Page 1

Бїгінгі нґмірде:

Халыќ ќалауын ќалтќысыз танытты 8-бет Бір əулеттіѕ таєдыры 12-бет Біз Сізбен біргеміз! 14-бет

№78 (28556) 28 СƏУІР СЕЙСЕНБІ 2015 ЖЫЛ

Президент поштасынан

Айќын жеѕісімен ќўттыќтады

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың атына оның Қазақстан Республикасы Президенті болып сайлануына байланысты Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путиннен құттықтау жеделхаты келіп түсті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Владимир Путин Нұрсұлтан Назарбаевты президенттік сайлауда айқын жеңіске жетуіне байланысты шын жүректен құттықтайтынын жеткізген. – Дауыс беру қорытындысы Сіздің отандастарыңыз алдындағы биік беделіңізді толығымен қуаттайды. Қазақстан азаматтары өз таңдаулары арқылы Сіздің елді əлеуметтік-экономикалық тұрғыдан жеделдетіп дамыту, еуразиялық ықпалдастық үдерістерге белсене қатысу жəне Ресеймен стратегиялық əрі одақтастық серіктестік қатынастарды нығайту жөніндегі бағдарыңызға кеңінен қолдауын көрсетті, – делінген жеделхатта. Ресей Федерациясының Президенті сенімді диалог пен екіжақты

байланыстардың ауқымын одан əрі өрістету жөніндегі бірлескен жұмысты, сондай-ақ Еуразиялық экономикалық одақ пен өзге де халықаралық құрылымдар аясындағы сындарлы ықпалдастықты жалғастыруға дайын екен дігін атап көрсетті. – Бұл Ресей мен Қазақстанның бауырлас халықтарының түпкі мүдделеріне сай келетініне, біздің құрлықтағы бейбітшілікті, тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі бағытпен үндесетініне сенімдімін, – делінген құттықтауда. Соңында Владимир Путин Нұрсұлтан Назарбаевқа мықты денсаулық, сарқылмас қуат жəне мемлекет басшылығындағы аса жауапты қызметіне жаңа табыстар тіледі.

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың атына оның Қазақстан Республикасы Президенті болып сайлануына байланысты Өзбекстан Республикасының Президенті Ислам Каримовтан құттықтау жеделхаты келіп түсті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Ислам Каримов Нұрсұлтан Назарбаевты президенттік сайлаудағы жеңісімен құттықтады. – Өткен сайлаудағы Сіздің айқын жеңісіңіз халықтың жоғары сенімінің жəне өзіңіздің көреген басшылығыңызбен жүргізілген, Қазақстан халқының бақуаттылығына, сондай-ақ елдің халықаралық аренадағы рөлі мен беделін арттыруға бағытталған қоғамдықсаяси, əлеуметтік-экономикалық терең реформаларды қолдауының айшықты айғағы болды, – делінген жеделхатта. Өзбекстан Президенті сан ғасырлық дəстүрлі достыққа, тату көршілестікке жəне өзара құрметке негізделген жан-жақты даму мен екі жақты қарым-қатынастың нығаюы бұдан əрі де екі ел халқы ның мүддесіне, өңірдегі бейбітшілік пен тұрақтылықтың сақталуына қызмет ете

беретініне сен ім білдірген. – Осы мүмкіндікті пайдалана отырып, Сізге мықты денсаулық, сарқылмас күш-жігер жəне мемлекеттік қызметіңізге жаңа табыс, ал бауырлас Қазақстан халқына игілік пен бақ-береке тілеймін, – делінген құттықтауда. Ислам Каримов, сондай-ақ, Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстан Республикасы Президентінің сайлауындағы жеңісімен кейінірек телефон арқылы сөйлесу кезінде де құттықтады. Бұдан бөлек, Мемлекет басшылары екіжақты ынтымақтастықтың өзекті мəселелерін жəне Өзбекстан Президентінің елімізге 2014 жылғы қарашада келген ресми сапары кезінде қол жеткізілген уағдаластықтардың орындалу барысын талқылады. Телефон арқылы сөйлесуге өзбек тарапы бастамашы болды.

Ел тўтастыєыныѕ тўтќасы Елімізде бірлігіміз бен ынтымағымызды көрсететін, ертеңге деген сенімді нығайтатын, кеше мен бүгінді сабақтастыра отырып, болашаққа қарай нық қадам басуға жігер беретін іргелі істер жеткілікті. Олардың барлығын тізбектеп шығу ұзақ əрі таусылмайтын əңгіме. Əсіресе, соңғы кездері қолға алынған қыруар жұмыстар еліміздің биік белестерге көтерілуіне, жаңа сипатта дамуына зор ықпалын тигізіп отырғанына ешкім дау айта қоймас.

Қазақстанның ішкі тұтастығы, ауызбіршілігі талайдың аузында жүр. Бұл өзгелер үлгі тұтар жасампаз істердің қайнар көзіне айналған жұртымыздың əлеуетіне қызыға əрі қызғана қарайтындар қатары күн өткен сайын көбейіп келе жатқанын білдірсе керек. Күні кеше, яғни, президенттік сайлау өткен 26 сəуір күні əлем халқы ынтымақты ту етіп, тұғырында тұлғалана түскен, татулығын мызғымастай етіп бекітіп, берекесін

бірліктен тапқан ел екенімізге тағы бір рет көз жеткізді. Халық ойының өз Көшбасшысын таңдау сəтінде бір нүктеде тоғысуы жақсылықтың белгісі, елдік сананың өскені, іргенің нығайғаны, шаңырақтың биіктей түскені. Негізінде, ел ынтымағын айғақтайтын нышан көп. Ал соның ішіндегі жол бастар азаматын қапысыз танып, оған дəулет тізгінін ұсынуда ұйымшылдық таныта білу ісі бірліктің шынайы сипатын көрсетеді.

Жолдыбай БАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Кеше Астана төріндегі «Сарыарқа» велотрегінде Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен «Жеңімпаздар форумы» болды. Оның не үшін өт кізілгенін тəптіштеп түсіндіріп жату ар тық шығар. Дегенмен, шараның кезек тен тыс прези дент тік сайлауда жеңіс ке жеткен Елба сы Нұрсұлтан Назарбаевқа қошемет көр сету мақсатында ұйым дас тырыл ғанын айта кетелік. Жиын барысында қазақстандық эстрада жұлдыздары концерт берді. Елбасына деген ыстық ықыластарын білдіру үшін велотрекке 8 мыңнан астам адам жиналды. Олардың арасында белгілі қоғам жəне мəдениет қайраткерлері, танымал спортшылар, зиялы қауым өкілдері жəне қарапайым азаматтар болды. Жалпы, бұл шараға қатысқан жұртшылық «Жеңімпаздар форумының» өткізілуін сайлауда бағы жанған Елбасы мен оның командасына ғана емес, сонымен қатар, барша қазақстандықтардың жеңісі құрметіне бағытталғанын ұға білді. Тағы бір ерекше ілтипатпен атап өтер жайт, форумға ақжарма көңілмен, шынайы ниетпен келген халайық күні кеше өткен сайлауда Қазақстан халқы жарқын болашаққа бастар жолды жаңылыспай таңдағанын, дұрыс шешім қабылдағанын, қиыс пиғылға жол берілмегенін шынайы пейілдерімен айтумен болды. Қошеметке бөленген Мемлекет басшысы жұрт алдында өзінің риясыз көңілінен шыққан алғысқа толы, мəнді де маңызды сөзін арнады:

– Құрметті халқым! Қазақстандықтар! Бүгін еліміз үшін тағы бір ұмытылмас тарихи кезең жазылды. Өздеріңізге белгілі, жаңа ғана Орталық сайлау комис сиясы мəлімдеме жасады. Еліміздің 95 пайыздан артық сайлаушылары қатыс қан шарада халық маған 97,7

пайыз дауыс берді. Ең бірінші алғысым – халқыма. Осы жылдардың барлығында мені қол дап, соңымнан еріп, шылбыр мен тізгінді бір қолыма ұстатып, сеніп келе жат қан отандастарымның жаппай сенімін орындау – қадірменді міндет. Осы міндетті атқару үшін

өзімнің күш-жігерімді, денсаулығымды, тəжірибемді аямай қызмет етуге ант бергенмін. Мен сол антты орындап келе жатырмын, – деді Президент Нұрсұлтан Назарбаев. (Соңы 2-бетте).

Байќаушылармен байыпты əѕгіме

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың атына оның Қазақстан Республикасы Президенті болып сайлануына байланысты Тəжікстан Республикасының Президенті Эмомали Рахмоннан құттықтау жеделхаты келіп түсті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Эмомали Рахмон Нұрсұлтан Назарбаевты президенттік сайлаудағы жеңісімен шын жүректен құттықтайтынын жеткізген. – Өзінің ерік-қалауы арқылы Қазақстан халқы елді өркендетуге, оның халықаралық аренадағы беделін үздіксіз арттыруға жəне халқының бақуаттылығына бағытталған Сіздің жасампаз саясатыңызды кеңінен жəне шүбəсіз түрде қолдайтынын бүкіл əлемге паш етті. Бұл жолда жеткен жетістіктер Сіздің есіміңізбен тікелей байланысты, – делінген жеделхатта. Тəжікстан Президенті, сондай-ақ, өзара тиімді екіжақты

қарым-қатынастың дамуын атап өткен. – Сіз алда да елдеріміз бен халықтарымыз арасындағы өзара ықпалдастықтың аясы кеңейе, тереңдей түсуіне септігіңізді тигізе беретініңізге сенімдімін. Өз тарапымыздан біз екі мемлекет арасындағы достық қарымқатынастың нығаюы үшін қажетті нəрсенің барлығын жасайтын боламыз, – делінген жеделхатта. Соңында Эмомали Рахмон Мемлекет басшысына мық ты денсаулық, ұзақ өмір, Қазақстанның дамуы жолында тың табыстар мен жаңа жетістіктер тіледі.

Бўл меніѕ еѕбегіме берілген жоєары баєа Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық байқаушылармен кездесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Елбасы халықаралық байқаушыларға Қазақстан Республикасы Президентінің сайлауына қызығушылық танытқандары үшін алғыс айтып,

сайлаушылардың саяси белсенділігі мен билікке сенімі артып келе жатқанын атап өтті. – Өздеріңізге мəлім, сайлау барысында халықтың белсенділігі

Сайлаудыѕ алдын ала ќорытындылары жарияланды Кешегі өткен баспасөз мəслихатында Орталық сайлау комиссиясының төрағасы Қуандық Тұрғанқұлов Президент сайлауының алдын-ала қорытындыларын жариялады. Ол бойынша Қазақстан халқының 95,22 пайызы сайлауға келіп, дауыс берген. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Мемлекет басшысын сайлауға электораттың өте белсенді түрде қатысқанын Қ.Тұрғанқұлов айрықша атап өтті. «Егемен Қазақстан тарихында бірінші рет сайлаушылар өздерінің азаматтық ұстанымын, электораттық белсенділігін жəне елдің болашағы үшін саяси жауапкершілігін айқын көрсетті. Осыған, сондай-ақ, сайлау науқанын ұйымдастыру деңгейінің артқанына бірінші кезекте байқаушылар мен

сарапшылар өздерінің түсініктемелерінде көңіл аударды», деді төраға. Мұнымен қатар ол облыстық, Астана жəне Алматы қалалық сайлау комиссияларынан келіп түскен жедел деректер негізінде сайлаудың алдынала қорытындыларының анықталғанын да жеткізді. Ондағы ақпаратқа зер салсақ, Орталық сайлау комиссиясына сол уақытқа дейін келіп түскен сайлаушылар дауысы келесідей болыпты. Əбілғазы Қалиақпарұлы Құсайыновқа сайлаушылардың – 0,7 пайызы, Нұрсұлтан

Əбішұлы Назарбаевқа – 97,7 пайызы, Тұрғын Ысқақұлы Сыздықовқа 1,6 пайызы дауыс беріпті. Осындай жағымды жаңалықты жариялаған Орталық сайлау комиссиясының төрағасы, əлі де аумақтық сайлау комиссиялары хаттамаларының келіп түсуіне қарай бұл деректер алдағы уақытта тағы да нақтыланатынын тəптіштеді. Бұған заң бойынша екі күндік мерзім беріледі екен. «Сайлау туралы» Заңға сəйкес 26 сəуірде өткен Қазақстан Республикасының Президентін сайлаудың соңғы нəтижесін Орталық сайлау комиссиясы сайлаудан кейін жеті күн мерзімнен, яғни 2015 жылғы 3 мамырдан кешіктірмей жариялауы тиіс», деді Қ.Тұрғанқұлов.

жоғары екені байқалды. Бүгін Орталық сайлау комиссиясы жариялаған мəліметке сəйкес, сайлаушылардың 95,5 пайызы дауыс берген. Соңғы 5 жылда елдегі сайлаушылар саны жарты миллионнан астам адамға ұлғайды. (Соңы 2-бетте).

Н.Назарбаевтыѕ тиімді мемлекеттілігі – XXI єасырдыѕ саяси эксклюзиві 26 сəуірде өткен Қазақстандағы президенттік сайлау кең көлемді резонанс туғызды. Біздің еліміздегі ғана емес, сондай-ақ, бүкіл əлемдегі сайлау үдерістері тарихында тұңғыш рет ұлттың бірлігі мен топтасқандығының талассыз фактісі сайлаушылардың рекордтық белсенділігі мен Нұрсұлтан Назарбаевты феноменальді бүкілхалықтық қолдау болды. Сіздердің назарларыңызға көрнекті қазақстандық ғалымдар, жазушылар, мемлекет жəне қоғам қайраткерлерінің қатысуымен өткен дөңгелек үстел материалдарын ұсынып отырмыз. (Соңы 4-5-беттерде).

Президент сайлауыныѕ ќорытындысы бойынша баспасґз мəслихаты Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Құрметті бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері! Сіздерге айрықша назарларыңыз үшін алғысымды білдіремін. Баршаңызға сайлаудың қалай басталғаны, қалай өткені жəне оның алдын ала қорытындылары қандай екендігі белгілі. Əрине, мені қазір тұрғындардың жоғары белсенділік көрсетуі үлкен қуаныш сезіміне бөлеп отыр. Бұл мен үшін аса маңызды. Мен Президент лауазымында ұзақ жыл еңбек етіп келемін. Сондықтан, бұл – Қазақстанның тəуелсіздік алған жылдардан бері қол жеткізген жетістігі мен бұл жолдағы менің еңбегімнің нəтижесі, соларға берілген жоғары баға деп есептеймін. Олардың ішіндегі ең маңыздылары – мемлекеттің құрылуы, ортақ мақсат пен мүдде жолында еліміздегі əртүрлі этнос өкілдерінің бірігуі, Қазақстан экономикасы жəне беделінің өсуі, бізбен шекаралас елдердің барлығымен достық қарымқатынастың орнауы, сондай-ақ, менің ұсынған бағдарламаларым. «Қазақстан-2050» Стратегиясының негізгі міндеті – əлемнің

дамыған 30 елінің қатарына қосылу. Біз индустрияландыру бағ дар ламасын жүзеге асырудамыз. Ол шикізатқа тəуелді емес, мүлдем жаңа экономиканы құруға негізделген. Бұл бағдарламаның алғашқы бесжыл дығы аяқталды. Қайта өңдеу өнеркəсібіне негізделген 800-ге тарта жаңа кəсіпорын бой көтерді. Олар шикізат бағамының төмендеуі жағдайында экономиканы өз деңгейінде ұстап тұруға көмектеседі. Екінші бесжылдық инновациялық дамуға негізделген. Бұл бағдарламаға тиісті мөлшерде қаржы-қаражат бөлінген, халықаралық трансұлттық компаниялардың жəне қаржы институттарының қатыстырылуы көзделген. «Нұрлы Жол» инфрақұ рылымдық бағдарламасы жүзеге асырылуда. Ол Қазақстан территориясы арқылы Ұлы Жібек жолын қайта жандандыруға, оны өңірлерді байланыстыратын автомобиль жəне теміржол желілерімен қамтуды жəне Қазақстанды транзитті мемлекетке айналдыруды көздейді. (Жалғасы 2-бетте).


2

www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

Кездесу жґніндегі келелі əѕгіме

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Владимир Путин Нұрсұлтан Назарбаевты президенттік сайлаудағы жеңісімен құттықтады. Мемлекет басшылары екіжақты ынтымақтастықтың кең ауқымды мəселелері мен Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 70 жылдығын мерекелеу қарсаңында Мəскеуде болатын кездесу жөнінде пікір алмасты. Телефон арқылы сөйлесуге Ресей жағы бастамашылық етті.

Екіжаќты ыќпалдастыќ жайы ќозєалды

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Беларусь Республикасының Президенті Александр Лукашенкомен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Александр Лукашенко Нұрсұлтан Назарбаевты президенттік сайлаудағы жеңісімен құттықтады. Мемлекет басшылары екіжақты ынтымақтастықтың кең ауқымды мəселелері мен Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 70 жылдығын мерекелеу қарсаңында Мəскеуде болатын кездесу жөнінде пікір алмасты. Телефон арқылы сөйлесуге Беларусь жағы бастамашылық етті.

Уаєдаластыќтар барысы сґз болды

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Əзербайжан Республикасының Президенті Ильхам Əлиевпен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Ильхам Əлиев Нұрсұлтан Назарбаевты 26 сəуірде өткен Қазақстан Республикасы Президентінің сайлауындағы жеңісімен құттықтады. Сондай-ақ, мемлекет басшылары екіжақты ынтымақтастықтың өзекті мəселелері мен Астрахань қаласында 2014 жылғы 29 қыркүйекте өткен Каспий бойы мемлекеттерінің Төртінші саммитіндегі кездесуде жасалған уағдаластықтардың жүзеге асырылу барысын талқылады. Телефон арқылы сөйлесуге Əзербайжан жағы бастамашылық етті.

Тараптар бірлескен жўмысќа дайын

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Сербия Президенті Томислав Николичпен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Телефон арқылы сөйлесу барысында Томислав Николич Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстан Республикасы Президентінің сайлауындағы айқын жеңісімен құттықтады. Қазақстан Президенті Сербияның ЕҚЫҰ-дағы төрағалығы Украинадағы дағдарысты реттеуге жəне Ұйымға мүше елдердің сындарлы үнқатысуын дамытуға қызмет етеді деп үміттенетінін жеткізді. Мемлекет басшылары Қазақстан мен Сербияның достық қарым-қатынастарын одан əрі нығайту бағытындағы бірлескен жұмысқа дайын екендіктерін айтты. Телефон арқылы сөйлесуге Сербия жағы бастамашы болды.

Ќарым-ќатынастыѕ келешегі талќыланды Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Венгрия Премьер-министрі Виктор Орбанмен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Виктор Орбан Нұрсұлтан Назарбаевты президенттік сайлаудағы айқын жеңісімен құттықтады жəне Қазақстан халқының алдында тұрған ауқымды реформаларды табысты жүзеге асыруға тілектестік білдірді. Сондай-ақ, Венгрия Премьер-министрінің Қазақстанға сəуірде жасаған сапарының қорытындыларын ескере отырып, екіжақты қарым-қатынастардың келешегі талқыланды. Телефон арқылы сөйлесуге Венгрия жағы бастамашылық етті.

Негізгі мəселелер бойынша пікір алмасты

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Əбу-Дабидің Мұрагер ханзадасы, Біріккен Араб Əмірліктері Қарулы күштері Жоғарғы бас қолбасшысының орынбасары шейх Мұхаммед бен Заид Əл Нахаянмен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Əбу-Дабидің Мұрагер ханзадасы Елбасын президенттік сайлаудағы жеңісімен құттықтады жəне Қазақстанды ілгерілету мен өркендетуге бағытталған ауқымды реформалардың табысты жүзеге асырылатынына сенім білдірді. Əңгіме барысында тараптар сауда-экономикалық, инвестициялық жəне мəдени-гуманитарлық салалардағы екіжақты ынтымақтастықты одан əрі нығайту шараларын талқылады. Сонымен қатар, Нұрсұлтан Назарбаев пен Мұхаммед бен Заид Əл Нахаян өңірлік жəне халықаралық күн тəртібіндегі негізгі жайттар жөнінде пікір алмасты.

Ел тўтастыєыныѕ тўтќасы (Соңы. Басы 1-бетте). Сондай-ақ, Елбасы сайлауды өткізуде белсенділік танытқан «Нұр Отан» партия сының, Қоғамдық комиссияның, 10 мыңнан астам штабтың мүшелеріне алғысын жеткізді. – Олар менің бағдарламамды халыққа түсіндірді. Баршаларына шын жүректен алғыс айтамын. Белсенді қатысқан жастарға да ризашылығымды білдіремін. Барлық атқарылып жатқан шаруаны Қазақстанның болашағы мығым, Тəуелсіз дігіміздің тұғыры биік болуы үшін, мəңгілік болуы үшін істеп жатырмыз. Бұл – жастар үшін, болашақ үшін керек. Олар Отанын сүйіп, елі үшін қызмет етеді деп сенемін, – деді Мемлекет басшысы. Сонымен қатар, Президент Нұрсұлтан Назарбаев барша қазақстандықтарға сайлаудағы қолдауы үшін алғысын білдірді.

– Бүкіл Қазақстан кеше бір кісідей дауыс беруге келді. Мен азаматтардың отбасыларымен, балаларымен, немерелерімен сайлау учаскелеріне келгенін көрдім. Бұл маған үлкен жауапкершілік жүктейді, халқымыз өзінің тұрмысын, əл-ауқатын жақсартып, балаларын тəрбиелеуі жəне болашаққа сеніммен қарауы үшін не істеу керектігі туралы күні-түні ойлануға мəжбүрлейді, – деді Елбасы. Мемлекет басшысы ел халқының сайлауға қатысу арқылы Президентке ғана емес, өз болашағына да дауыс бергеніне, тұтастығы мен бірлігін, демократиялық тұғырын, саяси мəдениетін тағы бір мəрте паш еткеніне, сонымен қатар, шетелдердегі Қазақстанның достары өз игі тілектерін айтып, қолдауларын білдіріп жатқанына назар аударды. – Біз дүниежүзінің алдында тағы да бір мəрте өзіміздің демократиялық тұғырымызды, саяси мəдениетімізді

көрсеттік. Дүниежүзінен келген 850ден астам байқаушы, 40 елден 170 журналист осы сайлауды байқады, солардың алдында Қазақстанның бірлігін, сенімін, Қазақстанның ішкі татулығын паш еттік, – деді Н.Назарбаев. Мемлекет басшысы сайлаудан кейін ауқымды жұмыс күтіп тұрғанына тоқтала келіп, «Нұрлы Жол» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асырып, бүкіл Қазақстан бойынша жолдар желісін салып, сапалы автокөлік жəне теміржолдарды, электр желілерін іске қосу қажеттігіне тоқталды. – Сайлау шаралары аяқталды. Енді нақты жұмыстардың кезегі келді. Біз атқаратын жұмыстарымызды білеміз. Сайлау алдындағы науқан барысында мен ұсынған реформаларды түсіндіру жүргізілді. Біз Қазақстанды индустрияландыруды аяғына жеткізуге, балама экономика қалыптастыруға, сапалы табыс жəне кəсіби білік тілікпен байланысты жаңа

жұмыс орындарын ашуға тиіспіз. «Нұрлы Жол» бағдарламасын жүзеге асырып, экономикалық байланыстарымызды белсенділендіруіміз жəне транзитті мемлекетке айналу үшін бүкіл Қазақстанды жолдармен қамтуымыз керек. Осының бəрі – жаңа кезең, сіз бен біз атқаруға тиісті ауыр жұмыс, – деді ол. Бұдан бөлек, Президент өзінің бес жаңа институттық реформаны ұсынғанын, осының негізінде бизнестің еркіндігі қамтамасыз етілетінін, ешкім де жекеменшікке күдік ұялатпауы тиіс екенін айта келіп, «Бұл – жаңа кезең, алдағы күрделі жұмыстарды барша халық бірге еңсеруі тиіс. Мен сіздерге жаңа мақсаттарды іске асыруда табыстар тілеймін», – деді. Сондай-ақ, Елбасы ішкі жəне сыртқы саясаттағы негізгі басымдықтардың сақталатынын, серіктес мемлекеттермен достық

қарым-қатынастарды дамыта беру күн тəртібінен түспейтінін жеткізді. – Біз ішкі татулықты сақтаймыз, сондай-ақ, одақтастарымыз бен серіктестеріміздің алдындағы міндет те мелерімізге адал боламыз. Өз ішіміздегі келісімді нығайтып, біздің өңірдегі жəне бүкіл планетадағы бейбітшілікке атсалысамыз. Бізге сенеді, сондықтан біз қақты ғыс болған жердің бəрінде қантөгісті тоқтатуға үндейміз. Біз көпконфессиялы жəне көпэтносты елдің тату өмір сүре алатынын көрсетіп отырған Қазақстанның тəжірибесіне қарауға шақырамыз, – деді Мемлекет басшысы. Айтулы жиын соңында Нұрсұлтан Назарбаев президенттік сайлауды ұйымдастыруға жəне өткізуге белсене қатысқан баршаға тағы да алғыс айта отырып, қазақстандықтарға амандық-саулық, елімізге татулық пен тыныштық, береке тіледі.

Байќаушылармен байыпты əѕгіме (Соңы. Басы 1-бетте). Сайлау барысын мониторингтеу жəне жариялап көрсету ісін байқаушылар, соның ішінде халықаралық ұйымдардың өкілдері мен шетелдік журналистер қамтамасыз етті. Сайлау қорытындысы бойынша халықтың абсолюттік қолдауы Қазақстанның алдына мен қойып отырған міндеттерді жүзеге асыру үшін теңдессіз мандат береді, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан Президенті мемлекеттің алдында тұрған міндеттерге тоқталды. – Бірінші кезекте біз халық қолдаған қазіргі бағытымызды жалғастыратын боламыз. Біз елімізде бар табиғи ресурстарға тəуелді болмайтын экономика қалыптастыруға ниеттіміз. Қазіргі кезде индустрияландырудың бірінші бесжылдығы аяқталды, оның аясында 800-ге жуық кəсіпорын құрылды. Қазір біз екінші бесжылдыққа аяқ бастық. Біз өз күшімізге толық сенімдіміз жəне əлемдік қаржы институттарының, сондай-ақ, 100-ге тарта трансұлттық компаниялардың қолдауына ие болып отырмыз, – деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев тағы бір басымдық – «Нұрлы Жол» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру екенін, онда елдің көлік инфрақұрылымын дамыту жəне Қазақстанның Еуропа мен Азия арасындағы транзиттік көпір ретіндегі рөлін арттыру мəселесі қарастырылғанын айтты.

Қазақстан Президенті «Нұр Отан» партиясының XVI съезінде жарияланған 5 халықтық реформаның да маңыздылығын еске салды. – Ертеңгі күннен бастап-ақ біз арнайы комиссиялар құруға жəне осы реформаларды іске асыруға кірісеміз. Бұл жаңғыртулар өте өзекті, сондықтан оларды жүзеге асыру үшін халық берген сенім мандаты аса маңызды, – деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның сыртқы саясаты көпвекторлылық пен теңгерімділік қағидаттарына құрылатынын атап өтті. – Қазақстан көрсетілген сенімді пайдалана отырып, бейбітшілік орнату бағытында күшжігер жұмсауын жалғастырып келеді жəне түрлі өңірлердегі қақтығысушы тараптардың арасында араағайындық етуде. Өздеріңізге мəлім, біз Иран мəселесіне атсалыстық, Сирияға да көмектесуге ниеттіміз. Сонымен бірге, мен Украинадағы қақтығысты реттеуге күш-жігер жұмсап келемін, – деді Қазақстан Президенті. Халықаралық байқаушылар өз кезегінде сайлау үдерісін оң бағалап, сайлау қорытындысы екі құрлықтың арасындағы табиғи көпір болып отырған Қазақстандағы демократияның жеңісін ғана емес, Азия мен Еуропаның барша демократиялық қоғамдарының болашағын да паш еткенін атап өтті. ГФР Бундестаг депутаты, ХДО/ХƏО партиясынан сайланған ПАСЕ мүшесі К.Штренц Нұрсұлтан Назарбаевты сайлаудағы жеңісімен

құттықтады жəне Германия Федералдық Канцлері А.Меркельдің жылы лебізін жеткізді. – Сайлауды ұйымдастыру жоғары деңгейде болды. Мен бақылаған учаскелерде ешқандай заң бұзушылық көрмедім, бəрі өте сауатты өткізілді, сол себепті де нəтижелері өте жақсы болды, – деді К.Штренц. ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының бұрынғы төрағасы, Азия жəне Жерорта теңізі елдерінің «Изамед» институтының парламентаралық ынтымақтастық мəселелері жөніндегі президенті Р.Мильори Қазақстандағы кезектен тыс президенттік сайлау өзге демократиялық елдерге үлгі болып табылатынын атап өтті. – Қазақстандағы президенттік сайлау ашық, еркін жəне əділ өткенін халықаралық қоғамдастық атынан атап айтқым келеді. Біз сайлаудың барлық халықаралық стандарттарға сай өткеніне сенімдіміз. Сіз ғана емес, бүкіл ел жеңіске жетті, өйткені Қазақстан толерантты, заңды сыйлайтын, орнықты мемлекеттің үлгісі болып саналады, – деді Р.Мильори. Еуропалық Парламентке Латвиядан сайланған депутат, Еуропарламенттің Орталық Азия жөніндегі делегациясының басшысы И.Григуле дауыс беру үдерісі жоғары деңгейде ұйымдастырылғанын айтты. – Кеше біз бірнеше учаскеде болдық, соған орай сайлау аса жоғары деңгейде, өте жақсы ахуалда өтті дей аламын. Қазақстан азаматтары Президент үшін ғана емес, өз елінің болашағы үшін, өркендеу, экономикалық даму жəне

тұрақтылық үшін дауыс берді, – деді депутат. ГФР Бундестаг депутаты, Халықаралық істер комитетіне ХДО/ХƏО партиясы атынан мүше болып отырған Г.Цертих халықтың белсенділігі мен сайлаудың ашықтығына назар аударды. – Мен Қазақстандағы президенттік сайлауға байқаушы ретінде қатысқанымды мақтан етемін. Мұнда келген алғашқы күніақ сайлауға дайындық жергілікті жерлерде қандай құлшыныспен жүріп жатқанына куə болдым. Ал адамдардың сайлау учаскелеріне қалай келе бастағанын көргенде, халық өз Президентін қолдайтынын ұқтым. Əркім де өзі үшін лайықты санаған таңдауын жасады деп ойлаймын, – деді Г.Цертих. Салық жəне инвестициялар жөніндегі халықаралық орталық директоры Д.Витт өткен сайлау Қазақстан Республикасында болашақ ұрпақ игілігі үшін демократиялық институттар қалыптастыру бағытында жасалған тағы бір қадам болғанына тоқталды. – Сіздің өз жұмысыңызда келесі басымдық ретінде экономикалық реформаларды белгілегеніңіз өте маңызды деп санаймын. Оларды жүзеге асыру нəтижесінде Қазақстан Дүниежүзілік сауда ұйымы мен Экономикалық ынтымақтастық жəне даму ұйымының мүшесі болады деп үміттенемін. Біз осы өршіл мақсатты жүзеге асыру барысында Қазақстан Үкіметіне жан-жақты қолдау көрсетуге əзірміз, – деді байқаушы.

Бўл меніѕ еѕбегіме берілген жоєары баєа (Жалғасы. Басы 1-бетте). Мен сонымен қатар, бес институттық реформаға өте үлкен маңыз беріп отырмын. Оны біздің тəуелсіз Қазақстанды дамытудың екінші бесжылдығы деп есептеймін. Ол үшін бізге 20 жыл уақыт қажет болды. Бұл реформалардың бір бағыты – кəсіби, сыбайлас жемқорлықтан ада, халыққа қызмет ететін мемлекеттік аппаратты құру. Меритократия қағидатын бұзбауды қамтамасыз ету маңызды. Мемлекеттік қызметте ең басты талап етілетін нəрсе – кəсі билік, біліктілік жəне тиісті тəжірибенің болуы. Екінші бағыт – заңның үстемдік құруы. Бұл екі пункт бойынша бізге ауқымды, күрделі, ауыр реформаны жүзеге асыру қажет. Мен ол үшін не істеу керек екенін білемін. Осы аталған бағыттар негізінде бизнес пен индустрияландыру қалыпты түрде дами алады, ал одан кейін біртұтас қазақстандық халық қалыптаса алады. Алдында айтылған төрт реформаның негізінде қазақ қоғамын одан əрі демократияландыру жəне оның ашықтығын қамтамасыз ету жатыр. Əрине, мұны айту жеңіл, бірақ

жүзеге асыру оңай емес. Мен үшін бес институттық реформаны іс жүзі не асыру мандатына ие болу өте маңызды. Енді мен халықтың шексіз сеніміне арқа сүйей отырып, алдағы жылдары оны жүзеге асыруға мүмкіндік алдым. Себебі, мені халық қолдады. Ж.ТӨЛЕМІСОВА, «Қазақстан» телеарнасы: – Президент мырза, Сізді барша журналистер қауымы атынан сайлаудағы айқын жеңісіңізбен құттықтаймыз. Өткен жылғы саяси доданың кезінде Сіз: «Əдетте Президент сайлауы халықты, елді саяси жікке бөледі, ал бізге тұтастық қажет», дедіңіз. Бұл жолғы сайлаудың сипаты қандай болды? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Бұл жолғы сайлау, өздеріңіз білетіндей, Қазақстан халқы Ассамблея сының ұсынысынан бастау алды. Бала-шағасымен келіп дауыс беріп жатқан халық үшін оның, сайлау шарасының барлығы мереке сияқты өткені себепсіз емес. Ме нің айтып жəне жүргізіп келе жатқан саясатымның түпкі мақсаты – көпэтносты Қазақстан халқының бірлігі, елдегі тыныштық,

мемлекеттің экономикасы өркендеп, азаматтардың жағдайының, əлеуметтік тұрмысының жақсаруы. Сол бағыттағы ішкі-сыртқы саясатымыз айтарлықтай өзгермейді, алда да осы жолды жалғастыра береміз, өйткені оны халық қолдады. А.ИСТОМИН, «Хабар» телеарнасы: – Президент мырза, ең алдымен, Сізді сайлаудағы айқын жеңісіңізбен құттықтағым келеді. Кеше қазақстандықтар қуатты, бірегей қарқынмен тағы да Сіздің бағытыңызды қолдады. Осы орайда, еліміз жеткен жетістіктерді сақтап қана қоймай, оларды еселеу үшін қандай да бір ішкі саяси өзгерістерді күткеніміз жөн бе? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Мемлекет жүргізіп отырған бағытты халықтың қолдайтынын кешегі сайлау көрсетті. Сондықтан, бізге ішкі, əсіресе, сыртқы саясатымызды түбегейлі өзгертудің еш қажеттілігі жоқ. Дегенмен, ішкі саясат бес институттық жоба аясында өзгеретін болады. Бұл реттегі іс-шараларды жүзеге асыру мемлекет тарапынан қаражаттың бөлінуін қажет етеді, сосын жаңа кадрлар дайындау,

мемлекеттік қызметкерлерді аттестациялаудан өткізу, еңбек өтіліне байланысты оларды қызметке қабылдауды қамтамасыз ету үшін іріктеу жүйесіне жетілдіру жүргізіледі. Дербес, конъюнктураның ықпалына, басшы лауазымындағы азаматтардың ауысуына ұшырамайтын мемлекеттік аппарат қалыптасуда. Мемлекеттік қызмет тұрақты күйінде қалуы тиіс, ол жерге тек мемлекет пен халық үшін қызмет ететін азаматтар іріктелінуі тиіс. Бұл ретте, саяси өзгерістер орын алады, ал қалған бағыттар сол күйінде сақталады, себебі, нақты осы бағыт халық тарапынан қолдау тапты. П.ДУЛЬМАН, «Российская газета»: – Нұрсұлтан Əбішұлы, сайлау науқаны барысында Қа зақ стан экономикасындағы ғана емес, əлемдегі қаржылық дағ дарыс жағ дайындағы кейбір қиындықтар туралы өте көп айтылды. Осы орайда, еуразиялық ықпалдастықтың басымдықтары туралы сұрағым келеді. Дағдарыстың интеграцияның қарқынына кері əсерін тигізуі мүмкін ме? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті:

– Қаржылық дағдарыс – əлемдік. Ал, Қазақстанның ішкі экономикасында дағдарыс жоқ. Дағдарыс біздің əлемдік нарыққа экспортталатын тауарларға деген баға конъюнктурасының төмендеуіне жəне Ресей мен Еуропа арасындағы санкцияға байланысты болып отыр. Ал, Ресей біздің сауда-саттықтағы ірі əріптесіміз саналады. Қаржылық дағдарысқа Қазақстан «Нұрлы Жол» бағдарламасы арқылы жауап беріп отыр. Осы бағдарлама негізінде мыңдаған шақырымдық автомобиль жəне теміржолдар, əуежайлар, тұрғындар үшін қолжетімді баспаналар салынады, Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту жəне халықты жұмыспен қамту бағытында басқа да жұмыстар жүргізілетін болады. Бағаның төмендеуіне байланысты ірі кəсіпорындар жұмыс орнын қысқартуға мəжбүр болатыны белгілі. Осы орайда, мемлекет контрциклдік саясатты жүзеге асырмақ. Оның аясында Ұлттық қорда жиналған қаражат инфрақұрылымдық жобаларға, индустрияландыруға бағытталатын болады. (Соңы 3-бетте).


www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

Бўл меніѕ еѕбегіме берілген жоєары баєа (Соңы. Басы 1-2-беттерде). Ал, Еуразиялық экономикалық одаққа келетін болсақ, бұл біздің елдеріміз үшін өте қажетті жоба. Біз қиындықтардың болу мүмкіндігі жөнінде ескерткенбіз. Иə, қазір Еуразиялық экономикалық одақтағы тауар айналымы төмендеді. Алайда, бұл заңды да. Себебі, біздегі тауарлардың бағасы да төмендеді. Бірақ, соған қарамастан, бұл төмендеу интеграцияның түпкілікті өзегіне еш нұқсан келтірмейді. Интеграция негізінде капитал мен еңбек қозғалысы үшін шекаралар ашық күйінде қалады. Сонымен қатар, компаниялар бір нарықтан екінші нарыққа өтіп жатыр, бірлескен кəсіпорындар құрылуда. Демек, бұл – интеграциялық база қалыптасып жатыр деген сөз. Осы қиындықтар еңсерілгеннен кейін Еуразиялық экономикалық одақ посткеңестік кеңістікте өзінің əлеуетін көрсетеді деп үміттенемін. Бүгінгі таңда бұл Одаққа 40 мемлекет, оның ішінде Түркия, Вьетнам, Шығыс Еуропа жəне басқа да мемлекеттер қызығушылық танытып отыр. Олар Еуразиялық экономикалық одақпен еркін сауда-саттық жасауға ниет білдіруде. Əрине, үлкен мемлекет, ірі экономика ретінде бұл Одақтың негізгі қозғаушысы Ресей мемлекеті екені жасырын емес. Сондықтан, осындай қиын кезеңде Ресей мемлекеті шыдас береді деп ойлаймын. Себебі, мəңгілік санкция болмайды. Украинадағы жағдай да түбі шешіледі. Кез келген соғыс бəрібір бейбіт жолмен аяқталады. Д.ШОЛК, тəуелсіз журналист: – Сіздің жаңа мерзіміңізде Қазақстанның сыртқы саясаты қалай өзгеруі мүмкін? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Қазақстан көпвекторлы сыртқы саясатты ұстанады. Біз құрлықтың ішінде орналасқан елміз. Біздің теңіз бен мұхитқа шығу мүмкіндігіміз жоқ. Бірақ, біздің алып көршілеріміз бар. Олар – Ресей жəне Қытай Халық Республикасы. Олар Қазақстан үшін алып нарық, сондықтан, біз оны толық көлемде пайдаланамыз. Əрине, Ресеймен бізді Еуразиялық одақ байланыстырады, ал Қытай Халық Республикасымен біз Ұлы Жібек жолын жандандыру бағытында жұмыс жасап келеміз. Екіншіден, біздің Еуропалық одақпен арамызда ірі тауар айналымы қалыптасқан. Мен өткен жылдың аяғында Қазақстан Республикасы мен Еуропалық одақ арасындағы əріптестік пен ынтымақтастықты кеңейту жөніндегі келісімшарт жобасы жөніндегі келіссөздердің аяқталуына байланысты құжатқа қол қойдым. Сондықтан, Еуропалық одақпен ынтымақтастығымыз басым бағыттардың бірі болып қалады. Сондай-ақ, біз Ислам əлемімен өте жақсы достық қарым-қатынас ұстанамыз. Оның ішінде біз сауда əріптестігін ұста натын елдермен əріптестік байланыстамыз. Біз үшін өте маңызды инфрақұрылымдық жоба – Қазақстан теміржолын Түрікменстан мен Иран арқылы байланыстырып, Парсы шығанағына шығаратын жоба. Бұл жоба Үндістан, Пəкістан, араб елдерімен өзара ықпалдастық орнатуға жол ашады. Біз осындай интеграция арқылы ірі нарыққа кіруге мүмкіндік аламыз, сондықтан, бұл саясатты біз өзгерткелі жатқан жоқпыз. Біздің АҚШ-пен арада жақсы қарымқатынас орнатылған, болашақта оны əрі қарай дамытатын боламыз. Бұған қоса, біз Оңтүстік-Шығыс Азия елдерімен, оның ішінде Кореямен ынтымақтастықты күшейтіп келе жатырмыз. Қ.ТОҚАБАЕВ, «Алаш айнасы»: – Нұрсұлтан Əбішұлы, Сіз Қазақстанның алдына əлемнің мейлінше дамыған озық 30 елінің қатарына кіру жөнінде үлкен міндет қойып отырсыз. Бүгінгі алмағайып заманда бұл міндетті атқару оңай емес. Оның үстіне біз экономикалық көрсеткіштерімізбен ғана емес, мемлекетіміздің мəдениет деңгейімен де бəсекеге қабілетті болуымыз керек. Осы тұрғыдан алғанда мəдениет пен өнерді дамытудағы мемлекеттің атқарар міндеті қандай болмақ? Дағдарыс жағдайында мəдениет пен өнерді дағдартып алмаймыз ба? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Өте дұрыс сұрақ. Кез келген мемлекет тек біржақты ғана өркендеп, өсе алмайды. Мемлекет мықты болу үшін, өркениетпен бірге өрлеу үшін, экономикасы да, тұрмысы да, мəдениеті де бірге дамуы керек. Өздеріңіз білесіздер, осы жылдардың ішінде біз көп жұмыс атқардық. Мəдениет жылы аясында Қазақстанда қаншама театрларды, концерт залдарын аштық, жаңа өнер ұжымдарын қатарға қостық. Сондай-ақ, Тарихи зерде жылында, «Мəдени мұра» бағдарламасы аясында Қазақстанның бүкіл тарихын қопарып, қазақ тарихына қатысты дүние жүзіндегі мəліметтердің барлығын жинақтап, алып келдік. Ал

озық 30 елдің қатарына қосылу деген сөз – мəдениетіміз сол 30 елдің мəдениетімен де деңгейлес болуы керек деген сөз. Бізге бұл бағытта өте көп жұмыс жасау қажет. «ЭКСПО-2017» көрмесін өткіземіз, жаңа экономиканы, жаңа энергетиканы көрсетеміз. Сондай-ақ, мəдениетімізді де көрсете алуымыз керек. Еліміздегі өнер адамдары өздерінің биік деңгейдегі өнерлерін көрсетуі тиіс. Ал енді бұл ретте зиялы қауымның алдында тұрған үлкен міндеттер бар, ол – жаңа, бүгінгі күнге лайықты туындылар жасау, бұрыннан келе жатқан өзіміздің құндылықтарымызды, əдет-ғұрпымызды, тарихымызды мадақтайтын шығармалар болуы керек. Бізде жоғары деңгейдегі фильмдер, шығармалар, қойылымдар болуы керек. Түптеп келгенде, мəдениетке қамқорлық, қолдау ешуақытта тоқтап қалмайды, бəсеңдемейді. М.ЕСЕН, тəуелсіз журналист: – Елімізде көптеген мемлекеттік бағдарламалар бар. Олар білім, ауыл шаруашылығы, медицина, тағы да басқа салаларға негізделген. Олардың ауқымы мен тереңдігі таң қалдырады, алайда олар барынша сапалы түрде орындалуы үшін не істеу керек? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Кейбір бағдарламаларды қысқартып, негізгі басым бағыттарға ойысатын боламыз. Мен бекіткен бағдарламалар əрқашан қаржылық қолдау тапты. Олардың жүзеге асырылуына бақылау қойылғаннан кейін, барлығы да орындалды. Мəселен, мəдениет саласын дамыту бағдарламасына орай, бізде қаншама театрлар, кітапханалар, концерт залдары бой көтерді, ашылды. Концерт залдары іске қосылды, жаңа өнер ұжымдары құрылды. Тарих жылын жарияладық. Дүниежүзі бойынша біздің ата-бабаларымыздың жүріп өткен тарихынан хабардар ететін дереккөздерді іздеу жəне олардың мəдени мұрасын қайта жандандыру бағытында үлкен жұмыстар атқарылды. Экономикалық бағдарламалар да өз жемісін берді. Мəселен, индустрия саласы бойынша жаңа кəсіпорындар бой көтерді, жаңа жұмыс орындары мен жаңа мамандықтар ашылды. Ауыл шаруашылығын дамыту бағытындағы бағдарлама айрықша маңызға ие. Ауыл шаруашылығы саласын дүниежүзіндегідей субсидияландыру керек. Аграрлық секторға қолдау көрсетудің мақсаты – өнімнің қосымша құнын, қайта өңдеудің тереңдігін ұлғайту. Жалпы, біз маңызды бағдарламаларды қабылдадық жəне оларды орындап жатырмыз. Мен жəне Үкімет бұларды назарда ұстап отырмыз. Мен біз қолға алған барлық бағдарламалар орындалып, өз нəтижесін береді деп ойлаймын. И.ЦЭО, «CCTV» телеарнасы: – Бəрімізге белгілі, елді инфрақұрылымдылық жағынан ілгерілету үшін Сіз «Нұрлы Жол» бағдарламасын іске қостыңыз. Бұл бағдарламаны Ұлы Жібек жолын қайта жандандыру бастамасымен қалай байланыстырар едіңіз? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Бұл бағдарлама аталған бастамамен өте тығыз байланысты. Себебі, бұл бағдарламаны жүзеге асыру арқылы біз «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» автомобиль жолын аяқтаймыз. Ол Қытай, Қазақстан, Ресей жəне Еуропа арқылы өтетін барлығы 8 мың шақырымды құрайды. Біз арқылы өтетін жол 2700 шақырымды құрайды. Бұл жолды біз биыл аяқтаймыз. Сонымен қатар, біз өткен жылы Қазақ станның орталығынан Каспий теңізіне дейін теміржол салдық. Енді Қытайды Каспий теңізімен біртұтас теміржол бағыты байланыстырып жатыр. Ляньюньган портынан жүк контейнерлері Қазақстан аумағы арқылы Еуропаға қазірдің өзінде жөнелтіліп жатыр. Біздің елдеріміздің арасында əуе қарым-қатынасы да орнаған. Барлық коммуникациялар Ұлы Жібек жолын қалыптастыру үшін жасалуда. Бұл туралы ҚХР төрағасы Си Цзиньпин өз сөзінде айтқан болатын. Біз ҚХР төрағасының біздің елімізге сапарын мамыр айының басында күтіп отырмыз. Ол сапар барысында Қытай Халық Республикасымен Қазақстан эко номикасын əртараптандырудың мүлдем жаңа ынтымақтастық байланысын талқылайтын боламыз. Біз ҚХР-мен бірлесіп, ондаған жаңа кəсіпорындар құрамыз. Сондықтан, Ұлы Жібек жолы мен біздің «Нұрлы Жол» бағдарламасы бір-бірін үйлесімді толықтырып отыр. В.ШПАКОВ, «Экспресс-К»: – Президент мырза, бюджетті үнемдеу режімі енгізілуіне байланысты көптеген қазақстандықтарды əлеуметтік саланың шығындары кесіп тастала ма деген сауал толғандырады. Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Қазір шын мəнінде біз үнемді жүзеге асырып жатырмыз. Біз министрліктердің,

агенттіктердің, комитеттердің санын азайттық. Қазіргі таңда «Самұрық-Қазына» Ұлттық қорындағы, министрліктер мен ведомстволардағы бейінді емес активтерден арылу жөнінде жұмыстар жүргізілуде. Орталық мемлекеттік органдардың өкілеттіктері жергілікті жерлерге берілуде. Яғни, барлық осы жүйелі жұмыс қаржыны үнемдеуге бағытталып отыр. Шенеуніктік, мемлекеттік құрылымдар байқаусыз «көбеюге» қабілетті ғой. Сондықтан,

қалуымыз керек. Бірақ, ештеңе өзгермей, қатып қалмайды ғой. Біз бүгінгі дүниенің құндылықтары мен мəдениетін де сіңіруіміз керек. Сол арқылы өз мəдениетіміздің деңгейін көтеруіміз қажет. Үйренуіміз керек. Мысалы, нарық экономикасының, қарым-қатынастардың өз құндылықтары бар, шетелдермен қарым-қатынастардың өз құндылықтары бар. Сондықтан, өзіміздікін сақтай отырып, өзгелерден үйреніп, мəдениетімізді одан əрі өркендетуіміз керек.

əсіресе Астананың келбетін өзгертетін болады, бұрын-соңды елімізде болмаған жаңа орталық пайда болады. Қазіргі негізгі құрылыстың – диаметрі 100 метр шардың ішінің барлығы зертхана болмақ. Онда мұхиттың толқынының, желдің, жердің астындағы ыстық судың, сутегінің қуатын қалай алу керектігі жөнінде зерттеулер жүргізіледі. Нысанның 8 қабатындағы зертханаларда басқа мемлекеттердің тиісті компаниялары жұмыс істейтін болады. Қазіргі істеліп жатқан жұмыстың

оқтын-оқтын қысқартулар жүргі зіліп тұрғаны жөн. Экономикадағы шығындарды оңтайландырып, энергияны, суды үнемдеу, басқа да ресурстарды ұтымды пайдалану саясаты өмірге енгізілуде. Бірақ, əлеуметтік салада ешқандай да үнемдеу жоспарланып отырған жоқ. Біздің халықты зейнетақымен қамсыздандыру, мемлекеттік əлеуметтік қамсыздандыру, жəрдемақылар – мұның барлығы қысқармайды. Р.ФРАНЦЕВ, «Россия-24»: – Сізді сайлаудағы айқын жеңісіңізбен тағы бір мəрте құттықтауға рұқсат етіңіз. Менің сауалым да Жеңіске байланысты. Бірақ, біршама басқашалау. Айтулы дата – Ұлы Жеңістің 70 жылдығы жақындап келеді. Сіз 9 мамырда Мəскеуде өтетін салтанатты шараға баруды жоспарлап отырсыз ба? Егер, барсаңыз, қандай да бір кездесулер жоспарланған ба? Осы сапар кезінде не нəрсені талқылағанды қалар едіңіз? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Мен 9 мамырдағы Жеңіс парадына қатысу туралы шешім қабылдадым. Бізде, Қазақстанда да 7 мамыр – Отан қорғаушы күніне арналған шеру өтеді. Шара барысында мен біздің ардагерлермен кездесемін жəне 8 мамырда Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің мəжілісі мен Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымының жиыны болатын Мəскеу қаласына барамын. Біз осы шараны Ресей Президентімен, сонда болатын басқа да əріптестеріммен біздің қатынастарымызды талқылау үшін екіжақты кездесулер өткізуге пайдаланатын боламыз. 70 жылдықты мерекелеуге қатысты айтатын болсам, ол бəріміз үшін ортақ Ұлы Жеңіс. Біз сол кезде бір елде болдық жəне бəріміз бірге соғыстық. Іс жүзінде Ресейдегі сияқты Қазақстанның да əрбір отбасынан біреу соғысқа қатысса, біреу ұрыс даласында қаза тапты. Ардагерлер қатары сиреп барады. Олардың барлығын біз өз қамқорлығымызға алдық. Мен ардагерлер Қазақстанда жақсы сезінетініне, қажеттінің бəрімен қамтылғанына сенімдімін. 9 мамырдың мəні сонда, бұл – кейінгі ұрпақ үшін Ұлы Жеңіс жəне ұлы өсиет – Отанды біздің аталарымыз қорғаған секілді қорғау. Сондықтан, біз бұл күнді өзіміздің мерекеміз ретінде қабылдаймыз. Л.ЕДІЛҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»: – Нұрсұлтан Əбішұлы, еліміз тəуелсіздік алған жылдардың бедерінде терең нен тамыр тартатын ұлттық құнды лықтар жүйесі қаншалықты өзгерді? Сізді құндылықтардың қазіргі ахуалы қай тұрғыдан толғандырады? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Біз қаншалықты өркениетті, бүгінгі заманға сай боламыз дегенмен, қазақ халқының қадым заманнан бері келе жатқан, жеке өзіндік, дəстүрлі құндылықтары бар. Қандай кезде де біз мұны естен шығармауымыз керек. Ол құндылықтар – біздің мəдениетіміз, салтдəстүріміз, қазақ халқының қонақжайлығы, үлкенге – құрмет, жастарға ізет етуі, əйел затын сыйлауы, аза маттардың бір-біріне деген бауырмалдық, туысқандық ілтипаты мен көңілі. Осындай құн дылықтарымызды біз сақтап

Г.ЖАНДАҒҰЛОВА, «7 арна»: – Нұрсұлтан Əбішұлы, қазақстандықтар Қашаған жобасына үлкен үміт артқан еді. Бұл жобаны биылғы жылы іске қосу мүмкіндігі бар ма? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Қашаған – əлемдегі 40 жылдағы өте ірі жаңалық. Бұл өте күрделі кен орны. Егер, мұнайшылар тілімен айтатын болсақ, оның мұнайы өте жабысқақ, күкірті көп жəне қысымы өте жоғары. Мұндай күрделі кен орнын игеру оңай емес. Біздің бағдарламаларымызға сəйкес, біз 2014 жылы Қашағаннан алғашқы мұнайымызды алудан үміттенген едік. Бірақ, əртүрлі күтпеген жағдайлар болып тұрады емес пе. Құбырларда, су астындағы жəне су үстіндегі құбырларда жарық шақтар байқалды. Егер жұмыс жалғаса бергенде ірі апат орын алуы ықтимал еді. Сондықтан жоғары қысымдағы құбырларды ауыстыру үшін игеру ісін тоқтата тұруға мəжбүр болдық. Қазіргі уақытта компания ҚазМұнайГазбен бірлесіп белсенді жұмыс жүргізуде. Осы жылдың аяғында немесе 2016 жылы мұнай алуға үміттеніп отырмыз. Бұл біздің барлық бағдарламаларымызды орындау үшін айтарлықтай көмек болады. Бұл біздің болашағымыз үшін жұмыс істейтін «үлкен» мұнай мен «үлкен газ», жаңа өңдеу кəсіпорындарын салу дегенді білдіреді. Ю.ЖИХОРЬ, «Новое поколение»: – Нұрсұлтан Əбішұлы, Сізді халықтың осындай зор сенім артуымен құттықтаймын. Қазақстанда ақпан айының ортасынан бері сайлау науқанынан кейін теңге бағамының күрт төмендеуі мүмкін деген қауесет шықты. Қысқасы, девальвация бола ма? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Сайлаудан кейін күрт өзгеретіндей ештеңе де болмайды. Бұған ешқандай да алғышарттар жоқ. Қалай жұмыс істедік, солай істей береміз. Қазақстандықтар мені біледі, егер сондай бір жағдай туындаса мен оны өзім айтамын. Одан қалай қорғануға, сақтануға болатынын айтамын. Ресей рубліне қатысты теңге бағамында да біршама құбылулар болған еді. Бірақ, қазір өздеріңіз көріп отырғандай, жағдай тұрақтандырылды. Сондай-ақ, біз теңге бағамын еркіне жіберу мəселесі бойынша жұмыс істеп жатырмыз. Бұл – күрделі мəселе. Біз мұны Халықаралық валюта қорымен бірлесіп шешпекпіз, олар бізге техникалық кеңестер береді. Алайда, ол жүзеге асырылу үшін бес жылдай мерзім керек. Ал осы аралықта Қазақстанның қаржы жүйесі дамуы үшін арнайы жағдайлар жасалуы тиіс. Д.ЙЫЛДЫЗ, «Жиһан» ақпараттық агенттігі: – Сізді жеңісіңізбен құттықтаймын. Қазақстан Орта Азияның ең дамыған, экономикасы ең мықты елдерінің бірі болып саналады. Алдымызда «ЭКСПО-2017» көрмесі күтіп тұр. Қазір жүргізіліп жатқан жұмыстарға жəне көрмеге қатысатын мемлекеттердің санына Сіздің көңіліңіз тола ма? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – «ЭКСПО-2017» біз үшін өте маңызды. Біз оны 160 мемлекеттің арасынан жеңіп алдық. Бұл бүкіл Қазақстанның,

барлығы тағайындалған кестеге сəйкес жүріп жатыр. Мен оны қадағалап отырмын, жақында барып барлығын көрдім, барлығы уақытында бітетін болады. 2016 жылдың күзінде барлық ЭКСПО нысандарының құрылысы аяқталады. ЭКСПО-2017-ні өткізу біз үшін өте маңызды. Біз Қазақстанның жетістіктерін жəне əлемнің барлық тəжірибесін көрсеткіміз келеді. Қазақстанның басты павильоны нақты осыған арналады. Ол жерде толқын, жел, күннен энергия алудың озық технологиялары, газ, көмір жəне тағы басқалар негізінде жаңа энергия көздері шоғырланады. Көрмеге қазір қолда бар технологиялармен қатар, болашақта жарыққа шығатын технологиялар қойылмақ. Бұған қоса, 150 гектар аумаққа əлемнің барлық елдері үшін нысандар мен павильондар салынуда. Ал ЭКСПО-2017 көрмесі аяқталғаннан кейін бұл ғимараттардың барлығы тұрғын үй, сондай-ақ, ғылыми зерттеулер алаңдары ретінде пайдаланылатын болады. Сондай-ақ, біз онда осы өңірдегі жаңа қаржы орталығын құруға ұмтыламыз. Бұл орайда, Қазақстанның ЭКСПОдан бөлек Қысқы Олимпия ойындарын өткізу құқығын иелену үшін күресіп жатқанын да еске салғым келеді. Бұл туралы шешім биыл қабылданады. Біздің еліміз үшін жақсы нəтиже береді деп үміттенеміз. С.КАЛИНИН, «Аргументы и факты»: – Мен барлық құттықтауларға қосыламын. Егер менің дауыс беру құқым болса, онда Сіз үшін дауыс беруім əбден мүмкін еді. Астанаға алғаш табаным тиген кезде жəне ауқымды осы өзгерістерді өз көзіммен көрген сəтте тарихтағы тұлғаның рөлі мен саяси ерік-жігері деген түсініктердің мəнін түйсіне бастайсың. Осымен байланысты мынаны сұрағым келеді: Сіз Президент лауазымында Өзіңіздің басты еңбегіңіз не деп санайсыз? Өзіңіздің кезекті президенттік мерзіміңіздің қарсаңында нені бөліп көрсетер едіңіз? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Президент лауазымында ұзақ уақыт болғаныма қарамастан, сайлау уақытында мен толқынысты сəттерді бастан кештім. Сайлау учаскелерінде адамдар елдің болашағы үшін дауыс беруге кезектерде тұрды. Адамдар балаларымен, немерелерімен келді, көпшілігі бюллетеньдерді жəшікке балаларының салуына мүмкіндік берді. Міне, осы сурет мені өте қатты толқытты, бұл – жүректің ең нəзік қылын қозғайтын нəрселер. Кеше адамдар маған жəне менің жүріп өткен жолдарыма, Қазақстан басшысы ретінде жасаған жұмыстарыма бағаларын берді. Кеңес Одағы құлағаннан кейін Қазақстан сынған тостағанның жарықшақтары секілді күй кешті. Барлық экономикалық байланыстар бір сəтте үзіліп, барлық кəсіпорындар тоқтады, жылу жоқ, көпқабатты үйлердің аулаларында отқа шəй қайнатылды. Мұғалімдерге, дəрігерлерге, армияға еңбекақы төленген жоқ. Зей нетақы бірнеше айға кешіктіріп берілді. Жұмыс та жоқ. Инфляция айына 50 пайызға жетті, 1994 жылы ол 2100 пайызды құрады. Үйден шыққан кезде кемпірлер асфальтқа жатып, машинамды

3 тоқтататын. Мен олармен жұмысқа бармай, бір сағат бойы əңгімелесетінмін. Маған жүре үйренуге, қажетті мамандарды іздеп табуға тура келді. Жəне Қазақстанды осы «апаннан» алып шығуға қол жеткізгенімді өзімнің басты еңбегім деп санаймын. 93-ші жылы біздің ұлттық валютамызды енгізу керек болды, Халықаралық валюта қоры жаңа валютаны қолдау үшін қорларыңда тым болмаса 500 миллион доллар бар ма деп сұрады. Жоқ болатын, қарызға алуға тура келді. Ал қазір мүлдем жаңа өмір құрдық. Біз əлемнің ең алдыңғы қатарлы университеттерінде бүгінде өзімізде жұмыс істейтін мыңдаған маманды дайындап алдық. Өзімізде халықаралық деңгейдегі университет құрдық. 20 зияткерлік мектептерде Қазақстанның ең дарынды балалары оқиды. Балалардың 90 пайызын балалар бақшасымен қамтамасыз еттік. Біз медицинаны жетекші стандарттар бойынша қалыптастырдық, Қазақстанға əлемнің көптеген елдерінен адамдар медициналық туризм жасау үшін келеді. Біз жүрек жəне басқа да маңызды органдар ауыстырып салатын елдердің қатарына ендік. Барлық облыс орталықтарында жүрекке ашық операция жасалады – мұндай ешқашан болған емес. Осының барлығының арқасында қазақстандықтардың орташа өмір жасы 71 жасқа дейін ұлғайды. Сондай-ақ, қиын жылдары біз жаңа қала тұрғыза алдық. 250 мыңдық Целиноградтан ол Қазақстанның мақтанышына айналған миллионға жуық халқы бар елордаға айналды. Астана барлық қонақтарымызды таңғалдырады. Оған қарап, еліміз де өсіп, өркендеп келеді. Р.СМЫКОВ. «Еуразия» телеарнасы: – Сізді жеңісіңізбен құттықтауға жəне белсенділігі жоғары еліміздің болғаны үшін де құттықтауға рұқсат етіңіз. Осыдан аз ғана уақыт бұрын Сіз Беларусь жəне Ресей президенттерімен кездесіп, қазіргідей əлемдік экономикалық қиындықтар жағдайында бірлескен іс-қимыл жоспарын талқылаған едіңіздер. Сол уақытта үкіметтердің іс-қимыл жоспары дайын болған кезде 8 мамырда Мəскеуде кездесуге уағдаласқан болатынсыздар. Біздің үкімет тарапынан бірлескен жұмыстарды əрі қарай қалай жалғастыру қажеттігіне байланысты қандай да бір ұсыныстар бар ма? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Бұл кездесуден кейін біздің елдің үкіметтері бір-бірімен өзара байланыса отырып, дереу жұмыс жасауға кірісті. Бірлескен іс-қимыл жұмыстарын жүзеге асыру үшін біздің нақты бағыттарымыз көп. Мəселен, рубль девальвациясынан кейін ресейлік тауарлардың бағасы төмендеді. Бұл тұтынушылар үшін тиімді, алайда бұдан біздің өндірушілер зардап шекті. Сондықтан, біз дереу байланыс орнатып, біздің елдеріміз одақтас мемлекеттер ретінде бұл мəселені оңтайландыру қажеттігі жөнінде келісімге келдік. Ортақ көзқарас табылғандай болды. 8 мамырда Мəскеуде Жоғары еуразиялық экономикалық кеңестің отырысы өтеді жəне біздің үкіметтеріміз атқарылған жұмыстар жөнінде есеп береді. Қазір жағдай тұрақтандырылды. Бұған қоса, мен бұрын қазақстандық бизнеске бəсекеге қабілеттілікке дайындалу қажеттігі жөнінде ескерткенмін. Егер, біздің кəсіпорындар жоғары сапалы, жақсы бағадағы тауарларды өндіріп, Еуразиялық экономикалық одақпен бəсекелестікке дайын болмаса, онда олар Еуропалық Одақпен жəне басқа елдермен қалай бəсекелеседі? Бизнес күресте шынығуы қажет. С.ТУМАКОВА, ТАСС: – Президент мырза, сайлаудағы жеңісіңізбен бірге жауапкершілік жүгі артты ма? Тəуелсіз елді басқару қай кезде жеңіл болды – жолдың басында ма, əлде, көп жұмыс атқарылған қазіргі кезде ме? Н.НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Президенті: – Егер, сайлаудан кейін жеңілденіп қалды ма дегенге келетін болсақ, əрине, солай. Себебі, күтудің қобалжуға толы кезеңі артта қалды. Мемлекеттік қызметкерлер – олар да қарапайым адамдар. Енді, сайлаудан кейін жұмыстың жаңа кезеңі шұғыл басталады. Менің бірінші жұмысым – 5 институттық реформаны құру туралы комиссияны жасақтау болатын шығар. Содан кейін біз олардың əрбін пунктін жүзеге асыруға кірісетін боламыз. Бұл реформаларды, барлық бағдарламаларымды мен сайлаудың алдындағы «Нұр Отан» партиясының съезінде, Қазақстан халқы Ассамблеясының жақында өткен сессиясында, Үкіметтің отырыстарында айтқан едім. Республикалық қоғамдық штабтың өкілдері еліміздің түкпір-түкпіріне барып, ұсынылған бағдарламалар туралы айтты. Қазақстандықтар өздерінің дауыстары арқылы қайта құруды жүзеге асыруға карт-бланш берді. Халық елдегі тыныштықты, тұрақтылықты сақтай келе, халықтың өмір сапасын жақсарта келе, бұған дейінгі атқарылған істерді одан əрі жалғастыруды қалайды. Сіздердің барлығыңызға сайлауды насихаттауға қатысқандарыңыз үшін үлкен алғыс айтқым келеді. Баршаңызға мықты денсаулық, бақыт жəне табыстар тілеймін. ----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.


4

Бағлан МАЙЛЫБАЕВ,

www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

Н.НАЗАРБАЕВТЫЅ ТИІМДІ МЕМЛЕКЕТТІЛІГІ

Бүкіл əлемде жаппай белгісіздік жайлап бара жатқан кезеңде Президент сайлауы қазақстандық жолдың жаңа белесін бастап беретін өзіндік бір меридианға айналды. Президент сайлауы қай кезде де ұлттың тарихи тұрғыдан өзін өзі айқындауының жауапты сəті. Сайлаушылардың дауыс беруге тəуелсіздік тарихындағы ең рекордтық қатысуы қазақстандықтардың саяси мəдениетінің биік деңгейінің, Отан тағдырына патриоттықпен қарауының айғағына айналды. Бұл классикалық саясаттану жəне құқықтану тұрғысынан қарағанда халықтың ерік-жігерін білдірудің актісі ғана болған жоқ. Сайлау қазақстандық даму жолының сапалық айқындалуының терең мағынасын танытты, Нұрсұлтан Назарбаев жүргізіп отырған бағытты қоғамдық қолдаудың аса биік деңгейі оның түйінді индикаторы болды. Өйткені, бүкіл тетіктің үздіксіз айналуына қажетті негізгі иінтіректің беріктігі мен мығымдылығына көз жеткізу үшін орнықты жəне тиімді қозғалыстың өзі осындай «қайта жүктеулерді» қажет етеді. Бұл жолғы «қайта жүктеу» қоғамның сұранысы бойынша жүзеге асырылды, оған жаһандық бүліну мен əлемдік жүйе таттануының тұсындағы тұрақтылыққа деген шынайы ұмтылыс себепкер болды. Осы арқылы халық Елбасына тіпті ең қиын кезеңдердің өзінде бүкіл тұтас ұлт түгелдей тар жол, тайғақ кешуді бірге жүріп өтетінін бірауыздан айта алды. Нұрсұлтан Назарбаевтың мемлекет құрудағы стратегиясы – тиімді мемлекеттілікті бір-бірімен байланысты, өзара үйлесімді, жолға қойылған жүйе ретінде түзу. Бұл стратегияның түйінді алты құрамдас бөлігі бар. Бірінші құрамдас бөлігі – Елбасы феномені. Экономикалық жəне геосаяси тұрғыдан толыққанды Тəуелсіздікке ең алдымен Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың арқасында қол жеткенін біздің бəріміз де түсінеміз. Оны Уақыттың өзі таңдады. Оның бойынан өзінің туған халқын, елінің тарихын, арман-аңсарын, бойындағы ұлы қуатын танып-білген аса көрнекті жəне батыл Көшбасшыны көрген халық сол таңдауға тоқтады. Бұл феномен құбылыстан тұтас ұлттың жасампаздық рухы жəне оның Тəуелсіздік туралы санғасырлық арман-тілектерінің орындалуы танылады. Тиімді мемлекеттілік, бəрінен бұрын, халықтың сеніміне жəне қоғамның тастүйін жұмылуына негізделеді, мұның өзі əр сайлау сайын толықтай электораттық қолдаудан көрініп келеді. Екінші құрамдас бөлік – стратегиялық жоспарлау мен мемлекеттік менеджменттің дара стилі. Президенттің саяси ерік-жігерінің арқасында біз «сүрініп-қабынбадық», «табандап тұрып қалмадық», «бір жерді шиырлай бермедік», мынау жаһанданған əлемде өзімізді де, өзіміздің біртектілігімізді де дəл таба алдық. Мемлекет басшысы қай кезде де дəйекті түрде алға жылжуды мағынасыз адасудан ажырата білді, біздің «қайдан» келе жатқанымызды, «қайда» бара жатқанымызды, неден «кетуге», неге «жетуге» ұмтылатынымызды айқын анықтады. Бүгінгі таңда Нұрсұлтан Назарбаевтың бұл сипаты ХХІ ғасырдағы дамудың іргелі бағыттарының өзара ұқсасуына айналған «Қазақстан-2050» Стратегиясынан көрініс тапқан. 2050 Стратегиясын ұсына отырып, Елбасы жеңіл-желпі prosperity – уақытша жəне сенімсіз өркендеуден қауіпсіздендірді. Елбасы біртұтас ұлтты əлемдегі ең қуатты экономикалар мен табысты қоғамдардың таңдаулы отыздығына кіруге бағыттап отыр. Үшінші құрамдас бөлік – құрылымдық реформаларды жүзеге асыру жолымен индустриялық-инновациялық экономика қалыптастыруға, ғылымитехнологиялық базаны дамытуға, инновацияларды енгізуге, шағын жəне орта бизнесті қолдауға бағытталған орнықты дамудың қазақстандық экономикалық төл тұжырымдамасын жасау. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанды артта қалған елден экономикалық жаңғырудың жолбасшысына айналдырды. Тақыр жерден нағыз осы заманғы мемлекет құрып шықты. Бұл модель əлемдік əртүрлі экономикалық жəне қаржы дағдарыстарына төтеп берді. Жан бағудың жан ауыртар мектебінен өте отырып, Қазақстан ең бір қиын кедергілерді еңсеру қабілетін шыңдады, өзінің қорғаныш тетіктерін қалыптастырып, сынақтан өткізді, сондықтан да кез келген сыртқы экономикалық соққыларға төтеп беруге дайын тұр. «Нұрлы Жол» бағдарламасы өз бойына осы кешенді түгел біріктірген. Біз үшін əлемдік экономикалық жүйенің тұрақсыздығы жағдайындағы «capacity» осы, біздің ішкі экономикалық қуатымыз да осы. Төртінші құрамдас бөлік – Баршаға ортақ Еңбек Қоғамын, жасампаз сипаттағы əлеуметтік құрылымды қалыптастыруға, азаматтардың əл-ауқатын арттыруға жəне өмір сапасының жоғары

Əбіш КЕКІЛБАЕВ,

Мырзатай ЖОЛДАСБЕКОВ,

Қазақстанның Халық жазушысы.

жазушы, ғалым.

заң ғылымдарының докторы.

үлгі-қалыптарына ұмтылуға бағытталған əлеуметтік дамудың қазақстандық жолы. Президент мемлекет атаулы əлеуметтік көмекті оған шын мəнінде мұқтаж адамдарға ғана көрсетуге тиіс деген көзқарасты сенімді жақтаушы болып табылады. Барша жұрт үшін белсенді еңбек етуге қажетті толыққанды жағдай жасалады. Солай еткенде ғана азаматтардың өзінің тағдыры жəне Отанның тағдыры үшін жауапкершілігі арта түседі. Бəсекелестік буып тұрған əлемде өмір сүретін қоғам менталитетін қайтадан қалыптастырып шығудың бүкіл мəні осыған келіп тіреледі. Бесінші құрамдас бөлік – этносаралық жəне конфессияаралық келісімнің бүкіл əлемде ұқсастығы жоқ қайталанбас формуласы. Бұл формула Елбасының саяси даналығының арқасында дүниеге келген. Мемлекет пен социумның «атомдарын» реттестіру үшін Қазақстанға өзінің «тірек нүктелері», өзінің «ұстатқышы», өзінің «кристалл құрылымы» қажет болды. Нұрсұлтан Назарбаев қуатты ішкі иммунитеті бар сондай жүйені жасап шықпаққа бекінді. Оның институцияланған көрінісі Қазақстан халқы Ассамблеясы болды. Бұл – əлеуметтік инновация, мəдениеттер, тілдер мен дəстүрлер синтезінің үйлесімді түрде құлаш жаюы. Ассамблеяның арқасында Тəуелсіздік жылдарында біртұтас ұлттың геномы бейбітшілік пен келісімнің, бірлік пен мəдени-діни тағаттылықтың беркітуші құндылықтарымен байи түсті деп сеніммен айтуға болады. Сонымен бірге, ХХІ ғасырдағы табысты мемлекеттің заңдарына сəйкес тіпті аса қуатты экономиканың өзі адамдарды біріктіріп тұратын рухани идеясыз дами алмайды. Адамдардың əртүрлі топтарының арасындағы опырылғыштардың бəрін бойына сақтай беретін ыдырағыш қоғамның ауқымды міндеттердің үдесінен шыға алуы неғайбыл. Сондықтан да, Нұрсұлтан Назарбаев халыққа «Мəңгілік Ел» жалпыұлттық идеясын ұсынды. Бұл идея Қазақстанның біртұтас халқының отаншылдық санасы мен мінезқұл қының инновациялық ұяқалыбына айналған арқаулық кұндылықтар кешенін құрайды. Мемлекеттің, қоғамның жəне əрбір қазақстандықтың біздің Отанымыздың тағдыры мен мəңгі өркендеуі үшін қашанда жауапты болуының ділдік өзегі қалыптастырылды. Мəңгілік Ел ұғымының бойына барша қазақстандықтар үшін ортақ Отанға айналған біздің жеріміздің ұлы өткен тарихы, лайықты бүгінгі күні мен ғажайып болашағы тоғысқан. Алтыншы құрамдас бөлік – тиімді сыртқы саяси доктрина. Қазақстан Президенті əлемдік трендтердің сарындары мен бағыттарын нəзік сезінеді. Бүгінгі таңда ХХІ ғасырдағы жаһанданған əлемнің тəуекелдер шоғырын жинақталған түрде «дықпен», «дікпен» бітетін төрт ұғыммен сипаттауға болады, олар – тұрақсыздық, болжамсыздық, дүдəмалдық, қатершілдік. Сондықтан да біздің қоғамымызда, бүкіл əлемдегі сияқты, мұндай қатерлерді «болдырмау мəдениетін» тұтастай қалыптастыруға деген сұраныс анағұрлым арта түсті. Осынау жаңаша «бейбітшілік ғылымының» негізін Мемлекет басшысының қуатты идеясы – G-GLOBAL құрайды, ол идея əлемдік қоғамдастықта барған сайын көп жақтастар тауып келеді. Бұл – Қазақстан Президентінің сыртқы саяси доктринасының шоқтығы. Осылайша, Елбасының тиімді мемлекеттілік идеясының эволюциясы мен Қазақстанның дамуының нақты нəтижелері Нұрсұлтан Назарбаев Дəуірінің қуаты мен əлеуетін нақпа-нақ түсінуге мүмкіндік береді. Нұрсұлтан Назарбаев əспеттеп отырған тиімді мемлекеттілік – оның ХХІ ғасырдағы саяси эксклюзиві. Міне, сондықтан да Елбасымыз елді алға жылжытатын қуатты локомотивке айналуға тиісті бес халықтық реформаны ұсынды. Қазіргідей жаһанданған əлемдегі бұлдыр сұлбалардың аясында біз, қазақстандықтар, дамудың жаңа белесіне аяқ бастық, бұл белесте қазақстандық табыстың баламасы күшті мемлекеттіліктің, қуатты Елбасы мен біртұтас ұлттың құрыштай құймасы болып отыр.

Жаһандық рыноктардағы теріс көр сеткіштер, экономикалық жəне қаржы байланыстарының бұзылуы, геосаяси қысымның ушығуы мен халықаралық қатынастардың күрделенуі жағдайындағы жаңа сын-қатерлер уақыты төбеден төніп тұр. Осының бəрін нақты түсіне отырып, біздің халқымыз Қазақстанның Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылығымен əлемдегі аса тез дамып келе жатқан мемлекеттер тұғырына шығуына мүмкіндік берген тұрақты прогрестің бір ғана дұрыс жолын таңдай білді. Бұл – қазақстандықтардың барынша көп бөлігі қатысқан дауыс беру тарихындағы аса жарқын күн. Халықаралық сарапшылар қоғамдастығы қазірдің өзінде Қазақстандағы сайлау-2015 əлемдік электораттық үдерістер тарихына енетінін айтып отыр. Əлем біздегі сайлауды демократияның салтанат құруы ретінде бағалады. Ал кеңестік державаның қирандыларынан пайда болған мемлекеттің өз қолы өз аузына жететініне сенгендер тіпті де көп емес еді. Бірақ жылдар өте жедел күш ала түскен жас өркендеуші еуразиялық мемлекет өзіне жоғары назар аударуға мəжбүрледі. Қазақстанның болашақтың еліне ғажайып ауысуы туралы шетелдік сарапшылар мен журналистер небір келісті кітаптар мен тамаша мақалалар жазуда. Əлемдегі саяси элита өзгерістерге батыл бастамашылық жасап, түбегейлі реформалар жүргізген заманымыздың аса көрнекті саяси қайраткері ретінде Нұрсұлтан Назарбаевқа жиі-жиі шынайы құрметін көрсетіп келеді. Оны планетарлық ауқымдағы көшбасшы-реформаторлар – Джордж Вашингтонмен, Махатма Гандимен, Мұстафа Кемалмен, Шарль де Голльмен, Ли Куан Юмен бір қатарға қояды. Халықаралық оқымыстылар қазақстандық ғажайыптың кодын табуға, біздің мемлекетіміздің дамуына ғылыми негіздеме беруге ұмтылып отыр. Осы орайда, ғылыми айналымда «Назарбаев моделі» деген түсінік пайда болды жəне берік орнығып үлгерді. Жалпылай алғанда, ол болашаққа ұмтылған қуатты мемлекет, ХХІ ғасырдағы күшті Қазақстан ретінде сипатталады. Сайлаудың мемлекет тарихындағы екі ұлы мерейтойлық оқиғалар – қазақстандықтар үшін ерекше жыл ішінде өтуінің терең нышандық мəні бар. Өйткені, олар «Назарбаев моделін» сапалық тұрғыдан бағалау үшін салмақты негіз қызметін атқарады. Мұндай көзқарас өткен жылдар биігінен толыққанды қорытындылар шығаруға мүмкіндік береді. Біріншіден, біздің алдымызда мемлекеттің ең басты атрибуттарының бірі болып табылатын Қазақстан Республикасы Конституциясының 20 жылдығын мерекелеу тұр. Қазақстан тыныс-тіршілігінің тек құқықтық базисі ғана нақты жазылып қоймай, сондай-ақ, қуатты мемлекет құрудың басы болып табылған жəне ішкі құрылғылардың шешуші элементтері бекітілген Негізгі Заң 1995 жылы қабылданды. Бүкілхалықтық референдумда Қазақстан халқы күшті президенттік биліктің жолын таңдап алса, ол тұрақты жəне орнықты дамудың 20 жылдық сипатын айқындап берді. Мемлекеттік бағыттың дəл де жоспарлы негізі осыдан тамыр тартып жатыр.

Нұрсұлтан Назарбаев қашанда өз елі болашағының тұжырымдамалық бағытын айқын көреді. Болашақты ойлайтын себебі, Қазақстан жеңістерінің көп болғанын қалайды. Президенттің стратегиялары мен бағдарламалары – кең ауқымды жалпыұлттық жобалар, ұзақ мерзімді табыстардың мақсатты матрицалары, серпінді бастамалар, экономика мен Қазақстан қоғамын жаңғыртудың ғылыми негізделген нақты жоспарлары. Қазақстан – нақты жасалған идеологиясы бар əлемдегі бірден-бір ел. Əрбір стратегиялық құжат Қазақстан Көшбасшысының саяси философиясының, оның инновациялық көзқарастарының, жалпыəлемдік трендтер мен болашақ жаһандық үрдістерді тереңнен түсінудің арқауы болып табылады. Осындай жауһар – «Қазақстан-2050» Стратегиясы. Бұл – Қазақстанның күрделі ғасырдағы жаңа таңдауы, өзінің орнын жаңаша салмақтауы. Екіншіден, 2015 жыл толығымен көпұлтты қоғам қызметінің тетігін бекітуші болып табылатын Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығы туы астында өтеді. Бүкіл əлем үшін ол қоғамдық тұрақтылықтың үлгісіне, 100 этнос пен 17 конфессия мүдделерінің тепе-теңдігін сақтау мен нығайтудың мысалына айналды. Қазақстан тəжірибесі – орнықты өсімнің тірегі мен əрі қарайғы жасампаз істердің кепілі болып отырған бейбітшілік, келісім, бірлік. Осы құндылықтар Тəуелсіздікпен бір қатарда тұрған, Мемлекет басшысы бастамашылық танытқан «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясымен астасып жатыр. Осылайша, Қазақстанның даму жолы мен Тұңғыш Президенттің рөлін ғылыми теориялық-методологиялық ой елегінен өткізу үшін шешуші бағдар болып табылатын көпқырлы «Назарбаев моделінің» екі арқауы айқын көрінеді. Алайда, ең бастысы – олар жас мем лекеттің күші неде екені жəне қазақстандықтардың қозғалыс траекториясы не себепті өзгеріссіз қалып келе жатқаны туралы толық түсінік қалыптастырады. ХХІ ғасырды ғалымдар өркениеттер жанжалы мен тұрақсыздықтар секірісі уақыты деп атайды. Халықаралық қатынастардың құрылымы мен жаһандық экономикалық жүйе əлемдік құрылыстың қақ ортасын іштен мүжіп, антагонизм мен біржақты мүдделерді жедел тот бастырып келе жатқаны кездейсоқтық емес. Бізге сыртқы факторлардың ықпалынан ағымдағы табыстарды сақтап қалу оңай емес, бірақ нəтижелерді басқаруды үйреніп, үлкен жетістіктерге жету үшін жаңа мүмкіндіктер іздестіру керек. Сондықтан біздің алдымызда бес халықтық реформаны жүзеге асыруға кірісу міндеті тұр.

26 сəуірде Президент сайлауы өтті. Онда Қазақстанның халқы Нұрсұлтан Назарбаевтың төңірегіне жұдырықтай жұмылып, тығыз топтасып, оған бір кісідей дауыс берді. Сол арқылы олар баянды бейбітшілік, əлеуметтік орнықтылық, тұрақты даму мен қауіпсіздік жолын таңдады. Бұндай бірауыздылық пен аса жоғары электораттық белсенділіктің арғы жағында қазіргідей дағдарыс үстіндегі дүниеде Елбасымыздың көреген саясаты арқасында бірлігіміз нығайып, бейбітшілік пен татулықтың ең басты құндылықтарымызға айналғаны айқын көрінеді. Үлкен өзгерістерді абыржымай қарсы алып, келелі тарихи сынақтарға тапжылмай төтеп бере алу үшін құрыштай мығым ынтымақты қоғам керек. Тек ішкі тұтастығы мен бірлігі жарасқан ұлттар ғана уақыт тезіне төтеп бере алмақшы. Тəуелсіздік жылдарында бастан кешкендерімізді өз жүрегімізден өткізіп, ортақ қуаныштарымызды саралай салмақтап, бір-бірімізді байсалды бағалай білуді үйрендік. Қазақстанның осынша гүлденуінің сыры неде? Қазақстандық жолымыздың астарына тереңірек үңілсек, Ұлт жетекшісі Нұрсұлтан Назарбаев жүргізіп отырған кемел саясаттың төрт түрлі қырын байқар едік. Біріншісі – Стратегиямыз. Осы заманғы дүниеде стратегиялық бағыт-бағдарсыз, ұзақ мерзімдік бағдарламасыз бір күн де өмір сүруге болмайтыны көптен белгілі. Біздің дəуіріміз – аса ауыр, əрі күрделі міндеттерді жүзеге асыру кезеңі. Дер кезінде жасалмаған бір қадам бүкіл үдерісті кейін тартуы ықтимал. Мұндай аса тездетілген өзгерістер заманында Елбасымыз мемлекетімізді алға бастыру үшін сағат сайын аса маңызды шешімдер қабылдайды. Келешек жоспарларымыздың көкжиегін үздіксіз кеңейтіп, күнделікті қойылар талапшылдықты ұдайы биіктете түсуде. Нұрсұлтан Назарбаев сомдаған «Қазақстан-2050» Стратегиясы мен «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатында талай өткелектерден өткен туған халқымыздың көпғасырлық арман-мүдделері негізге алынған. Олар ауылдарымыз бен қалаларымыздың инфрақұрылымдарын жақсартуды, білім мен денсаулықты қорғауды, дамытуды, адамдардың бойындағы жасампаздық рухты арттыруды, жастарды еңбек пен саламатты өмір салтына жаппай бет бұрғызуды көздейді. Дамудың алдыңғы шебіне инновациялық жобалар, креативті шешімдер, заманауи экономиканы шығару қамдалады. Екіншісі – жетістіктеріміз. Қазіргі дүниеде Қазақстанның алға басқан табыстары əркімге аян. Нұрсұлтан Назарбаев жетекшілік еткен жылдары еліміз адам танымастай болып, түбегейлі өзгерді. Ұланбайтақ егінжайларымыз бен алыстағы фермаларымыздың өздері адам танымастай болып, техникалық жағынан қайта қаруланды. Қалаларымыздағы жаңа салынып бітіп жатқан сəулетті үйлерімізден белуардан балшыққа батқан кешегі көшелерді көре алмайсыз. Айлық жалақымыз 27 есе, қазақстандықтардың жылдық табысы – 12 есе өскені талай нəрседен хабар бере алады. Бұл қарқынды баяулатып алмау, қайта ұлғайта беру – Қазақстанның жасампаздық бейнесін одан сайын жақсарта түсетіні белгілі. Жасампаз Қазақстанның бүгінгі қарқынына сəулетті Астанамыз, алда тұрған «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесі даусыз айғақ бола алады. Үшіншісі – тарихилық. Ғасырлар басы түрен тимеген ежелгі тарихымызға бүкіл ел болып назар аудара бастадық. Көпғасырлық өткен жолымызды ой елегінен өткізуге ғалымдарымыз енді-енді кірісті. Қазақ хандығының алдымызда тұрған 550 жылдығы – бұл бағыттағы шешуші бетбұрыс болса керек. Оның үстіне, біздің еліміз тарихи үдерістерді күнбе-күн өз басынан өткеріп жатыр. Тəуелсіздіктің əр жылы, əр айы, əр күні, əр сағаты үлкен тарихи мəнге ие. Біздің көз алдымызда тарихи оқиғалар өрістеп, тарихи тұлғалар сомдалуда. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев өзіміз атқарып жатқан ұлы істерге тарих көзімен үңіліп, ертеңгі жеткіншек ұрпақ үшін зерделей білуге үзбей шақырып келеді. Тарих – шексіз құнды тəжірибеміз, үзбей дамуымыздың өлшемі, болашағымыздың іргетасы. Біз бүгін өткенімізге терең бойлап, тарих архитектоникасының кез келген үзігінен жалпы адамзаттық дамуда қандай орын иеленгенімізді айқын көре аламыз. Сол призма арқылы қандай ұзақ жолдан өткенімізді, бұған қалай жəне қанша жүріп жеткенімізді, ертеңгі

Қазақстанның қандай биіктерге самғай аларын анықтай аламыз. Мемлекет басшысы біздің ежелгі тарихымызды шаң басуына жол бермей, ұдайы зерттей, зерделей түсуге шақырып келеді. Соның арқасында ғасырлар шежіресіндегі ежелгі сүрлеулер мүлде ұмыт болып қалмай, баяғы алты айлық алыс керуен жолдары жаңа автомагистральдар мен жедел қозғалыстағы теміржолдарға айналуда. Қазақстанда кейінгі төрт жыл ішінде 630 индустриялық жобаның іске қосылғанын айтсақ та жеткілікті. Енді біз тарих жинаған асыл қазынамыздың ең ақырына қол сала да аламыз. Мұндайда, ең алдымен, халық рухын ауызға аламыз. Халық рухы бабаларымыздың өмірлерін айшықтап, тағдырларын айқындады. Ендеше, бүгінде 17 миллион Қазақстан халқы тарихтың мыңдаған жылдарғы жадында қалған алтын тізбесін тізіп шығып, ел рухын өз игілігіне жарата білгені жөн. Сонда ғана ұрпақтар арасындағы рухани сабақтастық мəңгілік өмір сүре алады. Елбасының саясаты да сол сабақтастықтың айқын көрінісі болып табылады. Ол – өлмес-өшпес халық даналығының заңды жалғасы. Президент ойларының кемелділігі – халық кемеңгерлігінің сарқылмас өміршеңдігін дəлелдейді. Төртіншісі – мəңгілікке құштарлығымыз. Нұрсұлтан Назарбаев бұл философиялық категорияны осы заманғы интеллектуалдық сара бағытқа айналдырды. «Мəңгілік Ел» ұғымының өзінде Қазақстан халқының өлмес-өшпес өміршеңдігі тұр. Бұндай жалпы ұлттық идеяны ұсына отырып, Мемлекет басшысы Қазақстанның мəңгі құлпырып тұрғанын көргісі келеді. Өз өмірінің үлгісімен бүкіл Қазақстан ең басты мұратқа – əрбір азамат тек адал еңбегімен ғана дəлелдей алатын Отан алдындағы адалдыққа бағыттауды армандайды. Президент өмірі – өз басына түскен қиындықтарды ел басына түскен ауыртпалықтарды еңсеруге айналдыратын шынайы күрес. Ол Мəңгілік Ел жолындағы қажырлы еңбек арқылы ғана арманына жете алады. Бүгінгі əлемдік өркениет өте маңызды өзгерістерді бастан кешуде. Ол жайындағы классикалық ұғымдар көз алдымызда тұрақсыздық танытуда. Жаһандық қаржы механизмдері көз алдымызда ырғақтылығынан айырылуда. Саяси құрылымдар тым шетін, тым əлжуаз. Дəстүрлі құндылықтар өз бағасын жоғалтуда. Ақылға сыймайтын кездейсоқтықтардан əлемдік тепетеңдік бұзылуда. Біз осындай жағдайда жаңа жетістіктерге жетпекпіз. Бірақ, қазақстандықтар оптимизм мен энтузиазмге толы. Ғылым мен шығармашылық қауымды Ел мен Елбасы арақатынасы мықтап толғандырады. Халық қолдауы – Елбасының саяси ойшылдығы мен ұйымдастырушылық шабытының қайнар көзі. Халық сенімі – Елбасы ұстанар қағидаттың ең бастысы. «Еліне қарап, Ерін таны, Еріне қарап, елін таны!» дегеніміз де, міне, осы. Ел мен Елбасы арасындағы түсіністік пен жарастық – барлық табысымыздың жарқын кепілі. Қазақстан халқы саяси орнықтылық пен тұрақты өмірдің рецептін біледі. Сыртқы қысымдарды, мейлінше қатал бəсекені, тағы да басқа жағымсыз əсерлерді еңсере білу үшін іште ынтымақты, сыртта ықпалдастықты нығайта білген лазым. Елбасы жолы – Қазақстан дамуының айрықша сара магистралі. Оның бойындағы ілгерілеудің бірден бір өлшемі – тұрақтылық. Сол арқылы болашаққа жоспарлар құрып, оны ойдағыдай орындай аламыз. Елбасының əрдайым еске салатыны: біз шыңның басына шыққанша əлі көп бар. Бос белбеу болмайық. Орта жолда қожырап қалмайық. Жүзеге асырмақ бес халықтық реформаның көздейтіні де сол. Өне бойы қажыр-қайрат пен жігерге толы Қазақстан өз Көшбасшысымен бірге XXI ғасырдың аса биік сатыларымен бір қадамнан соң бір қадам, бір күннен соң бір күн, бір жылдан соң бір жыл алға баса бермекші. Мақсаттарына сөйтіп жетпекші.


www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

– XXI ЄАСЫРДЫЅ САЯСИ ЭКСКЛЮЗИВІ Олжас СҮЛЕЙМЕНОВ,

Жабайхан ƏБДІЛДИН,

ақын, Халық жазушысы.

Өткен президенттік сайлау Қазақстан жолының табыстылығын, тиімділігі мен сенімділігін кезекті мəрте жарқын түрде айғақтап берді. Бұл – жалпыға ортақ бірлік пен ынтымақтың мерекесі ауанында өткен Отан тарихы ауқымындағы дəуірлік оқиға. Мемлекет басшысының сайлауы тек бүкілхалықтық сенім мен нығая түскен қоғамдық қолдаудың актісі ғана болып қойған жоқ. Олар жасампаздықтан қуат алған, ХХІ ғасырда тұрақты жəне орнықты дамудың идеясына өзара суарылған Көшбасшы мен Ұлт арасындағы үзілмейтін органикалық байланысты айғақтап берді. Қазақстан халқы Өткеннің бағасын, Бүгінгінің табысын жəне Болашақтың мүмкіндігін өлшеусіз нақты сезінеді. Нұрсұлтан Назарбаев кезіндегі перифериялық кеңестік республиканың келбетін ырғақты дамып келе жатқан мемлекет жəне өсіп-өркендеген заманауи қоғамға өзгерте алды. Осы орайда, ол елді жаһандық экономикалық жəне геосаяси дауылдарға ұрындырмай алып өте алды. Біз əлемдік дағдарыстардың тайфундары көптеген жас елдерді тығырыққа тірегенінің куəгерлері болдық. Олардың кемелеріне су кірсе, кейбіреулері мүлдем аударылып қалды. Бірақ тек біздің мемлекет емес. Транзиттік кіріптарлықты еңсерген Қазақстан бүгінде орнықты бағыт ұстанып, əлемдік мұхиттың асау толқындарын сенімді түрде жарып өтетін қуатты заманауи лайнерге айналды. Қазақстан дамуының жаңа шебінде халық дауысы Нұрсұлтан Назарбаевтың жеті ерлік ісінен көрінетін тамаша еңбегінің бағасы ретінде естілді. Бірінші – бұл Тəуелсіздік алу жəне нығайту. Егемен Қазақстан нақты уақыттың жедел режімінде тұрғызылды. Əлемнің геосаяси картасынан өзінің орнын алу үшін мемлекеттің берік ішкі қаңқасы жасалды. Өзінің барлық қырларында ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге негіз қалайтын барлық қажетті саяси, экономикалық, əлеуметтік институттар тізбегі түзілді. Тұңғыш Президент Тəуелсіз Қазақстанның архитекторы деп танылып қана қоймай, оның символына айналды. Егемендікті заң тұрғысынан ресімдеу үдерісі жас мемлекет үшін үлкен маңызға ие болғаны сөзсіз. Бірақ Тəуелсіздікті шын мəнінде сезіну Қазақстан халқы өз бетінше Көшбасшысын таңдап, оған өзінің тағдырын сеніп тапсырған кезде ғана келді. Екінші – бұл нақты белгіленген стратегиялық болжау мен нақты жоспарланған даму. Нұрсұлтан Назарбаев ешқашан ауыздан ақ май ағызамын деп уəде берген емес жəне алдына утопиялық, орындалмайтын мақсаттар қойған жоқ. Ол айқын, жүзеге асыруға болатын стратегиялар мен жоспарларды ұсынды. Сол жолмен Қазақстанды нақты жетістіктері бар табысты болашаққа жетеледі. Елбасы ілгерілеткен «2050» Страте гиясы елді дамытудың шешуші навигациялық жүйесі болды. Қазақстанда қозғалыстың нақты айқындалған бағыты бар. ХХІ ғасырда өз орнының нақты координаттары белгіленген. Бұл – əлемдік лиганың аса дамыған 30-дығына ену. Үшінші – бұл Қазақстандағы экономикалық прогресс. Тəуелсіздік жылдарында біз табысты жəне орнықты экономика құра отырып, қуатты секіріс жасадық. ІЖӨ-нің 20 есе өскені мен еліміздің осы негізде жан басына шаққандағы табыс деңгейі жоғары елдер қатарына енгенін айтсақ та жеткілікті. Халықаралық рейтингке сəйкес, Қазақстан жаһандық бəсекеге қабілеттілік рейтингінде 50-ші орында нық тұр. Серпінді даму Нұрсұлтан Назарбаевтың: «Əуелі – экономика, содан кейін саясат» деген стратегиялық парадигмасына арқа сүйеу нəтижесінде мүмкін болды. Аталған феномен төңірегінде көптеген ғылыми айтыс-тартыс болғаны да жасырын емес. Бұл модель «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатымен кеңейе түсті. Мемлекет басшысы жаһандық экономикалық турбуленттілік пен ықтимал қаржылық катаклизмдерді алдын ала сезе отырып, кең ауқымды инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру үшін жаңа сапалық қадамдар жасады. Жаңа Экономикалық Саясаттың кереметтігі сонда, əр бағытты жүзеге асыру барынша үлкен мультипликативті тиімділік пен нақты əлеуметтік бағыттылықты көздейді. Төртінші – адам капиталы мен əлеуметтік қауіпсіздік. Қазақстанның ең басты жетістігі мен мақтанышы – бұл адамдардың əл-ауқатының артуы, өмір деңгейінің ырғақты жоғарылауы. Біздің Көшбасшымыздың даму мақсаттары пирамидасының биігінде қашанда Адам, оның мұң-мұқтаждары мен мүдделері тұрады.

Анатолий БАШМАКОВ,

ҚР ҰҒА академигі, ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.

Мұнда Нұрсұлтан Назарбаевтың əрбір қазақстандықтың белсенді қатысуы нəтижесінде əлеуметтік жайлылықты қамтамасыз етуге бағытталған «Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамы» жасампаздық доктринасы іргелі негіз ретінде көрінеді. Бесінші – бұл жаңа қала – Қазақстанның елордасы. Астана Елбасының төл туындысы жəне болашақ ұрпақ үшін салынатын бас қала. Бұл – ержету жəне толысу кезеңдерінен жедел өтіп келе жатқан оның сүйікті перзенті. Мен қалың романдарға, кейбіреулері повестерге, кішкентай əңгімелерге ұқсас қалалар бар екенін талай мəрте айтып келемін. Бірақ Астана ұлы поэма іспетті. Бұл – Батыс пен Шығыстың архитектуралық стильдері мен мəдениетінің үйлесімі. Коло ритті идеялар мен батыл жобалардың ансамблі. Əлемде бірде-бір астана осылайша жылдам əрі жарқын өсіп-өркендеген емес. Астана – қашанда жаңа жеңістерге жігерлендіретін бастау көзі болатынына сенімдімін. Алтыншы – бұл бейбітшілік пен келісім, бірлік жəне тұрақтылық. Бұл – біздің мемлекетіміздің негізінің негізі. Əлемнің көптеген елдеріндегі əлеуметтік сілкіністер мен өсе түсіп отырған жаһандық тұрақсыздық жағдайларында Қазақстан орнықты жəне сенімді даму үстінде. Ə л ем э т н о с а р а л ы қ ж ə н е к о н фессияаралық келісімнің қазақстандық моделіне таң-тамаша қалып келеді. Оның бастамасымен құрылған Қазақстан халқы Ассамблеясы 20 жыл бойы достықтың, толеранттылық пен барлық қазақстандық этностардың мəдениеті мен дəстүрлерін бірлесіп дамытудың идеясы көрініс тапқан қоғамды үйлестірудің арқаулық тетігі болып отыр. Біздің моделіміз барлық халықаралық қоғамдастықтан ең жоғары баға алды. БҰҰ-да табысты таныстырылып, əлемнің 60 тіліне аударылды. Ол Қазақстан дипломаттарының БҰҰ, ЮНЕСКО, ЕҚЫҰ сарапшыларымен 100-ден астам кездесуінің басты тақырыбы болды. Қазақстан қоғамының осы тамыр жайған құндылықтары Нұрсұлтан Назарбаев тарапынан күшті жəне мəңгілік мемлекет – «Мəңгілік Ел» жалпыұлттық идеясына синтезделген. Жетінші – бұл əлемге танылу. Біздің Президентіміздің күш-жігер жұмсауының нəтижесінде Қазақстан əлемдік өркениет жүйесінде лайықты орынға ие болды. Біз Қазақстаннан шыққан идеялардың бүкіл халықаралық қоғамдастық тарапынан қағып алынып кететінін шексіз мақтан тұта аламыз. Бүгінде еліміз өңірлік жəне жаһандық ауқымдағы маңызды бастамалардың бастамашысы ретінде барлық əлемдік үдерістерге белсене қатысады. Бұл Елбасымызға планеталық танымалдылық əкелді. Мемлекет басшысының сыртқы саяси сенімдері мен қағидаларының барлық философиясы G-GLOBAL жүйелік тұғырнамасына жинақталған. Бұл – қазірдің өзінде əлемнің 160-тан астам елінің өкілдері қатысатын, 200ден астам сындарлы ұсыныстар мен ұсынымдамалар жинақталған теңдік пен паритетке негізделген көпқырлы өзара іс-қимылдың жаһандық пішімі. Бізге көрсетілген құрмет – АӨСШК, Еуразиялық экономикалық одақтың негізін қалаушы, ТМД, ШЫҰ-ның тең негізін қалаушы, əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съездерінің, Астанадағы ЕҚЫҰ саммитінің, ЭКСПО2017-нің, тағы басқа көптеген жаһандық жобалардың ұйымдастырушысы Нұрсұлтан Назар баевтың беделімен тікелей байланысты. Əлем белгісіздік пен болжамсыздық дəуіріне аяқ басты. Қазақстан дамудың жаңа кезеңінің табалдырығында тұр. Алдымызда күрделі, бірақ еңсеруге болатын нақты міндет тұр. Ол – сыртқы сын-қатерлер мен факторларға қарамастан, келесі деңгейге көтерілу. Қазақстанның стратегиялық жолының жарасымды жалғасы бес халықтық реформаны жүзеге асыру болып табылады. Қазақстандықтар ел дамуының шешуші мақсаттарынан өздерінің мұңмұқтаждары мен үміттерін, балалары болашағының жүзеге асқанын көретіні өте маңызды.

26 сəуір күні біз «Қазақстан» энциклопедиясының тағы бір жаңа парағын ашып, қысылтаяң-ғаламдық өмір ағысында жаңа жеңістерге жетелейтін, жаңа тармақтарды жазуды бастадық. Президенттік бұл сайлау – жай сайлаудан өзгеше болды. Нөлдік сөре сызығынан бастау алған жас мемлекеттің көшін түзеген Елбасының ауқымы зор еңбегіне баға беретін тарихи күн туды. Бүкіл халық Нұрсұлтан Назарбаевқа қазақстандық табыс тасқынының жанды хронологиясын жасап жалғастырушы Көшбасшы ретінде бірауыздан қолдау білдірді. Халықтың тым жоғары деңгейде дауыс беруі мен біздің Көшбасшымыздың рекордтық дауыс пайызын жинау құбылысына барлық жерде басымдық беріле айтылды. Бұл күн – Мемлекет басшысының тарихи беделі мен ерен еңбегінің жалпыға танылған күні емес, бүкіл Қазақстан құндылықтарының жиынтығы мен Тəуелсіздіктің жетістіктерінің жарқын көрінісін айшықтаған күн болды. Бұл сайлауға Елбасы саяси күрестің саяси чемпионы іспетті тастүйін дайындалып келді. Мəскеу университетінің ректоры академик Садовничийдің бірде: «Əдетте, президент сайлауынан соң қоғамда жікке бөліну болып жатады, ал Қазақстан халқы керісінше, бұрынғыдан бетер қауымдасып, Мемлекет басшысының төңірегіне бұрынғыдан бетер топтаса түседі», деп айтқаны бар. Мұндай бірегейлік феноменінің сыры неде? Осы жайлы ойлана келіп, Тұңғыш Президентіміздің өз оппоненттерінің алдына оқ бойы озып шыққан сол бір 1991 жылғы сайлаудың куəгері ретінде ой сараладым: оның данышпандығы – болашағын болжап, халықтың алдына тың міндет қоя білетіндігінде, жаңа идеялар мен тағдыршешті жобалар ұсынып, оны жүзеге асыруда халыққа дем беріп, жұмылдыра алатындығында екен. Осы жылдар ішінде біз талай-талай қиындықтар мен сыртқы саяси ахуалдарға қатысты кедергілерден өттік. Біздің иығымызда ауыр міндет болды. Алайда, біз тұрақты дамудың жолына құлшынып түстік. Ешкімнен қол жайып көмек сұрамадық, өзімізге сендік, ұйымдаса отырып тиімді еңбек еттік. Елбасының мойнына аса зор міндет жүктелді – ол бүкіл ел үшін, бүкіл халық үшін, тарихы мыңжылдықтар тереңіндегі жеріміз үшін жауап беретін еді. Ашығын айтайық, əлемдік тарих шежіресінде мемлекет басшылары арасында халықтың сан ғасырлық арман-мүддесін ұйыстырып ұстайтын, ерекше қабілетке ие феномендер сирек кездеседі. Біріншіден, Нұрсұлтан Назарбаев əлемдегі дамыған 30 елдің қатарына қосылуды мақсат тұтқан күшті де өскелең мемлекет құрды. Біздің бабаларымыздан байлығы іші-сыртына сыймаған жеріміз қалыпты, оны Президент шаруақор қожайын ретінде игере білді. Сол арқылы таңғажайып табыстарға қол жеткіздік. Тəуелсіз Қазақстанның экономикасы 16 есеге ұлғайды. Халықтың əл-ауқаты 15 есеге өсті, халық өздерінің экономикалық өсіп-өркендеудің есебінен жаңаша өмірге ие болғанын сезінді. Екіншіден, ол – Болашақтың қаласы – елордамыз Астананы тұрғызды. Өте қысқа мерзімнің ішінде салынған əсем қала шын мəнінде жап-жас рес публиканың өсуі мен өркендеу көр сет кішінің шынайы символына айналды. Үшіншіден, ол – қазақстандық қоғамда бейбітшілік пен келісім орнатып, 100-ден астам тең құқықты этнос пен 17 əртүрлі конфессияның басын біріктіріп, топтастырды. Қазақстандық патриотизм осыған негізделді. Елдің болашақ табысы мен жеңісі – азаматтарымыздың жасампаздық көңіл-күйінің демеушісі болып табылатынын дəлелдеп берді. Нұрсұлтан Назарбаев бүкіл халықтың тұрақты, мызғымас, мəңгі өркендеуші мемлекет туралы мұратты тілегін «Мəңгілік Ел» идеясында бейнеледі. Төртіншіден, ол – біздің еліміздің əлемдік қауымдастық ішінде лайықты орын алып, мойындалуына қол жеткізді. Біздің Елбасымыз – аса көрнекті мемлекет қайраткері, ол – ел мүддесі үшін аса ірі жəне де дамыған державалармен тиімді экономикалық байланыстар орната білді. Ядролық қарусыз əлемнің Көшбас шысы, пікірсайыс алаңдарының модераторы, интеграциялық үдерістер мен халықаралық форумдардың ұйымдастырушысы, мемлекетаралық келіспеушіліктердің медиаторы ретінде

5

Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі.

Қазақстанның қанаты қатайып, біртіндеп əлемдік саясатта ауыр салмақты ойыншыға айналды. Қазақстандық даму үлгісінің мəнін ашуда оның авторы Нұрсұлтан На зарбаевтың қағидаттарын, көзқарастарын, сенімдері мен құндылықтарын түсіну философиялық жəне практикалық маңызға ие. Осылардың негізінде біздің дамуымыздың негізгі үш құрылымын батыл бөліп көрсетуге болады. Бірінші – «Дəстүрлер» – бұл құндылықтар мен салт-дəстүрдің, мəдениеттің, тарихи мұралардың синтезі жəне өмірдің біртіндеп, сабақтаса жаңғыруы. Жаңғыру – тепе-теңдікті сақтайды, тұрақты дамуды қамтамасыз етеді. Өмірлік дəстүрлерге арқа сүйеу біздің ғылыми-техникалық прогреске шапшаң құлаш ұруымызға жол ашады. Тұрақтылық пен тəртіп, отбасылық құндылықтар мен əлеуметтік қауіпсіздік – табысты дамудың базалық негіздері, біз – қуатты мемлекетті осы бағытта ғана құра аламыз. Екінші – «Бірлік» – бұл барлық қиындықтарды жеңетін күш. Ортақ міндеттерді шешу барысында, əркім өз өмірін жақсартады. Жұдырықтай жұмылған халықтың болашаққа сенімі зор болады. Қуатты біртұтас ұлт – кез келген тарихи жағдайда да өркендеу кепілі. Даму жолындағы мемлекетке қатыстылығыңды сезіну – əрбір қазақстандықтың, бейбітшілік пен тұрақтылыққа деген ынтымақты жауапкершілігін туындатты. Үшінші – «Инновация» – бұл тек қана бірізді жаңарған экономиканың бағыты емес. Сонымен қатар, өндірістің жаңаша өсуі мен ғылым дамуының əрбір қазақстандық отбасының əл-ауқатының көтерілуін жеделдететіндігі туралы кең ауқымды түсінік те үстемдік етеді. Осылайша, көп жағдайда өзінің тарихи уақытынан ілгері тұрған бір адамның озық дүниетанымы елді саяси жəне əлеуметтік-экономикалық жаңғыртудың негізіне, сондай-ақ, Қазақстан қоғамындағы рухани жəне саяси мəдениеттің транформациялануын ынталандырушы факторларға айналды. Нұрсұлтан Назарбаев – жаңа мүмкіндіктерді жылдам көре білетін қабілетті жəне де дамудың жекелеген сүйеніш элементтерін анықтай алатын алғыр ойлы саяси Көшбасшы. Осынау сирек кездесетін дарын оны бүкілхалықтық Көшбасшыға жəне тарихтағы ең беделді қазаққа айналдырды. Нұрсұлтан Назарбаевтың тағы бір тамаша қасиеті бар – ол өзгерістердің оң əсеріне деген сенім. Оның дағдарысқа қатысты философиялық танымы былай өрнектеледі: «Кез келген дағдарысты драмаға айналдырудың қажеті жоқ, өйткені, қандай да дағдарыстың мəні жаңа кезеңнің алдын алу болып табылады. Мен бұрын да кез келген дағдарыс кезінде əңгіме даму туралы болуы керек деп есептегенмін, қазір де солай деп санаймын. Ескінің соңы – қашанда əлдебір жаңаның басы». Қазақстан халқы Мемлекет басшысының ең бір күрделі сəтте де қандай қадам жасап, қандай мемлекеттік міндеттер қабылдау керектігіне деген сенімін жан-жүрегімен сезіп-біледі. Мен Нұрсұлтан Назарбаевпен Қазақстанның барлық түкпіртүкпірінде қарапайым халықпен кездесу сəтінде бірге болдым, олар өз сөздерінде Көшбасшыға құрметі мен шынайы риза шылығын білдіруге ұмтылады. Олар əркезде де бүкіл ұлттың жүрегінен шыққан сөздер болатын. Көл-көсір көңіл-күйлер мен өз болашағына деген мақтаныш сезімі мен мызғымас сенімін көздерінен көріп талай таңданғанмын. Мұны шын мəніндегі Көшбасшы мен Ұлттың ұйысуы, бірлік пен тұрақтылықтың, жаңа жетістіктер мен асулардың желбіреген жалауы мен жандандыратын күш-қуаты деп ұғуымыз керек. Біздің халық Нұрсұлтан Назарбаевтың көшбасшылығымен жаңа биіктерге көтерілетініне, асқаралы асуларға шығатынына сенеді. Сондықтан да, қазақстандықтар Елбасы алға қойған бес халықтық реформаны құлшыныспен қабыл алып, оған жоғары баға берді.

2015 жыл Қазақстанның ең жаңа тарихында ерекше орын алатын болады. Ең алдымен, ол халық санасында қазақстандық жаңа серпінді дамудың белесі ретінде берік орнығады. Өзінің ауқымы, бұрын-соңды болып көрмеген сайлаушылардың белсенділігі жəне мегақорытындысы бойынша осы өткен президенттік сайлау маңызы жағынан қуатты топтастыру күші бар Қазақстанның тарихи қайта жандануы болып табылады. Өз Отанының саны жағынан рекордтық патриоттары өз дауыстарын өздерінің Көшбасшысы үшін берді. Əлем мұндайды əлі көрген жоқ. Халықаралық байқаушылар мен сарапшылар өздерінің таңданыстары мен таңырқауларын жасыра алмады. Олардың бағасы – іс жүзіне асқан оқиғалар тізбегі жəне оң толғаныстар болды. Қазақстандықтар біртұтас серпінмен тек қана Елбасының басшылығымен жəне барлығымыз бірге іс жүзіне асыра алатын болашақ дамудың ең басты бағытын айқындады. Қазақ стан халқы Ассамблеясының Мемлекет басшысының кезектен тыс сайлауын өткізу жөніндегі бастамасы жарияланған алғашқы күндердің өзінде қазақстандықтардың біздің ортақ үйіміздегі тұрақтылық пен келісімді сақтау жəне нығайту жөніндегі қалауларының қаншалықты күшті екендігі анық танылды. Сайлау қорытындысы көрсетіп отырғандай, ұлттың болашаққа деген бұл ұмтылысы Қазақстандық жолдың тиімділігіне деген сеніммен жəне аса жоғары қанаттандырғыш патриоттық рухпен берік астасқан. Біз бүкіл дүние жүзіне халықтың өз Көшбасшысының айналасына берік топтасуы – бұл біздің болашағымыздың кепілі, ең келеңсіз сыртқы ахуал қа лыптасқан жағдайдың өзінде гүлденудің кепілі екендігін көрсеттік. Қазақстан – бұл өз бастауында келеңсіз құбылыстарды түбірімен өзгерту мүмкін болған, қалыптасқан жағдайды жеңе отырып, алға серпінді секіріс жасаған санаулы мемлекеттердің бірі. Нұрсұлтан Назарбаевтың Көшбасшылығымен қол жеткізген біздің жеңістеріміздің эпопеясы дамушы мемлекеттердің сөзсіз қызығушылығын туғызып, бүкілəлемдік қауымдастықтың назарын өзіне аударады. Қазақстандық шарықтау тарихы – бұл мемлекетті құрудың іс жүзіндегі тəжірибелік құралы. Сонымен бірге, біздің жетістіктеріміз Елбасы өмірге əкелген терең тұжырымдамалық негізге сүйенеді. Бүгінде бүкіл еліміз аса зор топтастыру əлеуеті бар жəне өзара үйлесімді үндестік тапқан Нұрсұлтан Назарбаевтың бес жүйелілік идеясына біріккен. Бірінші – «Қазақстан – 2050» Стратегиясы. Мемлекеттердің жəне халықтардың барлығы бірдей жарты ғасырға есептелген нақты даму стратегиясына ие болып отырған жоқ. Ұлттың əлемдегі орнын айқындайтын жасампаз жəне нақты жоспар. Не болатындығы жəне оны қалай жүзеге асыру керектігі жөніндегі нақты бағыттар мен анық түсінік ертеңгі күнге деген берік сенімді ұялатады. Стратегия бірегей сипатта. Ол жастарды еңбектегі ерліктерге жəне зор жеңістерге жігерлендіреді. Ол Елбасының ішкі энергетикалық əлеуетімен байытылған. Бұл стратегияға ХХІ ғасырда қуатты мемлекет болу, ең өркендеген 30 елдің шоғырына кіру жөнінде батыл ұмтылыстар жəне бүкіл ұлттың арманы топтасқан. Екінші – «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясаты. Бұл «Қазақстан – 2050» Стратегиясының заңды тəжірибе жүзіндегі бөлімі болып табылады. Əлемдік экономиканың дағдарыстық жағдайындағы дамудың ерекшеліктері мен аспектілерін алдын ала көре білген жақын жылдарға арналған қозғалыстың басты компасы, нақты іс-шаралардың бағдарламасы. Нұрсұлтан Назарбаевтың ақыл-ойының стратегиялық көрегендігінің жəне инновациялық көзқарасының арқасында қаржылық дағдарыстар мен келеңсіздіктер дəуіріндегі тұрақсыздық жағдайында біздің экономикалық өсімді жандандыру жəне қазақстандықтардың өзекті проблемаларын шешу жөнінде нақты міндеттеріміз бар. Біз қазір Мемлекет басшысының қатаң бақылауының нəтижесінде дағдарысқа қарсы шаралар серпін

алып, нақты жəне елеулі жемісін бере бастағанына куə болып отырмыз. Əрбір өңірдегі жобаларды жүзеге асыру – бұл жүздеген жаңа кəсіпорындар, ондаған мың жаңа жұмыс орындары. Сондайақ, бұл əлеуметтік төлемдерді төлеуге жағдай жасайтын жаңа салықтар болып табылады. Сондықтан, адамдар болашаққа сеніммен қарайды, олар алдағы уақытта да өмірдің мəнді жəне жарқын болатындығын біледі. Жаңа Экономикалық саясат идеясының тамыры да осында жатыр, сондықтан да қоғам оны теңдесі жоқ құлшыныспен қарсы алды. Үшінші – «Мəңгілік Ел» Жалпыұлттық идеясы. Бұл берік жасампаздық негізі бар қазақстандық құндылықтар жүйесі болып табылады. «Мəңгілік Ел» – бейбітшілік жəне келісім, бірлік жəне тұрақтылық идеяларына басымдық беру арқылы ұлттың жоғары өнімділігіне жəне нақты нəтижелерге қол жеткізетін жаңғыртылған модель болып табылады. Ол уақыт пен тарих сынынан өткен құндылықтардың ұрпақтанұрпаққа жалғасатындығын көрсететін тұғыр. Бұл ретте Қазақстан халқы Ассамблеясына аса зор рөл жүктеледі. Ұлтаралық бірлікті нығайту механизмі 20 жыл ішінде өзінің тиімділігін дəлелдеп, əлемдік ғылымда көптеген зерттеулердің нысанына айналды. Төртінші – Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамы. Бірлікке бастайтын негізгі факторлардың бірі Еңбек болып табылады. Президенттік тұжырым бізді əрбір қазақстандықтың өз орнындағы жанқиярлық қызметі мен еңбегінің біздің экономикамызды жаңа биіктерге көтеретіндігіне, халықтың əл-ауқатын жақсартатындығына, біздің балаларымыздың жарқын болашағын қамтамасыз ететіндігіне үндейді. Міне, осындай қадамдар тек соңғы 4 жыл ішінде бізге 2000 балалар бақшасын, 400-ден астам мектеп жəне 600-ден астам денсаулық сақтау нысандарын салуға мүмкіндік берді. Бұл ХХІ ғасырдағы тұрақты өмір нұсқаулығы. Біз тұтынушылыққа ғана негізделген қоғамның өзін іштей іріп-шірітетінін көріп жүрміз. Бесінші – Бұл «G-Global» идеясы. Нұрсұлтан Назарбаевтың бүгінгі заманның саяси көшбасшыларынан ерекше бір айырмашылығы – бұл жалпыəлемдік проблемалардың шешімін табу жолындағы ұдайы талпынысы болып табылады. Ол осы арқылы Қазақстанды қуатты ететіндігін, ішкі экономикалық өсім үшін жəне қауіпсіз дамуға жаңа жағдай жасайтындығын айқын түсінеді. Біздің Көшбасшымыз əлемге өзара тең құқылық жəне өзара құрметке негізделген халықаралық қарым-қатынастың түбегейлі жаңа көпқырлы тұжырымдамасын ұсынды. Қазақстанның жаһандық бастамасының «G-Global» дөңгелек үстеліне əлемдік қауымдастық мүшелерінің барлығын жинайтындығына сенімдімін. Бұл орайда балама жоқ. Сөйтіп, Мемлекет басшысының идеялық-тұжырымдамалық көзқарасы Қазақстан дамуының шешуші факторына айналды. Біз күрделі марафонды нақты есеппен, қалыпты тыныс алу жəне тамырлардың тұрақты соғуы жағдайында жүріп өттік. Нақты қол жеткізген жетістіктер біздің мəреге жеңімпаз ретінде жеткенімізді дəлелдейді. Алайда, Көшбасшымыз бізді одан əрі жасампаздық жолымен жүруге үндейді. Ол мемлекеттің жəне қоғамның жан-жақты дамуының жаңа серпілісі болып табылатын Бес халықтық реформаны ұсынды. Алда біздің біртұтас ұлтымыз ғана бағындыра алатын жаңа шыңдар, жаңа биіктер тұр. Бұл асуларды біз өз стратегіміз жəне Көшбасшымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың басшылығымен аламыз.


6

www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

АЌ ТІЛЕКТЕР АЄЫНЫ Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Ғылыми қауымдастық Сізді Қазақстан Республикасының Президенті сайлауындағы сенімді жеңісіңізбен құттықтайды. Тəуелсіздік жылдарында Сіздің кемеңгер, тиімді жəне көреген саясатыңыздың арқасында Қазақстанда шын мəнінде орасан зор өзгерістер орын алды. Елдің экономикасы айтарлықтай өсті, халық тұрмысының деңгейі бірнеше есе артты. Сіздің бастамаларыңызды жүзеге асырудың нəтижесінде Қазақстан ғылымы дамуға жаңа серпін алды. Соңғы жылдары академиялық ғылым мен ғылыми талдамаларды қаржыландыру бірнеше есе артты, ғылымның өндіріспен байланысы нығаюда. Қабылданған шаралардың арқасында отандық ғылымның инновациялық салаға үлесі өсіп келеді. Елдің ғылыми топтары Сіздің сайлаудағы жеңісіңізді көтеріңкі көңіл-күймен қабылдады жəне Отанымыздың игілігі үшін екі еселенген қуатпен еңбек етуге дайын. Біз Сіздің сенімді көшбасшылығыңызбен білім беру мен ғылымның буырқана дамуының жалғасатынына, азаматтардың өмір деңгейін арттыру жəне Қазақстанның дамыған 30 мемлекеттің қатарына қосылу жөнінде алға қойылған барлық стратегиялық мақсаттарға қол жеткізілетініне сенімдіміз. Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясы.

Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Сізді еліміздің барша шығармашылық зиялы қауым өкілдері атынан кезектен тыс Президент сайлауында қол жеткізген айқын жеңісіңізбен құттықтаймыз. Бұл жеңісіңіз – сындарлы сəтте Сіздің сарабдал саясатыңыздың арқасында татулығы мен тұрақтылығын сақтап, ырысын еселей түскен біртұтас Қазақстанның жеңісі. Сізге дауыс бере отырып, егемен елдің еңселі жұрты əр күні айға, əр аптасы жылға татитын жетістіктерге қол жеткізді. Бейбітшілік пен келісімге негізделген мемлекеттігіміздің берік іргетасы қаланды. Қарқынды өскен экономикамызбен əлемнің ең дамыған 50 елінің көшіне қосылып, озық отыздыққа енуді мақсатқа алдық. Халқымыздың тұрмысы жақсарып, əл-ауқаты артты. Осының бəрі тікелей Сіздің арқаңыз. Ендігі кезекте əлемді жайлаған күрделі жағдайда мемлекетімізді бұдан биік белестерге бастап, Мəңгілік Елге айналдыру – тек кемеңгер басшының қолынан келетін іс. Осынау ұлы мұратқа жетуде халқымыз тек Өзіңізге ғана сенім артып отыр. Қазақстандықтардың кешегі сайлауда жасаған таңдауы – соның айқын дəлелі. Тəуелсіздіктің алғашқы күндерінен-ақ шығармашылық орта мен жасампаздық рухты қалыптастыруға ұдайы қамқорлық танытып келесіз. Жазушылар қауымы да жарқын болашаққа бастар жолда əрдайым өзіңізбен бірге! Қазақстан Жазушылар одағының басқармасы. Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! «KAZENERGY» мұнай-газ жəне энергетикалық кешен ұйымдары ассоциациясының кезектен тыс Қазақстан Республикасының Президенті сайлауындағы жеңісіңізбен шын жүректен құттықтауын қабыл алыңыз. Сіздің сенімді жеңісіңіз бүкілхалықтық қолдаудың жəне қазақстандықтардың Сізбен бірге Қазақстанның əлемнің неғұрлым дамыған 30 елінің қатарына қосылу жөніндегі барлық мақсаттар мен міндеттерді жүзеге асыруға деген дайындығының айқын дəлелі болып табылады. Сіздің бірізді жəне салиқалы саясатыңыздың арқасында Қазақстан экономиканың дамуындағы барлық шешуші бағыттар бойынша айтарлықтай табыстарға қол жеткізді. Сіздің басшылығыңызбен біздің қоғамымыз өзінің экономикалық əлеуетін нығайту бойынша батыл жоспарларды өмірге табысты енгізуде. Қазақстанның барлық табыстары мен жетістіктерін, қоғамдағы татулық пен бақуаттылықты, əлемге танымалдылықты – осының барлығын қазақстандықтар тек Сізбен байланыстырады. 26 сəуірде Қазақстанның миллиондаған азаматтары бүкілхалықтық тұрғыда қоғамдық келісімді, болашаққа деген сенім мен бүкіл ұрпақтардың игілігі үшін табысты дамуды таңдады. «KAZENERGY» мұнай-газ жəне энергетикалық кешен ұйымдары ассоциациясы. Аса қадірлі Елбасы! Сіздің бастауыңызбен қазақстандықтар жаңа бір белесті еңсеріп, «Мəңгілік Ел» болу жолында Сізбен бірге нық қадам жасады. Сайлауда қазақстандықтар Сізге өз дауыстарын бере отырып, тұрақтылықты, бірлікті жəне жасампаздықты қалайтындықтарын тағы бір мəрте дəлелдеді. Нұрсұлтан Əбішұлы, Сіз шеттегі қандастарымызды əрдайым жіті назарыңызда ұстап, оларға мейіріммен көңіл бөліп келесіз. Кешелі бері бізге мыңдаған қандастарымыз хабарласып, өздерінің қуаныштарын білдіріп,

құттықтауларын жеткізуде. Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының атынан құттықтауымызды қабыл алыңыз.

• АЛМАТЫ Талғат СҮЙІНБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Əлемдегі барлық бес миллионнан астам қазақ үшін маңызы бар бұл ұйым Сіздің бастамаңызбен құрылған болатын. Бүгінде ол тағдырдың тəлкегімен тарихи Отанынан тысқары өмір сүріп жатқан қандастарымыздың ұйытқысына айналды. Еліміз тəуелсіздік алғалы бері мыңдаған қазақ өзінің тарихи Отанына оралып, өз елі үшін аянбай еңбек етуде. Сіздің еліңізге сіңірген еңбегіңізді халқыңыз айрықша бағалайды. Мұның дəлелі – Сіздің сайлаудағы сенімді жеңісіңіз! Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы, Сіздің барлық бастамаларыңызды қазақстандықтар мен шеттегі қандастарыңыз бір кісідей қолдайды. Біз біргеміз – берік іргеміз! Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы. Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Қазақстан Республикасының Президенті сай лауындағы сенімді жеңісіңізбен шын жүректен шы на йы құттықтауымызды білдіреміз. Өткен сайлаудың нəтижелері халықтың жоғары сенімінің жəне Сіздің басшылығыңызбен экономиканы жаңғырту жəне əлеуметтік жаңғырулар бағытын жалғауға деген ұмтылысының айғағы болып табылады. Жаһандық экономикалық дағдарыс жағдайында Қазақстанда жаңа индустриялық нысандар салынып, қосымша жұмыс орындары ашылуда. Кəсіпорындар ұжымдары өндірістік үдерістерді тұрақтандыру бойынша бекітілген меморандумдар шеңберінде өздерінің қорғалғандығын сезіну үстінде. Биыл Сіз алға қойған «Нұрлы Жол» бағдарламасын жүзеге асыру басталды, оның шеңберінде кең ауқымды инфрақұрылымдық нысандар құрылысы белгіленген. Сіздің қамқорлығыңыз бен назарыңыздың арқасында халықтың əлеуметтік əлсіз топтары өздерінің қорғалғандығын сезінуде. Сіздің бастамаларыңыздың шеңберінде жұмыс берушілер əлеуметтік жауапкершілікті мемлекетпен бөлісуге дайын. Біз Сіздің сенімді басшылығыңызбен ел дамуының жаңа кезеңінде əлеуметтікэкономикалық саладағы бұдан да зор жетістіктерге жете беретініне сенімдіміз. Қазақстан Кəсіподақтары федерациясы. Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Біздер, 8 мыңнан астам жас қазақстандықтарды біріктіретін «Қазақстан-2050» жалпыұлттық қозғалысы Сізді Қазақстан Президенті сайлауындағы сенімді жеңісіңізбен құттықтаймыз. Сайлау нəтижелері – қазақстандықтардың өз болашағын, өз балаларының болашағын Сізбен – Елбасымен байланыстыратындығының айқын дəлелі. Бүгінде елдің миллиондаған азаматтары Сіз «Қазақстан-2050» Стратегиясында алға қойған мемлекетті дамытудың кең ауқымды мақсаттарына бірікті. Осынау шынымен де тарихи құжаттың əрбір пункті біздің əрқайсымыз үшін үлкен мүмкіндіктер ашады. Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы, Сіздің арқаңызда бүгінде біз ие болып отырған нəтижелерді бүкілəлемдік қоғамдастық мойындайды. Тəуелсіздік жылдары ішінде Қазақстан қуатты жəне табысты мемлекетке айналды. Біз əлемнің ең бір ырғақты дамушы мемлекеттерінің қатарына енудеміз. Бізде бірліктің, толеранттылықтың, этносаралық жəне конфессияаралық келісімнің тұрақты моделі қалыптасты. Қазақстан – халықаралық беделге ие жауапты да сенімді əріптес. Сондықтан да біздің еліміздің басында, құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы, тек Сіз ғана тұра аласыз. «Қазақстан-2050» жалпыұлттық қозғалысы. Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Қазақстанның ардагерлер ұйымы Сізді Қазақстан Президенті сайлауындағы тамаша жеңісіңізбен құттықтайды. Біз Сіздің Ұлы Отан соғысы ардагерлеріне тұрақты назар аударып, көмек көрсететініңізді үлкен ризашылықпен атап көрсетеміз. Біз бейбітшілік пен тыныштықтың, қоғамдық тұрақтылық пен келісімнің бағасын білеміз. Сіздің арқаңызда біздің балаларымыз бен немерелеріміз қуатты, өркендеуші мемлекетте өмір сүруде.

Бүгінде Қазақстан – жаһандық үнқатысу орталығы. Сіздің бейбітшіліксүйгіш бастамаларыңызды бүкіл əлемдік қоғамдастық мойындады. Сіз үшін мызғымас болып табылатын бас ты құндылықтар – ішкі саяси тұрақтылық жəне ұлттық бірлік – олар біздің қазіргі жəне болашақ табыстарымыздың негізі. Біз Сіздің басшылығыңызбен біздің еліміздің бұдан əрі де шапшаң дами беретініне жəне қойылған барлық мақсаттарға қол жеткізетініне сенімдіміз. Сіздің жеңісіңіз – біздің бəріміз үшін мереке, жаңа ұмтылыстарға қанаттандыратын жəне бақуатты болашаққа деген үлкен үміт ұялататын мереке. Қазақстанның ардагерлер ұйымы. Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Біздің Қазақстан Республикасының Президенті сайлауындағы жарқын жеңісіңізбен шын жүректен құттықтауымызды қабыл алыңыз. Тəуелсіздік жылдары ішінде Сіздің қамқорлығыңыз бен назарыңыздың арқасында медиасала серпінді дамуға ие болды жəне жоғары кəсіби əрі технологиялық деңгейге жетті. Қазақстанда БАҚ-тың барлық түрлері табысты дамуда, олар бізде 2,2 мыңнан асады. Бүгінде цифрлы теледидар əр үйде бар. «Болашақ» президенттік стипендиясы шеңберінде БАҚ-тың жас кадрлары əлемдік медиакорпорациялар базаларында біліктілігін арттыру мүмкіндігіне ие. Сіздің бастамаңызбен Астанада еліміздің басты медиа алаңы – «Қазмедиаорталығы» тұрғызылды. Бұл ең заманауи жабдықпен жарақтандырылған медиа өнімдер өндіру үшін орасан зор айрықша кешен. Сіздің сенімді жеңісіңіз қазақстандықтардың өзіміздің тек Сізбен бірге ғана экономиканың барлық салаларында жəне əлеуметтік дамуда тамаша жетістіктерге жететіндігімізге, неғұрлым дамыған мемлекеттер қатарына қосылатынымызға деген сенімнің айғағы болып табылады. Қазақстан Журналистер одағы. Аса құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Қазақстанның Композиторлар одағы Сізді кезектен тыс Қазақстан Республикасының Президенті сайлауындағы тамаша жеңісіңізбен құттықтайды. Сайлау күні біздің миллиондаған халқымыз асқақ көңіл-күймен Сіз үшін өз дауыстарын берді, өйткені тек Сіз ғана біз үшін табыс пен прогрессшіл дамудың кепілі болып табыласыз. Сіздің тұрақты қамқорлығыңыздың арқасында біздің мультимəдени қоғам табысты дамуда. Біздің шығармашылық Қазақстанның барлық салалардағы көптеген табыстарынан өзіне шабыт алуда. Сіз біздің еліміздің барлық табысының қазақстандық қоғамдағы бірліктің, татулық пен келісімнің арқасында ғана мүмкін екенін əркезде де атап көрсетесіз. Сіздің бейбітшіліксүйгіш сыртқы саясатыңыз Қазақстан мен өзге мемлекеттер арасында сенімді мəдениетаралық байланыстар орнатты. Сіздің бастамаңыз бойынша Орталық Азияның дəл жүрегінде өнер храмы, Астананың інжу-маржаны – «Астана Опера» опера жəне балет театры өз есігін айқара ашты. Композиторлардың таңдауы мен олардың Сіз үшін берген дауыстары – бейбітшілік пен біздің Отанымыздың одан əрі өркендеуін таңдаған миллиондаған қазақстандықтар дауысының бір бөлігі. Қазақстан Композиторлар одағы. Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Суретшілер одағы Сізді Қазақстан Республикасының Президенті сайлауындағы тамаша да сенімді жеңісіңізбен құттықтайды. Сіздің кемеңгерлігіңіздің жəне жалпыадамзаттық идеалдарға адалдығыңыздың арқасында Қазақстан ширек ғасырға жуық уақыттан бері прогресс пен табысты

ЕЛБАСЫ ЖЕЅІСІ – ЕЛДІКТІЅ ЖЕМІСІ

• АҚТӨБЕ Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Президент сайлауына елдегі ең үлкен шаһар Алматының қосқан өзіндік үлесі бар. Осы орайда қуанышты дүбірде жүрген қала тұрғындарымен пікір бөлісіп көрдік. Қазақстанның халық əртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Тұңғышбай əл-Тарази шынайы қуанышын жасырмай былай деді: – Елімізде жүректің түбінен шыққан нағыз таза сайлау өтті. Халықтың дəл бұлай бір мақсат жолында топтасқанын көптен бері көре алмай жүрген едім. Сайлаушылардың дауыс беруге ынты-шынтымен барғанын да байқадық. Мелдебек есімді бауырым: «Дауыс беру үшін 45 минут кезекте тұрдым», дейді. Бұған қуануымыз керек, тəубе деуіміз керек. Бұл – халықтың абыройы, елдің жеңісі! Абай ескерткіші мен Республика сарайы алдындағы алаңға лық толған мерекелік көңілкүйдегі халыққа арнап «Арнау» тобы əн бастап, шашу шашты.

Жеңімпаздар форумының салтанатты сəтін қысқаша кіріспе сөз сөйлеп ашқан облыстық мəслихаттың хатшысы Сəния Қалдығұлова Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауының өңірде демократиялық талаптарға сай ұйымшылдықпен жəне сайлаушылардың жоғары белсенділігімен өткенін тілге тиек етті. – Кəсіпорынымызда жұмысшылар əулеттері көптеп еңбек етеді. Біздің отбасының осы зауыттағы жалпы жұмыс өтілі 50 жыл болады. Біз əулетімізбен Нұрсұлтан Əбішұлын қолдап дауыс бердік. Президент Қазақстанды дамудың даңғыл жолымен алып келеді, – деді Ақтөбе ферроқорытпа зауытының балқытушысы Ержан Атыраубаев ризашылығын білдіре. Жеңімпаздар форумын өңірге белгілі өнер шеберлері əнмен əдіптеп, бимен бедерледі. Жастар ырғақты қимылдап, сахна төріне көтеріліп, «Елбасымен бірге – жаңа жеңістерге!» деп ұрандатты.

Суретті түсірген Айтжан МҰРЗАНОВ.

Суретті түсірген Қайредин РАУШАНОВ.

–––––––––––––––

–––––––––––––––


7

www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

АЌ ТІЛЕКТЕР АЄЫНЫ

етіп отырған Сіздің прогресшіл идеяларыңыздың, Сіздің кемеңгер саясатыңыздың жеңісі. Сіз экономиканың барлық салаларындағы ырғақты өсімді жəне Қазақстандағы қоғамдық тұрақтылықты қамтамасыз еттіңіз. Сіздің салиқалы саясатыңыздың арқасында Қазақстанда тартымды инвестициялық ахуал құрылды. Сіз Қазақстан бизнесмендерінің шетелдік əріптес терімен өзара байланысы жəне біздің тауар ларымыздың халықаралық рынокқа шығуы үшін қолайлы құқықтық жəне экономикалық жағдайлар жасадыңыз. Кезектен тыс Қазақстан Республикасының Пре зиденті сайлауында Қазақстанның бизнесқауымдастығы елдің бүкіл халқымен бірге өз болашағын Сізбен бірге таңдады. Біз одан арғы сенімді экономикалық өсімді, əл-ауқатты, қазақстандық қоғамның татулығы мен өркендеуін таңдадық. «Атамекен» Ұлттық кəсіпкерлер палатасы.

жаңғыртулар жолымен сенімді қадам басып келеді. Сайлаудағы Сіздің жеңісіңіз – өзінің лайықты болашағының пайдасына таңдау жасаған Қазақстан халқы сенімінің айғағы. Біздер, шығармашылық адамдары ретінде, Сіздің қазақстандық мəдениетті дамыту мəселелеріне тұрақты назар аударатыныңызды жоғары бағалаймыз. Аталған саланы мемлекеттік қаржыландыру айтарлықтай ұлғайды, өнер саласындағы мамандарды даярлау үшін оқу орындары ашылуда. Бүгінде елдің өнер қайраткерлері алдына Сіз өскелең ұрпақтың бойында патриоттық рух тəрбиелеуге үлес қосу жөнінде үлкен де жауапты міндет қойдыңыз. Біз Сіздің басшылығыңызбен осынау жоғары мақсаттарға қол жеткізілетініне, ал Қазақстанның ырғақты даму жолын жалғастыратынына сенімдіміз. Қазақстан Суретшілер одағы.

Қазақстандық қоғамда əр азамат үшін үлкен жəне бірдей мүмкіндіктер жүйесі қалыптастырылған. Қазақстандық бизнес Сіздің қуатты қолдауыңызды сезінеді. Сіз əркезде де отандық кəсіпкерлерге қолдау жасайсыз. Шағын жəне орта бизнесті дамыту мəселелеріне тұрақты мемлекеттік көңіл бөлу өз жемісін берді. Бизнес-сала 2,6 миллион қазақстандықтарды жұмыспен қамтамасыз етіп отыр. Кəсіпкерлер Сіздің жүргізіп отырған реформаларыңызды бүтіндей жəне толықтай қолдайды, соның арқасында біздің еліміз үлкен табыстарға қол жеткізді. Қазақстанда ТМД елдері кеңістігінде ең қолайлы инвестициялық ахуал құрылды. Мемлекет бизнес жүргізу үшін барынша қолайлы жағдайларды қамтамасыз етті. Арнаулы индустриялық аймақтар салынып, субсидиялар бөлінуде, өндірістің жаңа салалары дамуда. Мыңдаған жұмыс орындары құрылды. Нұрсұлтан Əбішұлы, Сізге дауыс бере отырып, біз Сіздің кемеңгер Көшбасшылығыңызбен жарқын болашақты таңдадық. Қазақстан Кəсіпкерлерінің форумы.

Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Қазақстанның Азаматтық альянсы Қазақстан Президенті сайлауының нəтижелерін үлкен көтеріңкі көңіл-күймен қабылдады. Біздер, Қазақстанның сан миллиондаған азаматтық қоғамының өкілдері ретінде Сіздің ғаламат жеңісіңіз – ол қазақстандықтардың Сіз жүргізіп отырған көреген саясатыңызды жаппай қолдаудың айғағы екенін атап көрсетеміз. Бүкіл тəуелсіздік жылдары ішінде Сіздің басшылығыңызбен Қазақстанның жүріп келе жатқан жолы – ол қуатты өркендеген мемлекет құру жолы. Бүгінде біздің еліміз əлемнің бəсекеге қабілетті 50 елінің қатарына кіреді. Ширек ғасырда Қазақстан экономикасы – 16 есе, халықтың табысы 6 есе өсті. Сіздің арқаңызда жаңғырту міндеттері бірізділікпен жəне айқын жүзеге асырылуда. Бүгінде біздің еліміздің алдында асқақ міндеттер – əлемнің дамыған 30 мемлекетінің қатарына ену міндеті тұр. Оған құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы, Сіздің басшылығыңызбен ғана қол жеткізуге болады. Қазақстанның Азаматтық альянсы.

Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Біздер, Қазақстан жастары Сізді кезектен тыс сайлаудағы сенімді жеңісіңізбен шын жүректен құттықтаймыз. Сіздің кемеңгерлігіңіз бен көрегендігіңіздің арқасында тəуелсіздік жылдары ішінде Қазақстан дамудың жоғары деңгейіне жетті. Біз бай жəне өзін-өзі қамтамасыз ететін елміз. Сіз қабылдаған барлық мемлекеттік бағдарламаларда əркезде де жастарға жеке көңіл бөлінеді. Ол еңбекке орналастыру, тұрғын үймен қамтамасыз ету, білім беру жəне басқаларды алғанда барлық салаларға да қатысты. Қазақстанда жас қазақстандықтардың əлеуетін арттыруға бағытталған Мемлекеттік жастар саясаты тұжырымдамасы жүзеге асырылуда. Біз үшін татулық пен келісімде өмір сүріп, еңбек етіп жатқанымыз өте маңызды. Біздің еліміз халықаралық деңгейде достық қарым-қатынастар ұстанады. Біз Сіздің басшылығыңызбен біздің еліміздің орталықазиялық өңірде көш бастаушы позициясын иеленетінін мақтан тұтамыз. Əлемнің жетекші державаларының көшбасшылары Сіздің пікіріңізге құлақ түреді. Сіз біз үшін өзінің батыл жоспарларын біздің Отанымыздың игілігі мен өркендеуі үшін сенімді түрде өмірге енгізетін нағыз Елбасының үлгісі болып табыласыз. 26 сəуірде біз Сізге өз дауысымызды бердік, өйткені, тек Сізбен ғана Қазақстан өз болашағында қуатты жəне сенімді мемлекет бола алады. Қазақстанның Жастар конгресі.

Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Қазақстанның бүкіл əйелдер ұйымдары атынан Сізді кезектен тыс Қазақстан Республикасының Пре зиденті сайлауындағы жарқын жеңісіңізбен құттықтаймыз. Бүкіл Қазақстан өзінің еңбегімен жəне қатысуымен Сізбен бірге Отанымыздың табысты жолын жалғастыруға дайын екенін білдірді. Қазақстандықтар көтеріңкі көңіл-күймен Сіз біздер үшін қамтамасыз еткен ашық аспанды, үйдегі молшылық пен өз балаларының болашағына деген сенімділікті таңдады. Азаматтық бастамалар мен үкіметтік емес секторға Сіз бөліп отырған орасан зор назар біздің Қазақстанның дамуының ортақ ісіне өз үлесімізді қосуымызға мүмкіндік туғызды. Сіздің гендерлік мəселелерді шешудегі кемеңгер саясатыңыз нəзік жандылар өкілдерін мемлекеттік басқару органдарындағы озық позицияларға шығарды. Бүгінде Қазақстанның əйелдері экономиканың, ғылымның, білім беру мен мəдениеттің барлық салаларында Сіздің саяси бағытыңызды жүзеге асыруға атсалысуда. Сізбен бірге, Сіздің басшылығыңызбен біз жаңа жалпымемлекеттік əлеуметтік жəне экономикалық міндеттерді шешуге өзіміздің қолдан келген үлесімізді қосуға дайынбыз. Республикалық Əйелдер кеңесі. Аса құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Сізді Қазақстан Республикасының Президенті сайлауындағы сенімді жеңісіңізбен құттықтауға рұқсат етіңіз. Қазақстан халқы Сізге өз дауыстарын бере отырып, елде жүргізіліп жатқан бағытқа тікелей қолдауын білдірді. Сіздің саясатыңыздың арқасында еліміз жасампаз жолмен алға басуда.

• КӨКШЕТАУ Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

«Көкшетау» мəдениет сарайында «Нұр Отан» партиясы Ақмола облыстық ұйымының мұрындық болуымен жеңімпаздар форумы өткізілді. Салтанат жиынының шымылдығы «Достар» триосының орындауындағы «Қазақ елі осындай!» əнімен ашылды. Зал патриоттық рухты асқақтатар əнге тік тұрып қосылды. Сөз Қазақстан Республикасы Президентінің сенімді өкілі болған Серік Аяғановқа берілді. 26 сəуір күні біз Тəуелсіз Қазақстан жылнамасындағы тағдыршешті саяси маңызды таңдауымызды жасадық, – деді ол. Мен жерлестерімді Нұрсұлтан Назарбаевтың сайлаудағы лайықты əрі біз күткен жеңісімен құттықтаймын. Бұл жеңіс болашағымызды, Тəуелсіз Қазақстанның болашағын айқындайды. Бұл баршамыздың, қазақстандықтардың ортақ жеңісі. Осы орайда, ақмолалықтарға Нұрсұлтан Назарбаевқа өзінің басым дауысын, яғни 98 пайызға жуық дауысын бергеніне ризашылығымды білдіремін, деді ол.

Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Біздер, халықаралық «Болашақ» стипендиясының стипендиаттары Сізді кезектен тыс Қазақстан Республикасының Президенті сайлауындағы сенімді жеңісіңізбен шын жүректен құттықтаймыз. Біз Сіздің табысыңыз бен бүкіл халықтың мойындауын – ол Сіз біз үшін қамтамасыз еткен біздің қоғамымыздағы бақуаттылық, татулық пен келісім үшін қазақстандықтардың алғысы деп есептейміз. Сіз бізге білім алуға жəне əлемнің ең үздік жооларында заманауи ғылымның түрлі салалары бойынша білімдерімізді тереңдетуге мүмкіндік бердіңіз. Шетелдерде оқи жүріп біз өзіміздің Қазақстаннан екенімізді мақтанышпен айтамыз. Сіздің есіміңізді естіген кездегі кез келген шетелдіктің жүзіндегі ізгілік нышаны одан бетер мақтаныш туғызады. Бүгінде біздер Сіздің жоғары сеніміңіз бен қолдауыңызды ақтай отырып, өз Отанымыздың игілігі үшін еңбек етудеміз. Біз үздік жəне табысты болуға тырысамыз. Сіздің арқаңызда бізді ата-аналарымыз бен достарымыз мақтаныш тұтады. 26 сəуірде біздің дауысымыз Сізді, Сіздің реформалар мен прогрестің бірден-бір дұрыс бағытын таңдаған миллиондаған қазақстандықтар дауысының бір бөлігіне айналды. «Болашақ» бағдарламасының стипендиаттары. Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Біздер, 200-ден астам салалық, өңірлік жəне республикалық бизнес-ассоциацияларды біріктіретін «Атамекен» Ұлттық кəсіпкерлер палатасының өкілдері Сізді кезектен тыс Қазақстан Республикасының Президенті сайлауындағы сенімді жеңісіңізбен шын жүректен құттықтаймыз. Сіздің бүгінгі салтанатыңыз – Қазақстанның табысы мен бірлігін қамтамасыз

Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Біздер Қазақстанның жоғары оқу орындарының басшылары мен ғылыми-педагогикалық құрамы Сізді кезектен тыс Қазақстан Республикасының Президенті сайлауындағы сенімді жеңісіңізбен шын жүректен құттықтаймыз. Қазақстандықтар 26 сəуірде Сізге дауыс бере отырып, прогресс пен табысты даму жолын таңдады. Нағыз Елбасы ретінде Сіз əркезде де Қазақстан дамуының барлық бағыттары бойынша ең бір дұрыс шешімдерді таңдайсыз жəне бірден-бір дұрыс шаралар қабылдайсыз. Сіздің жеке назар аударуыңыздың арқасында Қазақстанда ғылым мен инновацияларды дамыту үшін жағдайлар жасалды, жаңа буын университеттер құрылды жəне жұмыс істеп тұрған жоолардағы ғылыми-педагогикалық жұмыстар озық əлемдік тəжірибелерге сəйкес түбегейлі түрде қайта пішінделді. Сіздің табысты сыртқы саясатыңыздың арқасында орнаған мəдениетаралық байланыстардың нəтижесінде əлемнің үздік жооларымен халықаралық ықпалдастық жолға қойылды. Сіз білім беру саласы мен ғылымның дамуы үшін барлық жағдайлар жасадыңыз. Бүгінде қазақстандықтардың неғұрлым сауатты қоғам ретінде əлемдік рейтингте жетекші позицияларға ие болуы соның нəтижесі. 26 сəуірде өткен сайлаудың қорытындысы қазақстандықтардың Сізбен бірлігін, Сіздің бағытыңызды бүкілхалықтық қолдауды толық дəрежеде бейнеледі. Қазақстан жоғары оқу орындарының ассоциациясы. Аса қадірлі Нұрсұлтан Əбішұлы! «Өскемен титан-магний комбинаты» АҚ басқармасы мен ұжымы атынан Сізді Қазақстан Республикасының Президенті лауазымына мерзімінен бұрын өткізілген сайлаудағы жеңісіңізбен құттықтауға рұқсат етіңіз. Сайлаудағы айрықша жеңісіңіз Қазақстанның көпұлтты халқының Сізге деген шексіз құрметі мен зор сенімін айшықты көрсетіп берді. Қоғамдық тұрақтылық, экономикалық жетістіктер, халықтың əл-ауқатын жақсарту жəне де Қазақстан Республикасының халықаралық жоғары беделі Сіздің есіміңізбен тығыз байланысты. Сондай-ақ, комбинаттың жетістіктері мен жемісі Сіздің тұрақты қамқорлығыңыз бен қолдауыңыздың арқасында мүмкін болды. Біз, патриоттық сезімге, азаматтық борышқа, жалпы ұлттық ынтымақтастыққа жəне еліміздегі тыныштық пен бейбітшілікті сақтаудағы жауапкершілікке сүйене отырып, өз таңдауымызды жасадық. «ӨТМК» АҚ ұжымы келешекте, өзінің күнделікті еңбегімен, Сіздің барлық тапсырмаларыңызды орындауға, сондай-ақ, Қазақстан Республикасының өркендеуі үшін қолдан келгенше қызмет етуге дайын. Сізге зор денсаулық, Қазақстан Республикасының дамуы игілігіндегі қажырлы еңбегіңізге сəттілік тілейміз! «ӨТМК» АҚ еңбек ұжымы. Аса құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Сізді «Бас редакторлар клубы» мен БАҚ өкілдері атынан кезектен тыс Президент сайлауындағы сенімді жеңісіңізбен шын жүректен құттықтаймыз! Сіз мемлекет тізгінін қолға алған уақыттан бері елде қоғамдық тұрақтылық орнап, экономиканың өсу қарқыны жыл сайын еселеніп келеді. Сіздің ел іргесіндегі ғана емес, жаһандық дəрежедегі батыл бастамаларыңыз жан-жақты қолдау тауып, соның арқасында Қазақстан əлемнің алпауыттары санасатын саяси беделі зор мемлекетке айналды. Қазақстандықтардың ел басқару міндетін кезекті рет өзіңізге сеніп тапсыруы бекер емес. Сіздің сайлаудағы айқын жеңісіңіз – Қазақстанды өркениетті елдер қатарына қосып, қуатты мемлекет құру жолындағы теңдессіз еңбегіңізге халықтың берген биік бағасы. Сіздей Елбасы тұғырын бекіткен мемлекет міндетті түрде Мəңгілік Ел болары хақ. Мемлекетімізді күллі əлемге танытып, беделін асырған, тарихын түгендеп, тілі мен ділін жаңғыртқан біртуар тұлға – өзіңіз! Яғни, тек Сіздің басшылық етуіңізбен Қазақстан барлық сын-қатерден сүрінбей өтері сөзсіз. Осы орайда, біз Сіздің салиқалы саясатыңызды насихаттап, халықтың мақсатмүддесімен үндесетін жаңалық жаршысы болуға əркез əзірміз. Деніңізге саулық, халқымызға бақ-береке тілейміз. Бас редакторлар клубы.

ЕЛБАСЫ ЖЕЅІСІ – ЕЛДІКТІЅ ЖЕМІСІ

• ҚАРАҒАНДЫ Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Еліміздегі маңызды саяси науқанның құтты аяқталуына байланысты облыс орталығындағы ең зəулім «Қарағанды-Арена» мұз айдынында өткен жеңімпаздар форумына қала жұртшылығы өкілдері көтеріңкі көңіл-күйде бас қосты. Жүздесуді облыс əкімі Нұрмұхам бет Əбдібеков ашып, жиналғандарды Н.Ə.Назарбаевтың жеңісімен құттықтады. Теміртау қаласы ардагерлер қоғамының төрайымы Нина Вахитова, Қарағанды экономикалық университетінің ректоры Ерқара Аймағамбетов, 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері Дмитрий Карпов жəне басқалары сөйлеген сөздерінде бұл сайлау Мемлекет басшысын халық қашанда аса қадір тұтатындығын,Қазақстанның өсіп-өркендеуі мен бірліктің кепілі болып табылатындығын тағы бір паш еткенін айтты. Форумда өнерпаздар əн-күйден шашу шашып, іс-шараның сəн-салтанатын асырды.

–––––––––––––––

Суретті түсірген Д.КУЗЬМИЧЕВ.


8

www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

 Сырт көз – сыншы

ХАЛЫЌ ЌАЛАУЫН ЌАЛТЌЫСЫЗ ТАНЫТТЫ Замана талаптарына сай сайлау Кеше түстен кейін Орталық сайлау комиссиясы ғимаратының баспасөз орталығында Шанхай ынтымақтастық ұйымынан келген байқаушылар журналистер алдына шығып, президенттік сайлау процесіндегі өздерінің байқаушылық қызметтерінің қорытындысын жариялады. Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Бұл халықаралық ұйым нан келген байқаушылар миссиясының саны 10 адам екен. Соның ішінде байқаушылардың жетекшісі болып ШЫҰ Бас хатшысы Д.Мезенцев келіпті. Ал миссияның мүшелері қатарында ШЫҰ Хатшылығының кеңесшісі А.Қыдырбеков, ШЫҰ Хат шылығының аға сарапшысы М.Асейынов, ШЫҰ Хатшылығының бірінші

категориядағы сарапшысы Чжун Хуа, ШЫҰ Бас хатшысының көмек шісі Д.Булгаков, Тəжікстан өкілі А.Холиков, Өзбекстан өкілі Т.Мадумаров, Ресей Федерациясының өкілі С.Кос тенко, Қытай өкілі Сун Лицюнь жəне Қырғызстан өкілі Г.Журабаева болды. Осы байқаушылардың бəрі қол қойған қорытындының негізгі мазмұны мынадай: Қазақстандағы саяси өмір мен демократиялық үдерістердің белсенділігін президенттік

лауазымға əуелде 27 азаматтың үміткер ретінде ұмтылғанынан көруге болады. Соның ішінде 3 адам кандидат болып тіркелді. Біздің байқаушылық миссиямыз сайлау науқанының барынша ашық, Қазақстан Кон с титуциясының жəне басқа да заңнамаларының талаптарына сəйкес жүргізілгенін анықтады. Сайлау процесі кезінде біздің миссиямыз Астана, Алматы, Қарағанды, Көкшетау, Теміртау, Шымкент қалалары мен Ақмола жəне Оңтүстік Қазақстан

об лыстарында орналасқан 53 сайлау учаскелерінде болды. Біздің миссиямыз қазақстандықтардың дауыс беруге белсенділікпен қатысқанын айта алады. Біз болған сайлау учаскелерінің кейбірінде «Нұр Отан» партиясы мен ҚКХП өкілдері де жүрді. Сондай-ақ, кандидаттардың сенімді өкілдері де байқаушылық қызмет атқарды. Біздің тарапымызға сайлаушылардан да, осы байқаушылардан да ешқандай шағым айтылған жоқ. Біз Қа зақстандағы президенттік сайлау демократияның талаптарына сəйкес ашық, еркін жəне мөлдір өтті деп айта аламыз. Сонымен қатар, біз өз жұмысымызды тиянақты жəне тиімді жүргізуге жағдай жасаған Орталық сайлау комиссиясы мен Сыртқы істер министрлігіне алғыс білдіруді өзіміздің міндетіміз деп санаймыз, делінген қорытынды мəлімдемеде.

Шетелдік байќаушылар

дауыс берушілердіѕ жас мґлшерін де мўќият ќадаєалады Гаагадан келген Басқару жəне технология саласы бойынша тəуелсіз кеңесші Джэгжит Синх Диллон мен нидерландт Living Values Education қорының президенті Маргарет Элизабет Урсулайн Генриет-Ван Лоон «Қазақстан» қонақ үйінің баспасөз клубында БАҚ өкілдерімен кездесті. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауына тікелей қатысқан халықаралық байқаушылар өздері бақылаған аймақ – Алматы қаласы бойынша ешбір заң бұзушылықтар мен теріс əрекеттердің болмағанын мəлімдеді. «Алматы қаласы мен облысында дауыс берушілер түске дейін жəне түстен кейін де сайлауға зор белсенділікпен қатысты. Яғни, түскі үзілістен кейінгі уақытта да дауыс берушілер өздерінің азаматтық міндетіне адалдық танытты», – деді нидерландтық байқаушылар.

Байқаушылар елдегі сайлау шылардың жас мөлшеріне де ерекше көңіл аударған. «Халықтың барлық өкілдері жас мөлшерлеріне қарамастан бұл сайлауға бір кісі дей қатысты», – деді шет елдік байқаушылар. Яғни, олардың сөздеріне қарағанда, бұл сайлауға халықтың басым көпшілігі қызығушылық танытып қана қоймай, өз міндетіне адалдық көрсете білген. АЛМАТЫ.

Демократияны ныєайту жолындаєы маѕызды ќадам Кеше «Думан» қонақ үйінде орналасқан баспасөз орталығында Президент сайлауының өтуін байқауға Америка Құрама Штаттарынан келген сарапшы Ричард Вайнц, халықаралық «Салықтар жəне инвестициялар» орталығының президенті Дэниел Витт жəне сарапшы Влад Сокор журналистер алдына келіп, өз байқауларының қорытындысын жариялады. Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Алдымен сөз алған Д.Витт өзінің Қазақстандағы сайлауларға осымен бесінші рет байқаушы болып келіп отырғанын жеткізді. Одан əрі əріптестерінің келісімімен өздері жасап, бəрі де қол қойған қорытындыны мəлім етті. Онда өздерінің Астана қаласы мен Ақмола облыстарының аумағында орналасқан 31 сайлау учаскесінде болып, байқау жүргізгені айтылған. Сондай-ақ, екі учаскедегі сайлау бюллетеньдерін санауды да бақылапты. Біз болған 33 сайлау учаскесінің бəрінде де дауыс беру процесінде жоғары деңгейдегі ұйымдастырушылық, бірізділік жəне мөлдірлік болды. Екі учаскеде ғана сайлау комиссиясының жұмысына кемістік айтылды, бірақ ол ескертпелер сол жерде, бірден түзетілді. Қазақстан азаматтары дауыс беруге ерте келуді дəстүрге айналдырған екен, соның салдарынан көптеген сайлау учаскелерінде үлкен кезектер пайда болды. Алайда, сайлау комиссиялары мұндай

ауыртпалықты абыроймен еңсере білді. Қазақстан тұрғындарының дауыс беруге жаппай келуінің мəнісі – Президентке деген сеніммен байланысты екені көрініп тұрды. Оның елдегі тұрақтылықты қамтамасыз етіп отырған саясатын Қазақстан халқы жаппай қолдайтыны білінді. Президент Назарбаевтың өзі қайта сайлану науқанын жүргізген жоқ. Сондықтан оның қарсыластары болған басқа екі кандидатқа қысым жасалды деп айту қиын. Олар өздерінің саяси науқандарын еш кедергісіз, БАҚ қызметін кеңінен қолдана отырып жүргізе алды. Өзі тарапынан Назарбаев сайлауалды үгіт-насихаттың орнына елді басқару жөніндегі міндеттерін орындай отырып, нақты жұмыстар атқарды. Мұндайда іс басындағы көшбасшылар қызмет бабын өздерінің пайдасы үшін шебер пайдаланады. Ал Назарбаевқа оның керегі болған жоқ, өйткені, оның ісін сайлаушылардың қолдау рейтингі тым жоғары. Осы сайлау барысында қазақстандық тəуелсіз ұйымдар Орталық сайлау комиссиясының келісімімен сайлау учаскелерін бақылауға өздерінің байқаушыларын тарта

Жоєары баєа Кезектен тыс Қазақстан Республикасының Президентін сайлау барысын бір ай бойы толықтай қадағалаған ТМД байқаушылар миссиясы Орталық сайлау комиссиясында баспасөз мəслихатын өткізді. Жиынға ТМД елдерінен келген бірқатар байқаушылар қатысты. Эльмира МƏТІБАЕВА, «Егемен Қазақстан».

Сайлау кезеңін бақылау бойынша миссия өкілдері өз жұмыстарын ағымдағы жылдың наурыз айының отызынан бастаған болатын. Бір ай көлемінде сайлауалды жəне

сайлаудан кейінгі жағдайларды мұқият барлай отырып, біз бірқатар мəліметтерді хабарлаймыз, деді ТМД байқаушылар миссиясының басшысы Сергей Лебедев. Жəне де ол ТМД миссиясы құрамында сегіз мемлекеттен барлығы 410 байқаушы бар екендігін атап өтті.

• ҚОСТАНАЙ Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Форумда «Нұр Отан» партиясының облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары Ə.Сапарова сайлау бірлік пен абыройдың көрінісі болғанын айтты. Мұнан кейін Елбасының саясатын Қостанай өңірінде жүзеге асырушы өкілі болып саналатын облыс əкімі Нұралы Сəдуақасов сөз алды. А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті ректорының кеңесшісі Михаил Дəуенов, Қазақстан халқы ассамблеясының мүшесі, облыстық архив директоры Валерий Вишниченко, Н.Назарбаевтың Қостанай қалалық штабының мүшесі Евгений Вильямс Елбасы жеңісі – Қазақстан жеңісі, халықтың жеңісі деген лебізін білдірді. Халық ақыны Əсия Беркенова қуанышын: «Желбірейді бейбіт күннің жалауы, ынтымақтың лаулап жатыр алауы», деп басталатын жыр жолдарымен жеткізді.

алды. Ақпараттар алмасу жəне сайлаушылармен байланыс жасау үшін интернет-порталдар құрылды. ҮЕҰ тарапынан байқаушылардың болуы дауыс беру мен бюллетеньдерді санаудың мөлдірлігін қамтамасыз етті. Қазақстандық сайлаушылардың дауыс беруге белсенділікпен қатысуының себебі ұлттық консенсусқа қол жеткізілгеннің белгісі деп айтуға болады. Президент Назарбаев басқарған жылдарда алыс-жақында халықаралық неше түрлі проблемалар болып жатса да қазақстандықтар болашақ өмірге сеніммен қарайтын жағдайға жетті. Қазақстандағы этностық орыстардың негізгі бөлігі өздерін осы ұлттық консенсустың бір бөлшегіміз деп санайды. Сонымен бірге, мемлекет пен саяси институттар қатар дамып келеді. Ал елді жаңа белестерге жеткізуді көздейтін жаңғырту реформалары мемлекет басшылығының басқаруымен жүреді. Жалпы айтқанда, біз бұл сайлауды Қазақстанның демократиялық ресімдерді нығайту жолындағы тағы бір қадамы деп санаймыз. Ол Қазақстанның демократияның өкілетті институттарын құру мен жетілдіру жолындағы маңызды қадамы болды. Сайып келгенде, тек Қазақстан халқы мен оның демократиялық көшбасшылығы ғана елдегі институттық трансформацияның қарқынын анықтайды.

Аталған мерзім ішінде егжей-тегжейлі бақылау жасаған миссия өкілдері Қа зақстандағы сайлауды ұйымдастыру жүйесіне оң баға беріп отырғандығын жеткізді. Жəне де сайлаушылардың жоға ры деңгейде белсенділік танытқандығын ерекше ықы ласпен атап өтті. С.Лебедев бұл орайда «халықтың ағылып, кезекке тұрып дауыс беруі олардың мақсат-мүдделері ортақ екендіктерінің, болашақтарына жауапкершілікпен қараған қадамының көрінісі» деді. Сонымен қатар, миссия басшысы Қазақстан мемлекетінің заңнамалық жағдайлары да жетіліп келе жатқандығын,

ха лық аралық сайлау құқығының нормаларына сай, тіпті көптеген елдерге үлгі болар лық дəрежеде екендігін атап көрсетті. Жəне сайлау то лықтай «Сайлау туралы» Қа зақстан Республикасының Конституциялық заңына сəйкес өтті. Дауыс беру еркін, ашық жəне демократиялық таңдау қағидаттарына негізделді, деді. Сондай-ақ, миссия өкілдері сайлауалды жəне сайлау кезіндегі облыстардың дайындығына байланысты мониторинг жүргіз гендерін айтты. 3534 сайлау учаскелерін аралап, олардың əрқайсысына жеке-дара үздік баға беруге болатындығын жеткізді.

Бўл – зор жетістік

Шетелдік байқаушылар елімізде өткен президенттік сайлауды жоғары деңгейде өтті деп бағалап отыр. Олардың мəлімдеуінше, сайлау барысында ешқандай кемшілік кездеспеген. Бұл ойды испандық байқаушылар да құптайды. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Испания Сенатының депутаты Хосе Мария Чикильо – елімізге келген халықаралық байқаушылардың бірі. Ол алдымен президенттік сайлауға халықаралық байқаушы ретінде қатысуға шақырту алғаны үшін алғысын жеткізді. Оның айтуынша, сайлау кезінде ешқандай заң бұзушылықтар мен кемшіліктер тіркелмеген. «Бəрі де жоғары деңгейде өтті. Сондай-ақ, Қазақстанның əрбір азаматы өзінің дауыс беру құқығын жақсы біледі. Сайлауға оларды ешкім күштеп қатыстырып жатқан жоқ. Десе де, ел азаматтарының электоратты процеске деген қызығушылығы өте жоғары. Біз таңертеңнен бастап, бірнеше сайлау учаскесін аралап көрдік. Бəрі заң аясында жұмыс істеп жатты. Мені таңқалдырғаны – сайлауға жастардың белсенді қатысуы. Бұл нені көрсетеді? Əрине, сіздердің елдеріңіздегі демократиялық үрдістердің өз деңгейінде екенін аңғартады. Жастар өздерінің болашағына бейжай қарай

алмайтынына куə болдық. Олар елдің ертеңіне сенеді. Қосымша тағы қосар ойым бар. Қазақстан қазір Азия елдері ғана емес, батыс мемлекеттері үшін де үлгі. Бұл – зор жетістік», – деді бұқаралық ақпарат құралдары өкілдеріне берген сұхбатында Чикильо. Əріптесінің бұл пікірін «Еуропаны қолдайтын демократтардың жəне либералдардың альянсы» парламенттік тобының төрағасы Жорди Чукла жалғастырды. Ж.Чукла да ел жастарының белсенділігіне айрықша риза болыпты. «Дауыс берушілердің сайлаудағы белсенділігі өте жоғары болды. Əсіресе, жастардың бұл процеске аса қызығушылық танытып отырғаны қатты қуантады. Бұл демократияның бірден-бір белгісі деп білемін. Мысалы, Батыс Еуропа елдерінде саяси өмірге араласушы жастар қатары өте аз», – деді ол. Испания Сенатының тағы бір депутаты Агустин Альмадобр Барсело да сайлау барысын жіті бақылауда ұстағанын айтып, əрі оның осындай деңгейде өткендігіне ризашылығын білдірді. «Бұл – менің халықаралық

ЕЛБАСЫ ЖЕЅІСІ – ЕЛДІКТІЅ ЖЕМІСІ

байқаушы ретіндегі алғашқы тəжірибем. Жəне де оның осында, Қазақстанда өтіп отырғанына өте қуаныштымын. Сайлау жоғары деңгейде өтті. Қазақстанның дауыс беру жүйесі біздің елмен ұқсас екен. Бəрі де ашық, ақпаратқа қолжетімді. Сайлау учаскелері жақсы жабдықталған. Ешқандай ескертулер жоқ», – деді Агустин Альмадобр Барсело. Мəліметтерге сүйенсек, елімізде өткен президенттік сайлауға 856 халықаралық байқаушы тіркелген екен. Олардың ішінде Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымы миссиясында 36 мемлекеттен – 291, ТМД миссиясында 8 мемлекеттен – 410, Шанхай ынтымақтастық ұйымында 5 мемлекеттен – 10, үш халықаралық ұйымнан – 29 жəне 37 шет мемлекеттен –116 байқаушы болған. Бұдан бөлек, сайлауды байқауға 37 шет мемлекеттің аккредиттелген 168 бұқаралық ақпарат құралдарының өкілі де қатысыпты. Сонымен, барлығы 1024 халықаралық байқаушы мен БАҚ өкілі аккредиттеуден өткен екен. Ал байқаушылардың барлығына дерлігі сайлаудың барысын жоғары деңгейде өтті деп бағалады. Ендеше, төрткүл дүние көз тіккен саяси науқан сырт көз – сыншыларынан сүрінбей өтті деуге əбден негіз бар.

• ҚЫЗЫЛОРДА Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Қызылордада Елбасының сенімді өкілдері, Сыр жастары бас қосқан «Тарих таңдаған, халық қолдаған» атты жеңімпаздар форумы өтті. Жиналған 2 мың адам президенттік сайлауда жеңіске жеткен Нұрсұлтан Назарбаевқа осылайша өз құрметтерін көрсетті. Іс-шарада сөз алған өңір басшысы Қырымбек Көшербаев: – Сыр жұртшылығын ортақ жеңіспен шын жүректен құттықтаймын. Сайлауды ұйымдастырып, оны өткізуге атсалысқан барлық азаматтарға, əсіресе жастарға, əрбір жерлеске Елбасының атынан ризашылығымды білдіріп, рахмет айтамын. Сіздер қосқан үн Тəуелсіз Қазақстанның толағай табыстары болып жаңғыратынына кəміл сенемін, – деді. Осыдан кейін мəдени іс-шара басталды.


9

www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

 Байқаушылар бағасы

ЌАЗАЌСТАНДЫЌТАР ТАЅДАУЫНАН ТАЙМАДЫ  Жүрекжарды

Аса ќўрметті Нўрсўлтан Ата! Сізді барша қазақстандық балалардың атынан сайлаудағы жеңісіңізбен шын жүректен құттықтап, деніңізге саулық, отба сыңызға аман дық, еліңізге табыстар тілеймін! Шуақты ғұмырыңызды, Алтын тақ – тұғырыңызды, Алла көп көрмесін. Еліңіздің бағы үшін жасай беріңіз!

Тəуелсіздік таңына жеткен елдің, Нұр толып, шуақ кірді ажарына. Нұрсұлтаны қайтадан таққа мініп, Ақ түйенің қарыны ақтарылып. Жатыр бүгін ұлтымның бағы тасып, Əр жүректе лаулайды жаққан үміт. Періште – тілек жазып, шын тіледім, Тəңірге жеткен екен бұл тілегім. Нұр-Атам жеңіп шықты нұрлы жолың, Қуанып жатыр бүгін жұртың-елің. Өр рухымен қорғасын баба Жамбыл, Шашуын жырдан шашсын бала Жамбыл. Адастырмас аспанда айдай болсын, Нұрлы жолың Нұр-Атам сара-даңғыл.

Сїйінші

Бүгін той, бүгін думан қазағыма, Жүзін тосып сан тарих азабына.

Мəскеуге парадќа баратын ардагер дауыс берді Облыста 246 Отан соғысына қатысушы ардагерлер бар. Облыс орталығында тұратын Михаил Смоленков Мəскеу қаласында 9 мамырда өтетін əскери шеруге барады. 92 жастағы М.Смоленков 18 жасында майданға аттанып, Польша, Қиыр Шығыстағы шайқастарға қатысқан. Майдангер бүгінгі бейбіт заманның қандай ерлікпен келгенін біледі. Майдангер қаладағы 27-ші сайлау учаскесіне келіп таңертең алғашқылардың бірі болып дауысын берді. Сайлау учаскесінің төрағасы Берік Матаев Смоленков 92 жасында сайлауға дауыс беруге келіп, тағы да ерлік жасады дейді. Бұл учаскеде сағат 9.00-да 400-ден астам адам дауыс беріп үлгеріпті. Дауыс берушілердің белсенділігі жоғары, көңіл күйлері де жақсы. Михаил Смоленков азаматтық парызымды атқардым дейді. Фарида БЫҚАЙ, «Егемен Қазақстан».

ПАВЛОДАР.

Бұл менің жыр шашуым алып жеткен, Қазақ шіркін қағылез халық неткен. Нұрсұлтанын қайтадан хан көтеріп, Болашағын күмəнсіз, жарық еткен. Жағынуды білмеймін, жасқануды, Білем бірақ шын биік, асқарымды. Нұр-Атама арнаймын əлі талай, Өлең-жырмен өрілген дастанымды. Бүгін – той, бүгін – думан, жиылсын ел, Көркем далам, көк көйлек киінсін жер. Нұр-Атам жеңіп шықты, жеңіс мықты, Қазағым, сүйінші бер, сүйінші бер!!! Жамбыл ДҮЙСЕНОВ.

АЛМАТЫ.

Ешќандай кемшілік кґре алмадым Виктор ФИСЕНКО,

Сайлауды байқау жөніндегі республикалық қоғамдық комиссияның Қостанай облыстық филиалының мүшесі.

Мен алдымен Қазақстан Президенті сайлауында бірінші рет байқаушы болғанымды мақтанышпен жеткізгім келеді. Жауапкершілікті сезінгенім сондай, таңертең сағат 06.00-да сайлау учаскесінің алдында тұрдым. Сайлау учаскесі сайлау өткізудің ережесіне сəйкес салтанатты түрде ашылды. Алғашқы келген сайлаушылармен бірге Қазақстан Республикасының Əнұранын жүрегімізді ұстап тұрып тыңдадық. Сайлаудың өте əділ, ешқандай кінаратсыз өтуіне №3 сайлау

учаскесіндегілердің күш салғанын байқадым. Сайлаушылар белсенділігі өте жоғары болғанын айтар едім. Əсіресе, түске қарай сайлаушылардың көп келуіне байланысты олар ұзын кезекке тұрды. Тұрғындар тізімнен тез табылып, бюллетеньдер дер уақытында беріліп отырды. Тізімнен өзінің аты-жөнін көре алмай, көңілі жабырқаңқы болғандарды көргенім жоқ. Сайлаушылардың дауыс беруді ұйымдастыруға ренішін естігенім жоқ. Насихат, үгіт материалдары, артық сөз болған жоқ. Сайлау учаскесінде қарт кісілер мен бірінші рет дауыс беруге келген жастарға дауыс берудің ережелері түсіндіріліп отырды. ҚОСТАНАЙ.

Шетелдердегі ќазаќстандыќтар да ќалыс ќалєан жоќ 26 сəуірде Қазақстан Республикасының Венадағы елшілігінде кезектен тыс президенттік сайлау өткізу үшін №190 сайлау учаскесі ашылды. Сайлауға Австрияда тұрғылықты тұратын жəне консулдық есепке тіркелген, сондай-ақ, осында уақытша келген Қазақстан азаматтары қатысты.

Елшілік ғимаратында азаматтардың еркін дауыс беруіне барлық жағдай жасалды. ҚР ОСК нұсқаулығына сəйкес, кандидаттар туралы ақпараттық стендтер, жəшіктер мен дауыс беру кабиналары орнатылды. Елшілік қызметкерлерінің күшімен өз конституциялық құқығын Вена қаласына келіп орындай алмаған отандастарға тиісті стандарттар мен ережелер шеңберінде жылжымалы жəшік арқылы Грац қаласында дауыс беру ұйымдастырылды. Сайлауға Австрияда тұрғылықты жəне уақытша тұрып жатқан Қазақстан азаматтары, соның ішінде халықаралық ұйымдардың қызметкерлері, қазақстандық дипломаттар мен олардың отбасы мүшелері, бизнес жəне студенттік қауымдастықтың өкілдері қатысты.

*** 26 сəуірде Қазақстан Республикасының Араб Мысыр Республикасында ашылған №201 сайлау учаскесінде Қазақстан Республикасының президенттік сайлауы өтті. Қазақстан азаматтары, əсіресе, студенттер мысырлық жоғары оқу орындарында өтіп жатқан емтихандарға қарамастан, сайлау учаскелеріне келіп, азаматтық борыштарын орындауға асықты. Жексенбі жұмыс күні болғанымен, сайлауға Мысырда тұрақты немесе уақытша тұрып жатқан барлық азаматтарымыз қатысты. Сайлау үдерісі еш заң бұзушылықсыз қалыпты жағдайда өтті. Каир қаласына келе алмаған азаматтар үшін Александрия қаласына көшпелі комиссия ұйымдастырылды. Ал №201 сайлау учаскесінің жұмысы

• ОРАЛ Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Кеше Орал қаласында Жеңімпаздар форумы өткізіліп, онда Батыс Қазақстан облысының əкімі Нұрлан Ноғаев Президент сайлауы күні барша қазақстандықтар өз таңдауларын жасағанын атап көрсетті. Бұл – бейбітшілік пен келісімнің жəне бірлік пен тұрақтылықтың таңдауы болды деді бұдан əрі облыс басшысы. Форумда облыстағы этномəдени бірлестіктердің өкілдері атынан Орал қалалық мəслихатының депутаты, кəсіпкер Ляна Тұрсынова, жастар атынан Жəңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлықтехникалық университетінің студенті Серікболсын Жексенбаев жəне өзгелері құттықтады. –––––––––––––––––– Суретті түсірген Рафхат ХАЛЕЛОВ.

Каир уақытымен сағат 20:00-де аяқталды, сайлау нəтижелері Орталық сайлау комиссиясына жіберілді.

*** Астанада таң ата бастағанда Варшавадағы Қазақстан елшілігінде Қазақстан Президентін сайлау аяқталды. Польшадағы қазақстандық азаматтар сайлауға белсенді қатысты. Елдің жоғары оқу орындарында білім алып жатқан қазақстандық жастардың отаншылдығын атап өткен жөн. Қазақстан елшілігі жанында құрылған сайлау учаскесіне тек Варшавадан ғана емес, Лодзь, Познань жəне Люблин секілді басқа қалалардан да студенттер келіп сайлауға қатысты. Қазақстанның Польшадағы елшісі Е.Өтембаев елшілікте қазақстандық жастармен кездесті. Польшада өткен əлем чемпионатында жеңіске жетіп, нəтижесінде 2016 жылы Мəскеу мен Санкт-Петербургте өтетін жоғары дивизион ойындарына

қатысатын Қазақстан хоккей құрама командасының мүшелері де дауыс берді. Елші Е.Өтембаев Қазақстан хоккейшілерін жеңістерімен құттықтады жəне сайлауға белсенді қатысқандарын атап өтіп, спортшыларға халықаралық алаңдарда мол табыс тіледі. *** 26 сəуірде жергілікті сағат 07:00ден бастап Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауына орай Оңтүстік Америка аймағында тарихта алғаш рет Қазақстан Республикасының Бразилия Федеративтік Республикасындағы елшілігінің ғимаратында орналасқан №247 сайлау учаскесі жұмыс істеді. Бразилияда жəне басқа да Латын Америкасы мемлекеттерінде тұратын Қазақстан азаматтары Федералдық аймақ, Бразилиа қаласына кезектен тыс сайлауға қатысып, дауыс беруге шақырылды, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің баспасөз қызметі.

Таєылымы мол болды Нəйла НҰРБАЕВА,

«Қазақстан Республикасындағы Сайлауды байқау жөніндегі қоғамдық комиссия» РҚБ Шығыс Қазақстан облыстық филиалының мүшесі.

Шығыс өңірінде Қазақстан Республикасы Президент сайлауы жоғары деңгейде өтті деп айта аламын. Оған қоғамдық байқаушы ретінде өзіміз куə болдық. Барлық сайлау үдерісі еліміздің заңнамасы аясында жүрді. Сайлау учаскелерінің əрқайсысында қоғамдық байқаушылар болды. Яғни, облыс көлемінде 1004 байқаушы жұмыс істеді. Ал облыс орталығы – Өскеменде 115 байқаушы сайлау барысын қадағалады. Олардың ішінде

мұғалімдер, зейнеткерлер, жастар да бар. Осы сайлаудың ерекшелігі, ешқандай заң бұзушылық тіркелген жоқ. Сайлаушылар өз еріктерімен учаскелерге келіп, дауыстарын берді. Тіпті, түске дейін көптеген учаскелерде дауыс берудің негізгі бөлігі орындалып қойды. Сайлау учаскелері де аталған саяси маңызы жоғары науқанға жан-жақты дайындалғаны көрініп тұрды. Барлық жерде дауыс беру белгіленген уақытында басталды. Бұл сайлаудан біздің алар тағылымымыз мол болды. Ең бастысы, еліміздің ішкі бірлігі бекем, болашағымызға ешкімнің бейжай қарамайтынын байқадық. ӨСКЕМЕН.

Таѕдау негізі – сенім Гүлнəр НАСИМОВА,

саясаттанушы, Қазақстан Саясаттанушылар конгресі Алматы қаласындағы өкілдігінің жетекшісі.

Сарапшылар болжағанындай, 2015 жылға президенттік сайлау сайлаушылардың жоғары белсенділігін көрсетті. Бүгін біз сайлау институты демократиялық процедураның аса маңызды құрамдасы ретінде бекігенін нақты айта аламыз. Осы жолғы сайлау науқаны қазақстандықтардың тəуелсіздік жылдарында аса бай электоратты тəжірибе жинақтағанын айғақтап берді. Біз азаматтарымыздың жоғары жауапкершілігін, олардың жоғары электоратты мəдениетін көрдік.

Жұмыстың ОСК тарапынан, сондай-ақ, кандидаттардың сайлау штабтары тарапынан аса жоғары деңгейде ұйымдастырылғанын атап өтпей болмайды. Бұл үдерістерде халыққа сайлау барысы туралы толық қанды ақпарат алуға мүмкіндік берген БАҚ-тардың ерекше рөлін де атап көрсеткен жөн. Сайлауға қатысты жоғары белсенділік қазақстандықтардың азаматтық бейбітшілік пен саяси тұрақтылықты сақтау бойынша бағытты қолдайтындықтарын айғақтап берді. Бүгінде халық өзінің саяси таңдауына елде басталған реформалардың табыстылығы мен одан арғы саяси даму үдерістері тəуелді екенін айқын сезінеді.

Белсенділік – халыќтыќ ќолдау кґрінісі Юрий БУЛУКТАЕВ, саясаттанушы.

Дауыс беру күні басты ісқимыл танытатын тұлға сайлаушы болып табылатыны түсінікті. Жəне Қазақстан электораты 26 сəуір күні өзінің жоғары санатын көрсетіп берді – сайлау учаскелеріне келу деңгейі 90 пайыз төңірегінде болды. Бұл, тұтастай алғанда, əлем бойынша мүлдем кездеспейтін деуге боларлықтай деңгей. Бірінші кезекте, жоғары белсенділік іс

басындағы жүйе заңдылығының айғағы болып табылады. Екіншіден, адамдардың дауыс беруге деген қалауы қазақстандықтардың сайлауға халық билігінің қағидаттарын айшықтайтын демократиялық процедура ретіндегі қызығушылығының көрінісі дегеніміз де жөн. Сондықтан, Отанымыздағы сайлаулар ұлттық мереке ретінде өтіп жүр. Үшіншіден, жоғары белсенділік азаматтардың мемлекет ісіне өзінің қатыстылығын сезінуге деген ұмтылысының айғағы ретінде көрінеді.

Бўл – болашаќ ўрпаќ алдындаєы жауапкершілік Ерлан САЙЫРОВ, саясаттанушы.

Сайлау табысты өтті. Сайлау учаскелеріне дауыс беруге келгендер саны бұрын-соңды болмаған деңгейді көрсетті. Бұл жолғы сайлаудың тағы бір ерекшелігі – дауыс беру күніндегі мерекелік сезімнің салтанат құруы болды. Мұндай сезім барлық елді мекендерде, қалаларда көрініс берді. Адамдар сайлау учаскелеріне өздерінің болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілігін сезіне отырып қадам басты. Сайлау үдерісін дайындау менеджменті бұған дейінгі сайлау додаларымен

ЕЛБАСЫ ЖЕЅІСІ – ЕЛДІКТІЅ ЖЕМІСІ

салыстырғанда ең табыстысы болды десек, қателеспейміз. Табысты сая си менедж менттің арқасында осы жолғы сайлау додасын өткізу үдерістерін жоғары бағалауға негіз бар. Өйткені, халықтың сайлау үдерісіне қатысу мəдениеті, тұтастай алғанда, қоғам дық сананың жаңа сапаға көтерілгенін көрсетіп берді. Қорыта айтқанда, сайлау елдің қоғамдық-саяси жəне əлеуметтік-экономикалық өміріндегі түбегейлі жаңғыртуларға дайындықтың өзіндік бір емтиханы секілді əсер қалдырды. АЛМАТЫ.

• ӨСКЕМЕН Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Кеше Елбасы жеңісіне шынайы қуанған шығысқазақстандықтар облыс орталығындағы Абай ескерткішінің алдына жиналды. 8 мыңнан астам тұрғын бас қосқан көңілді кеш, салтанатты жиын асқақтаған ел мерейінің көрінісі іспетті болды. Мерекелік жиында сайлаудың əділ өтуіне атсалысқан облыстық жəне қалалық штабтардың мүшелері мен жас кəсіпкерлер, волонтерлер мерекелік көңілкүйлерімен бөлісті. Форум соңы айтулы концертке ұласты. Шығысқазақстандық жергілікті жезтаңдай əншілермен қатар бұл кешке арнайы келген «Орда» жəне «Кешью» тобының мүшесі Кəмшат Жолдыбаева өскемендіктерді өнерімен тамсандырды.


104

www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

ЕЛБАСЫ ЖЕЅІСІ – ЕЛДІКТІЅ ЖЕМІСІ

• ПАВЛОДАР Фарида БЫҚАЙ,

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

«Егемен Қазақстан».

Облыс орталығындағы «Астана» мұз айдыны сарайында өткен жеңімпаздар форумы кезектен тыс президенттік сайлауда жеңіске жеткен Нұрсұлтан Назарбаевқа арналды. Зəулім биік əсем сарайға Президенттің сайлаудағы жеңісіне ақ ниет ақ көңілден тілек білдіруші металлургтер, мұнайшылар, теміржолшылар, ардагерлер, кəсіпкерлер, студент жастар жиналды. – Мен Президент сайлауына бірінші рет қатыстым. Қобалжыдым, толқыдым. Есейгеніңді сезінесің. Елің үшін керек екеніңді түсінесің. Өз дауысымды Нұрсұлтан Назарбаевқа бердім. Барлық қазақстандықтар сияқты мен де Елбасы саясатын қолдаймын, алдағы жақсы өмір, жақсы күндерге сенімдімін, – деді студент Ақерке Имашхан. Жеңімпаздар форумына жиналғандар елімізде татулық пен тыныштық, бірлік туының асқақтай беруіне тілектестігін білдірді. –––––––––––––––––

Ардагерлер, жастар өкілдері, үкіметтік емес ұйымдар, этномəдени бірлестік жетекшілері, халық қалаулылары, сайлау белсенділері атынан орталық алаңға жиналған 10 мыңға жуық адам «Президенттің жеңісі – мемлекет тұрақтылығының кепілі!» атты жеңімпаздар форумына қатысып, іс-шара салтанатты жағдайда өтті. Жиынды аймақ басшысы Ерік Сұлтанов ашып, облыс тұрғындарын саяси шараның ашық, еркін жəне демократия талаптарына сай өтуімен құттықтап, ел дамуының маңызды кезеңіне жол ашылғанын жеткізді. Жеңімпаздар форумында Солтүстік Қазақстан облысының құрметті азаматы, тыл ардагері Құдайберген Қалиев, Петропавл ауыр машина жасау зауытының бас директоры Қуаныш Бишімов, Қазақстан халқы Ассамблеясы облыстық бөлімше хатшылығының меңгерушісі Наиль Салимов сөйледі. ––––––––––––––––

Суретті түсірген Валериий БУГАЕВ.

Суретті түсірген Талғат ТƏНІБАЕВ.

Ассамблея ќўттыќтады Кеше Астана қаласындағы Тəуелсіздік сарайында 2015 жылғы 26 сəуірдегі президенттік сайлауда Мемлекет басшысы болып қайта сайланған Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың жеңісіне арналған Қазақстан халқы Ассамблеясының салтанатты жиыны өтті. Жиынға ҚХА мүшелері, ҚХА Кеңесі, Парламент депутаттары, республикалық этномəдени бірлестіктердің жетекшілері, ҚХА Ғылыми-сараптамалық кеңесінің мүшелері, БАҚ өкілдері қатысты. Салтанатты жиынды Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары Ералы Тоғжанов ашып берді. Ол өз сөзінде: «Қазақстан халқы тарихи таңдау жасады жəне ел дамуының ең күрделi кезеңдерiнен мемлекеттi сенiмдi түрде алып шыққан өзiнiң Елбасына дауыс бердi», – деді. Содан соң, Төрағаның орынбасары О.Дымов, Р.Халмурадов, А.Ахметов, т.б. сөз сөйлеп, сайлауда ерекше белсенділік танытқан азаматтарға өздерінің жүрекжарды ақжарма тілектерін айтты. Шараға қатысушылар кешегі өткен сайлау Қазақстан халқының бiрлiгi мен ынтымағын, олардың алдағы күнге деген

нық сенімділігін көрсеткенін жыр қылып айтып отырды. Айтпағанда ше, дауыс берушiлер саны ел тарихында бұрынсоңды болмаған рекордтық көрсеткiшке жетіп жатса?! – Қазақстан халқы келешек алдындағы жауапкершiлiгiн сезiне жəне халық пен елдiң биiк мүддесiн ескере отырып, азаматтық жəне патриоттық парызын орындау мақсатында таңдау жасады. Бұл таңдау халықтың Көшбасшысы – Елбасы Нұрсұлтан Əбiшұлы Назарбаевтың жеңiсiне айналды! Бұл – Қазақстан халқының жеңiсi! – деген Ассамблея Төрағасының орынбасары Е.Тоғжанов бұл сөздерді ерекше толқыныспен жеткізді. Сондай-ақ, шара барысында 40тан астам Кеңес мүшелері мен халық қалаулыларына жəне этномəдени бірлестіктердің жетекшілеріне ҚХАның 20 жылдық мерейтойына орай,

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

мерекелік медальдар тапсырылды. Естеріңізде болса, 2015 жылдың 14 ақпанында өткен Қазақстан халқы Ассамблеясы Кеңесі отырысының қорытындысында кезектен тыс

президенттік сайлау өткізу туралы бастама көтерілген болатын. Раушан ТƏУІРХАНҚЫЗЫ, журналист.

Ќазаќстан халќы Ассамблеясыныѕ Ќазаќстан Республикасыныѕ Президенті, Елбасы Н.Ə.Назарбаевты 2015 жылєы Президент сайлауындаєы жеѕісімен ЌЎТТЫЌТАУЫ Құрметті Нұрсұлтан Əбішұлы! Қазақстан халқы Ассамблеясы Сізді жəне Сіз арқылы – барша Қазақстан халқын – 2015 жылғы президенттік сайлаудағы айқын жеңісіңізбен құттықтайды. Ассамблеяның осы сайлауды өткізу жөніндегі бастамасы халық еркінің айшықты көрінісіне айналды, Қазақстан халқының тұрақтылыққа, жарқын келешекке деген ұмтылысын, Сіздің əлеу меттік-экономикалық прогреске, тұрақты дамуға, қоғамдық келісім мен ел бірлігіне бағытталған салмақты саясатыңыздың əрі қарай жалғасуына деген ниетін паш етті. Сіздің «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатыңыз, Қазақстанның барлық азаматтары үшін қазіргі заманғы мемлекет құруға бағытталған бес институттық реформаңыз, «Мəңгілік Ел» жалпыұлттық идеяңыз, Қазақ станның дамуының стратегиялық басымдықтарының экономикалық, əлеуметтік, дүниетанымдық негізін қалыптастырып оны іске асырудың саяси тетіктерін қамтамасыз етуді қажет еткен болатын. Сіздің басты халықаралық ұйымдар мен əлемдік деңгейдегі көшбасшылар, сондайақ миллиондаған қарапайым адамдар тарапынан қолдауға ие халықаралық беделіңіз еліміздің халық аралық қоғамдастыққа сəтті интеграциялануының шарты жəне

Қазақстанның қауіпсіз дамуының кепілі болып табылады. Орасан экономикалық жетістіктер, халықтың əл-ауқатының артуы, тұрақтылық, ертеңгі күнге деген сенім барлығы да ел ішінде Сіздің атыңызбен байланысты. Сіздің сайлаудағы салтанатты жеңісіңіз Қазақстан халқының Сіздің басшылығыңызбен экономикалық, əлеуметтік дамудың жаңа белестерін бағындыру ниетін білдіреді. Қазақстан халқы тарихи таңдау жасады жəне ел дамуының ең күрделі кезеңдерінен мемлекетті сенімді түрде алып шыққан өзінің Елбасына дауыс берді. Біз Сіздің саяси көшбасшылығыңыз бүгінгі күні қалыптасқан ғаламдық ахуалдан жəне мемлекет дамуы мен Қазақстан халқының қалауынан туындайтын міндеттердің объективті баламасыз шешімі деп мəлімдейміз. Сайлау нəтижелері Сіздің толық, талассыз беделіңізді көрсетті. Нұрсұлтан Əбішұлы Сіз барша халықтың жоғары сенім мандатына иесіз. Осы сайлауда елімізде азаматтардың бұрын-соңды болмаған саяси белсенділігі тіркелді. Бұл ел азаматтарының сайлаудың ашық, əділ, транспарентті жəне халықаралық стандарттарға, еліміздің заң на масына толық сəйкес өтуіне

• ТАРАЗ Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Кеше Тараз қаласының «Достық» алаңында өткен «Елбасы жеңісі – елдіктің жемісі!» атты жеңімпаздар форумында Мемлекет басшысы мерейін жамбылдықтар да ерекше қуанышпен атап өтті. «Мемлекет басшысы Тəуелсіздіктің 24 жылында елімізді зор жетістікке жеткізді. Жаңа экономика. Біртұтас қоғам. Қуатты мемлекет. Енді алдымызда Елбасымен бірге – жаңа жетістіктер тұр! Ұлы мақсаттар, ұлы бастамалардың арқасында ертеңгі күнімізге сенімді қадамдар жасаймыз!», деді жиында сөз алған Жамбыл облысының əкімі Кəрім Көкірекбаев. Шынында бұл жеңіс – көп ұлтты халқымыздың Елбасына деген ыстық ықыласы, шексіз құрметінің көрінісі. Алаңға жиналған жастар бұл күні əн салып, би билеп, Елбасының ерен жеңісі – Қазақстанның кезекті биік белесі екенін мақтанышпен жеткізе білді.

––––––––––––––––

• ПЕТРОПАВЛ

Суретті түсірген Алтынбек ҚАРТАБАЙ.

ынтасы жəне қолдауы деп білеміз. Біз осы сайлау ел тарихында сенім, ашықтық, барлық саяси күштердің өзара құрметі атмосферасында өткен сайлау науқанының жарқын оң тəжірибесі ретінде қалатынына сенімдіміз. Электоратты процеске Сіздің сенімді өкіліңіз ретінде; сайлау штабының мүшесі ретінде; сайлау науқанын елге таратқан журналистік топ құрамында; сарапшы жəне қарапайым дауыс беруші ретінде қатысқан Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшелері сайлаудың жоғары ұйымдастырушылық деңгейі туралы, барлық сайлау комиссияларының жұмысы туралы, халықаралық бақылаушылармен конструктивті əріптестік туралы жаппай мəлімдеуде. Сіздің бастамаңызбен жарияланған Қазақстан халқы Ассамблеясының жылын өткізу, осы жыл аясында ұйымдастырылған Ассамблеяның – «Бейбітшілік пен келісімнің жол картасы», «20 ізгі іс», «Менің Қазақстаным» пойызы республикалық акциялары сайлау науқа нын ұйымдастырудың ұтымды тұс тары на айналды. Миллиондаған азамат Ассамблеяның азаматтық бейбітшілік пен қоғамдық келісімді нығайту, əлеуметтік ынтымақтастық жəне ел бірлігі жөніндегі жұмысына тікелей үлес қосты. Қазақстан халқы Ассамблеясының

ХХІІ сессиясы сайлау процесінің жоғары нүктесіне айналды, қазақстандық патриотизмнің, ел бірлігінің, толеранттылық пен біздің халқымыздың ашықтығының үздік үлгілерін жəне ең бастысы Сіздің саясатыңыздың салтанат құруын жəне халықтың Елбасына деген шексіз сенімін паш етті. Өткен сайлау Қазақстан халқы ның бірлігін жəне тұтастығын, азаматтарымыздың өз тағдырын дербес шешуге деген ынтасын көрсетті. Дауыс берушілер саны ел тарихында бұрын болмаған рекордтық көрсеткішке ие болды! Қазақстан халқы келешек алдындағы жауапкершілігін сезіне отырып, халық пен елдің биік мүддесін ескере отырып, азаматтық жəне патриоттық парызын орындау мақсатында таңдау жасады. Бұл таңдау халықтың көшбасшысы – Елбасы, Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың жеңісіне айналды! Бұл Қазақстан халқының жеңісі! Еліміздің əрбір азаматының жеңісі! Біз Сіздің басшылығыңызбен мемлекет пен Қазақстан халқы барлық алға қойған мақсаттарына қол жеткізіп, гүлденген елге айналатынына толық сенімдіміз! Астана қаласы, 2015 ж. 27 сəуір.

Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ кезектен тыс сайлауы барысында заѕдылыќтыѕ саќталуы туралы МƏЛІМДЕМЕ Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы Конституцияға сəйкес болып өткен Қазақстан Республикасы Пре зидентінің кезектен тыс сайлауы барысында заңдылықты қамтамасыз ету бойынша қажетті барлық шараларды қабылдады. Сайлау науқанында сайлау процесінің барлық қатысушыларымен заңнама талаптарын жəне азаматтардың конституциялық құқықтарын мүлтіксіз сақтау мəселелері прокуратура органдары үшін жұмыстың басты басымдылығы болды. Бас прокуратура бұқаралық ақпарат құралдары арқылы сайлау про цесі не қатысушыларға сайлау туралы заңна маның нормаларын түсіндірумен жəне оларды бұзғаны үшін жауапкершілік туралы ескертумен екі рет (2015 жылғы 26 наурызда жəне 24 сəуірде) ресми үндеу жасады. Жүргізілген қадағалау ісшараларына сəйкес сайлау комиссиялары немесе мемлекеттік органдар тарапынан қандай да бір бұзушылықтар анықталған жоқ. Сайлау науқанында прокуратура органдарына сайлаумен байланысты небəрі 4 өтініш түсті, олардың 3-еуі заңнаманы бұзу фактілері туралы ақпарат немесе шағымдарды қамтымаған. Екі өтініште заңдардың нормаларын түсіндіру сұранысы мазмұндалған, үшіншісінде президенттікке кандидаттарға заңнамада белгіленген кейбір талаптармен келіспейтіні айтылған. Бұл 3 өтініш құзыреті бойынша Орталық сайлау комиссиясына мəні бойынша қарау үшін жолданды. Сондай-ақ, сайлау күні Семей қаласының прокуратурасына бір отбасы жұбының арызы келіп түсті, онда олар тұрғылықты жері бойынша учаскенің сайлаушылар тізімінде болмауына шағымданған. Дегенмен, олардың тиісті аумақта тұра тындығы расталғаннан кейін оларға өздерінің сайлауға қатысуға конституциялық құқықтарын жүзеге асыру мүмкіндігі берілді. Дауыс беру күні қандай да бір елеулі заң бұзушылықтарсыз, тыныш жағдайда өткенін атап өтеміз. Дауыс беру күні қарсаңындағы кезеңде тек қана сайлау алдындағы үгітті өткізу, сондай-ақ қоғамдық пікірге сұрау салу нəтижелерiн жариялау шарттарының жекелеген бұзушылықтары тіркелген, олар бойынша алдын алу сипатындағы шаралар қолданылды. Мысалы, ағымдағы жылғы 30 наурызда Алматы қаласының

ЕЛБАСЫ ЖЕЅІСІ – ЕЛДІКТІЅ ЖЕМІСІ

прокуратурасы «Фэйсбуктегі» өздерінің парақшаларында Қазақстан Республикасы президенттігіне кандидаттардың ар-намысы мен қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін пікір айтуға жол берген екі азаматқа заңды бұзуға жол берілмейтіні туралы алдын ала ескерту жариялады. Сайлау заңнамасы бұзу фактілері бойынша əкімшілік жəне/немесе қылмыстық істер қозғалған жоқ. Бүкіл электоралдық кезеңде Қазақ стан Республикасының соттарына сайлау процесіне қатысты 7 арыз түсті, олар дың 1-еуі кері қайтарылды, 3-еуі бойын ша қабылдаудан бас тартылды, 1 арыз қайтарылды, 1-еуі қараусыз қалдырылды жəне 1 шағым бойынша əкімшілік өндіріс тоқтатылды. Мəселен, ағымдағы жылғы 20 сəуірде С.Ж. Итегулов Орал қаласының маман дан дырылған əкімшілік сотына оның сай лаушылар тізімінде жоқ болуына шағымданды жəне кінəлі тұлғаларды əкімшілік жауапкершілікке тартуды сұрады. Сот С.Ж. Итегуловтың сайлаушылар тізіміне қосылғанын анықтады, ал сотқа жүгінуге Call-Орталықтың операторынан алынған ақпаратты қате түсіну фактісі себеп болған. 21 сəуірде əкімшілік өндіріс құқық бұзушылық оқиғасының болмауына байланысты тоқтатылды. Келтірілген деректер, сон дайақ сайлау заңнамасының бұзушылықтары туралы қандай да бір шағымдардың болмауы өткен сайлау процесінің барынша айқындығын жəне заңдылығын көрсетеді. Салыстыру үшін алдыңғы президент тік сайлау барысында (2011 жылғы сəуір) прокуратура органдарында 87 өтініш қаралғанын, анықталған заң бұзушылықтар бойынша 16 əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы іс қозғалғанын, 2012 жылғы қаңтарда өткен парламенттік сайлау барысында прокуратураға 536 арыз түскенін, 76 прокурорлық қадағалау актілері енгізілгенін, 45 əкімшілік іс қозғалғанын хабарлаймыз. Жалпы, электоралдық кезеңдегі қадағалау қызметінің нəтижесі Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауы Қазақстан Республикасы Конституциясының жəне «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңы талап тары ның сақталуымен өткізілді деп тұжырымдауға мүмкіндік береді. Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы.

• ШЫМКЕНТ Бақтияр ТАЙЖАН,

«Егемен Қазақстан».

Кеше Шымкенттегі «Наурыз» алаңында жеңімпаздар форумы өтті. Он мыңнан астам адам қатысқан айтулы шарада азаматтар қуа ныш тарын риясыз білдіріп, бір-бірін құттықтады. Жұртшылық алдында облыс əкімі Асқар Мырзахметов сөз алды. Өңір басшысы 1 миллион 260 мыңға жуық сайлаушылары бар Оңтүстік Қазақстандағы 1 миллион 230 мыңнан астам азаматтың саяси науқанға қатысқанына ерекше тоқталды. Бұл – 97,78 пайызды құрап отыр. Оңтүстікқазақстандықтар тек қана өзінің сол сайлауға қатысуда белсенділігі емес, ең бастысы – атқарылып жатқан саясатқа, атқарылар саясатқа берілетін бағада өздерінің əділ екендігін көрсетті. Салтанатты шарада облыстағы өнерпаздар қауымы патриоттық əндерді шырқап, Халықтар достығына арналған сазды хорео графикалық композиция қойылды. ––––––––––––––––––– Суретті түсірген Қайсар ШЕРІМ.


11

www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

Қазақстан Республикасының Заңы 2006 жылєы 4 ќыркїйектегі Ќазаќстан Республикасыныѕ Їкіметі мен Ґзбекстан Республикасыныѕ Їкіметі арасындаєы Ќазаќстан-Ґзбекстан мемлекеттік шекарасы арќылы ґткізу пункттері туралы келісімге хаттамаєа ґзгерістер мен толыќтырулар енгізу туралы хаттаманы ратификациялау туралы 2006 жылғы 4 қыркүйектегі Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Өзбекстан Республикасының Үкіметі арасындағы Қазақстан-Өзбекстан мемлекеттік шекарасы арқылы өткізу пункттері туралы келісімге хаттамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы 2012 жылғы 7 қыркүйекте Астанада жасалған хаттама ратификациялансын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2015 жылғы 24 сəуір. №309-V ҚРЗ

Қазақстан Республикасының Заңы

Ќазаќстан Республикасыныѕ кейбір заѕнамалыќ актілеріне ойын бизнесі мəселелері бойынша ґзгерістер мен толыќтырулар енгізу туралы 1-бап. Қазақстан Республикасының мына заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: 1. 1999 жылғы 13 шілдедегі Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексіне (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1999 ж., № 18, 644-құжат; 2000 ж., № 3-4, 66-құжат; № 10, 244-құжат; 2001 ж., № 8, 52-құжат; № 1516, 239-құжат; № 21-22, 281-құжат; № 24, 338-құжат; 2002 ж., № 17, 155-құжат; 2003 ж., № 10, 49-құжат; № 14, 109-құжат; № 15, 138-құжат; 2004 ж., № 5, 25-құжат; № 17, 97-құжат; № 23, 140-құжат; № 24, 153-құжат; 2005 ж., № 5, 5-құжат; № 13, 53-құжат; № 24, 123-құжат; 2006 ж., № 2, 19-құжат; № 10, 52-құжат; № 11, 55-құжат; № 12, 72-құжат; № 13, 86-құжат; 2007 ж., № 3, 20-құжат; № 4, 28-құжат; № 9, 67-құжат; № 10, 69-құжат; № 13, 99-құжат; 2008 ж., № 13-14, 56-құжат; № 15-16, 62-құжат; 2009 ж., № 15-16, 74-құжат; № 17, 81-құжат; № 24, 127, 130-құжаттар; 2010 ж., № 1-2, 4-құжат; № 3-4, 12-құжат; № 7, 28, 32-құжаттар; № 17-18, 111-құжат; № 22, 130-құжат; № 24, 151-құжат; 2011 ж., № 1, 9-құжат; № 2, 28-құжат; № 5, 43-құжат; № 6, 50-құжат; № 14, 117-құжат; № 16, 128, 129-құжаттар; № 23, 179-құжат; 2012 ж., № 2, 14-құжат; № 6, 43, 44-құжаттар; № 8, 64-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 93-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 9, 51-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 13, 64-құжат; № 14, 72, 74-құжаттар; № 15, 76-құжат; 2014 ж., № 1, 6, 9-құжаттар; № 4-5, 24-құжат; № 11, 67-құжат; № 14, 84-құжат; № 16, 90-құжат; № 19-I, 19-II, 94, 96-құжаттар; № 21, 118, 122-құжаттар; № 22, 128-құжат; № 23, 143-құжат): 1) мазмұнында 36-3-тараудың тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «36-3-тарау. Интернет-казиноны, Қазақстан Республикасының аумағында таратылатын, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне қайшы келетін ақпараты бар шетелдік бұқаралық ақпарат құралының өнімін заңсыз деп тану туралы арыздар бойынша іс жүргізу»; 2) 289-баптың бірінші бөлігінің 12) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «12) интернет-казиноны, Қазақстан Республикасының аумағында таратылатын, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне қайшы келетін ақпараты бар шетелдік бұқаралық ақпарат құралының өнімін заңсыз деп тану туралы істер жатады.»; 3) 36-3-тарау мынадай редакцияда жазылсын: «36-3-тарау. Интернет-казиноны, Қазақстан Республикасының аумағында таратылатын, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне қайшы келетін ақпараты бар шетелдік бұқаралық ақпарат құралының өнімін заңсыз деп тану туралы арыздар бойынша іс жүргізу. 317-9-бап. Арыз беру Интернет-казиноны, Қазақстан Республикасының аумағында таратылатын, Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiне қайшы келетiн ақпараты бар шетелдiк бұқаралық ақпарат құралының өнiмiн заңсыз деп тану туралы арызды шетелдiк бұқаралық ақпарат құралының өнімінде заңды мүдделері қозғалған азаматтар жəне заңды тұлғалар, прокурор немесе уəкiлеттi орган арыз берушiнiң орналасқан жерi бойынша жазбаша нысанда не электрондық құжат нысанында сотқа бередi. 317-10-бап. Арыздың мазмұны Интернет-казиноны, Қазақстан Республикасының аумағында таратылатын, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне қайшы келетін ақпараты бар шетелдік бұқаралық ақпарат құралының өнімін заңсыз деп тану туралы арызда интернет-казиноның заңсыз қызметі туралы не қандай ақпарат заңсыз деп танылуға жататыны туралы куəландыратын фактілер көрсетілуге жəне құжаттар қоса берілуге, сондай-ақ ақпараттық өнімнің Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне сəйкес еместігі туралы куəландыратын дəлелдемелер келтірілуге, арызда жазылған ақпараттың таратылғанын растайтын фактілер жазылуға тиіс. 317-11-бап. Арыз бойынша сот шешімі Сот интернет-казиноны, Қазақстан Республикасының аумағында таратылатын, Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне қайшы келетін ақпараты бар шетелдік бұқаралық ақпарат құралының өнімін заңсыз деп танып, интернет-казиноның қызметін, Қазақстан Республикасының аумағында шетелдік

бұқаралық ақпарат құралы өнімінің таратылуын тоқтата тұру не тоқтату туралы шешім шығарады. Сот шешімі тиісті мемлекеттік органға жіберіледі.». 2. 2008 жылғы 10 желтоқсандағы «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексі) (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2008 ж., № 22I, 22-II, 112-құжат; 2009 ж., № 2-3, 16, 18-құжаттар; № 13-14, 63-құжат; № 15-16, 74-құжат; № 17, 82-құжат; № 18, 84-құжат; № 23, 100-құжат; № 24, 134-құжат; 2010 ж., № 1-2, 5-құжат; № 5, 23-құжат; № 7, 28, 29-құжаттар; № 11, 58-құжат; № 15, 71-құжат; № 17-18, 112-құжат; № 22, 130, 132-құжаттар; № 24, 145, 146, 149-құжаттар; 2011 ж., № 1, 2, 3-құжаттар; № 2, 21, 25-құжаттар; № 4, 37-құжат; № 6, 50-құжат; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 13, 116-құжат; № 14, 117-құжат; № 15, 120-құжат; № 16, 128-құжат; № 20, 151-құжат; № 21, 161-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 1, 5-құжат; № 2, 11, 15-құжаттар; № 3, 21, 22, 25, 27-құжаттар; № 4, 32-құжат; № 5, 35-құжат; № 6, 43, 44-құжаттар; № 8, 64-құжат; № 10, 77-құжат; № 11, 80-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 92-құжат; № 15, 97-құжат; № 20, 121-құжат; № 21-22, 124-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат; № 2, 7, 10-құжаттар; № 3, 15-құжат; № 4, 21-құжат; № 8, 50-құжат; № 9, 51-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 12, 57-құжат; № 14, 72-құжат; № 15, 76, 81, 82-құжаттар; № 16, 83-құжат; № 21-22, 114, 115-құжаттар; № 23-24, 116-құжат; 2014 ж., № 1, 9-құжат; № 4-5, 24-құжат; № 7, 37-құжат; № 8, 44, 49-құжаттар; № 10, 52-құжат; № 11, 63, 64, 65, 69-құжаттар; № 12, 82-құжат; № 14, 84-құжат; № 16, 90-құжат; № 19-I, 19-II, 96-құжат; № 21, 122-құжат; № 22, 128, 131-құжаттар; № 23, 143-құжат; № 24, 145-құжат): 1) 411-баптың 4) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «4) букмекер кеңсесі қызметтерін көрсету жөніндегі қызметті жүзеге асыратын заңды тұлғалар ойын бизнесі салығын төлеушілер болып табылады.»; 2) 413-баптың 1-тармағының 3), 4), 5) жəне 6) тармақшалары мынадай редакцияда жазылсын: «3) тотализатордың кассасына – айына айлық есептік көрсеткіштің 150 еселенген мөлшерін; 4) тотализатордың электрондық кассасына – айына айлық есептік көрсеткіштің 2000 еселенген мөлшерін; 5) букмекер кеңсесінің кассасына – айына айлық есептік көрсеткіштің 150 еселенген мөлшерін; 6) букмекер кеңсесінің электрондық кассасына – айына айлық есептік көрсеткіштің 2000 еселенген мөлшерін құрайды.». 3. 2014 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасының Əкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2014 ж., № 18-I, 18-II, 92-құжат; № 21, 122-құжат; № 23, 143-құжат; № 24, 145, 146-құжаттар; 2015 ж., № 1, 2-құжат; № 2, 6-құжат; 2015 жылғы 8 сəуірде «Егемен Қазақстан» жəне «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне денсаулық сақтау мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2015 жылғы 6 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы): 1) 445-бап мынадай редакцияда жазылсын: «445-бап. Қазақстан Республикасының ойын бизнесі туралы заңнамасын бұзу 1. Ойын мекемелерін, тотализатордың немесе букмекер кеңсесінің кассаларын тұрғын емес үй-жайларда орналастыру туралы талапты жəне оларды тұрғын үйлердің (тұрғын ғимараттардың) тұрғын емес үйжайларында, өнеркəсіптік кəсіпорындар мен олардың кешендерінің ғимараттарында жəне басқа да өндірістік, коммуналдық объектілерде жəне қойма объектілерінде, ғибадат үйлерінде (құрылыстарында), мемлекеттік органдар мен мекемелердің, білім беру, денсаулық сақтау, мəдениет ұйымдарының, əуежайлардың, вокзалдардың ғимараттарында, қалалық жəне қала маңы қатынастарындағы қоғамдық көліктің барлық түрлерінің станциялары мен аялдамаларында орналастыруға тыйым салуды сақтамау – лицензияның қолданылуын тоқтата тұрып, орта кəсіпкерлік субъектілеріне – үш жүз, ірі кəсіпкерлік субъектілеріне бір мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға əкеп соғады.

2. Ойын бизнесін ұйымдастырушының ойын мекемелерінен (тотализаторлардың немесе букмекер кеңселерінің кассаларынан) тыс жерлерде бəс тігуі, мөлшерлемелерді қабылдауы (есепке алуы), ұтысты төлеуі не заңда белгіленген жағдайды қоспағанда, ақшадан басқа өзге де мүлік түрінде мөлшерлемелер қабылдауды жəне (немесе) ұтыс беруді көздейтін құмар ойындарды жəне (немесе) бəс тігуді ұйымдастыруы жəне өткізуі – лицензияның қолданылуын тоқтата тұрып, орта кəсіпкерлік субъектілеріне – үш жүз, ірі кəсіпкерлік субъектілеріне бір мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға əкеп соғады. 3. Ойын автоматына технологиялық түрде салынған ұтыс пайызы жөніндегі талаптарды сақтамау – əкімшілік құқық бұзушылық жасау салдарынан алынған кірістер тəркілене отырып жəне лицензияның қолданылуын тоқтата тұрып, орта кəсіпкерлік субъектілеріне – үш жүз, ірі кəсіпкерлік субъектілеріне бір мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға əкеп соғады. 4. Ойын бизнесін ұйымдастырушының Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалатын тəртіппен жəне шарттарда міндетті резервтерді қалыптастыру, пайдалану, тұрақты негізде орналастыруды қамтамасыз ету жөніндегі шарттарды орындамауы – лицензияның қолданылуын тоқтата тұрып, орта кəсіпкерлік субъектілеріне – үш жүз, ірі кəсіпкерлік субъектілеріне бір мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға əкеп соғады. 5. Ойын автоматтарын немесе олардың бөліктерін казинолардағы жəне ойын автоматтарының залдарындағы қабырғаларға, терезе мен есіктің ойықтарына монтаждау – лицензияның қолданылуын тоқтата тұрып, орта кəсіпкерлік субъектілеріне – үш жүз, ірі кəсіпкерлік субъектілеріне бір мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға əкеп соғады. 6. Ойын бизнесін ұйымдастырушының ойын мекемелерінің кассалары мен ойын орындарын бейнежазу жүйелерімен жабдықтау жөніндегі талаптарды сақтамауы не жазылған ақпаратты сақтау мерзімдерін немесе тіркеу шарттарын бұзуы не бəс тігуді ұйымдастыруға жəне өткізуге арналған жабдық орнату міндетін орындамауы – лицензияның қолданылуын тоқтата тұрып, орта кəсіпкерлік субъектілеріне – үш жүз, ірі кəсіпкерлік субъектілеріне бір мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға əкеп соғады. 7. Бір казинода кемінде отыз ойын үстелін, ойын автоматтары залында кемінде алпыс ойын автоматын орнату жөніндегі талаптарды сақтамау – лицензияның қолданылуын тоқтата тұрып, орта кəсіпкерлік субъектілеріне – үш жүз, ірі кəсіпкерлік субъектілеріне бір мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға əкеп соғады. 8. Ойын бизнесін ұйымдастырушының ойын автоматтарын Қазақстан Республикасының техникалық реттеу саласындағы заңнамасының талаптарын бұза отырып пайдалануы – лицензияның қолданылуын тоқтата тұрып, орта кəсіпкерлік субъектілеріне – үш жүз, ірі кəсіпкерлік субъектілеріне бір мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға əкеп соғады. 9. Аппараттық-бағдарламалық кешен серверін фискалдық режиммен қамтамасыз ету, аппараттық-бағдарламалық кешен арқылы бəс тігу қорытындысының нұсқаларына ұтыстардың коэффициенттерін есептеуді, қабылданған мөлшерлемелерді есепке алуды, бəс тігу нəтижелері бойынша ұтыстарды есептеуді, ұтыстарды жəне олар бойынша төлемдерді есепке алуды жүзеге асыру жөніндегі міндеттерді орындамау – лицензияның қолданылуын тоқтата тұрып, орта кəсіпкерлік субъектілеріне – үш жүз, ірі кəсіпкерлік субъектілеріне бір мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға əкеп соғады. 10. Аппараттық-бағдарламалық кешен есептеген коэффициенттер негізінде жəне алда болатын нақты оқиғаларға ғана мөлшерлеме қабылдау туралы, не букмекер кеңселерін аппараттық-бағдарламалық кешенмен жабдықтау жөніндегі, не экономикалық қызмет саласында жасаған қылмысы үшін не ауырлығы орташа қасақана қылмыстар, ауыр қылмыстар, аса ауыр қылмыстар үшін алынбаған немесе жойылмаған сотталғандығы бар адамның ойын мекемесінде басшылық лауазымға тағайындалуына тыйым салу туралы талаптарды сақтамау – лицензияның

қолданылуын тоқтата тұрып, орта кəсіпкерлік субъектілеріне – үш жүз, ірі кəсіпкерлік субъектілеріне бір мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға əкеп соғады. 11. Осы баптың бірінші, екінші, төртінші, бесінші, алтыншы, жетінші, тоғызыншы жəне оныншы бөліктерінде көзделген, əкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған əрекеттер (əрекетсіздік) – лицензиядан айыра отырып, орта кəсіпкерлік субъектілеріне – төрт жүз, ірі кəсіпкерлік субъектілеріне екі мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға əкеп соғады. 12. Осы баптың үшінші жəне сегізінші бөліктерінде көзделген, əкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-əрекеттер – əкімшілік құқық бұзушылық жасау салдарынан алынған кірістер тəркілене отырып жəне лицензиядан айыра отырып, орта кəсіпкерлік субъектілеріне – төрт жүз, ірі кəсіпкерлік субъектілеріне екі мың айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға əкеп соғады.»; 2) 804-баптың бірінші бөлігінде: 1) тармақшадағы «445 (бірінші жəне оныншы бөліктері)» деген сөздер «445 (бірінші жəне он бірінші бөліктері)» деген сөздермен ауыстырылсын; 14) тармақшадағы «жəне лотерея қызметі» деген сөздер алып тасталсын; 37) тармақшадағы «445 (үшінші, тоғызыншы, оныншы жəне он екінші бөліктері)» деген сөздер «445 (үшінші, сегізінші жəне он екінші бөліктері)» деген сөздермен ауыстырылсын. 4. «Жарнама туралы» 2003 жылғы 19 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2003 ж., № 24, 174-құжат; 2006 ж., № 15, 92-құжат; № 16, 102-құжат; 2007 ж., № 12, 88-құжат; 2009 ж., № 17, 79, 82-құжаттар; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 24, 146-құжат; 2011 ж., № 11, 102-құжат; 2012 ж., № 3, 25-құжат; № 14, 92-құжат; 2013 ж., № 8, 50-құжат; № 2122, 115-құжат; 2014 ж., № 2, 11-құжат; № 11, 65-құжат; № 21, 122-құжат; № 23, 143-құжат): 6-бап мынадай мазмұндағы 5-1-тармақпен толықтырылсын: «5-1. Электрондық казиноны жəне интернет-казиноны жарнамалауға тыйым салынады.». 5. «Ойын бизнесі туралы» 2007 жылғы 12 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2007 ж., № 2, 15-құжат; 2009 ж., № 9-10, 48-құжат; № 18, 84-құжат; № 19, 88-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 17-18, 111-құжат; № 22, 132-құжат; 2011 ж., № 1, 2-құжат; № 11, 102-құжат; № 19, 145-құжат; 2012 ж., № 15, 97-құжат; 2014 ж., № 1, 4, 9-құжаттар; № 10, 52-құжат; № 11, 61-құжат; № 19-I, 19-II, 96-құжат; № 23, 143-құжат): 1) Заңның бүкіл мəтіні бойынша «ставка», «ставкалар», «ставкаларды», «ставкалардың», «ставкаларын» деген сөздер тиісінше «мөлшерлеме», «мөлшерлемелер», «мөлшерлемелерді», «мөлшерлемелердің», «мөлшерлемелерін» деген сөздермен ауыстырылсын; 2) 1-бапта: 1) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «1) аппараттық-бағдарламалық кешен – ақпараттық процестерді қамтамасыз ететін бағдарламалық жəне техникалық құралдардың жиынтығы;»; мынадай мазмұндағы 2-1) жəне 4-1) тармақшалармен толықтырылсын: «2-1) бəс тігуді ұйымдастыруға жəне өткізуге арналған жабдық – бəс тігуді ұйымдастыру жəне өткізу үшін пайдаланылатын, бəс тігуге қатысушыларға нəтижесіне өздері мөлшерлемелер жасаған оқиғаның дамуы мен қорытындысын байқауға мүмкіндік беретін құрылғылар;»; «4-1) интернет-казино – нақты уақыт режимінде Интернет желісі жəне (немесе) электрондық ақша арқылы құмар ойындарды ұйымдастыру мен өткізу мүмкіндігін іске асыратын жəне ұтыс алуды көздейтін интернет-ресурс;»; 9) жəне 14) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «9) ойын автоматы – құмар ойындарды өткізу үшін пайдаланылатын, ұтысын ойын бизнесін ұйымдастырушының немесе оның қызметкерлерінің қатысуынсыз осындай ойын жабдығы корпусының ішінде орналасқан құрылғы кездейсоқ тəсілмен айқындайтын ойын жабдығы (механикалық, электр, электрондық немесе өзге де техникалық жабдық);»; «14) ойын жабдығы – құмар ойындарды өткізуге арналған жəне пайдаланылатын құрылғылар немесе құралдар;»; 17) тармақша алып тасталсын; 19) жəне 21) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «19) тотализатордың немесе букмекер кеңсесінің кассасы – бəс тігуге мөлшерлемелерді қабылдау, ол бойынша ұтыс төлеу жүзеге асырылатын орын;»; «21) ұтыс – құмар ойынның жəне (немесе) бəс тігудің ойын бизнесін ұйымдастырушы белгілеген қағидаларда көзделген нəтижесі шыққан кезде құмар ойынға жəне (немесе) бəс тігуге қатысушыға міндетті түрде төленуге жататын мүліктік пайда;»; мынадай мазмұндағы 22) тармақшамен толықтырылсын: «22) электрондық казино – аппараттықбағдарламалық кешенді жəне (немесе) интернет-ресурсты пайдаланатын, нақты уақыт режимінде Интернет желісі жəне (немесе) электрондық ақша арқылы құмар ойындарды ұйымдастыру мен өткізу мүмкіндігін іске асыратын жəне ұтыс алуды көздейтін мекеме.»; 3) 6-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Қазақстан Республикасының аумағында: 1) осы баптың 1-тармағында көзделмеген ойын бизнесі саласындағы қызмет түрлерін жүзеге асыруға; 2) электрондық казино жəне интернет-казино қызметіне; 3) өзге мүлік түрінде ұтыс беруге жол берілетін казино қызметін қоспағанда,

ақшадан басқа өзге мүлік түрінде мөлшерлемелер қабылдауды жəне (немесе) ұтыс беруді көздейтін құмар ойындарды жəне (немесе) бəс тігуді ұйымдастыруға жəне өткізуге; 4) осы Заңның 11-бабының 1-тармағында көзделген орындарды қоспағанда, ойын жабдығын кəсіпкерлік мақсатта орнатуға жəне пайдалануға; 5) ойын мекемелерінен (тотализаторлардың немесе букмекер кеңселерінің кассаларынан) тыс жерлерде бəс тігуге, мөлшерлемелерді қабылдауға (есепке алуға), ұтыс төлеуге; 6) тотализатор немесе букмекер кеңсесі қызметін жүзеге асыратын ойын бизнесін ұйымдастырушылар болып табылмайтын тұлғалардың бəс тігуіне, мөлшерлемелерді қабылдауына (есепке алуына), ұтыс төлеуіне тыйым салынады.»; 4) 8-баптың 1-тармағы мынадай маз мұндағы 7-1), 7-2), 7-3) жəне 7-4) тармақшалармен толықтырылсын: «7-1) ойын бизнесін ұйымдастырушы ұсынатын есептілікті жинауды жəне талдауды жүзеге асырады; 7-2) ойын бизнесін ұйымдастырушының есептілікті ұсыну нысанын, ойын бизнесін ұйымдастырушы ұсынатын есептілікті жинауды жəне талдауды жүзеге асыру қағидаларын əзірлейді жəне бекітеді; 7-3) өзі айқындайтын тəртіппен ақпаратты жүйелі түрде жинауды жəне интернетресурстардың мазмұнын интернет-казино белгілерінің болуы-болмауы тұрғысынан талдауды жүзеге асырады; 7-4) тотализаторлар мен букмекер кеңселері кассаларының тізілімін жүргізеді;»; 5) 11-бапта: 3-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «3. Ойын мекемелері, тотализатордың немесе букмекер кеңсесінің кассалары тұрғын емес үй-жайларда орналастырылуға тиіс. Оларды тұрғын үйлердің (тұрғын ғимараттардың) тұрғын емес үй-жайларында, өнеркəсіптік кəсіпорындар мен олардың кешендерінің ғимараттарында жəне басқа да өндірістік, коммуналдық объектілерде жəне қойма объектілерінде, ғибадат үйлерінде (құрылыстарында), мемлекеттік органдар мен мекемелердің, білім беру, денсаулық сақтау, мəдениет ұйымдарының, əуежайлардың, вокзалдардың ғимараттарында, қалалық жəне қала маңы қатынастарындағы қоғамдық көліктің барлық түрлерінің станциялары мен аялдамаларында орналастыруға тыйым салынады.»; 4-тармақтағы «бизнесі орнын» деген сөздер «мекемесін» деген сөзбен ауыстырылып, «жабдығын» деген сөзден кейін «, бəс тігуді ұйымдастыруға жəне өткізуге арналған жабдық» деген сөздермен толықтырылсын; 6) 12-бапта: 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Бір казинода кемінде отыз ойын үстелі орнатылуға тиіс.»; 2-тармақтағы «елу» деген сөз «алпыс» деген сөзбен ауыстырылсын; 3-тармақтағы «техникалық реттеу туралы» деген сөздер «техникалық реттеу саласындағы» деген сөздермен ауыстырылсын; 6-тармақтағы «процентi тоқсан проценттен» деген сөздер «пайызы тоқсан бес пайыздан» деген сөздермен ауыстырылсын; 9-тармақтағы «ойын жабдықтары» деген сөздер «бəс тігуді ұйымдастыруға жəне өткізуге арналған жабдық» деген сөздермен ауыстырылсын; 11-тармақтағы «бəс тігуге қатысушылардың нəтижесіне өздері ставка жасаған оқиғаның дамуы мен аяқталуын қадағалауға мүмкіндік беретін ойын жабдығын» деген сөздер «бəс тігуді ұйымдастыруға жəне өткізуге арналған жабдық» деген сөздермен ауыстырылсын; мынадай мазмұндағы 14, 15, 16 жəне 17-тармақтармен толықтырылсын: «14. Букмекер кеңсесінің қызметін жүзеге асыратын ойын бизнесін ұйымдастырушы аппараттық-бағдарламалық кешен есептеген коэффициенттер негізінде жəне алда болатын нақты оқиғаларға ғана мөлшерлемелер қабылдайды. 15. Букмекер кеңселері аппараттықбағдарламалық кешенмен жабдықталуға тиіс. 16. Мыналар: 1) экономикалық қызмет саласында жасаған қылмысы үшін не ауырлығы орташа қасақана қылмыстар, ауыр қылмыстар, аса ауыр қылмыстар үшін алынбаған немесе жойылмаған сотталғандығы бар адам құрылтайшысы немесе қатысушысы болып табылатын заңды тұлға; 2) салықтық берешегі бар немесе банкрот деп танылған заңды тұлғаның құрылтайшысы немесе қатысушысы болып табылған тұлға құрылтайшысы немесе қатысушысы болып табылатын заңды тұлға ойын бизнесін ұйымдастырушы бола алмайды (заңды тұлғаның акцияларын (жарғылық капиталға қатысу үлестерін) тікелей жəне (немесе) жанама түрде иелене, пайдалана, оларға билік ете жəне (немесе) басқара алмайды). 17. Осы баптың 16-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген адам ойын мекемесінде басшылық лауазымға тағайындала алмайды.»; 7) мынадай мазмұндағы 12-1-баппен толықтырылсын: «12-1-бап. Букмекер кеңсесінің аппараттық-бағдарламалық кешені 1. Аппараттық-бағдарламалық кешен сервері «Салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасының Кодексіне (Салық кодексіне) сəйкес бақылау-касса машиналарының мемлекеттік тізіліміне енгізілген компьютерлік жүйе болып табылатын бақылау-касса машинасының фискалдық режимімен қамтамасыз етілуге тиіс. Аппараттық-бағдарламалық кешеннің сервері Қазақстан Республикасының аумағында болуға тиіс. 2. Букмекер кеңсесінің қызметін жүзеге асыратын ойын бизнесін ұйымдастырушы бəс тігу қорытындысының нұсқаларына ұтыстардың коэффициенттерін есептеуді, қабылданған мөлшерлемелерді есепке алуды, бəс тігу нəтижелері бойынша ұтыстарды есептеуді, ұтыстарды жəне олар бойынша төлемдерді есепке алуды аппараттықбағдарламалық кешен арқылы жүзеге асыруға тиіс.

3. Аппараттық-бағдарламалық кешен букмекер кеңселерінің кассаларымен өзара ісқимылды қамтамасыз етуге жəне уəкілетті органға Қазақстан Республикасының қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) жəне терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы заңнамасының сақталуын бақылауды жүзеге асыруға мүмкіндік беретін ақпаратты жинауды жəне ұсынуды жүзеге асыруға тиіс.»; 8) 13-баптың 1-тармағында: 1) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «1) тотализатордың немесе букмекер кеңсесінің қызметін жүзеге асыру үшiн Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген санитариялықэпидемиологиялық жəне өртке қарсы нормаларға сəйкес келетiн меншiк құқығындағы үйдің (үй, құрылыс, ғимарат бөлiктерiнiң) болуы;»; мынадай мазмұндағы 1-1) жəне 1-2) тармақшалармен толықтырылсын: «1-1) казино қызметін жүзеге асыру үшiн үш жұлдыздан кем емес санаттағы қонақүй кешенінде Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген санитариялықэпидемиологиялық жəне өртке қарсы нормаларға сəйкес келетiн меншiк құқығындағы немесе өзге де заңды негіздегі үйдің (үй, құрылыс, ғимарат бөлiктерiнiң) болуы; 1-2) ойын автоматтары залы қызметін жүзеге асыру үшiн Қазақстан Республикасының заңнамасында белгiленген санитариялық-эпидемиологиялық жəне өртке қарсы нормаларға сəйкес келетiн меншiк құқығындағы немесе өзге де заңды негіздегі үйдің (үй, құрылыс, ғимарат бөлiктерiнiң) болуы;»; 2) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «2) казино жəне ойын автоматтары залы қызметін жүзеге асыру үшін меншік құқығындағы ойын жабдығының болуы;»; мынадай мазмұндағы 2-1) тармақшамен толықтырылсын: «2-1) букмекер кеңсесі мен тотализатордың қызметін жүзеге асыру үшін бəс тігуді ұйымдастыруға жəне өткізуге арналған меншік құқығындағы жабдықтың болуы;»; 4) тармақшадағы «мемлекеттік», «ережелерінің» деген сөздер тиісінше «қазақ», «қағидаларының» деген сөздермен ауыстырылсын; 5) жəне 6) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «5) казиноның жəне ойын автоматтары залының қызметін жүзеге асыру үшін қолданылатын заңдастырылған белгілердің қазақ жəне орыс тілдеріндегі үлгілері мен номинацияларының болуы; 6) өтiнiм берушiде əрбiр ойын мекемесi үшiн осы Заңда айқындалатын мiндеттi резервтер түрiнде (республикалық бюджет туралы заңда белгiленген айлық есептiк көрсеткiшпен) ойын бизнесi саласында мынадай қызмет түрлерiн жүзеге асыру үшiн: казино жəне ойын автоматтары залдарын – 60 000 мөлшерiнде; букмекер кеңселерiн – 40 000 мөлшерiнде; тотализаторларды – 10 000 мөлшерiнде қамтамасыз етудiң болуы.»; 9) 14-баптың 2 жəне 6-тармақтары мынадай редакцияда жазылсын: «2. Ойын бизнесін ұйымдастырушы міндетті резервтерді осы Заңда белгіленген тəртіппен жəне шарттарда орналастыруды тұрақты негізде қамтамасыз етуге міндетті.»; «6. Ойын бизнесін ұйымдастырушы кемінде үш айда бір рет уəкілетті органға банктік салым шартын жасаған кезде ашылған банктік шоттар бойынша ақшасының болуы жəне қозғалысы туралы анықтама табыс етеді.»; 10) 15-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Ойын мекемесі жұмысының, мөлшерлемелер қабылдаудың жəне өткізілетін құмар ойындардың жəне (немесе) бəс тігудің қазақ жəне орыс тілдеріндегі қағидалары құмар ойындарға жəне (немесе) бəс тігуге қатысушылардың олармен танысуы үшін ойын мекемелеріндегі көрінетін жерге орнатылуға тиіс.». 2-бап. Осы Заң: 1) 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілетін 1-баптың 2-тармағын; 2) алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін алты ай өткен соң қолданысқа енгізілетін 1-баптың 3-тармағы 1) тармақшасының үшінші, төртінші, он бесінші, он алтыншы, он тоғызыншы, жиырмасыншы, жиырма бірінші жəне жиырма екінші абзацтарын, 5-тармағы 5) тармақшасының үшінші абзацын, 6) тармақшасының үшінші, төртінші, оныншы, он бірінші жəне он бесінші абзацтарын, 7) тармақшасын, 8) тармақшасының екінші, үшінші, төртінші, бесінші, алтыншы, тоғызыншы жəне оныншы абзацтарын; 3) алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін бір ай өткен соң қолданысқа енгізілетін 1-баптың 5-тармағы 8) тармақшасының он төртінші, он бесінші, он алтыншы жəне он жетінші абзацтарын қоспағанда, алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік жиырма бір күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. 2. Ойын бизнесі саласындағы қызметті жүзеге асыратын лицензиаттар: 1) осы Заң қолданысқа енгізілген күннен бастап бір ай ішінде өзінің қызметін осы Заңның 1-бабы 5-тармағының 8) тармақшасы он төртінші, он бесінші, он алтыншы жəне он жетінші абзацтарының талаптарына сəйкес келтіруге; 2) осы Заң қолданысқа енгізілген күннен бастап алты ай ішінде өзінің қызметін осы Заңның 1-бабы 5-тармағының 5) тармақшасы үшінші абзацының, 6) тармақшасы үшінші, төртінші, оныншы, он бірінші жəне он бесінші абзацтарының, 7) тармақшасының, 8) тармақшасы екінші, үшінші, төртінші, бесінші, алтыншы, тоғызыншы жəне оныншы абзацтарының талаптарына сəйкес келтіруге міндетті.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2015жылғы 24 сəуір № 310-V ҚРЗ


12

www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

ЕРЛІК ЕШҚАШАН ЕСКІРМЕЙДІ Їш майдангер їлгісі Қарқаралы өңірінен соғысқа аттанған адамдар саны – 2148. Мерт болғандары – 724, хабар-ошарсыз кеткендер – 719. Ал елге аман-есен оралғандары– 645. Қазір ортамызда жүргендері небəрі 10-ақ адам. Өкінішке қарай елге аман-есен оралған сол 645 адамның көбісін қазіргі ұрпақ көп біле бермейді. Оған араға көп жылдар салған уақыт керуенінің салдары болуы мүмкін. Осындай жайға бой алдырмас үшін өз басым жақсы білетін аталарымыз туралы, ол адамдардың жаратылысындағы ерекше мінез-құлықтары туралы қысқаша болса да атап өтуді міндет санадым. Кешегі жауынгер, қазір ортамызда жоқ жерлес аға ұрпақ алдындағы бір парызымызды осымен өтесек деймін. Соғыс ардагері Қашаубаев Мұсайын ақсақалмен көрші тұрдық. Қазір Қарқаралы қаласында туғандарынан ешкім қалған жоқ, қайтыс болғанына да аттай 40 жыл болды. Айтқан əңгімесінен есімде қалғаны ол кісі танкінің зеңбірек көздеушісі болғаны. Майдан даласында біздің Т-34 əскердің алдыңғы шебіндегі ауыр шайқастар ортасында болатыны белгілі. Жерлес жауынгер атамыздың танкі əлденеше рет жанып, өзі өлім аузынан аман қалып отырған. Бірнеше əскери орден, медальдары болатын. Мұсайын ақсақалдың үйі пешпен бөлінген кішкене тас үй еді. Үнемі солдат махоркасын тартып, кітап оқып отыратын. Зейнеткерлікке жасы келсе де зейнетақы алудан өз еркімен бас тартты. Ол кезде қарияның бұл мінезіне ешқайсымыз мəн бермеген едік. Керемет ауқатты да болған жоқ. Енді ойлап отырсақ ол шын мəніндегі елжандылық көрінісі, Отанды шексіз сүю, туған жердің топырағының қадірқасиетін қадірлеу екен. Ұлы далаға аман-есен жетіп, жусан иісі аңқыған ауасын көкірек кере жұту, сосын дəмдері таусылған кезде ата-баба қорымына барып мəңгі орын тебу секілді армандарына жаратушының жеткізгеніне шүкіршілік еткені ғой.

келген соң тер төгіп, күндізтүні жұмыс істеді. Сол кездегі ауылдастарының жəне інісі Халит ағаның айтуынша, Мақаң қандай істі бастаса соны тыңғылықты атқарып біткенше тыным таппайтын. Нəтижесінде ол кісі басқарған бригада егін егу, шөп шабу, оны қораларға тасу кезеңдерінде үнемі алдыңғы қатардан орын алатын. Баласы Шəмшияның айтуы бойынша үлкен тынымсыз еңбек адамы болып, сол өңірдегі ең беделді адамның бірі болған. Мақаң ақсақал

Мақсұт Кəкібаев.

Тілеуберлі Шитенов.

Осындай қасиет Қарқаралы жерінің тағы екі адамының бойынан көрініс береді. Өз басым жақсы танитын қадірлі аталарымыздың тағы бірі Кəкібаев Мақсұт болатын. Аудандағы Тоқтар Əубəкіров ауылының тумасы-тын. 1912 жылы өмірге келіп, 2007 жылы 95 жасында қайтыс болды. Бұл кісі Ұлы Отан соғысы кезіндегі шешуші айқастардың бірі Курск иініндегі от-жалынға оранған майдан даласында ауыр жараланып 9 ай госпитальда жатқан. Бір қолының мүгедектігіне қарамастан елге

кейіннен өз алдына бір отар қой алып еңбегінің өте нəтижелі болуы себепті «Құрмет белгісі», «Октябрь революциясы» ордендерімен марапатталған. Ерекше тоқтап, айтайын дегенім, ақсақалдың тұрған үйі ауылдың екі бөлмелі шатырланбаған қарапайым мекенжайы еді. Сонда 6 баласымен тұрды. Бір күні ауылға комиссия мүшелері келді. Əңгіменің мазмұны: ҰОС ардагері Кəкібаев Мақсұтқа аудан орталығынан жаңадан салынған бір үй бөлінген. Мұны естіген Мақаң бұлқан-талқан ашуланып:

«Мен ешкімнен үй сұраған емеспін жəне сұрамаймын», – деп айтады. Неткен тазалық, қарапайымдылық! Биылғы 10 наурызда майдангер Тілеуберлі Шитенов деген атамыз 95 жасында қайтыс болды. Бұл кісіні 1997 жылы қалалық ардагерлер кеңесінің мүшесі болған кезден бастап білдім. Тілеуберді аға 1941 жылы майданға аттанады. 1 Прибалтика майданына жіберіледі. Онда автоматшы болады. Жастайынан жігерлі, шапшаң қимылға бейім ағамыз неше түрлі ерліктің үлгісі бола біледі. Мысалы, ол майдан даласында немістің мұздай қаруланған 149 солдаты мен офицерін тұтқынға алады. Осы ерліктері үшін 3 адам: батальон командирі Соколов, сержант Белоус жəне қатардағы жауынгер Шитенов Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынылады. Белгісіз себептермен алдыңғы екеуіне бұл атақ беріліп, жерлесіміз Тілеубердіге бұйырмапты. Ерекше ерліктері үшін «Қызыл жұлдыз», «Қызыл ту» ордендерін алған. 1949 жылы майдангер аға əскер қатарынан босап, елге оралады. Көптеген замандастары секілді ол кісі де соғыстан кейін жүдеп, қаусап қалған елдегі шаруаны ретке келтіруге жан аямай тер төгіп еңбек жасады. Соның айғағы бейбіт кезеңде бұл кісінің «Еңбек Қызыл Ту», «Құрмет белгісі» ордендерін алуы. Мен көрген, мен білген үш майдангер міне, осындай жандар еді. Олар елге үлгі адамдар болатын. Сонысымен де жерлестерінің есінде қалды. Ұрпақтары оларды ұмытпайды. Аманкелді БАБАЙБЕКОВ, Қарқаралы қалалық ардагерлер кеңесінің төрағасы.

Қарағанды облысы.

Еліне ќызметі ерен еді Қызмет бабымен Көкшетауға ауысып келген 1980 жылғы журналистік алғашқы іссапарым Чкалов ауданындағы «Красная звезда» колхозы еді. Алматы жағындағы əдемі көріністердің ортасында жүрген мен шалғайдағы шаруашылықтың жайнаған тіршілігіне таң қалғанмын. Донецкое селосының жасыл желекті оқтай түзу көшелерінің бойына тізілген ақшаңқан үйлер жаңа ғана аспаннан мамырлай келіп қона қалған аққұтандарды елестеткен. Айнала тап-таза, тіршілік жинақы, үлкен-кіші сəлемсіз өтпейді. Сол жолы əлеуметтік тақырыпқа мақала жазып, қуанып қайтқанмын. Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Қуанышымды еселей түскен ерекше жағдай да болды. Басшықосшының аузында Сейполла Мұқановтың аты. Қалаға бергісіз мəдениет үйін, екі ауданның адамдарына қызмет ұсынатын колхозаралық емхананы, зəулім мектеп пен мейірім шуағындағы балабақшаны, мал фермасын, қызыл қырманды, машина-трактор паркін көрсетіп, шаруашылықтың жетістіктерін мақтана ауызға алған тұрғындар осының бəрін ардақты азамат Сейполла Мұқановтың есімімен байланыстыра сөйлеген. Сөйтсем, бұл кісі 1958-1975 жылдар аралығында осы «Красная звезданы» басқарған екен. Сол жылы қайтыс болып, өзінің туған елі, көршілес Ортақ ауылында жерленіпті. Колхоз тұрғындарының түгелге жуығы поляк ұлтынан бола тұрып Сейполла ағамызға деген құрметтің биіктігіне қайран қалғанмын. Бір ғажабы, əлгі нысандардың барлығы бүгінгі күнге дейін мұрты сынбай, қызметін жаңаша жетілдіріп отыр. «Жақсының аты, ғалымның хаты өшпейді», дегеніміз осы. Ол кісі туралы жұртшылықтан сұрастыра жүруді шығардым. Сол кездегі Красноармеец аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы Сəбит Мұқановпен бірнеше рет сұхбат жүргіздім. Ол кісі Сейполла ағайдың туған інісі екендігін бірде-бір рет ауызға алмаған. Кейіннен: «Бұл қалай?» десем, «сұрамадың ғой» дейді жымиып. Мен не дейін. Бұл Сəбит қазақи қарапайымдылықтың қозғалып

жүрген үлгісі деп түйдім. Ағасы да осындай шығар деп ойлаймын. Сəбит Мұқановтан гөрі жеңгеміз Гүлбаршын əңгімешіл екен. Жеңістің 70 жылдығы қарсаңында біршама деректерді жинастырып, ұқыптап сақтап отыр. Біз осы жəдігерлерден қысқаша түйіндеп баян жасауды құп көрдік. Сейполла Мұқанов Зеренді ауданының Ортақ ауылында туған. Ол 1940 жылы Новосухотин орта мектебін бітіріп, колхоздағы қатқауым жұмыстарға араласады. Өгіз жегіп, кіре тартты, жер жыртып, колхоз малына шөп-сабан тасыды. Ара-тұра трактор тізгінін ұстаған жағдайы да болды. Ойламаған жерден басталған соғыс оқу іздеу талабын тізгіндеген. Ауыл азаматтары селдірей бастады. Сейполла да 1942 жылы жиырмаға толмаған жасында майданға аттанды. Қысқа дайындықтан кейін пулеметші ол жаумен шайқасты. Аз уақыт өткен соң Челябі əскери-танк училищесін тəмамдап, əйгілі «Т-34» танкінің атқышы болды. Қазақстандық жауынгер өзі нің қаҺарлы машинасымен Оңтүстік, 3 жəне 4 Украина майданы құрамалары сапында Сталинградты қорғап, Румыния, Болгария, Югославия, Венгрия жерін аз ат ету ұрыстарын а қатысты. Ержүрек старшина, взвод командирінің орынбасары Сейполла Мұқанов алты рет жараланғанына қарамастан, айбынды сапқа қайта оралып отырған. Жауынгердің ерлігі мен батылдығының шынайы куəсі оның наградалары десек, ағамыздың омырауы орден, медальға толы екендігін айтқымыз келеді. Отаны жерлесіміздің жауынгерлік

қызметін жоғары бағалады. Ол 1943 жылы «Ерлігі үшін» медалімен, 1944 жылы ІІІ дəрежелі «Даңқ» орденімен, ал 1945 жылы Балатон көлі мен Будапештті алу шайқастарында ІІ дəрежелі «Даңқ» жəне жауынгерлік «Қызыл ту» ордендерімен марапатталды. Бұған «Будапештті алғаны үшін», «Югославияны азат еткені үшін», «1941-1945 жылдарғы Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін» медальдары мен Жоғарғы Бас қолбасшының алғыс хаттарын қосыңыз. Жеңіс солдаты елге абыроймен оралған бойда жарқын болашақ жолындағы қым-қуыт жұмыстарға белсене кірісті. Донецкое орта мектебінде мұғалімдік қызмет атқарып, Чкалов ауданының Бурабайдағы балалар лагеріне басшылық жасады. Сол кездері село тұрғындары комендатураның бақылауында болатын. Көзі ашық, көкірегі ояу Сейполла Мұқанов коменданттардың еркінсіп, халыққа тізе батыруларына қолынан келгенше жол бермеді. Ұйымдастыру қабілеті жоғары азаматтың абыройы өсе түсуіне бұл жағдай да əсер еткені белгілі. Көп кешікпей ол колхоз бастауыш партия ұйымының хатшылығына сайланды. «Сейполла Мұқанұлы үлкен жүректі азамат, кісілермен тіл табыса білетін жəне істің көзін табатын қасиеттерімен жұртшылықтың жоғары құрметіне бөленді. Біз оған сенім артып,

1958 жылдың ақпан айындағы жалпы жиналыста «Красная звезда» колхозының төрағасы етіп сайладық. Біз өз таңдауымыздың дұрыстығына кəміл сендік. Ол бұл жұмысты өмірінің соңына дейін мінсіз атқарды». Бұл мерейлі баға Ұлы Отан соғысының ардагерлері, сол жылдарғы колхоз белсенділері К.Ваврженчик пен В.Дермановскийдің естеліктерінен алынып отыр. Шындығында, аз жылдардың ішінде «Красная звезда» колхозы аудан көлемінде ғана емес, облыстағы іргелі, экономикасы мен əлеуметтік саласы дамыған шаруашылықтардың қатарына қосылды. Орталық қоныспен қатар Озерное бөлімшесі де озаттар сапында атала бастады. Жыл сайын мемлекетке 6000 тонна астық, 960 тонна сүт, 300 тонна ет өткізуді қалыпты дəстүрге айналдырған шаруашылық «миллионер колхоз» атанды. Тұрғындардың кірісі артып, тұрмысы жақсарды. Мұнда облыстық, республикалық тəжірибе алмасу семинарлары ұйымдастырылды. Ауылдастар Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы Дінмұхамед Қонаевтың арнайы сапармен келіп, ұжым жұмысына жоғары баға бергенін ұмытпайды. Осылайша шаруашылықты өркендетудегі сіңірген еңбегі үшін Сейполла Мұқанов екі мəрте Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен, Бүкілодақтық Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің медальдарымен марапатталды. Ол қоғамдық жұмыстардан да тыс қалмады. Шаруашылықтың шебер ұйымдастырушысы аудан дық жəне облыстық партия комитеттерінің мүшелігіне, осы санаттағы кеңестердің депутаттығына, республикалық колхоздар кеңесінің мүшелігіне бірнеше рет сайланды. Шолпан жеңгеміз екеуі сегіз бала сүйіп, немерелерінің қуанышына бөленді. Ақмола облысы, Зеренді ауданы.

Ел басына күн туып, дүниені өрт шарпыған Ұлы Отан соғысында Жамбыл ауданынан əскерге 5806 адам аттанса, еңбек майданына 9 мыңнан астам ер-азамат шақырылыпты. Олардың 3,5 мыңға жуығы оқ пен оттың арасынан оралмаған. Қарасаңыз, осыншама шаңырақ күйреген, қаншама ана жесір, қаншама бала жетімдіктің қамытын киген... Есептеудің өзі қорқынышты...

Бір əулеттіѕ таєдыры Өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдары Жамбыл аудандық ардагерлер ұйымын соғыс жəне еңбек ардагері Оралбай Талысбаев басқарды. Ол жауапкершілікті жете сезінетін азамат еді. Марқұм ағаны бүгін үлкенге де, кішіге де үлгі-өнеге етуге əбден лайық. Аталған ұйым сол кезде игі істерге ұйытқы болды. Оралбай ағаның ұсынысымен елді мекендердегі ардагерлердің тізімі жинақталды. Əскери комиссариаттың мұрағаты ақтарылды. Майдан даласынан хабарсыз кеткендердің аты-жөні нақтыланса, аман қалып, бейбіт өмірге араласқандарының дəйегіне жіті назар аударылды. Бары түгенделді, жоғының дерегі жинақталды. Міне, осы кезде Оралбай Талысбаев аса қайырымды істі қолға алған еді. Бұл Жеңістің 50 жылдығы қарсаңымен тұспа-тұс келді. Сол «Естелік кітаптың» алғы сөзін жазып, алғаш əр ауылдан алынған жəне əскери комиссариаттағы тізімдер салыстырылып, аудандық «Атамекен» газетінде жарияланды. Осылайша «Естелік кітап» жарыққа шықты. Осы кітаптың əр үйде сақталуының өзі жас ұрпаққа өнеге десек, бір жағынан қыршын кеткен ата-баба аруағын дəріптеп, ұлттық рухымызды асқақтатуға, ерлігімізді паш етудегі баға жетпес құндылық ретінде қабылданды. Сол кітапты қолға алып, оқып отырмын. Себебі, мамандығыма байланысты кең-байтақ республикамыздың біраз жерін араладым. Жетісу жеріндегі жақсылар мен жайсаңдар жайлы жаздым. Алайда, «Шамның жарығы түбіне түспейді», демеуші ме еді. Сұм соғыс тағдырларын басқа арнаға бұрған үш арысым мен туыстарымның басынан өткен қиындыққа назар аудармаған екенмін. Олар басқыншы жау əкелген сол қырғыннан жапа шекті олар. Байжанның арыстай үш ұлы – Алдаберген, Құдайберген, Жақыпбай Ұлы Отан соғысына қатысып, ерліктің үлгісін танытқанын айту да менің тікелей парызым. Мəскеуді қорғаудағы қиян-кескі ұрыста хабар-ошарсыз кеткен атам Алдаберген жайлы жетпіс жылдан кейін айтуым бір жағынан өкінішті. Неге деген заңды сұрақ тумай ма мұндайда. Əкем Құдайберген екі жасымда өмірден өтті... Жаужүрек жауынгер маршал К.Рокоссовский басқарған ІІ Беларусь майданындағы көптеген айқастарға қатысады. Кезекті бір ұрыста жараланады. Емделген соң қайтадан қолына қару алып, қар төсеніп, мұз жастана жүріп, ауыр күндерді басынан өткізіп, Жеңісті жақындатуға үлес қосады. Туған жерге келісімен екі қолға бір жұмыс деп, шаруаға бел шеше араласады. Аяулы жанды өкпе тұсынан тиген жау снарядының зардабы жиі мазалаған соң анам Рысбала ауруханаға жатқызып, ертесіне келсе, дүние салыпты. Жесірліктің қамытын киген анам марқұмның көрген қиындығын айтып тауыса алмаспын. Əкем

Құдайберген жоғары білім алуына қамқор болған Жақыпбай ағатайым елге оралған соң бейбіт өмірде ұстаздық етіп, мыңдаған шəкірт тəрбиеледі. Ардагер əкем өте ұстамды, кəсібіне адал болды. Қазақ тілі мен əдебиетінен, неміс тілінен шəкірттерге дəріс берді. Осы үйден менің кішкентай кезімде көзіме Сəбит Мұқанов пен Ғабит Мүсіреповтің шығармалары, журналдар мен газеттер түсетін. Əдиша анам мен ағатайым жастана жатып оқитын. Қазір ойласам, балаларының есімдерін Ғабит, Сəбит деп қойғаны ұлыларға ұқсасын, деген тілектерінен туған екен-ау. Сұрапыл соғыстың белгісіндей ағаның омырауында «Ұлы Отан соғысы» жəне басқа медальдары жарқырайтын. Үңгіртас ауылындағы орта мектепте білім алған шəкірттері оның есімін əлі күнге құрметпен атайды. Анамыз Əдиша да еңбектен қол үзген емес. Шаңырақтарын шаттыққа бөлеген тұңғышы Төлепберген өмірден ерте озса, Амангелді, Маржан, Сəбит, Ғабит əкелері мен аналарының үмітін ақтап, тəуелсіз еліміздің өркендеуіне өзіндік үлесін қосып жүргеніне шүкір деймін. Олардан өрбіген ұрпақ шетінен елжандылық қасиеттерді бойларына сіңірген келешегі кемел жастар. Ардагер əкемнің соңындағы соңғы үміті мен болсам, майданнан оралмаған Алдабергеннен ұрпақ қалмады. Ол 1940 жылдың соңында Қызыл Армияға шақырылады. Алғашқыда хат келіп тұрыпты. Кейін арнайы дайындықтан өтіп, соғысқа аттанады. «Ұрысқа кіруге дайындалып жатырмыз. Зеңбірекші болдым. Жақсы меңгердім. Уақыт тар. Кейін бəрін айтып жазамын» деген мазмұнда болса керек. Бұл атамның соңғы хаты. Басқа хабар-ошар жоқ. Жан-жаққа жіберген іздестіруімізден əзірге нəтиже болмай тұр.Үмітіміз үзілмейді, бір дерек болар... Жинақты парақтаған сайын өзім білетін, танитын ардагерлердің есімдері алдымнан шығады. Тасқа басылған тарих деген осы. «Естелік кітап» тарау-тарауға бөлінген. Мəселен, «Жеңіспен елге оралып, ауылда қайтыс бол ғандар» деген бөліміндегі Үңгіртас ауылынан əкем Құдайберген мен Жақыпбай ағаның, ал «Майданда отқа оранып, боздақ боп кеткен армандар» тарауында Алдаберген атамның дерегін тауып отырмын. Мен сияқты қаншама адам Жеңістің бүгінгі мерейлі шағында өз жақындары мен туыстарының есімін кітаптан оқып, рухына тағзым етуде десек, шындықтан алыстамағанымыз. Ұлы Отан соғысының 65 жылдығы қарсаңында қаһармандық пен қайсарлықтың үлгі сін танытқан əкем жатқан қорымға ескерткіш орнаттық. Марқұм қайтқан жылы көктем ерте шығыпты. Соғыс əкелген қиындық салдарынан сол тұста халықтың əлеуметтік-тұрмыстық жағдайы төмен екені белгілі. Содан болар қорым қоршалмаған.

Бейіттерді шаруашылықтың күш көлігіне пайдаланылған түйелері аунап, топырағын жайып кетеді. «Қорымды жаңарту жаман ырым» деген діни ұғым ұстанған көпшілік сол күйінде қалдырыпты. Мұны үлкендер «Түлік төресі ұлықтап кетті, арты жақсы болады» деп болжаған екен. Халқымыздың ырым-наным, сенімінде негіз бар ма деймін. Майдангер қос арысымның, ерте өмірден озған асыл анамның үмітін жалғап жүргенім содан ба екен?! Осылайша күре жол бойындағы төбешікке жерленген марқұмдардың бейіті қай жерде екенін анықтау мүмкін болмады. Солардың арасында əкемнің де қабірі бар. Ұлы Отан соғысына бірге аттанған марқұм Мерген Игенбаев ата қанды көйлек досының жаназасына қатысып, топырақ салғанын айтатын. Бірақ, томпиған үйінділердің дəл қайсысы кімдікі екеніне күмəнданды. Келісе келе, қорым шетіне ағалы-інілі жауынгер, қос бауырдың рухтары ақыретте бас қоссын деген ниетпен ескерткіш белгі орнаттым. Ұрпақтары жиналып ас бердік. Əкем соғыс салған жарадан айықпаса да ат баптап, бапкерлігімен танылған. Əкемнің көзін көрген ұзынағаштық шаруа қожалығының жетекшісі, көпті көрген қария Дүйсебек Малдыбаев «ісіне ұқыпты, ақкөңіл, көпшіл жан» болғанын айтады. Анамның «Əкеңнен аумайсың. Ол өте ұқыпты, үстіне қылау түсірмейтін. Əрі бауырмал, уəдесінен айнымайтын, еңбекқор еді» деген сөздері жадымда жатталып қалды. Сұрапыл соғыс Байжановтар əулетіне осындай қайғы, қасірет əкелді. Майданнан қайтпаған жауынгер Алдаберген атамның қабірі қай жерде екені əлі күнге белгісіз. Тек атамыздай мыңдаған жауынгердің қасық қаны қалғанша күрескенінің арқасында бүгінгі бейбіт өмірге қол жеткізілгеніне тəубе етеміз. Ал біз соғыстан кейін дүниеге келген, майданнан аман қайтқан жауынгердің ұрпағымыз. Сол қырғынның қорлығын да, зорлығын да көрмедік. Тек əкем үлкен шайқастың зардабынан ерте бақилық болды. От пен оқтың ортасынан оралмаған боздақтар қаншама! Міне, 70 жыл бойы көгілдір аспан астында, тыныштықта өмір сүріп келеміз. Ол үшін бүкіл саналы ғұмыры, денсаулығы, жастық шағы өртке шалынған əкеаналарымыздың алдында иіліп тағзым етуге тиіспіз. Жылдар өтетіні, ұрпақ алмасатыны заңдылық. Ал Алдаберген атамдай соғыстан оралмай, боздақтар қатарында белгісіз кеткен жауынгерлер рухы Жеңіс күні сайын жаңғыратынына, асқақтайтынына сенемін. Өйткені, соңында оны іздейтін, рухы алдында бас иетін туыс-туғаны бар. Күмісжан БАЙЖАН, Қазақстан Республикасының мəдениет қайраткері.

Алматы облысы, Жамбыл ауданы. –––––––––––––––

Суретте: соғыс жəне еңбек ардагері, бар саналы ғұмырын жас ұрпақ тəрбиесіне арнаған Жақыпбай Байжанов.


www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

 Жазылған жайдың жалғасы

Ауыл – елдіѕ алтын бесігі «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ректоры, ҰҒА вицепрезиденті, академик Тілектес Есполовтың «Ауыл – алтын тамыр» атты мақаласын оқи отырып, ұлтжанды азаматтың қазақ ауылының тағдырына деген шынайы жанашырлық көзқарасына ризашылығымды білдіріп, үн қосуды жөн санадым.

Тəрбие тал бесіктен бастау алады десек, сəмбі талдың иіліп тал бесікке айналар орны ауыл екені бесенеден белгілі. Халықтың игі мəдени дəстүрлері: ізеттілік, қайырымдылық, мейірім ділік, қонақ жайлылық, имандылық, барлық үлгі-өнегенің көрінісі ауылдан басталады. Демек, адами құндылықтардың негізі ауылдық тəрбиеде десек, қателеспейміз. Бүгінгі ғұлама да, ақын да, дана да кешегі ауылда асыр салып ойнап, ауылда өсіп, тəрбиеленгені тағы да бар. Ұлттық салт-дəстүрлеріміздің қаймағы бұзылмай ауыл өмірінде біте қайнасып сақталып келеді. Аранын ашқан, жолындағының бəрін жойқын күшпен еріксіз ілестіріп келе жатқан жаhандану дəуірінде иманды ұл мен ибалы қыз тəрбиесінде ауылдық тəрбиенің орны ерекше. Ұлттық сана-сезім, рухани байлықтың қайнар көзі де ауылда. Кішіпейілділік, бауырмалдылық сынды асыл қасиеттерді ауыл ақсақалдары мен абыздарының, дуалы ауыз қариялары мен ақ жаулықты аналарының тəрбиесінен аларымыз сөзсіз. Осы орайда, ауылға қолдау көрсету бағдарламасының болуы да, оның құпталуы да, өмірге енгізілуі де заңды құбылыс. «Ауыл – алтын тамыр» мақаласының да негізгі түп-тамыры осы ауылды қолдауға, гүлдендіруге, сол арқылы егемен еліміздің жарқын келешегінің іргетасын қалауға бағытталған, заман талабына сай жазылған толғау деп есептеймін. Оған себеп, автордың «Қоғамдық жандандыру институттары ауылдың əлеуметтік мəселелерін жанжақты зерттеулері керек. Сол себепті ауылға жаңа серпін, кең тыныс беретін кез келді. Ауылды көтеру ісі – əр қазақты қадірлеу деген ұлттық ұстанымды көрсетеді»,

деп жанашыр, перзенттік ақ ниетін білдіреді. Əрине, мұндай ұсынысқа қосылмауға бола ма? Барлығымыздың алтын тамырымыз ауыл екенін біліп қана қоймай, соны жастарға насихаттауға, ауылды дамытуға, буынаралық байланысты қалпына келтіруге бар ынта-жігерімізбен жұмыс жасауымыз керек. Халқының 60 пайыздан астамы ауылдық жерде тұратын Сыр жұтшылығы үшін ауылды көтеру өзекті мəселе. Қазіргі таңда бұл бағытта жасалып жатқан игі істер ұшан-теңіз, тек солар тоқтап қалмай, жалғасын тауып, ауыл инфрақұрылымының дамуына өзіндік үлесін қосса деген тілек бар. «Жаңа заманның жаңа талаптарына бейімделіп, кез келген өзгерісті қабылдау үшін ең алды мен ұлттық болмыс пен рухани құн дылықтарды сақтай отырып, терең білім мен зерделі ғылымды дамыту шарт», дейді автор. Өте орынды айтылған сөз. Біздің қоғамда терең білім мен зерделі ғылымды дамыту жолға қойылғанымен ұлттық болмыс пен рухани құндылықтарды сақтау мəселесі ақсап жататыны ақиқат. «Ел боламын десең, бесігіңді түзе» дейді Əуезов. Кез келген мемлекет өзінің алға қарай қарқынды дамуын, болашақ жетістіктерін өсіп келе жатқан өскелең ұрпақпен байланыстырады. Елбасымыз Н.Ə.Назарбаев «Қазақстанның болашағы жастардың қолында» деп атап айтқан болатын. Сондай-ақ, сол жастардың ел саясатына араласуына, ұлттық құндылықтарымызға ізгілікпен қарауына барлық жағдай жасап отыр. Осы бағытта «Нұр Отан» партиясының съезінде қабылданған Доктринада ұлттық құнды лықтарымыз жəне төл

мəдениетімізге, қазақ отбасының т ə л і м- т ə р б и е с і н е м ə н б е р у і баршаның көңілінен шықты. Автордың «Ғалым ретінде айтар болсам, біздің елдің азық-түлік қауіпсіздігінің төркіні ауылда екенін ұғынуға тиіспіз. Бұл ретте ауылдың жаhандық экономикалық үдеріске енгенін ескеруді бүгінгі əлемдік экономикалық жағдай анық байқатты», деуінің өзі Мемлекет басшысының əлемдік экономикадағы күрделі жағдайларды ескере келе, ел дамуының негізгі бағыты ауылшаруашылық өнімдерін өндіру жəне азық-түлік өнеркəсібін өркен дету болып есептеледі деуімен сабақтасады. Ал бұл жұмыстар атқарылуы үшін ең алдымен ауыл тұрғындарының өмір сүру деңгейі жоғары болуы тиіс, ол үшін елді мекендерді абаттандыру, тұрғындарының өмір сүруіне, кəсіпкерлікпен айналысуына қолайлы жағдай жасалуы қажет. Осы бағытта «Нұр Отан» партиясы «Біздің ауыл» атты партиялық жобасын ұсынып, іске асыру үстінде. Мұндай игі шара осымен шектелмейтініне сеніміміз мол. Бүгінгі күні еліміздің əлеуметтік-экономикалық дең гейі жылдан-жылға артып, өмір сүру сапасын жақсартуда Елбасының сарабдал саясатының нəтижесінде ауыл шаруашылығын дамытуға өте үлкен көңіл бөлініп отыр. Экономикалық зерттеулер қорытындысы бойынша Қазақстанның ішкі экономикасы құлдырап кетпес үшін ауыл шаруашылығын дамытуға үлкен мəн берілуі тиіс екен. Осы бағытта облысымызда біршама жұмыстар атқарылып жатыр. Мысалы, қой шаруашылығын дамыту үшін «Алтын асық», жылқы шаруашылығы үшін «Құлан» бағдарламалары қабылданып, ұсақ шаруа қожалықтарын біріктіру жұмыстары қолға алынуда. Облыс əкімі Қырымбек Көшербаевтың аймақ халқы алдында берген есебінде «Аймақ экономикасының негізгі тірегінің бірі – ауыл шаруашылығы» деді. Өткен жылы аталған саланы қолдауға бюджеттен 8 миллиард теңге қаражат бөлінді. Ол 2013

жылмен салыстырғанда 50 пайыздай артық. Қазіргі таңда Жалағаш элеваторындағы зауытты монтаждау жұмыстары аяқталды. Бұл күріш өңдеу көлемін 3 есеге арттырады. Асыл тұқымды мал басын көбейту жұмысы жүйелі түрде жүргізіліп келеді. Ветеринариялық бақылау қызметі өз алдына бөлек облыстық басқарма болып құрылды. Ветеринариялық бекеттер үшін 133 ғимарат, автокөлік пен керекті жабдықтар сатып алуға 425 миллион теңге бөлінді. Былтыр 6,7 мың тонна балық ауланды. Балық өңдейтін 8 зауыт жұмыс істейді, олар жылына 11 мың тонна балық өңдей алады. Автордың «ауылға өзгеріс пен жаңалықты əкелетін білім мен ғылым. Білім мекемелерінің түлектері жаңа форматтағы ауылдың темірқазығына айналуы тиіс» деген уəжімен де толық келісемін. Осы орайда И.Əбдікəрімов атындағы Қызылорда аграрлық техникалық колледжі туралы айтып өткім келеді. Бастауын сонау 1930 жылы Қазалы малдəрігерлік-зоотехникалық техникумынан алған, бүгінде 85 жылдық тарихы бар біздің колледж ұжымы да ауылдың дамуына өз үлесін қосып келеді. «Дипломмен – ауылға!» бағдарламасы бойынша аграрлық мамандықтар тізімі кеңейтілген. Осыған енген мамандықтардың дені біздің колледжімізде оқытылады. Аталған бағдарлама бойынша өткен жылы облысымызда 585 маманға үстемақы төленіп, 442 адамға же ңілдетілген несиелер берілді. Осылардың ішінде біздің колледж түлектері де бар. «Дипломмен – ауылға!» жобасының тиімділігі объективті тұрғыдан дəлелденіп отыр. Осы уақыт ішінде ауылға келіп, жұмысқа орналасқан педагогтардың саны 1,8 есе, дəрігерлердің саны 2,7 есе өскен. Жалпы, бес жылдың ішінде ауылдық жерлерге 30617 маман, оның ішінде білім беру саласына 22436, денсаулық сақтау саласына 6200, мəдениет саласына 446 адам тартылыпты. Мұның өзі ауылдың дамуына, ілгерілеуіне үлкен ықпал болары анық.

Автордың «бүгінгі ауылда қызмет етіп жүрген жас ертең елге қызмет ететін басшы болады. Ол болашақ тірегі – зиялы қауым өкілі болып қалыптасады. Жастардың ауылға деген көзқарасын өзгерту шараларын батыл іске асырсақ мəні зор үлкен іс болмақ. Жастарды осы бағытта тəрбиелеуіміз ел үшін, қоғам үшін кезек күттірмейтін керекті шаруа», деуінің өзі өмірлік маңызды көзқарас. Сыр өңірі – алты Алаштың басын қосқан, қаймағы бұзылмаған қасиетті мекен. Осындай өңірдегі Н.Ілиясов ауылы бүгінгі заманның «заманауи ауылы» атанған елді мекен. Кеңес Одағының Батыры Н.Ілиясов, қазақ əйелдерінің ішінен шыққан тұңғыш Социалистік Еңбек Ері Күлəнда Əбдіраманова, Социалистік Еңбек Ері Алдаберген Бисенов жəне бүгінгі күннің еңбек майталманы, Қазақстанның Еңбек Ері Абзал Ералиев сынды азаматтар түлеген ауылдың даңқы қазір Қазақстанның қай түкпіріне де танымал. Елбасы Н.Ə.Назарбаев Сыр бойына жасаған ресми сапарында берекелі ауылға өз бағасын берді. Келешекке қол созған ауыл бейнесіне көңілі толған Мемлекет басшысы өз бағасын: «Барлық ауыл Нағидай болсын» деген тілекпен түйіндеді. Мемлекет қолдауы жəне кəсіпкерлер мен ауыл тұрғындарының бірлесе жұмыс жасауының арқасында ауылды абаттандыру мен гүлдендірудің, əлеуметтік-экономикалық дамуының негізі қаланды. Автордың «Ауылым – алтын бесігім» бағдарламасы болады деген сенімі орынды, қолдауға лайық. Əрбір жан ауылдың тұрмысы мен тіршілігі, мəдениеті мен ғылымы, хал-жағдайының жақсаруына қолдарынан келгенше үлес қосуы керек. Себебі, ауыл күйзелсе, халық өмірі жақсармайды. Алдағы уақытта барлық адамзат көрікті ауыл, келбетті қалада тұрмыс кешуге тиіс. Жасампаз ауылдың тұтқасы – білімді де өнегелі жастардың қолында деп білемін. Сұлтанбек ТƏУІПБАЕВ, И.Əбдікəрімов атындағы Қызылорда аграрлық техникалық колледжінің директоры, техника ғылымдарының докторы, профессор.

ҚЫЗЫЛОРДА.

 Сақтансаң – сақтайды

Жараќатты болдырмаудыѕ жолы бар

Ақтөбе облысы бойынша 2014 жылғы адамдардың жарақат алу деректеріне сүйенсек, жарақат алушылық балалар арасында, əсіресе, ұл балалар арасында – 2924 жағдай тіркелсе, ал жасөспірімдер арасында 1034 жағдай орын алған. Əрбір үшінші минутта əлем бойынша 20 адам түрлі жарақаттардан қаза болады. Оның 5 пайызы балалар болып келеді. Өлімге алып келетін ауыр жарақаттардың дені жол-көлік оқиғасы мен тұрмыстық жарақаттан болады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының 2014 жыл ғы мəліметіне сүйенсек, жолда 1,3 миллионға жуық адам қаза тауып, 50 миллионы жарақаттың салдарынан мүгедек болып қалады. Өлім-жітім оқиғасының 59 пайызы 15-44 жас аралығындағы адамдар арасында орын алады екен. Жастар мен жасөспірімдер арасында өлім-жітім көрсеткішін төмендету жəне жас ғұмырды мүгедектіктен сақтап қалу үшін арнайы бағдарламалар түзіліп, насихат жұмыстары барынша жүргізілуде. Бірақ «пəле аяқастында» деген. Ойламаған жерден сол пəлеге тап болып, соңы қайғылы жағдаймен аяқталады. Мезгілсіз мертіккендердің көбі қауіпсіздік шарасын орындамағаны, ережені елемегені анықталуда. Мұндайда «бұл – құдайдың ісі» дейміз де қоямыз. Ал шын мəнінде қауіпсіздік ережесін мұқият сақтаған жанның апаттан да, ауыр жарақаттан да аман қалары анық. Балалар ауруханасына ауыр жарақатпен келетіндердің қатары сиреген емес. Шұғыл отадан бөлек, ұзақ ем-домды қажет ететін жағдайлар бар. Мұндайда

біздер қолдан келген барлық шараны жасаймыз. 9-14 жас аралығындағы балалар жиі келіп түседі жəне көбі ұл балалар. Ұлдардың қыздарға қарағанда беймаза болатыны анық. Олар экстремалды жағдайда ойнап, қауіпсіздікті елей бермейді. Биылғы жазда жол-көлік апатына ата-анасымен бірге ұшыраған балалардан бөлек, биіктен құлаған балалар көп болды. Ойнап жүріп қол-аяғын сындырып алады, шомылып жүріп сіңірі тартылып, сіреспемен келетіндер де, токқа түсіп күйіп қалғандар да болды. Ал 2-4 жас аралығындағы балалар арасында түйме, ілмек, тиын сынды ұсақ заттарды жұтып қойып, ота жасауға мəжбүр болатын жайттар да азаймай отыр. Дəрігер ретінде ата-аналарға баланы үнемі жіті бақылауда ұстаңыз деп айтқым келеді. Мəселен, орташа жылдам дықты 5 пайызға төмендету арқылы өлімге əкелетін апаттың санын толықтай 30 пайызға азайтуға болады. Балаларға арналған орындық пен қосымша құрал (жастық) апат болған жағдайда балалар өлімін 54-80 пайызға дейін төмендетеді. Қазақстанда жыл сайын 1-30 сəуір аралығында мектеп жасындағы балалар мен жастар арасындағы жол-көлік жəне тұрмыстық жарақаттың алдын алу жөнінде республикалық айлық өткізіледі. Акцияның негізгі мақсаты – қоғам назарын мектеп жасындағы балалар мен жастар арасындағы жолкөлік жəне тұрмыстық жарақат мəселесіне аудару, жол қозғалысы тəртібі туралы білімді жетілдіру. Бұл расында да маңызды шара. Себебі, балалар арасындағы жарақаттан болатын өлім-жітім қан айналымы жүйесі мен

онкологиялық аурулардан кейін үшінші орында. Акция неге сəуірде басталады? Оның себебі, мына деректермен байланысты. Қар кетіп, жер құрғаған кезде тұрмыстық жағдайда жəне жолкөлік апаты арқылы орын алатын жарақат ел бойынша жиілей түседі. Бұған балалардың сыртта ойнау ы, тау-тасқа, ағашқа өрмелеп ойнауы, ата-аналардың қадағалауынсыз қалуы себеп. Дəрігерлердің айтуынша, кей ата-ана жарақат алған баласын 2-3 күн үйінде ұстап, дəрігерге уақытында əкелмейді екен. Дəстүрлі емес емнің соңы да сан соқтырып жатады. Жолдағы жəне тұрмыстық жарақаттың жоғары болуының тағы бір себебі бар. Ол – жарақаттан сақтандыруға ересектердің жеткілікті назар аудармауы, балалардың бос уақытын дұрыс ұйымдастырмауы, мектеп оқушыларының жол жүру мəдениетінің төмен дігі, жол қозғалысы ережесін жеткілікті білмеуі, ата-аналардың теріс үлгі көрсетуі (баланың көзінше жол жүру ережесін бұзу) жəне мектеп жанындағы жолдарға жүргізушілердің назар аудармауы болып табылады. Сондай-ақ, елеп-ескере бермейтін тағы бір жайт, мектептер жанында ақпараттық-көрсеткіштің, тыйым салатын, ескертетін жол белгілерінің жоқтығы. Бұл арнайы рейд барысында да анықталып, айыппұл салынып жататын жағдай. Жол апатының дені қалада орын алады. Сондықтан қаладағы білім беру мекемелері бұл жағдайды барынша қадағалауы тиіс-ақ. Тұрмыстық жарақат турасында айтар болсақ, мектеп жасындағы балалар үшін тұрмысқа тəн жарақатқа велосипед тебу, əткеншек пен жоғарыдан құлау, ыстық пен токқа күю жатады. Соңғы жылдары балалардың қатысуымен топтық жарақаттың көп тіркелуі жағдайды қиындатып отыр. Бұған дəрігерлер де алаңдаулы. Мысалы, бір үйдің 2, кейде одан да көп балалары бірдей тұрмыстық жарақаттың құрбаны болып жатады. Бұл ата-ана үшін тым ауыр. Сондықтан баланы үнемі қадағалап отыру, үйде жалғыз қалдырмау, уланатын, жарақат салатын заттарды биікте немесе арнайы құлыпталатын жəшіктерде ұстау, электр құралдарын арнайы сақтандыру қалпақшаларымен бекіту ережелерін қатаң ұстаған отбасы қайғылы оқиғалардың алдын ала алады. Ата-аналар, балаларыңызды жарақат алудан сақтаңыздар! Нұрия ҚАЛЕШОВА, «Арасан Ақтөбе» ЖШС дəрігері.

Ақтөбе облысы.

Алтынкґл – Ќорєас ґткелі Ќазаќстанныѕ рейтингін кґтерді Қазақстан мен Қытай шекарасындағы жаңа Алтынкөл – Қорғас теміржол өткелінің ашылуы Қазақстанның «DoingBusiness» Əлемдік банкі («Бизнесті жүргізудің жеңілдігі») рейтингіндегі 2015 жылғы жағдайына оң əсер етті. Бұл жөнінде Алматыда өткен Еуразия бизнес-форумында ƏБ «DoingBusiness» тобының («Бизнесті жүргізу-2015») баяндамашысы Ирина Белоцерковская хабарлады. – «Бизнесті жүргізу-2015» баяндамасында біз 2013 жылдың маусымы мен 2014 жылдың маусымы ішінде 20 футтық контейнерлердің Қытай – Алматы аралығындағы транзиттік уақытын қысқартқан «халықаралық сауда» көрсеткішіндегі реформаны атап өттік. Бұған жаңа Қорғас өткізу нүктесінің ашылуы арқасында қол жетіп отыр. Қазақстан «халықаралық сауда» көрсеткішінде 186-орыннан 185-орынға көтерілді, – деді ол есеп беру барысында. Əлемдік банктің өкілі «халықаралық сауда» көрсеткішін анықтағанда сарапшылар экспорт пен импорт үдерісіне əсер ететін əртүрлі құрамды бөліктерді, оның ішінде құжаттарды дайындауды, кедендік ресімдеуді, тасымалдауды жəне порттағы операцияларды (жүк теңізбен де тасымалдануы мүмкін) назарға алады деді. – Қазақстан жағдайында Алматыдан Қытайдың Ляньюньгань,Чиндао порттарына дейінгі маршрут қарастырылды. Орталық Азия бойынша сұралған респонденттер жаңа Алтынкөл – Қорғас теміржол өткелінің ашылуын оң бағалап, осыған байланысты экспорт пен импорттың өскенін атап өтті. Бұл өткел контейнерлерді өзіне тарту арқылы Достық – Алашаңқай маршрутын жеңілдетіп қана қоймай жүк тасымалдау уақытын да қысқартып отыр. Нақтырақ айтқанда экспорт бойынша да, импорт бойынша да тасымалдау уақыты екі күнге азайды, – деді Белоцерковская. Қорғасты Əлемдік Банк тобы халықаралық транзит үшін Орталық Азиядағы маңызды жоба деп есептейді. «Егемен-ақпарат». Ұйым Ақмола облысы Бұланды ауданы Макинск ауданынан жəне Ақмола облысы Егіндікөл ауданы Егіндікөл ауылынан техникалық жарамды «Енисей» комбайндарын, К-700, ХТЗ тракторларын сатады. Байланыс телефондары – Астана қаласында: 8 (7172) 31-7738, 31-84-01; Макинск қаласында: 8 (71646) 2-24-13, 79-200, 79-0-30; Егіндікөл ауылында 8 (71642) 2-16-05.

Омаров Рустем Жумабековичтің атына берілген кадастрлық нөмірі 03-047-023 жер учаскесіне жекеменшік құқығын беретін акт, Алматы облысы Қарасай ауданы Құрамыс ауылы, Сəтбаев көшесі, 243-үйдің паспорты, Əл-Фараби атындағы ҚазҰУ берген серия ЖБ № 0007706 дипломы жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

13

Қазақстан Республикасы Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясының əкімшісі «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ 2015 жылғы 13 сəуірден бастап 1 қазанға дейінгі кезеңде Астана қ., «Алтын Орда» бизнес орталығы, Орынбор көшесі, 4-үй мекенжайы бойынша магистратураға, докторантураға, резидентураға, тағылымдамаға құжаттар қабылдайды. Сонымен қатар, www.egov.kz «ҚР электронды үкімет» порталы жəне Халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы құжаттар тапсыру мүмкіндігі бар. Байланыс телефондары: 8 (7172) 76 90 82, 76 90 83, 24 93 85, 24 93 86 www.bolashak.gov.kz «AMF Group» АҚ 2015 жылғы 15 сəуірде болған жылдық жалпы жиналыста сырттай дауыс беру нəтижелерін қоғам акционерлерінің назарына жеткізеді. Алынған бюллетеньдердің негізінде, олардың жиынтығы қоғам акцияларының 41 309 395 дана акцияларын ұсынады, ол «AMF Group» АҚ акционерлерінің жылдық жалпы жиналысында дауыс беруші акциялардың жалпы санынан 85,98%-ды құрап, мынадай шешімдер қабылданды: 1. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысының күн тəртібі бекітілсін. «Жақтап» – 41 309 395 дауыс берілді (100%); «Қарсы» – жоқ; «Қалыс қалған» – жоқ. 2. 2014 жылғы қоғамның жылдық қаржылық есептілігі бекітілсін. «Жақтап» – 41 291 634 дауыс берілді (99,95%); «Қарсы» – 13 939; «Қалыс қалған» – жоқ. Дауыс бермегендер – 3822. 3. Қоғамның бір жай акциясына есептегенде дивиденд мөлшерін 5 (бес) теңгемен белгілеп қоғамның жай акциялары бойынша 2014 жылғы дивидендтер төлеуге қоғамның таза табысын бөлу бекітілсін. «Жақтап» – 41 220 673 дауыс берілді (99,78%), «Қарсы» – 88 722; «Қалыс қалған» – жоқ. 4. Дивидендтер алуға құқылы акционерлердің тізімін жасау күні 2015 жылғы 1 маусым, дивидендтер төлеудің басталу күні 2015 жылғы 2 шілде болып белгіленсін. «Жақтап» – 41 308 594 дауыс берілді (99,99%); «Қарсы» – 801; «Қалыс қалған» – жоқ. 5. 2015 жылғы қоғамның аудитін жүзеге асырушы аудиторлық ұйым болып – «ALMIR CONSULTING» ЖШС белгіленсін. «Жақтап» – 41 306 374 дауыс берілді (99,99%); «Қарсы» – 3 021; «Қалыс қалған» – жоқ. 6. Қоғамның жəне оның лауазымды тұлғаларының іс-əрекеттеріне акционерлердің өтініштері туралы ақпарат жəне оны қараудың қорытындылары назарға алынсын. «Жақтап» – 41 296 490 дауыс берілді (99,96%), «Қарсы» – 9 083; «Қалыс қалған» – жоқ. Дауыс бермегендер – 3 822. 7. Қоғамның акцияларды сатып алу кезінде олардың құнын анықтаудың жаңа редакциядағы əдістемесі бекітілсін. «Жақтап» – 41 221 474 дауыс берілді (99,78%); «Қарсы» – 13 939; «Қалыс қалған» – 65 544. Дауыс бермегендер – 8 438. 8. Жай акциялар бойынша дивидендтер төлеудің кезеңділік бөлігіндегі қоғам жарғысының 7-бабына жəне 8-бабына өзгеріс пен толықтыру енгізілсін: – 7-баптың 7.2-тармағы мынадай редакцияда баяндалсын: «Қоғамның жай акциялары бойынша дивидендтер төлеу жыл, жарты жылдық немесе тоқсан қорытындылары бойынша жүргізіледі». – 8-баптың 8.1-тармағы мынадай редакцияда баяндалсын: «Жыл қорытындысы бойынша қоғамның жай акциялары бойынша дивидендтер төлеу туралы шешімді акционерлердің жалпы жиналысы жарты жылдық немесе тоқсан қорытындысы бойынша акционерлердің жылдық жалпы жиналысы қабылдайды». «Жақтап» – 41 290 962 дауыс берілді (85,94%); «Қарсы» – 16 960; «Қалыс қалған» – 1 473. 9. Қоғамның жарғысына енгізілген өзгерістер мен толықтыруларға қол қоюға жəне тіркеуге қоғамның бас директорына уəкілеттік берілсін «Жақтап» – 41 294 346 дауыс берілді (99,96%); «Қарсы» – жоқ; «Қалыс қалған» – 14 357. Дпуыс бермегендер – 692. 10. 2014 жылғы қоғамның директорлар кеңесінің шешімдері бекітілсін. «Жақтап» – 41 276 771 дауыс берілді (99,92%); «Қарсы» – 17 575; «Қалыс қалған» – 14 357. Дауыс бермегендер – 692.

«AMF Group» АҚ 2014 жылғы қызмет қорытындысы бойынша қоғамның жай акциялары бойынша дивидендтер төлеу туралы акционерлерге хабарлайды. Бір жай акцияға дивиденд мөлшері – 5 (бес) теңге. Дивидендтер төлеудің басталу күні – 2015 жылғы 2 шілдеде. Қоғам акционерлеріне дивидендтер төлеу: жеке тұлғаларға – қолма-қол ақшамен немесе банктік аударыммен; заңды тұлғаларға – банктік аударыммен жүзеге асырылады.

«RBS Kazakhstan» ЕБ АҚ-тың жай акциялары бойынша дивидендтер төлеу жөніндегі хабарлама Осымен «RBS Kazakhstan» ЕБ АҚ (бұдан əрі – «Банк») Банк жалғыз акционері Банктің жай акциялар бойынша дивидендтерді төлеу жөніндегі шешім қабылдағаны туралы хабарлайды: 1) Банктін атауы, орналасу мекені, банктік жəне өзге деректемелері: «RBS Kazakhstan» АҚ ЕБ, Қазақстан Республикасы, 050059, Алматы қ., Қажымұқан к-сі, 45, БЖК ABNAKZKX, БЖН 009401400513, IBAN KZ74922KZT0002068974, тел. +7 (727) 2581-505, факс: +7 (727) 2581-506. 2) Дивидендтерді төлеу мерзімі – 2012-2014 қаржылық жылдары. 3) Бір айрықша дəрежелі акция есебінде дивиденд мөлшері – 761 (жеті жүз алпыс бір) теңге. 4) Дивидендтерді төлеудің басталу күні – 2015 жылғы 24 сəуір. 5) Төлемнің тəртібі мен түрі – қолма-қол ақшасыз есеп айырысу, Банк акционерінің банк шотына ақшаны аудару арқылы. Алматы қ. мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 21.04.2015 жылғы ұйғарымымен «Pilot communication» ЖШС-ға қатысты БИН 000440007259 банкроттық туралы іс бойынша өндіріс қозғалды.

Шетелдік веб-сайттарда орналасќан ќўжаттарды заѕсыз тїрде ќабылдаєан тўлєалардыѕ назарына! 2015 жылғы 12 наурызда Қазақстан Республикасы АҚШ, НьюЙорк қ. Оңтүстік аймағының Аймақтық сотына Сізге қарсы талапарыз ұсынды. Іс Қазақстан Республикасы Does 1-100 Inclusive, No. 15 Civ/ 1900 (ER) (S.D.N.Y. 2015)-ға қарсы ретінде ресімделді. Талапарыздың көшірмесін мына сілтеме бойынша өтіп, көруге болады: www.facebook.com/KazakhstanvDoes. Толықтыра келе, Сізге қатысты Уақытша шараларды қамтамасыз ету жəне сотпен тыйым салу туралы өтінішхат (бұдан əрі – «Өтінішхат») ұсынылды. Өтінішхаттың жəне қоса берілген құжаттардың көшірмесін мына сілтеме бойынша өтіп, табуға болады: www.facebook.com/KazakhstanvDoes. Өтінішхат Негіздемелер ұсыну туралы бұйрық бойынша берілген, сондықтан іс жеделдетілген тəртіпте қаралатын болады. Біржақты уақытша сотпен тыйым салу Сізге, сіздің үлестес тұлғаларыңызға, жұмысшыларға, агенттер мен өкілдерге жəне сіз Қазақстан Республикасының компьютерлік желісінен материалдарды жəне Қазақстан Республикасының лауазымды тұлғаларының Gmail есеп жазбаларын сізбен бірлесе пайдалануға, жариялауға, таратуға, басып шығаруға, көрсетуге, айырбастауға, бөлуге, қабылдауға, көшіруге, шолуға, қолжетімділікке, қандай да бір түрмен басқалар үшін қолжетімділікті қамтамасыз етуге немесе қолжетімділікті ұсынуға қатысқан барлық тұлғаларға шығарылды. Негіздемелер ұсыну туралы бұйрықтың көшірмесін мына сілтеме бойынша өтіп, табуға болады: www.facebook.com/KazakhstanvDoes. Сот тараптарды Уақытша сотпен тыйым салуға сəйкес 2015 жылғы 20 наурызда 14.00 сағатта Нью-Йорк қ. Оңтүстік аймақтық сотының ғимараты, АҚШ, 40 Фолей Сквер, Нью-Йорк қ., НЙ, 10007 мекенжайы бойынша келуге міндеттеді. Егер Сіздің атыңыздан заңгер өкілдік етсе, бізге бұл туралы хабарландыруды сұраймыз жəне біз сіздің адвокатыңызға Сот тағайындаған күнге жəне уақытқа қатысты хабарлаймыз. Curtis, Mallet-Prevost, Colt & Mosle LLP 101 Парк Авеню Нью-Йорк қ., НЙ 101-78 – 0061 Жак Семмелманның назарына jsemmelman@curtis.com Қазақстан Республикасының адвокаттары Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ұжымы Халықаралық ақпарат комитетінің бірінші хатшысы Мұрагер Амангелдіұлы Сауранбаевқа анасы Мақпал Аманжолқызы СОКИТБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


14

www.egemen.kz www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

 Ел жəне Елбасы

! з і м е г р і б н е б з і С з і Б

 АСТАНА

 ТАЛДЫҚОРҒАН

 АЛМАТЫ

 ОРАЛ

 ШЫМКЕНТ

 ТАЛДЫҚОРҒАН

 ПЕТРОПАВЛ

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz. Интернет-редакция: ekazakhstan@mail.ru Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-Полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 14 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №550 ek


15

www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 14 сәуір

№229

2015 жылғы 27 сәуір

Астана, Үкімет Үйі

«Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін көрсету бойынша дәрілік заттарды, профилактикалық (иммунобиологиялық, диагностикалық, дезинфекциялық) препараттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканы, фармацевтикалық қызметтерді сатып алуды ұйымдастыру және өткізу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 қазандағы №1729 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін көрсету бойынша дәрілік заттарды, профилактикалық (иммунобиологиялық, диагностикалық, дезинфекциялық) препараттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканы, фармацевтикалық қызметтерді сатып алуды ұйымдастыру және өткізу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 қазандағы №1729 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 47-48, 444-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін көрсету бойынша дәрілік заттарды, профилактикалық (иммунобиологиялық, диагностикалық, дезинфекциялық) препараттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканы, фармацевтикалық қызметтерді сатып алуды ұйымдастыру және өткізу ережесінде: 2-тармақта: 27) және 28) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «27) қаржылық лизинг шарты – осы Ережеге сәйкес лизинг беруші өнім берушіден лизинг алушы көрсеткен лизинг нысанасын өз меншігіне сатып алуға және Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес осы лизинг нысанасын лизинг алушыға уақытша иеленуге және пайдалануға ақылы түрде беруге міндеттенетін үш жақты шарт; 28) сатып алу туралы шарт – осы Ережеге және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес тапсырыс беруші мен өнім беруші арасында жасалған, жазбаша нысанда тіркелген, оған барлық қосымшалармен және толықтырулармен, сондай-ақ шартта сілтемесі бар барлық құжаттамасымен тараптар қол қойған шарт;»; 13-тармақтың 4) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «4) өлшеу құралдарына жататын медициналық техника Қазақстан Республикасының өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы заңнамасына сәйкес Қазақстан Республикасының өлшем бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесі тізіліміне енгізілуі тиіс.»; 15-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «15. Тендерді ұйымдастырушы дәрілік заттарды, профилактикалық (иммундық-биологиялық, диагностикалық, дезинфекциялық) препараттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдарды, медициналық техниканы, фармацевтикалық көрсетілетін қызметтерді алдағы сатып алу туралы тендерлік өтінімдерді қабылдау аяқталатын күнге дейін кемінде күнтізбелік 15 күн бұрын аптасына үш реттен сиретпей шығарылатын және Қазақстан Республикасының аумағында таралатын мерзімді баспа басылымында мемлекеттік және орыс тілдерінде жариялау және ақпаратты тендерді ұйымдастырушының/сатып алуды ұйымдастырушының интернет-ресурсында орналастыру арқылы әлеуетті өнім берушілерді хабардар етеді.»; 88-2-тармақ мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Егер: 1) лизингтік төлемдерді тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі есебінен өтеу тетігі болмаса; 2) қаржылық лизинг шарты қаржылық лизинг шарттары мен талаптарына сәйкес келмесе, медициналық техника қаржылық лизинг шарттарында сатып алынбайды.»; 88-3-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «88-3. Медициналық техниканы сатып алуды ұйымдастырушы қаржылық лизинг шарттарында сатып алынбайтын құны 5000000 (бес миллион) теңгеден 50000000 (елу миллион) теңгеге дейінгі медициналық техниканы, құны 50000000 (елу миллион) теңгеден жоғары, сондай-ақ біріздендіруді талап ететін медициналық техниканы осы Ереженің 8-2-тарауына сәйкес облыстық бюджеттерге, Астана және Алматы қалаларының бюджеттеріне жергілікті деңгейдегі медицина ұйымдарын материалдық-техникалық жарақтандыруға берілетін ағымдағы нысаналы трансферттерді қоса алғанда, республикалық бюджет қаражатының есебінен сатып алады. Сұрау салынған медициналық техниканың клиникалық-техникалық негіздемесіне, техникалық сипаттамасына және құнына сараптаманы лизинг беруші жүргізеді.»; 88-6-тармақта: екінші бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «Лизинг беруші техникалық, ұйымдық сараптаманы және құн, сондай-ақ қаржылық лизинг шарттары мен талаптарына сәйкестік сараптамасы жүргізілгеннен кейін он жұмыс күні ішінде сатып алу жоспарланған медициналық техниканың тізбесін әзірлейді, оны алған сәттен бастап күнтізбелік он бес күн ішінде медициналық техниканың тізбесін келісуді жүзеге асыратын денсаулық сақтау саласындағы уәкілетті органға саны және жеткізу орны бөлігінде келісуге жібереді.»; төртінші, бесінші абзацтар мынадай редакцияда жазылсын: «Өнім берушілерді айқындау қорытындысы бойынша лизинг беруші он бес жұмыс күні ішінде денсаулық сақтау ұйымдарымен және медициналық техниканы берушімен лизинг беруші айқындаған нысан бойынша қаржылық лизинг шартын жасасады. Қаржылық лизинг шарты жасалғаннан кейін өнім беруші денсаулық сақтау ұйымына лизинг нысанасын ұсынады, осы шартта көзделген тәртіппен және жағдайларда іске қосу-баптау жұмыстарын, персоналды оқытуды және медициналық техникаға кепілдік берілген сервистік қызмет көрсетуді жүргізеді. Бұл ретте медициналық техникаға кепілдік берілген сервистік қызмет көрсету медициналық техника пайдалануға берілген күннен бастап кемінде отыз жеті айды құрауы тиіс.»; 88-7-тармақ алып тасталсын; 93-тармақтың екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Комиссия құру туралы шешім қабылданған кезден бастап ол сатып алу туралы шарт немесе қаржылық лизинг шарты күшіне енгенге дейін жұмыс істейді.»; 129-1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «129-1. Тендер жеңімпазының қағаз және doc* форматында электрондық түрдегі техникалық ерекшеліктерінің көшірмелерін қоса бере отырып, медициналық техниканы сатып алу бойынша екі кезеңді әсімдер пайдаланылатын тендер қорытындылары туралы хаттаманың нотариалды куәландырылған көшірмелерін тендердің қорытындысы шығарылған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде медициналық техниканы сатып алуды ұйымдастырушы тапсырыс берушілердің тендер жеңімпаздарымен осы Ережеге 7-қосымшаға сәйкес жасалған медициналық техниканы сатып алу шарттарын (бұдан әрі – сатып алу шарты) немесе қаржылық лизинг шартын жасасуы үшін қабылдау-беру актісі бойынша тапсырыс берушілерге беруге тиіс.»; 131-тармақтың 5) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «5) өнім беруші жеткізу шартының немесе сатып алу шартының, қаржылық лизинг шартының талаптарын орындамағандықтан, тиісінше орындамағандықтан жеткізу шарты немесе сатып алу шарты, қаржылық лизинг шарты бұзылғанда. Бұл жағдайда бірыңғай дистрибьютор немесе медициналық техниканы сатып алуды ұйымдастырушы бұзылған жеткізу шартының немесе сатып алу шартының, қаржылық лизинг шартының белгіленген бағасынан аспайтын баға бойынша дәрілік заттардың, медициналық мақсаттағы бұйымдардың және медициналық техниканың қалған көлеміне осы Ережеде белгіленген біліктілік талаптарына сәйкес келетін заңды тұлғадан немесе кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын жеке тұлғадан бір көзден сатып алуды жүзеге асыруға құқылы. Егер тендер жеңімпазы отандық тауар өндіруші болып белгіленген жағдайда, аталған тармақтың талаптары қолданылмайды;»; 133-тармақтың бірінші бөлігінің 3) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «3) жеткізу шарты немесе сатып алу шарты, қаржылық лизинг шарты жасалатын әлеуетті өнім берушінің атауы және орналасқан жері және мұндай шарттың бағасы.»; 142-1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «142-1. Өнім беруші техникалық ерекшеліктен ауытқитын медициналық техниканы ұсынған және/немесе осы медициналық техниканың жеткізілуі жоспарланған денсаулық сақтау ұйымының бейініне, бағытына және қызмет түріне сәйкес келмеген жағдайда, лизинг берушінің тендер жеңімпазымен қаржылық лизинг шартын жасасудан бас тартуға құқығы бар. Бүл жағдайда лизинг беруші қаржылық лизинг шарттарында медициналық техниканы сатып алатын денсаулық сақтау ұйымының жазбаша хабарламасының негізінде сатып алуды ұйымдастырушыны және тендер жеңімпазын қаржылық лизинг шартын жасасудан бас тартатыны туралы хабардар етеді.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

№238

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы

Қазақстан Республикасының білім беру ұйымдарына Кеңес Одағының батырлары мен Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің есімдерін беру және оларды қайта атау туралы «Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы» 1993 жылғы 8 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы 10-бабының 4-1) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға 1-қосымшаға сәйкес білім беру ұйымдарына Кеңес Одағының батырлары мен Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің есімдері берілсін. 2. Осы қаулыға 2-қосымшаға сәйкес білім беру ұйымдары қайта аталсын. 3. Қостанай, Қызылорда, Павлодар, Оңтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан облыстарының әкімдіктері осы қаулыдан туындайтын қажетті шараларды қабылдасын. 4. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 27 сәуірдегі № 360 қаулысына 1-қосымша Кеңес Одағы батырларының және Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің есімдері берілетін білім беру ұйымдарының тізбесі Қостанай облысы бойынша «Қостанай қаласы әкімдігінің білім бөлімінің № 5 орта мектебі» мемлекеттік мекемесіне – Бауыржан Момышұлының есімі; «Жітіқара ауданы әкімдігінің білім бөлімі» мемлекеттік мекемесінің «№ 9 орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне – Естай Есжановтың есімі; Қызылорда облысы бойынша «Қармақшы аудандық білім бөлімінің № 250 мектеп-лицейі» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне – Тәйімбет Көмекбаевтың есімі; Павлодар облысы бойынша «Павлодар қаласының № 22 жалпы орта білім беру мектебі» мемлекеттік мекемесіне – Бауыржан Момышұлының есімі; Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша «Арыс қаласының білім бөлімі» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің «№1 жалпы орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне – Ережепбай Молдабаевтың есімі; «Түлкібас ауданының әкімдігі білім бөлімінің «Абайыл станциясының №21 шағын жинақты бастауыш мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне – Нұрлыбай Қасымбековтің есімі.

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 15 сәуірдегі №238 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Спорт түрлері бойынша республикалық қоғамдық бірлестіктерді аккредиттеу қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 22 желтоқсандағы № 1288 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2003 ж., № 48, 537-құжат). 2. «Тарих және мәдениет ескерткіштерін қорғау және күтіп-ұстау ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 6 қарашадағы №1044 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 42, 492-құжат). 3. «Фильмге прокаттау куәлігін беру қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 21 желтоқсандағы №1391 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 6, 74-құжат). 4. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 4 тамыздағы №914 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 2-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 51, 702-құжат). 5. «Тарихи-мәдени мұра объектілерінің қорғау аймақтарын, құрылыс салуды реттеу аймақтарын және қорғалатын табиғи ландшафт аймақтарын айқындаудың қағидаларын және оларды пайдалану режимін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 28 қазандағы №1218 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., №58, 829-құжат). 6. «Мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдарда құжаттама жасаудың және құжаттаманы басқарудың үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 21 желтоқсандағы №1570 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы 2012 ж. №8, 170-құжат). 7. «Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы мен пайдалануы қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 22 желтоқсандағы №1583 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №9, 181-құжат). 8. «Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын, басқа да мұрағат құжаттарын мемлекеттік және арнаулы мемлекеттік мұрағаттардың толықтыруы, сақтауы, есепке алуы мен пайдалануы қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 26 желтоқсандағы №1604 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №10, 199-құжат). 9. «Дінтану сараптамасын жүргізу қағидаларын бекіту туралы және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 7 ақпандағы №209 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 33, 424-құжат). 10. «Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің 2012-2016 жылдарға арналған стратегиялық жоспары және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 наурыздағы №414 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №41, 550-құжат). 11. «Фильмге прокаттау куәлігін беру қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 21 желтоқсандағы №1391 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 28 желтоқсандағы №1712 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 6, 128-құжат). 12. «Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің 2012-2016 жылдарға арналған стратегиялық жоспары және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 наурыздағы №414 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 28 желтоқсандағы №1719 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., №6, 133-құжат). 13. «Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің 2012-2016 жылдарға арналған стратегиялық жоспары және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 наурыздағы №414 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 желтоқсандағы №1812 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 10, 192-кұжат). 14. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 23 сәуірдегі № 387 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 5-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 27, 421-құжат). 15. «Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің 2012-2016 жылдарға арналған стратегиялық жоспары және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 наурыздағы №414 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылгы 20 қыркүйектегі №989 қаулысы (Қазақстан Республикасының ГТҮАЖ-ы, 2013 ж., № 56, 774-құжат). 16. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 18 қазандағы № 1109 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 3-тармагы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 60, 822-құжат). 17. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 18 қазандағы № 1115 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 12-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 60, 827-құжат). 18. «Мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдарда құжаттама жасаудың және құжаттаманы басқарудың үлгілік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 21 желтоқсандағы №1570 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 7 қарашадағы № 1168 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 63, 857-құжат). 19. «Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің 2012-2016 жылдарға арналған стратегиялық жоспары және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 наурыздағы № 414 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1533 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 79, 1044-құжат). 20 «Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің 2012-2016 жылдарға арналған стратегиялық жоспары және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 наурыздағы №414 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1537 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., №79, 1048-құжат). 21. «Қазақстан Республикасы халқының дене шынықтыру дайындығының президенттік тестілерін өткізу қағидаларын бекіту және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1545 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., №80, 1055-құжат). 22. «Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің 2014-2018 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1551 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 81, 1060-құжат). 23. «Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі, жергілікті атқарушы органдар дене шынықтыру және спорт саласында көрсететін мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын бекіту және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 19 ақпандағы №118 қаулысының 2-тармағының 2) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 8, 78-құжат). 24. «Қазақстан Республикасы Спорт және дене шынықтыру істері агенттігінің 2012-2016 жылдарға арналған стратегиялық жоспары және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 наурыздағы №414 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 17 маусымдағы №666 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., №42, 399-құжат). 25. «Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің 2014-2018 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1551 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 26 маусымдағы №704 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., №44, 415-құжат).

26. Техник-технолог еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 27. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 28. Кәсіби стандарттың бірліктерін және техник-технолог еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 29. Техник-технолог құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 5 және 6-кестелерінде көрсетілді. 4. Осы кәсіби стандарттың негізінде берілетін сертификаттардың түрлері 5. Кәсіби стандарттың әзірлеушілері Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі 6. Келісу парағы Ұйым атауы Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің Техникалық және кәсіби білімді және кадрлар даярлауды дамыту жөніндегі салалық кеңесі

«Техникалық резеңке өндірісі» кәсіби стандартына 1-қосымша Еңбек қызмет, кәсіп түрлері, біліктілік деңгейлері Р/н 1.

2.

Қайта аталатын білім беру ұйымдарының тізбесі Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша Ордабасы аудандық білім бөлімінің «Шұбарсу жалпы орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі – «Мұхаметқұл Исламқұлов атындағы жалпы орта мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне; «Отырар ауданы білім бөлімінің «Шілік» шағын жинақты жалпы орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі – «Сейітжан Құртаев атындағы шағын жинақты жалпы орта мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне; «Отырар ауданы білім бөлімінің «Қоғам жалпы орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі – «Сейітқасым Әшіров атындағы жалпы орта мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне; «Түлкібас ауданы әкімдігі білім бөлімінің «Кемербастау» жалпы орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі – «Сабыр Рахымов атындағы жалпы орта мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне;

3.

Қызмет түрінің атауы

Еңбек нарығының үрдістерін ескерумен кәсіптің атауы Бұйым өндіру бойынша Резеңке қоспалар, технологиялық техникалық резеңке процестерді жүргізу бұйымдар мен шиналар өндірісіндегі дайындық процестерінің машинистаппаратшысы Техникалық резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіндегі негізгі технологиялық процестерді жүргізу, реттеу және бақылау

Техникалық резеңке өндірісіндегі оператор

Техникалық резең-ке өндірісінің технологиялық процесін ұйымдастыру

Техник-технолог

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің бұйрығы 2014 жылғы 9 сәуір

№70

Астана қаласы

Мұнай және газ саласының техникалық және кәсіптік білім мамандықтары бойынша кәсіптік стандарттарды бекіту туралы Қазақстан Республикасы 2007 жылғы 15 мамырдағы Еңбек Кодексінің 138-5-бабының 3-тармағына сәйкес бұйырамын: 1. Мыналар: 1) осы бұйрыққа 1-қосымшаға сәйкес «Техникалық резеңке өндірісі» кәсіптік стандарты; 2) осы бұйрыққа 2-қосымшаға сәйкес «Шиналарды өндіру және вулканизация процесі» кәсіптік стандарты; 3) осы бұйрыққа 3-қосымшаға сәйкес «Полимерлік өндіріс технологиясы» кәсіптік стандарты; 4) осы бұйрыққа 4-қосымшаға сәйкес «Мұнай және газды өндеу технологиясы» кәсіптік стандарты; 5) осы бұйрыққа 5-қосымшаға сәйкес «Экологиялық қондырғыларды пайдалану және оларға қызмет көрсету» кәсіптік стандарты; 6) осы бұйрыққа 6-қосымшаға сәйкес «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау (құрлықта)» кәсіптік стандарты; 7) осы бұйрыққа 7-қосымшаға сәйкес «Газ-мұнай кұбырлары мен газ-мұнай сақтау қоймаларын тұрғызу және оларды пайдалану» кәсіптік стандарты; 8) осы бұйрыққа 8-қосымшаға сәйкес «Компрессорлық станциялар мен жерасты құбырларының электр жүйелерін жөндеу және қызмет көрсету» кәсіптік стандарты; 9) осы бұйрыққа 9-қосымшаға сәйкес «Технологиялық жабдықты және құбырларды құрастыру» кәсіптік стандарты; 10) осы бұйрыққа 10-қосымшаға сәйкес «Мұнай мен газды тасымалдау және сақтау» кәсіптік стандарты; 11) осы бұйрыққа 11-қосымшаға сәйкес «Ұңғымаларды мұнай мен газға сынау» кәсіптік стандарты; 12) осы бұйрыққа 12-қосымшаға сәйкес «Мұнай және газ кәсіпшілігі жабдығына техникалық қызмет көрсету және жөндеу» кәсіптік стандарты; 13) осы бұйрыққа 13-қосымшага сәйкес «Мұнай өңдеуші және химиялық өнеркәсібі кәсіпорындарының жабдығына техникалық қызмет көрсету және жөндеу» кәсіптік стандарты; 14) осы бұйрыққа 14-қосымшаға сәйкес «Мұнай және газ кен орындарын пайдалану» кәсіптік стандарты; 15) осы бұйрыққа 15-қосымшага сәйкес «Жанармай станцияларын тұрғызу және пайдалану» кәсіптік стандарты бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің Стратегиялық даму және халықаралық ынтымақтастық департаменті (Е.Ә.Әбішев) мыналарды: 1) Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде осы бұйрықтың мемлекеттік тіркеуден өтуін; 2) Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде оның мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде осы бұйрықты бұқаралық ақпарат құралдарында ресми жариялауға жіберуді; 3) бұйрықты мемлекеттік тіркеуден кейін он күнтізбелік күннің ішінде «Әділет» ақпараттық құқықтық жүйеге жариялау үшін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігіне жолдануын; 4) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің ресми интернет-ресурсында орналастыруын қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің жауапты хатшысы Қ.Б.Сафиновке жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Министр Ұ.ҚАРАБАЛИН.

«Техникалық резеңке өндірісі» кәсіби стандарты 1. Жалпы ережелер

1. Кәсіби стандарт: 1) кәсіби қызметтің мазмұнына бірыңғай талаптарды әзірлеуге, еңбек нарығының қазіргі қажеттілігіне жауап беретін біліктілік талаптарын жаңартуға; 2) қызметкерлерді басқару саласындағы кең ауқымды міндеттерді шешуге; 3) білім беру стандарттарын, оқу жоспарларын, модульдік оқу бағдарламаларын әзірлеуге, сонымен қатар тиісті оқу-әдістемелік материалдарды әзірлеуге; 4) кәсіби даярлықтарына бағалау жүргізуге және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растауға арналған. 2. Кәсіби стандарттарды негізгі пайдаланушылар: 1) білім беру ұйымдарының түлектері, қызметкерлер; 2) ұйымдардың басшылары мен қызметкерлері, ұйымдардың қызметкерлерін басқару бөлімшелерінің басшылары мен мамандары; 3) білім беру бағдарламаларын әзірлейтін мамандар; 4) кәсіби даярлықты бағалау және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растау саласындағы мамандар. 3. Кәсіби стандарттардың негізінде қызметтің, лауазымның, біліктілікті арттырудың, қызметкерлерді аттестаттаудың, еңбекті ынталандыру жүйесінің және т.б. функционалдық модельдеріне қатысты ішкі, корпоративтік стандарттары әзірленуі мүмкін. 4. Осы кәсіби стандартта төмендегі терминдер мен анықтамалар қолданылады: 1) салалық біліктілік шеңбері – салада танылатын біліктілік деңгейлерін құрылымдық жағынан сипаттау; 2) кәсіби стандарт – кәсіби қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне және құзыреттілікке, еңбек мазмұнына, сапасына және жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт; 3) кәсіп – арнайы дайындық пен жұмыс тәжірибесінің нәтижесінде алған арнайы теориялық білім мен практикалық дағдылар кешенін білуді талап ететін еңбек қызметінің түрі; 4) жұмысшы кәсібі – материалдық құндылықтарды жасау, өнім (қызметтер, жұмыстар) шығару процесімен тікелей айналысатын, сонымен қатар жөндеу, жүктерді алып өту, жолаушыларды тасымалдау, материалдық қызметтер көрсетумен айналысатын жұмыс берушінің құрылымдық бірлігі. 5) кәсіби қызмет саласы – жалпы интеграциялық негізі бар және оларды орындау үшін еңбек функцияларының және құзыреттерінің ұқсас жиынтығын қарастыратын саланың еңбек қызметі түрлерінің жиынтығы; 6) еңбек қызметінің түрі – еңбек функцияларының және оларды орындауға қажетті құзыреттерінің тұтас жиынтығынан құралған кәсіби қызмет саласының бөлігі; 7) біліктілік деңгейі – орындалатын жұмыстардың күрделілігін, дербестілігі мен жауапкершілігін сипаттайтын қызметкердің біліктілігіне (құзыретіне) қойылатын талаптар деңгейі; 8) біліктілік – қызметкердің нақты бір жұмыс түрін орындауға кәсіби дайындығының дәрежесі; 9) құзыреттілік – қызметкердің кәсіби қызметінде білімін, білігі мен дағдысын қолдану қабілеті; 10) еңбек функциясы – бизнес-процесс айқындайтын және оларды орындау үшін қажетті құзыреттердің болуын көздейтін еңбек іс-қимылдарының кіріктірілген және салыстырмалы түрде автономды жиынтығын білдіретін еңбек қызметі түрінің құрамдас бөлігі. 5. Осы кәсіби стандартта мынадай қысқартулар пайдаланылады: КҚ – кәсіби қызмет; ҚТ – қызмет түрі; КС – кәсіби стандарт; ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері; СБШ – Салалық біліктілік шеңбері (Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 13-қараша 2013 жылы №8904 тіркелген Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 18-қазан 2013 жылғы №184 «Мұнай және газ саласы салалық біліктілік шеңберін бекіту туралы» бұйрығы); БТБА – Жұмыс және жұмысшылар кәсіптерінің Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы; ҚМЖ - ҚР ҚМЖ 01-2005 – ҚР Қызметтердің мемлекеттік жіктеуіші; ҮБС - Басшылардың, мамандардың және басқа да қызметшілер лауазымдарының Үлгілік біліктілік сипаттамалары; ЖҚҚ - жеке бас қауіпсіздік құралдары; БӨҚ - бақылау-өлшеу құралдары; КМШ - концентрацияның мүмкін шегі; МЖ - мамандықтар жіктеуіші. 2. КС паспорты 6. Экономикалық қызметтің түрі (кәсіби қызмет саласы): техникалық резеңке өндірісі. 7. Экономикалық қызмет түрінің (кәсіби қызмет саласының) негізгі мақсаты: резеңке өндірісінің технологиялық процесін ұйымдастыру және жүргізу. Кәсіби стандарт «Техникалық резеңке өндірісі» кәсіби қызмет саласында еңбек мазмұнына, сапасына, жағдайына, қызметкердің біліктілігі мен құзыреттеріне қойылатын талаптарды айқындайды. 8. Еңбек қызмет, кәсіп түрлері, біліктілік деңгейлері осы КС 1-қосымшасында көрсетілді. Стандарт талаптары осы саланың мынадай қызмет түрлері мен кәсіптеріне қатысты қолданылады: резеңке қоспалар, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналар өндірісіндегі дайындық процестерінің машинистаппаратшысы, техникалық резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіндегі оператор, техник-технолог. 3. Еңбек қызметі (кәсіп) түрлерінің карточкалары 1- параграф. Резеңке қоспалар, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналар өндірісіндегі дайындық процестерінің машинист-аппаратшысы 9. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-4. 10. Ықтимал лауазым атауы: латексті қоспаны дайындайтын аппаратшы, резина желімін дайындаушы және жабын аппаратшысы, резеңке қоспасын үгітуші, каландра машинисі, резеңке араластырғыш машинисі, стрейнер машинисі, ингредиенттер аспасын құрастырушы, резеңке қоспаларды каландрлаушы. 11. 2-қосымшаға сәйкес «Резеңке қоспалар, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналар өндірісіндегі дайындық процестерінің машинист-аппаратшысы» кәсібі субъектіні бұйым өндіруде технологиялық процестерді жүргізу бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілді. 12. Резеңке қоспалар, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналар өндірісіндегі дайындық процестерінің машинист-аппаратшысы еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 13. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілді. 14. Кәсіби стандарттың бірліктерін және резеңке қоспалар, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналар өндірісіндегі дайындық процестерінің машинист-аппаратшысы еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 4- кестесінде көрсетілді. 15. Резеңке қоспалар, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналар өндірісіндегі дайындық процестерінің машинист-аппаратшысы құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 5, 6 және 7- кестелерінде көрсетілді. 2-параграф. Техникалық резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіндегі оператор 16. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 1-4. 17. Ықтимал лауазым атауы: дайындамалар мен бұйымдарды кесуші, резеңке бұйымдарды дайындаушы, резеңке бұйымдар мен бөлшектерді пішуші, резеңке, полимер бөлшектер мен бұйымдарды желімдеуші, орама жеңдерді дайындау агрегатының машинисі, желім агрегатының машинисі, резеңке техникалық бұйымдарды құрастырушы; резеңке аяқ киімін модельдеуші, бөлшектерге май жағушы, вулканизаторшы 18. 3-қосымшаға сәйкес «Техникалық резеңке өндірісіндегі оператор» кәсібі субъектіні техникалық резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіндегі негізгі технологиялық процестерді жүргізу, реттеу және бақылау бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілді. 19. Техникалық резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіндегі оператор еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 20. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілді. 21. Кәсіби стандарттың бірліктерін және техникалық резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіндегі оператор еңбегінің еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 4- кестесінде көрсетілді. 22. Техникалық резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіндегі оператор құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 5, 6 және 7-кестелерінде көрсетілді. 3-параграф. Техник-технолог 23. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 4-5. 24. Ықтимал лауазым атауы: техник, технолог 25. 4-қосымшаға сәйкес «Техник-технолог» кәсібі субъектіні техникалық резеңке өндірісінің технологиялық процесін ұйымдастыру бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілді.

СБШ біліктілік деңгейі Латексті қоспаны дайындайтын аппаратшы, 2-4 резина желімін дайындаушы және жабын аппаратшысы, резеңке қоспасын үгітуші, каландра машинисі, резеңке араластырғыш машинисі, стрейнер машинисі, ингредиенттер аспаларын құрастырушы, резеңке қоспаларды каландрлаушы Дайындамалар мен бұйымдарды кесуші, 1-4 резеңке бұйымдарды дайындаушы, резеңке бұйымдар мен бөлшектерді пішуші, резеңке, полимер бөлшектер мен бұйымдарды желімдеуші, орама жеңдерді дайындау агрегатының машинисі, желім агрегатының машинисі, резеңке техникалық бұйымдарды құрастырушы; резеңке аяқ киімін модельдеуші, бөлшектерге май жағушы, вулканизаторшы Техник-технолог 4-5 01-2005 ҚР МЖ сәйкес кәсіп атауы

«Техникалық резеңке өндірісі» кәсіби стандартына 2-қосымша

Павлодар облысы бойынша «Ақсу қаласы Пограничный ауылдық округінің орта мектебі» мемлекеттік мекемесі – «Бауыржан Момышұлы атындағы орта мектеп» мемлекеттік мекемесіне; Шығыс Қазақстан облысы бойынша Тарбағатай ауданы «В.П.Чкалов атындағы орта мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесі – «Қасым Қайсенов атындағы орта мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне; Үржар ауданы «М. Горький атындағы орта мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесі – «Бауыржан Момышұлы атындағы орта мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне.

Келісу күні

7. Кәсіби стандарттың сараптамасы және тіркелуі Осы кәсіби стандартты _______________________________ тіркеді Кәсіби стандарттар тізбесіне _____________ тіркеу № енгізілді Хат (хаттама) № ___________ Күні__________________

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 27 сәуірдегі №360 қаулысына 2-қосымша

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 2014 жылғы 9 сәуірдегі №70 бұйрығына 1-қосымша

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1.Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі және ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

Астана, Үкімет Үйі

«КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Т.ДҮЙСЕНОВА. 2014 жылғы «____» ____________

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 15 сәуір

№360

Резеңке қоспалар, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналар өндірісіндегі дайындық процестерінің машинист-аппаратшысы 1- кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 8231«Латексті қоспаны дайындайтын аппаратшы 8231 «Резина желімін дайындаушы және жабын аппаратшысы», 8231«Резеңке қоспасын үгітуші», 8231 «Каландр машинисі»,8231 «Стрейнер машинисі», 8231 «Резеңке араластырғыш машинисі»,8231 «Ингредиенттер аспаларын құрастырушы», 8231 «Резеңке қоспаларды каландрлаушы» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Техникалық резеңке өндірісі Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА бөлімі 31- шығарылым, «Резеңке қоспаларын өндіру мен қайта өңдеудің жалпы кәсіптері» БТБА бойынша кәсібі Латексті қоспаны Резина желімін Резеңке Каландр машинисі дайындайтын дайындаушы және қоспасын аппаратшы жабын аппаратшысы үгітуші СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар 2 2-3 2-3 3 2-3 3 4 4 4-5 4-5 4 6 6 СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар Стрейнер машинисі Резеңке Ингредиенттер Резеңке араластырғыш аспаларын қоспаларды машинисі құрастырушы каландрлаушы 2 3 3 2-3 3 4 4-5 4 2-3 4 6 4 2- кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі 2 3 4

Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

Өндірістік жабдықтар

Еңбек құралдары Құрал-саймандар, реагенттер, материалдар, ЖҚҚ, ПСК Құрал-саймандар, құралдар, ЖҚҚ, ПСК

Өндірістік жабдықтар

Аспаптар, автоматика, ЖҚҚ Өндірістік жабдықтар Нормативтік құжаттар

2

3

СБШ бойынша 2-3 деңгейде 3 жыл

Өндірістік жабдықтар Өндірістік жабдықтар

Нормативтік құжаттар Нормативтік құжаттар

Дайын бұйымдар Дайын бұйымдар

Дайын өнімді бақылау және материалдарды талдау әдістемесі Нормативтік құжаттар

Дайын бұйымдар

Техникалық құжаттама

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары) 1-1) Резеңке қоспаларды, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналарды өндіру бойынша дайындық жұмыстары 1-2) Резеңке қоспаларды, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналарды өндірудің дайындық процестеріне арналған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету 1-3) Жабдықтың жұмыс режімін жөндеу және реттеу 2-1) Латексті қоспаларды, резеңке желімдер мен жабындарды дайындау 2-2) Резеңке қоспаларды біліктеу және балқыту 2-3) Резеңке қоспаларды каландрлау және кордты сіңдіру 3-1) Дайындалатын өнімдердің сапасын бақылау және тексеру 3-2) Негізгі өнімді қоймаларға немесе әрі қарай өңдеуге таңбалау, сұрыптау, қаптау және тасымалдау 3-3) Техникалық құжаттаманы қолданыстағы техникалық құжаттарға сәйкес ресімдеу

5-кесте. СБШ бойынша 2-деңгейдегі резеңке қоспалар, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналар өндірісіндегі дайындық процестерінің машинист-аппаратшысы құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің № 1-1)

1-2)

1-3)

Шығарылым, БТБА бөлімі БТБА бойынша кәсібі

СБШ біліктілік деңгейі 1 2 3 4 СБШ біліктілік деңгейі

1 2 3

31- шығарылым, «Резеңке қоспаларын өндіру мен қайта өңдеудің жалпы кәсіптері» Резеңке техникалық БөлшекРезеңке, полимер бұйымдарды құрастырушы терге май бөлшектер мен жағушы бұйымдарды желімдеуші БТБА бойынша разрядтар 1 1 1 2-3 2-3 2-3 4-5 4-5 БТБА бойынша разрядтар Резеңке Резеңке аяқ Желім Резеңке бұйымдар киімін моагребұйымдарды мен бөлшек- дельдеуші гатының дайындаушы терді пішуші машинисі 1 1 2-3 2-3 4 2-3 4 4-5 4-5

Жеке және кәсіби құзыреттер

Білік пен дағды Резеңке қоспаларды, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналарды өндіру бойынша дайындық жұмыстарына арналған жабдықтарды пайдалану

Резеңке қоспаларды, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналарды өндірудің дайындық процестеріне арналған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Жабдықтың жұмыс режімін жөндеу және реттеу үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Технологиялық процестің қалыпты барысынан ауытқу себептерін анықтау, оларды болдырмау

Резеңке қоспаларды, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналарды өндіру бойынша дайындық жұмыстарына арналған жабдықтардың, құрылғылар мен бақылауөлшеу аспаптарының құрылысы Жабдықта ақаулықтың туындауының қарапайым принциптері мен оларды жою тәсілдері

Резеңке қоспаларды, Жабдықты жөндеу техникалық резеңке бұйымдар және қызмет көрсету мен шиналарды өндірудің қағидалары дайындық процестеріне арналған жабдықтардың жұмыс режімін жөндеу және реттеу

2-2)

2-3)

Білік пен дағды

Резеңке қоспалардың қасиеттері, маркалары және қолданылу мақсаттары; резеңке қоспаларды біліктеудің технологиялық процесінің мазмұны мен параметрлері; дайын бұйымның сапасына қойылатын техникалық талаптар Өңделетін материалдардың қасиеттері, шифрлары және қолданылу мақсаттары; резеңке қоспаларды каландрлау, жаймалау және пішімдеу бойынша технологиялық процестің мазмұны мен параметрлері

7- кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі резеңке қоспалар, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналар өндірісіндегі дайындық процестерінің машинист-аппаратшысы құзыретіне қойылатын талаптар

Еңбек функциясы № 1

Еңбек мәні Өндірістік жабдықтар Өндірістік жабдықтар Өндірістік жабдықтар

2

Нормативтік құжаттар

Өндірістік жабдықтар

Нормативтік құжаттар

Дайын бұйымдар

Дайын өнімді бақылау және материалдарды талдау әдістемесі Нормативтік құжаттар

Дайын бұйымдар Дайын бұйымдар

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, Техникалық норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, құжаттама жасау техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Білік пен дағды Резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіне арналған жабдықтарды пайдалану

Технологиялық процестің қалыпты барысынан ауытқу себептерін анықтау, оларды болдырмау

Білім Жабдықтардың, резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіне арналған құрылғылар мен бақылауөлшеу аспаптарының құрылысы Жабдықта ақаулықтың туындауының қарапайым принциптері мен оларды жою тәсілдері

Резеңке бұйымдар мен аяқ Жабдықты жөндеу киім өндірісінің дайындық және қызмет көрсету процестеріне арналған қағидалары жабдықтардың жұмыс режимін жөндеу және реттеу

6-кесте. СБШ бойынша 3-деңгейдегі техникалық резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіндегі оператордың құзыретіне қойылатын талаптар МіндетЖеке және кәсіби құзыреттер тің № 2-1) Резеңке бұйымдар мен бөлшектердің дайындамаларын дайындау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 2-2) Техникалық резеңке бұйымдарды түрлі үлгідегі машиналарда дайындау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

2-3)

Техникалық резеңке бұйымдарды түрлі үлгідегі машиналарда дайындау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Түрлі үйлесімдегі дайындамалар мен бөлшектерді қиып пішу және кесу, резеңке бөлшектерді, бұйымдар мен аяқ киімдерді тігу және желімдеп жапсыру Техникалық резеңке бұйымдарды құрастыру, материалдар мен бұйымдарға талшықты май жағу, әртүрлі құрылымды орама жеңдер дайындау, резеңке баулар мен түтіктерді орап тоқу машиналарында жіппен орап тоқу Резеңке аяқ киімді технологиялық процеске сәйкес штамптау, штампталған резеңке аяқ киімді өңдеу, дайын өнімнің сапасын бақылау, ұсақ ақауларды жою

Бөлшектер мен дайындамаларды қиып пішу мен резеңке бұйымдарды тігу бойынша технологиялық процестердің мазмұны мен параметрлері Орама жеңдер дайындау, резеңке баулар мен түтіктерді орап тоқу машиналарында жіппен орап тоқу бойынша технологиялық процестердің мазмұны мен параметрлері Резеңке аяқ киімді штамптау бойынша технологиялық процестің мазмұны мен параметрлері, штампталған резеңке аяқ киімнің сыныпталуы, қасиеті мен құрылымы

7-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі техникалық резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіндегі оператордың құзыретіне қойылатын талаптар МіндетЖеке және кәсіби құзыреттер тің № 3-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, дайындалатын өнімдердің сапасын бақылау және тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет 3-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, негізгі өнімді қоймаларға немесе әрі қарай өңдеуге таңбалау, сұрыптау, қаптау және тасымалдау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 3-3) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Бұйымдардың сапасын сырт пішініне қарай тексеру

Өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттар

Дайын бұйымдарды жиынтықтау және ілеспе құжаттама ресімдеу

Дайын өнімді сұрыптау және қаптау тәсілдері. Қаптама сапасына қойылатын талаптар Техникалық құжаттама жасау тәртібі мен принциптері, оның нысандары

Техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес жасау

«Техникалық резеңке өндірісі» кәсіби стандартына 4-қосымша Техник-технолог

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 3111 «Техник-технолог» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Техникалық резеңке өндірісі Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылымы, БТБА бөлімі Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2012 жылғы 21 мамырдағы №201-ө-м бұйрығымен бекітіліген Басшылардың, мамандардың және басқа қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығы БТБА бойынша кәсіп атауы Техник-технолог СБШ біліктілік деңгейі 4 5 2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі

Дайын өнімді сұрыптау және қаптау тәсілдері. Қаптама сапасына қойылатын талаптар

3-3)

1-2) Резеңке техникалық бұйымдар мен аяқ киім өндірісіне арналған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету 1-3) Жабдықтың жұмыс режімін жөндеу және реттеу 2-1) Резеңке бұйымдар мен бөлшектердің дайындамаларын дайындау 2-2) Техникалық резеңке бұйымдарды түрлі үлгідегі машиналарда дайындау 2-3)Шштамптау әдісімен резеңке аяқ киімдер дайындау 3-1) Дайындалатын өнімдердің сапасын бақылау және тексеру

3-2) Негізгі өнімді қоймаларға немесе әрі қарай өңдеуге таңбалау, сұрыптау, қаптау және тасымалдау Техникалық құжаттама 3-3) Техникалық құжаттаманы қолданыстағы техникалық құжаттарға сәйкес ресімдеу

МіндетЖеке және кәсіби құзыреттер тің № 1-1) Резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіне арналған дайындық жұмыстары үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-2) Резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіне арналған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-3) Жабдықтың жұмыс режімін жөндеу және реттеу үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Дайын бұйымдарды жиынтықтау және ілеспе құжаттама ресімдеу

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, негізгі өнімді қоймаларға немесе әрі қарай өңдеуге таңбалау, сұрыптау, қаптау және тасымалдау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

1-1) Резеңке техникалық бұйымдар мен аяқ киім өндірісіне арналған дайындық жұмыстары

5-кесте. СБШ бойынша 2-деңгейдегі техникалық резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіндегі оператордың құзыретіне қойылатын талаптар

5

3-2)

Құрал-саймандар, реагенттер, материалдар, ЖҚҚ, ПСК Құрал-саймандар, құралдар, ЖҚҚ, ПСК

Өндірістік жабдықтар

Өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттар

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, дайындалатын өнімдердің сапасын бақылау және тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Аспаптар, автоматика, ЖҚҚ Нормативтік құжаттар

Бұйымдардың сапасын сырт пішініне қарай тексеру

3-1)

Еңбек құралдары

Өндірістік жабдықтар

4

Білік пен дағды

4-5 -

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

Білім

Жеке және кәсіби құзыреттер

Орама жеңдерді дайындау агрегатының машинисі

1- кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы

Латекс қоспаларды дайындауда қолданылатын материалдардың қасиеттері, түрлері мен қолданылу мақсаты; латекс қоспаларды дайындаудың тезхнологиялық процестерінің мазмұны мен параметрлері

Міндеттің №

3 4-5 6

Еңбек функцияЕңбек функциясының атауы сының № (кәсіби стандарттың бірліктері) 1 Техникалық резеңке бұйымдар мен аяқ киім өндірісіне арналған жабдықтарға қызмет көрсету 2 Түрлі үлгідегі машиналарда техникалық резеңке бұйымдарын дайындау, штамптау әдісімен резеңке аяқ киімдер дайындау және резеңке бөлшектер мен бұйымдарды дайындау бойынша технологиялық процестерді жүргізу 3 Дайындалатын өнімдердің сапасын тексеру және бақылау

Білім

Ингредиенттерді берілген рецептура бойынша дайындау және қажет мөлшерін өлшеп алу, латекс қоспаларды, резеңке желім, суспензия, паста, лактарды түрлі жабдықтарда дайындау, оларды түрлі үлгідегі аппараттарда герметикалау Резеңке қоспаларды біліктеу Резеңке қоспаларды түрлі және балқыту үшін өз бетінше конструкциядағы білік аппажоспарлауды, жауапкершілікті раттарында біліктеу, резеңке көздейтін, басшылық етумен қоспаларды технологиялық норманы іске асыру бойынша регламентке сәйкес резеңке орындаушылық қызмет араластырғыштарда балқыту және дайындау, резеңке қоспаларды жұмсарту және бөтен қосылыстардан тазарту Резеңке қоспаларды каландрлау Резеңке қоспаларды және кордты сіңдіру үшін түрлі үлгідегі каландрлық өз бетінше жоспарлауды, агрегаттарда өңдеу және жауапкершілікті көздейтін, кордты түрлі конструкциядағы басшылық етумен норманы іске сіңдіру агрегаттарында сіңдіру асыру бойынша орындаушылық бойынша технологиялық қызмет процестерді жүргізу

2-3 4-5 -

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі

6-кесте. СБШ бойынша 3-деңгейдегі резеңке қоспалар, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналар өндірісіндегі дайындық процестерінің машинист-аппаратшысы құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 2-1) Латексті қоспаларды, резеңке желімдер мен жабындарды дайындау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Вулканизаторшы

Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс Химия өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттар немесе газдардың ШРК арту жағдайлары ықтималдығы Жұмысқа рұқсат берудің ерекше ҚР Заңнамасына сәйкес шарттары СБШ біліктілік деңгейі Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі Талап етілетін жұмыс тәжірибесі 2 Қысқа мерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту 3 Техникалық және кәсіби білім 4 Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби СБШ бойынша даярлық), практикалық тәжірибе 2-3-деңгейде 3 жыл

Білім

Резеңке қоспаларды, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналарды өндіру бойынша дайындық жұмыстары үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Дайындамалар мен бұйымдарды кесуші

2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі -

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта) Еңбек мәні

8231 «Вулканизаторшы», 8231 «Дайындамалар мен бұйымдарды кесуші», 8231 «Желім агрегатының машинисі»

Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Техникалық резеңке өндірісі Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА)

Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы ҚР Заңнамасына сәйкес

Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту Техникалық және кәсіби білімнің белгіленген деңгейі мен практикалық жұмыс тәжірибесі Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби даярлық), практикалық тәжірибе

Өндірістік жабдықтар

Базалық топ

Химия өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары

Еңбек функЕңбек функциясының атауы циясының № (кәсіби стандарттың бірліктері) 1 Резеңке қоспалар, техникалық резеңке бұйымдар мен шиналар өндіру бойынша дайындық жұмыстары 2 Резеңке қоспаларды біліктеу және балқытудың, латексті қоспаларды, резеңке желімдері мен жабындарды дайындаудың, резеңке қоспаларды каландрлау мен кордты сіңдірудің технологиялық процестерін жүргізу 3 Дайындалатын өнімдердің сапасын тексеру және бақылау

1

1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ)

3

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктері (кәсіптің еңбек функциялары) тізбесі

Еңбек функциясы №

«Техникалық резеңке өндірісі» кәсіби стандартына 3-қосымша Техникалық резеңке өндірісіндегі оператор

Техникалық құжаттама жасау тәртібі мен принципі, оның нысандары

Химия өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары. Химия саласындағы ғылыми-зерттеу институттары Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттектердің немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы ҚР Заңнамасына сәйкес Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби даярлық), практикалық тәжірибе Техникалық және кәсіби білім (немесе ортадан кейінгі білім) немесе жоғары білім, қосымша кәсіби білім беру бағдарламалары, практикалық тәжірибе

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі 2-3-деңгейде 3 жыл 4-деңгейде 4 жыл

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі Еңбек функ- Еңбек функциясының атауы циясының № (кәсіби стандарттың бірліктері) 1 Техникалық резеңке бұйымдар дайындау бойынша технологиялық процесті жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру 2 Өндірістің технологиялық процестері параметрлерін бақылау және реттеу 3 Техникалық резеңке бұйымдардың жаңа түрлерін үлгілеуге қатысу 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта) Еңбек функциясы №

Еңбек мәні

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

(Жалғасы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

28 cəуір 2015 жыл

(Жалғасы. Басы 15-бетте). 1

2

Машиналар, аппараттар, жабдықтар Машиналар, аппараттар, жабдықтар Машиналар, аппараттар, жабдықтар Дайын бұйымдар Дайын бұйымдар Дайын бұйымдар

3

Бақылау-өлшеу аспаптары Бақылау-өлшеу аспаптары Бақылау-өлшеу аспаптары Нормативтік құжаттар Нормативтік құжаттар Технологиялық және техникалық құжаттама Ғылыми зерттеу

Ғылыми-техникалық құжаттама және техникалық әдебиет Шикізат, материалдар Нормативтік және техникалық құжаттама Машиналар, аппарат- Техникалық тар, жабдықтар құжаттама

«Шина өндірісі және вулканизация процесі» кәсіби стандартына 1-қосымша

1-1) Техникалық резеңке бұйымдар дайындау бойынша технологиялық процесті жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру 1-2) Техникалық резеңке бұйымдар дайындауға арналған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету жұмыстарын ұйымдастыру 1-3) Материалдар шығынының және бұйымдар шығарылымының есебін жүргізу 2-1) Өндірістің технологиялық процестері параметрлерін бақылау және реттеу 2-2) Дайын бұйымдардың сапасын бақылау және тексеру

Р/н

Қызмет түрінің атауы

1.

Вулканизациялау үшін бұйымдарды, негізгі және қосымша материалдарды дайындау, вулканизация процесін, шина және техникалық резеңке өндірісіндегі негізгі технологиялық процесті жүргізу, реттеу және бақылау Шина өндіру және қалпына келтірудің негізгі технологиялық процесін жүргізу, реттеу және бақылау

2.

2-3) Технологиялық және техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу 3-1) Техникалық резеңке бұйымдардың жаңа түрлерін үлгілеуге қатысу 3-2) Әзірленген, арнайы резеңке қоспаны дайындау 3-3) Бөлімше персоналының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру

3.

Шина өндірісі мен вулканизация процесін ұйымдастыру

Білік пен дағды

Жөндеулерді жоспарлау және ұйымдастыру: жөндеу жұмыстарының кестесі, ведомосі, оларды жүргізу тәсілдері, жабдықтарды жөндеуге дайындау Шикізат, материалдар, құралсаймандар, отын мен энергия шығынын нормалау

Технологиялық процестің параметрлері, орын алуы мүмкін бұзылулар, олардың себептері, алдын алу және жою тәсілдері

Өндірістің негізгі технологиялық процесін жүргізу, реттеу және бақылау

Технологиялық процес параметрлері. Технологиялық процес параметрлерінің нормадан ауытқу себептері. Технологиялық процес параметрлерін реттеу тәсілдері Дайын өнім түрлері мен олардың қолданылу мақсаты. Өнімнің сапалық көрсеткіштері мен сыныпталуы. Дайын өнімнің сапасын бақылау әдістері. Технологиялық және техникалық құжаттама жасау тәртібі

Технологиялық және техникалық құжаттама жасау

Шикізат, материалдар, құрал-саймандар, отын мен энергия шығынының нормативтері

Сапасы нашар және төменгі сұрыптағы өнімдердің ақау себептерін және шығарылымын талдау

Шикізатқа, материалдарға, дайын өнімге қойылатын техникалық талаптар; стандарттар мен техникалық шарттар Өндірістің технологиялық дайындығы жөніндегі қаулылар, өкімдер, бұйрықтар, әдістемелік және нормативтік материалдар; еңбекті ұйымдастырудың негізгі талаптары

2 3

Өндірістік жабдықтар

4-5 2

Өндірістік жабдықтар Өндірістік жабдықтар Өндірістік жабдықтар

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері) Шикізаттарды, материалдарды, резеңке бұйымдарын және жабдықтарды вулканизациялау өндірісіне дайындау Бұйымдарды вулканизациялау және престеудің технологиялық процесін жүргізу Жұмыс сапасын тексеру

«Шина өндірісі және вулканизация процесі» кәсіби стандарты 1. Жалпы ережелер 1. Кәсіби стандарт: 1) кәсіби қызметтің мазмұнына бірыңғай талаптарды әзірлеуге, еңбек нарығының қазіргі қажеттілігіне жауап беретін біліктілік талаптарын жаңартуға; 2) қызметкерлерді басқару саласындағы кең ауқымды міндеттерді шешуге; 3) білім беру стандарттарын, оқу жоспарларын, модульдік оқу бағдарламаларын әзірлеуге, сонымен қатар тиісті оқу-әдістемелік материалдарды әзірлеуге; 4) кәсіби даярлықтарына бағалау жүргізуге және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растауға арналған. 2. Кәсіби стандарттарды негізгі пайдаланушылар: 1) білім беру ұйымдарының түлектері, қызметкерлер; 2) ұйымдардың басшылары мен қызметкерлері, ұйымдардың қызметкерлерін басқару бөлімшелерінің басшылары мен мамандары; 3) білім беру бағдарламаларын әзірлейтін мамандар; 4) кәсіби даярлықты бағалау және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растау саласындағы мамандар. 3. Кәсіби стандарттардың негізінде қызметтің, лауазымның, біліктілікті арттырудың, қызметкерлерді аттестаттаудың, еңбекті ынталандыру жүйесінің және т.б. функционалдық модельдеріне қатысты ішкі, корпоративтік стандарттары әзірленуі мүмкін. 4. Осы кәсіби стандартта төмендегі терминдер мен анықтамалар қолданылады: 1) салалық біліктілік шеңбері – салада танылатын біліктілік деңгейлерін құрылымдық жағынан сипаттау; 2) кәсіби стандарт – кәсіби қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне және құзыреттілікке, еңбек мазмұнына, сапасына және жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт; 3) кәсіп – арнайы дайындық пен жұмыс тәжірибесінің нәтижесінде алған арнайы теориялық білім мен практикалық дағдылар кешенін білуді талап ететін еңбек қызметінің түрі; 4) жұмысшы кәсібі – материалдық құндылықтарды жасау, өнім (қызметтер, жұмыстар) шығару процесімен тікелей айналысатын, сонымен қатар жөндеу, жүктерді алып өту, жолаушыларды тасымалдау, материалдық қызметтер көрсетумен айналысатын жұмыс берушінің құрылымдық бірлігі. 5) кәсіби қызмет саласы – жалпы интеграциялық негізі бар және оларды орындау үшін еңбек функцияларының және құзыреттерінің ұқсас жиынтығын қарастыратын саланың еңбек қызметі түрлерінің жиынтығы; 6) еңбек қызметінің түрі – еңбек функцияларының және оларды орындауға қажетті құзыреттерінің тұтас жиынтығынан құралған кәсіби қызмет саласының бөлігі; 7) біліктілік деңгейі – орындалатын жұмыстардың күрделілігін, дербестілігі мен жауапкершілігін сипаттайтын қызметкердің біліктілігіне (құзыретіне) қойылатын талаптар деңгейі; 8) біліктілік – қызметкердің нақты бір жұмыс түрін орындауға кәсіби дайындығының дәрежесі; 9) құзыреттілік – қызметкердің кәсіби қызметінде білімін, білігі мен дағдысын қолдану қабілеті; 10) еңбек функциясы – бизнес-процесс айқындайтын және оларды орындау үшін қажетті құзыреттердің болуын көздейтін еңбек іс-қимылдарының кіріктірілген және салыстырмалы түрде автономды жиынтығын білдіретін еңбек қызметі түрінің құрамдас бөлігі. 5. Осы кәсіби стандартта мынадай қысқартулар пайдаланылады: КҚ – кәсіби қызмет; ҚТ – қызмет түрі; КС – кәсіби стандарт; ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері; СБШ – Салалық біліктілік шеңбері (Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 13-қараша 2013 жылы №8904 тіркелген Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 18-қазан 2013 жылғы №184 «Мұнай және газ саласы салалық біліктілік шеңберін бекіту туралы» бұйрығы); БТБА – Жұмыс және жұмысшылар кәсіптерінің Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы; ҚМЖ - ҚР ҚМЖ 01-2005 – ҚР Қызметтердің мемлекеттік жіктеуіші; ҮБС - Басшылардың, мамандардың және басқа да қызметшілер лауазымдарының Үлгілік біліктілік сипаттамалары; ЖҚҚ - жеке бас қауіпсіздік құалдары; БӨҚ - бақылау-өлшеу құралдары; КМШ - концентрацияның мүмкін шегі; МЖ - мамандықтар жіктеуіші.

2- параграф. Шина өндірісіндегі оператор 16. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-4. 17. Ықтимал лауазым атауы: автокамералық агрегат машинисі, протекторлық агрегат машинисі, резеңке қоспаларын каландрлеуші, покрышкаларды қалыптаушы, браслеттер мен брекерлерді құрастырушы, бандажсыз шиналарды жинаушы, покрышкалар жинаушы, резеңке бұйымдар мен бөлшектерді пішуші вулканизация аппаратшысы. 18. 3-қосымшаға сәйкес «Шина өндірісіндегі оператор» кәсібі субъектіні шина өндіру мен қалпына келтірудің негізгі технологиялық процесін жүргізу, реттеу және бақылау бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілді. 19. Шина өндірісіндегі оператордың еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 20. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілді. 21. Кәсіби стандарттың бірліктерін және шина өндірісіндегі оператор еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 4- кестесінде көрсетілді. 22. Шина өндірісіндегі оператор құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 5, 6 және 7-кестелерінде көрсетілді. 3-параграф. Техник 23. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 4-5. 24. Ықтимал лауазым атауы: техник 25. 4-қосымшаға сәйкес «Техник» кәсібі субъектіні шина өндірісі мен вулканизация процесін ұйымдастыру бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілді. 26. Техниктің еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 27. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілді. 28. Кәсіби стандарттың бірліктерін және техник еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 4- кестесінде көрсетілді. 29. Техник құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 5 және 6-кестелерінде көрсетілді. 4. Осы кәсіби стандарттың негізінде берілетін сертификаттардың түрлері 5. Кәсіби стандарттың әзірлеушілері

Еңбек құралдары

Өндірістік жабдықтар Құрал-саймандар құралдар, БӨА 3

Дайын бұйымдар

Нормативтік құжаттама

Дайын бұйымдар

Нормативтік құжаттама

Дайын бұйымдар

Техникалық құжаттама

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары) 1-1) Бұйымдарды вулканизациялау және престеу жабдықтарын дайындау 1-2) Жабдықтардың бұзылу себептерін анықтау және жою, жұмыстың таңдалған тәсілін негіздеу 1-3) Жабдықтардың жұмыс режимін жөндеу мен реттеу 2-1) Бұйымдарды вулканизациялау және престеудің технологиялық процесін жүргізу 2-2) Резеңкеден, резеңкелі желімнен, латекс пен асбесттен жасалған бұйымдарды вулканизациялау 2-3) Әртүрлі құрылымдағы престерде эбонитті, асбестік техникалық, резеңке техникалық және резеңке бұйымдарды престеу-вулканизациялау 3-1) Дайындалған бұйымдардың, қоспалар мен шығарылатын дайындамалардың сапасын бақылау 3-2) Негізгі өнімдерді қоймаға және әрі қарай өңдеу үшін таңбалау, сұрыптау, қаптау және тасымалдау 3-3) Техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу

5-кесте. СБШ бойынша 2-деңгейдегі вулканизация процесінің операторы құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 1-1) Бұйымдарды вулканизациялау және престеу жабдықтарын дайындау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-2) Жабдықтардың бұзылуы себептерін анықтау және жою, жұмыстың таңдалған тәсілін негіздеу үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-3)

Жабдықтардың жұмыс режимін жөндеу мен реттеу үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Вулканизациялық жабдықтар мен пресс-пішін жұмысына жабдықтарды дайындау

Вулканизациялық жабдықтар мен пресс-пішіндердің құрылымдық элементтері; Бұйымдардың вулканизация және престеу процесі үшін жабдықтарды сыныптау Вулканизациялау Бұйымдарды вулканизациялау жабдықтарына, престер және престеу үшін мен құрылғыларға жабдықтардың үлгілік техникалық қызмет көрсету ақауларынвң алдын алу, диагностикалау және жою, жұмыстың оңтайлы тәсілін таңдау және өз таңдауын негіздеу Технологиялық режимдер Бұйымдарды мен жабдық жұмысын вулканизациялаудың әр түрлі бақылау технологиялық режімдері мен вулканизация жабдықтарын, пресс пен құралдарды жөндеу ерекшеліктері

6-кесте. СБШ бойынша 3-деңгейдегі вулканизация процесінің операторы құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 2-1) Бұйымдарды вулканизациялау және престеудің технологиялық процесін жүргізу үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

2-2)

Резеңкеден, резеңкелі желімнен, латекс пен асбесттен жасалған бұйымдарды вулканизациялау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

2-3)

Әртүрлі құрылымдағы престерде эбонитті, асбестік техникалық, резеңке техникалық және резеңке бұйымдарды престеу-вулканизациялау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

2. КС паспорты 6. Экономикалық қызметтің түрі (кәсіби қызмет саласы): шина өндірісі және вулканизация процесі. 7. Экономикалық қызмет түрінің (кәсіби қызмет саласының) негізгі мақсаты: шина өндірісінің технологиялық процесін жүргізу және вулканизация процесі. Кәсіби стандарт «Шина өндірісі және вулканизация процесі» кәсіби қызмет саласында еңбек мазмұнына, сапасына, жағдайына, қызметкердің біліктілігі мен құзыреттеріне қойылатын талаптарды айқындайды. 8. Еңбек қызмет, кәсіп түрлері, біліктілік деңгейлері осы кәсіби стандарттың 1-қосымшасында көрсетілді. Стандарт талаптары осы саланың мынадай қызмет түрлері мен кәсіптеріне қатысты қолданылады: вулканизация процесінің операторы, шина өндірісіндегі оператор және техник. 3. Еңбек қызметі (кәсіп) түрлерінің карточкалары 1- параграф. Вулканизация процесінің операторы 9. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-4. 10. Ықтимал лауазым атауы: вулканизаторшы, престеуші-вулканизаторшы. 11. 2-қосымшаға сәйкес «Вулканизация процесінің операторы» кәсібі субъектіні вулканизациялау үшін бұйымдарды, негізгі және қосымша материалдарды дайындау, вулканизация процесін, шина және техникалық резеңке өндірісіндегі негізгі технологиялық процесті жүргізу, реттеу және бақылау бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілді. 12. Вулканизация процесі операторының еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 13. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілді. 14. Кәсіби стандарттың бірліктерін және вулканизация процесінің операторы еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 4- кестесінде көрсетілді. 15. Вулканизация процесінің операторы құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 5, 6 және 7- кестелерінде көрсетілді.

Еңбек мәні

Өндірістік жабдықтар Шикізат, материалдар, резеңке бұйымдар Өндірістік жабдықтар Құрал-саймандар құралдар, жабдықтар Өндірістік жабдықтар Құрал-саймандар құралдар, жабдықтар Өндірістік жабдықтар Құрал-саймандар құралдар, БӨА Өндірістік жабдықтар Құралдар, құрылғылар, БӨА

2

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 2014 жылғы 9 сәуірдегі № 70 бұйрығына 2-қосымша

Білік пен дағды Бұйымдарды вулканизациялау және престеудің технологиялық процестерін жүргізу

Вулканизация жабдығында резеңкеден, резеңкелі желімнен, латекс пен асбесттен жасалған бұйымдарды вулканизациялау, материалдар мен бұйымдарды вулканизациялаудан кейін өңдеу Әртүрлі құрылымдағы престерде эбонитті, асбестік техникалық, резеңке техникалық және резеңке бұйымдарды престеу-вулканизациялау

Білім Престеу-вулканизациялау үшін материалдардың техникалық сипаттамасы және оларды өңдеу ерекшеліктері; қосалқы операцияларды тағайындау және оларды орындау амалдары; бұйымдарды престеувулканизациялаудың технологиялық процесінің мазмұны мен параметрлері Шикізаттарды, материалдар мен резеңкелі бұйымдарды вулканизацияға дайындау әдістерінің мазмұны және оларды өңдеу ерекшеліктері; бұйымды вулканизациялаудың технологиялық процесінің мазмұны және параметрлері Престеу-вулканизациялау үшін материалдардың техникалық сипаттамасы және оларды өңдеу ерекшеліктері; қосалқы операцияларды тағайындау және оларды орындау амалдары

6. Келісу парағы Келісу күні

3

Дайын бұйымдар

Дайын бұйымдар Дайын бұйымдар

Міндет- Жеке және кәсіби құзыреттер тің № 3-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, дайындалған бұйымдардың, қоспалар мен шығарылатын дайындамалардың сапасын бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық- басқарушылық қызмет 3-2)

3-3)

Білік пен дағды

Білім

Вулканизация және престеу өнімдері сапасына қойылатын техникалық талаптар Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше Дайын бұйымды Өнім сапасына белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен жиынтықтау және ілеспе қойылатын бақылауын, негізгі өнімдерді қоймаға және әрі қарай өңдеу құжаттарды ресімдеу мемлекеттік үшін таңбалау, сұрыптау, қаптау және тасымалдау үшін стандарттар жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше Техникалық Техникалық белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен құжаттаманы құжаттама бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы қолданыстағы жасау тәртібі нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін нормативтік құжаттарға мен оның жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске сәйкес жасау нысаны асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Міндеттің № 1-1)

1-2)

1-3)

Дайын бұйымдар сапасын тексеру, оларды бағалау өлшемін таңдау және негіздеу, нәтижелерді дұрыс бағалау

3-3)

Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі -

1-3) Жабдықтар жұмысының режімін жөндеу және реттеу 2-1) Покрышкалардың металдық-кордтық бөлшектерін дайындау 2-2) Жегетін камералар мен протекторларды дайындау 2-3) Браслет, брекет, покрышка мен шиналарды жинау 3-1)Дайын өнім сапасын бақылау және тексеру

Жеке және кәсіби құзыреттер

Білік пен дағды

Шина, покрышка және камера өндірісіне дайындық жұмыстары үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Шина, покрышка және камера өндірісіндегі жабдықтарға техникалық қызмет көрсету үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Жабдықтар жұмысының режімін жөндеу және реттеу үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

МіндетЖеке және кәсіби құзыреттер тің № 3-1) Шина, камера мен покрышканың жаңа түрін үлгілеуге қатысу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершіліккті болжайтын басқарушылық қызмет 3-2)

3-3)

3-2) Дайын өнімді таңбалау, сұрыптау, баланстау, жиынтықтау, қаптау және тасымалдау 3-3) Техникалық құжаттаманы қолданыстағы техникалық құжаттарға сәйкес ресімдеу

Білім

Резеңкелі техникалық Шина, покрышка және бұйымдар мен аяқ киімдер камера өндірісі бойынша өндіру жабдықтарын пайдалану жабдықтар, құрылғылар мен бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы Технологиялық процестің қалыпты барысынан ауытқу себептерін анықтау, оларды болдырмау

Жабдықта ақаулықтың туындауының қарапайым принциптері мен оларды жою тәсілдері

Шина, покрышка және камера өндірісіндегі жабдықтар жұмысының режімін жөндеу және реттеу

Жабдықтарды жөндеу және қызмет көрсету қағидалары

Білік пен дағды

Білім

Шина мен покрышкаларды вулканизациялау, покрышка мен корд бөлшектерін сынықтарын резеңкелеу, қиып пішу және тұйықтау

Шиналарды вулканизациялау тәсілдері мен процесс мазмұны, технологиялық процесінің мазмұны мен параметрлері

Резеңке бұйымдарды, кордкендір жібі мен рулонды корд дайындамаларын түйістіру, агрегаттағы жегілетін камералар мен протекторларды дайындау

Есу майысқақ түтіктерін дайындаудың технологиялық процесінің мазмұны мен параметрлері, ораушы машиналарда резеңкелі баулар мен түтіктерді орау

Жинауға корд тілкемдерін дайындау, браслет, брекет, покрышка мен шиналарды және бандажсыз сом шиналарды, велосипед, мото, авиациялық және автокөлік покрышкаларын жинау

Покрышкаларды жинау, браслет пен брекетті желімдеудің технологиялық процесінің мазмұны мен параметрлері, покрышкалардың техникалық сипаттамалары

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Сыртқы түрі бойынша Өнім сапасына өнімдердің сапасын қойылатын тексеру мемлекеттік стандарттар Ілеспе құжаттарды Дайын өнімді ресімдеу және дайын сұрыптау, бұйымды жиынтықтау қаптау тәсілдері. Орам сапасына қойылатын талаптар Техникалық Техникалық құжаттама жасау құжаттама жасау тәртібі мен принципі, оның нысандары

«Шина өндірісі және вулканизация процесі» кәсіби стандартына 4-қосымша Техник 1- кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 3119 «Техник» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Шина өндірісі және вулканизация процесі Жұмыстың және жұмысшы мамандардың бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылымы, БТБА Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2012 бөлімі жылғы 21 мамырдағы №201-ө-м бұйрығымен бекітіліген Басшылардың, мамандардың және басқа қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығы БТБА бойынша кәсіп Техник СБШ біліктілік деңгейі 4 5 2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал Химия өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту жағдайлары ықтималдығы Жұмысқа рұқсат берудің ҚР Заңнамасына сәйкес ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі Талап етілетін жұмыс тәжірибесі 4 Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша 2-3-деңгейде 3 жыл кәсіби даярлық), практикалық тәжірибе. 5 Техникалық және кәсіби білім (немесе ортадан кейінгі 4-деңгейде 4 жыл білім) немесе жоғары білім, қосымша кәсіби білім беру бағдарламалары, практикалық тәжірибе Еңбек функциясының №

Шина өндіру және вулканизация процесі жұмыстарын ұйымдастыру Дайын бұйымдардың сапасын бақылау және тексеру

3

Шина, камера мен покрышканың жаңа түрін үлгілеуге қатысу

2

Машиналар, аппараттар, жабдықтар Дайын бұйымдар Дайын бұйымдар Дайын бұйымдар

3

Еңбек құралдары

Машиналар, аппараттар, жабдықтар

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Бақылау өлшеу аспаптары

1-2) Шина, покрышка мен камера өндірісіндегі жабдықтарға техникалық қызмет көрсету бойынша жұмыстарды ұйымдастыру 1-3) Материалдар шығыны мен бұйым шығарылымының есебін жүргізу

Ғылыми -техникалық құжаттама және техникалық әдебиет Шикізат, материалдар Нормативтік және техникалық құжаттама Техникалық құжаттама

3. Жалпы ережелер 1. Кәсіби стандарт: 1) кәсіби қызметтің мазмұнына бірыңғай талаптарды әзірлеуге, еңбек нарығының қазіргі қажеттілігіне жауап беретін біліктілік талаптарын жаңартуға; 2) қызметкерлерді басқару саласындағы кең ауқымды міндеттерді шешуге; 3) білім беру стандарттарын, оқу жоспарларын, модульдік оқу бағдарламаларын әзірлеуге, сонымен қатар тиісті оқу-әдістемелік материалдарды әзірлеуге; 4) кәсіби даярлықтарына бағалау жүргізуге және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растауға арналған. 2. Кәсіби стандарттарды негізгі пайдаланушылар: 1) білім беру ұйымдарының түлектері, қызметкерлер; 2) ұйымдардың басшылары мен қызметкерлері, ұйымдардың қызметкерлерін басқару бөлімшелерінің басшылары мен мамандары; 3) білім беру бағдарламаларын әзірлейтін мамандар; 4) кәсіби даярлықты бағалау және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растау саласындағы мамандар. 3. Кәсіби стандарттардың негізінде қызметтің, лауазымның, біліктілікті арттырудың, қызметкерлерді аттестаттаудың, еңбекті ынталандыру жүйесінің және т.б. функционалдық модельдеріне қатысты ішкі, корпоративтік стандарттары әзірленуі мүмкін. 4. Осы кәсіби стандартта төмендегі терминдер мен анықтамалар қолданылады: 1) салалық біліктілік шеңбері – салада танылатын біліктілік деңгейлерін құрылымдық жағынан сипаттау; 2) кәсіби стандарт – кәсіби қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне және құзыреттілікке, еңбек мазмұнына, сапасына және жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт; 3) кәсіп – арнайы дайындық пен жұмыс тәжірибесінің нәтижесінде алған арнайы теориялық білім мен практикалық дағдылар кешенін білуді талап ететін еңбек қызметінің түрі; 4) жұмысшы кәсібі – материалдық құндылықтарды жасау, өнім (қызметтер, жұмыстар) шығару процесімен тікелей айналысатын, сонымен қатар жөндеу, жүктерді алып өту, жолаушыларды тасымалдау, материалдық қызметтер көрсетумен айналысатын жұмыс берушінің құрылымдық бірлігі. 5) кәсіби қызмет саласы – жалпы интеграциялық негізі бар және оларды орындау үшін еңбек функцияларының және құзыреттерінің ұқсас жиынтығын қарастыратын саланың еңбек қызметі түрлерінің жиынтығы; 6) еңбек қызметінің түрі – еңбек функцияларының және оларды орындауға қажетті құзыреттерінің тұтас жиынтығынан құралған кәсіби қызмет саласының бөлігі; 7) біліктілік деңгейі – орындалатын жұмыстардың күрделілігін, дербестілігі мен жауапкершілігін сипаттайтын қызметкердің біліктілігіне (құзыретіне) қойылатын талаптар деңгейі; 8) біліктілік – қызметкердің нақты бір жұмыс түрін орындауға кәсіби дайындығының дәрежесі; 9) құзыреттілік – қызметкердің кәсіби қызметінде білімін, білігі мен дағдысын қолдану қабілеті; 10) еңбек функциясы – бизнес-процесс айқындайтын және оларды орындау үшін қажетті құзыреттердің болуын көздейтін еңбек іс-қимылдарының кіріктірілген және салыстырмалы түрде автономды жиынтығын білдіретін еңбек қызметі түрінің құрамдас бөлігі. 5. Осы кәсіби стандартта мынадай қысқартулар пайдаланылады: КҚ – кәсіби қызмет; ҚТ – қызмет түрі; КС – кәсіби стандарт; ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері; СБШ – Салалық біліктілік шеңбері (Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 13-қараша 2013 жылы №8904 тіркелген Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 18-қазан 2013 жылғы №184 «Мұнай және газ саласы салалық біліктілік шеңберін бекіту туралы» бұйрығы); БТБА – Жұмыс және жұмысшылар кәсіптерінің Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы; ҚМЖ - ҚР ҚМЖ 01-2005 – ҚР Қызметтердің мемлекеттік жіктеуіші; ҮБС - Басшылардың, мамандардың және басқа да қызметшілер лауазымдарының Үлгілік біліктілік сипаттамалары; ЖҚҚ - жеке бас қауіпсіздік құалдары; БӨҚ - бақылау-өлшеу құралдары; КМШ - концентрацияның мүмкін шегі; МЖ - мамандықтар жіктеуіші. 6. КС паспорты 6. Экономикалық қызметтің түрі (кәсіби қызмет саласы): полимерлік өндіріс технологиясы. 7. Экономикалық қызмет түрінің (кәсіби қызмет саласының) негізгі мақсаты: пластмассаны түрлі әдістермен қайта өңдеуді жүзеге асыру, престеуді жүргізу, полимерлік материалддарды қайта өңдеудің технологиялық процесін жүргізу. Кәсіби стандарт «Полимерлік өндіріс технологиясы» кәсіби қызмет саласында еңбек мазмұнына, сапасына, жағдайына, қызметкердің біліктілігі мен құзыреттеріне қойылатын талаптарды айқындайды. 8. Еңбек қызметінің, кәсіптер түрлері, біліктілік деңгейлері осы кәсіби стандарттың 1-қосымшасында көрсетілді. Стандарт талаптары осы саланың мынадай қызмет түрлері мен кәсіптеріне қатысты қолданылады: пластмасса бұйымдарын престеуші, өндірістегі машинист-оператор және техник-технолог. 7. Еңбек қызметі (кәсіп) түрлерінің карточкалары 1- параграф. Пластмасса бұйымдарын престеуші 9.СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-4. 10. Ықтимал лауазым атауы: құбырлар мен бейіндерді престеуші; пленка материалдарын пресс-орау әдісімен престеуші; жайма материалдарын престеуші; пластмасса бұйымдарын престеуші. 11. 2-қосымшаға сәйкес «Пластмасса бұйымдарын престеуші» кәсібі субъектіні престеу материалдарын, композициялар мен жабдықтарды престеуге дайындау, бұйымдарды престеу материалдарымен түрлі әдістермен престеу, өндіріс процесінде бұйымдардың сапасын бақылау, дайын өнімді қаптау бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 12. Пластмасса бұйымдарын престеушінің еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 13. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 14. Кәсіби стандарттың бірліктерін және пластмасса бұйымдарын престеуші еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 4- кестесінде көрсетілді. 15. Пластмасса бұйымдарын престеуші құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 5, 6 және 7- кестелерінде көрсетілді. 2- параграф. Өндірістегі машинист-оператор 16. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-4. 17. Ықтимал лауазым атауы: экструдер машинисі; пластикалық массаларды түйіршектеу машинисі; микструдер машинисі; өздігінен желімденетін пленкалар қондырғысының машинисі; поливинил-хлоридтік пленка өндірісінің вальцовалық-каландрлік бағытындағы оператор; пластикалық массалар бұйымдарын өндіру бағытындағы роторлық желі операторы; пластмасса құюшы. 18. 3-қосымшаға сәйкес «Өндірістегі машинист-оператор» кәсібі субъектіні пластмассаны түрлі әдістермен өңдеу, материалдарды, композицияларды және жабдықтарды жұмысқа дайындау, технологиялық процес параметрлерін және бұйым сапасын бақылау, дайын өнімді қаптау бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 19. Өндірістегі машинист-оператордың еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 20. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілді. 21. Кәсіби стандарттың бірліктерін және өндірістегі машинист-оператор еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 4- кестесінде көрсетілді. 22. Өндірістегі машинист-оператордың құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 5, 6 және 7-кестелерінде көрсетілді. 3- параграф. Техник-технолог 23. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 4-5. 24. Ықтимал лауазым атауы: техник. 25. 4-қосымшаға сәйкес «Техник-технолог» кәсібі субъектіні полимерлік өндірістің технологиялық процесін ұйымдастыру бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 26. Техник-технологтың еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 27. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 28. Кәсіби стандарттың бірліктерін және техник-технолог еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 29. Техник-технолог құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 5 және 6-кестелерінде көрсетілді. 4. Осы кәсіби стандарттың негізінде берілетін сертификаттардың түрлері

7. Кәсіби стандарттың сараптамасы және тіркелуі Осы кәсіби стандартты _______________________________ тіркеді Кәсіби стандарттар тізбесіне _____________ тіркеу № енгізілді Хат (хаттама) № ___________ Күні__________________

Еңбек қызметі, кәсіп түрлері, біліктілік деңгейлері Р/н

3-2) Жаңа техниканы енгізу бағдарламаларын, өндірістік күштерді уақтылы игеру, технологияны жетілдіру бойынша ұйымдастырушылық-техникалық іс-шараларды әзірлеуге қатысу 3-3) Бөлімше персоналының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру

Қызмет түрінің атауы

01-2005 ҚР МЖ сәйкес кәсіп атауы

СБШ біліктілік деңгейі

Престеу материалдарын, композициялар мен жабдықтарды престеуге дайындау, бұйымдарды престеу материалдарымен түрлі әдістермен престеу, өндіріс процесінде бұйымдардың сапасын бақылау, дайын өнімді қаптау

Пластмасса бұйымдарын престеуші

Құбырлар мен бейіндерді престеуші; пленка материалдарын прессорау әдісімен престеуші; жайма материалдарын престеуші; пластмасса бұйымдарын престеуші

2.

Пластмассаны түрлі әдістермен өңдеу, материалдарды, композицияларды және жабдықтарды жұмысқа дайындау, технологиялық процес параметрлерін және бұйым сапасын бақылау, дайын өнімді қаптау

Өндірістегі машинистоператор

Экструдер машинисі; пластикалық 2-4 массаларды түйіршектеу машинисі; микструдер машинисі; өздігінен желімденетін пленкалар қондырғысының машинисі; поливинил-хлоридтік пленка өндірісінің вальцовалық-каландрлік бағытындағы оператор; пластикалық массалар бұйымдарын өндіру бағытындағы роторлық желі операторы; пластмасса құюшы

3.

Полимерлік өндірістің технологиялық Техникпроцесін ұйымдастыру технолог

Техник-технолог

2-4

4-5

«Полимерлік өндіріс технологиясы» кәсіби стандартына 2-қосымша Пластмасса бұйымдарын престеуші Білім

1-1)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, шина өндіру және вулканизация процесінің жұмысын ұйымдастыру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Шина өндірісі және вулканизация процесі жұмысының өндірісін басқару

Шина вулканизациясы процесінің мазмұны мен тәсілдері, технологиялық процесс мазмұны мен параметрлері

1-2)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, шина, покрышка мен камера өндірісіндегі жабдықтарға техникалық қызмет көрсету бойынша жұмыстарды ұйымдастыру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Жөндеуді жоспарлау және ұйымдастыру: жөндеу жұмыстарының кестелері, ведомосі, оларды жүргізу тәсілдері, жабдықтарды жөндеуге дайындау

Технологиялық процесс параметрлері, ықтимал бұзушылықтар, себептері, ескерту және жою тәсілдері

1-3)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, материалдар шығыны мен бұйым шығарылымының есебін жүргізу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Шикізат, материалдар, құрал-саймандар, отын мен энергия шығындарын нормалау

Шикізат, материалдар, құрал-саймандар, отын мен энергия шығындарының нормативтері

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, өндірістің технологиялық процестері параметрлерін бақылау және реттеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Автоматика құралдарының көмегімен өндірістің негізгі технологиялық процесін бақылау

2-1)

Еңбек нарығының үрдістерін ескерумен кәсіптің атауы

1.

3-1) Шина, камера мен покрышканың жаңа түрін үлгілеуге қатысу

Білік пен дағды

Келісу күні

«Полимерлік өндіріс технологиясы» кәсіби стандартына 1-қосымша

2-1) Өндірістің технологиялық процестері параметрлерін бақылау және реттеу 2-2) Дайын өнім сапасын бақылау және тексеру 2-3) Техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу

Жеке және кәсіби құзыреттер

Өндіріс технологиясы саласындағы озық отандық және шетелдік тәжірибелерді зерделеу Өндіріс Өндіріс технологиясы негіздері; жұмысының мамандық бейіні бойынша көлемін жоспарлау басқарушылық нормативтік анықтамалық материалдар

«Полимерлік өндіріс технологиясы» кәсіби стандарты

5-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі техник құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің №

Ұқсас жобаланатын ең үздік отандық және шетелдік технологиялардың техникалық сипаттамасы мен экономикалық көрсеткіштері; типтік технологиялық процестер және өндіріс режімдері Технологиялық процес жобаланатын бұйым құрылымы немесе өнім құрамы; технологиялық процестерді және өндіріс режімдерін жобалау жүйесі және әдістері

6. Келісу парағы

1-1) Шина өндіру және вулканизация процесінің жұмысын ұйымдастыру

Нормативтік құжаттар Нормативтік құжаттар Технологиялық және техникалық құжаттама Ғылыми зерттеу

Шығарылатын өнімді жетілдіру, жаңа модельге дайындау режимін белгілеу

Ұйым атауы Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің Техникалық және кәсіби білімді және кадрлар даярлауды дамыту жөніндегі салалық кеңесі

Бақылау өлшеу аспаптары

Бақылау өлшеу аспаптары

Білім

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта) Еңбек функЕңбек мәні циясы № 1 Машиналар, аппараттар, жабдықтар Машиналар, аппараттар, жабдықтар

Өндірістік күштерді уақтылы игеру, технологияны жетілдіру бойынша ұйымдастырушылықтехникалық іс-шараларды, жаңа техниканы әзірлеуге қатысу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершіліккті болжайтын басқарушылық қызмет Бөлімшелер қызметкерлерінің өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершіліккті болжайтын басқарушылық қызмет

Білік пен дағды

5. Кәсіби стандарттың әзірлеушілері

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері)

1 2

Шикізатқа, материалдарға, дайын өнімге қойылатын техникалық талаптар; стандарттар және техникалық шарттар Технологиялық және Технологиялық техникалық құжаттама және техникалық жасау құжаттаманы жасау тәртібі

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 2014 жылғы 9 сәуірдегі № 70 бұйрығына 3-қосымша

3- кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі

Химия өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары

Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

1-2) Шина, покрышка және камера өндірісіндегі жабдықтарға техникалық қызмет көрсету

Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 3-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, дайын өнімдердің сапасын бақылау және тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет 3-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, дайын өнімді таңбалау, сұрыптау, баланстау, жиынтықтау, қаптау және тасымалдау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Базалық топ

2

1-1) Шина, покрышка және камера өндірісіне дайындық жұмыстары

Дайындалатын материалдар мен бұйымдар сапасы

6-кесте. СБШ бойынша 5-деңгейдегі техник құзыретіне қойылатын талаптар

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

7-кесте. СБШ бойынша 4- деңгейдегі шина өндірісіндегі оператор құзыретіне қойылатын талаптар

Шина өндірісіндегі оператор

Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы ҚР Заңнамасына сәйкес

Құралдар, реагенттер, материалдар, ЖҚҚ, БӨА Құрал-саймандар, құралдар, ЖҚҚ, БӨА Аспаптар, автоматика, ЖҚҚ Нормативтік құжаттар Нормативтік құжаттар Нормативтік құжаттар Дайын өнімді бақылау және материалдарды талдау әдістемесі Нормативтік құжаттар Техникалық құжаттама

Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 2-1) Покрышкалардың металдықкордтық бөлшектерін дайындау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 2-2) Жегетін камералар мен протекторларды дайындау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 2-3) Браслет, брекет, покрышка мен шиналарды жинау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) 8231 «Протекторлық агрегат машинисі»,8231 «Автокамералық агрегат машинисі»,8231 «Вулканизация аппаратшысы»,8231 «Резеңке қоспаларын каландрлеуші», 8231 «Покрышкаларды қалыптаушы» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Шина өндірісі және вулканизация процесі Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА 31- шығарылым, «Резеңке қоспаларын өндіру мен бөлімі қайта өңдеудің жалпы кәсіптері» БТБА бойынша кәсібі Протекторлық агрегат Резеңке Покрышкаларды Браслеттер мен машинисі қоспаларын қалыптаушы брекерлерді каландрлеуші жинаушы СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар 2 2-3 3 3 3 4-5 4 4-5 4-5 4 6 СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар БТБА бойынша кәсібі АвтокамеБандажсыз Резеңке бұйымдар Вулканизация Покрышкалар ралық агрегат шиналарды мен бөлшектерді аппаратшысы жинаушы машинисі жинаушы пішуші 2 2-3 3 2-3 3 5 4 4 4-5 4 6 6

Еңбек құралдары

6- кесте. СБШ бойынша 3- деңгейдегі шина өндірісіндегі оператор құзыретіне қойылатын талаптар

«Шина өндірісі және вулканизация процесі» кәсіби стандартына 3-қосымша

Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, дайын өнім сапасын бақылау және тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

2-3)

5-кесте. СБШ бойынша 2- деңгейдегі шина өндірісіндегі оператор құзыретіне қойылатын талаптар

7-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі вулканизация процесінің операторы құзыретіне қойылатын талаптар

2- кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі

7. Кәсіби стандарттың сараптамасы және тіркелуі

Өндірістік жабдықтар

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі

1

Жетекші отандық және шетелдік кәсіпорындардың ұқсас өнім өндірудің үдемелі технологиясы саласындағы тәжірибесі

Ұйым атауы Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің Техникалық және кәсіби білімді және кадрлар даярлауды дамыту жөніндегі салалық кеңесі

Еңбек функЕңбек мәні циясы № 1 Өндірістік жабдықтар

Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс Химия өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту жағдайлары ықтималдығы Жұмысқа рұқсат берудің ерекше ҚР Заңнамасына сәйкес шарттары СБШ біліктілік деңгейі Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі Талап етілетін жұмыс тәжірибесі 2 Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту 3 Техникалық және кәсіби білімнің белгіленген деңгейі, практикалық жұмыс тәжірибесі 4 Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби СБШ бойынша даярлық), практикалық тәжірибе 2-3-деңгейде 3 жыл

Білім

Өндіру технологиясы саласындағы озық отандық және шетелдік тәжірибелерді зерделеу

Осы кәсіби стандартты _______________________________ тіркеді Кәсіби стандарттар тізбесіне _____________ тіркеу № енгізілді Хат (хаттама) № ___________ Күні__________________

Техник

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

Білік пен дағды

Өндіріс жұмысының көлемін жоспарлау

Техник

2- кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар

Еңбек функциясының № 1

2-2)

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта) Шина өндірісіндегі Автокамералық агрегат 2-4 оператор машинисі, протекторлық агрегат машинисі, резеңке қоспаларын каландрлеуші, покрышкаларды қалыптаушы, браслеттер мен брекерлерді құрастырушы, бандажсыз шиналарды жинаушы, покрышкалар жинаушы, резеңке бұйымдар мен бөлшектерді пішуші вулканизация аппаратшысы

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 8231 «Вулканизаторшы», 8231 «Престеуші-вулканизаторшы» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Шина өндірісі және вулканизация процесі Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА бөлімі 31- шығарылым, «Резеңке қоспаларын өндіру мен қайта өңдеудің жалпы кәсіптері» БТБА бойынша кәсібі Вулканизаторшы Престеуші-вулканизаторшы СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар 2 2-3 2-3 3 4-5 4-5 4 6 6

Еңбек функциясы №

6-кесте. СБШ бойынша 5- деңгейдегі техник-технолог құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 3-1) Техникалық резеңке бұйымдардың жаңа түрлерін үлгілеуге қатысу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет 3-2) Әзірленген, арнайы резеңке қоспаны дайындау үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет 3-3) Бөлімше персоналының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершіліккті болжайтын басқарушылық қызмет

Еңбек Еңбек функциясының атауы функциясының № (кәсіби стандарттың бірліктері) 1 Шина, покрышка және камера өндірісіне дайындық жұмыстары 2 Шина және протектор өндірісінің технологиялық процесін жүргізу 3 Дайындалатын өнім сапасын тексеру және бақылау

Вулканизация процесінің операторы Білім

Техникалық және кәсіби білім Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша СБШ бойынша кәсіби даярлық), практикалық тәжірибе 2-3-деңгейде 3 жыл 3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі

1- кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы

Резеңке бұйымдарын өндіру жұмыстарын Кәсіпорын өнімін өндіру басқару технологиясы

Дайындалатын материалдар мен бұйымдар сапасы

Еңбек нарығының СБШ үрдістерін 01-2005 ҚР МЖ сәйкес кәсіп атауы біліктілік ескерумен деңгейі кәсіптің атауы Вулканизация Вулканизаторшы, престеуші2-4 процесінің вулканизаторшы операторы

«Шина өндірісі және вулканизация процесі» кәсіби стандартына 2-қосымша

5-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі техник-технолог құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 1-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық резеңке бұйымдар дайындау бойынша технологиялық процесті жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 1-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық резеңке бұйымдар дайындауға арналған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету жұмыстарын ұйымдастыру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 1-3) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, материалдар шығынының және бұйымдар шығарылымының есебін жүргізу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 2-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, өндірістің технологиялық процестері параметрлерін бақылау және реттеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 2-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, дайын бұйымдардың сапасын бақылау және тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 2-3) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, технологиялық және техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

3 4

Еңбек қызмет, кәсіп түрлері, біліктілік деңгейлері

Технологиялық процесс параметрлері. Технологиялық процесс параметрлерін реттеу тәсілдері

1- кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 8232 «Пластмасса бұйымдарын престеуші» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Полимерлік өндіріс технологиясы Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА 27- шығарылым, «Полимерлік материалдар өндірісі және одан жасалған өнімдер» бөлімі БТБА бойынша кәсібі Құбырлар мен Пленка материалдарын пресс- Жайма Пластмасса бейіндерді престеуші орау әдісімен престеуші материалдарын бұйымдарын престеуші престеуші СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар 2 3 2-3 2-3 3 4 5 4-5 4-5 4 6 6 2- кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі

Химия өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы ҚР Заңнамасына сәйкес Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

(Жалғасы 17-бетте).

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі


(Жалғасы. Басы 15-16-беттерде). 2

1-2)

Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту Техникалық және кәсіби білімнің белгіленген деңгейі, практикалық жұмыс тәжірибесі Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби даярлық), практикалық тәжірибе

3 4

Пластмассадан бұйымдар өндіруге арналған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Престеу режимін орнату үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

СБШ бойынша 2-3-деңгейде 3 жыл

1-3)

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі Еңбек функ- Еңбек функциясының атауы циясының № (кәсіби стандарттың бірліктері) Пластмасса бұйымдарын өндіру үшін жабдықтарды жұмысқа дайындау

2

Резеңке қоспаларды балқыту және біліктеудің, латексті қоспаларды, резеңкелік желімдерді және жабындарды дайындаудың, резеңке қоспаларды каландрлеу және кордты сіңдірудің технологиялық процесін жүргізу

Міндеттің № 2-1)

Дайын өнімдердің сапасын тексеру және бақылау 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

Еңбек функЕңбек мәні циясы № 1 Өндірістік жабдықтар Өндірістік жабдықтар Өндірістік жабдықтар 2

Өндірістік жабдықтар Өндірістік жабдықтар Өндірістік жабдықтар

3

Дайын бұйымдар Дайын бұйымдар Дайын бұйымдар

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Реагенттер, материалдар, ЖҚҚ Құрал-саймандар, құралдар, ЖҚҚ, БӨА Аспаптар, автоматика, ЖҚҚ Нормативтік құжаттар Нормативтік құжаттар Нормативтік құжаттар

1-1) Пластмасса бұйымдарын өндіру үшін жабдықтарды жұмысқа дайындау 1-2) Пластмасса бұйымдарын өндіруге арналған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету 1-3) Престеу режимін орнату 2-1) Түрлі пластмасса бұйымдарын престеу процесіндегі негізгі және қосалқы операцияларды жүргізу 2-2) Пластикалық массалардан автоматты роторлық желіде бұйымдар дайындау 2-3) Пластмасса бұйымдарды престеудің технологиялық процесі параметрлерін бақылауөлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша реттеу

Нормативтік құжаттар Нормативтік құжаттар

3-2) Дайын бұйымның технологиялық процесін және сапасын бақылау 3-2) Дайын өнімді таңбалау, сұрыптау, жиынтықтау, қаптау және тасымалдау

Техникалық құжаттама

3-3) Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес техникалық құжаттаманы ресімдеу

5-кесте. СБШ бойынша 2- деңгейдегі пластмасса бұйымдарын престеуші құзыретіне қойылатын талаптар Міндет- Жеке және кәсіби құзыреттер тің № 1-1) Пластмасса бұйымдарын өндіруге арналған жабдықтарды жұмысқа дайындау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-2) Пластмасса бұйымдарын өндіруге арналған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-3) Престеу режимін баптау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Пластмасса бұйымдарын өндіру бойынша дайындық жұмыстарын жүргізу

Негізгі және қосалқы жабдықтың құрылысы, оның жұмыс істеу принципі, оны жұмысқа дайындау қағидасы

Технологиялық процестің қалыпты барысынан ауытқу себептерін анықтау, оларды болдырмау

Жабдықта ақаулықтың туындауының қалыпты принциптері мен оларды жою тәсілдері

Жабдықтарды пластмасса бұйымдарын өндірудің түрлі технологиялық процестеріне баптау

Технологиялық процес параметрлері. Престеудің технологиялық процесі параметрлерінің нормадан ауытқу себептері

6-кесте. СБШ бойынша 3- деңгейдегі пластмасса бұйымдарын престеуші құзыретіне қойылатын талаптар МіндетЖеке және кәсіби құзыреттер тің № 2-1) Түрлі пластмасса бұйымдарын престеу процесіндегі негізгі және қосалқы операцияларды жүргізу үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 2-2) Пластикалық массалардан автоматты роторлық желіде бұйымдар дайындау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Пластикалық массаларды өңдеу туралы жалпы мәліметтер. Престеудің дайындық операцияларының реттілігі мен оларды орындау техникасы Пластикалық массалардан Автоматты роторлық автоматты роторлық желімен желінің жұмыс істеу бұйымдарды таблеткілеудің, принципі мен орналасуы, престеудің және механикалық агрегаттарды пайдалану өңдеудің технологиялық қағидасы, олардың жұмыс процесін жүзеге асыру режімдері, технологиялық процестің параметрлері мен ерекшеліктері Пластмасса бұйымдарды престеудің Пластмасса бұйымдарын Бақылау-өлшеу технологиялық процесі параметрлерін престеудің технологиялық аспаптарының, автоматты бақылау-өлшеу аспаптарының процесі параметрлерін және сигналдық көрсеткіштері бойынша реттеу үшін өз бақылау-өлшеу аспаптарының құрылғылардың жұмыс істеу бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көрсеткіштері бойынша реттеу принципі, құрылысы және көздейтін, басшылық етумен норманы орнату орны іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

2-3)

Пластамасса бұйымдарын, жайма материалдарын прессорау әдісімен, құбырлар мен бейіндерді престеу

7-кесте. СБШ бойынша 4- деңгейдегі пластмасса бұйымдарын престеуші құзыретіне қойылатын талаптар МіндетЖеке және кәсіби құзыреттер тің № 3-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, дайын бұйымның технологиялық процесін және сапасын бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет 3-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, дайын өнімді таңбалау, сұрыптау, жиынтықтау, қаптау және тасымалдау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 3-3) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарғасәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Пластмассаны өңдеудің технологиялық процесін және дайын өнім сапасын бақылау

Престеудің технологиялық процесін бақылау әдістемесі. Өнімнің сапалық көрсеткіштері мен олардың сыныпталуы

Дайын бұйымдарды Пластмасс бұйымдарды жиынтықтау және ілеспе сұрыптау, жиынтықтау құжаттама ресімдеу және қаптау тәсілдері. Дайын өнім қаптамасының сапасына қойылатын талаптар Техникалық құжаттама Техникалық құжаттама жасау жасау тәртібі мен принципі, оның нысандары

«Полимерлік өндіріс технологиясы» кәсіби стандартына 3-қосымша

2-2)

2-3)

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) 8232 «Экструдер машинисі»,8232 «Микструдер машинисі»,8232 «Пластикалық массаларды түйіршектеу машинисі», 8232 «Поливинил-хлоридтік пленка өндірісінің вальцовалық-каландрлік бағытындағы оператор» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008)

Экструдер Поливинил-хлоридтік пленка машинисі өндірісінің вальцовалықкаландрлік бағытындағы оператор БТБА бойынша разрядтар 2-3 4-5 6 6 БТБА бойынша разрядтар Пластмасса құюшы

2 3 4

2-3 4-5 6

Пластикалық массаларды түйіршектеу машинисі 3 4-5 6 Өздігінен желімденетін пленкалар қондырғысының машинисі 4-5 -

3-4 Пластикалық массалар бұйымдарын өндіру бағытындағы роторлық желі операторы; пластмасса құюшы 3 4 -

Химия өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары

Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі

Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы ҚР Заңнамасына сәйкес Талап етілетін жұмыс тәжірибесі Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту Техникалық және кәсіби білім СБШ бойынша Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби даярлық) және практикалық тәжірибе 2-3-деңгейде 3 жыл

4

2

Өндірістік жабдықтар Өндірістік жабдықтар Өндірістік жабдықтар

3

Дайын бұйымдар Дайын бұйымдар Дайын бұйымдар

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Реагенттер, материалдар, ЖҚҚ Құрал-саймандар, құралдар, ЖҚҚ, БӨА Аспаптар, автоматика, ЖҚҚ Нормативтік құжаттар Нормативтік құжаттар Нормативтік құжаттар

1-1) Пластмассадан бұйымдар өндіру үшін жабдықтарды жұмысқа дайындау 1-2) Пластмассадан бұйымдар өндіруге арналған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету 1-3) Престеу режимін орнату

Нормативтік құжаттар Нормативтік құжаттар Техникалық құжаттама

3-1) Дайын бұйымның технологиялық процесін және сапасын бақылау 3-2) Дайын өнімнің сапасын бақылау

2-1) Пластмассадан бұйымдарды дайындау

2-3-деңгейде 3 жыл 4-деңгейде 4 жыл

Еңбек функЕңбек функциясының атауы циясының № (кәсіби стандарттың бірліктері) 1 Полимерлік материалдарды өңдеудің технологиялық процесін жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру 2 Өндірістің технологиялық процестері параметрлерін бақылау және реттеу 3 Полимер бұйымдардың жаңа түрлерін үлгілеуге қатысу 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта) Еңбек функЕңбек мәні циясы № 1 Машиналар, аппараттар, жабдықтар Машиналар, аппараттар, жабдықтар Машиналар, аппараттар, жабдықтар 2 Машиналар, аппараттар, жабдықтар Дайын бұйымдар

3

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Бақылау-өлшеу аспаптары

1-1) Полимерлік материалдар өңдеудің технологиялық процесін жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру

Бақылау-өлшеу аспаптары Бақылау-өлшеу аспаптары

1-2) Полимерлік бұйымдарды өңдеуге арналған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету жұмыстарын ұйымдастыру 1-3) Материалдар шығынының және бұйымдар шығарылымының есебін жүргізу

Нормативтік құжаттар

2-1) Өндірістің технологиялық процестері параметрлерін бақылау және реттеу

Нормативтік құжаттар Технологиялық және техникалық құжаттама Ғылыми зерттеу

2-2) Дайын бұйымдардың сапасын бақылау және тексеру 2-3) Технологиялық және техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу 3-1) Полимер бұйымдардың жаңа түрлерін үлгілеуге қатысу

Ғылыми-техникалық құжаттама және техникалық әдебиет Шикізат, материалдар Нормативтік және техникалық құжаттама Машиналар, аппараттар, жабдықтар

Техникалық құжаттама

3-2) Жаңа техниканы ендіру бағдарламаларын, өндірістік қуаттарды уақтылы игерудің ұйымдастырушылық-техникалық, технологиясын жетілдіру іс-шараларын әзірлеуге қатысу 3-3) Бөлімше персоналының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру

Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 1-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, полимерлік материалдар өңдеудің технологиялық процесін жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 1-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, полимерлік бұйымдарды өңдеуге арналған жабдықтарға техникалық қызмет көрсету жұмыстарын ұйымдастыру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 1-3)

2-2)

3-3) Техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарғасәйкес ресімдеу

5-кесте. СБШ бойынша 2-деңгейдегі пластмасса бұйымдарын престеуші құзыретіне қойылатын талаптар

Білік пен дағды Полимерлік материалдар өңдеу өндірісі жұмыстарын жүргізуді басқару

Жөндеу жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру: жөндеу жұмыстарының кестелері, ведомосі, оларды жүргізу тәсілдері, жабдықты жөндеуге дайындау Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше Шикізат, белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру материалдар, құралмен бақылауын, материалдар шығынының және саймандар, отын мен бұйымдар шығарылымының есебін жүргізу үшін энергия шығынын жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы нормалау іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше Өндірістің негізгі белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру технологиялық мен бақылауын, өндірістің технологиялық процесін жүргізу, реттеу және процестері параметрлерін бақылау және реттеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен бақылау норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет Бағынышты қызметкердердің міндеттерді өз бетінше Дайындалатын белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру материалдар мен мен бақылауын, дайын бұйымдардың сапасын бұйымдар сапасы бақылау және тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы технологиялық және қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Технологиялық және техникалық құжаттама жасау

2. Кәсіби стандарттарды негізгі пайдаланушылар: 1) білім беру ұйымдарының түлектері, қызметкерлер; 2) ұйымдардың басшылары мен қызметкерлері, ұйымдардың қызметкерлерін басқару бөлімшелерінің басшылары мен мамандары; 3) білім беру бағдарламаларын әзірлейтін мамандар; 4) кәсіби даярлықты бағалау және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растау саласындағы мамандар. 3. Кәсіби стандарттардың негізінде қызметтің, лауазымның, біліктілікті арттырудың, қызметкерлерді аттестаттаудың, еңбекті ынталандыру жүйесінің және т.б. функционалдық модельдеріне қатысты ішкі, корпоративтік стандарттары әзірленуі мүмкін. 4. Осы кәсіби стандартта төмендегі терминдер мен анықтамалар қолданылады: 1) салалық біліктілік шеңбері – салада танылатын біліктілік деңгейлерін құрылымдық жағынан сипаттау; 2) кәсіби стандарт – кәсіби қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне және құзыреттілікке, еңбек мазмұнына, сапасына және жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт; 3) кәсіп – арнайы дайындық пен жұмыс тәжірибесінің нәтижесінде алған арнайы теориялық білім мен практикалық дағдылар кешенін білуді талап ететін еңбек қызметінің түрі; 4) жұмысшы кәсібі – материалдық құндылықтарды жасау, өнім (қызметтер, жұмыстар) шығару процесімен тікелей айналысатын, сонымен қатар жөндеу, жүктерді алып өту, жолаушыларды тасымалдау, материалдық қызметтер көрсетумен айналысатын жұмыс берушінің құрылымдық бірлігі. 5) кәсіби қызмет саласы – жалпы интеграциялық негізі бар және оларды орындау үшін еңбек функцияларының және құзыреттерінің ұқсас жиынтығын қарастыратын саланың еңбек қызметі түрлерінің жиынтығы; 6) еңбек қызметінің түрі – еңбек функцияларының және оларды орындауға қажетті құзыреттерінің тұтас жиынтығынан құралған кәсіби қызмет саласының бөлігі; 7) біліктілік деңгейі – орындалатын жұмыстардың күрделілігін, дербестілігі мен жауапкершілігін сипаттайтын қызметкердің біліктілігіне (құзыретіне) қойылатын талаптар деңгейі; 8) біліктілік – қызметкердің нақты бір жұмыс түрін орындауға кәсіби дайындығының дәрежесі; 9) құзыреттілік – қызметкердің кәсіби қызметінде білімін, білігі мен дағдысын қолдану қабілеті; 10) еңбек функциясы – бизнес-процесс айқындайтын және оларды орындау үшін қажетті құзыреттердің болуын көздейтін еңбек іс-қимылдарының кіріктірілген және салыстырмалы түрде автономды жиынтығын білдіретін еңбек қызметі түрінің құрамдас бөлігі. 5. Осы кәсіби стандартта мынадай қысқартулар пайдаланылады: КҚ – кәсіби қызмет; ҚТ – қызмет түрі; КС – кәсіби стандарт; ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері; СБШ – Салалық біліктілік шеңбері (Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 13-қараша 2013 жылы №8904 тіркелген Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 18-қазан 2013 жылғы №184 «Мұнай және газ саласы салалық біліктілік шеңберін бекіту туралы» бұйрығы); БТБА – Жұмыс және жұмысшылар кәсіптерінің Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы; ҚМЖ - ҚР ҚМЖ 01-2005 – ҚР Қызметтердің мемлекеттік жіктеуіші; ҮБС - Басшылардың, мамандардың және басқа да қызметшілер лауазымдарының Үлгілік біліктілік сипаттамалары; ЖҚҚ - жеке бас қауіпсіздік құалдары; БӨҚ - бақылау-өлшеу құралдары; КМШ - концентрацияның мүмкін шегі; МЖ - мамандықтар жіктеуіші. 2. КС паспорты 6. Экономикалық қызметтің түрі (кәсіби қызмет саласы): мұнай және газды өңдеу технологиясы. 7. Экономикалық қызмет түрінің (кәсіби қызмет саласының) негізгі мақсаты: қондырғылар мен жабдықтарға қызмет көрсету, техникалық қызмет көрсету, түрлі санаттағы қондырғыларда технологиялық процесті жүргізу. Кәсіби стандарт «Мұнай және газды өңдеу технологиясы» кәсіби қызмет саласында еңбек мазмұнына, сапасына, жағдайына, қызметкердің біліктілігі мен құзыреттеріне қойылатын талаптарды айқындайды. 8. Еңбек қызметінің, кәсіптер түрлері, біліктілік деңгейлері осы КС 1-қосымшасында көрсетілді. Стандарт талаптары осы саланың мынадай қызмет түрлері мен кәсіптеріне қатысты қолданылады: технологиялық қондырғылар операторы, технологиялық қондырғылар машинисі, зертханашы және техник-технолог.

2-параграф. Технологиялық қондырғылар машинисі 16. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-4. 17. Ықтимал лауазым атауы: компрессорлық қондырғылар машинисі, сорғы қондырғысының машинисі 18. 3-қосымшаға сәйкес «Технологиялық қондырғылар машинисі» кәсібі субъектіні түрлі жетекті компрессорларға, сорғыларға қызмет көрсету бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 19. Технологиялық қондырғылар машинисінің еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 20. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 21. Кәсіби стандарттың бірліктерін және технологиялық қондырғылар машинисі еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 22. Технологиялық қондырғылар машинисі құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 5, 6 және 7-кестелерінде көрсетілді. 3-параграф. Зертханашы 23. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-3. 24. Ықтимал лауазым атауы: газдарды және шаңды талдау бойынша зертханашы, зертханашы. 25. 4-қосымшаға сәйкес «Зертханашы» кәсібі субъектіні шаңды, газдарды, суды, ауаны, мұнайды және мұнай өнімдерін талдау бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 26. Зертханашының еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 27. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 28. Кәсіби стандарттың бірліктерін және зертханашы еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 29. Зертханашы құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 5 және 6кестелерінде көрсетілді. 4-параграф. Техник-технолог 30. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 4-5. 31. Ықтимал лауазым атауы: техник-технолог 32. 5-қосымшаға сәйкес «Техник-технолог» кәсібі субъектіні түрлі санаттағы қондырғыларда технологиялық процесч жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 33. Техник-технологтың еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 34. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 35. Кәсіби стандарттың бірліктерін және техник-технолог еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 36. Техник-технолог құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 5 және 6-кестелерінде көрсетілді. 4. Осы кәсіби стандарттың негізінде берілетін сертификаттардың түрлері

Технологиялық процесс параметрлері. Технологиялық процесс параметрлерінің нормадан ауытқу себептері. Технологиялық процесс параметрлерін реттеу тәсілдері Дайын өнім түрлері мен олардың қолданылу мақсаты. Өнімнің сапалық көрсеткіштері мен сыныпталуы. Дайын өнімнің сапасын бақылау әдістері Технологиялық және техникалық құжаттама жасау тәртібі

Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 3-1) Полимер бұйымдардың жаңа түрлерін үлгілеуге қатысу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет 3-2)

3-3)

Жаңа техниканы ендіру бағдарламаларын, өндірістік қуаттарды уақтылы игерудің ұйымдастырушылық-техникалық, технологияны жетілдіру іс-шараларын әзірлеуге қатысу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет Бөлімше персоналының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

6. Келісу парағы Ұйым атауы

Келісу күні

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің техникалық және кәсіби білімді және кадрлар даярлауды дамыту жөніндегі салалық кеңесі

Р/н 1. 2.

Қызмет түрінің атауы Қондырғылар мен жабдықтарды пайдалану, техникалық қызмет көрсету, өндірістік процеске бақылау жүргізу Түрлі жетекті компрессорларға, сорғыларға қызмет көрсету

3.

Шаңды, газдарды, суды, ауаны, мұнайды және мұнай өнімдерін талдау

4.

Түрлі санаттағы қондырғыларда технологиялық процесс жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру. Шығарылатын өнімнің сапасын қамтамасыз ету

Еңбек нарығының 01-2005 ҚР МЖ сәйкес үрдістерін ескерумен кәсіп атауы кәсіптің атауы Технологиялық Технологиялық қондырғылар операторы қондырғылар операторы Технологиялық Компрессорлық қондырғылар машинисі қондырғылар машинисі; Сорғы қондырғысының машинисі Зертханашы Газдарды және шаңды талдау бойынша зертханашы; Зертханашы Техник-технолог Техник-технолог

Міндеттің № 2-1)

2-2)

2-3)

Білім

Бақылау-өлшеу Бақылау-өлшеу аспаптарының аспаптарының жұмысын тексеру көрсеткіштерін алу қағидасы Құбыр мен аппараттарға технологиялық қондырғыларда қызмет көрсету Жөндеу және себептерді жою бойныша тиісті іс-шараларды жүзеге асыру

Техно логиялық процесс операцияларын жүргізу режимі мен тәртібі Техникалық ақаулардың, апаттардың және қиындықтрдың туындау себептері мен шарттары, олардың алдын алу және жою тәсілдері

Жеке және кәсіби құзыреттер

Білік пен дағды

Білім

Қондырғыларда технологиялық процесті жүргізу. Аварияларды жою үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Бақылау және автоматты реттеу құралдарын баптау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Технологиялық режимді бақылау және реттеу. үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Өндірістік процесті ұтымды және үнемді жүргізу. Авариялық жағдайларды жою

Өндіріс технологиясы. Аварияларды жою жоспары

Бақылау және автоматика құралдарының көмегімен берілген режимді қолдау Қондырғының жұмыс режимін аспаптар көрсеткіштері бойынша реттеу

Технологиялық ағындарды бақылау және өлшеу құралдары Қондырғының технологиялық регламенті

7-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі технологиялық қондырғылар операторы құзыретіне қойылатын талаптар МіндетЖеке және кәсіби құзыреттер тің № 3-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, шикізат, өнім, реагенттер, катализаторлар, отын-энергетикалық ресурстар сапасы мен шығынын бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет 3-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, жұмыстардың сапасын тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 3-3)

2-4

1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 8155 «Технологиялық компрессорлар машинисі», 8155 «Технологиялық сорғылар машинисі» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Мұнай және газды өңдеу технологиясы Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА 34-шығарылым «Мұнайды, мұнай өнімдерін, газды, сланецті, көмірді қайта өңдеу және бөлімі магистральдық құбырларға қызмет көрсету» БТБА бойынша кәсібі Технологиялық компрессорлар машинисі Технологиялық сорғылар машинисі СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар 2 2-3 3 4-5 4-5 4 6 6 2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс Мұнай өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту жағдайлары ықтималдығы Жұмысқа рұқсат берудің ерекше ҚР Заңнамасына сәйкес шарттары СБШ біліктілік деңгейі Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі Талап етілетін жұмыс тәжірибесі 2 Қысқа мерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту 3 Техникалық және кәсіби білім 4 Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша СБШ бойынша кәсіби даярлық), практикалық тәжірибе. 2-3-деңгейде 3 жыл

Еңбек функЕңбек функциясының атауы циясының № (кәсіби стандарттың бірліктері) 1 Технологиялық компрессорлар мен сорғылардың жай-күйін тексеру 2 Сұйықтықтар мен газдарды белгіленген режимге сәйкес тасымалдау процесін жүргізу 3 Жөндеу жұмыстарының сапасын тексеру

1

2

2-3

4-5

8155 «Технологиялық қондырғылар операторы»

Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Мұнай және газды өңдеу технологиясы Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА 34-шығарылым «Мұнайды, мұнай өнімдерін, газды, сланецті, көмірді қайта өңдеу және бөлімі магистральдық құбырларға қызмет көрсету» БТБА бойынша кәсібі Технологиялық қондырғылар операторы СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар 2 3 4 2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал Мұнай өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту жағдайлары ықтималдығы Жұмысқа рұқсат берудің ҚР Заңнамасына сәйкес ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі Талап етілетін жұмыс тәжірибесі 2 Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту 3 Техникалық және кәсіби білімнің белгіленген деңгейі, практикалық жұмыс тәжірибесі 4 Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша СБШ бойынша кәсіби даярлық), практикалық тәжірибе 2-3-деңгейде 3 жыл 3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі

Түрлі санаттағы қондырғыларда жабдықтарға қызмет көрсету

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері)

2

Технологиялық процесті жүргізу

3

Дайын өнімнің сапасын тексеру 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта) Еңбек құралдары

Қызмет көрсетілетін қондырғылардың схемалары мен карталары, нормативтік құжаттар, ЖҚҚ Бақылау-өлшеу аспаптары мен Технологиялық регламент, автоматтандыру құралдары нормативтік құжаттар, ЖҚҚ

Өндіру Өндіріс технологиясының негіздері; жұмыстарының мамандық бейіні бойынша көлемін жоспарлау басшылықа алынатын нормативтік анықтамалық материалдар

Аппараттар, жабдықтар, қондырғылар Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 2014 жылғы 9 сәуірдегі № 70 бұйрығына 4-қосымша 2

Аппараттар мен жабдықтардың режимдері мен нұсқаулықтары, паспорты, нормативтік құжаттар, ЖҚҚ Технологиялық аппаратура, БӨАжА, аварияларды жабдықтар және коммуникация жою жоспары, нормативтік жүйелері құжаттар, ЖҚҚ Технологиялық аппаратура, БӨАжА, нормативтік жабдықтар және коммуникация құжаттар, ЖҚҚ жүйелері Технологиялық аппаратура, БӨАжА, нормативтік жабдықтар және коммуникация құжаттар, ЖҚҚ жүйелері

Бақылау-өлшеу аспаптары мен талдау қорытындылары бойынша бақылау

«Мұнай және газды өңдеу технологиясы» кәсіби стандартына 3-қосымша

СБШ біліктілік деңгейі 2-4

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ)

Еңбек функциясы Еңбек мәні № 1 Құрал-саймандар, құралдар

Білім

Технологиялық қондырғылар машинисі

3

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары) 1-1) Бақылау-өлшеу аспаптарын тексеру 1-2) Түрлі санаттағы қондырғыларда жабдыққа қызмет көрсету 1-3) Жеке аппараттар мен жабдықты, қондырғыларды жөндеуге дайындау, ақауларды жою 2-1) Қондырғыларда технологиялық процесті жүргізу. Аварияларды жою 2-2) Бақылау және автоматты реттеу құралдарын баптау 2-3) Технологиялық режимді бақылау және реттеу.

Технологиялық компрессорлар мен сорғылар Технологиялық компрессорлар мен сорғылар

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Қызмет көрсетілетін сорғылық және компрессорлық станция схемасы, ЖҚҚ, нормативтік құжаттар Құрал-саймандар, аспаптар, құрылғылар, ЖҚҚ, нормативтік құжаттар

1-1) Технологиялық компрессорлар мен сорғылардың жай-күйін тексеру 1-2) Сорғылардың, компрессорлардың жұмысындағы ақаулардың алдын алу және жою

Технологиялық Құрал-саймандар, аспаптар, компрессорлар құралдар, ЖҚҚ, нормативтік құжаттар мен сорғылар Технологиялық Құрал-саймандар, аспаптар, компрессорлар құралдар, ЖҚҚ, нормативтік құжаттар мен сорғылар Технологиялық Құрал-саймандар, аспаптар, компрессорлар құралдар, ЖҚҚ, нормативтік құжаттар мен сорғылар Технологиялық Бақылау-өлшеу аспаптары, ЖҚҚ, компрессорлар нормативтік құжаттар мен сорғылар Технологиялық Бақылау-өлшеу аспаптары, ЖҚҚ, компрессорлар нормативтік құжаттар мен сорғылар Дайын өнім Шикізаттың және дайын өнімнің нормативтік құжаттары Технологиялық компрессорлар мен сорғылар

1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Базалық топ

Білік пен дағды

Шикізат, өнім, реагенттер, катализаторлар, отын-энергетикалық ресурстардың физикалықхимиялық қасиеттері Нақты көрсеткіштерді Технологиялық протехнологиялық цестің жол берілетін регламентке ауытқулары бойынсәйкестендіру ша деректерді жүйеге келтіру және өңдеу әдістері, оларды жою тәсілдері Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше Техникалық Техникалық белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен құжаттаманы құжаттама жасау бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы қолданыстағы қағидасы мен тәртібі нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкер- нормативтік шілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру құжаттарға сәйкес бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет жасау

«Мұнай және газды өңдеу технологиясы» кәсіби стандартына 2-қосымша

1

1. Кәсіби стандарт: 1) кәсіби қызметтің мазмұнына бірыңғай талаптарды әзірлеуге, еңбек нарығының қазіргі қажеттілігіне жауап беретін біліктілік талаптарын жаңартуға; 2) қызметкерлерді басқару саласындағы кең ауқымды міндеттерді шешуге; 3) білім беру стандарттарын, оқу жоспарларын, модульдік оқу бағдарламаларын әзірлеуге, сонымен қатар тиісті оқу-әдістемелік материалдарды әзірлеуге; 4) кәсіби даярлықтарына бағалау жүргізуге және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растауға арналған.

Білік пен дағды

6- кесте. СБШ бойынша 3-деңгейдегі технологиялық қондырғылар операторы құзыретіне қойылатын талаптар

Технологиялық қондырғылар операторы

Еңбек функциясының №

1. Жалпы ережелер

Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 1-1) Бақылау-өлшеу аспаптарын тексеру үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-2) Түрлі санаттағы қондырғыларда жабдық жұмысын басқару үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-3) Жеке аппараттар мен қонддырғыларды жөндеуге дайындау, ақауларды жою үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Еңбек қызметі, кәсіп түрлері, біліктілік деңгейлері

Білім

«Мұнай және газды өңдеу технологиясы» кәсіби стандарты

3-3) Техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарғ сәйкес ресімдеу

5-кесте. СБШ бойынша 2-деңгейдегі технологиялық қондырғылар операторы құзыретіне қойылатын талаптар

Еңбек функ- Еңбек мәні циясы №

«Мұнай және газды өңдеу технологиясы» кәсіби стандартына 1-қосымша

Жобадағыға ұқсас ең үздік отандық және шетелдік технологиялардың техникалық сипаттамалары мен экономикалық көрсеткіштері; үлгілік технологиялық процестер және өндіріс режимдері Технологиялық процесс жобаланып жатқан бұйымдардың құрылымы мен өнімдердің құрамы; технологиялық процестерді және өндіріс режимдерін жобалау жүйелері мен әдістері

Білім

3-1) Шикізат, өнім, реагенттер, катализаторлар, отынэнергетикалық ресурстар сапасы мен шығынын бақылау 3-2) Жұмыстардың сапасын тексеру

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

7. Кәсіби стандарттың сараптамасы және тіркелуі Осы кәсіби стандартты _______________________________ тіркеді Кәсіби стандарттар тізбесіне _____________ тіркеу № енгізілді Хат (хаттама) № ___________ Күні__________________

Білік пен дағды

Пластмасса бұйымдарын өндіруге арналған жабдықтарды, құрылғыларды және бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы. Жабдықты жұмысқа дайындау қағидасы

Нормативтік құжаттар, ЖҚҚ

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі

Шығарылатын өнімді дайындау режимін әзірлеудің жаңа үлгісін жетілдіру Өндіру технологиясы саласындағы озық отандық және шетелдік тәжірибелерді зерделеу

Шикізат, өнім, реагенттер, катализаторлар, отынэнергетикалық ресурстар

Технологиялық аппаратура, Нормативтік құжаттар, ЖҚҚ жабдықтар және коммуникация жүйелері Технологиялық аппаратура, Техникалық құжаттама жабдықтар және коммуникация жүйелері

5. Кәсіби стандарттың әзірлеушілері Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі

Білім Полимерлік материалдар өңдеу процесінің мазмұны мен тәсілдері, технологиялық процестердің мазмұны мен параметрлері Технологиялық процестің параметрлері, орын алуы мүмкін бұзушылықтар, олардың себептері, алдын алу және жою тәсілдері Шикізат, материалдар, құрал-саймандар, отын мен энергия шығынының нормативтері

3

3. Еңбек қызметі (кәсіп) түрлерінің карточкалары 1-параграф. Технологиялық қондырғылар операторы 9.СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-4. 10. Ықтимал лауазым атауы: технологиялық қондырғылар операторы. 11. 2-қосымшаға сәйкес «Технологиялық қондырғылар операторы» кәсібі субъектіні қондырғылар мен жабдықтарды пайдалану, техникалық қызмет көрсету, өндірістік процеске бақылау жүргізу бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 12. Технологиялық қондырғылар операторының еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 13. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 14. Кәсіби стандарттың бірліктерін және технологиялық қондырғылар операторы еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 15. Технологиялық қондырғылар операторы құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 5, 6 және 7-кестелерінде көрсетілді.

6- кесте. СБШ бойынша 5-деңгейдегі техник-технолог құзыретіне қойылатын талаптар

2-2) Бұйымдарды престеудің технологиялық процесін реттеу 2-3) Пластмассадан бұйымдарды дайындау барысында жабдықтарға ұсақ жөндеу жұмыстарын жүргізу

Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер Білік пен дағды № 1-1) Пластмассадан бұйымдар Пластмассадан бұйымдар өндіруге арналған жабдықтарды өндіру бойынша дайындық жұмысқа дайындау үшін шектеулі жұмыстарын жүргізу жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Техникалық құжаттама жасау тәртібі мен принципі, оның нысандары

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

Өндірістік жабдықтар

Өнімнің сапасына қойылатын мемлекеттік стандарттар

Техникалық құжаттама жасау

Жоғары дәрежелі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби даярлық), практикалық тәжірибе. Техникалық және кәсіби білім (немесе ортадан кейінгі білім) немесе жоғары білім, қосымша кәсіби білім беру бағдарламалары, практикалық тәжірибе

5

2-3)

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері) Пластмассадан бұйымдар өндіру үшін жабдықтарды жұмысқа дайындау Пластмассадан бұйымдарды дайындау Дайын өнімдердің сапасын тексеру және бақылау

Өндірістік жабдықтар

Бұйымның сыртқы түріне қарап сапасын тексеру

Кәсібі бойынша ықтимал Химия өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту жағдайлары ықтималдығы Жұмысқа рұқсат берудің ҚР Заңнамасына сәйкес ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі Талап етілетін жұмыс тәжірибесі

Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

Еңбек құралдары

Білім Престеудің технологиялық процесін бақылау әдістемесі. Өнімнің сапалық көрсеткіштері мен олардың сыныпталуы

2- кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар

2-1)

Еңбек функЕңбек мәні циясы № 1 Өндірістік жабдықтар

Білік пен дағды Пластмассаны өңдеудің технологиялық процесін және дайын өнім сапасын бақылау

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 3111 «Техник-технолог» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Полимерлік өндіріс технологиясы Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылымы, БТБА Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2012 бөлімі жылғы 21 мамырдағы №201-ө-м бұйрығымен бекітіліген Басшылардың, мамандардың және басқа қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығы БТБА бойынша кәсіп Техник-технолог СБШ біліктілік деңгейі 4 5 -

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі Еңбек функциясының № 1 2 3

Экструзиялау, үрлеу, престеу, қысыммен құю, каландрлау әдісімен пластмассаны дайындау процесі технологиясы Пластмассаны өңдеудің технологиялық процесі параметрлері, олардың ауытқу себептері мен реттеу тәсілдері Түрлі машиналар құрылысы, электрондық және басқа да бақылауөлшеу аспаптарын орнату

5- кесте. СБШ бойынша 4- деңгейдегі техник-технолог құзыретіне қойылатын талаптар Микструдер машинисі

Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар)

3 4

Экструзиялау, үрлеу, престеу, қысыммен құю, каландрлау әдістерімен пластмассаны дайындау кезінде негізгі және қосалқы операцияларды жүргізу Бұйымдарды престеудің технологиялық Пластмассаны өңдеудің процесін реттеу үшін өз бетінше жоспарла- технологиялық процесі парауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық метрлерін бақылау-өлшеу етумен норманы іске асыру бойынша аспаптарының көрсеткіштері орындаушылық қызмет бойынша реттеу Пластмассадан бұйымдарды дайындау Жабдыққа ағымдағы жөндеу барысында жабдықтарға ұсақ жөндеу және баптау жұмыстарын жұмыстарын жүргізу үшін өз бетінше жүргізу жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Техник-технолог

2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар

2

Пластмассадан бұйымдарды дайындау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы

Полимерлік өндіріс технологиясы 31- шығарылым, «Резеңке қоспаларын өндіру мен қайта өңдеудің жалпы кәсіптері»

Білім

«Полимерлік өндіріс технологиясы» кәсіби стандартына 4-қосымша

Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА)

БТБА бойынша кәсібі

Жабдықтарды баптау және қызмет көрсету қағидасы

Білік пен дағды

МіндетЖеке және кәсіби құзыреттер тің № 3-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, дайын бұйымның технологиялық процесін және сапасын бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет 3-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, дайын өнімнің сапасын бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 3-3) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарғасәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Базалық топ

СБШ біліктілік деңгейі 2 3 4 СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша кәсібі

Жеке және кәсіби құзыреттер

Дайын бұйымдар

Шығарылым, БТБА бөлімі

Жабдықтарды пластмассадан бұйымдар өндірудің түрлі технологиялық процестеріне баптау

Жабдықта ақаулықтың туындауының қалыпты принциптері мен оларды жою тәсілдері

7- кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі өндірістегі машинист-оператор құзыретіне қойылатын талаптар

Өндірістегі машинист-оператор 1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы

Мамандық атауы

Технологиялық процестің қалыпты барысынан ауытқу себептерін анықтау, оларды болдырмау

6-кесте. СБШ бойынша 3-деңгейдегі пластмасса бұйымдарын престеуші құзыретіне қойылатын талаптар

1

3

17

www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

Техникалық құжаттама

1-3) Компрессорлар мен сорғыларды дайындау 2-1) Технологиялық компрессорлар мен сорғыларды пайдалану 2-2)Технологиялық компрессорлар мен сорғыларға техникалық қызмет көрсету және жөндеу 2-3) Технологиялық жабдықтың жұмыс режимдерін бақылау және реттеу 3-1) Тасымалданатын өнімнің шығынын БӨҚ көрсеткіштері бойынша бақылау 3-2) Жөндеу жұмыстарының сапасын тексеру 3-3) Техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу

5-кесте. СБШ бойынша 2-деңгейдегі технологиялық қондырғылар машинисі құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 1-1) Технологиялық компрессорлар мен сорғылардың жай-күйін тексеру үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-2) Сорғылардың, компрессорлардың жұмысындағы ақаулардың алдын алу және жою үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-3)

Компрессорлар мен сорғыларды дайындау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Газды кептіруге арналған сорғылардың, компрессорлардың және жабдықтардың жай-күйін бағалау Газды кептіруге арналған жабдықтың, сорғылар мен компрессорлардың істен шығуы және бұзылу себептерін анықтау

Сорғылар мен компрессорлардың жұмыс істеу принципі Сорғылар мен компрессорлардың жұмысындағы ақаулардың алдын алу және жою тәсілдері Сорғыларды, компрессорларды, технологиялық жабдықты шығару тәртібі, жөндеу жұмыстарының түрлері мен реттілігі

Сорғыларды, компрессорларды, технологиялық жабдықты жөндеуге шығару

6-кесте. СБШ бойынша 3-деңгейдегі технологиялық қондырғылар машинисі құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 2-1) Технологиялық компрессорлар мен сорғыларды пайдалану үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 2-2) Технологиялық компрессорлар мен сорғыларға техникалық қызмет көрсету және жөндеу үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 2-3) Технологиялық жабдықтың жұмыс режимдерін бақылау және реттеу үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Сұйықтықтар мен газдарды Сұйықтықты, белгіленген режимге сәйкес газды тасымалдау тасымалдау процесін жүргізу технологиясының негізгі заңдылықтары Технологиялық процесті жүргізу және қауіпсіздік техникасын сақтау

Технологиялық жабдықты техникалық пайдалану және оған қызмет көрсету қағидасы

Қызмет көрсетілетін учаскеде технологиялық процес параметрлерін сақтау

Автоматтандыру құралдарының қолданылу мақсаты, құрылысы және жұмыс істеу принципі

7-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі технологиялық қондырғылар машинисі құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 3-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, тасымалданатын өнімнің шығынын БӨҚ көрсеткіштері бойынша бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 3-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, жөндеу жұмыстарының сапасын тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет 3-3)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Жабдықты іске қосу, оның Жабдықты жұмыс режимін реттеу және пайдалану жұмысын тоқтату қағидасы

Бақылау-өлшеу аспаптары мен құрал-саймандарын пайдалану кезінде олардың сенімді жұмыс істеуін қамтама-сыз ету мақсатында жөндеу жұмыстарының сапасын тексеру үшін қолдану Техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес жасау

(Жалғасы 18-бетте).

Нормативтік құжаттар

Техникалық құжаттаманы ресімдеу қағидасы


18

www.egemen.kz

28 cəуір 2015 жыл

(Жалғасы. Басы 15-17-беттерде).

1-2)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, технологиялық процесті жүргізу кезінде жабдықтар мен коммуникацияларды қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз ету үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

«Мұнай және газды өңдеу технологиясы» кәсіби стандартына 4-қосымша Зертханашы 1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші Базалық топ 8159 «Химиялық талдау лаборанты» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Мұнай және газды өңдеу технологиясы Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА бөлімі 1-шығарылым, «Экономиканың барлық салалары үшін ортақ, жұмысшылар кәсіптері» бөлімі БТБА бойынша кәсібі Газдарды және шаңды талдау бойынша зертханашы Зертханашы СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар 2 2-3 2-3 3 4 4-5

1-3)

2-1)

2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар

2-2)

Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар)

Мұнай өңдеу кәсіпорындары, компаниялар және ұйымдар

Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары

Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы

Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары

ҚР Заңнамасына сәйкес

СБШ біліктілік деңгейі

2-3)

Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

2 3

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі

Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту

-

Техникалық және кәсіби білім

Міндеттің №

Еңбек функциясының №

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері)

1

Талдау жүргізу үшін химиялық ыдыстарды, аспаптар мен зертханалық жабдықтарды дайындау

2

Өндірісті бақылауды жүзеге асыру

3

Шикізатты, дайын өнімді бақылау

3-1)

3-2)

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта) Еңбек мәні

1

2

3

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары) 3-3)

Зертханалық жабдықтар, аспаптар

МемСТ, стандарттар, 1-1) Түрлі мақсаттағы зертханалық ыдыстар мен жабдықтардың жай-күйін тексеру нормативтік құжаттар

Зертханалық жабдықтар, аспаптар

Нормативтік құжаттар

1-2) Талдау жүргізу үшін аспаптар мен жабдықтарды таңдау

Зертханалық жабдықтар, аспаптар

Нормативтік құжаттар

1-3) Химиялық ыдыстарды, аспаптарды және зертханалық жабдықтарды талдау өткізуге дайындау

Зертханалық жабдықтар, аспаптар

Нормативтік құжаттар

2-1) Түрлі концентрацияда сынамалар мен ерітінділер дайындау

Зертханалық жабдықтар, аспаптар

Нормативтік құжаттар

2-2) Талдау жасалатын материалдардағы заттардың құрамын анықтау

Зертханалық жабдықтар, аспаптар

Нормативтік құжаттар

2-3) Өндіріске және технологиялық өндіріске экологиялық және санитарлық бақылау жүргізу

Зертханалық жабдықтар, аспаптар

Нормативтік құжаттар

3-1) Технологиялық процестегі өнімдердің және дайын өнімнің берілген нормаларға сәйкестігін бақылау

Зертханалық жабдықтар, аспаптар

Нормативтік құжаттар

3-2) Шикізатты, дайын өнімді бақылау

Зертханалық жабдықтар, аспаптар

Техникалық құжаттама

3-3) Техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу

5-кесте. СБШ бойынша 2-деңгейдегі зертханашы құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің № 1-1)

1-2)

1-3)

Жеке және кәсіби құзыреттер

Білік пен дағды

Білім

Түрлі мақсаттағы зертханалық ыдыстар мен жабдықтардың жай-күйін тексеру үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Газды кептіруге арналған сорғылардың, компрессорлардың және жабдықтардың жай-күйін бағалау

Сорғылар мен компрессорлардың жұмыс істеу принципі

Талдау өткізу үшін аспаптар мен жабдықтарды таңдау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Газды кептіруге арналған жабдықтың, сорғылар мен компрессорлардың істен шығуы және бұзылу себептерін анықтау

Сорғылар мен компрессорлардың жұмысындағы ақаулардың алдын алу және жою тәсілдері

Химиялық ыдыстарды, аспаптарды және зертханалық жабдықтарды талдау өткізуге дайындау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Сорғыларды, компрессорларды, технологиялық жабдықты жөндеуге шығару

Сорғыларды, компрессорларды, технологиялық жабдықты шығару тәртібі, жөндеу жұмыстарының түрлері мен реттілігі

6-кесте. СБШ бойынша 3-деңгейдегі зертханашы құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің № 2-1)

2-2)

2-3)

Жеке және кәсіби құзыреттер

Білік пен дағды

Білім

Түрлі концентрацияда сынамалар мен ерітінділер дайындау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Сұйықтықтар мен газдарды белгіленген режимге сәйкес тасымалдау процесін жүргізу

Сұйықтықты, газды тасымалдау технологиясының негізгі заңдылықтары

Талдау жасалатын материалдардағы заттардың құрамын анықтау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Технологиялық процесті жүргізу және қауіпсіздік техникасы қағидаларын сақтау

Технологиялық жабдықты техникалық пайдалану және оған қызмет көрсету қағидасы

Өндіріске және технологиялық өндіріске экологиялық және санитарлық бақылау жүргізу үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Қызмет көрсетілетін учаскеде технологиялық процесс параметрлерін сақтау

Автоматтандыру құралдарының қолданылу мақсаты, құрылысы және жұмыс істеу принципі

«Мұнай және газды өңдеу технологиясы» кәсіби стандартына 5-қосымша

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше Өндірістік белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру көрсеткіштерді мен бақылауын, мұнайды, газды, мұнайды және нормалау мұнай өнімдерін өңдеудің технологиялық процесін жүргізу және бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Газ, мұнай және мұнай өнімдерін өңдеу процестері мен химиялық процестер негіздері

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, шикізаттың және алынатын өнімдердің сапасын бақылау және тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Шикізаттың және дайын өнімнің нормативтік құжаттарға сәйкестігі

Шикізаттың және дайын өнімнің нормативтік құжаттары

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, жартылай дайын өнімдер, өнімдер, реагенттер, катализаторлар, отын-энергетикалық ресурстар шығынын бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Шығарылатын өнімнің Мұнайдың және сапасын қамтамасыз тауарлық мұнай ету өнімдерінің сыныпталуы

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, ехникалық құжаттаманы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес жасау

3111 «Техник-технолог»

Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мұнай және газды өңдеу технологиясы

Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылымы, БТБА бөлімі

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2012 жылғы 21 мамырдағы №201-ө-м бұйрығымен бекітіліген Басшылардың, мамандардың және басқа қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығы

БТБА бойынша кәсіп

Техник-технолог

СБШ біліктілік деңгейі

-

4

-

5

2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар

Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар)

Мұнай өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары. Мұнай-химия саласындағы ғылыми-зерттеу институттары

Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары

Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы

Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары

ҚР Заңнамасына сәйкес

СБШ біліктілік деңгейі

Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі

4

Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби даярлық), практикалық тәжірибе

2-3-деңгейде 3 жыл

5

Техникалық және кәсіби білім (немесе ортадан кейінгі білім) немесе жоғары білім, қосымша кәсіби білім беру бағдарламалары, практикалық тәжірибе

4-деңгейде 4 жыл

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі Еңбек функциясының №

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері)

1

Түрлі санаттағы қондырғыларда технологиялық процесті жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру

2

Шикізаттың және алынатын өнімдердің сапасын бақылау және тексеру

3

Өндірістің үдемелі технологиялық процестерін және тиімді режимдерін дайындау 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

Еңбек функциясы № 1

2

3

Еңбек мәні

Еңбек құралдары

Технологиялық аппаратура, жабдық және коммуникация жүйелері

Бақылау-өшеу аспаптары 1-1) Түрлі санаттағы қондырғыларда және автоматтандыру технологиялық процесті жүргізу құралдары, ЖҚҚ жұмыстарын ұйымдастыру

Технологиялық аппаратура, жабдық және коммуникация жүйелері

Бақылау-өшеу аспаптары 1-2) Технологиялық процесті және автоматтандыру жүргізу кезінде жабдықтар мен құралдары, ЖҚҚ коммуникацияларды қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз ету

Технологиялық аппаратура, жабдық және коммуникация жүйелері

Бақылау-өшеу аспаптары 1-3) Мұнайды, газды, мұнайды және автоматтандыру және мұнай өнімдерін өңдеудің құралдары, ЖҚҚ технологиялық процесін жүргізу және бақылау

Шикізат

Сәйкестік сертификаты, 2-1) Шикізаттың және алынатын бақылау-өшеу аспаптары өнімдердің сапасын бақылау және және автоматтандыру тексеру құралдары, ЖҚҚ

Өнімдер

Сәйкестік сертификаты, бақылау-өшеу аспаптары және автоматтандыру құралдары, ЖҚҚ

2-2) Жартылай дайын өнімдер, өнімдер, реагенттер, катализаторлар, отын-энергетикалық ресурстар шығынын бақылау

Технологиялық құжаттар

Технологиялық және техникалық құжаттама

2-3) Техникалық құжаттаманы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу

Ғылыми-техникалық құжаттама және техникалық әдебиет

Ғылыми зерттеу

3-1) Өндірістің үдемелі технологиялық процестерін және тиімді режимдерін әзірлеу

Технологиялық қондырғылар, өндірістік жабдық

Технологиялық құжаттама

3-2) Технологиялық қондырғыларды немесе өндірістік жабдықтарды өндіріске ендіруге дайындауға қатысу

Технологиялық қондырғылар, өндірістік жабдық

Техникалық құжаттама

Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008)

Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА бөлімі

1- шығарылым, «Экономиканың барлық салалары үшін ортақ жұмысшылардың кәсіптері» бөлімі; 24- шығарылым, «Химиялық өндірістердің жалпы мамандықтары» бөлімі

БТБА бойынша кәсібі

Ағынды суды Суды химия- Химиялық өндіріс тазалау лық тазалау қалдықтарын аппаратшысы аппаратшысы қайта өңдеу аппаратшысы

СБШ біліктілік деңгейі

3-3) Бөлімшенің қызметкерлер құрамының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру

Міндеттің №

Жеке және кәсіби құзыреттер

Білік пен дағды

1-1)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, түрлі санаттағы қондырғыларда технологиялық процесті жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Өнімді өндіру көлемі мен сапасы бойынша өндірістік тапсырманы орындау

Білім Технологиялық процестердің технологиялық схемалары

2-3

3

2-3

3

3

4

4

4-5

4-5

-

4

-

-

6

6

-

Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар)

Химия өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары

Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары

Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы

Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары

ҚР Заңнамасына сәйкес Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

2.

Өндіріс қалдықтарын қайта өңдеудің технологиялық процестерін жүргізу, реттеу және бақылау

Экологиялық қондырғылар операторы

Технологиялық қондырғылар мен жабдыққа қызмет көрсету және оларды жөндеу

Техник-механик

4-5

Техник-технолог

4-5

«Экологиялық қондырғыларды пайдалану және оларға қызмет көрсету» кәсіби стандартына 2-қосымша Экологиялық қондырғылар операторы 1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ)

Техникалық құжаттама

3-2) Жабдық пен қондырғылардың түйіндері мен бөлшектерін жөндеу және қалпына келтірудің үдемелі әдістерін енгізуге қатысу

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Техникалық құжаттама

3-3) Бөлімше персоналының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, жабдықтар мен қондырғыларды техникалық пайдалану мен қызмет көрсету қағидаларының сақталуын бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Жабдықтар мен қондырғылардың жай-күйін, мазмұнын және жөнделуін техникалық қадағалау

Жабдықтар мен қондырғыларды техникалық пайдалану және қызмет көрсету қағидалары

2-2)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, іске қосу мен баптау жұмыстарын жүргізу, жабдықтарды және қондырғыларды пайдалнуға беру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Жөнделген жабдықты тиісті іске қосу алдында сынау үшін қабылдау

Қолданылатын жабдық-тың техникалық сипаттамалары, құрастырушылық ерекшеліктері, қолданылу мақсаты, жұмыс істеу принциптері мен пайдалану қағидалары

2-3)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, технологиялық және техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Технологиялық және техникалық құжаттамажасау

Технологиялық және техникалық құжаттама жасау тәртібі

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Технологиялық қондырғылар, жабдықтар және аппараттар

Шикізат, реагенттер және қосалқы материалдар, ЖҚҚ

1-1) Реагенттерді, қосалқы материалдарды, жабдықты технологиялық процеске дайындау

Технологиялық қондырғылар, жабдықтар және аппараттар

Шикізат, реагенттер және қосалқы материалдар, ЖҚҚ Бақылау-өлшеу аспаптары, ЖҚҚ

1-2) Реагенттерді, қосалқы материалдарды, жабдықты аппараттарға жүктеу

Бақылау-өлшеу аспаптары, ЖҚҚ, аварияларды жою жоспары Бақылау-өлшеу аспаптары, ЖҚҚ

2-1) Қалдықтарды тазалау мен қайта өңдеудің технологиялық процесін жүргізу, апаттық жағдайларды жою

Құрал-саймандар, құралдар, техникалық регламент Бақылау-өлшеу аспаптары

2-3)Технологиялық жабдықты іске жарамды күйде ұстау және техникалық регламентке сәйкес пайдалану

Өндірістің технологиялық схемасы Технологиялық қондырғылар, жабдықтар және аппараттар Технологиялық қондырғылар, жабдықтар және аппараттар Технологиялық қондырғылар, жабдықтар және аппараттар Технологиялық қондырғылар, жабдықтар және аппараттар Нормативтік құжаттама Технологиялық қондырғылар, жабдықтар және аппараттар

1-3) Технологиялық жабдықты қосу және жұмыс режимін орнату

2-2) Технологиялық процесті бақылау мен ретке келтіру

3-1) Өндірістік қалдықтарды тазалау және талдаудың қорытындылары бойынша өндіріс қалдықтарын қайта өңдеудің технологиялық процесін бақылау 3-3) Шикізаттың, жартылай өнімнің және дайын өнімнің сапасын бақылау 3-3) Техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу

Бақылау-өлшеу аспаптары Техникалық құжаттама

5-кесте. СБШ бойынша 2-деңгейдегі экологиялық қондырғылар операторы құзыретіне қойылатын талаптар Жеке және кәсіби құзыреттер

Білік пен дағды

6-кесте. СБШ бойынша 5-деңгейдегі техник-механик құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің №

Жеке және кәсіби құзыреттер

3-1)

Жабдықтар мен қондырғыларды жөндеу және жаңғыртуға қатысты ұтымды ұсыныстар мен өнертабыстарды әзірлеу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

Анықтамалық және арнайы әдебиетті зерделеу

Жұмыс тақырыбы бойынша анықтамалық материалдар; арнайы және анықтамалық әдебиетте қолданылатын терминологияны білу

3-2)

Жабдықтар мен қондырғылардың түйіндері мен бөлшектерін жөндеу және қалпына келтірудің үдемелі әдістерін енгізуге қатысу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

Технологиялық жабдыққа техникалық қызмет көрсету және оны жөндеу жүйесін жетілдіру

Технологиялық жабдыққа техникалық қызмет көрсету және оны жөндеу жүйесінің озық отандық және шетелдік тәжірибесі

3-3)

Бөлімше персоналының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

Технологиялық жабдыққа техникалық қызмет көрсету және оны жөндеу көлемдерін жоспарлау

Өндірістің негізгі технологиялары; мамандық бейіні бойынша басшылыққа алынатын нормативтік анықтамалық материал

Білім

1-1)

Реагенттерді, қосалқы материалдарды, жабдықты технологиялық процеске дайындау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Шикізатты және берілген концентрацияларда ерітінділерді дайындау

Реагенттердің, қосалқы материалдардың, жабдықтың физикалық-химиялық қасиеттері

1-2)

Реагенттерді, қосалқы материалдарды, жабдықты аппараттарға жүктеу үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Реагенттердің, қосалқы материалдардың, жабдықтың мөлшерлемесі

Қосалқы материалдарды аппараттарға жүктеу

1-3)

Технологиялық жабдықты қосу және жұмыс режимін орнату үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Қалдықтарды тазалаудың технологиялық процесінің параметрлерін орнату

Тазалау құрылыстарын іке қосуға дайындау қағидалары

6-кесте. СБШ бойынша 3- деңгейдегі экологиялық қондырғылар операторы құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің №

Жеке және кәсіби құзыреттер

Білік пен дағды

2-1)

Қалдықтарды тазалау мен қайта өңдеудің технологиялық процесін жүргізу, авариялық жағдайларды жою үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша технологиялық режим параметрлерін бақылауға алу

Қалдықтарды тазалаудың технологиялық процесі параметрлері

Технологиялық процесті бақылау мен ретке келтіру үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Қалдықтарды тазалаудың, реагенттерді, электр қуатын берудің технологиялық процесі параметрлерін реттеу

Қалдықтарды тазалаудың технологиялық процесін бақылау мен реттеу әдістері

Технологиялық жабдықты іске жарамды күйде ұстау және техникалық регламентке сәйкес пайдалану үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Жабдықты техникалық регламентке сәйкес пайдалану

Экологиялық жабдықты пайдалану қағидалары

1- кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші Базалық топ

3111 «Техник-технолог»

Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы

Экологиялық қондырғыларды пайдалану және оларға қызмет көрсету

Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылымы, БТБА бөлімі

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2012 жылғы 21 мамырдағы №201-ө-м бұйрығымен бекітіліген Басшылардың, мамандардың және басқа қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығы

БТБА бойынша кәсіп

Техник-технолог

СБШ біліктілік деңгейі 4

7-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі экологиялық қондырғылар операторы құзыретіне қойылатын талаптар Жеке және кәсіби құзыреттер

3-1)

3-2)

3-3)

2- кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар

Білік пен дағды

Білім

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, өндірістік қалдықтарды тазалау және талдау қорытындылары бойынша өндіріс қалдықтарын қайта өңдеудің технологиялық процесін бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Шикізаттың қажетті Техникалық санын және өнімнің регламентке түсімін есептеу сәйкес БӨАжА пайдалану қағидалары

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, шикізаттың, жартылай дайын өнімнің және дайын өнімнің сапасын бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Қадықтарды өңдеу өнімінің сапасын анықтау

Шикізаттың, реагенттердің және дайын өнімнің сапасына қойылатын талаптар

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес техникалық құжаттаманы жасау

Техникалық құжаттама жасау тәртібі мен нысандары

«Экологиялық қондырғыларды пайдалану және оларға қызмет көрсету» кәсіби стандартына 3-қосымша

Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар)

Химия өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары. Химия саласындағы ғылыми-зерттеу институттары

Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары

Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы

Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары

ҚР Заңнамасына сәйкес

СБШ біліктілік деңгейі

Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі

4

Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби даярлық), практикалық тәжірибе

2-3-деңгейде 3 жыл

5

Техникалық және кәсіби білім (немесе ортадан кейінгі білім) немесе жоғары білім, қосымша кәсіби білім беру бағдарламалары, практикалық тәжірибе

4-деңгейде 4 жыл

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі Еңбек функциясының №

Қалдықтарды қайта өңдеудің технологиялық процесін жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру

2

Қызмет көрсетілетін блоктың технологиялық процестерінің параметрлерін бақылау

3

Өндіріс қалдықтарын қайта өңдеудің технологиялық процесін жетілдіру бойынша ұтымды ұсыныстар әзірлеу 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

1- кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы

Еңбек функциясы №

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші

1

3115 «Техник-механик», 3115 «Механик» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Экологиялық қондырғыларды пайдалану және оларға қызмет көрсету

Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2012 жылғы 21 мамырдағы №201-ө-м бұйрығымен бекітіліген Басшылардың, мамандардың және басқа қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығы

БТБА бойынша кәсібі

-

СБШ біліктілік деңгейі

БТБА бойынша разрядтар

4

-

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері)

1

Техник-механик

Базалық топ

2

Еңбек мәні

Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар)

Химия өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары.

Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары

Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы

Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары

ҚР Заңнамасына сәйкес Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі

4

Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша 2-3-деңгейде 3 жыл кәсіби даярлық), практикалық тәжірибе.

5

Техникалық және кәсіби білім (немесе ортадан кейінгі білім) немесе жоғары білім, қосымша кәсіби білім беру бағдарламалары, практикалық тәжірибе

4-деңгейде 4 жыл

Еңбек функциясының №

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері)

1

Жабдыққа техникалық қызмет көрсету және жөндеу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру

2

Жабдық пен қондырғыны техникалық пайдалану және қызмет көрсету қағидаларының сақталуын бақылау

3

Жабдықты және қондырғыларды жөндеу мен жаңғыртуға қатысты ұтымды ұсыныстар мен өнертабыстарды әзірлеу 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта) Еңбек функциясы №

Еңбек мәні

Еңбек құралдары

3

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Бақылау-өлшеу аспаптары және автоматика, ЖҚҚ

1-1) Қалдықтарды қайта өңдеудің технологиялық процесін жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Бақылау-өлшеу аспаптары және автоматика, ЖҚҚ

1-2) Автоматтандырылған жүйенің көмегімен химиялық процесті реттеу

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Бақылау-өлшеу аспаптары және автоматика, ЖҚҚ

1-3) Технологиялық процесті жүргізу кезінде жаббдықты қауіпсіз пайдалану мен коммунификацияны қамтамасыз ету

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Бақылау-өлшеу аспаптары және автоматика, ЖҚҚ

2-1) Қызмет көрсетілетін блоктың технологиялық процестер параметрлерін бақылау

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Сәйкестік сертификаты, бақылау-өлшеу аспаптары және автоматика, ЖҚҚ

2-2) Материалдардың, отын-энергетикалық ресурстарының тиімді пайдаланылуын бақылау

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Техникалық және технологиялық құжаттама

2-3) Техникалық және технологиялық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарына сәйкес ресімдеу

Ғылыми-техникалық құжаттама мен техникалық әдебиет

Ғылыми зерттеу

3-1) Өндіріс қалдықтарын қайта өңдеудің технологиялық процесін жетілдіру бойынша рационализаторлық ұсыныстарын әзірлеу

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Техникалық құжаттама

3-2) Технологиялық процестерді, жабдықты, шикізатты терең қайта өңдеуді қамтамасыз ететін реагенттерді әзірлеуге қатысу

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Техникалық құжаттама

3-3) Бөлімше персоналының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру

-

СБШ біліктілік деңгейі

Білім

Техник-технолог

5

Міндеттің №

Білік пен дағды

«Экологиялық қондырғыларды пайдалану және оларға қызмет көрсету» кәсіби стандартына 4-қосымша

Білім

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі

Технологиялық процесті Техник-технолог басқару және өнімнің сапасын бақылау

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

2-1)

Еңбек мәні

2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар

Техник-механик

3-1) Жабдық пен қондырғыларды жөндеу және жаңғыртуға қатысты рационализаторлық ұсыныстар мен өнертабыстарды әзірлеу

Бекітілген кестеге Қолданылатын сәйкес жөндеу жабдық-тың жұмыстарын жүргізу техникалық сипаттамалары, құрастырушылық ерекшеліктері, қолданылу мақсаты, жұмыс істеу принциптері мен пайдалану қағидалары

Шикізаттың, жартылай дайын өнімдердің және дайын өнімнің сапасын бақылау

5

2-4

Ғылыми зерттеу

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, жабдықтар мен қондырғыларға ағымдағы және күрделі жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Өндіріс қалдықтарын тазалаудың технологиялық процесін жүргізу

3

Шығарылым, БТБА бөлімі

Шаң мен тозаң аулағыш қондырғыларға қызмет көрсету операторы; конденсат жинау және тазалау жөніндегі оператор; ағынды суды тазалау аппаратшысы; химиялық өндіріс қалдықтарын қайта өңдеу аппаратшысы; суды химиялық тазалау аппаратшысы.

Ғылыми-техникалық құжаттама мен техникалық әдебиет

1-3)

Реагенттерді, қосалқы материалдарды, жабдықты технологиялық процеске дайындау

2

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

7. Кәсіби стандарттың сараптамасы және тіркелуі

1.

2-3) Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес технологиялық және техникалық құжаттаманы ресімдеу

Жабдық пен қондырғыға техникалық қызмет көрсету мен жөндеу бойынша әдістемелік және басқа материалдар

1

Келісу күні

01-2005 ҚР МЖ сәйкес кәсіп атауы

Технологиялық және техникалық құжаттама

Қолданыстағы нұсқаулықтарға сәйкес жабдыққа техникалық қызмет көрсету

Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА)

СБШ біліктілік деңгейі

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, жабдыққа және қондырғыларға техникалық қызмет көрсету жұмыстарын ұйымдастыру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері)

Осы кәсіби стандартты _______________________________ тіркеді Кәсіби стандарттар тізбесіне _____________ тіркеу № енгізілді Хат (хаттама) № ___________ Күні__________________

Еңбек нарығының үрдістерін ескерумен кәсіптің атауы

2-2) Іске қосу мен баптау жұмыстарын жүргізу. Жабдықтарды және қондырғыларды пайдалнуға беру

1-2)

Еңбек функциясының №

Мамандық атауы

Еңбек қызметінің, кәсіптер түрлері, біліктілік деңгейлері

Бақылау-өлшеу аспаптары, компьютерлік бағдарламалар

5- кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі техник-механик құзыретіне қойылатын талаптар

СБШ бойынша 2-3-деңгейде 3 жыл

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі

5. Кәсіби стандарттың әзірлеушілері Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі

Қызмет түрінің атауы

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Қазақстан Республика-сының заңнамалық және басқа да нормативтік құқықтық актілері, жөндеу жұмыстарын жоспарлау тәртібі мен әдістері

Өндірісті технологиялық дайындау бойынша қаулылар, өкімдер, бұйрықтар, әдістемелік нормативтік материалдар, еңбекті ұйымдастырудың негізгі талаптары

«Экологиялық қондырғыларды пайдалану және оларға қызмет көрсету» кәсіби стандартына 1-қосымша

2-1) Жабдықтар мен қондырғыларды техникалық пайдалану мен қызмет көрсету қағидаларының сақталуын бақылау

Жабдықтарға және қондырғыларға қызмет көрсету және жөндеу жұмыстарын жоспарлау

Өндіріс жұмысының көлемдерін жоспарлау

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің Техникалық және кәсіби білімді және кадрлар даярлауды дамыту бойынша салалық кеңесі

Бақылау-өлшеу аспаптары, компьютерлік бағдарламалар

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, жабдық пен қондырғыларға техникалық қызмет көрсету және жөндеу жоспарларын (кестелерін) әзірлеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Бөлімше персоналының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

6. Келісу парағы

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

1-1)

Шикізатқа, материалға, дайын өнімге қойылатын техникалық талаптар; стандарттар мен техникалық талаптар

Ұйым атауы

1-3) Жабдықтар мен қондырғыларға ағымдағы және күрделі жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру

-

Кемшіліктің және төмен сапа мен сұрыптағы өнім шығару себептерін талдау

4. Осы кәсіби стандарттың негізінде берілетін сертификаттардың түрлері

Құрал-саймандар, ЖҚҚ, жабдықтар, құралдар

-

Өңделген, арнайы резеңке қоспаны дайындау үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

2-3)

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Техникалық және кәсіби білімнің белгіленген деңгейі, практикалық жұмыс тәжірибесі Жоғары деңгейлі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби даярлық), практикалық тәжірибе

2-2)

1-2) Жабдыққа және қондырғыларға техникалық қызмет көрсету жұмыстарын ұйымдастыру

Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту

4

Міндеттің №

Құрал-саймандар, ЖҚҚ, жабдықтар, құралдар

Білім

3

3

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Білік пен дағды

2

2

1-1) Жабдық пен қондырғыларға техникалық қызмет көрсету және жөндеу жоспарларын (кестелерін) әзірлеу

Жеке және кәсіби құзыреттер

Ұқсас өнім өндірісі технологиясы саласындағы кәсіпорындардың озық отандық және шетелдік тәжірибелері

1

Құрал-саймандар, ЖҚҚ, жабдықтар, құралдар

Міндеттің №

Өндіріс технологиясы саласындағы озық отандық және шетелдік тәжірибелерді зерделеу

Еңбек функциясы №

Технологиялық қондырғылар мен жабдықтар

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі

Резеңке техникасы бұйымдарының жаңа түрлерін үлгілеуге қатысу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

2- параграф. Техник-механик 16. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 4-5. 17. Ықтимал лауазым атауы: механик, бас механик. 18. 2-қосымшаға сәйкес «Техник-механик» кәсібі субъектіні технологиялық қондырғылар мен жабдықтарға қызмет көрсету және оларды жөндеу бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 19. Техник-механиктің еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 20. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілді. 21. Кәсіби стандарттың бірліктерін және техник-механик еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 4- кестесінде көрсетілді. 22.Техник-механик құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 5 және 6-кестелерінде көрсетілді. 3-параграф. Техник-технолог 23. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 4-5. 24. Ықтимал лауазым атауы: техник. 25. 3-қосымшаға сәйкес «Техник-технолог» кәсібі субъектіні технологиялық процесті басқару және өнімнің сапасын бақылау бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 26. Техник-технологтың еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 27. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілді. 28. Кәсіби стандарттың бірліктерін және техник-технолог еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 4- кестесінде көрсетілді. 29. Техник-технолог құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 5 және 6кестелерінде көрсетілді.

3

2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар

2. КС паспорты 6. Экономикалық қызметтің түрі (кәсіби қызмет саласы): экологиялық қондырғыларды пайдалану және оларға қызмет көрсету. 7. Экономикалық қызмет түрінің (кәсіби қызмет саласының) негізгі мақсаты: экологиялық қондырғыларды пайдалану және оларға қызмет көрсету процестерін жүзеге асыру. Кәсіби стандарт «Экологиялық қондырғыларды пайдалану және оларға қызмет көрсету» кәсіби қызмет саласында еңбек мазмұнына, сапасына, жағдайына, қызметкердің біліктілігі мен құзыреттеріне қойылатын талаптарды айқындайды. 8. Еңбек қызметінің, кәсіптер түрлері, біліктілік деңгейлері осы КС 1-қосымшасында көрсетілді. Стандарт талаптары осы саланың мынадай қызмет түрлері мен кәсіптеріне қатысты қолданылады: экологиялық қондырғылар операторы, техник-механик және техник-технолог.

3.

5-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі техник-технолог құзыретіне қойылатын талаптар

БТБА бойынша разрядтар 2-3

СБШ біліктілік деңгейі

1-параграф. Экологиялық қондырғылар операторы 9.СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-4. 10. Ықтимал лауазым атауы: шаң мен тозаң аулағыш қондырғыларға қызмет көрсету операторы; конденсат жинау және тазалау жөніндегі оператор; ағынды суды тазалау аппаратшысы; химиялық өндіріс қалдықтарын қайта өңдеу аппаратшысы; суды химиялық тазалау аппаратшысы. 11.«Экологиялық қондырғылар операторы» кәсібі субъектіні өндіріс қалдықтарын қайта өңдеудің технологиялық процестерін жүргізу, реттеу және бақылау бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 12. Экологиялық қондырғылар операторының еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 13. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілді. 14. Кәсіби стандарттың бірліктерін және экологиялық қондырғылар операторы еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 4- кестесінде көрсетілді. 15. Экологиялық қондырғылар операторы құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 5, 6 және 7- кестелерінде көрсетілді.

2

Конденсатты жинау және тазалау жөніндегі оператор

2

«Экологиялық қондырғыларды пайдалану және оларға қызмет көрсету» кәсіби стандарты

Р/н

Шаң мен тозаң аулағыш қондырғыларға қызмет көрсету операторы

Білім

1. Жалпы ережелер 1. Кәсіби стандарт: 1) кәсіби қызметтің мазмұнына бірыңғай талаптарды әзірлеуге, еңбек нарығының қазіргі қажеттілігіне жауап беретін біліктілік талаптарын жаңартуға; 2) қызметкерлерді басқару саласындағы кең ауқымды міндеттерді шешуге; 3) білім беру стандарттарын, оқу жоспарларын, модульдік оқу бағдарламаларын әзірлеуге, сонымен қатар тиісті оқу-әдістемелік материалдарды әзірлеуге; 4) кәсіби даярлықтарына бағалау жүргізуге және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растауға арналған. 2. Кәсіби стандарттарды негізгі пайдаланушылар: 1) білім беру ұйымдарының түлектері, қызметкерлер; 2) ұйымдардың басшылары мен қызметкерлері, ұйымдардың қызметкерлерін басқару бөлімшелерінің басшылары мен мамандары; 3) білім беру бағдарламаларын әзірлейтін мамандар; 4) кәсіби даярлықты бағалау және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растау саласындағы мамандар. 3. Кәсіби стандарттардың негізінде қызметтің, лауазымның, біліктілікті арттырудың, қызметкерлерді аттестаттаудың, еңбекті ынталандыру жүйесінің және т.б. функционалдық модельдеріне қатысты ішкі, корпоративтік стандарттары әзірленуі мүмкін. 4. Осы кәсіби стандартта төмендегі терминдер мен анықтамалар қолданылады: 1) салалық біліктілік шеңбері – салада танылатын біліктілік деңгейлерін құрылымдық жағынан сипаттау; 2) кәсіби стандарт – кәсіби қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне және құзыреттілікке, еңбек мазмұнына, сапасына және жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт; 3) кәсіп – арнайы дайындық пен жұмыс тәжірибесінің нәтижесінде алған арнайы теориялық білім мен практикалық дағдылар кешенін білуді талап ететін еңбек қызметінің түрі; 4) жұмысшы кәсібі – материалдық құндылықтарды жасау, өнім (қызметтер, жұмыстар) шығару процесімен тікелей айналысатын, сонымен қатар жөндеу, жүктерді алып өту, жолаушыларды тасымалдау, материалдық қызметтер көрсетумен айналысатын жұмыс берушінің құрылымдық бірлігі. 5) кәсіби қызмет саласы – жалпы интеграциялық негізі бар және оларды орындау үшін еңбек функцияларының және құзыреттерінің ұқсас жиынтығын қарастыратын саланың еңбек қызметі түрлерінің жиынтығы; 6) еңбек қызметінің түрі – еңбек функцияларының және оларды орындауға қажетті құзыреттерінің тұтас жиынтығынан құралған кәсіби қызмет саласының бөлігі; 7) біліктілік деңгейі – орындалатын жұмыстардың күрделілігін, дербестілігі мен жауапкершілігін сипаттайтын қызметкердің біліктілігіне (құзыретіне) қойылатын талаптар деңгейі; 8) біліктілік – қызметкердің нақты бір жұмыс түрін орындауға кәсіби дайындығының дәрежесі; 9) құзыреттілік – қызметкердің кәсіби қызметінде білімін, білігі мен дағдысын қолдану қабілеті; 10) еңбек функциясы – бизнес-процесс айқындайтын және оларды орындау үшін қажетті құзыреттердің болуын көздейтін еңбек іс-қимылдарының кіріктірілген және салыстырмалы түрде автономды жиынтығын білдіретін еңбек қызметі түрінің құрамдас бөлігі. 5. Осы кәсіби стандартта мынадай қысқартулар пайдаланылады: КҚ – кәсіби қызмет; ҚТ – қызмет түрі; КС – кәсіби стандарт; ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері; СБШ – Салалық біліктілік шеңбері (Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 13-қараша 2013 жылы №8904 тіркелген Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 18-қазан 2013 жылғы №184 «Мұнай және газ саласы салалық біліктілік шеңберін бекіту туралы» бұйрығы); БТБА – Жұмыс және жұмысшылар кәсіптерінің Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы; ҚМЖ - ҚР ҚМЖ 01-2005 – ҚР Қызметтердің мемлекеттік жіктеуіші; ҮБС - Басшылардың, мамандардың және басқа да қызметшілер лауазымдарының Үлгілік біліктілік сипаттамалары; ЖҚҚ - жеке бас қауіпсіздік құалдары; БӨҚ - бақылау-өлшеу құралдары; КМШ - концентрацияның мүмкін шегі; МЖ - мамандықтар жіктеуіші.

1

Экологиялық қондырғыларды пайдалану және оларға қызмет көрсету

Білік пен дағды

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 2014 жылғы 9 сәуірдегі № 70 бұйрығына 5-қосымша

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

8155 «Конденсатты жинау және тазалау жөніндегі оператор», 8159 «Химиялық өндіріс қалдықтарын қайта өңдеу аппаратшысы»

Мамандық атауы

3. Еңбек қызметі (кәсіп) түрлерінің карточкалары

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші

Мамандық атауы

Техникалық құжаттама жасау тәртібі, нысандары

Базалық топ

Жеке және кәсіби құзыреттер

Техник-технолог 1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Базалық топ

Технологиялық процесті жүргізу барысында жабдық пен коммуникацияларды қауіпіз пайдалану

6- кесте. СБШ бойынша 5-деңгейдегі техник-технолог құзыретіне қойылатын талаптар

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларныңы) тізбесі

Еңбек функ-циясы №

Қондырғылардағы жабдық жұмысын бақылау

5-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі техник-технолог құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 1-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, қалдықтарды қайта өңдеудің технологиялық процесін жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет 1-2)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, автоматтандырылған жүйенің көмегімен химиялық процесті реттеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Процестердің технологиялық параметрлерін бақылау және өлшеу

Химиялық технология және өнеркәсіптік экология негіздері

Процестердің технологиялық параметрлеріне бақылау жасау мен өлшеу үшін бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану

Бақылау-өлшеу аспаптарының, автоматты және сигнал беру құрылғыларының қасиеттері

(Жалғасы 19-бетте).


(Жалғасы. Басы 15-18-беттерде). 1-3)

2-1)

2-2)

2-3)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше Өндірістік белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру көрсеткіштерді мен бақылауын, технологиялық процесті жүргізу кезінде нормалау жабдықты қауіпсіз пайдалану мен коммунификацияны қамтамасыз ету үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Технологиялық процеске қойылатын экологиялық талаптар

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, қызмет көрсетілетін блоктың технологиялық процестер параметрлерін бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, материалдардың, отын-энергетикалық ресурстардың тиімді пайдаланылуын бақылау үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Қызмет көрсетілетін блоктың технологиялық процестері параметрлерін кіріс және шығыс бақылау Шикізаттың, өнімнің, реагенттердің, катализаторлардың, отын-энергетикалық ресурстардың сапасы мен шығынын бақылау

Шығарылатын өнімнің экологиялық жарамдылығы

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық және технологиялық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарына сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Техникалық және технологиялық құжаттаманы жасау

Техникалық және технологиялық құжаттаманы жасау тәртібі

50. Техник-технолог құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 7-қосымшасының 5 және 6-кестелерінде көрсетілді.

МіндетЖеке және кәсіби құзыреттер тің № 3-1) Өндіріс қалдықтарын қайта өңдеудің технологиялық процесін жетілдіру бойынша ұтымды ұсыныстар әзірлеу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет 3-2) Технологиялық процестерді, жабдықты, шикізатты терең қайта өңдеуді қамтамасыз ететін реагенттерді әзірлеуге қатысу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет Бөлімше персоналының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

Технологияның осал тұстарын анықтау, блок жұмысының ең жоғары нәтижелерін беретін ісшараны әзірлеу

Суды, газды, ауаны тазалау және өнеркәсіптік қалдықтарды қайта өңдеу әдістері

Жабдыққа техникалық қызмет көрсету және жөндеу көлемдерін жоспарлау

Өндіріс технологиясы негіздері. Мамандық бейіндері бойынша басшылықққа алынатын нормативтік анықтамалық материалдар

Ұйым атауы

Еңбек қызметі, кәсіп түрлері, біліктілік деңгейлері Қызмет түрінің атауы

Еңбек нарығының үрдістерін ескерумен кәсіптің атауы

01-2005 Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуішіне сәйкес кәсіп атауы

СБШ біліктілік деңгейі

1.

Ұңғымаларды мұнай және газға бұрғылау

Барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылаушы

Барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылаушы, мұнай мен газды барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылаушының көмекшісі (екінші), мұнай мен газды барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылаушының көмекшісі (бірінші), электрмен бұрғылау кезінде мұнай және газды барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылаушы көмекшісі

3-4

Бұрғылау қондырғыМұнара ларын және қосалқы құрастырушы жабдықтарды бөлшектеу, тасымалдау және жинақтау

Мұнара құрастырушы -дәнекерлеуші, мұнара құрастырушы-электр монтері

2-4

Бұрғылау қондырғысының күштік кешенін басқару және оларға қызмет көрсету

Бұрғылау қондырғысының машинисі

Мұнай мен газға бұрғылау қондырғысының машинисі, ұңғымаларды сынау бойынша көтергіш машинисі, бұрғылауға қызмет көрсетуші слесарь, бұрғылау қондырғысының моторисі

2-4

4.

Ұңғымаларды цементтеу процесін жүргізу

Ұңғымаларды цементтеу жөніндегі оператор

Цементтеу агрегатының моторисі, ұңғымаларды цементтеу бойынша машинист, ұңғымаларды цементтеу бойынша оператор

3-4

5.

Бұрғылау ерітіндісін талдау

Зертханашы

Лаборант-коллектор, бұрғылау ерітіндісін дайындаушы

6.

Бұрғылау орнындағы ұңғыма құрылысы барысын бақылау және ұйымдастыру

Техник-технолог

Техник-технолог

2.

3.

5-параграф. Зертханашы 37. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2. 38. Ықтимал лауазым атауы: зертханашы-коллектор, бұрғылау ерітіндісін дайындаушы. 39. 6-қосымшаға сәйкес «Зертханашы» кәсібі субъектіні бұрғылау ертіндісін дайындау бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 6-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 40. Зертханашының еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 6-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 41. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 6-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 42 Кәсіби стандарттың бірліктерін және зертханашы еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 6-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 43. Зертханашы құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 6-қосымшасының 5-кестесінде көрсетілді. 6-параграф. Техник-технолог 44. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 4-5. 45. Ықтимал лауазым атауы: бұрғылау шебері, бұрғылау супервайзері. 46. 7-қосымшаға сәйкес «Техник-технолог» кәсібі субъектіні бұрғылау орнында ұңғыма құрылысының барысын бақылау және ұйымдастыру бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 7-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 47. Техник-технологтің еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 7-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 48. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 7-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 49. Кәсіби стандарттың бірліктерін және техник-технолог еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 7-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді.

3

3

4-5

4-5

4

6-8

-

6-8

Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар)

Мұнай өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары

Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары

Өндірістік шуыл, діріл, биіктікте жұмыс істеу, төмен температура, физикалық артық жүктеме, ауыр климат жағдайында жұмыс істеу, зиянды заттар немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы, сәуле және жылу сәулесі

Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары

ҚР Заңнамасына сәйкес

СБШ біліктілік деңгейі

Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

2

Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту

-

3

Кәсіби және техникалық білім, практикалық жұмыс тәжірибесі

-

4

Кәсіби немесе техникалық білімнің жоғары біліктілік деңгейі, практикалық жұмыс тәжірибесі

Еңбек функциясының № 1

Бұрғылау қондырғысын монтаждауға дайындық жұмыстары

2 3

Бұрғылау қондырғысын монтждау Бұрғылау қондырғысын монтаждау және бөлшектеу бойынша қорытынды жұмыстар 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

2 4-5

Еңбек функциясы №

Еңбек мәні

1

2

Еңбек құралдары

1-1) Жабдық пен құрал-сайманды бұрғылау орнына жеткізу

Бұрғылау қондырғысы, бұрғылау жабдығы

Машиналар, механизмдер, жабдықтар, арнайы техника, ЖҚҚ

1-2) Бұрғылау жабдығын, тасымалдаукөтеру құралдарын және материалдарды схема бойынша орналастыру

Бұрғылау қондырғысы Машиналар, механизмдер, жабдықтар, арнайы техникалар, ЖҚҚ

1-3) Бұрғылау қондырғысын монтаждауға дайындық

Бұрғылау қондырғысы Көтеру-түсіру операция- 2-1) Бұрғылау қондырғыларын, бақылаулары, ЖҚҚ. Аварияларды өлшеу аспаптарын және басқару жою жоспары аппараттарын монтаждау мен бөлшектеу

Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау

Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА бөлімі

6- шығарылым,«Ұңғыманы бұрғылау», «Мұнай мен газды өндіру» бөлімдері

БТБА бойынша кәсіп

Ұңғымаларды пайдалану және барлау бұрғылайтын бұрғылаушы

Мұнай мен газды пайдалану және барлау ұңғымаларын бұрғылаушы көмекшісі (бірінші)

Мұнай мен газды пайдалану және барлау ұңғымаларын бұрғылаушы көмекшісі (екінші)

Электрмен бұрғылау кезінде мұнай және газды пайдалану және барлау ұңғымаларын бұрғылаушы көмекшісі

3

БТБА бойынша разрядтар

3

5

4-5

4-5

4-5

4

6-8

6-7

6

-

Ұңғыма

Машиналар, механизмдер, жабдықтар, арнайы техникалар, ЖҚҚ

2-2) Бұрғылау мұнаралары мен мұнара маңы құрылыстарын салу кезінде дәнекерлеу және электрлік монтаждау жұмыстарын жүргізу

Шегендік құбырлар

Машиналар, механизмдер, жабдықтар, арнайы техникалар, ЖҚҚ

2-3) Бұрғылау мұнарасы мен бұрғылау жабдығын орталықтандыруды жүргізу

Ұңғыма

Бұрғылау жөніндегі техникалық, нормативтік құрастырушылық және технологиялық құжаттама

3-1) Монтаждау жұмыстарының сапасын тексеру

Бұрғылау қондырғысы, бұрғылау жабдығы

3-2) Бұрғылау қондырғысын тексеру үшін Машиналар, механизмдер, құрылғылар, арнайы іске қосу және бұрғылау қондырғысын тапсыру техника

Ұңғыма

Техникалық құжаттама

Мұнай өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары

Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары

Ауыр заттарды көтеру, ауыр климат жағдайында жұмыс істеу, шуыл, діріл, биіктікте жұмыс істеу, зиянды заттар немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы, сәуле және жылу сәулесі, қарқынды дене күші еңбегі

Міндеттің №

Жеке және кәсіби құзыреттер

1-1)

Жабдық пен құрал-сайманды бұрғылау орнына жеткізу үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылау қондырғысы жабдығының үлгі орналасу схемасын жергілікті жер талаптарына сейкестендіру

Бұрғылау қондырғыларын жинау, қозғау және бөлшектеу әдістері мен қағидалары

1-2)

Бұрғылау жабдығын, тасымалдау-көтеру құралдарын және материалдарды сұлба бойынша орналастыру үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылау жабдығы мен мұнара маңы негіздері іргетасының орналасқан орындарын бөлу

Құрылысмонтаждау жабдығының құрылыс алаңында ұтымды орналастырылуы

1-3)

Бұрғылау қондырғысын орнатуға дайындық үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Жабдық, құрал-сайман және құрылғыларды дайындау және тексеру

Мұнара құрылысында қолданылатын механизмдердің техникалық сипаттамасы

ҚР Заңнамасына сәйкес

СБШ біліктілік деңгейі

Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі

3

Кәсіби және техникалық білім, практикалық жұмыс тәжірибесі

-

4

Кәсіби және техникалық білім біліктілігінің жоғары деңгейі, практикалық жұмыс тәжірибесі

3- деңгейде 3 жыл

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі Еңбек функЕңбек функциясының атауы циясының № (кәсіби стандарттың бірліктері) 1 Ұңғыма құрылысына дайындық жұмыстары 2

Ұңғымаларда бұрғылаудың технологиялық процесін жүргізу

3

Бұрғылау жұмыстарының сапасын тексеру

Еңбек мәні

Еңбек құралдары

1

Бұрғылау қондырғысы Машиналар, механизмдер, құрылғылар, арнайы техника, ЖҚҚ Бұрғылау қондырғысы, бұрғылау жабдығы

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Машиналар, механизм1-2) Бұрғылау қондырғысын және бұрғылау дер, құрылғылар, арнайы жабдығын монтаждау техника, ЖҚҚ

Бұрғылау қондырғысы Түсіру-көтеру операция- 2-1) Ұңғымаларда бұрғылаудың лары, ЖҚҚ. Аварияларды технологиялық процестерін жүргізу. жою жоспары Аварияларды жою Ұңғыма

3

Машиналар, механизмдер, бұрғылау құрал-саймандары, құрылғылар, ЖҚҚ

Шегендік құбырлар

Машиналар, механизм2-3) Бұрғылау қондырғысын техникалық дер, құрылғылар, арнайы пайдалану және жөндеу техника, ЖҚҚ

Ұңғыма

Бұрғылау жөніндегі техникалық, нормативтік, құрастырушылық және технологиялық құжаттама

3-1) Бұрғылау жұмыстарының сапасын тексеру

Бұрғылау қондырғысы, бұрғылау жабдығы

3-2) Ұңғымадағы соңғы жұмыстарды Машиналар, механизмдер, құрылғылар, арнайы орындау. Бұрғылау қондырғысын бөлшектеу техника

Ұңғыма

Техникалық құжаттама

1-1)

1-2)

1-3)

2-1)

2-2)

2-3)

Жеке және кәсіби құзыреттер

Жеке және кәсіби құзыреттер

2-1)

Бұрғылау қондырғыларын, бақылау-өлшеу аспаптарын және басқару аппараттарын монтаждау мен бөлшектеу кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылау қондырғылары блоктарын жинау

Бұрғылау мұнаралары мен мұнара маңы құрылысы кезінде дәнекерлеу және электрлік монтаждау жұмыстарын жүргізу кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылау жабдығын жиынтықтау

Бұрғылау мұнарасы мен бұрғылау жабдығын орталықтандыруды жүргізу кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылау қондырғысының күштік жабдығы мен жеке блоктарын орталықтандыру және сынау

2-2)

2-3)

2-2) Ұңғымаларды пайдалану және сынау

3-3) Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес техникалық құжаттаманы ресімдеу

5-кесте. СБШ бойынша 3-деңгейдегі пайдалану және барлау ұңғымаларын бұрғылаушы құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің №

Міндеттің №

1-1) Ұңғыма құрылысына дайындық жұмыстары

Бұрғылау қондырғысы Машиналар, механизм1-3) Түсіру-көтеру операциялары кезінде дер, құрылғылар, арнайы бұрғылау қондырғысын түсіруге дайындауды техника, ЖҚҚ және биіктіктегі жұмыстарды жүзеге асыру 2

Білік пен дағды

1-1) Көтергішті, агрегатты, бұрғылау қондырғысы жабдығын монтаждауға және бөлшектеуге қатысу

Жабдық, құралсайман, құрылғы

Құрал-сайман, арнайы құрылғылар, ЖҚҚ

1-2) Қозғалтқыштар мен күштік агрегаттарды тексеру, ақауларды жою

Бұрғылау жабдығы

Құрал-саймандар, арнайы құрылғылар, ЖҚҚ

1-3) Жабдық, құрал-сайман, құрылғыны жұмысқа дайындау және оларды іске жарамды күйде ұстау

Бұрғылау қондырғысы және күштік жабдығы

Аспаптар, автоматика құралдары, ЖҚҚ

2-1) Бұрғылау қондырғысының күштік кешенін басқару

Бұрғылау және қуатты жабдықтар

Құрал-саймандар, арнайы жабдықтар құрылғылар, ЖҚҚ

2-2) Бұрғылау және күштік жабдығына техникалық қызмет көрсету және жөндеу

Бұрғылау жабдығы, агрегаттар, механизмдер

Аспаптар, автоматика құралдары, аварияларды жою жоспары

2-3) Күштік агрегаттардың суыту, майлау, отынды беру мен газды тарату жүйелерін ретке келтіру

Күштік агрегаттар

Аспаптар, автоматика құралдары

3-1) Жөндеуден кейін іске қосу мен сынау кезінде күштік агрегаттардың жұмыс істеу мен пайдалану режимдерін бақылау

Бұрғылау және күштік жабдықтары

Аспаптар, автоматика құралдары

3-2) Бұрғылау және күштік жабдықтарының жұмыс істеу мен пайдалану режимдерін тексеру

Бұрғылау қондырғысы, бұрғылау құрылғысы, механизмдер

Техникалық құжаттама

3-3) Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес техникалық құжаттаманы ресімдеу

Жеке және кәсіби құзыреттер

Білік пен дағды

3-2)

3-3)

Білім

Ұңғыма құрылысына дайындық жұмыстары кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылау және шегендік құбырларды орнату, бұрғылау құбырларын тұтастыру мен престеу бойынша жұмыстарға қатысу

Бұрғылау процесіне арналған бұрғылау жабдығы, құрал-сайман және материалдар

Бұрғылау қондырғысын және бұрғылау жабдығын орнату кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылау жабдығынвң жиынтықталуы

Бұрғылау қондырғысын монтажға қабылдау тәртібі, құрылысқұрастыру жұмыстарының технологиясы

Түсіру-көтеру жұмыстары кезінде бұрғылау қондырғысын түсіруге дайындау және биіктіктегі жұмыстарды жүзеге асыру кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылау қондырғысының, бұрғылау жабдығы мен құрал-сайманының жұмысын бақылау

Бұрғылау жабдығының, қозғалтқыштардың, күштік агрегаттарының және тарату құрылғыларының техникалық сипаттамасы, құрылысы

Ұңғымаларда бұрғылаудың технологиялық процестерін жүргізу және аварияларды жою кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылаудың технологиялық процесін, түсіру-көтеру операцияларын жүргізу, бұрғылау ерітінділері параметрлерінің сақталуын бақылау, газ, су, мұнай көрінуі кезінде ұңғыманы басқару

Ұңғымаларды бұрғылаудың технологиялық процесі туралы жалпы мәлімет, бұрғылау тәсілдері. Аварияларды жою жоспары мен тәсілдері

Ұңғымаларды пайдалану және сынау кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Пайдалану ұңғымаларын игеру және барлау ұңғымаларын сынау

Ұңғымаларды сынау тәсілдері, мұнай ағысын қайнату әдістері, ұңғымаларды игеру әдістері

Бұрғылау қондырғысын техникалық пайдалану және жөндеу кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Сервистік қызмет көрсету, жабдықты пайдалану кезінде туындайтын ақауларды жою және профилактикалық және ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізу

Бұрғылау жабдығын пайдалану қағидалары, тозу түрлері, жабдық пен құрал-сайманды профилактикалық тексеру мен жөндеу мерзімдері

Бұрғылау және күштік жабдығының қолданылу масқаты, құрылысы, монтаждау, бөлшектеу және пайдалану қағидасы, олардың сипаттамалары; көтергіш, агрегат, бұрғылау қондырғысы жабдығын монтаждау мен бөлшектеу технологиясы

1-2)

Қозғалтқыштар мен қуаттық агрегаттарды тексеру, ақауларды жою үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Жабдықты пайдалану барысында туындайтын ағымдағы сипаттағы ақауларды анықтау мен жою және оны жөндеуге қатысу

Қозғалтқыштар мен күштік агрегаттардың жұмысындағы ақауларды анықтау және жою, жабдықты пайдалану кезінде туындайтын ағымдағы сипаттағы ақаулардың себептері, оларды табу мен жою әдістері

1-3)

Жабдық, құрал-сайман, құрылғыны жұмысқа дайындау, оларды іске жарамды күйде ұстау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылау жабдығы, құрал-сайман және құрылғыларды техникалық пайдалану мен күтіп ұстау

Бұрғылау жабдығы, құралсайман және құрылғыларды техникалық пайдалану мен күтіп ұстау қағидалары

6-кесте. СБШ бойынша 3- деңгейдегі бұрғылау қондырғысының машинисі құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің №

Білік пен дағды

Білім

2-1)

Бұрғылау қондырғысының күштік кешенін басқару үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Жеке және кәсіби құзыреттер

Бұрғылау қондырғысының машиналар мен механизмдер кешенімен жұмыс жасау

Бұрғылау қондырғысының күштік кешенін басқару тәсілдері

2-2)

Бұрғылау және қуаттық жабдықтарына техникалық қызмет көрсету және жөндеу үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылау қондырғысының күштік кешенін профилактикалық және ағымдағы жөндеу

Бұрғылау қондырғысының күштік кешенін профилактикалық және ағымдағы жөндеу түрлері

2-3)

Күштік агрегаттардың суыту, майлау, отынды беру мен газды тарату жүйелерін реттеу үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылау және күштік жабдығын суыту, майлау, реттеу

Бұрғылау және күштік жабдығын суыту, майлау, реттеу қағидалары, майлау түрлері

7-кесте. СБШ бойынша 4- деңгейдегі бұрғылау қондырғысының машинисі құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің №

Жеке және кәсіби құзыреттер

Білік пен дағды

Міндеттің №

Жеке және кәсіби құзыреттер

Білім

3-1)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, бұрғылау жұмыстарының сапасын тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Ұңғыманы іске қосу мен пайдалануға тапсыру

ISO 9000 тобындағы стандарттар

3-2)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, ұңғымадағы соңғы жұмыстарды орындау үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Бұрғылау қорытындысы мен бұрғылау жабдығын бөлшектеу мен тасымалдау

Бұрғылау қорытындысы мен бұрғылау жабдығын бөлшектеу технологиясы

3-3)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес техникалық құжаттаманы жасау

Техникалық құжаттаманы жасау тәртібі, нысандары

«Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» кәсіби стандартына 3-қосымша

3-1)

Жөндеуден кейін іске қосу мен сынау кезінде қуаттық агрегаттардың жұмыс істеу мен пайдалану режимдерін бақылау үшін міндеттерді өз бетінше анықтауды, бағынышты қызметкерлердің норманы іске асыруын ұйымдастыру мен бақылауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Жөндеуден кейін іске қосу мен сынау кезінде қуаттық агрегаттардың жұмыс режімдерін реттеу

Жөндеуден кейін іске қосу мен сынау кезінде қуаттық агрегаттардың технологиялық жұмыс режімдері

3-2)

Бұрғылау және қуаттық жабдықтардың жұмыс істеу мен пайдалану режимдерін тексеру үшін міндеттерді өз бетінше анықтауды, бағынышты қызметкерлердің норманы іске асыруын ұйымдастыру мен бақылауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Техникалық тапсырмаларға сәйкестігі

Бұрғылау және қуаттық жабдықты пайдалану қағидалары

3-3)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Техникалық құжаттаманы жасау

Техникалық құжаттаманы жасау тәртібі мен принципі, оның нысандары

«Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» кәсіби стандартына 5-қосымша Ұңғымаларды цементтеу жөніндегі оператор

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ)

Қазақстан Республикасы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ)

Білім

Базалық топ

Монтаждау мен бөлшектеу кезінде қолданылатын бұрғылау қондырғы-ларының, бұрғылау жабдығының, механизмдердің құрылысы Дәнекерлеу және электрлік монтаждау жұмыстарының технологиясы Бұрғылау қондырғысының күштік жабдығы мен жеке блоктарын орталықтандыру және сынау әдістері

Білік пен дағды

Білім

Монтаждау жұмыстарын орындау

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, бұрғылау қондырғысын тексеру үшін іске қосу және тапсыру үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Бұрғылау жабдығының орнын ауыстырғаннан кейін және жаңа орынға орнатқан соң тапсыру

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауап-кершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Қолданыстағы Техникалық нормативтік құжаттарға құжаттаманы жасау сәйкес техникалық тәртібі, нысандары құжаттаманы жасау

Мамандық атауы Шығарылым, БТБА бөлімі

6- шығарылым,«Ұңғыма бұрғылау», «Мұнай мен газды өндіру» бөлімдері

БТБА бойынша кәсіп

Ұңғымаларды цементтеу бойынша оператор

СБШ біліктілік деңгейі

СБШ біліктілік деңгейі

Бұрғылауға қызмет көрсетуші слесарь

Бұрғылау қондырғысының моторисі

Ұңғымаларды сынау бойынша көтергіш машинисі

СБШ біліктілік деңгейі Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

3

-

3

-

3

4-5

4-5

4-5

5

4

6

6

6

6

2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс Мұнай өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары орындары (кәсіпорындар, ұйымдар)

СБШ біліктілік деңгейі

ҚР Заңнамасына сәйкес

Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту

3

Кәсіби және техникалық білім, практикалық жұмыс тәжірибесі

-

4

Кәсіби немесе техникалық білімнің жоғары біліктілік деңгейі және практикалық жұмыс тәжірибесі

3- деңгейде 3 жыл

Еңбек функциясының №

Жабдықтарды, құрал-саймандарды, құрылғыларды жұмысқа дайындау

2

Бұрғылау қондырғысының күштік кешенін басқару

3

Бұрғылау және күштік жабдығының жұмыс істеу мен пайдалану режимдерін тексеру 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

Еңбек атқарымы №

Еңбек мәні

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

3- деңгейде 3 жыл көлемінде

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері)

1

Ұңғыманы цементтеу бойынша дайындық жұмыстары

2

Ұңғыманы цементтеудің, қабатты гидравликалық жарудың технологиялық процесін жүргізу

3

Цементтеу жұмыстарының сапасын тексеру

2

3

Еңбек мәні

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Цементтеу агрегаттары, цемент пен құм араластырғыш машиналар

Цементтеу агрегаттарын орналастыру схемасы, ЖҚҚ

1-1) Цементтеу агрегаттарын, цемент пен құм араластырғыш машиналарды орналастыру

Су, ингредиенттер, құм, буферлік сұйықтықтар

Нұсқаулық, әдістемелік нұсқау, ЖҚҚ

1-2) Тампонаж ерітіндісін, қабатты гидравликалық жару мен су және құммен тесуге арналған ерітінділерді дайындау

Цементтеу агрегаттары, цемент пен құм араластырғыш машиналар

Цементтеу 1-3) Ұңғыманы цементтеу бойынша машиналарын, құрал- дайындық жұмыстары сайманды пайдалану қағидалары, ЖҚҚ

Цементтеу агрегаттары, цемент пен құм араластырғыш машиналар

Бақылау өлшеу 2-1) Ұңғыманы цементтеудің аспаптары, аспаптар, технологиялық процесін жүргізу, қабатты ЖҚҚ гидравликалық жару

Цементтеу агрегаттары, цемент пен құм араластырғыш машиналар

Бақылау өлшеу 2-2) Цементтеу агрегаттарының жұмысын аспаптары, аспаптар, басқару және техникалық қызмет көрсету ЖҚҚ

Цементтеу агрегаттары, цемент пен құм араластырғыш машиналар

Құрал-саймандар, арнайы құрылғылар және жабдықтар

2-3) Цементтеу агрегаттары жабдығына профилактикалық және ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізу

Тампонаж ерітіндісі

Далалық зертхана жиынтығы

3-1) Тампонаж ерітіндісінің сапасын тексеру және бақылау

Ұңғыма

Техникалық жоба

3-2) Цементтеу жұмыстарының сапасын тексеру

Ұңғыма

Техникалық құжаттама

3-3) Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес техникалық құжаттаманы ресімдеу

5-кесте. СБШ бойынша 3- деңгейдегі ұңғымаларды цементтеу жөніндегі оператор құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің №

Жеке және кәсіби құзыреттер

1-1)

Цементтеу агрегаттарын, цемент пен құм араластырғыш машиналарды орналастыру үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

1-2)

Тампонаж ерітіндісін, қабатты Тампонаж ерітіндісінің гидравликалық жару мен су және құрамын таңдау. Өлшеу құммен тесуге арналған ерітінділерді аспаптарымен жұмыс істеу дайындау үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Тампонаж материалдарының және өлшеу аспаптарының қолданылу мақсаты, оларға қойылатын талаптар

1-3)

Ұңғыманы цементтеу бойынша дайындық жұмыстары үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Тампонаж ерітіндісін дайындау

Цементтің негізгі қасиеті, химиялық-минералдық құрамы, гидратация мен қатаю процестері

2-1)

Ұңғыманы цементтеудің, қабатты гидравликалық жарудың технологиялық процесін жүргізу үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Ұңғымаларды цементтеуді, қабатты гидравликалық жаруды, химиялық өңдеуді жүргізу

Агрегаттың, автомашинаның техникалық сипаттамалары, қолданылу мақсаты, құрылысы, пайдалану қағидалары

2-2)

Цементтеу агрегаттарының жұмысын басқару және техникалық қызмет көрсету үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Цементтеу агрегатының күштік және технологиялық жабдығына қызмет көрсету

Агрегаттың барлық түйіндерінің құрылысы, өзара әрекеттесуі және жұмыс істеу принципі

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері)

1

Кәсіби немесе техникалық білімнің жоғары біліктілік деңгейі, практикалық жұмыс тәжірибесі

Еңбек атқарымы №

-

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі

-

4

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі

2

Техникалық және кәсіби білім, практикалық жұмыс тәжірибесі

Еңбек функциясының №

Ауыр заттарды көтеру, ауыр климат жағдайында жұмыс істеу, шуыл, діріл, биіктікте жұмыс істеу, зиянды заттар немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы, сәуле және жылу сәулесі, қарқынды дене күші еңбегі

Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі

3

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі

БТБА бойынша разрядтар

2

5-6

ҚР Заңнамасына сәйкес

Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА)

Мұнай мен газға бұрғылау қондырғысының машинисі

5-6

Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары

Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау

БТБА бойынша кәсіп

-

5

Ауыр заттарды көтеру, ауыр климат жағдайында жұмыс істеу, шуыл, діріл, биіктікте жұмыс істеу, зиянды заттар немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы, сәуле және жылу сәулесі, қарқынды дене күші еңбегі

Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008)

6-шығарылым,«Ұңғыма бұрғылау», «Мұнай мен газды өндіру» бөлімдері

-

4

Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ)

Шығарылым, БТБА бөлімі

3-4

Мұнай өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары

1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы

Мамандық атауы

БТБА бойынша разрядтар

3

Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар)

1

8113 «Мұнай мен газға бұрғылау қондырғысының машинисі», 8113 «Бұрғылау қондырғысының моторисі», 8113 «Ұңғымаларды сынау бойынша көтергіш машинисі»

Ұңғымаларды цементтеу Цементтеу бойынша машинист агрегатының моторисі

2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар

Бұрғылау қондырғысының машинисі

Базалық топ

Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау

Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА)

Бұрғылау қондырғыларын монтаждау мен бөлшектеу әдістері

Бұрғылау қондырғыларының, қолданылатын механизмдер мен жабдықтың қолданылу мақсаты

8113 «Ұңғымаларды цементтеу бойынша оператор», 8113 «Ұңғымаларды цементтеу бойынша машинист», 8113 «Цементтеу агрегатының моторисі»

Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008)

«Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» кәсіби стандартына 4-қосымша

Мұнара құрастырушы 1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы

Білік пен дағды

Жеке және кәсіби құзыреттер

Білім

1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, монтаждау жұмыстарының сапасын тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары

6-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі пайдалану және барлау ұңғымаларын бұрғылаушы құзыретіне қойылатын талаптар Білік пен дағды

3-1)

Білім

Көтергішті, агрегатты, бұрғылау қондырғысы жабдығын монтаждау жұмыстарын жүргізу

Білім

7-кесте. СБШ бойынша 4- деңгейдегі мұнара құрастырушысы құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің №

Білік пен дағды

Көтергішті, агрегатты, бұрғылау қондырғысы жабдығын монтаждаға және бөлшектеуге қатысу үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

6-кесте. СБШ бойынша 3- деңгейдегі мұнара құрастырушысы құзыретіне қойылатын талаптар

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта) Еңбек функциясы №

3-3) Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес техникалық құжаттаманы ресімдеу

Құрал-сайман, арнайы құрылғылар, ЖҚҚ

1-1)

5-кесте. СБШ бойынша 2-деңгейдегі мұнара құрастырушысы құзыретіне қойылатын талаптар

2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар)

Міндеттің №

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Бұрғылау қондырғысы Машиналар, механизмдер, жабдықтар, арнайы техника, ЖҚҚ

Бұрғылау қондырғысы жабдығы

5-кесте. СБШ бойынша 2-деңгейдегі бұрғылау қондырғысының машинисі құзыретіне қойылатын талаптар

3- деңгейде 3 жыл

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері)

Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008)

СБШ біліктілік деңгейі

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі

8113 «Мұнай және газға барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылаушы», 8113 «Мұнай мен газды барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылаушы көмекшісі (екінші)», 8113 «Мұнай мен газды барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылаушы көмекшісі (бірінші)» , 8113 «Электрмен бұрғылау кезінде мұнай және газды барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылаушы көмекшісі»

Мамандық атауы

3

2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ)

4-параграф. Ұңғымаларды цементтеу жөніндегі оператор 30. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 3-4. 31. Ықтимал лауазым атауы: цементтеу агрегатының моторисі, ұңғымаларды цементтеу бойынша машинист, ұңғымаларды цементтеу бойынша оператор. 32. 5-қосымшаға сәйкес «Ұңғымаларды цементтеу жөніндегі оператор» кәсібі субъектіні ұңғымаларды цементтеу процесін жүргізу бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 33. Ұңғымаларды цементтеу жөніндегі оператордың еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 34. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 35. Кәсіби стандарттың бірліктерін және ұңғымаларды цементтеу бойынша оператор еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 36. Ұңғымаларды цементтеу жөніндегі оператор құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 5 және 6-кестелерінде көрсетілді.

3 4-5

1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы

2-параграф. Мұнара құрастырушы

23. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 3-4. 24. Ықтимал лауазым атауы: мұнай мен газға бұрғылау қондырғысының машинисі, ұңғымаларды сынау бойынша көтергіш машинисі, бұрғылауға қызмет көрсетуші слесарь, бұрғылау қондырғысының моторисі. 25. 4-қосымшаға сәйкес «Бұрғылау қондырғысының машинисі» кәсібі субъектіні бұрғылау қондырғысының күштік кешенін басқару және оларға қызмет көрсету бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 26. Бұрғылау қондырғысының машинисінің еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 27. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 28. Кәсіби стандарттың бірліктерін және бұрғылау қондырғысының машинисі еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 29. Бұрғылау қондырғысының машинисі құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 5, 6 және 7-кестелерінде көрсетілді.

БТБА бойынша разрядтар

3

Пайдалану және барлау ұңғымаларының бұрғылаушысы

Базалық топ

2

Мұнара құрастырушы -дәнекерлеуші

2

«Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» кәсіби стандартына 2-қосымша

1-параграф. Пайдалану және барлау ұңғымаларының бұрғылаушысы

3-параграф. Бұрғылау қондырғысының машинисі

Мұнара құрастырушы Мұнара құрастырушы-электр монтері

СБШ біліктілік деңгейі

«Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» кәсіби стандартына 1-қосымша

3. Еңбек қызметі (кәсіп) түрлерінің карточкалары

16. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-4. 17. Ықтимал лауазым атауы: мұнара құрастырушы -дәнекерлеуші, мұнара құрастырушы-электр жөндеуші. 18. 3-қосымшаға сәйкес «Мұнара құрастырушы» кәсібі субъектіні бұрғылау қондырғыларын және қосалқы жабдықтарды бөлшектеу, тасымалдау және жинақтау бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 19. Мұнара құрастырушының еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 20. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 21. Кәсіби стандарттың бірліктерін және мұнара құрастырушы еңбегінің іс-қимылдрын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 22. Мұнара құрастырушы құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 5, 6 және 7-кестелерінде көрсетілді.

6-шығарылым, «Ұңғыманы бұрғылау», «Мұнай мен газды өндіру» бөлімдері

БТБА бойынша кәсіп

7. Кәсіби стандарттың сараптамасы және тіркелуі

2. КС паспорты

9.СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 3-4. 10. Ықтимал лауазым атауы: пайдалану және барлау ұңғымаларын бұрғылаушы, мұнай мен газды барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылаушының көмекшісі (бірінші), мұнай мен газды барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылаушының көмекшісі (екінші), электрмен бұрғылау кезінде мұнай және газды барлау және пайдалану ұңғымаларын бұрғылаушының көмекшісі. 11. 2-қосымшаға сәйкес «Пайдалану және барлау ұңғымаларын бұрғылаушы» кәсібі субъектіні мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 12. Пайдалану және барлау ұңғымаларын бұрғылаушының еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 13. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 14. Кәсіби стандарттың бірліктерін және пайдалану және барлау ұңғымаларын бұрғылаушы еңбегінің ісқимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 15. Пайдалану және барлау ұңғымаларын бұрғылаушы құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 5 және 6-кестелерінде көрсетілді.

Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау

Шығарылым, БТБА бөлімі

Осы кәсіби стандартты _______________________________ тіркеді Кәсіби стандарттар тізбесіне _____________ тіркеу № енгізілді Хат (хаттама) № ___________ Күні__________________

«Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау (құрлықта)» кәсіби стандарты

6. Экономикалық қызметтің түрі (кәсіби қызмет саласы): «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау». 7. Экономикалық қызмет түрінің (кәсіби қызмет саласының) негізгі мақсаты: мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау жұмыстарын жүргізу және ұйымдастыру. Кәсіби стандарт «Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» кәсіби қызмет саласында еңбек мазмұнына, сапасына, жағдайына, қызметкердің біліктілігі мен құзыреттеріне қойылатын талаптарды айқындайды. 8. Еңбек қызметінің түрлері, кәсіптер, біліктілік деңгейлері осы КС 1-қосымшасында көрсетілді. Стандарт талаптары осы саланың мынадай қызмет түрлері мен кәсіптеріне қатысты қолданылады: пайдалану және барлау ұңғымаларын бұрғылаушы, бұрғылау қондырғысының машинисі, ұңғымаларды цементтеу бойынша оператор, мұнара құрастырушы, зертханашы және техник-технолог.

Келісу күні

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің Кәсіби және техникалық білімді және кадрлар даярлауды дамыту жөніндегі салалық кеңесі

Р/н

1

Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА)

6. Келісу парағы

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 2014 жылғы 9 сәуірдегі № 70 бұйрығына 6-қосымша

1. Жалпы ережелер 1. Кәсіби стандарт: 1) кәсіби қызметтің мазмұнына қойылатын бірыңғай талаптарды әзірлеуге, еңбек нарығының қазіргі қажеттілігіне жауап беретін біліктілік талаптарын жаңартуға; 2) қызметкерлерді басқару саласындағы кең ауқымдағы міндеттерді шешуге; 3) білім беру стандарттарын, оқу жоспарларын, модульдік оқу бағдарламаларын әзірлеуге, сонымен қатар тиісті оқу-әдістемелік материалдарды әзірлеуге; 4) кәсіби даярлықтарына бағалау жүргізуге және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растауға арналған. 2. Кәсіби стандарттарды негізгі пайдаланушылар: 1) білім беру ұйымдарының түлектері, қызметкерлер; 2) ұйымдардың басшылары мен қызметкерлері, ұйымдардың қызметкерлерін басқару бөлімшелерінің басшылары мен мамандары; 3) білім беру бағдарламаларын әзірлейтін мамандар; 4) кәсіби даярлықты бағалау және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растау саласындағы мамандар. 3. Кәсіби стандарттардың негізінде қызметтің, лауазымның, біліктілікті арттырудың, қызметкерлерді аттестаттаудың, еңбекті ынталандыру жүйесінің және т.б. функционалдық модельдеріне қатысты ішкі, корпоративтік стандарттары әзірленуі мүмкін. 4. Осы кәсіби стандартта төмендегі терминдер мен анықтамалар қолданылады: 1) салалық біліктілік шеңбері – салада танылатын біліктілік деңгейлерін құрылымдық жағынан сипаттау; 2) кәсіби стандарт – кәсіби қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне және құзыреттілікке, еңбек мазмұнына, сапасына және жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт; 3) кәсіп – арнайы дайындық пен жұмыс тәжірибесінің нәтижесінде алған арнайы теориялық білім мен практикалық дағдылар кешенін білуді талап ететін еңбек қызметінің түрі; 4) жұмысшы кәсібі – материалдық құндылықтарды жасау, өнім (қызметтер, жұмыстар) шығару процесімен тікелей айналысатын, сонымен қатар жөндеу, жүктерді алып өту, жолаушыларды тасымалдау, материалдық қызметтер көрсетумен айналысатын жұмыс берушінің құрылымдық бірлігі. 5) кәсіби қызмет саласы – жалпы интеграциялық негізі бар және оларды орындау үшін еңбек функцияларының және құзыреттерінің ұқсас жиынтығын қарастыратын саланың еңбек қызметі түрлерінің жиынтығы; 6) еңбек қызметінің түрі – еңбек функцияларының және оларды орындауға қажетті құзыреттерінің тұтас жиынтығынан құралған кәсіби қызмет саласының бөлігі; 7) біліктілік деңгейі – орындалатын жұмыстардың күрделілігін, дербестілігі мен жауапкершілігін сипаттайтын қызметкердің біліктілігіне (құзыретіне) қойылатын талаптар деңгейі; 8) біліктілік – қызметкердің нақты бір жұмыс түрін орындауға кәсіби дайындығының дәрежесі; 9) құзыреттілік – қызметкердің кәсіби қызметінде білімін, білігі мен дағдысын қолдану қабілеті; 10) еңбек функциясы – бизнес-процесс айқындайтын және оларды орындау үшін қажетті құзыреттердің болуын көздейтін еңбек іс-қимылдарының кіріктірілген және салыстырмалы түрде автономды жиынтығын білдіретін еңбек қызметі түрінің құрамдас бөлігі. 5. Осы кәсіби стандартта мынадай қысқартулар пайдаланылады: КҚ – кәсіби қызмет; ҚТ – қызмет түрі; КС – кәсіби стандарт; ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері; СБШ – Салалық біліктілік шеңбері (Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 13-қараша 2013 жылы №8904 тіркелген Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 18-қазан 2013 жылғы №184 «Мұнай және газ саласы салалық біліктілік шеңберін бекіту туралы» бұйрығы); БТБА – Жұмыс және жұмысшылар кәсіптерінің Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы; ҚМЖ - ҚР ҚМЖ 01-2005 – ҚР Қызметтердің мемлекеттік жіктеуіші; ҮБС - Басшылардың, мамандардың және басқа да қызметшілер лауазымдарының Үлгілік біліктілік сипаттамалары; ЖҚҚ - жеке бас қауіпсіздік құалдары; БӨҚ - бақылау-өлшеу құралдары; КМШ - концентрацияның мүмкін шегі; МЖ - мамандықтар жіктеуіші.

Мамандық атауы

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі

Білім

Ұтымды ұсыныстар Үлгілік технологиялық мен өнертабыстардың процестер мен өндіріс экономикалық тиімділігін режимдері негіздеуге қатысу

8113 «Мұнара құрастырушы», 8113 «Мұнара құрастырушы -дәнекерлеуші», 8113 «Мұнара құрастырушы-электр монтері» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008)

5. Кәсіби стандарттың әзірлеушілері

Шикізаттың, өнімнің, реагенттердің, катализаторлардың, отынэнергетикалық ресурстардың қасиеттері

Білік пен дағды

Базалық топ

4. Осы кәсіби стандарттың негізінде берілетін сертификаттардың түрлері

6-кесте. СБШ бойынша 5-деңгейдегі техник-технолог құзыретіне қойылатын талаптар

3-3)

19

www.egemen.kz

28 сəуір 2015 жыл

Білік пен дағды Технологиялық құралсайманды, жабдықты, құрылғыны және материалды дайындау

(Жалғасы 20-бетте).

Білім Ұңғымаларды цементтеу тәсілдері мен түрлері, олардың мәні, шешілетін міндеттер


20

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 15-19-беттерде). 2-3)

Цементтеу агрегаттары жабдықтарына профилактикалық және ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

2

Қозғалтқыш элементтерінің істен шығу себептерін тиісті белгілері бойынша анықтау және құрал-саймандар мен аспаптардың ақаулықтарын жою

3-2)

3-3)

Білік пен дағды

«Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» кәсіби стандартына 6-қосымша Зертханашы 1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 3211 «Лаборант (біліктілігі орташа)», 8113 «Бұрғылау ерітіндісін дайындаушы» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА бөлімі 6- шығарылым,«Ұңғыма бұрғылау», «Мұнай мен газды өндіру» бөлімдері БТБА бойынша кәсіп Лаборант-коллектор Бұрғылау ерітіндісін дайындаушы СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар 2 2-3 2-3 2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар Мұнай өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары Ғимарат ішіндегі жұмыс, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы, реактивтермен жұмыс істеу ҚР Заңнамасына сәйкес Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі -

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі Еңбек функциясының № 1 2 3

Бұрғылау жабдығы Бұрғылау жабдығы 3

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері) Жабдықты, өлшеу аспаптарын, сорғыларды жұмысқа дайындау Бұрғылау ерітіндісіне зертханалық талдау жасау Бұрғылау ерітіндісінің сапасын тексеру

Бұрғылау қондырғысы

2

3

Еңбек құралдары

Зертханалық жабдық, аспап

Нормативтік құжаттар, нұсқаулықтар

1-3) Жабдықты, өлшеу аспаптарын, сорғыны жұмысқа дайындау

Зертханалық жабдық, аспап

Ауырлатқыштар, химиялық реагенттер және материалдар сынамалары, үлгілері

2-1) Бұрғылау ерітінділерін дайындау, ауырлату және химиялық өңдеу

Зертханалық жабдық, аспап

Ауырлатқыштар, химиялық реагенттер және материалдар сынамалары, үлгілері

2-2) Бұрғылау ерітіндісіне зертханалық талдау жүргізу

Зертханалық жабдық, аспап

Ауырлатқыштар, химиялық реагенттер және материалдар сынамалары, үлгілері Бұрғылау ерітіндісі, бұрғылау шаю сұйықтығы

2-3) Талданатын материалдағы заттардың құрамын анықтау

Бұрғылау ерітіндісі, бұрғылау шаю сұйықтығы Техникалық құжаттама

3-2) Бұрғылау ерітіндісінің сапасын тексеру

Зертханалық жабдық, аспап Зертханалық жабдық, аспап Зертханалық жабдық, аспап

3-1) Технологиялық процесс пен дайын өнім параметрлерінің сәйкестігін бақылау

3-3) Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес техникалық құжаттаманы ресімдеу

5-кесте. СБШ бойынша 2-деңгейдегі зертханашы құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 1-1) Зертхана жабдығы мен аспаптарының жайкүйін тексеру үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-2)

1-3)

2-1)

Бұрғылау ерітіндісін дайындау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Жабдықты, өлшеу аспаптарын, сорапты жұмысқа дайындау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Зертхана жабдығы Зертхана жабдығы мен мен аспаптарының аспаптарының құрылысы жай-күйін тексеру мен жұмыс істеу принципі Сорғының жұмыс рецептуралары мен режимдерін таңдау

Саздың, ауырлатқыштың, химиялық реагенттер мен материалдардың физикалық-химиялық қасиеттері Жабдықты, өлшеу Зертханалық жабдықтың, аспаптарын, аспаптың, сорғының жұмыс сорғыларды істеу принципі пайдалану

Бұрғылау ерітінділерін дайындау, ауырлату және химиялық өңдеу үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Бұрғылау ерітіндісіне зертханалық талдау жүргізу үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Бұрғылау ерітінділерінің параметрлерін анықтау

Бұрғылау ерітінділерін, химиялық реагенттерді дайындау тәсілдері

Бұрғылаудағы бұрғылау және цемент ерітінділерін химиялық өңдеу және өлшеу

Зертханалық жабдық пен БӨҚ және А жұмыс істеу принципі

2-3)

Талданатын материалдағы заттардың құрамын анықтау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Нормативтік құжаттамаға сәйкес талдау жүргізу

Бұрғылау ерітіндісіне талдау жасау талаптары, нормативтік құжаттар

3-1)

Технологиялық процес пен дайын өнім параметрлерінің сәйкестігін бақылау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Талдаулар нәтижелерін есептеу және өнімнің сапасын бақылау

Әртүрлі концентрациядағы ерітінділерді есептеу әдістемесі

3-2)

Бұрғылау ерітіндісінің сапасын тексеру үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Талдау Бұрғылау ерітіндісі нәтижелерін өңдеу сапасына қойылатын талаптар

Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес техникалық құжаттаманы ресімдеу үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Жүргізілген зертханалық талдауларға техникалық құжаттама жасау

2-2)

3-3)

Жүргізілген зертханалық талдауларға техникалық құжаттама ресімдеу қағидалары

«Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау» кәсіби стандартына 7-қосымша Техник-технолог 1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) 3111 «Техник-технолог», 3117 «Бұрғылау технигі», 1222 «Бұрғылау ұңғымасының шебері», 2419 «Супервайзер» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА бөлімі Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2012 жылғы 21 мамырдағы №201-ө-м бұйрығымен бекітіліген Басшылардың, мамандардың және басқа қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығы БТБА бойынша кәсіп СБШ біліктілік деңгейі Техник-технолог 3 3-4 4 5 5-6 5-6 Базалық топ

2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі 4

Мұнай өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары Өндірістік шуыл, діріл, биіктікте жұмыс істеу, төмен температура, физикалық артық жүктеме, ауыр климат жағдайында жұмыс істеу, зиянды заттар немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы, сәуле және жылу сәулесі ҚР Заңнамасына сәйкес Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі Жоғары дәрежелі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби даярлық) және практикалық тәжірибе. Техникалық және кәсіби білім (немесе ортадан кейінгі білім) немесе жоғары білім, қосымша кәсіби білім беру бағдарламалары, практикалық тәжірибе

5

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі 2-3 деңгейде 3 жыл 4- деңгейде 4 жыл

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функцияларының) тізбесі Еңбек Еңбек функциясының атауы функциясының № (кәсіби стандарттың бірліктері) 1 Технологиялық регламентке сәйкес бұрғылау жұмыстарын жүргізу 2 Бұрғылау жабдығына қызмет көрсету және пайдалану 3 Бұрғылау жабдығын жетілдіруге және өндірісті қайта құруға қатысу 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта) Еңбек Еңбек мәні атқарымы № 1 Бұрғылау қондырғысы Бұрғылау қондырғысы Ұңғыма

Еңбек құралдары Машиналар, механизмдер, құрылғылар, арнайы техника, ЖҚҚ Шығарындыға қарсы жабдық, машиналар, механизмдер, құрылғылар, ЖҚҚ Механизмдер, құралсайман, арнайы техника, ЖҚҚ, құрылғылар

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары) 1-1) Технологиялық регламентке сәйкес бұрғылау жұмыстарын жүргізу 1-2) Авариялық жағдайлардың алдын алу және жою бойынша техникалық міндеттерді шешу 1-3) Ұңғыманы жөндеуге дайындау жұмыстарын жүргізу. Ұңғымаларды жерасты жөндеуді жүзеге асыру

3-2) Бұрғылау жабдығын жетілдіруге және өндірісті қайта құруға қатысу 3-3) Бөлімше қызметкерлерінің өндірістік жұмыстарын жоспарлау мен ұйымдастыру

Технологиялық регламент

Білік пен дағды

Білім

Әртүрлі тау-геологиялық жағдайларда терең және аса терең ұңғымалардың тиімді нұсқаларын таңдау

Мұнай және газ ұңғымалары құрылысы бойынша негізгі басшылыққа алатын және нормативтіктехникалық құжаттама

Күрделі және апаттық жағдайлардың алдын алу және жою

Бұрғылау кезіндегі техникалық ақаулардың, авариялардың пайда болу себептері мен талаптары, олардың алдын алу және жою тәсілдері Ұңғымаларды салу кезіндегі тоқтап қалу мен ақаулардың себептері

Ұңғымаларды салу кезінде тоқтап қалу мен ақаулардың себептерін талдау

Бұрғылау жабдығын техникалық пайдалану және қызмет көрсету

Бұрғылау жабдығы, бақылау-өлшеу апаратурасы, құралсайманды техникалық пайдалану мен қызмет көрсету қағидалары

Ұңғыманың нақты өлшемдерінің жобаға сәйкестігі

Ұңғыманы бұрғылау түрлері мен тәсілдері, ұңғыманың қолданылу мақсаты және құрылысы

Техникалық және технологиялық құжаттаманы жасау

Техникалық және технологиялық құжаттама жасау тәртібі

Осы кәсіби стандартты _______________________________ тіркеді Кәсіби стандарттар тізбесіне _____________ тіркеу № енгізілді Хат (хаттама) № ___________ Күні__________________

Міндеттің № 3-1)

3-3)

Жеке және кәсіби құзыреттер

Қызмет түрінің атауы

2. Магистральдық газ құбырына қызмет көрсету және оны жөндеу 3. Газды, мұнайды және мұнай өнімдерін тасымалдау, сақтау объектілерін салу, пайдалану және жөндеу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу

Білім Ұңғыманы бұрғылау мен жөндеу техникасы және технологиясы саласындағы озық отандық және шетелдік тәжірибелер

Бұрғылау жабдығын жетілдіруге және өндірісті жаңартуға қатысу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет Бөлімше қызметкерлерінің өндірістік жұмыстарын жоспарлау мен ұйымдастыру үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

Ғылыми-техникалық құжаттамамен және техникалық әдебиетпен жұмыс істеу

Бұрғылаудың технологиялық процесі не арналған бұрғылау жабдығы, құрал-саймандар және материалдар

Өндіріс жұмысы көлемін жоспарлау

Өндіріс технологиясының негіздері; мамандық бейіні бойынша басшылыққа алынатын нормативтік анықтамалық материалдар

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 2014 жылғы 9 сәуірдегі № 70 бұйрығына 7-қосымша

2. КС паспорты 6. Экономикалық қызметтің түрі (кәсіби қызмет саласы): «Газ-мұнай құбырлары мен газ-мұнай қоймаларын салу және пайдалану». 7. Экономикалық қызмет түрінің (кәсіби қызмет саласының) негізгі мақсаты: газ, мұнай және мұнай өнімдерін тасымалдау, сақтау, бөлу объектілерін тұрғызу, пайдалану және жөндеу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу. Кәсіби стандарт «Газ-мұнай құбырлары мен газ-мұнай қоймаларын салу және пайдалану» кәсіби қызмет саласында еңбек мазмұнына, сапасына, жағдайына, қызметкердің біліктілігі мен құзыреттеріне қойылатын талаптарды айқындайды. 8. Еңбек қызметінің түрлері, кәсіптер, біліктілік деңгейлері осы КС 1-қосымшасында көрсетілді. Стандарт талаптары осы саланың мынадай қызмет түрлері мен кәсіптеріне қатысты қолданылады: жерасты газ құбырларын пайдалану және жөндеу жөніндегі слесарь, желілік құбыршы және техник-механик. 3. Еңбек қызметі (кәсіп) түрлерінің карточкалары 1- параграф. Жерасты газ құбырларын пайдалану және жөндеу жөніндегі слесарь 9.СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-4. 10. Ықтимал лауазым атауы: жерасты газ құбырларын пайдалану және жөндеу жөніндегі слесарь, апатты қалпына келтіру жұмыстары слесары. 11. 2-қосымшаға сәйкес «Жерасты газ құбырларын пайдалану және жөндеу жөніндегі слесарь» кәсібі субъектіні жерасты газ құбырларына техникалық қызмет көрсету және оны жөндеу бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 12. Жерасты газ құбырларын пайдалану және жөндеу жөніндегі слесардың еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 13. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілді. 14. Кәсіби стандарттың бірліктерін және жерасты газ құбырларын пайдалану және жөндеу жөніндегі слесарь еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 15. Жерасты газ құбырларын пайдалану және жөндеу жөніндегі слесарь құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 2-қосымшасының 5, 6 және 7-кестелерінде көрсетілді. 2- параграф. Желілік құбыршы 16. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-3. 17. Ықтимал лауазым атауы: мұнай мен газға бұрғылау қондырғысының машинисі, ұңғымаларды сынау бойынша көтергіш машинисі, бұрғылауға қызмет көрсетуші слесарь, бұрғылау қондырғысының моторисі. 18. 3-қосымшаға сәйкес «Желілік құбыршы» кәсібі субъектіні магистральдық мұнай өнімдері құбырларына қызмет көрсету және жөндеу бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 19. Желілік құбыршы еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 2- кестесінде көрсетілді. 20. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 3- кестесінде көрсетілді. 21. Кәсіби стандарттың бірліктерін және желілік құбыршы еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 4- кестесінде көрсетілді. 22. Желілік құбыршы құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 5 және 6-кестелерінде көрсетілді. 3- параграф. Техник-механик 23. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 4-5. 24. Ықтимал лауазым атауы: техник-механик 25. 4-қосымшаға сәйкес «Техник-механик» кәсібі субъектіні газды, мұнайды және мұнай өнімдерін тасымалдау, сақтау объектілерін салу, пайдалану және жөндеу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 26. Техник-механиктің еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 27. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 28. Кәсіби стандарттың бірліктерін және техник-механик еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 4- кестесінде көрсетілді. 29. Техник-механик құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 4-қосымшасының 5 және 6-кестелерінде көрсетілді. 4. Осы кәсіби стандарттың негізінде берілетін сертификаттардың түрлері

6. Келісу парағы

7. Кәсіби стандарттың сараптамасы және тіркелуі

3

1- кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 5310 «Жерасты газ құбырларын жөндеу және пайдалану жөніндегі слесарь», 5320 «Апатты қалпына келтіру жұмыстары слесары» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Газ-мұнай құбырлары мен газ-мұнай қоймаларын салу және пайдалану Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА бөлімі 34-шығарылым, «Мұнайды, мұнай өнімдерін, газды, сланецті, көмірді қайта өңдеу және магистральдық құбырларға қызмет көрсету» бөлімі БТБА бойынша кәсіп Жерасты газ құбырларын жөндеу және Апатты қалпына келтіру жұмыстары пайдалану жөніндегі слесарь слесары СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар 2 2-3 2-3 3 4-5 4-5 4 6 2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары

Мұнай өнеркәсібінің кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары. Мұнай-газ саласындағы ғылыми-зерттеу институттары Төмен температура, физикалық артық жүктеме, ауыр климаттық жағдайдағы жұмыс, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы, сәуле және жылу сәулесі ҚР Заңнамасына сәйкес

Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту Техникалық және кәсіби білімнің белгіленген біліктілік деңгейі мен практикалық жұмыс тәжірибесі Жоғары дәрежелі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби даярлық) мен практикалық тәжірибе

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі СБШ бойынша 2-3 деңгейде 3 жыл

3-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер (кәсіптің еңбек функциялары) тізбесі Еңбек функциясының № 1 2 3

Еңбек Еңбек мәні Еңбек құралдары функциясы № 1 Газ құбырлары мен Газ құбырлары трассалары жабдықтың құрылысы мен қондырғылардың схемалары, ЖҚҚ Бөлшектер, түйіндер Құрал-саймандар, аспаптар, ЖҚҚ

2

3

Жабдықтар, құрал-саймандар, құрылғылар Құрал-саймандар, құрылғылар

Нұсқаулықтар, ЖҚҚ, ұсынымдар, шаблондар, режимдер Бөлшектер, түйіндер, материалдар, ЖҚҚ

Жабдықтар, құрал-саймандар, құрылғылар Жабдықтар, құрал-саймандар, құрылғылар Дәнекерлеу тігістері, кесілген бөлшектердің, материалдардың бет жақтары Газ құбырлары

Бөлшектер, түйіндер, материалдар, дайындамалар

2-2) Газ құбырларына күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу

Жоспар, бейін, дәнекерлеу схемасы, түйіндер, аварияларды жою жоспары Бақылау-өлшеу аспаптары, компьютерлік бағдарламалар

2-3) Авариялық қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу. Аварияларды жою

Газ құбырлары

Техникалық құжаттама

3-1) Жөндеу жұмыстарының сапасын тексеру

Құрал-саймандар, құрылғылар 3-2) Жөндеу жұмыстарының нәтижелері. компьютерлік бағдарламалар Ақауларды жою 3-3) Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес техникалық құжаттаманы ресімдеу

5-кесте. СБШ бойынша 2- деңгейдегі жерасты газ құбырларын пайдалану және жөндеу жөніндегі слесарь құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 1-1) Газ құбырлары трассаларын тексеру және сырттай шолып тексеру үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-2) Газ құбырларынан газдың шығуын сыртқы белгілеріне қарап білу және ақауларды анықтау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-3)

Құрал-саймандарды, жабдықтарды және газ құбырларын жөндеуге дайындау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Сыртқы және жерасты құбырларын қадағалау және ондағы құрылыстарға қызмет көрсету

Қызмет көрсетілетін трасса учаскелеріндегі газ құбырлары мен басқа жерасты құрылыстарының коммуникациялары Барлық газ құдықтары Газ құбырының мен бақылау түтіктерінің құрылыстарындағы газ талдауышы немесе газ ақауларды анықтау іздегіш арқылы газдануын және жою тәсілдері. тексеру Газ талдауыштарының құрылысы және пайдалану қағидасы Жөнделуге жататын газ Тұтас ажыратылған газ құбырлары учаскелерін құбыры учаскесін үрлеу ажырату технологиясы

6-кесте. СБШ бойынша 3- деңгейдегі жерасты газ құбырларын пайдалану және жөндеу жөніндегі слесарь құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 2-1) Газ құбырларына ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізу кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 2-2) Газ құбырларына күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 2-3) Авариялық қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу және аварияларды жою үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Газ құбырлары мен құрылыстардың аздаған ақаулықтары мен зақымдануларын жою

Газ құбырлары мен құрылыстарында жұмыстарды жүргізу қағидасы

Газ құбырлары мен арматураның күрделі ақаулықтары мен зақымдануларын жою

Газ құбырларын монтаждау мен күрделі жөндеу жүргізудің технологиясы Трассаларда авариялық қалпына келтіру жұмыстарын жүгізудің технологиясы

Жерасты құбырларының жұмысқа жарамды күйін қалпына келтіру

Міндеттің № 2-1)

2-2)

3-2)

3-3)

Білік пен дағды

Білім

Газ құбырларын Газ құбырларын тығыздыққа сынау, үрлеу және олардағы және булау құрылыстарды монтаждауға, сынауға және пайдалануға беруге қойылатын техникалық талаптар Сапа мен қауіпсіздік ISO 9ОО1 тобындағы стандарттарына стандарттарға сәйкес сәйкестігі сапа жүйелеріне қойылатын талаптар

Желілік құбыршы 1-кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 7233 «Желілік құбыршы» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Газ-мұнай құбырлары мен газ-мұнай қоймаларын салу және пайдалану Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА 34- шығарылым, «Мұнайды, мұнай өнімдерін, газды, сланецті, көмірді қайта өңдеу бөлімі және магистральдық құбырларға қызмет көрсету» бөлімі БТБА бойынша кәсіп Желілік құбыршы СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар 2 2-3 3 4-5

Келісу күні

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері)

1

Магистральдық құбырлар және жабдықтардың жұмысқа жарамдылығын қарау және тексеру

2

Монтаждау және қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу

3

Орындалған жұмыстардың сапасын тексеру 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

Жеке және кәсіби құзыреттер

Білік пен дағды

Құбырларды орнату кезінде крандарды, құбыр орнатқыштарды және экскаваторларды басқару және оларға күрделі емес жөндеу жұмыстарын жүргізу кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Монтаждау және қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Мұнай өнімдерін айдайтын, газ тарататын станциялар (пункттер) және авариялық жөндеу пункттері жабдықтарын түгендеу және жөндеу жұмыстарын жүргізу кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Орындалған жұмыстар сапасын тексеру жән ақауларды жою кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Монтаждау және жөндеу жұмыстарының нәтижелері кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес техникалық құжаттаманы ресімдеу кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін, басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Кранның, құбыр орнатқыштың, экскаватордың жұмысын және жанаржағар май шығысын есепке алу

Көтергіш-такелаж құралдарының құрылысы; тиеу және түсіру жұмыстарын орындау қағидасы

Дәнекерлеу арқылы құбырларды монтаждау және қалпына келтіру жұмыстарын орындау Жоғары қысыммен жұмыс жасайтын құбырларды дәнекерлеу

Жабдық пен газ құбырларының конструктивтік ерекшеліктері, оларды жөндеу қағидасы Мұнай өнімдерін айдайтын, газ тарататын станциялар (пункттер) және авариялық жөндеу пункттері жабдықтарының орналасу схемасы Құбырларды, сыйымдылықтар мен ажыратып қосу түйіндерін сынау нормалары ISO 9ОО1 тобындағы стандарттарға сәйкес сапа жүйелеріне қойылатын талаптар

Газ құбырларын тығыздыққа сынау, үрлеу және булау Сапа мен қауіпсіздік стандарттарына сәйкестігі Техникалық құжаттаманы жасау

Білім

Техникалық құжаттама жасау тәртібі мен нысаны

Базалық топ

3115 «Техник-механик» 3117 «Газ объектілері жабдығын пайдалану жөніндегі техник» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Газ-мұнай құбырлары мен газ-мұнай қоймаларын салу және пайдалану Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА бөлімі Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2012 жылғы 21 мамырдағы №201-ө-м бұйрығымен бекітіліген Басшылардың, мамандардың және басқа қызметшілер лауазымдарының біліктілік анықтамалығы БТБА бойынша кәсіп Техник-механик СБШ біліктілік деңгейі 4 5 2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі 4 5

Мұнай өнеркәсібінің кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары. Мұнай-газ саласындағы ғылыми-зерттеу институттары Төмен температура, физикалық артық жүктеме, ауыр климаттық жағдайдағы жұмыс, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы, сәуле және жылу сәулесі ҚР Заңнамасына сәйкес Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі Жоғары дәрежелі техникалық және кәсіби білім (қосымша 2-3 деңгейде 3 жыл кәсіби даярлық) және практикалық тәжірибе Техникалық және кәсіби білім (немесе ортадан кейінгі 4-деңгейде 4 жыл білім) немесе жоғары білім, қосымша кәсіби білім беру бағдарламалары, практикалық тәжірибе

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктері (кәсіптің еңбек функциялары) тізбесі Еңбек функциясының № 1

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері) Технологиялық жабдыққа техникалық қызмет көрсету және жөндеу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру

2

Мұнайды, газды, мұнай өнімдерін тасымалдау, сақтау және тарату объектілерін салу және пайдалану

3

Өндірістік қуаттарды игеру, технологияларды жетілдіру бойынша жұмыстарды ұйымдастыру 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

Еңбек Еңбек мәні функциясы № 1 Технологиялық жабдық

Еңбек құралдары

2

3

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Бақылау-өлшеу аспаптары Бақылау-өлшеу аспаптары Технологиялық жабдық Бақылау-өлшеу аспаптары Газ-мұнай өнімдерін Бақылау-өлшеу тасымалдау, сақтау және аспаптары, тарату объектілері аварияларды жою жоспары Газ-мұнай өнімдерін Бақылау-өлшеу тасымалдау, сақтау және аспаптары тарату объектілері

1-1) Технологиялық жабдықтарды пайдалану

Газ-мұнай өнімдерін Техникалық және тасымалдау, сақтау және технологиялық тарату объектілері құжаттама

2-3) Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес техникалық және технологиялық құжаттаманы жүргізу

Газ-мұнай өнімдерін Техникалық және тасымалдау, сақтау және технологиялық тарату объектілері құжаттама

3-1) Өндірістік қуаттарды игеру, технологияларды жетілдіру бойынша жұмыстарды ұйымдастыру

Газ-мұнай өнімдерін Нормативтік тасымалдау, сақтау және және техникалық тарату объектілері құжаттама

3-2) Өндірістік учаске жұмысының негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштерін есептеу

Газ-мұнай өнімдерін тасымалдау, сақтау және тарату объектілері

3-3) Бөлімшелер персоналының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру

Технологиялық жабдық

Техникалық құжаттама

1-2) Жабдықтарға техникалық қызмет көрсету және жөндеуді жүзеге асыру 1-3) Технологиялық жабдық бөлшектері мен түйіндерінің ақауларын табу және жөндеу 2-1) Мұнайды, газды, мұнай өнімдерін тасымалдау, сақтау және тарату объектілерін салу және пайдалану. Аварияларды жою 2-2) Газ-мұнай өнімдерін тасымалдау, сақтау және таратудың технологиялық процесін жүргізу

5-кесте. СБШ бойынша 4- деңгейдегі техник-механик құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 1-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын технологиялық жабдықтарды пайдалану үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Аспаптардың көрсеткіштері бойынша жабдықтар мен жүйелердің жайкүйіне баға беру

Магистральдық газ құбырларын және газ сақтау қоймаларын, компрессорлық және қайта айдау станцияларының жабдығын пайдалану қағидасы

1-2)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, жабдықтарға техникалық қызмет көрсету және жөндеуді жүзеге асыру үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Жабдық пен құбырларды қарау, сынау және профилактикалық жөндеу жоспарларын (кестелерін) әзірлеу

Магистральдық газ құбырлары мен газ сақтау қоймаларына, компрессорлық және қайта айдау станцияларының жабдықтарына техникалық қызмет көрсету және жөндеу

1-3)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, технологиялық жабдықтар бөлшектері мен түйіндерінің ақауларын табу және жөндеу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Технологиялық жабдықтың ақаулықтарын анықтау мен жою

Қайта айдау және компрессорлық станциялардың, газ-мұнай құбырлары мен қоймалары құрылысы

2-1)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, мұнайды, газды, мұнай өнімдерін тасымалдау, сақтау және тарату объектілерін салу және пайдалану және аварияларды жою үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Компрессорлық және қайта айдау станцияларын салу кезіндегі құрылыс жұмыстарын ұйымдастыру. Авариялық жағдайлардың алдын алу және жою

Газ-мұнай құбырлары мен қоймалары құрылысы қағидасы; мұнайды, газды және мұнай өнімдерін тасымалдау, сақтау және тарату объектілерін пайдалану қағидасы; авариялық жағдайлар мен олардың алдын алу

2-2)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, газ-мұнай өнімдерін тасымалдау, сақтау және таратудың технологиялық процесін жүргізу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Мұнай және газ өнімдерін тасымалдау, сақтау және таратудың технологиялық процесін бақылау

Газ-мұнай өнімдерін тасымалдау, сақтау және таратуға арналған машиналар мен жабдықтардың құрылысы

Мұнай өнеркәсібінің кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары

Төмен температура, физикалық артық жүктеме, ауыр климаттық жағдайдағы жұмыс, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы, сәуле және жылу сәулесі Жұмысқа рұқсат берудің ерекше ҚР Заңнамасына сәйкес шарттары СБШ біліктілік деңгейі Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі Талап етілетін жұмыс тәжірибесі 2 Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту 3 Техникалық және кәсіби білімнің белгіленген деңгейі мен практикалық жұмыс тәжірибесі

Құбырлардың барлық ажыратылған учаскесін үрлеу технологиясы

1- кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы

2- кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары

Жөнделуге жататын газ құбырлары учаскелерін ажырату

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ)

Техникалық құжаттаманы Техникалық жасау құжаттаманы жүргізу қағидасы, оның нысандары

«Газ-мұнай құбырлары мен газ-мұнай қоймаларын салу және пайдалану» кәсіби стандартына 3-қосымша

Білім

Магистральдық құбырлар мен олардың құрылыстарының қолданылу мақсаты, сызбалар, эскиздер, техникалық құжаттар Жабдықтар пен Газ және мұнайдың құбырлардың бөлшектері жылыстауын анықтау мен түйіндерінің тозуын және жөндеу анықтау нұсқаулығы мен қағидасы

«Газ-мұнай құбырлары мен газ-мұнай қоймаларын салу және пайдалану» кәсіби стандартына 4-қосымша Техник-механик

7-кесте. СБШ бойынша 4- деңгейдегі жерасты газ құбырларын пайдалану және жөндеу жөніндегі слесарь құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 3-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, жөндеу жұмыстарынан сапасын тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет 3-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, Жөндеу жұмыстарының нәтижелері және ақауларды жою үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 3-3) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Білік пен дағды Техникалық құжаттарды, сызбалар мен эскиздерді оқу

6-кесте. СБШ бойынша 3- деңгейдегі желілік құбыршы құзыретіне қойылатын талаптар

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

1-2) Газ құбырларынан газдың жылыстауын сыртқы белгілеріне қарап білу және ақауларды анықтау 1-3) Құрал-саймандарды, жабдықтарды және газ құбырларын жөндеуге дайындау 2-1) Газ құбырларына ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізу

Барлық газ құбырлары құрылыстарынң схемалары, жеке қорғану құралдары Аспаптар, құрал-саймандар, жеке қорғану құралдары

Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 1-1) Магистральдық құбырлар және жабдықтардың жұмысқа жарамдылығын қарау және тексеру үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-2) Магистральдық құбырлар және жабдықтардағы ақауларды анықтау мен айқындау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет 1-3) Құбырларды, жабдықтарды және құралсаймандарды жөндеуге дайындау үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

3-1)

1-1) Газ құбырлары трассаларын тексеру және сырттай шолып тексеру

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

5-кесте. СБШ бойынша 2- деңгейдегі желілік құбыршы құзыретіне қойылатын талаптар

2-3)

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері) Газ құбырлары трассаларын тексеру және сырттай шолып тексеру Газ құбырларында жөндеу жұмыстарын жүргізу Жөндеу жұмыстарының сапасын тексеру

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

Еңбек функциясының №

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің Техникалық және кәсіби білімді және кадрлар даярлауды дамыту жөніндегі салалық кеңесі

4-5

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функциялары) тізбесі

5. Кәсіби стандарттың әзірлеушілері

Ұйым атауы

Техник-механик

2

Жерасты газ құбырларын пайдалану және жөндеу жөніндегі слесарь

«Газ-мұнай құбырлары мен газ-мұнай қоймаларын салу және пайдалану» кәсіби стандарты 1. Жалпы ережелер 1. Кәсіби стандарт: 1) кәсіби қызметтің мазмұнына қойылатын бірыңғай талаптарды әзірлеуге, еңбек нарығының қазіргі қажеттілігіне жауап беретін біліктілік талаптарын жаңартуға; 2) қызметкерлерді басқару саласындағы кең ауқымдағы міндеттерді шешуге; 3) білім беру стандарттарын, оқу жоспарларын, модульдік оқу бағдарламаларын әзірлеуге, сонымен қатар тиісті оқу-әдістемелік материалдарды әзірлеуге; 4) кәсіби даярлықтарына бағалау жүргізуге және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растауға арналған. 2. Кәсіби стандарттарды негізгі пайдаланушылар: 1) білім беру ұйымдарының түлектері, қызметкерлер; 2) ұйымдардың басшылары мен қызметкерлері, ұйымдардың қызметкерлерін басқару бөлімшелерінің басшылары мен мамандары; 3) білім беру бағдарламаларын әзірлейтін мамандар; 4) кәсіби даярлықты бағалау және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растау саласындағы мамандар. 3. Кәсіби стандарттардың негізінде қызметтің, лауазымның, біліктілікті арттырудың, қызметкерлерді аттестаттаудың, еңбекті ынталандыру жүйесінің және т.б. функционалдық модельдеріне қатысты ішкі, корпоративтік стандарттары әзірленуі мүмкін. 4. Осы кәсіби стандартта төмендегі терминдер мен анықтамалар қолданылады: 1) салалық біліктілік шеңбері – салада танылатын біліктілік деңгейлерін құрылымдық жағынан сипаттау; 2) кәсіби стандарт – кәсіби қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне және құзыреттілікке, еңбек мазмұнына, сапасына және жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт; 3) кәсіп – арнайы дайындық пен жұмыс тәжірибесінің нәтижесінде алған арнайы теориялық білім мен практикалық дағдылар кешенін білуді талап ететін еңбек қызметінің түрі; 4) жұмысшы кәсібі – материалдық құндылықтарды жасау, өнім (қызметтер, жұмыстар) шығару процесімен тікелей айналысатын, сонымен қатар жөндеу, жүктерді алып өту, жолаушыларды тасымалдау, материалдық қызметтер көрсетумен айналысатын жұмыс берушінің құрылымдық бірлігі. 5) кәсіби қызмет саласы – жалпы интеграциялық негізі бар және оларды орындау үшін еңбек функцияларының және құзыреттерінің ұқсас жиынтығын қарастыратын саланың еңбек қызметі түрлерінің жиынтығы; 6) еңбек қызметінің түрі – еңбек функцияларының және оларды орындауға қажетті құзыреттерінің тұтас жиынтығынан құралған кәсіби қызмет саласының бөлігі; 7) біліктілік деңгейі – орындалатын жұмыстардың күрделілігін, дербестілігі мен жауапкершілігін сипаттайтын қызметкердің біліктілігіне (құзыретіне) қойылатын талаптар деңгейі; 8) біліктілік – қызметкердің нақты бір жұмыс түрін орындауға кәсіби дайындығының дәрежесі; 9) құзыреттілік – қызметкердің кәсіби қызметінде білімін, білігі мен дағдысын қолдану қабілеті; 10) еңбек функциясы – бизнес-процесс айқындайтын және оларды орындау үшін қажетті құзыреттердің болуын көздейтін еңбек іс-қимылдарының кіріктірілген және салыстырмалы түрде автономды жиынтығын білдіретін еңбек қызметі түрінің құрамдас бөлігі. 5. Осы кәсіби стандартта мынадай қысқартулар пайдаланылады: КҚ – кәсіби қызмет; ҚТ – қызмет түрі; КС – кәсіби стандарт; ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері; СБШ – Салалық біліктілік шеңбері (Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 13-қараша 2013 жылы №8904 тіркелген Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 18-қазан 2013 жылғы №184 «Мұнай және газ саласы салалық біліктілік шеңберін бекіту туралы» бұйрығы); БТБА – Жұмыс және жұмысшылар кәсіптерінің Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы; ҚМЖ - ҚР ҚМЖ 01-2005 – ҚР Қызметтердің мемлекеттік жіктеуіші; ҮБС - Басшылардың, мамандардың және басқа да қызметшілер лауазымдарының Үлгілік біліктілік сипаттамалары; ЖҚҚ - жеке бас қауіпсіздік құалдары; БӨҚ - бақылау-өлшеу құралдары; КМШ - концентрацияның мүмкін шегі; МЖ - мамандықтар жіктеуіші.

Техник-механик

Еңбек құралдары

1-1) Магистральдық құбырлар және жабдықтардың жұмысқа жарамдылығын қарау және тексеру 1-2) Магистральдық құбырлар және жабдықтардағы ақауларды анықтау мен айқындау Жабдықтар, Нұсқаулықтар, жеке қорғану 1-3) Құрал-саймандарды, жабдықтарды құрал-саймандар, құралдары, ұсынымдар. және құбырларды жөндеуге дайындау құрылғылар шаблондар, режимдер Крандар, құбыр Нұсқаулықтар, ұсынымдар, 2-1) Құбырларды орнату кезінде орнатқыштар мен шаблондар, режимдер, жеке крандарды, құбыр орнатқыштарды және экскаваторлар қорғану құралдары экскаваторларды басқару және оларға күрделі емес жөндеу жұмыстарын жүргізу Жабдықтар, Бөлшектер, түйіндер, 2-2) Монтаждау және қалпына келтіру құрал-саймандар, дайындамалар, ЖҚҚ, жұмыстарын жүргізу құрылғылар материалдар Жабдықтар, Жоспар, бейін, дәнекерлеу 2-3) Мұнай өнімдерін айдайтын, газ тарақұрал-саймандар, схемасы, бөлшектер, татаын станцияларды (пункттерді) және құрылғылар түйіндер, аварияларды жою авариялық жөндеу пункттері жабдықтарын жоспары ревизиялау және жөндеу жұмыстарын жүргізу Дәнекерлеу тігістері, Бақылау-өлшеу 3-1) Орындалған жұмыстар сапасын тексекесілген бөлшектердің, аспаптары, компьютерлік ру. Ақауларды жою. материалдардың бет бағдарламалар жақтары Магистральдық Бақылау-өлшеу 3-2) Монтаждау және жөндеу құбырлар мен аспаптары, компьютерлік жұмыстарының нәтижелері жабдықтар бағдарламалар Магистральдық құбыр- Техникалық құжаттама 3-3) Қолданыстағы нормативтік құжаттарға лар мен жабдықтар сәйкес техникалық құжаттаманы ресімдеу

«Газ-мұнай құбырлары мен газ-мұнай қоймаларын салу және пайдалану» кәсіби стандартына 2-қосымша

4

Білік пен дағды

01-2005 Қазақстан СБШ Республикасындағы Кәсіптердің біліктілік мемлекеттік жіктеуішіне сәйкес деңгейі кәсіп атауы Жерасты газ құбырларын Жерасты газ құбырларын жөндеу 2-4 пайдалану және жөндеу және пайдалану жөніндегі слежөніндегі слесарь сарь, апатты қалпына келтіру жұмыстары слесары Желілік құбыршы Желілік құбыршы 2-3

Еңбек мәні Магистральдық құбырлар мен жабдықтың құрылысы Магистральдық құбырлар мен жабдық

Еңбек нарығының үрдістерін ескерумен кәсіптің атауы

1. Газ құбырларына техникалық қызмет көрсету және оны жөндеу

3

Ұңғыманы бұрғылау мен жөндеудің озық отандық және шетелдік тәжірибесін зерттеу мен талдау

1

Еңбек қызметінің түрлері, кәсіптер, біліктілік деңгейлері Р/н

2

Ұңғыманы бұрғылау мен жөндеу процесін зерттеуге қатысу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

Еңбек функциясы №

«Газ-мұнай құбырлары мен газ-мұнай қоймаларын салу және пайдалану» кәсіби стандартына 1-қосымша

7-кесте. СБШ бойынша 5- деңгейдегі техник-технологі құзыретіне қойылатын талаптар

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары) 1-1) Зертхана жабдығы мен аспаптарының жай-күйін тексеру 1-2) Бұрғылау ерітіндісін дайындау

2-2) Жерүсті және жерасты бұрғылау жабдығының техникалық жай-күйін бақылау 2-3) Қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес технологиялық және техникалық құжаттаманы ресімдеу 3-1) Ұңғыманы бұрғылау мен жөндеу процесін зерттеуге қатысу

Технологиялық және техникалық құжаттама

Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 1-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, технологиялық регламентке сәйкес бұрғылау жұмыстарын жүргізу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 1-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, апаттық жағдайлардың алдын алу және жою бойынша технологиялық міндеттерді шешу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет 1-3) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, ұңғыманы жөндеуге дайындау үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет. Ұңғыманы жөндеуге дайындау жұмыстарын жүргізу. 2-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, бұрғылау жабдығына қызмет көрсету және пайдалану үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 2-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, жерүсті және жерасты бұрғылау жабдығының техникалық жай-күйін бақылау үшін үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 2-3) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес технологиялық және техникалық құжаттаманы ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

3-2)

Нормативтік құжаттар, нұсқаулықтар Бұрғылау ерітіндісін дайындау әдістемесі

2-1) Бұрғылау жабдығына қызмет көрсету және пайдалану

5-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі техник-технологі құзыретіне қойылатын талаптар

4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта) Еңбек Еңбек мәні атқарымы № 1 Зертханалық жабдық, аспап Зертханалық жабдық, аспап

Механизмдер, құралсайман, арнайы техника, ЖҚҚ, құрылғылар БӨАжА, ЖҚҚ

Ғылыми-техникалық Ғылыми зерттеу құжаттама мен техникалық әдебиет Бұрғылау жабдығы Технологиялық регламент

Білім

Өлшеу Тампонаж ерітінділері және аспаптарымен оларды қолдану салалары. жұмыс істеу Тампонаж ерітіндісінің тығыздығын реттеу тәсілдері. Ұстап тұру мен қатуды жылдамдатқыштар мен баяулатқыштар. Тампонаж ерітінділерінің реологиялық қасиеттерін реттегіштер Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз Цементтеу Цементтеу сапасы туралы бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын жұмыстарының түсінік, қабылданған негізгі сапа ұйымдастыру мен бақылауын, цементтеу сапасын критерийлері. Цементтеу сапасын жұмыстарының сапасын бақылау және тексеру анықтау анықтау әдістері, олардың үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен мәні, артықшылықтары және норманы іске асыру бойынша орындаушылықкемшіліктері. басқарушылық қызмет Ұңғымаларды бекіуу кезеңдерінде цементтеу сапасын айқындайтын факторлар Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз Техникалық Техникалық құжаттаманы жүргізу бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын құжаттаманы қағидасы, оның нысандары ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық жасау құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі 2

Бұрғылау жабдығы

Цементтеу агрегаттарының техникалық сипаттамалары, қызмет көрсету және жөндеу қағидалары

6-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі ұңғымаларды цементтеу жөніндегі оператор құзыретіне қойылатын талаптар МіндетЖеке және кәсіби құзыреттер тің № 3-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, тампонаж ерітіндісінің сапасын бақылау және тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

28 cəуір 2015 жыл

(Жалғасы 21-бетте).


(Жалғасы. Басы 15-20-беттерде). 2-3)

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық және технологиялық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Технологиялық және техникалық құжаттамамен жұмыс жасау

4. Технологиялық және техникалық құжаттаманы жасау тәртібі

4-5

2

Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту Техникалық және кәсіби білімнің белгіленген деңгейі, практикалық жұмыс тәжірибесі Жоғары дәрежелі техникалық және кәсіби білім (қосымша кәсіби дайындық) мен практикалық тәжірибе.

3

1- кесте. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы

Өндірістік учаске жұмысының негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштерін есептеу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет Бөлімше қызметкерлерінің өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

Білік пен дағды Мұнай және газға арналған жабдықтың жұмыс режимін таңдау

Білім Өндірістік процестер технологиясы

Талап етілетін жұмыс пен өнім сапасын қамтамасыз етуге жұмсалатын шығындарды бағалау

Негізгі есептеу формулалар ы

Жабдыққа техникалық қызмет көрсету және жөндеу жұмыстары көлемін жоспарлау

Өндіріс технологиясы негіздері; мамандық бейіні бойынша басшылыққа алынатын нормативтік анықтамалық материалдар

Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 2014 жылғы 9 сәуірдегі № 70 бұйрығына 8-қосымша

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемлекеттік жіктеуіші (КМЖ) Базалық топ 7233 «Электр жабдығына қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі электр монтері» Техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі кәсіптер мен мамандықтар жіктеуіші (ҚР МЖ 05-2008) Мамандық атауы Компрессорлық станциялар мен жерасты құбырларының электр жүйесін жөндеу және қызмет көрсету Жұмыс және жұмысшы кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (БТБА) Шығарылым, БТБА бөлімі 1- шығарылым, «Экономиканың барлық салалары үшін ортақ жұмысшылардың кәсіптері» бөлімі БТБА бойынша кәсіп Электр жабдығына қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі электр монтері СБШ біліктілік деңгейі БТБА бойынша разрядтар 2 2-3 3 4-5 4 6-7 2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал жұмыс орындары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек жағдайы

4

2

1. Кәсіби стандарт: 1) кәсіби қызметтің мазмұнына қойылатын бірыңғай талаптарды әзірлеуге, еңбек нарығының қазіргі қажеттілігіне жауап беретін біліктілік талаптарын жаңартуға; 2) қызметкерлерді басқару саласындағы кең ауқымдағы міндеттерді шешуге; 3) білім беру стандарттарын, оқу жоспарларын, модульдік оқу бағдарламаларын әзірлеуге, сонымен қатар тиісті оқу-әдістемелік материалдарды әзірлеуге; 4) кәсіби даярлықтарына бағалау жүргізуге және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растауға арналған. 2. Кәсіби стандарттарды негізгі пайдаланушылар: 1) білім беру ұйымдарының түлектері, қызметкерлер; 2) ұйымдардың басшылары мен қызметкерлері, ұйымдардың қызметкерлерін басқару бөлімшелерінің басшылары мен мамандары; 3) білім беру бағдарламаларын әзірлейтін мамандар; 4) кәсіби даярлықты бағалау және мамандардың біліктілікке сәйкестігін растау саласындағы мамандар. 3. Кәсіби стандарттардың негізінде қызметтің, лауазымның, біліктілікті арттырудың, қызметкерлерді аттестаттаудың, еңбекті ынталандыру жүйесінің және т.б. функционалдық модельдеріне қатысты ішкі, корпоративтік стандарттары әзірленуі мүмкін. 4. Осы кәсіби стандартта төмендегі терминдер мен анықтамалар қолданылады: 1) салалық біліктілік шеңбері – салада танылатын біліктілік деңгейлерін құрылымдық жағынан сипаттау; 2) кәсіби стандарт – кәсіби қызметтің нақты саласында біліктілік деңгейіне және құзыреттілікке, еңбек мазмұнына, сапасына және жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт; 3) кәсіп – арнайы дайындық пен жұмыс тәжірибесінің нәтижесінде алған арнайы теориялық білім мен практикалық дағдылар кешенін білуді талап ететін еңбек қызметінің түрі; 4) жұмысшы кәсібі – материалдық құндылықтарды жасау, өнім (қызметтер, жұмыстар) шығару процесімен тікелей айналысатын, сонымен қатар жөндеу, жүктерді алып өту, жолаушыларды тасымалдау, материалдық қызметтер көрсетумен айналысатын жұмыс берушінің құрылымдық бірлігі. 5) кәсіби қызмет саласы – жалпы интеграциялық негізі бар және оларды орындау үшін еңбек функцияларының және құзыреттерінің ұқсас жиынтығын қарастыратын саланың еңбек қызметі түрлерінің жиынтығы; 6) еңбек қызметінің түрі – еңбек функцияларының және оларды орындауға қажетті құзыреттерінің тұтас жиынтығынан құралған кәсіби қызмет саласының бөлігі; 7) біліктілік деңгейі – орындалатын жұмыстардың күрделілігін, дербестілігі мен жауапкершілігін сипаттайтын қызметкердің біліктілігіне (құзыретіне) қойылатын талаптар деңгейі; 8) біліктілік – қызметкердің нақты бір жұмыс түрін орындауға кәсіби дайындығының дәрежесі; 9) құзыреттілік – қызметкердің кәсіби қызметінде білімін, білігі мен дағдысын қолдану қабілеті; 10) еңбек функциясы – бизнес-процесс айқындайтын және оларды орындау үшін қажетті құзыреттердің болуын көздейтін еңбек іс-қимылдарының кіріктірілген және салыстырмалы түрде автономды жиынтығын білдіретін еңбек қызметі түрінің құрамдас бөлігі. 5. Осы кәсіби стандартта мынадай қысқартулар пайдаланылады: КҚ – кәсіби қызмет; ҚТ – қызмет түрі; КС – кәсіби стандарт; ҰБШ – Ұлттық біліктілік шеңбері; СБШ – Салалық біліктілік шеңбері (Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 13-қараша 2013 жылы №8904 тіркелген Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрінің 18-қазан 2013 жылғы №184 «Мұнай және газ саласы салалық біліктілік шеңберін бекіту туралы» бұйрығы); БТБА – Жұмыс және жұмысшылар кәсіптерінің Бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы; ҚМЖ - ҚР ҚМЖ 01-2005 – ҚР Қызметтердің мемлекеттік жіктеуіші; ҮБС - Басшылардың, мамандардың және басқа да қызметшілер лауазымдарының Үлгілік біліктілік сипаттамалары; ЖҚҚ - жеке бас қауіпсіздік құалдары; БӨҚ - бақылау-өлшеу құралдары; КМШ - концентрацияның мүмкін шегі; МЖ - мамандықтар жіктеуіші. 2. КС паспорты 6. Экономикалық қызметтің түрі (кәсіби қызмет саласы): «Компрессорлық станциялар мен жерасты құбырларының электр жүйесін жөндеу және қызмет көрсету». 7. Экономикалық қызмет түрінің (кәсіби қызмет саласының) негізгі мақсаты: компрессорлық станциялар мен жерасты құбырларының электр жүйесіне қызмет көрсету және жөндеу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу. Кәсіби стандарт «Компрессорлық станциялар мен жерасты құбырларының электр жүйесін жөндеу және қызмет көрсету» кәсіби қызмет саласында еңбек мазмұнына, сапасына, жағдайына, қызметкердің біліктілігі мен құзыреттеріне қойылатын талаптарды айқындайды. 8. Еңбек қызметінің түрлері, кәсіптер, біліктілік деңгейлері осы КС 1-қосымшасында көрсетілді. Стандарт талаптары осы саланың мынадай қызмет түрлері мен кәсіптеріне қатысты қолданылады: электр жабдығына қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі электр монтері, электр қондырғыларына қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі электр монтері, жерасты құрылыстары мен байланыс коммуникацияларының электр монтері және электр механигі.

4

Аспаптар, құралсаймандар, құрылғылар 2

3

16. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 2-4. 17. Ықтимал лауазым атауы: электр қондырғыларына қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі электр монтері 18. 3-қосымшаға сәйкес «Электр қондырғыларына қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі электр монтері» кәсібі субъектіні өндірістік өнеркәсіптердің электр қондырғыларына техникалық қадағалау тұлғаларының басшылық етуімен техникалық қызмет көрсету және жөндеу бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 19. Электр қондырғыларына қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі электр монтері еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 20. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 21. Кәсіби стандарттың бірліктерін және электр қондырғыларына қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі электр монтері еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 22. Электр қондырғыларына қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі электр монтері құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 3-қосымшасының 5, 6 және 7-кестелерінде көрсетілді.

4-параграф. Электр механигі 30. СБШ бойынша біліктілік деңгейі – 4-5. 31. Ықтимал лауазым атауы: электр механигі . 32. 5-қосымшаға сәйкес «Электр механигі» кәсібі субъектіні электр жабдықтарына және электр қондырғыларына техникалық қызмет көрсету және жөндеу жұмыстарын ұйымдастыруды бойынша негізгі функцияларды іске асырумен байланысты міндеттерді білуге және орындай алуға міндеттейді. Қолданыстағы нормативтік құжаттармен байланысы осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 1-кестесінде көрсетілген. 33. Электр механигінің еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 2-кестесінде көрсетілді. 34. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 3-кестесінде көрсетілді. 35. Кәсіби стандарттың бірліктерін және электр механигі еңбегінің іс-қимылдарын сипаттайтын функционалдық карта осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 4-кестесінде көрсетілді. 36. Электр механигі құзыреттеріне қойылатын талаптар осы кәсіби стандарттың 5-қосымшасының 5 және 6-кестелерінде көрсетілді. 4. Осы кәсіби стандарттың негізінде берілетін сертификаттардың түрлері 5. Кәсіби стандарттың әзірлеушілері Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі Ұйым атауы

Жабдықтарды пайдалану және жөндеу барысында тексеру кезінде ақауларын анықтау және жою үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет Өнеркәсіптік ұйымдардың жабдықтарының түйіндері мен механизмдерін, машиналарын, агрегаттарын, станоктарын және басқа да электр жабдықтарын монтаждау, жинау және жөндеу үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Жөндеуге арналған электр жабдықтарына ақаулық ведомосын толтыру

Электр жабдықтарының тозу себептері мен түрлері, аспаптарға техникалық қызмет көрсету құжаттамасы

Әр түрлі кластағы дәлдік пен тазалық шегінде слесарлық және механикалық өңдеу; дәнекерлеу, қалайылау және басқасы; күрделілігі әрүрлі электр схемаларын оқи білу; өнеркәсіптік кәсіпорындардың электр жабдықтарын жинау, монтаждау және реттеу

Технологиялық жинау, монтаждау және жөндеу процестері; слесарлық, слесарлықжинау операциялары, олардың қолданылу мақсаты; операцияларды орындау тәсілдері мен қағидалары

1-3)

1.

Өнеркәсіптік кәсіпорындардың электр жабдықтарына техникалық қадағалау тұлғаларының басшылық етуімен техникалық қызмет көрсету және жөндеу

2.

Өнеркәсіптік кәсіпорындардың электр жабдықтарына техникалық қадағалау тұлғаларының басшылық етуімен техникалық қызмет көрсету және жөндеу

Электр қондырғыларына қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі электр монтері

Жерасты құрылыстары мен байланыс коммуникацияларына техникалық қадағалау тұлғаларының басшылық етуімен техникалық қызмет көрсету және жөндеу

Жерасты құрылыстары мен байланыс коммуникациясының электр монтері

Электр жабдығына қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі электр монтері

Электр қондырғыларына қызмет көрсету және жөндеу жөніндегі электр монтері Жерасты құрылыстары және байланыс коммуникациясының электр монтері

1-3)

2-2)

2-3)

Бақылау-өлшеу аспаптары және құрал-саймандарын баптау және реттеу кезінде өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтінбасшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

Білік пен дағды

Электр жабдықтарының тозу түрлері мен себептері; электр қондырғыларын техникалық пайдалануды ұйымдастыру; электр жабдықтарға техникалық қызмет көрсетуші электрмонтердің міндеттері және кезекші электрмонтердің міндеттері; жұмыс нарядтарын ресімдеу және беру тәртібі Еесептеу техникасын Аспаптарды электр тізбегіне пайдалана отырып тестілік қосу схемасы; бағдарламалар және стенділер аспаптарды пайдалану және арқылы жабдықтарды тексеру жүйесі диагностикалау

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

СБШ біліктілік деңгейі 2-4

2-4

Білік пен дағды

Білім

Жарық беретін электр қондырғыларын сынақтан өткізу және туралау; электрлік өлшемдерді жүргізу; аспаптардың көрсеткіштерін жазып алу

Өлшегіш аспаптардың жалпы сыныпталуы; аспаптарды электр тізбекке қосу схемасы; аспаптарға техникалық қызмет көрсету құжаттамасы; аспаптарды пайдалану және тексеру жүйесі Электр жабдықтарының Өлшегіш аспаптардың сызбаларға, электр жалпы сыныпталуы; схемаларына, аспаптарды электр техникалық талаптарға тізбекке қосу схемасы; сәйкестігін тексеру аспаптарға техникалық қызмет көрсету құжаттамасы; аспаптарды пайдалану және тексеру жүйесі Техникалық құжаттаманы Техникалық құжаттама жасау жүргізу тәртібі мен нысандары

2-2)

2-3)

Электр қондырғыларының негізгі параметрлерін туралау және ретке келтіру үшін өз бетінше жоспарлауды, жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет

3-2)

Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы

Жұмысқа рұқсат берудің ерекше шарттары

ҚР Заңнамасына сәйкес

СБШ біліктілік деңгейі

Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі

2-2)

2-3)

3-1)

Білім Электр қозғалтқыштарды және электр аппаратураны тексеру, орнату және оларға қызмет көрсетудің оңтайлы тәсілдері, оларды артық кернеуден қорғау тәсілдері Электр машиналарын, электр жабдықтарын және аппараттарын бөлшектеу, жинау, жөндеу және баптау бойынша операциялардың жұмыс технологиясы мен жүйелілігі

3-2)

3-3)

Білім

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, жөнделген жабдықтардың сапасын тексеру үшін үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет

Жабдықтардың жай-күйін анықтауға арналған қажетті әдістер мен құралдарды пайдалану

Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, жөнделген электр қондырғыларын сынақтан өткізу, тапсыру және пайдалануға беру үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Электр жабдықтардың барлық құрылғыларының схемасы (кернеу тұрақтандырғышының, шала өткізгішті түзеткіштің схемасы); телебасқару схемалары және оларды туралау тәсілдері, өлшеу техникасының аспаптары; электроника, автоматика және электрмен жабдықтау теориясының негіздері Аспаптарды тексеру және сынау кезіндегі абсолюттік және салыстырмалы ауытқуларды есептеу технологиясы

Жөнделген электр құрылғыларының, бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматика (БӨАжА) сапасын анықтауға арналған сынақ жүргізу әдістерін пайдалану Техникалық Техникалық құжаттаманы жасау құжаттама жасау тәртібі, нысандары

2 3

Мұнай өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары. Мұнай-газ саласындағы ғылыми-зерттеу институттары Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту ықтималдығы ҚР Заңнамасына сәйкес Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі

Талап етілетін жұмыс тәжірибесі -

Қысқамерзімді курстар немесе жалпы орта білімі болған кезде кәсіпорында оқыту Техникалық және кәсіби білімнің белгіленген деңгейі, практикалық жұмыс тәжірибесі

-

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функциялары) тізбесі Еңбек функциясының № 1 2 3

Еңбек функциясының атауы (кәсіби стандарттың бірліктері) Кабельдерді, құрал-саймандарды, материалдарды, құрылғыларды, қосалқы материалдарды тартуға дайындау Телефон канализациялары кабельдерін коллекторлар, лотоктар, туннельдер, траншеялар арқылы тарту Орындалған жұмыстардың сапасын тексеру 4- кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер сипаттамасы (функционалдық карта)

Еңбек функЕңбек мәні циясының № 1 Құдықтар, канализациялық құрылыстар Құрал-саймандар, материалдар Кабель, құралсаймандар, материалдар, құралдар, көмекші материалдар Құдықтар, канализациялық құрылыстар Коллекторлар, лотоктар, туннельдер, траншеялар Құдықтар, канализациялық құрылыстар Желілік-кабельдік құрылыс Желілік-кабельдік құрылыс Желілік-кабельдік құрылыс

3

Еңбек құралдары

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары)

Құдықтар мен канализациялық құрылыстардың орналасу схемасы, ЖҚҚ Арнайы құралдар, ЖҚҚ Нұсқаулықтар, наряд, өкім, ЖҚҚ

Құрал-саймандар, құралдар, ЖҚҚ Кабель, материалдар, құрал-саймандар, ЖҚҚ, құралдар Құрал-саймандар, құралдар, ЖҚҚ Нормативтік және техникалық құжаттама Нормативтік және техникалық құжаттама Техникалық құжаттама

1-1) Құдықтар мен канализациялық құрылыстарды тексеру. Ақауларды жөндеу. 1-2) Материалдар мен құрал-саймандарды әкелу, тиеу және түсіру 1-3) Кабельдерді, құрал-саймандарды, материалдарды, құралдарды, көмекші материалдарды желі тартуға дайындау 2-1) Кірпіш қораптарды, шағын және орта үлгідегі құдықтарды қалау, темірбетон құдықтарды жинау. Телефондық тарату шкафтарын орнату. 2-2) Коллекторлар, лотоктар, туннельдер, траншеяларда желі тарту және кабельдерді телефон канализациясымен тарту 2-3) Канализациялық құрылыстарға пайдалану-техникалық қызмет көрсету 3-1) Орындалған жұмыстардың сапасын тексеру 3-2) Желілік-кабельдік құрылыстардың пайдалануға дайын болуын тексеру 3-3) Техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу

1-1)

Жеке және кәсіби құзыреттер Құдықтар мен канализациялық құрылыстарды тексеру үшін шектеулі жауапкершілікті және белгілі дербестік деңгейін болжайтын басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық қызмет. Зақымдануларды жою

Білік пен дағды Телефондық канализация арналарын тазалау және тексеру, тексеру құрылғыларын ашу, құдықтарды желдету

Білім Канализациялық құрылыстардың техникалық құжаттамасы және паспортталуы, материалдарды шығынға жазу тәртібі

Канализациялықкабельдік құрылысты пайдалануға қабылдау

Канализациялық-кабельдік құрылысты пайдалануға қабылдау қағидасы

Техникалық құжаттама жасау

Техникалық құжаттама жасау тәртібі, нысандары

2-кесте. Еңбек жағдайына, біліміне және жұмыс тәжірибесіне қойылатын талаптар Кәсібі бойынша ықтимал Мұнай өнеркәсібі кәсіпорындары, компаниялары және ұйымдары. Мұнай-газ жұмыс орындары саласындағы ғылыми-зерттеу институттары (кәсіпорындар, ұйымдар) Зиянды және қауіпті еңбек Аса қауіпті жұмыстар, зиянды заттардың немесе газдардың ШРК арту жағдайы ықтималдығы Жұмысқа рұқсат берудің ҚР Заңнамасына сәйкес ерекше шарттары СБШ біліктілік деңгейі Кәсіби білім беру және оқыту деңгейі Талап етілетін жұмыс тәжірибесі 4 Жоғары дәрежелі техникалық және кәсіби білім (қосымша 2-3 деңгейде 3 жыл кәсіби даярлық) және практикалық тәжірибе. Техникалық және кәсіби білім (немесе ортадан кейінгі білім) немесе жоғары білім, қосымша кәсіби білім беру бағдарламалары, практикалық тәжірибе

4- деңгейде 4 жыл

3-кесте. Кәсіби стандарт бірліктерінің (кәсіптің еңбек функциялары) тізбесі Еңбек функЕңбек функциясының атауы циясының № (кәсіби стандарттың бірліктері) 1 Электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды, тұрмыстық техниканы пайдалану, техникалық қызмет көрсету және жөндеу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және орындау 2 Электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды пайдалану кезінде диагностикалау және тұрмыстық техниканың техникалық жай-күйін бақылау 3 Салалық электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды жаңғыртуға қатысу 4-кесте. Кәсіби стандарттың бірліктер тізбесі (функционалдық карта) Еңбек функЕңбек мәні Еңбек құралдары циясының № 1 Электр жабдықтары, Аспаптар, құралэлектр қондырғылары саймандар, және автоматтар құрылғылар Электр жабдықтары, Бақылау-өлшеу электр қондырғылары аспаптары және автоматтар

3

Міндеттер (еңбек іс-қимылдары) 1-1) Электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды, тұрмыстық техниканы пайдалану бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және орындау 1-2) Электрлік және электрмеханикалық жабдықтарға, тұрмыстық техникаға техникалық қызмет көрсету жұмыстарын ұйымдастыру және уақтылы жүргізу 1-3) Электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды, тұрмыстық техниканы жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру және орындау 2-1) Электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды туралау, реттеу және тексеру

Электр жабдықтары, электр қондырғылары және автоматтар Электр жабдықтары, электр қондырғылары және автоматтар Электр жабдықтары, электр қондырғылары және автоматтар

Аспаптар, құралсаймандар, құрылғылар Бақылау-өлшеу аспаптары

Электр жабдықтары, электр қондырғылары және автоматтар Электр жабдықтары, электр қондырғылары және автоматтар Электр жабдықтары, электр қондырғылары және автоматтар Электр жабдықтары, электр қондырғылары және автоматтар

Техникалық құжаттама

2-2) Электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды пайдалану кезінде диагностикалау және тұрмыстық техниканың техникалық жайкүйін бақылау 2-3) Техникалық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу

Техникалық құжаттама

3-1) Салалық электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды жаңғыртуға қатысу

Техникалық құжаттама

3-2) Жаңа электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды жобалау және әзірлеуге қатысу

Техникалық құжаттама

3-3) Бөлімше персоналының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру

Электрондық аспаптар

5-кесте. СБШ бойынша 4-деңгейдегі электр механигі құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 1-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды, тұрмыстық техниканы пайдалану бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және орындау үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет 1-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, электрлік және электрмеханикалық жабдықтарға, тұрмыстық техникаға техникалық қызмет көрсету жұмыстарын ұйымдастыру және уақтылы жүргізу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 1-3) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды, тұрмыстық техниканы жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру және орындау үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 2-1) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, Электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды баптау, реттеу және тексеру үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет 2-2) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды пайдалану кезінде диагностикалау және тұрмыстық техниканың техникалық жай-күйін бақылау жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылықбасқарушылық қызмет 2-3) Бағынышты қызметкерлердің міндеттерді өз бетінше белгілеуін, норманың іске асырылуын ұйымдастыру мен бақылауын, техникалық және технологиялық құжаттаманы қолданыстағы нормативтік құжаттарға сәйкес ресімдеу үшін жауапкершілікті көздейтін басшылық етумен норманы іске асыру бойынша орындаушылық-басқарушылық қызмет

Білік пен дағды

Білім

Электртехникалық жабдықтың бөлшектерінің мерзімінен бұрын тозу себептерін анықтау

Электртехникалық жабдықтың бөлшектерінің мерзімінен бұрын тозуын болдырмау және жою тәсілдері

Электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды жөндеуге дайындау

Электр жабдықтарына қызмет көрсету және жөндеу кезіндегі қауіпсіздік шаралары

Өндірістік көрсеткіштерді нормалау

Қызмет көрсетілетін жабдықты баптаудың негізгі электрлік нормалары, оларды тексеру және өлшеу әдістері

Қызмет объектілерінің жай-күйі мен динамикасын талдау

Нақты параметрлердің жобалық параметрлерге сәйкес болуы

Орындалған жөндеу және сынау жұмыстарының сәйкестігін тексеру

Реттеу-тапсыру жұмыстарын жүргізу және электр жабдықтарын жөндеуден кейін тапсыру әдістері

Техникалық Техникалық құжаттама жасау тәртібі, құжаттаманы қолданыстағы нысандары нормативтік құжаттарға сәйкес толтыру

6-кесте. СБШ бойынша 5-деңгейдегі электр механигі құзыретіне қойылатын талаптар Міндеттің Жеке және кәсіби құзыреттер № 3-1) Салалық электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды жаңғыртуға қатысу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет 3-2)

Жаңа электрлік және электрмеханикалық жабдықтарды жобалау және әзірлеуге қатысу үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

3-3)

Бөлімшенің қызметкерлер құрамының өндірістік жұмыстарын жоспарлау және ұйымдастыру үшін технологиялық процесс учаскесі мен кәсіпорын қызметінің стратегиясы шеңберіндегі ұңғыманы бұрғылау мен жөндеу процесін зерттеуге қатысу үшін жауапкершілікті болжайтын басқарушылық қызмет

5- кесте. СБШ бойынша 2-деңгейдегі жерасты құрылыстары және байланыс коммуникациясының электромонтері құзіретіне қойылатын талаптар Міндеттің №

Телефондық кабельдік канализацияны тарту, тексеру және жөндеу, блоктар мен құбырларды асу, түсіру, коллекторларда, туннельдерде, траншеяларда кабель тарту бойынша жұмыстарды жүргізу технологиясы Техникалық құжаттама

Қазақстан Республикасындағы Кәсіптердің мемл