып, тіл қатпаймыз. Қыздар бір күннің арысы не, берісі не, ертеңге дейін қала тұрсаңыздаршы дейді. Тіпті, сөз арасында декандарының қатал екеніне қарамастан, бізді қонаққа шақыру үшін сабақтан қашып кеткендерін де тілге тиек еткен. «Ой, сіздердің декандарыңыз біздікіне қарағанда не? Нағыз ұрып жіберетін біздің декан ғой», деп күледі Құтекең мұрты едірейіп. Деканымыздың шынында сондай екені рас-ты. Ақыры қыздар тіпті, жалынуға шақ қалған. «Онда мынадан алып қойыңдар, сонсын көрерміз», деді Құттыбай үстел үстінде ешкімнің құлқы соқпай мөлдіреп тұрған стакандарды нұсқап. Қыздар болмашы ғана еріндерін тигізді, ал біз манадан бері қолымыз бармай отырған стақандарды қалай төңкеріп қойғанымызды өзіміз де сезбей қалыппыз. Бірақ, Құттыбай бəрібір

жібімеді. Кетеміз-кетемізбен тас боп қатты да қалды. Амалы құрып, есіктен үнсіз шығып бара жатқан əлгі қыздардың соңынан біз де нəумез күйде қала бердік. Естіртіп айтпағанмен: «Соншалықты мұнысы несі? Бір күн аялдасақ, не бүлінер еді?» дейміз ғой іштей. Бірақ, енді баратын Жалағаштың Таң ауылында екі көзі төрт болып, Құтекеңнің жан жары, үш қызы, əкесі, інілері мен қарындастары күтіп отырғаны, шыны керек, ол кезде біздің қаперімізге пəлендей кіре қоймапты... Университеттегі бес жылға созыл ған оқу кезінде қаншама қызықтарды бірге өткізген жан қимас достар едік. Сол жылдарда кітапханадан шықпай, тек кітап кемірумен болдық десек, онымыз Құдай алдында да, адам алдында да өтірік болады. Жастық дəурен, жалынды шақтарымызда заманымызға тəн қызықтарды бір кісідей көрдік десек шындыққа біртабан жақындар едік. Кейін оқуды тəмамдап, қолымызға диплом алып, өмір соқпағы əрқай сымызды əр жаққа таратып əкет кен кезде де қарымқатынасымыз үзілген емес. Жан жары Қуанышгүл елінде балашағасының қасында қалып, мектепте ұстаздық ете жүріп Құтекеңді бес жыл бойы сарыла күтті. Қолына мамандығы «жур налист» деген қатырма қағазын ал ған Құттыбай еліне қайтты. Біздер Алматыда қалдық. Құтекеңнің туған еліндегі атқарған қызметтері, қалам қайраткерлігі жайында бірге жүрген əріптестері республикалық, облыстық мерзімді баспасөзде, радио-телевизияда жеткізіп-ақ айтыпты. Сол газет беттерін парақтағанда бұған əбден көзіміз жетті. Кейіннен бұрын бойдақ жүрген достар бəріміз үйлі-баранды болдық. Алған келіншектеріміздің бəрі бір-бірлерімен тату-тəтті тіл табысып, жақсы жарасып кетті. Сөйтіп, бəріміз отбасыларымызбен араласып тұратын болдық. Құттыбай мен Жолдастың қызметтері де, үйелмендері де Қызылорда қаласында еді. Күндердің күнінде Құтекең ердің жасы елуге жетті. Ол кезде өзі Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің органы «Халық кеңесі» газетінің Қызылорда облысы бойын ша меншікті тілшісі. Тұс-тұстан артынып-тартынып тойға келдік. Қатарымыз кемімеген, аман-сау күйде едік. Бас редактордың орынбасары, белгілі қаламгер Жанболат Аупбаев бастаған бір

топ газет қызметкерлері жəне облыстардағы меншікті тілшілері де осы мерейтойда бас қос ты. Той тамаша өтті. Облыстың түрлі дəрежедегі басшыларының да қатысқаны есімде. Қызылордалық ақын-жазушылар, журналистер де төбе көрсетті. Ортамыздағы үлкеніміз Құтекеңнің ердің жасы елуге келген мерейлі мерекесін осылайша əн-жырмен, жарасты əзіл-оспақ, əуелеген əн, күмбірлеген күй сазымен қарсы алғанбыз... Менің Ақтөбе қаласында бір əпкем тұрады. Сол кісінің шаңырағындағы түрлі қуаныштарға отбасым жəне осы Алматыда тұратын туыстармен бірге анда-санда барып тұрамыз. Ақтөбе жаққа бет алғанымызды Қызылордадағы достарға алдын ала білдіріп қоятынбыз. Пойыз бір тəулік дегенде Қызылорда вокзалына келіп жетеді. Перронда Құт тыбай мен Қуан ышг үл , Жолдас пен Ұлымгүл қолдарына бір табақ етін ұстап, күтіп алатын. Вагоннан түскен Кəбира екеумізді құшақтарына қысып, бəріміз мəре-сəре болушы едік. Тағы бірде барғанымызда қайтпас сапарға аттанған Құтекеңнің орнына туған інісі шығыпты. Түркелбеті ағасынан айнымай қалған. Жүрегіміз шым ете түсті. Енді бірде Жолдастан да айырылған соң перроннан бізді қарсы алуға Қуанышгүл пен Ұлымгүл екеуі ғана шыққан екен. «Достарымыз кеткен соң, келіншектері қарсы алуға да жарамады», деп айтатын шығар деп, ұялғанымыздан келіп тұрмыз деп əзілдеген боп қояды. Кезінде аудандық газетте, одан кейін Қызылорданың «Сыр бойы» облыстық мерзімді баспасөзінде қалам қайратын шыңдаған, бұдан соң «Алтын орда», «Заң» сияқты басылымдардың меншікті тілшісі қызметін атқарған, талай сүйекті, елді елең еткізер мақалаларды дүниеге келтірген, əділдік жолында кімдермен болса да аянбай күрескен ақмылтық журналист Құттыбайдың сондай-ақ, көркем əдебиет саласында да өнімді еңбек еткені баршаға мəлім. Оның «Белгі», «Дария жыры», «Табиғат трагедиясы», «Босқындар» іспетті прозалық шығармалары тұнық сезім, ойлы байлам, қызықты шешімдерімен де оқырманын тəнті еткен туындылар. Бұлар кезінде облыстық, республикалық мерзімді басылымдарда жарияланған. Астанадағы «Фолиант», Қызылорданың «Сырдария кітапханасы» сериясымен шыққан əңгіме, повестері аталған кітаптардың ішіндегі сүбелі шығармалардың бірінен саналады. Əрине, Құтекеңнің жазғанынан жазары көп еді. Көкейінде пісіп-жетілген, тек ақ қағазға түсіруге үлгермеген дүниелері өзімен бірге кетті. Амал қанша? Осыған да қанағат дейміз. Əйткенмен, өз басым Құттыбайдың атын əрдайым ұмыттырмайтын, ендігі өмірінің жалғасы артында қалған шынайы шығармалары деп бес қызы мен жалғыз ұлы Мұратты айтар едім. Балаларын аса тəрбиелі ғып өсірді, оқытты, тоқытты, қатарынан кем қалдырған жоқ. Қыздарының əрқайсысы бірбір шаңырақтың отанасы, бұл күнде өздері де бала-шағалы. Сүт кенжесі Мұраты да үйленген, ол үйдегі келін қыз да, ұл да туып, Қуанышгүл шешелеріне немерелер сүйгізіп отыр. Уақыт шіркін жүйрік қой. Егер тірі жүрсе, Құтташ бүгінде жетпіс деген жастың желкесіне шығатын еді. Жетпіске келген мерейтойын ел-жұрты, бала-шаға, туыстары, достарымен бірге тойлатар едік. «Əй, келіп қалдыңдар ма?!» деп қияқ мұртынан күліп тұрар еді қайран Құтекең. Бірақ, тағдырға не шара, жетпісі түгілі алпысын да тойлай алмай кетті. Əйткенмен, артында қыздары мен өзі талай жыл арман еткен ізбасары Мұраты қалды. Өмір бойғы шырақшысы, артында қалған қағаздарын жинап-теріп, болашақта кəдеге асар деген үміттен бір сəт те көз жазбаған жан жары, асыл жеңгеміз Қуанышгүл қалды. Өзі жоғын жоқтап, əділдік жолында талай мəрте отқа түсіп жүретін қалың қазағы – туған елі қалды. О дүниеге аттанған жанға ештеңенің қажеті жоқ. Ештеңе сұрамайды да. Əйткенмен, артында өлмейтұғын сөзі қалған абзал жанның есімін ардақтау өзінің кіндік кесіп, кірін жуған еліне сын. Қайтпас сапарға кеткеніне он жылдан асқан Құттыбай Сыдықовтың атына қалада, оның реті келмесе ауданда бір көше беру Қызылорда секілді қазақ халқының қаймағы бұзылмаған қасиетті мекеннің елі үшін мойнындағы борышы дер едім. АЛМАТЫ.

Тəрбиеніѕ атасы – тарих

Ұлттық академиялық кітапханада Қазақ хандығының 550 жылдығы құрметіне М.Х.Дулатидің «Тарих-и Рашиди» жəне жазушы І.Есенберлиннің «Көшпенділер» кітаптарының жаңа басылымдарының таныстырылымы өтті. Шараға белгілі қаламгерлер, ғалымдар, мəдениет қайраткерлері қатысты.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Мəдениет жəне спорт министрлігінің тапсырысы бойынша Қазақ хандығының 550 жылдығына орай «ҚазАқпарат» баспасы бастамасымен жарық көрген «Тарих-и Рашиди» шығармасының аудармасы Душанбе, Ташкенттің қолжазба нұсқалары жəне Теһранда жарық көрген А.Ғаффарифəрд текс тологиясы еңбегі негізінде жасал ған. Шығыстанушы Ислам Же ме нейдің 2014 жылы Тараз мемлекеттік университетінде жарық көрген парсы тіліндегі текстологиясы да еңбекті аудару барысында пайдаланылған. Зерттеуші ғалымдарға, тарих сүйер қауымға, дінтану, филология, психология, философия, жағрафия, этнография, саясаттану жəне басқа салалардағы зерттеушілерге берері мол еңбектің ерекшелігі, мұнда алғаш рет адам есімдері, жер-су аттары түгелдей қазақ əліппесінің таңбасы бойынша транскрипцияланған» делінген мұндағы қысқаша түсініктемеде. Айтулы екі ірі еңбек туралы Мəдениет жəне спорт министрлігінің маманы Серғазы Тəуекелов жан-жақты баян дап берді. «Отырар» кітапханасының директоры Тұрсын Жұртбай: «Бұл кітаптың аударылуы біздің қазақ мемлекеттігіміздің, қазақ хандығының нақты тарихи кепілі болып табылады», – деді. «Əуезовтен кейінгі Есенберлин сияқты Алаш идеясына кепіл болған жəне қазақтың ұлттық өмірлік идеясын мұратына айналдырған жазушы тарихи тұрғыда жоқ деуге болады... Қазақ хандығының 550 жылдығы жəне І.Есенберлиннің туғанына 100 жыл толуына орай бұл кітаптардың бір мезетте жарық көруінің өзі ұлы сəйкестік деп ойлаймын» деді ғалым. Кітаптың лентасын мəдениет қайраткерлері, ғалымдар Мырзатай Жолдасбеков, Əділ Ахметов, Өмірзақ Озғанбай, Ислам Жеменей, Бүркіт Аяған салтанатты жағдайда қиып, жаңа басылымдардың шығу тарихы мен келешек ұрпаққа

берер тағылымы жайында баяндады. Кітаптардың бір-бір данасы Ұлттық академиялық кітапхананың мұражайына тарту етілді. «Тарих-и Рашиди» кітабының шығарылуына орай «ҚазАқпарат» баспа корпорациясының президенті Қонысбек Ботбай: «Қазақ хандығының 550 жылдығы тұсында тарихымызды түгендеген кітаптардың ішінде шоқтығы биігі болып саналатын «Тарих-и Рашиди» кітабын шығару бойынша биыл көптеген жұмыстар атқарылды. Бұл еңбек үш тілде жарық көруімен құнды. Қазақша – 4 мың, орысша – 2 мың жəне ағылшынша 1 мың таралыммен жарық көрген кітапты бұрынғы аудармасымен салыстырғанда, бұл жолғысы біршама толықтырылған жəне көптеген суреттерімен түрлітүсті кітап-альбом ретінде жарық көрді. Оның бірінші артықшылығы – қазақ деген атаудың алғаш рет айналымға кіргені осы кітапта айтылады. Екінші бір елең еткізерлігі, қазаққа қатысты көптеген мəлімет терді табасыз. Оған 150-ге жуық қазақ сөздері кіріктірілген. Сонымен қатар, бұрынғы кітаптарда оны Дулати деп жазып жүрсек, ендігі жерде Дулат деп қалыптастыруға тырыстық. Өйткені, «и» əрпі көбіне қаланың, жердің аттарына байланысты жалғанады. Мысалы, Фараби, Тарази... Сондай-ақ, парсы өзбек, тəжік тілдерінде жарық көрген кітаптарда Дулат деп жазылған екен... Бұрын ол əрине, аударылған еңбек. Бірақ, онда біраз кемшіліктер орын алған, біз бұл жолы соларды жетілдіріп, барынша толықтырдық. Ол үшін мамандар жарты жылдан астам жұмыс істеді. Тағы бір айта кетерлігі, заман өте келе бұл кітап жетілдіріліп, мұнан да орнықты зерттей түсуді қажет ететіні сөзсіз. Өйткені, «Тарих-и Рашиди» – көп айтылғанмен, əлі ғылыми айналымға түспеген тылсым тұстары көп кітап. Мұны қазақ ғалымдары, мамандары қолға алып жан-жақты зерттесе, қазақ хандығына, Орта Азияның тарихына қатысты көптеген мəліметтер жеткілікті» деді.

 Достық дəнекері

Їндістердіѕ этномузыкалыќ тобы Ќызылжар ґѕіріне келіп ќызыќты концерт ќойды Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Петропавлдықтар Оңтүстік Американы мекен еткен үндіс тайпаларының бірі кичуа екенін Эквадор Республикасынан келген «Қандас бауырлар» этномузыкалық тобының мүшелерінен естіп білді. Оның құрамында көптен бері өнер көрсетіп келе жатқан Альберто Маралис Чиса жəне Эрнесто Агилар есімді талантты əншілер жүрген жерлерінде кичуа үндістерінің музыкасын талмай насихаттап, өнерде шекара болмайтынын ұқтыруды дəстүрге айналдырыпты. Қызылжар өңірінде де ұлттық аспаптарда нəшіне келтіре ойнап, тамылжыта əн шырқап, көрермендерін риза етті. – Шығармашылық топты «Қандас бауырлар» деп атауымызда үлкен мəн бар. Ондағы мақсат– ата-баба мекенінен еріксіз қуылып, резервацияға ұшыраған үндістердің

салт-дəстүрін, əдет-ғұрпын, тілін, мəдениетін паш ету, дейді əншілер. Эквадор Республикасының Отавало астанасынан шығып, əлемді шарлап келе жатқан көңілді жігіттер облыс орталығында бірнеше күн аялдап, қызықты концерттік бағдарламалар ұсынды. Ұлттық киімдері бойларына жарасып, сампония, пана, кена секілді ұлттық аспаптарда құйқылжыта ойнады. Күнделікті нəпақалары мен жол шығындарын өтеу үшін өздерімен ала келген экзотикалық бұйымдар мен күйтабақтарды саудалады. Көбіне «мархабат», «рахмет» сөздерін жиі қолданып, ыстық ықыластары мен ризалық сезімдерін білдіріп жатты. Əншілер қоштасарда Қазақстанның, тұрғындардың қатты ұнағанын, дəмді етіп əзірлеген тағамдарын сүйсіне жегендерін қайта-қайта айтып, алғыстарын жаудырды. Солтүстік Қазақстан облысы.


10

www.egemen.kz

28 тамыз 2015 жыл

Бос мемлекеттік әкімшілік лауазымдарға орналасуға конкурс туралы хабарландыру (Соңы. Басы 163-нөмірде). Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркəсіптік кешендегі Мемлекеттік инспекция комитетінің Қостанай облыстық аумақтық инспекциясы, 110000, Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Гоголь көшесі, 79 «А», анықтама үшін телефон: 8(7142) 53-00-23, факс: 8(7142) 50-29-41, электронды мекенжай: kostanai_pout@minagri.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Кадр, ұйымдастыру-құқықтық қамтамасыз ету бөлімінің бас маман-заңгері (уақытша, бала күтіміне байланысты негізгі қызметкердің демалыс кезеңіне 04.02.2016 ж. дейін, С-О-5 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: мемлекеттік қызмет туралы заңнаманың, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес заңнамасының сақталынуына бақылау жүргізу жəне тексеру. Прокуратура, əділет органдарымен қарым-қатынас жасау; мемлекеттік қызметкерлерге кеңес беру; ҚР АШМ АӨК МИК ОАИ бойынша ескі нормативтік актілерді алмастыру немесе басқаларды дайындау; құқықтық насихат жүргізу; ҚР АШМ АӨК МИК ОАИ-мен шығарылған бұйрықтарға құқықтық сараптама жасау; тексерістер туралы апталық, айлық, тоқсандық жəне жылдық есепті ҚР АШМ АӨК Мемлекеттік инспекция комитетіне əзірлеу жəне тапсыру; ҚР БП Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу комитеті басқармасына 1-ТҮ (жеке жəне заңды тұлғалардың үндеуі) нысаны бойынша жинақ есепті əзірлейді, бөлім басшысымен белгіленген басқа да өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласындағы жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы» заңдарын жəне «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 2. Асыл тұқымды мал шаруашылығы жөніндегі мемлекеттік инспекция бөлімінің бас маманы (бала күтіміне байланысты негізгі қызметкердің демалыс кезеңіне 07.03.2018 ж. дейін, С-О-5 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: реттелетін салада мемлекеттік бақылауды қамтамасыз ету. Облыстың асыл тұқымды мал шаруашылығын дамыту бағдарламаларын жүргізу; асыл тұқымды мал шаруашылығын қалпына келтірудің əдістемелерін жəне нормативтік құжаттарды жасау; статистикалық есептерді жүргізу; «Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы» Қазақстан Республикасы Заңының сақталуына бақылау жасау; бөлім басшысымен белгіленген басқа да міндеттерді орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары (мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы, зоотехния) саласындағы жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы» заңдарын жəне «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 3. Өсімдіктер карантині жəне фитосанитарлық бақылау бекеттері жөніндегі мемлекеттік инспекция бөлімінің жетекші маманы, С-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: реттелетін салада мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Карантиндік өнімді сақтау жағдайлары мен қоймалардың жағдайларына бақылау мен қадағалауды жүзеге асыру: облысқа түскен жүктерді екінші қайтара қарау; рейдтерге қатысу, статистикалық есептерді, ақпараттарды жинау жəне құрастыру. Ішкі сауда нысандарында шағарылатын жəне транзиттік өнімдердің карантиндік құжаттарының барын жəне оның дұрыс ресімделуін қарайды. Өсімдіктер карантині жөніндегі ҚР заңнамасымен анықталған бұзушылықтарды жою бойынша, өсімдіктер карантині жөніндегі іс-шаралардың орындалуы бойынша нұсқауларды береді жəне олардың орындалуына бақылау жасайды. Бөлім басшысымен белгіленген басқа міндеттерді орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары (агрономия) саласындағы жоғары немесе ортадан кейінгі білімі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы» заңдарын жəне «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 4. Амангелді аудандық аумақтық инспекциясының бас маман-мемлекеттік астық инспекторы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: астықтың сапасын сараптау жөніндегі аккредиттелген зертханалардың қызметін бақылауды жүзеге асырады; астықты экспорттаушылардың қызметін Қазақстан Республикасының заңдарын, Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлықтарын жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулыларын сақтауы тұрғысынан бақылауды жүзеге асырады; астық қабылдау кəсіпорындарын олардың біліктілік талаптарына сəйкестігіне жыл сайынғы тексеруді өткізуге қатысады; Қазақстан Республикасының астық туралы заңнамасын бұзу анықталған жағдайда, астықты экспортқа шығарушылар мен астық қабылдау кəсіпорындарына нұсқау береді; əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы хаттамалар жасауды жəне Қазақстан Республикасының əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы заңнамасына сəйкес əкімшілік жауапкершілікке тарту туралы ұсыныстар енгізуді жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары, технологиялық ғылымдар жəне технология (агрономия, агроинженерия, астықты сақтау жəне қайта өңдеу технологиясы) саласындағы жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды

тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы» заңдарын жəне «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 5. Амангелді аудандық аумақтық инспекциясының бас маман-өсімдіктерді қорғау жөніндегі мемлекеттік инспекторы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: шаруашылық жүргізетін субъектілерге фитосанитарлық бақылауды ұйымдастыруды жəне жүргізуді қамтамасыз ету; өсімдіктерді қорғау мəселелері бойынша шағымдарды, арыздарды қарастыру; статистикалық есептерді, жұмыс жоспарларын құрастыру; жеке құжаттаманы жүргізу. Пестицидтерді (улы химикаттарды) тіркеулік жəне өндірістік сынақтан өткізуге қатысады. Бөлім басшысымен белгіленген басқа да міндеттерді орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары (агрономия) саласындағы жоғары білімі.Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы» заңдарын жəне «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 6. Қамысты аудандық аумақтық инспекциясының бас маман-мемлекеттік астық инспекторы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: астықтың сапасын сараптау жөніндегі аккредиттелген зертханалардың қызметін бақылауды жүзеге асырады; астықты экспорттаушылардың қызметін ҚР заңдарын, ҚР Президентінің Жарлықтарын жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулыларын сақтауы тұрғысынан бақылауды жүзеге асырады; астық қабылдау кəсіпорындарын олардың біліктілік талаптарына сəйкестігіне жыл сайынғы тексеруді өткізуге қатысады; ҚР астық туралы заңнамасын бұзу анықталған жағдайда, астықты экспортқа шығарушылар мен астық қабылдау кəсіпорындарына нұсқау береді; əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы хаттамалар жасауды жəне ҚР əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы заңнамасына сəйкес əкімшілік жауапкершілікке тарту туралы ұсыныстар енгізуді жүзеге асырады; уəкілетті органның мемлекеттік астық инспекторы астықты өсіру, сақтау жəне өңдеу орындарына ҚР заңнамасында белгіленген тəртіппен (қызметтік куəлігін жəне құқықтық статистика жөніндегі органда тіркелгені туралы белгісі бар тексеру тағайындалу туралы актіні көрсеткен кезде) кедергісіз баруға жəне мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру үшін қажетті ақпарат алуға құқылы; уəкілетті органның сұрауы бойынша мемлекеттік астық ресурстарын басқаруды бақылау жүргізеді; уəкілетті органның сұрауы бойынша мемлекеттік астық ресурстарын тиеп жіберуге жəне тасымалдауға (орнын ауыстыруға) бақылау жүргізеді; уəкілетті органның сұрауы бойынша барлық бақылау объектілеріне кедергісіз баруды жəне ҚР астық нарығын реттеу саласындағы заңнамасын анықталған бұзушылықтарды жою жөніндегі орындау үшін міндетті нұсқауларды беруді қоса алғанда, жергілікті атқарушы органдардың ҚР астық нарығын реттеу саласындағы заңнамасын сақтауын жəне тексерілетін субъектілердің қызметін бақылауды жүзеге асырады; уəкілетті органның сұрауы бойынша осы заңда, өзге де заңдарда, ҚР Президентінің жəне ҚР Үкіметінің актілерінде көзделген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары, технологиялық ғылымдар жəне технология (агрономия, агроинженерия, астықты сақтау жəне қайта өңдеу технологиясы) саласындағы жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы» заңдарын жəне «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 7. Қостанай аудандық аумақтық инспекциясының бас маман-өсімдіктер карантині жөніндегі мемлекеттік инспекторы, С- R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: реттелетін салада мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Шаруашылық жүргізетін субъектілерге карантиндік бақылауды ұйымдастыруды жəне жүргізуді қамтамасыз ету; карантин ісі мəселелері бойынша арыз-шағымдарды қарастыру; статистикалық есептерді, жұмыс жоспарын құрастыру, жеке құжаттаманы жүргізу; даулы мəселелер туа қалған жағдайда сарапшы болу. Ішкі сауда нысандарында шығарылатын жəне транзиттік өнімдердің карантиндік құжаттарының барын жəне оның дұрыс ресімделуін қарайды. Өсімдіктер карантині жөніндегі ҚР заңнамасымен анықталған бұзушылықтарды жою бойынша, өсімдіктер карантині жөніндегі іс-шаралардың орындалуы бойынша нұсқауларды береді жəне олардың орындалуына бақылау жасайды. Қолданыстағы заңнамамен қарастырылған өкілеттіктерді жəне басқа да функцияларды жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары (агрономия немесе өсімдіктерді қорғау жəне олардың карантині), техникалық ғылымдар жəне технология (ауыл шаруашылығы өнімдерін стандарттау, сертификаттау) саласындағы жоғары білімі. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы» заңдарын жəне «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 8. Сарыкөл аудандық аумақтық инспекциясының бас маман-мемлекеттік астық инспекторы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: астықтың сапасын сараптау жөніндегі аккредиттелген зертханалардың қызметін бақылауды жүзеге асырады; астықты экспорттаушылардың қызметін Қазақстан Республикасының заңдарын, Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлықтарын жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулыларын сақтауы тұрғысынан бақылауды жүзеге асырады; астық қабылдау кəсіпорындарын

олардың біліктілік талаптарына сəйкестігіне жыл сайынғы тексеруді өткізуге қатысады; Қазақстан Республикасының астық туралы заңнамасын бұзу анықталған жағдайда, астықты экспортқа шығарушылар мен астық қабылдау кəсіпорындарына нұсқау береді; əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы хаттамалар жасауды жəне Қазақстан Республикасының əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы заңнамасына сəйкес əкімшілік жауапкершілікке тарту туралы ұсыныстар енгізуді жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары, технологиялық ғылымдар жəне технология (агрономия, агроинженерия, астықты сақтау жəне қайта өңдеу технологиясы) саласындағы жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы» заңдарын жəне «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. II. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитетінің Павлодар облыстық аумақтық инспекциясы, 140002, Павлодар қаласы, Крупская көшесі, 71, телефон: (7182) 51-02-69, факс: 51-30-70, электронды мекенжайы: govorun.d@minagri.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитетінің Ақтоғай аудандық аумақтық инспекциясының бас маман-мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: құзыреті шеңберінде шаруашылық жүргізуші субъектілердің, жекелеген азаматтардың ветеринариялық-санитариялық бақылауын жүзеге асыру; ветеринариялық заңнама талаптарының орындалуын тексеру мақсатында меншіктің барлық нысанындағы кəсіпорындар мен ұйымдарды зерттеу; облыстық аумақтық инспекцияның биологиялық қауіпсіздік бөліміне апталық, айлық, тоқсандық, жылдық есептер, ақпараттар ұсыну; заңнамамен жəне лауазымдық нұсқаулықпен белгіленген өзге өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары ветеринарлық бiлiм, ветеринариялық санитария, ветеринариялық медицина мамандығы бойынша; ветеринария, ветеринариялық санитария мамандығы бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік-құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы №02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 2. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитеті Павлодар қалалық аумақтық инспекциясының бас маман-мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: құзыреті шеңберінде шаруашылық жүргізуші субъектілердің, жекелеген азаматтардың ветеринариялық-санитариялық бақылауын жүзеге асыру; ветеринариялық заңнама талаптарының орындалуын тексеру мақсатында меншіктің барлық нысанындағы кəсіпорындар мен ұйымдарды зерттеу; облыстық аумақтық инспекцияның биологиялық қауіпсіздік бөліміне апталық, айлық, тоқсандық, жылдық есептер, ақпараттар ұсыну; заңнамамен жəне лауазымдық нұсқаулықпен белгіленген өзге өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары ветеринарлық бiлiм, ветеринариялық санитария, ветеринариялық медицина мамандығы бойынша; ветеринария, ветеринариялық санитария мамандығы бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік-құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы №02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 3. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитеті Павлодар қалалық аумақтық инспекциясының бас маман-мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: құзыреті шеңберінде шаруашылық жүргізуші субъектілердің, жекелеген азаматтардың ветеринариялық-санитариялық бақылауын жүзеге асыру; ветеринариялық заңнама талаптарының орындалуын тексеру мақсатында меншіктің барлық нысанындағы кəсіпорындар мен ұйымдарды зерттеу; облыстық аумақтық инспекцияның биологиялық қауіпсіздік бөліміне апталық, айлық, тоқсандық, жылдық есептер, ақпараттар ұсыну; заңнамамен жəне лауазымдық нұсқаулықпен белгіленген өзге өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары ветеринарлық бiлiм, ветеринариялық санитария, ветеринариялық медицина мамандығы бойынша; ветеринария, ветеринариялық санитария мамандығы бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік-құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы №02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. III. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитетінің Оңтүстік Қазақстан облыстық аумақтық инспекциясы, 160021, Шымкент қаласы, Крейсер Аврора көшесі, 48-үй, анықтама телефон: 8(7252) 44-80-04, факс: 44-83-09, электронды мекенжайы: upr.personal_uko@ mail.ru, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитеті Мақтаарал аудандық аумақтық инспекциясының жетекші маман-мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторы, С-R-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ауыл округі аумағында ветеринариялық-санитариялық бақылау жəне қадағалауды ұйымдастырады жəне іске асырады. Ветеринария саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасының жеке жəне заңды тұлғалармен сақталуына мемлекеттік бақылау жүргізеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария мамандығы бойынша жоғары немесе ортадан кейінгі білім, компьютермен жəне ұйымдастыру техникасымен жұмыс істей білу. 2. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитеті Отырар аудандық аумақтық инспекциясының жетекші маман-мемлекеттік

ветеринариялық-санитариялық инспекторы, С-R-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ауыл округі аумағында ветеринариялық-санитариялық бақылау жəне қадағалауды ұйымдастырады жəне іске асырады. Ветеринария саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасының жеке жəне заңды тұлғалармен сақталуына мемлекеттік бақылау жүргізеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария мамандығы бойынша жоғары немесе ортадан кейінгі білім, компьютермен жəне ұйымдастыру техникасымен жұмыс істей білу. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитетінің Солтүстік Қазақстан облыстық аумақтық инспекциясы, 150000, Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавл қаласы, Парк көшесі, 57 В-үй, 334-кабинет, e-mail: zhilkaidarova.zh@minagri.gov.kz, анықтама үшін телефоны: 8 (715-2)53-36-57, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитеті Солтүстік Қазақстан облыстық аумақтық инспек циясының қаржылық жəне əкімшілік қамту бөлімінің бас маман-заңгері, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: азаматтардың өтініштерін наразылық сот сипатында қарау, құжаттардың дұрыс ресімделуін сақтау, сот инстанцияларында инспекцияның мүддесін қорғау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: құқық бейіні бойынша ортадан кейінгі құқық бейіні бойынша білімі барларға рұқсат етіледі. Тиісті санаттағы лауазымдар бойынша міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. Word, Excel, E-mail компьютерлік бағдарламаларымен жұмыс істей білу, біліктілік талаптарына сай жұмыс тəжірибесі. 2. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитеті Есіл аудандық аумақтық инспекциясының мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторбас маманы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ауыл шаруашылығы малдарына арналған ветеринариялық алдын алу жəне емдеу іс-шараларын жүргізу барысында ветеринария саласындағы Қазақстан Республикасы заңнамасының жеке жəне заңды тұлғалармен сақталуына ауданның аумағында мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: ветеринария бейіні бойынша. Ортадан кейінгі ауыл шаруашылығы, ветеринария жəне экология бейіні бойынша (ветеринария) білімі барларға рұқсат етіледі. Тиісті санаттағы лауазымдар бойынша міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. Word, Excel, E-mail компьютерлік бағдарламаларымен жұмыс істей білу, біліктілік талаптарына сай жұмыс тəжірибесі. 3. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитеті Мамлют аудандық аумақтық инспекциясының мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторбас маманы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ауыл шаруашылығы малдарына арналған ветеринариялық алдын алу жəне емдеу іс-шараларын жүргізу барысында ветеринария саласындағы Қазақстан Республикасы заңнамасының жеке жəне заңды тұлғалармен сақталуына ауданның аумағында мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: ветеринария бейіні бойынша. Ортадан кейінгі ауыл шаруашылығы, ветеринария жəне экология бейіні бойынша (ветеринария) білімі барларға рұқсат етіледі. Тиісті санаттағы лауазымдар бойынша міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. Word, Excel, E-mail компьютерлік бағдарламаларымен жұмыс істей білу, біліктілік талаптарына сай жұмыс тəжірибесі. 4. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитеті Тимирязев аудандық аумақтық инспекциясының мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторбас маманы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ауыл шаруашылығы малдарына арналған ветеринариялық алдын алу жəне емдеу іс-шараларын жүргізу барысында ветеринария саласындағы Қазақстан Республикасы заңнамасының жеке жəне заңды тұлғалармен сақталуына ауданның аумағында мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: ветеринария бейіні бойынша. Ортадан кейінгі ауыл шаруашылығы, ветеринария жəне экология бейіні бойынша (ветеринария) білімі барларға рұқсат етіледі. Тиісті санаттағы лауазымдар бойынша міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. Word, Excel, E-mail компьютерлік бағдарламаларымен жұмыс істей білу, біліктілік талаптарына сай жұмыс тəжірибесі. 5. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитеті Айыртау аудандық аумақтық инспекциясының мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторбас маманы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ауыл шаруашылығы малдарына арналған ветеринариялық алдын алу жəне емдеу ісшараларын жүргізу барысында ветеринария саласындағы Қазақстан Республикасы заңнамасының жеке жəне заңды тұлғалармен сақталуына ауданның аумағында мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: ветеринария бейіні бойынша. Ортадан кейінгі ауыл шаруашылығы, ветеринария жəне экология бейіні бойынша (ветеринария) білімі барларға рұқсат етіледі. Тиісті санаттағы лауазымдар бойынша міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. Word, Excel, E-mail компьютерлік бағдарламаларымен жұмыс істей білу, біліктілік талаптарына сай жұмыс тəжірибесі. IV. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Жамбыл мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті, 080009, Жамбыл облысы, Тараз қаласы, Əл-Фараби көшесі, 11-үй, №5 кабинет, анықтама телефоны: 8(7262) 34-99-03, 34-37-37, факс: 34-99-85, электронды мекенжайы: G.Koibagarov@minfin.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Кадр жұмысы жəне құқықтық қамтамасыз ету бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңымен белгіленген мемлекеттік сатып алу тəсілдерін қолдану арқылы, тəртіптер мен талаптарын сақтай отырып мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру. Тауарларды, қызметтер мен жұмыстарды мемлекеттік сатып алу жоспарында белгіленген мерзімдерде мемлекеттік сатып алуды өткізу. Мемлекеттік сатып алу туралы шарттарға жеткізушілердің уақтылы қол қоюын қамтамасыз ету. Мемлекеттік сатып алу бойынша жасақталған жылдық жоспарды жəне жылдық жоспарға енгізілген өзгерістерді уақтылы мемлекеттік сатып алу порталына орналастыру. Департамент қызметінде заңдылықтардың сақталуын қамтамасыз ету. Департамент мүдделерін заңдық тұрғыдан қорғау. Департаменттің құқықтық жұмыстарына заңдылық тұрғысынан əдістемелік жетекшілік ету. Қызметкерлерді олардың қызметіне қатысты жаңа нормативтік құжаттармен таныстыру, семинар сабақтар өткізу. Департаменттің жылжитын жəне жылжымайтын мүлік құқықтарын тіркеу органдарында тіркеу. Департаменттің алдында тұрған міндеттерді орындауға байланысты комитеттің жəне басшылықтың тапсырмаларын орындау. Департаменттің атынан сотқа қатысу Сот істері бойынша есептерді уақтылы тапсыру. Жұмыс барысында пайда болатын құқықтық мəселелер бойынша кеңес беру. Мемлекеттік сатып алуға қатысты келісімшарттар жасақтау жəне орындалуын қадағалау. Мемлекеттік сатып алуды өткізуде заңдылықтардың сақталуын қадағалау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқықтану немесе халықаралық құқық немесе құқық қорғау қызметі саласындағы жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда, жоғарыда көрсетілген білім салалары бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. V. Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігі Көлік комитетінің Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша көліктік бақылау инспекциясы, 160019, Оңтүстік Қазақстан облысы Шымкент қаласы, Ə.Молдағұлова көшесі, 4-үй, электронды мекенжайы: itk.uko@mid.gov.kz, анықтама үшін телефон: 8(7252) 5629-59, факс: 56-29-59, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды:

1. Теміржол жəне су көлігіндегі бақылау бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жолаушылар мен жүктерді, ауыр жүктерді жəне қауіпті жүктерді теміржол көлігінде тасымалдау қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша қағидалардың тасымалдаушылармен сақталуын жəне жеке жəне заңды тұлғалармен инспекцияның ережесіне сəйкес теміржол жəне су көлігінде қолданылатын нормативтік-құқықтық актілерінің сақталуын бақылау жасайды. Теміржол көлігі саласындағы шаруашылық субъектілерінде тексеру жүргізеді. Магистральды, стансалық, кіреберіс жолдардағы қозғалыс қауіпсіздігі талаптарының сақталуын жəне жолаушылар пойыздарын тексереді. ҚР ƏҚбК-мен белгіленген құзыреті шегінде хаттама, актілер əзірлейді, əкімшілік жаза қолдану туралы қаулы шығарады. Анықталған бұзушылықтарды жою, шаруашылық субъектілердің жұмысын тоқтату бойынша шара қолдану үшін ұйғарым береді. Инспекцияға басқа мемлекеттік органдарын келіп түскен əкімшілік құқық бұзушылық істері бойынша өндірісті жүргізеді, соттарға қарасты əкімшілік құқық бұзушылық істерді əзірлеу жəне жолдау жұмыстарына бақылау жасайды. Жолаушылар мен жүктерді су көлігінде тасымалдау қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бақылау, жеке жəне заңды тұлғалардың инспекцияның ережесіне сəйкес су көлігінің жұмыс істеу тəртібін айқындайтын Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, халықаралық шарттарды сақтауына бақылау жасайды. Ішкі су жолдарындағы кемелердің (оның ішінде кіші), салдардың, жүзетін объектілері мен құрылыстардың қауіпсіз кеме қатынасын қамтамасыз ету талаптарына сəйкестігін қарайды. Кіші кемелерді техникалық куəландырудан өткізуді жүргізеді. ҚР ƏҚбК-мен белгіленген құзыреті шегінде хаттама, актілер əзірлейді, əкімшілік жаза қолдану туралы қаулы шығарады. Анықталған бұзушылықтарды жою үшін ұйғарым береді. Бақылаудағы кемелердің тізілімін жүргізеді, кеме құжаттарын жəне мемлекеттік борт нөмірлерін береді. Тиісті құжаттарды беру құқығымен кемелерді мемлекеттік тіркеуге алады жəне «КДБ АТЖ» (ИАСТБД) бағдарламасы бойынша мониторинг жасайды. Атқарылған жұмысының есептерін жəне талдауларын əзірлейді. Инспекция басшылығының басқа да тапсырмаларын орындайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: көлік, көліктік техника жəне технология, вагон шаруашылығы, көліктегі тасымалдауды ұйымдастыру (теміржол көлігі), локомотивтер, теміржол құрылысы, құқықтану мамандықтары бойынша. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, мемлекеттік тілді білу. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар: 1) нысанға сəйкес өтініш; 2) 3х4 үлгідегі суретпен нысанға сəйкес толтырылған сауалнама; 3) бiлiмi туралы құжаттардың нотариалды куəландырылған көшiрмелерi; 4) еңбек қызметін растайтын құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесi; 5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2010 жылғы 23 қарашадағы № 907 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасының Нормативтік-құқықтық актілердің тізілімінде 2010 жылы 21 желтоқсанда № 6697 болып тіркелген) нысандағы денсаулығы туралы анықтама; 6) Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігінің көшірмесі; 7) құжаттарды тапсыру сəтінде уəкілетті органмен белгіленген шекті мəннен төмен емес нəтижемен тестілеуден өткені туралы қолданыстағы сертификат (немесе куəландырылған нотариалды көшiрмесi). Егер азамат еңбек қызметін жүзеге асырмаған жəне конкурс жарияланған бос лауазым бойынша жұмыс өтілі талап етілмейтін жағдайларда 4) тармақшада көрсетілген құжатты ұсыну талап етілмейді. Құжаттардың толық емес пакетін ұсыну конкурс комиссиясының оларды қараудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Мемлекеттік қызметшілермен тапсырылатын 3) жəне 4) тармақшаларында көрсетілген құжаттарды олар жұмыс істейтін мемлекеттік органдардың персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) куəландыра алады. Азаматтар бiлiмiне, жұмыс тəжiрибесiне, кəсiби шеберлiгiне жəне беделіне қатысты (бiлiктiлiгiн арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар берiлуi туралы құжаттардың көшiрмелерi, мiнездемелер, ұсынымдар, ғылыми жарияланымдар жəне өзге де олардың кəсіби қызметін, біліктілігін сипаттайтын мəліметтер) қосымша ақпараттарды бере алады. Азаматтар жоғарыда аталған құжат тігілетін мұқабада орналастырылған құжаттарды қолма-қол тəртіпте немесе пошта арқылы құжаттарды қабылдау мерзiмiнде бере алады. Азаматтар жоғарыда аталған құжаттарды хабарламада көрсетілген электронды почта мекенжайына электронды түрде бере алады. Конкурсқа қатысу үшін жоғарыда көрсетілген құжаттарды электронды пошта арқылы берген азаматтар құжаттардың түпнұсқасын əңгімелесу басталғанға дейін бір жұмыс күн бұрын кешіктірілмей береді. Жоғарыда аталған құжаттардың түпнұсқасы берілмеген жағдайда тұлға əңгімелесуден өтуге жіберілмейді. Құжаттарды қабылдау мерзiмi конкурс өткiзу туралы хабарландыру соңғы жарияланған күнінен бастап 10 жұмыс күннің ішінде, көрсетілген мекенжай бойынша тиісті мемлекеттік органдарға тапсырылуы тиіс. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Астана, Алматы, Атырау, Көкшетау, Павлодар, Тараз, Өскемен, Орал, Петропавл, Қостанай, Қызылорда, Қарағанды, Талдықорған, Ақтөбе, Ақтау жəне Шымкент қалаларындағы аймақтық тестілеу орталықтарында белгіленген тəртіппен өтеді. Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушыларды қатыстыруға жол беріледі. Конкурс комиссиясының отырысына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне барлық деңгейдегі мəслихат депутаттарының, Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тəртіпте аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдардың жəне саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Байқаушы ретінде конкурс комиссиясының отырысына қатысу үшін тұлғалар əңгімелесу басталуына 1 жұмыс күні қалғанға дейін кешіктірмей персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) тіркеледі. Тіркелу үшін тұлғалар персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін, ұйымдарға тиесілілігін растайтын құжаттардың түпнұсқасын немесе көшірмелерін ұсынады. Мемлекеттiк органның басшысының (жауапты хатшысының) келісімі бойынша конкурс комиссиясының отырысына сарапшылардың қатыстырылуына жол беріледі. Сарапшы ретінде конкурс жариялаған мемлекеттік органның қызметкері болып табылмайтын, бос лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс тəжірибесі бар тұлғалар, сондай-ақ персоналды іріктеу жəне жоғарылату бойынша мамандар, басқа мемлекеттік органдардың мемлекеттік қызметшілері, Қазақстан Республикасының Парламенті жəне мəслихат депутаттары қатыса алады. «Б» корпусындағы бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасуға үміткерлерге арналған тестілеу бағдарламасы: C-O-5, С-О-6, C-R-4 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының Конституциялық заңын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзінөзі басқару туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi; С-R-5 cанаты үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. Азаматтар конкурсқа қатысу шығындарын (əңгімелесу өтетiн жерге келу жəне қайту, тұратын жер жалдау, байланыс қызметiнiң барлық түрлерiн пайдалану) өздерiнiң жеке қаражаттары есебiнен жүргiзедi. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің сайты: www.anticorruption.gov.kz


11

www.egemen.kz

28 тамыз 2015 жыл

Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ресми хабары Алматы

2015 жылғы 28 тамыз

Ескерткіш монеталарды айналысқа шығару туралы

«Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» 1995 жылғы 30 наурыздағы Қазақстан Республикасының № 2155 Заңына сəйкес Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2015 жылғы 28 тамызда номиналдық құны 50 теңгелік, нейзильбер қоспасынан «Қазақстанның қалалары» монеталар сериясынан «Астана», «Алматы», «Көкшетау», «Шымкент» ескерткіш монеталарын айналысқа шығарады. Ескерткіш монеталардың бет жақтарындағы (аверсіндегі) бейнелері бірдей. «Астана», «Алматы», «Көкшетау», «Шымкент» ескерткіш монеталарының бет жағының сипаттамасы: Монеталардың бет жағында (аверсінде) орталық бөлігінде монетаның номиналын білдіретін «50 ТЕҢГЕ» деген жазу бар. Жоғарғы бөлігінде оюөрнекті сегіз бұрышты розетка, төменгі бөлігінде – ұлттық ою-өрнек элементі. Номиналдың оң жағында «ҚҰБ» деген аббревиатура орналасқан. Айналдыра шығыңқы жиек.

Жылдар жемісі

«Астана» ескерткіш монетасының сырт жағының сипаттамасы: Монетаның сырт жағында (реверсінде) орталық бөлігінде Астана қаласының гербі бейнеленген. Ай налдыра мемлекеттік тілде «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ» деген жазу, монетаның соғылған жылын білдіретін «2015» деген сан жəне шығыңқы жиек жүргізілген. Жазу мен сан нүктелермен бөлінген.

Қазақ хандығының 550 жылдығы мерекеленетін үстіміздегі жылда жарық көріп жатқан түрлі баспа өнімдері қатарына тағы бір кітап қосылды. Алматыдағы «Рух БГ» баспасынан жазушы Бейбіт Қойшыбаевтың «Қазақ мемлекеті тарихына көзқарас» атты жұмысы жарыққа шықты. (Қойшыбаев Б. Қазақ мемлекеті тарихына көзқарас: тарихи очерк. – Алматы: Рух БГ, 2015. – 136 б.). Аталмыш тарихи очеркте қазақ мемлекеттігінің хандық түрінде құрылуы, дамуы, сыртқы жаулардан қорғануы, одақтас іздеуі, біртіндеп тəуелсіздігінен айырылуы, отарлануы жəне қайта жаңғыруы жайында жаңаша əңгімеленіп, алға тосын пайымдар тартылады. Ғасырлар бойы тарих беттеріне түрлі атаумен із қалдырып келе жатқан мемлекеттілігін қазақ халқы XV ғасырдың ортасынан өте бергенде өз есімімен аталатын дербес хандық мəртебесіндегі жаңа сапаға ауыстырды. Сөйтіп, жаңаша рəсімделген, өз атымен айшықталған мемлекетін тарих сахнасына шығарды. Оқырман назарына ұсынылып отырған осынау кітапта сол үдеріс əңгімеленіп, Қазақ Ордасы

тарихына танымды шолу жасалады. Хандықтың негізі қаланған, іргесі кеңейтілген, көршілер душар еткен басқыншылық соғыстардан қорғанған кезеңдері жайында əңгімеленеді. Əр кезгі тарихи ахуал, елдегі ішкі қайшылықтар, басқарушы элитаның ел мүддесін көздеген іс-əрекеттері, сондай-ақ мемлекеттік көзқарас тұрғысынан өрісі тар қадамдарға баруы жəне оларының тұтастыққа, бірлікке тигізген теріс əсері,

соның салдарынан тəуелсіздікті жоғалту, жер-судың, елдің отарлануы, ақыры, азаттыққа, шынайы тəуелсіздікке қол жеткізген тар жол, тайғақ кешуден өту жайында сөз болады. Ел тарихын жазуда еуроцентристік көне бағдардан бас тартып, жаңа əдістемемен қаруланудың өзіндік бір тəжірибесі осынау «Қазақ мем лекеті тарихына көзқарас» кітабында жасалған. Аталмыш тарихи очерк

«Жеті Жарєы» жалєасы Ұлттық музейде Қазақ хандығының 550 жылдығы, Қазақстан Республикасы Конституциясы мен Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығы сынды биылғы жылдың атаулы даталары аясында бірнеше шара өткізілді. Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Оның алғашқысы: «Кон ституция – қазақстандық қоғамның негізі» тақырыбында əңгіме өрбіген дөңгелек үстел отырысы болса, екіншісі – қазақ құқығының тарихына қатысты көрме еді. Дөңгелек үстелге жиылған ғалымдар мен құқықтанушылар, қоғам қайраткерлері, мемлекеттік орган дардың өкілдері Қазақстан Республикасында Конституцияның қалыптасуы жəне дамуы мəселелерін кеңінен ой таразысына салып, өткен тарих пен бүгінді көктей шолып, Конституцияның мемлекеттің негізі, азаматтардың құқықтарының кепілі болып отырғанына тоқталды. Отырыстың модераторлық тізгінін ұстаған Ұлттық музей директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары Жəкен Таймағамбетов өз сөзінде: «Орта ғасырларда Еуропаның кейбір мемлекеттерінің іргесі қаланбай жатқан кезде бізде заңдар болған. Ел аузында «Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы» деген сөз бар. Осы хандардың ізін жалғастырушы Тəуке ханның «Жеті Жарғысын» білмейтін қазақ жоқ. Қазақ хандарының заңдарында абақтыға қамау, өлім жазасына кесу деген ұғымдар болмаған. Ол заңдар көшпелі халықтың барлық салт-санасын ескере отырып жазылған. Ал Қазақстан тəуелсіздік алған соң жазылған Ата Заңда тіл, ұлт, диаспора ұғымдары ерекше атап өтілген. Қазақстан көпұлтты мемлекет болғандықтан, Конституцияда барлығы жанжақты ескерілген. Конституцияға өзгертулер мен толықтырулар енгізіліп тұрады. Бұл – заман талабы», – деп түйіп тұрып ой айтса, Конституциялық Кеңестің мүшесі Аманжол Нұрмағамбетов 1995

жылғы Қазақстан Республикасы Конституциясына 1998, 2007, 2011 жылдары Ата Заңымызға енгізілген өзгерістерге ерекше назар аударды. Білімі мен білігі астасып жатқан Аманжол Нұрмағамбетов əрі қарайғы ойын былайша өрбітті. «Конституционализмнің тамыры тым тереңде жатыр. Ол бүгінгі күнге түрленіп, жаңғырып жетті. Біз ертеректегі құқықтық актілердің барлығын білеміз дей алмаймыз. Өкінішке қарай, олардың бізге толық мəтіні жеткен жоқ. Алайда, сол жеткен үзіктерімен-ақ олардың идеялары мен ұстанымдары қандай болғанынан хабардармыз. Біз екі ғасырдан астам уақыт Ресей империясының қол астында болдық. Осы уақыт аралығында олар қазақтардың əкімшілік бас қаруындағы құқығын Ресейдің заңдарымен жүйелеп отырғанымен өзге адами қатынастарда, мəселен, жесір дауы, құн өтеу, т.с.с. ежелден келе жатқан дəстүрлі заңдылықтарын еш өзгерте алған жоқ», – дей келе, тəуелсіздіктің алғашқы жылдарында өтпелі кезеңде қабылданған Конституцияның кемшін тұстарын да əңгімелеп, ал қазіргі Ата Заңымыздың тəуелсіз елдің темірқазығына айналып отырғанына тоқталып, ол біздің құқықтарымыз бен бостандығымызға кепіл болады. Дөңгелек үстелде өз ойларымен ортақтасушылар Кон сти туциямыздың 20 жыл ішінде жаңа Қазақстанның толайым табыстарының сенімді кепіліне айналғанын, ұтымды құқықтық жүйенің арқасында экономикалық өсім мен қоғамдық игілікке қол жеткізілгенін, тыныштық пен тұрақтылықтың қамтамасыз етілгеніне баса мəн берді. Ата Заңның өзекті қағидаларының негізінде маңызды өзгерістер жүзеге асырылып, бүгінде эконо микалық жəне саяси тұрақтылығымен, қазақ

даласын мекендейтін сан этнос өкілдері арасындағы келісімімен жəне олардың біртұтастығымен, жаңа биіктер мен табыстарға деген ұмтылысымызбен ерекшеленетін елге айналдық деген пікірлерін жиналған қауымның назарына ұсынған. Екінші шара – еліміздегі конституционализм тарихының тамыры ғасырлар қойнауына кететінін жəне оның 1465 жылы құрылған Қазақ хандығымен тығыз байланыстылығын музей жəдігерлерімен баяндаған, қазақ құқығының тарихына қатысты көрмеде «Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы» жəне Тəуке ханның «Жеті Жарғы» заңдар топтамаларынан бастау алған қазақ құқығының негізгі кезеңдерінің айшықты көрсетілуімен көз тартты. Көрмені тамашалаушылар Қазақстанның қазіргі конституциялық заңының алғашқы ережелері 1917 жылы 13 шілдеде І Жалпы қазақ съезінде жарияланған Алаш автономиясының ІІ съезінің қаулысымен тұжырымдалғанымен, (1917 ж. желтоқсан), одан бергі тарихта Қазақ АКСР-нің 1926 жылғы Конституциясы мен Қазақ КСР-нің 1937 жəне 1978 жылғы Конституциялары жəне Қазақстан Республикасының 1993 жəне 1995 жылғы Конституцияларының негізгі ережелерімен танысу мүмкіндігіне ие болды. Экспозицияға хандық биліктің нышандарымен бірге 1937, 1978, 1993, 1995 жылдардағы Конституциялар жəне өзге де қызықты экспонаттар қойылыпты. Екі шараға қатысушылардың қай-қайсысы да Ата Заң 20 жыл ішінде жаңа Қазақстанның толайым табыстарының сенімді кепіліне айналды, Конституция ұлттық құқық жүйесін дамытудың құқықтық қайнары болумен қатар, қоғамдық қатынастарға тікелей ықпал етіп, мемлекетке, қоғамға жəне əрбір азаматқа қызмет етуін жалғастыруда, тəуелсіздігіміз баянды болып, ұрпағымыз азаттық рухына суарылып жетілсін деген оймен тарасты.

«Алматы» ескерткіш моне та сының сырт жағының сипаттамасы: Монетаның сырт жағында (реверсінде) орталық бөлігінде Алматы қаласының гербі бейнеленген. Айналдыра мемлекеттік тілде «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ» деген жазу, монетаның соғылған жылын білдіретін «2015» деген сан жəне шығыңқы жиек жүргізілген. Жазу мен сан нүктелермен бөлінген. тарихшыларға, зерттеушілерге, Отан тарихын сүйетін барша жұртшылыққа жаңаша пайымдалған түрлі тағылымды ақпарат ұсынуымен құнды. Нұрлыбек ДОСЫБАЙ.

«Көкшетау» ескерткіш монетасының сырт жағының сипаттамасы: Монетаның сырт жағында (реверсінде) орталық бөлігінде Көкшетау қаласының гербі бейнеленген. Айналдыра мемлекеттік тілде «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ» деген жазу, монетаның соғылған жылын білдіретін «2015» деген сан

жəне шығыңқы жиек жүргізілген. Жазу мен сан нүктелермен бөлінген. «Шымкент» ескерткіш монетасының сырт жағының сипаттамасы: Монетаның сырт жағында (реверсінде) орталық бөлігінде Шымкент қаласының гербі бейнеленген. Айналдыра мемлекеттік тілде «ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ» деген жазу, монетаның соғылған жылын білдіретін «2015» деген сан жəне шығыңқы жиек жүргізілген. Жазу мен сан нүктелермен бөлінген. Монеталардың бет жағындағы жəне сырт жағындағы бейнелер мен жазулар бедерленген. Қыры (гурты) бедерлі. Монеталар «нейзильбер» қоспасынан жасалған, диаметрі – 23 мм, массасы – 4,71 грамм, əрбіреуінің таралымы – 50 мың дана. Ескерткіш монеталар Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында көрсетілген құнымен төлемнің барлық түрлері бойынша, сондай-ақ шоттарға, салымдарға, аккредитивтерге есептеу үшін жəне аударым жасау үшін қабылдануға міндетті, Қазақстан Республикасының барлық банктерінде шектеусіз ұсақталады жəне айырбасталады. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің осы ресми хабарға түсіндірмесі Ескерткіш монеталарды «Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Қазақстан теңге сарайы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорны дайындаған. Монеталардың дизайны Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 25 қыркүйектегі № 1193 Жарлығымен бекітілген Қазақстан теңгесі – ұлттық валюта банкноттары мен монеталары дизайнының тұжырымдамасына сəйкес əзірленген. Əрбір атаудағы монеталардың бір мың данасы жақсартылған сапамен дайындалды жəне арнайы пластикалық термовакуумды ораумен сатуға арнап шығарылды. «Астана» монетасы екі мың дана санмен «Қазақстанның қалалары» сериясының монеталарына арналған альбом түріндегі орауға оралған. Монеталарды Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің барлық филиалдарында сатып алуға болады. Алматы қаласында мына мекенжай бойынша сатып алуға болады: Панфилов көшесі, 98. Анықтама үшін телефоны: (727) 273-83-98.

Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасының конкурстық комиссиясы

Конкурсная комиссия управления здравоохранения Кызылординской области

«Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасының №3 қалалық емханасы» шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кəсіпорны бақылау кеңесінің мүшесі лауазымдық қызметіне Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасы конкурс жариялайды Конкурс өткізілетін күн: конкурсты өткізу туралы хабарландыруды жариялағаннан бастап 30 (отыз) күнтізбелік күннің аяқталуына дейін. Конкурс өткізілетін орын: Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасы, мекенжайы: Қызылорда қаласы, Абай даңғылы, 27, Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасының ғимараты, №212 бөлме. Кəсіпорын атауы, орналасқан жері, пошталық мекенжайы жəне байланыс телефоны: «Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасының №3 қалалық емханасы» шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кəсіпорны, индекс 120008, Қызылорда облысы, Қызылорда қаласы, Жібек жолы көшесі, 66, байланыс телефоны: 8 (7242) 30-01-38, факс: 8 (7242) 23-20-26, e-mail: polik_3@list.ru Негізгі қызметі: қала халқына амбулаториялық-емханалық, стационарды алмастыратын көмек көрсету. Бақылау кеңесіне сайланатын тұлғаларға қойылатын талаптар жоғары білімінің болуы, сондай-ақ төмендегі мынадай талаптарының бірінің: 1) Денсаулық сақтау саласындағы кемінде он жыл жұмыс тəжірбиесінің; 2) Денсаулық сақтау саласындағы басшылық қызметте (заңды тұлға басшысы немесе оның орынбасарлары) кемінде бес жыл тəжірбиесінің; 3) Денсаулық сақтау саласындағы қоғамдық бірлестіктердің мүшесі болуын қамтиды. Конкурсқа қатысуға ниет білдірген тұлға конкурс өткізу туралы хабарландыруда көрсетілген мерзімде комиссияға мынадай құжаттарды ұсынуы тиіс: 1) Конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) Мемлекеттік жəне орыс тілдеріндегі түйіндеме; 3) Еркін нысанда жазылған өмірбаян; 4) Үміткердің жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесі; 5) Жоғары білімі туралы құжаттың көшірмесі; 6) Еңбек кітапшасының (ол болған кезде) немесе еңбек шартының көшірмесі, не соңғы жұмыс орнына қабылданған жəне еңбек шартының тоқтатылғандығы туралы бұйрықтардың көшірмесі; 7) Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу комитетінің аймақтық бөлімшелерінен соттылығы жəне сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары жоқ екендігі туралы берілген растайтын құжаттар. Үміткер конкурстық өтініштің түпнұсқасын «Түпнұсқа» деп белгіленген конвертке салып жапсырады. Бұл конвертте үміткердің аты, жөні, тегі жəне мекенжайы көрсетілуі тиіс. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар хабарландыру жариялағаннан бастап 30 (отыз) күнтізбелік күн аралығында Қызылорда қаласы, Абай даңғылы, 27-үй мекенжайы бойынша Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасына тапсырылуы тиіс. Анықтама үшін байланыс телефоны: 8 (7242) 40-01-51 (3008), 23-53-41.

Управление здравоохранения Кызылординской области объявляет конкурс на занятие должности члена наблюдательного совета государственного коммунального предприятия на праве хозяйственного ведения «Городская поликлиника №3 управления здравоохранения Кызылординской области» Дата проведения конкурса: по истечению 30 (тридцати) календарных дней со дня объявления проведения конкурса. Место проведения конкурса: Управление здравоохранения Кызылординской области, адрес: город Кызылорда, проспект Абая, 27, здание управления здравоохранения Кызылординской области, кабинет №212. Наименование предприятия с указанием места нахождения, почтового адреса, телефона: государственное коммунальное предприятия на праве хозяйственного ведения «Городская поликлиника №3 управления здравоохранения Кызылординской области», индекс 120008, Кызылординская область, город Кызылорда, улица Жибек жолы, 66, контактные телефоны: 8 (7242) 30-01-38, факс: 8 (7242) 23-20-26, e-mail: polik_3@list.ru Основная деятельность: оказание первичной медико-санитарной и стационарозамещающей помощи прикленному населению. Требования к лицам, избираемым в наблюдательный совет, включает наличие высшего образования, а также одного из следующих требовании: 1) Наличие опыта работы не менее десяти лет в сфере здравоохранения; 2) Опыта руководящей работы (руководитель юридического лица или его заместителей) не менее пяти лет в сфере здравоохранения; 3) Являющегося членом общественного объединения в сфере здравоохранения. Лицо, изъявившее желание принять участие в конкурсе представляет комиссии следующие документы: 1) Заявление об участии в конкурсе; 2) Резюме на государственном и русском языках; 3) Автобиографию, изложенную в произвольной форме; 4) Копию документа, удостоверяющего личность кандидата; 5) Копию документа о высшем образовании; 6) Копию трудовой книжки (при ее наличии) или трудового договора либо выписки из приказов о приеме и прекрашении трудового договора с последнего место работы; 7) Документы, подтверждающие отсутствие судимости и коррупционных правонарушений, выданные территорияльными подразделениями Комитета по правовой статистике и специальным учетам Генеральной прокуратуры Республики Казахстан. Кандидат запечатывает оригинал конкурсной заявки в конверт, пометив его: «Оригинал». На этом конверте должны быть указаны фамилия, имя, отчество и адрес кандидата. Необходимые длы участия в конкурсе документы должный быть представлены в течение 30 календарных дней с момента публикации данного объявления в управление здравоохранения Кызылординской области по адресу: город Кызылорда, проспект Абая, 27. Телефоны для справок: 8 (7242) 40-01-51 (3008), 23-53-41.

ХАБАРЛАНДЫРУ Білім беру мекемесі «Қазақ инженерлік, қаржы банк» академиясы (бұдан əрі – академия) білім беру мекемесіне «Қазақ қатынас жолдары университеті» (бұдан əрі – ҚҚЖУ) қосылуына байланысты, ҚҚЖУ академиясының құқықтары мен міндеттеріне жəне білім беру саласындағы академияның студенттері мен магистранттары барлық сұрақтарымен тіркеу кеңсесіне, ал қызметкерлер мен профессорлық-оқытушылық құрамы ҚҚЖУ əкімшілігіне мына мекенжайы бойынша хабарласа алады: Алматы қ., Жетісу-1 шағын ауданы, 32-А үй, тел: 376-74-78, 376-74-79.

Аудиторлар палатасының Біліктілік комиссиясының шешiмiмен «аудитор» біліктілігі берілді: Жакипова Асем Серикановна, Харитонов Иван Владимирович, Дайрашева Эльмира Темирхановна, Безуглая Антонина Владимировна, Галиева Динара Фаритовна, Джишамбаева Малика Эрнестовна, Маканов Бахтияр Абаевич, Номаконова Татьяна Сергеевна, Нуржанов Ержан Хасенович, Род Анна Игоревна, Шаяхметова Гульнур Галиевна.

ОБЪЯВЛЕНИЕ В связи с присоединением Учреждение образования «Казахская инженерная, финансово-банковская академия» (далее – академия) в Учреждение «Казахский университет путей сообщения» (далее – КУПС) в котором КУПС является правопреемником прав и обязанностей академии в том числе в области образовательной деятельности обучающихся Академии. Студенты и магистранты академии по всем вопросам обращаться в Офис регистратуру, а сотрудники и ППС в администрацию КУПС по адресу: г. Алматы, микрорайон Жетысу-1, дом 32а, тел.: 376-74-78, 376-74-79.

«Асыл» өнеркəсіптік-сауда компаниясы» АҚ «Асыл» ӨСК» АҚ кредиторларына жəне акционерлеріне ірі мəмілені мыналар бойынша ұлғайту жөнінде хабарлайды: 1). 5 700 000,0 теңге сомаға 47100 000,0 теңге сомадағы кредиттік желіні беру туралы келісім; 1). 2 900 000,0 теңге сомаға 40 000 000,0 теңге сомадағы кредиттік желіні беру туралы келісім. Қосымша ақпарат мына телефон арқылы: 8(727)374-69-46.

Аудиторлыққа кандидаттардың назарына! Аудиторлар палатасының Біліктілік комиссиясы 2015 жылғы 20-23 қараша аралығында біліктілік емтихандарын өткізеді. Анықтама тел.: (727) 397-12-36, kval_ kom@audit.kz

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. «Қазақтелеком» АҚ басқармасы қауіпсіздік жөніндегі басқарушы директоры Ержан Сабетұлы Жақыпбекке жəне туған-туыстары мен жақындарына аналары Гүлжаһан АДАМБЕКТІҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


12

www.egemen.kz www.egemen.kz

28 тамыз 2015 жыл

(Соңы. Басы 1-бетте). Бұған, шамасы, алаңдағы уақыттарының басым бөлігін қорғаныста өткізгендерімен, жігіттеріміздің жеме-жемге келгенде, қарға бойлы қарсыластарынан төмен түсе қоймағандары, ара-тұра жасаған қарсы жорықтары көп жағдайда қауіптірек болып шығып жатқандары əсер етсе керек. Не дегенде де, астаналықтардың сырт алаңдағы бұл ойынынан көңілге күдік ала қоятындай ештеңе таппағанбыз. Керек десеңіз, мұның өзі олардың өзіндік бір тактикалық ойын жүйесі іспетті болып көрінген. Олай дейтініміз, мұның алдында Астанада өткен бірінші кездесуде де біздің жігіттер керекті кезінде ғана қауырт шабуылдарға көшіп, қал ған уақыттың көбінде допты қарсыластарына беріп қойған болатын. «Астана» өзінің осы ойын өрнегінен тіпті бірінші айналымдаақ əдемі нəтиже шығаруға шақ қалған. Бұдан бұрын финнің ХИК командасымен өткен матчта алыстан өте əдемі гол соғып, көрермен қауымның көзайымына айналған Дмитрий Шомко мұнда да сол ерлігін қайталай сала жаздады. Алайда, бұл жолы өткендегідей əуелетіп емес, белдеу бойлатып ұрған оның добын кипрліктер қақпашысы Бой Ватерман соңғы мезетте қайтарып үлгеріп, дарбазасын дабылдап келген голдан сақтап қалды. Мұның жанында ойынның өне бойында біздің жаққа қарай жанұшыра ұмтылумен болған АПОЭЛ футболшыларының мүлттері аса бір көп бола қоймаған сияқты. Олар мұндай мəуріттердің

бір-екеуін матчтың екінші таймында жіберіп алғаны болмаса, тұтастай алғанда, тапап тастайтындай артықшылыққа қол жеткізе алған жоқ. Бұл, əрине, ойын барысында бəсекелестерінің алысжақыннан ұрған, бұрыштамадан жіберген доптарын əлсін-əлсін қағып алып, қауіптің бетін сол бойда қайтарып тұрған қақпашымыз Ненад Эричтің ерлікке пара-пар еңбегін əсте жоққа шығару емес. Кездесуде сондай-ақ астаналықтар сапынан соғылған голдың ұйымдастырушысы Бауыржан Жолшиев пен оның берген пасын ашық қақпаға сүңгіте салған Неманья Максимович, сондай-ақ жоғарыда айтылған Дмитрий Шомко мен Георгий Жуков өздерін өте жақсы қырларынан танытты. Біздің жігіттер тіпті матчтың аяқталуына санаулы минуттар қалған кезде, дəлірегі, төрешінің қосқан уақытының ең ақырғы сəттерінде кипрліктердің қақпасына тағы бір гол соғып, жеңіп те кете жаздады. Матчтың өзде рі үшін ұтылысқа бет алдырып бара жатқанын білген алаң иелері соңғы минуттарда жүдə ва-банкке барғандай қалып танытып, алға тайлы-таяғы қалмай, түгел ұмтылған. Сондай кездерде астаналықтар кемінде үш рет өте жақсы қарсы шабуыл ұйымдастыра білді. Бұлардың соңғысы соның алдында алаңға шыққан Алексей Щеткиннің орашолақтығы арқасында ғана нақты голға айналмай қалғандай көрінді. Кипрліктер қақпасы ма ңына жақын жерде доп алған ол мұны алдыңғы жақта жалғыз қорғаушының жанында жүрген үш командаласының біріне тез асыра қойғанда, бəрі басқаша болар ма еді, кім білсін!

Дегенмен, қанағат! Біз үшін осының өзі жеңіс. «Астана» осылай сырт алаңда жеңіске бергісіз тең ойынға қол жеткізді. Алаңдағы Лондоннан шақырылған арбитр Мартин Аткинсон матчтың соңғы ысқырығын берген кезде, осының бəрі біздің жүрегімізге қуаныш болып құйылды, шаттық болып тасыды. Бұл расында да нағыз үлкен жеңіс еді. Қазақ футболы осылай жыл санап бір қадам болса, алға аттап, біртіндеп ілгері жылжып келеді. Былтыр Қарағанды «Шахтерінің» Чемпиондар лигасы іріктеу турнирінде жақсы өнер көрсетіп, осындай плей-офф кезеңінде екі ойынның қорытындысымен Шотландияның «Селтигіне» жол беріп алғанының өзін едəуір жетістік санағанбыз. Кеше түнде Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне шыққан 32 команданың арасында жеребе тастау рəсімі болып өтті. Ол «Астананың» енді кімдермен ойнайтынын анықтап береді. Бұған қосатынымыз, 15-16 қыркүйекте ойындары басталатын бұл кезең 8-9 желтоқсанда аяқталады. Соған дейін командалар 6 турдың кездесулерін өткізіп, өз тобындағы қарсыластарымен екі реттен ойнап үлгереді. Біз астаналықтарға турнирдің бұл тұсында да сəтті ойнауды тілейміз. Сосынғы айтарымыз: кеше түнде Еуропа лигасының плейофф кезеңіне шыққан Алматының «Қайраты» өз алаңында француздың «Бордосын» қабылдады. Қарымта матч ретінде ойналған бұл кездесуде қайраттықтар қарсыластарын екі доп айырымымен ұтса, топтық кезеңге шығады. Командалардың бұдан бір апта бұрын Бордода өткен ойынында алаң иелері 1:0 етіп ұтқан еді.

• Болашақ бүгіннен басталғандай...

 Бəрекелді!

 Е, дұрыс екен!

Ќараєандыда оќу аќысы ќымбаттамайды Қайрат ƏБІЛДИНОВ, «Егемен Қазақстан».

2015 жылдың 19 тамызы күні валютаның бағасы аспанға шапшығанда балалары ақылы түрде оқитын ата-аналар қатты сасқан болатын. Енді ше, тапқан-таянғанын аузынан жырып, балаларын оқытып жатқан қарапайым халық үшін оқу бағасының қымбаттауы арық атқа қамшы ұрғандай əсер ететіні сөзсіз еді... Дегенмен, енді қарағандылық ата-ананың уайымы сейіліп, ұйқысы тынышталатын болды. Өйткені, өңірдегі жетекші жоғары оқу орындары 2015-2016 оқу жылдарында білім алу ақысының қымбаттамайтынын мəлімдеді. ҚАРАҒАНДЫ.

 Ізгілік

– «Алтын жүрек» сыйлығын тапсыруды алғаш қолға алған кезімізде еліміз бойынша 90 адамнан ғана өтініш түскен еді. Былтыр сыйлыққа ұсынушылар саны 200ге жетсе, биыл бізге 10 күннің ішінде ұсынылған үміткерлер саны 100-ден асып отыр. Біздің қоғамда шіріген байлар емес, қарапайым адамдар қайырымдылықпен тұрақты түрде айналысатындығын да біздегі көрсеткіштен байқауға болады, – дейді «Бауыржан» қайырымдылық қорының президенті Жұлдыз Омарбекова.

«Алтын жүрек» ұлттық қоғамдық сыйлығы 2007 жылы меценаттық жəне қайырымдылық идеяларын насихаттау мақсатында «Бауыржан» қайырымдылық қорының бастамасымен тағайындал ған болатын. Осы уақыт аралығында елімізде сан мыңдаған қайырымдылық істер атқарылып, қоғамда бауырмалдық пен игі шаралар атқару ниеті едəуір артты. Аталмыш сыйлық тапсырыла бастаған кезден бері 100-ден аса мектеп, 300 спорт жəне ойын алаңдары, 70 балалар бақшасы бой көтеріп, он мыңдай адамның өмірі құтқарылды.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Ақтөбе қаласында өткен бас жүлдесі 1 миллион теңгені құрайтын бұл байқауға жуырда шаңырақ көтергелі отырған бес жұп қатысты. Қалалық əкімдіктің қолдауымен ұйымдастырылған ерекше байқау Қазақстан Республикасы Конституциясының 20 жылдығына орайластырылып өткізілді. Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Байқаудың мақсаты жастарды отансүйгіштікке, отбасылық ынтымаққа, бірлікке тəрбиелеу болып табылады. Шараны ұйымдастырушылардың бі рі, «Шаңырақ центр» той ұйымдастыру орталығының бас директоры Əйгерім Галькиева бұл бастаманың ақтөбелік қызжігіттердің қоғамдық іс-шараларға белсендірек қатысуына ықпал ететінін айтады. Байқауға отбасылық өмірге қадам басып отырған жұптар Ерлан Қалдыбеков пен Альбина Ибраимханова, Абылай Наурызбаев пен Əйгерім Ұлмағанбетова, Махаббат Амирин мен Гүлнұр Жұмағалиева, Қуандық Төребеков пен Алина

Ғабдуалиева, Талғат Саленов пен Ахман Бисенбаева қатысты. Сайыс екі жастың қалай танысқаны туралы баяндайтын «Love story» бейнебаянды тамашалаудан бас талды. Байқау шарттары бойынша қалыңдықтар мен күйеу жігіттер тамақ дайындаудан шеберліктерін көрсетті. Сайыстың «Маған тұрмысқа шықшы?» деп аталатын ақырғы шартында жігіттер қыздарға жүрекжарды ұсыныстарын жасап, жүзіктерін ұсынды. Қала əкімінің орынбасары Айгүл Арынғазиева бастаған қазылар алқасы басты сыйлықтың иелерін анықтап, қалғандарын да бағалы сыйлықтармен марапаттады. Байқаудың 1 миллион теңгелік бас жүлдесін Талғат пен Ахман иеленді. Түркияға екі кісілік тегін

Польшада Їшінші рейхтыѕ ќазынасы табылды Сол кезде тараған қауесетке сенсек, Үшінші рейх əскерлері 1944 жылы ішіне алтын, күміс құймалары мен əртүрлі өнер туындылары тиелген «қазына эшалонын» Будапешттен Германияға жөнелтпек болады. Қымбат бағалы заттар осында қолға түскен венгер еврейлері геттосынан жинап алынған екен. Бірақ состав өзі көздеген жеріне жете алмайды. Жолда оны алдымен Америка армиясының жауынгерлері тоқтатады. Кейін АҚШ жағы жүргізген тексеру жұмыстары аталған қазынаның бір бөлігін сол əскерлердің алып қойғанын анықтайды. Содан кейін Қызыл армияның жақындап қалуына байланысты немістер қазынаны 150 метрлік бронды пойызбен алып кетпек болған деген де аңыз тарайды. Оның бұдан арғы желісі вагон Төменгі Силезия тауларын тесіп өтетін тоннельдің аузына дейін барғанымен, оның арғы бетке шыққанын ешкім көрмегенін алға тартатын еді. Енді, міне, бірнеше күннен бері Польшада тұратын бірі – поляк, екіншісі неміс ұлттарының өкілдері болып келетін екі ер кісі өздерінің сол «алтын вагонды» тапқандары туралы жарияға жар салғандары белгілі болып отыр. Осыған байланысты Валбжиха ауданының билігі қазір мəлімдеменің қаншалықты шындыққа жанасымды екенін тексеріп жатыр. Мəселе мынада, қазына тапқандарын жеткізген кісілер сол жүктің 10 пайыздық мөлшері өздеріне жазылмайынша, оның қайда жатқанын айтудан бас тартып отыр. Бұл үшін олар алдымен сол маңдағы заңгерлер кеңсесіне барып, кеңес сұраған болып шықты.

АЛМАТЫ.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-07-87.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz. Интернет-редакция: ekazakhstan@mail.ru Алматыда: факс (727) – 273-07-87, электронды пошта – egemalm@mail.ru

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

АҚТӨБЕ.

Алтын артќан пойыз

«Алтын жүрек» ұлттық-қоғамдық қайырымдылық сыйлығы «Жетім балаларға көрсеткен қамқорлығы үшін», «Білімге қолдау көрсеткені үшін», «Мүгедек жандарға көрсеткен қамқорлығы үшін», «Ақпараттық қолдаушы», «Қазақстанның өркендеуіне қосқан үлесі үшін», «Жыл меценаты» секілді 11 номинациядан тұрады. Биылғы жобаға өтініш қабылдау уақыты тамыз айының басынан қыркүйек айына дейін жүргізіліп, сыйлықтарды салтанатты түрде тапсыру рəсімі қазан айында Алматы қаласында өтеді.

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

жолдама Махаббат пен Гүлнұрға бұйырды. Ал «Shanti Spa» сауықтыру орталығына баруға мүмкіндік беретін 55 мың теңгелік сертификатты Қуандық пен Алина иеленсе, «Ассорти» мейрамханасында кешкі ас ішуге мүмкіндік беретін 30 мың теңгенің сертификатын Ерлан мен Альбина алды. Абылай мен Əйгерімге «Love story» бейнебаянын тегін түсіру сертификаты табыс етіліп, суреттері «Ваша свадьба» журналында жарияланатын болды. Мерекелік кешті қорытындылаған қала əкімінің орынбасары Айгүл Арынғазиева Қазақстан бойынша мұндай күйеу жігіттер мен қалыңдықтардың жарысы əлі өтпегендігін, бұл байқаудың болашақта дəстүрлі түрде өткізілетін жеткізді. Байқауға «Светлана» туристік фирмасы, жастарға арналған ақпараттыжарнамалық «Ваша свадьба» журналы, «Мега Ақтөбе» сауда ойынсауық орталығы демеушілік қолдау көрсетті.

Бұл Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғалы бері жұрт аузында айтылып жүрген аңызға бергісіз əңгіме еді. Сұрапыл жылдардың соңында, 1945 жылы кеңес əскерлері келіп жетер кезде Польшаның Вроцлав қаласына жақын маңда нацистердің қазына тиеген вагоны кенет жоғалып кетеді.

Қоғамда қайырымдылық қағидасын насихаттау ниетімен жыл сайын тапсырылатын ұлттық «Алтын жүрек» сыйлығы биыл тоғызыншы мəрте ұйымдастырылып отыр. Осы орайда жобаны ұйымдастырушылар Алматыдағы Қазақстан баспасөз клубында журналистермен кездесті. «Егемен Қазақстан».

«Миллион теѕгелік той» байќауы

 Солай ма?

Парасат пен парыз Қанат ЕСКЕНДІР,

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

«Астана» жəне Чемпиондар лигасы

 «Егемен Қазақстанның» фотоконкурсы: «ҮЛКЕН ЕЛ – ҮЛКЕН ОТБАСЫ»

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-07-26, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-Полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Осы күндері заңгерлер, армия жəне өрт сөндірушілер бригадасы осы мəселемен айналысып жатқанға ұқсайды. Ал жергілікті сайттар айтылып отырған əңгіменің осында ертеден тараған алтын тиелген вагонның Кщьонж замогы ауданында жоғалып кеткені туралы аңызға ұқсайтынын жазуда. Айта кететін жайт, бұған дейінгі жылдар бойы жүргізілген қазына іздеу жұмыстары өзінің оң нəтижесін бермеген болатын. Сəкен ҚҰЛЫМБАЙ.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Динара БІТІКОВА.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №637 ek

Profile for Egemen

28082015  

2808201528082015

28082015  

2808201528082015

Profile for daulet
Advertisement