Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны №283 (28222) 27 ЖЕЛТОҚСАН ЖҰМА 2013 ЖЫЛ

Ел тынысы: мың бір мысал

Тїркістан – ќазаќстандыќ газды тўтына бастаєан алєашќы ќала

Алда аса ауќымды міндеттер тўр

Сенат Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жетекшілігімен өткен палатаның кешегі жалпы отырысында Жоғарғы Сот судьяларын босату жəне сайлау мəселесі қаралды. Сондайақ, депутаттар назарына Кеден одағына, мемлекеттік сатып алуға, пирамидалар қызметіне, агроөнеркəсіп кешеніне, Қырғызстанда мектеп салуға жəне сəулет қызметіне қатысты заң жобалары ұсынылды. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Отырысты сөз сөйлеп ашқан Төраға əуелі палатаның атқарған жұмыстарына жəне алдағы міндеттерге тоқталды. Жыл басынан бері Сенат депутаттары халқымыздың əл-ауқатын одан əрі жақсартуға бағытталған жəне Елбасының стратегиялық бағдар ламаларын жүзеге асыруды көздейтін 90-нан астам заң жо басын қарап, қабылдапты. Олардың ішінде индустриялықинновациялық бағдарламаны орындауға, кəсіпкерлікті қолдауға жəне жаңартылатын энергия көздерін қолдануды дамытуға қатысты заңдық құжаттар бар. Сондай-ақ, мемлекеттік жоспарлау жүйесін жетілдіруге, əлеуметтік қамсыздандыруға, терроризмге қарсы іс-қимыл мəселелеріне жəне бірқатар халықаралық шарттарды ратифи кация лауға арналған заң жобалары да қолдау тапқан. Астанада ЭКСПО-2017 халықаралық Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Өткен аптада киелі Түркістан қаласының бір бөлігіне алғашқы рет табиғи газ берілді. «Қаз Транс Газ» АҚ бас директоры Серік Сұлтанғали: «Осы сəтті Түркістан қаласының 240 мыңдай тұрғыны 50 жылдан астам уақыт күтті. Оңтүстік Қазақстан облысын газдандыру жұмыстары өткен ғасырдың 60-жылдарынан басталған екен. Бірақ Түркістан өңірін газдандыру ісі кеңестік кезеңнің өзінде де шешімін тапқан жоқ», деп атап өтті. Сонымен, еліміздің батысынан тартылған қазақстандық газды тұтына бастаған оңтүстіктегі алғашқы қала – киелі Түркістан. Бұл жерде көгілдір отынды тұтынудың болжам көлемі – жылына 92 млн. текше метрді құрап отыр. Жоба толық жүзеге асқан кезде жақын маңдағы елді мекендерді де газбен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ іске асырған инвестициялық жоба бойынша 22 шақырым

жоғары қысымды газ құбыры, 1 автоматты газ тарату стансасы мен 2 газ реттеу пункті салынды. Бұл құбырға газ қыркүйекте пайдалануға берілген «Бейнеу–Бозой–Шымкент» маг и ст р ал ь д і г аз құ б ыр ы н ан кел е д і . Түркістанда көгілдір отынның əлеуетті тұтынушылары санатына 40,2 мың тұрғын үй жəне көпқабатты тұрғын үйлердегі пəтерлер, 384 коммуналдық-тұрмыстық кəсіпорындар (дəріханалар, дүкендер жəне т.б.), 19 емхана, 19 балабақша, 60 мектеп, 215 мемлекеттік мекеме, 70 өнеркəсіптік кəсіпорын кіріп отыр. Түркістан қаласын газдандыру жөніндегі жобаны орындау үлкен экономикалық, əлеуметтік жəне мəдени маңызға ие. Қала тек Қазақстанда ғана емес, бүкіл Орталық Азиядағы ірі туристік жəне мінəжаттық орталық, рухани астана болып саналады. Түркістан туристерді көптеген тарихи орындарымен тартады. Киелі Түркістанға жыл сайын бір миллионнан астам адам тəу етіп, сапарлап қайтады. «Аталған жоба газбен жаб дық таудың

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 26 желтоқсан

№1403

Астана, Үкімет Үйі

2014 жылєы 1 ќаѕтардан бастап уəкілетті ўйымнан тґленетін зейнетаќы тґлемдерініѕ мґлшерін арттыру туралы

«Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы» 2013 жылғы 21 маусымдағы Қазақстан Республикасы ның Заңы 4-бабының 3-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап уəкілетті ұйымнан төленетін 2014 жылдың 1 қаңтарына дейін тағайындалған зейнетақы төлемдерін 1998 жылғы 1 қаңтарға дейін зейнетақы алатын, зейнеткерлік жасқа толған Қазақстан Республикасының азаматтарына, əскери қызметшілерге, арнаулы мемлекеттік жəне құқық қорғау органдарының арнаулы атақтар, сыныптық шендер берілген қызметкерлеріне, сондай-ақ арнаулы атақтар, сыныптық шендер алу жəне нысанды киім киіп жүру құқықтары 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап жойылған, еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы төлемдерін алуға құқығы бар адамдарға алатын зейнетақы төлемдерінің мөлшерінен тоғыз пайызға арттыру жүргізілсін. 2. Осы қаулы 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 26 желтоқсан

№1405

Астана, Үкімет Үйі

Мемлекеттік əлеуметтік саќтандыру ќорынан тґленетін əлеуметтік тґлемдердіѕ мґлшерін 2014 жылєы 1 ќаѕтардан бастап арттыру туралы

«Міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы» 2003 жылғы 25 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 8-1-бабының 4) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «2014 жылғы 1 қаңтарға əлеуметтік төлемдерді алушылар болып табылатын адамдарға Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорынан еңбек қабілетін жоғалту жəне асыраушысынан айырылу жағдайларына тағайындалған əлеуметтік төлемдердің мөлшерін 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап жеті пайызға арттыру жүргізілсін. 2. Осы қаулы 2014 жылғы 1 қаңтардан қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

аймақтық схемасына қосылған жəне оны орындау кіші жəне орта бизнестің жергілікті кəсіпорындарын дамытуға қосымша мүмкіндік беретіні сөзсіз жəне түркістандықтардың өмір сүру деңгейін жақсартуға үлкен үлес қосады», деп атап өтті Серік Сұлтанғалиұлы. Түркістан қаласын газдандыру жобасын оңтүстік жұртына ауқымды да тындырымды жұмыстарымен танымал «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ-тың бас директоры Қ.Шəріпбаев 2011 жылдың күзінде таныстырып, ПремьерМинистрдің бірінші орынбасары бастаған үкіметтік делегация жобаны қолдаған болатын. Енді түркістандықтарға сол кезде берілген уəде нақты іске айналып, үдеден шықты. Яғни, «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ бастамасымен жасалған жоба газбен жабдықтаудың ай мақ тық схемасына қосылып, «Бейнеу– Бозой–Шымкент» магистральді газ құбыры іске қосылғаннан кейін нақты жүзеге асырылып отыр. Оңтүстік Қазақстан облысы.

ЭКСПО-єа əзірлік жўмыстары ќаралды

Кеше Үкімет Үйінде Премьер-Министр Серік Ахметовтің төрағалығымен ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесіне əзірлену мен оны өткізу жөніндегі мемлекеттік комиссияның кезекті отырысы болып өтті.

Отырыста «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ басқармасының төрағасы Талғат Ермегияев, Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі Ерболат Досаев, Қоршаған орта жəне су ресурстары министрі Нұрлан Қаппаров, Астана қаласы əкімінің орынбасары Сергей Хорошунның есептері тыңдалды. Премьер-Министр аталған мəселеге қатысты Елбасының ЭКСПО-ға əзірлік пен оны өткізу шараларын Ұлттық жоспарға енгізу жөніндегі тапсырмасын орындауға ерекше назар аударды. Бұл шаралар барынша экономикалық тиімділік беруі тиіс.

Отырыс барысында «Астана ЭКСПО-2017» ҰК» АҚ директорлар кеңесі мен басқармасының жұмыс жоспары, көрме нысандарының құрылысы мен инфрақұрылымдарын салу мен дамыту жөніндегі жұмыс штабтарының қызметі талқыланды. Үкімет басшысы халықаралық көрмеге əзірлік жəне өткізу жұмыстарын тиянақты да сапалы жүргізу қажеттігін тағы бір еске сала отырып, мүдделі мемлекеттік органдарға, ұлттық холдингтер мен компанияларға бірқатар тапсырмалар берді, деп хабарлады ПремьерМинистрдің баспасөз қызметі.

2-бет

Аталарымыз армандап ґткен жол

9-бет

(Соңы 2-бетте).

Елшімен екіжаќты əѕгіме

Мəжіліс Төрағасы Нұрлан Нығматулин Беларусь Республикасының Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Анатолий Ничкасовты қабылдады, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

Кездесу барысында тараптар ынтымақтастықтың ауқымды мəселелерін талқылай келіп, Қазақстан мен Беларусь, əсіресе, Кеден одағы аясында етене ынтымақ орнатқан сенімді саяси жəне экономикалық əріптес елдер екенін сөз етті. Сұхбаттастардың пікірінше, екі мемлекет президенттері Нұрсұлтан Назарбаев пен Александр Лукашенконың маңызды кездесулері екіжақты байланыстарды одан əрі нығайтуға айрықша ықпал етеді. Мəжіліс қызметіне тоқталған Н.Нығматулин Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясын, сондай-ақ, екі ел президенттерінің интеграциялық үдерістер мен стратегиялық келісімдерін заңнамалық қамтамасыз ету жұмыстарына баса назар аударды.

А.Ничкасов Қазақстан Президентінің Еуразиялық экономи калық одақ құру жөніндегі ауқымды бастамасы барлық интеграциялық үдерістердің дамуына серпін беретінін жəне Қазақстанның барлық салада қарқынды дамып келе жатқанын, ал Елбасының G-Global сияқты, басқа да ірі жобаларының халықаралық жоғары беделге ие екенін тілге тиек етті. Өз кезегінде Мəжіліс спикері елшіні Белоруссияның 2013 жылы ТМД-ға табысты төрағалық етуімен құттықтады. Жүздесуде Қазақстан мен Беларусь арасындағы парламентаралық өзара іс-қимылды екіжақты деңгейде жəне ТМД, ЕурАзЭҚ, ҰҚШҰ Парламентаралық ассамблеялары аясында одан əрі нығайтуға жіті көңіл бөлінді.

«Ќатар жїрген кїндерді сыйлайыќшы...» 8-бет

Анадолы асулары 10-бет

«ҚазАқпарат», Egemen. kz хабарлары бойынша дайындалды.

 Жазылым – 2014  Жеделхат

«Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ президенті С.Абдрахмановқа Біздің аудан облыстағы астықты өңір болып 2014 жылдың І жартыжылдығына «Егемен табылады. Соңғы жылдары мал шаруашылығы да Қазақстан» газетіне жазылуда мақтааралдықтар қарқынды дамып келеді. Аудан тұрғындары шағын 3686 дана межеге қол жеткізді. Жазылым əлі де жəне орта кəсіпкерлікті кеңінен игеруде. Жаңадан жалғаса беретінін хабарлаймын. өнеркəсіп орындары ашылып, жергілікті тұрғындар Еліміздің қиыр оңтүстігінде орналасқан жұмысқа орналасуда. Ауылдарда ауызсу мəселесі Мақтаарал ауданы биыл жоғары жетістіктерге қол шешіліп, жол қатынасы жақсара түсті. Бір сөзбен жеткізді. Ауданда жыл басынан бері 8 мектеп саайтқанда, халықтың тұрмысы түзеліп келеді. Соның лынса, басты дақылымыз мақтаның əр гектарынан нəтижесі болса керек, жыл өткен сайын еліміздің 30 центнерден өнім жиналды. 22,4 мың га. жерге бас басылымы – «Егемен Қазақстан» газетіне жаегілген бақша дақылдарынан да жылдағыдан мол зылушылар қатары көбейе түсуде. Алдағы жылы өнім жиналды. 760 отбасы «Егеменді» алдырып оқитын болады. Сізді жəне ұжымыңызды келе жатқан Жаңа жыл мерекесімен құттықтаймын. Аманғали БЕРДАЛИН, Серік ТҰРБЕКОВ, Мақтаарал ауданының əкімі.

Оңтүстік Қазақстан облысы.

Бїгінгі нґмірде:

Ойылдаєы оѕ ґзгерістер

көрмесін ұйымдастыру жəне өткізу мəселелері бойынша арнайы заңдар қабылданғаны да белгілі. Əсіресе, еліміздің осы жылы қол жеткізген табыстарына Парламент депутаттарының қосқан үлесі айрықша аталды. «Келесі жылда депутаттық корпустың алдында аса ауқымды міндеттер тұр. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев индустрияландыру картасы жобаларының тұсаукесер рəсімінде шағын жəне орта бизнесті тиімді дамыту аса маңызды стра тегиялық басымдық екенін қадап айтты», деді Қасым-Жомарт Кемелұлы. Сонымен қатар, Сенат Төрағасы қоғамда жекеменшік дəстүрі əлі берік еместігін, оның ұлттық негізі одан əрі жетілдіруді қажет ететінін де атап көрсетті. Бұл ретте еліміздегі экономиканың дамуына кедергі келтіріп отырған нормаларды анықтап, заңдарға дереу ревизия жүргізу керек екеніне Елбасы назар аударғандығын қаперге салды.

 Алматы қаласындағы 32 тұрғын үйдің жарамсыз лифтілері ауыстырылады. Ол үшін республикалық бюджеттен 312 млн. 500 мың теңге бөлінген. Осы ша һарда негізінен 4 мыңға жуық лифті жұмыс істейді. Соның ең ескілері бұдан 35 жыл бұрын орнатылған. ПИК қызметкерлері қазір тұрғындармен келісімшартқа отырып, атқарылатын жұмысты пысықтау үстінде.  «Болашақ» бағдарламасына жаңа санаттар енгізілді. Осының негізінде бұқаралық ақпарат өкілдері мен мəдениет саласының қызметкерлеріне магистр атануға мүмкіндік жасалды. Қазіргі кезде біздің жастар бұл бағдарлама бойынша əлемнің 33 елінде білім алуда.  Қашаған кен орнында мұнай өндіруді жаңғырту мəселесі келер жылдың қаңтар айы ортасына қарай шешіледі. Осы жұмысты жүйелі жүргізу үшін «СамұрықҚазына» ұлттық əл-ауқат қоры» АҚ «Норт Каспиан Оперейтинг Компани» өкілдерімен келіссөздер жүргізуде.  2014 жылы «Алматы– Ташкент» халықаралық жүрдек пойызы жолға шығады. Бұдан бөлек, «Астана– Защита», «Алматы–Защита», «Алматы–Ташкент» жəне «Алматы–Ақтөбе» жүрдек пойыздарын қатарға қосу міндеті тұр. Көлік жəне коммуникация министрі Асқар Жұмағалиевтің мəлімдеуінше, жыл сайын олардың саны көбейтіліп отырады.  Жоғары дəлдіктегі спутниктік навигация жүйесінің жер үсті инфрақұрылымының бірінші нысаны Ақтау айлағында іске қосылды. Бұл құрылғы мамандар тарапынан оң бағаланып отыр. Өйткені, ол Каспий теңізінің қазақстандық секторына ғылыми-іздестіру жұмысын жүргізуге мүмкіндік береді.  Ақтөбе облысында алдағы мерзімде «Қолжетімді баспана-2020» бағдарламасы бойынша 100 мың шаршы метр тұрғын үй салынады. Сондай-ақ, биыл 607 тұрғынға пəтер кілті табыс етіледі. Бұл бағдарлама жергілікті өңірде өткен жылдан бастап қолға алынған.  Келер жылы «Батыс Еуропа–Батыс Қытай» халықаралық көлік дəлізінің 180 шақырымы пайдалануға беріледі. 2015 жылы оны толық іске қосу жоспарланған. Жалпы, биыл бұл бағыт бойынша облыстар аумақтарында 1853 шақырым жолға жөндеу жұмыстары жүргізілген.  Қызылорда қаласында алдағы жылы жаңа автобус паркі салынады. Сонымен бірге, 20 автобус сатып алу көзделуде. Осы істердің тиянақты атқарылуына 27 млн. доллар бөлінген.

* * * Зайсанның қойнауы қазынаға толы көмірі 20 жылдан бері халық игілігіне жарап келсе, биылдан бастап көгілдір газ шалғайдағы ауыл тұрғындарын қуанышқа бөлеуде. Оның сыртында Зайсанның мұнайы да жақын арада ел экономикасын арттыруға үлес қоспақ. Аудандағы құрылыс материалдары, ұн тарту, сүт, балық зауыттары да қалыпты ырғақпен жұмыс істеп тұр. Биылдың өзінде жаңадан 200 жұмыс орны ашылды. Міне, осындай өркенді өзгерістер туралы ел газеті «Егемен Қазақстанда» тұрақты жазылып келеді. Ауданда келер жылға 1200 адам бас басылымға жазылды. Жазылу əлі жалғасып жатыр. Алмас ОҢДАҚАНОВ, Зайсан ауданының əкімі.

Шығыс Қазақстан облысы.

Əйтеке би ауданының əкімі.

Ақтөбе облысы.

* * * Екібастұздағы «Богатырь Көмір» ЖШС 2014 жылға арналған баспасөзге жазылу науқанына белсене атсалысты. Кəсіпорынның жұмысшы, қызметкерлері 300 дана «Егемен Қазақстан» газетіне жазылды. «Богатырь Көмір» ЖШС бас директоры Виктор Щукин өзі бас болып, мемлекеттік тілге қолдау көрсетуде. Осы мақсатта кəсіпорында мемлекеттік тілді дамыту жəне қолдану бөлімі ашылды. Мақсаты – қазақ тілінің қолданылу аясын кеңейту жəне іс-шараларды мемлекеттік тілде жүргізу. Қазақ тілін үйрену курстарына 300-ге жуық кəсіпорын қызметкерлері жазылды. Кəсіпорында «Қазақ халқының этномəдениеті кабинеті» ашылды. Бұған кəсіпорын қазынасынан едəуір қаражат бөлінді. Манар ЕРБОТИНА, мемлекеттік тілді дамыту жəне қолдану бөлімінің басшысы.

Павлодар облысы, Екібастұз қаласы.


2

www.egemen.kz

27 желтоқсан 2013 жыл

Алда аса ауќымды міндеттер тўр (Соңы. Басы 1-бетте).

«Мемлекет басшысының берген бұл тапсырмалары бізге тікелей қатысты екенін баса айтқым келеді. Президент алдымызға қойған мақсаттарға Елбасымен жəне халқымызбен бірге қол жеткіземіз деп сенемін», деді палата Төрағасы. Сөзінің соңында əріптестерін келе жатқан Жаңа жылмен құттықтаған Төраға: «Жаңа жылда Отанымыздың мерейі асқақтап, халқымыздың тұрмыс-тіршілігі мен əл-ауқаты жақсара берсін!» деген ізгі тілегін жеткізді. Бұдан кейін сенаторлар Жоғарғы Сот судьяларын қызме тінен босату жəне сайлау мəселелерін шешіп алды. Одан белгілі болғандай, Жоғарғы Сот судьялары Раушан Нұртай, Анатолий Линник жəне Гүлнар Рысбекова орындарынан түсуіне байланысты Жоғарғы Сот судьясы қызметінен босатылды. Тиісінше, Сенат қаулысымен Елена Ақмолдаева, Амангелді Сəрсенбаев, Маргарита Одинцова, Ирина Калашникова жəне Лаура Ағыбаева палата шешімімен Жоғарғы Сот судьялығына сайланды. Кешегі отырыстың күн тəртібінде, сондай-ақ, «Кеден ода ғының сыртқы жəне өзара саудасының интеграцияланған ақпараттық жүйесін құру, оның жұмыс істеуі жəне оны дамыту

туралы келісімді ратификациялау туралы» заң жобасы қаралды. Келісім жүйені құрудың, оның жұмыс істеуі мен оны дамытудың негіздерін, Кеден одағы комиссиясының, комиссия Хатшылығының жəне тараптардың жүйені құру жөніндегі өкілеттіктерін, қаржыландыру көздері мен тəртібін, тауарларды (жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді) орындаушыларды (өнім берушілерді) таңдау тəртібін айқындайды. Заң жобасы қабылданды. Кеден одағына қатысты тағы бір заң жобасы да депутаттар қолдауына ие болды. Заңдық құжаттың толық атауы «Кеден одағының бірыңғай кеден аумағында сыртқы жəне өзара саудада электрондық құжаттар алмасу кезінде ақпараттық технологияларды қолдану туралы

келісімді ратификациялау туралы» деп аталады. Заң жобасын қабылдау Кеден одағы шеңберінде шетелдік электрондық цифрлық қолтаңбаның заңдылығын тексеруге жағдай жасайды жəне 2014 жылдың 1 қаңтарынан бастап Кеден одағы шеңберінде мемлекетаралық ақпарат алмасуға қатысуға мүмкіндік береді. Сенаторлар, сонымен қатар, «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік сатып алу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын қарады. Заңдық құжат мемлекеттің қатысуы бар заңды тұлғалардан «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңның нормаларын қолданбастан тауарларды, жұмыстарды жəне көрсетілетін қызметтерді сатып алу кезінде олардың жасырын

Экономикалыќ даму ойдаєыдай Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде ПремьерМинистрдің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаев бастаған бірқатар министрлер баспасөз мəслихатын өткізді. Онда еліміздің əлеуметтік-экономикалық даму үрдістері сараланып, осы жылдағы экономикалық дамудың қорытындысы шығарылды.

Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Брифингке Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі Е.Досаев, Көлік жəне коммуникация министрі А.Жұмағалиев, Өңірлік даму министрі Б.Жəмішев, Қаржы вице-министрі Р.Дəленов пен Статистика істері агенттігі төрағасының орынбасары Ж.Жарқынбаев қатысты. Брифингке модераторлық еткен Алтай Əбибуллаев аяқталғалы тұрған жылдың жетістіктері жөнінде айтты. «Елбасы айқын даған «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асырудың бірінші жылы жемісті қорытындыланып отыр деуге негіз бар. Сондай-ақ, биылғы жылы еліміз əлемдегі бəсекеге қабілетті 50 мемлекеттің қатарына қосылды. Осы баспасөз мəслихатында мемлекеттік бағдарламалардың жүзеге асырылу барысы мен Елбасының Үкіметке жүктеген тапсырмалары қалай орындалып жатқаны жөнінде сөз болады», деді модератор. – Биылғы жылы елі міз дің

Үдемелі индус триялық-инновациялық даму бағдарламасы аясында 11 мыңнан астам тұрақты жұмыс орны құрылды, – деп бастады сөзін Үкімет басшысының бірінші орынбасары. – Жылдың алдын ала қорытындылары елдiң əлеуметтiк-экономикалық дамуының тұрақты екенін көрсетті. Экономиканың өсiмін Ел басы тапсырған 6 пайыз деңгейінде қамтамасыз ете алдық. Инфляциялық үдерістер 5 пайыздан артпай отыр. Ал, жұмыссыздық деңгейi 5,2 пайызды құрайды. Жыл бойы инвестициялық белсендiлiк артып, негiзгi капиталдағы инвестиция өсiмi 8,7 пайызды құрады. Бұл дағдарыстан кейiнгi кезеңдегi ең жоғары жылдық көрсеткiш болып табылады, дедi Б.Сағынтаев. Премьер-Министрдiң бiрiншi орынбасарының айтуына қарағанда, өнеркəсiп саласының дамуына Үдемелi индустриялықинновациялық даму бағдарламасы ықпал еткен. «Өнеркəсiп пен тау-кен өндiрiсiнде, сондай-ақ, өңдеу саласында даму қарқыны қалыпты сақталып, машина жасау бойынша жылдық өсу көрсеткіші

Актіге ќол ќойылды

Париждегі Экономикалық ынтымақтастық жəне даму ұйымының штаб-пəтерінде Қазақстан Республикасының Салық мəселелері жөніндегі өзара əкімшілік жəрдем көрсету конвенциясына қосылу туралы актіге қол қою рəсімі өтті.

Еліміздің Үкіметі атынан құжатқа Қазақстанның Франциядағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Нұрлан Дəненов қол қойды. Қазіргі уақытта аталған Конвенцияға 63 мемлекет қосылған. Оның негізгі мақсаты халықаралық деңгейде салықтан жалтаруға қарсы күресу болып табылады. Мүше мемлекеттер бір-біріне ақпаратпен алмасу, салық бақылауын өткізу, сондай-ақ, салықтық қарыздарды қайтару жəне т.б шаралар арқылы өзара қолғабыс көрсетіп отырады. Белгіленген тəртіпке сəйкес, Конвенция мақұлдаудан өткеннен кейін үш ай мерзім ішінде күшіне енеді. Бұл елімізде жəне басқа да мемлекеттерде қазақстандық жеке жəне заңды тұлғаларға салықтық бақылауды жүйелендіруге мүмкіндік береді, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі.

15 пайызға арта түсті. Мұндай қомақты табысқа қол жеткiзуге негiзiнен ҮИИД мемлекеттiк бағдарламасының iске асырылуы ықпал етуде. Аталған бағдарлама аясында 2010 жылдан берi 2,5 трлн. теңгеге 638 жоба жүзеге асырылып, 67 мың тұрақты жұмыс орны құрылды. Биылғы жылға келер болсақ, 400 млрд. теңге сомасында 125 жоба ел игілігіне беріліп, 11 мыңнан астам тұрақты жұмыс орны ашылды», дедi ол. Келесі сөз кезегін алған Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі де ағымдағы жыл жақсы көрсеткіштермен қорытындыланғалы отырғанына тоқталды. «Экономиканың өсуіне макроэкономикалық жағдай айтарлықтай ықпал етті», деді Е.Досаев. Ал Қаржы вице-министрі Р.Дəленов: «Биылғы жылдың 10 айының қорытындысына сай, тауарлар бойынша мемлекеттік сатып алудағы жергілікті үлес 86 млрд. теңгені немесе 40,1 пайызды құрады. 1 қазандағы жағдай бойынша, мемлекеттік қарыз 4 трлн. 74 млрд. теңге болды. Бұл ішкі жалпы өнімге шаққанда 1,9 пайызды құрайды. Мұны төмен көрсеткіш деп айтуға болады. Мемлекеттік кепіл бойынша қарыз 121 млрд. теңгені құрайды. 9 айдың қорытындысы бойынша үкіметтік берешек деңгейі қауіпсіз шекті мөлшерде», деді. Өңірлік даму министрі Б.Жəмішев аймақтардағы əлеуметтік-экономикалық мəселелер туралы баяндап, түрлі мемлекеттік бағдарламалардың жергілікті жерлерде жүзеге асырылу барысымен таныстырды. Сондай-ақ, салаға қатысты жаңадан дайындалған заң жобалары жөнінде де əңгімелеп, олардың тиімді тұстарын таратып айтып берді. Ол республика аумағын ұйымдастырудың бас схемасына арнайы тоқталып, қала құрылыстарында бұл игіліктің қандай пайдасы болатындығын таратып айтты. Мұндай бас схема елімізде тұңғыш рет жасалыпты. Б.Жəмішевтің айтуына илансақ, өңірлерді дамыту барысында

монополиясын болдырмау жəне тауарларға, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерге бағаның бірыңғай ақпараттық жүйесін құруды көздейді. Жəне де 2014 жылғы 1 қаңтарға дейін Беларусь, Қазақстан жəне Ресей Біртұтас экономикалық кеңістігінің құқықтық базасын қалыптастыру шеңберінде жасаған Мемлекеттік сатып алу тур ал ы кел ісімін е сəйкестендіруге бағытталған. Бірінші оқылымда талқыдан өткен заң жобасы мақұлданды. Сондай-ақ, палата пирамида лардың қызметіне қарсы іс-қимыл мəселелері бойынша түзетулерді қарады. Сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізуге қатысты заңдық құжат та күн тəртібінде талқыға түсті. Сенат Мəжіліс депутаттарының бастамасы бойынша əзірленген агроөнеркəсіптік кешен субъек тілері үшін тауарларға, жұмыстарға жəне көрсетілетін қызметтерге қолжетімділікті арттыруға бағытталған заң жобасын да талқылады. Қазақстан мен Қырғызстан үкіметтері арасындағы Қырғызстанда мектеп салу туралы келісімді жəне келісімге өзгерістер енгізу туралы хаттаманы ратификациялау туралы заң жобасы депутаттар тарапынан түсіністік тапты. Бұл құжат Бішкек қаласында 500 орындық жəне Ош қаласында 500 орындық мектеп салу мен маңайындағы аумақты абаттандыруды қарастырады. Жалпы, жоғарыда аталған төрт заң жобасы да екінші оқылымда мақұлданып барып қабылданды. схеманың келтірер пайдасы мол болмақ. – Көлiк жəне коммуникация министрлiгi үшiн 2013 жыл жемiстi болды. Бiрiншiден, бiз Елбасының тапсырмасы бойынша көлiк инфрақұрылымын жанжақты дамыту туралы мемлекеттiк бағдарлама дайындадық. Аталған бағдарламада 30 мың шақырым автомобиль жəне 8 мың шақырымнан астам темiржолдарын жөндеу, Ақтау портын кеңейту, 300 темiржол бекетiн күрделi жөндеуден өткiзу мен əуежайларды жаңғырту көзделген. Мұнымен қатар, жол бойындағы 260 сервис нысандарын, 45 автостанса мен 9 автобекетті, 1 мыңнан астам такси тұрақтарын салу, сондай-ақ, жаңадан темiржол, автобус жəне əуе маршруттарын ашу сынды көптеген шаралар жоспарланған, – дедi А.Жұмағалиев. Министр «Батыс Еуропа– Батыс Қытай» магистралi жобасы туралы да баяндады. Биылғы жылдың өзiнде 2 200 шақырым республикалық маңызы бар жолдар жөнделіпті. Соның iшiнде, «Батыс Еуропа–Батыс Қытай» дəлiзi бойында 5 облыстың аумағы арқылы өтетiн 1 853 шақырым жолдың құрылыс жұмыстары жүргізілген. Жоспарлағандай, 806 шақырым жолдағы қозғалыс ашылып, пайдалануға берілген. Министрліктің келесi жылғы жоспары бойынша, шамамен 180 шақырым жол ашылып, ел игілігіне берiлетін көрінеді. Ал 2015 жылы дəлiздi реконструкциялау жұмыстарын толық аяқтауды жоспарлап қойыпты. – Орталық-оңтүстiк, орталықшығыс маршруттарын дамыту аясында «Астана – Темiртау», «Астана – Павлодар», «Алматы – Қапшағай» жол телімдерiнде құрылыс жұмыстарын бастад ық. Келесi жылы аталғ ан жол телімдеріндегі жөндеу жұмыстары толық аяқталады. Сонымен қатар, құрылысқа жаңа технологиялар енгiзу бойынша, «микросюрфейсинг» технологиясын жəне көпiрлердi салуда полиуретандық тiрек бөлшектерiн қолдана бастадық. Келесi жылдан бастап монолиттi темiр бетонды көпiрлердi саламыз жəне жылы асфальттi пайдаланамыз, – дедi сала басшысы. Баспасөз мəслихатын Б.Сағынтаев қорытындылады.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 26 желтоқсан

№1402

Астана, Үкімет Үйі

Жеѕіл дистилляттарды жəне ґнімдерді, керосинді, газойлдарды жəне ґзге мўнай ґнімдерін əкетуге уаќытша тыйым салуды енгізу туралы

2008 жылғы 25 қаңтардағы Үшінші елдерге қатысты тарифтік емес реттеудің бірыңғай шаралары туралы келісімнің 9-бабына жəне 2009 жылғы 9 маусымдағы Үшінші елдерге қатысты бірыңғай кедендік аумақта тауарлардың сыртқы саудасын қозғайтын шараларды енгізу жəне қолдану тəртібі туралы келісімнің 8-бабына сəйкес мұнай өнімдерінің ішкі нарығында мүлдем жетіспеушілікті жəне бағаның өсуін болдырмау мақсатында Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Арнайы бензиндерден (КО СЭҚ ТН коды 2710 12 210 0 – 2710 12 250 9) жəне тұрмыстық пеш отынынан басқа, жеңіл дистилляттарды жəне өнімдерді (КО СЭҚ ТН коды 2710 12), керосинді (КО СЭҚ ТН коды 2710 19 210 0 – 2710 19 250 0), газойлдарды (КО СЭҚ ТН коды 2710 19 420 0 – 2710 19 480 0, 2710 20 110 0 – 2710 20 190 0) жəне өзге де мұнай өнімдерін (КО СЭҚ ТН коды 2710 20 900 0) əкетуге алты ай мерзімге тыйым салу енгізілсін. 2. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Кедендік бақылау комитеті заңнамада белгіленген тəртіппен осы қаулының 1-тармағының орындалуы бойынша бақылауды қамтамасыз етсін. 3. «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы (келісім бойынша) заңнамада белгіленген тəртіппен осы қаулының 1-тармағын іске

асыру жөнінде шаралар қабылдасын. 4. Қазақстан Республикасы Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігі белгіленген тəртіппен: 1) осы қаулының 1-тармағында көрсетілген тыйым салудың енгізілгендігі туралы Еуразиялық экономикалық комиссиясын хабардар етсін; 2) Еуразиялық экономикалық комиссиясының қарауына осы қаулының 1-тармағында көрсетілген шараларды Кеден одағына қатысушы басқа мемлекеттердің қолдануы туралы ұсыныстар енгізсін. 5. Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі осы қаулы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он төрт күн ішінде Қазақстан Республикасының Үкіметі қабылдайтын сыртқы сауда қызметін реттеу жөніндегі шаралар туралы Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың Интеграциялық комитетінің Хатшылығын хабардар етсін 6. Осы қаулы 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

 Өңір өмірі

Ойылдаєы оѕ ґзгерістер Өңірге танымал ақын-сазгер Жолдыбай Айтқұлов «Ойдағы елім – Ойылым» деп жырға қосқан бұл аудан бірыңғай мал шаруашылығымен айналысады. Оның үстіне облыс орталығынан да, экономиканың күретамыры болып табылатын теміржолдан да шалғайда орналасқандықтан күні кешеге дейін əлеуметтік игіліктерден кенжелеу қалып келгені шындық. Жетпіс жыл бойы Қобдамен екі ортадағы 140 шақырым күре жолдың азабын тартып келгені де рас. Бұл проблема қазіргі сенатор Елеусін Сағындықов облыс əкімі болып тұрғанда оң шешімін тауып, осы жолға қатты жамылғы төселген болатын. Жол қатынасы жақсарғаннан кейін ойылдықтардың бойында ертеңгі күнге деген сенім ұялап, өз шаруаларын жүргізуге деген талпыныс пайда болды. Оны жақында ауданда болған іссапарымызда айқын аңғардық. Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Аудан орталығына кештетіп келгенімізде көшелердегі самаладай жарқыраған электр шамдарын көріп көңіліміз марқайып қалып еді. Ертесіне бірқатар көшелерге қатты жамылғы төселіп, тротуарлар жасалғанына көзіміз жетті. Тіпті көшелердің бойына тым тəуір суағарлар салыныпты. Ал, орталық көшелердің тұрғындар жүретін жерлеріне темір-бетон плиталар төселген. Жаңадан саябақ ашылып, екінші саябақ құрылысы басталып та кетіпті. Жаңадан салынған сот жəне прокуратура, аудандық аурухана ғимараттары ауылдың ажарын аша түскен. Жаңадан салынған тұрғын үйлер де көркімен көз тартады. Тіпті, бұл өңірде болмаған екі қабатты коттедж үйін салып жатқандар да кездесті. Бұл біздің сырт көз ретінде байқаған өзгерістеріміз ғана. Жалпы, аудандағы өркениетке ұмтылудың қадамдары, тұрмысты түзеудің талпыныстары бұдан да ауқымды жұмыстармен жүлгелене түседі. Аудан əкімі Мавр Абдуллиннің билік тізгінін ұстағанына бір жылдың жүзі болды. Бірақ, осы өңірдің тумасы болып келетін оған аудан өмірі бұрыннан таныс. Ол осында еңбек жолын бастап аудан əкімінің орынбасарлығына дейін көтерілген азамат. Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы басшысының орынбасарлығынан осы қызметке келді. Біз жылышырайлы жүздесудегі əңгіме арнасын ауданның экономикалық даму бағыттарына бұрғанымызда Мавр Ерғалиұлы да көп тостырмай өндірістік көрсеткіштерге көміп тастады. Оларды ой-санамыздан өткізіп, іріктеп айтқанда былайша өрілер еді. Аудан бойынша үстіміздегі жылдың тоғыз айында өнеркəсіп өнімінің көлемі 340,9 миллион теңгеге жетіп, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 105 пайыз құраған. Есепті кезеңде ауылшаруашылық өнімдерін өндіру көлемі 3842,0 миллион теңге болып, былтырға қарағанда 100,7 пайызды құраған. Ет, сүт, жұмыртқа жəне жүн өндіру анағұрлым артқан. Осы кезеңде негізгі капиталға 1150,0 миллион теңге инвестиция салынып, бұл көрсеткіш те асыра орындалды. Ауданның елді мекендерінде 32 тұрғын үй салынып, пайдалануға берілген. Ауданда шағын жəне орта

бизнесті дамытуға басымдық беріліп келеді. Соның ішінде бұрындары жұмыс істемей тұрған кəсіпкерлік субъектілеріне қолдау көрсету арқылы олардың белсенділігін арттыруға қол жеткізілген. Кəсіпкерлік субъектілерінің белсенділігі 64,3-тен 87,4 пайызға көтерілген. Сөйтіп, тіркелген 587 шағын жəне орта бизнес нысандарының 513-і белсенділер қатарына енген. Есепті кезеңде олардан бюджетке 10,9 миллион теңге түсім түскен. Үстіміздегі жылдың тоғыз айында 230 жаңа жұмыс орны ашылыпты. Ауданның жергілікті бюджетінің кіріс жоспары 100,6 пайызға орындалды. «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» мемлекеттік бағдарламасы бойынша 80,0 миллион теңге игеріліп, үш білім беру нысанына күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілген. Жалпы сметалық-жобалау құны 291,8 миллион тұратын Ақшатау жəне Құмжарған негізгі мектептерінің жаңа ғимараттары пайдалануға берілген көрінеді. «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бағдарламасы аясында инженерлік инфрақұрылымды дамытуға бөлінген 5,0 миллион теңге қаржы толық игеріліп, болашақта салынатын 70 тұрғын үйге 20,0 миллион теңгеге инфрақұрылым жасақталуда екен. Аудан бойынша тарының əр гектарынан 7 центнер, картоптың əр гектарынан – 101, көкөністен – 120 жəне бақша өнімдерінен 261 центнер өнім жиналды. Шыны керек, ойылдықтардың тіршілігі негізінен мал өсіруге тəуелді. Қазіргі таңда шаруа қо жалықтары мен шаруашылық құрылымдарында 32837 ірі қара, 160 мың қой, 4711 жылқы қысқа түспек. Оларды қыстан шығынсыз алып шығу үшін 87300 тонна мал азығы дайындалып, қыстақтарға жəне жеке тұрғындарға жеткізілген. «Көркейе бер, туған жер» акциясы аясында ауданның елді мекендерін, құрылыстарын жөндеу, көріктендіру мен көгалдандыру жұмыстары атқарылуда. Былтыр осындай жұмыстар 106 миллион теңгеге орындалса, биыл 117,5 мил лион теңгеге 62 əлеуметтік нысанға құрылыс-жөндеу жəне абаттандыру шаруалары тындырылуда екен. – Біздің өңірдің негізгі өндірістік бағыты мал шаруашылығы болып табылады. Сондықтан төрт түлікті өсіру мен мал азығы өндірісін дамытуға басымдық берілуде. Қазір мал тұқымын асылдандыру

жұмыстары қолға алынды. Асыл тұқымды мал шаруашылығын онға жеткізіп, асыл тұқымды қойды көбейтіп, үлкен аукцион өткізу ойымызда бар. Сонда біздің асыл тұқымды еділбай қойларымызға сұраныс қалыптасады деп ойлаймын. Сондай-ақ, мал азығының мол қорын жасау мүмкіндіктері қарастырылуда. 4800 гектар шабындық жер учаскесі бойындағы «Қиыл» лиманды суландыру жүйесін қалпына келтіру де алдағы күндер еншісіндегі шаруа, – дейді ол өңір үшін өзекті мəселелерді тарата айта келе. Ауданда шешімін күткен істер де баршылық. Өмір болған соң бір орында тұрып қалуға болмайды, ілгерілеудің қамын ойлау керек. Аудан əкімі Мавр Абдуллинді Ақжар елді мекеніне ауыз су құбырын жүргізу, Амангелді ауылында мектеп салу, Қараой селосында балабақша ашу, Саралжынға клуб үйін салып беру де ойлантады. Бірқатары басталып та кетті. Соның бірі Ойыл селосына 95 шақырым жердегі Байғанин ауданынан диаметрі 400 мм. жоғары қысымды табиғи газ құбырын жүргізудің техникалықэкономикалық негіздемесі дайындалып, облыстық энергетика жəне коммуналдық шаруашылығы басқармасы арқылы Мұнай жəне газ министрлігіне жолданып та қойыпты. Сметалық құны 3200 миллион теңге құрайды екен. Биыл жобалау-сметалық құжаты жасалып қойылыпты. Енді жоғарыдан келісім болса, көгілдір отынның қызығын ойылдықтар да көретін кез қашық болмас, сірə. Ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу кəсіпорындарын ашудың, туризмді дамытудың бастамалары да бар. Əкім Мавр Абдуллин ауылда жұмыссыздық жоқ, кейбір жатыпішерлер мемлекеттік бағдарламалар бойынша ашылған жұмыстардың өзінен бас тартатынын да жасырмады. Əйтеуір тілін тауып, жұмысқа тартып жүргендерін жеткізді. Ауданда мəдениет үйі, мұражай жəне кітапханалар жұмыс істеп тұр. Былай қарасаң да, олай қарасаң да дүкен, асхана, дəмхана кездеседі. Тіпті, сыйымдылығы жоғары мейрамханалар да салына бастаған. Барлық ауылдарда да тап осылай ілгерілеуге із салынған. Оны ауылдың ішкі-сыртқы келбеті мен тұрмысынан айқын аңғаруға болады. Əрине, бұл салаларда да ойласа шешетін мəселелер баршылық. Ең бастысы, халық ауданның ертеңіне сенімді. Қазір аудан орталығынан Ақтөбеге автобус қатынайды. Алайда, халық жүрдек те жұмсақ жеңіл таксилерді қолайлы көреді. Жолақысы анағұрлым қымбат болса да, солай. Шағын ғана аудан орталығында таксилердің көбейгендігі болар, диспетчерлік қызмет жұмыс істейді, тапсырыс берсең үйден келіп алып кетеді. Біз де соның игілігін көрдік. Мұның өзі Ойыл ауданы тұрғындарының тұрмысын түзей бастағанын аңғартады. Ақтөбе облысы.


27 желтоқсан 2013 жыл

www.egemen.kz

3

Елдік мінбері

ТƏУЕЛСІЗ ЌАЗАЌСТАННЫЅ ЖЕТІ ЌАЗЫНАСЫ:

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

АСТАНА

«Алтыншы қазынамыз: еліміздің жүрегі, тəуелсіздігіміздің бойтұмары, əсем қаламыз – Астана». Н.Ə.НАЗАРБАЕВ, Тəуелсіздік күніне арналған салтанатты жиында сөйлеген сөзден. «Астананың жаңа орамдарында, саябақтарында жəне сəулеткерлік жауhарларында Тəуелсіздігіміздің ұлы тарихы айнадағыдай көрініс тапқан. Сондықтан, Астанаға деген сүйіспеншілік – Отанға деген перзенттік сезім. Бұл – жаңа қазақстандық патриотизмнің алтын арқауы». Елбасының осы сөзі əрбір қазақстандықтың жүрегіне жылу ұялатып, көкірегіне шаттық кернетті. Осыдан он алты жыл бұрын елорда мəртебесіне ие болған Астана бүгінде жаңа Қазақстанның елдік белгісіне жəне шынайы мақтанышына айналып, мемлекетіміздің жасампаздық жеңістеріне бастау болды. Сонымен, Тəуелсіз Қазақстанның жаңа елордасының тарихы қалай бастау алып еді? Мырзагелді КЕМЕЛ, экономика ғылымдарының докторы.

1994 жылдың 6 шілдесінде XIII шақырылған Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінде мінберге шыққан Президентіміз тың ұсыныс айтты. Ол астанамызды Алматы қаласынан Арқадағы Ақмола қаласына көшіру жайлы ұсыныс болатын. Президент ұсынысы көбімізге тосын естілгенін жасыра алмаспыз. Оның өзіндік себептері де жоқ емес еді. Ол жылдар – еліміздің тəуелсіздік жолында бар қиындықтарды басынан кешіріп жатқан кезі еді. Кеңес үкіметінің құрамындағы барлық республикаларды бір-бірімен бірінен-бірі ажырай алмастай матап-шырмап таста ған жоспарлы экономиканың барлық байланыстары үзіліп, өнім өндіру тоқтауға айналып, дəрменсіздік тұңғиығына батырған əрі-сəрі жағдай əбден орныққан еді. Болашағымыздың белгісіздігі белең алып, ел ішін үмітсіздік жайлай бастаған болатын. Жоғарғы Кеңес ғимаратына кірген-шыққан кездерімізде наразылықтарын білдіріп, жүрер жолымызды кес-кестеп тұратын адамдарды жиі көретінбіз. Осындай сəтте бас қаланы басқа қалаға көшіру ұсынысы бірден мақұлдана қоймауы заңды да еді. Елбасы өзінің қысқа да нұсқа сөзінде ел астанасын Ақмолаға көшірудің қажеттілігінің басты себептерін жүйелеп айтып берді. Талқылау үшін сөз алғандардың ішінде, жасыратыны жоқ, мақұлдағандардан қарсы болғандар көп басым түсті. Президент бұл шаруаның нақ қазір, жақын арада жасалмайтынын, ол көп дайындықты қажет ететін күрделі мəселе екенін, қазірден бастап осы істің жоба-жоспарын жасай беру қажеттігін айтып, көшке жұмсалатын шығындарды көбейтпей, оның басым бөлігі инвестиция тарту жолымен ұйымдастырылатынын айтқан соң да келіспейтіндердің дауысы бəсеңдемеді. Осы сəтте: «Қазір көшірілейін деп жатпаса, барлығын жоспарлап, есептеп, нақтылай бергенде тұрған не бар, бүгін Президентіміздің туған күні ғой, сол күнге жасаған сыйымыз болсын, келісім берелік» деген ұсыныс түсіп, сонан соң ғана бұл шешім мақұлданғаны есімізде. Елбасының астананы көшірудің

басты себептері деп мына жағдайларды атағаны есімізде: Қазақстанды геосаяси тұрғыдан берік ету; Қауіпсіздік тұрғысынан алғанда елорда орналасатын жердің шекаралық аймақтардан алыс, елдің орталық бөлігінде болғаны дұрыс деп танылуы; Астананы көшірудің экономиканы сауықтыруға серпіліс əкелетіндігі; Елдің саяси орталығының көпұлтты өңірге көшірілуі тұрақты көпұлтты мемлекет құруға көмектесетіндігі жəне тағы басқа себептер. 1995 жылдың 15 қыркүйегінде Елбасы Жарлығымен астананы Ақмола қаласына көшіру жұмыстарын ұйымдастыратын Мемлекеттік комиссия құрылып, қала құрылысына жұмсау үшін бюджеттен тыс қаржыларды топтастыратын «Жаңа астана» бюджеттен тыс қоры құрылды. Ақмолада құрылыс салу мен инфрақұрылым жүйелерін жасағысы келген инвесторларға салықтық, кедендік жəне басқа жеңілдіктер қарастырылды. 1997 жылдың күзіне қарай «жақында астана Ақмолаға көшіріледі екен» деген сөз тарап, ақыры сол сыбыр-күбір шындыққа айналды. 20 қазанда Елбасының «Ақмола қаласын Қазақстан Республикасының астанасы деп жариялау туралы» Жарлығы шықты. Қарашаның 8-і күні Елбасы өз резиденциясында мемлекеттік билік өкілдерін, депутаттарды, зиялы қауым өкілдерін жинап, Қазақстанның мемлекет тік нышандары мен Президент байрағын ұшақпен Ақмола қаласына жеткізуді Қорғаныс министрі Сағадат Нұрмағанбетовке тапсырды. Сол күні Ақмолаға ұшып келген Президент еліміздің жаңа астанасында еліміздің байрағын көтерді. 3 желтоқсан күні жаңа астанада Үкіметтің Кеңсесі өз жұмысын бастады. 8 желтоқсан күні арнайы пойызбен Парламент депутаттары, мемлекеттік қызметшілер Ақмолаға бет түзеді. 9 желтоқсанда Елбасы – Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұр сұлтан Əбішұлы Назарбаев əуежайда қазақтың үлкен жүректі перзенті Зейнолла Қабдоловтың батасымен Алматыдан Астанаға ұшты. 10 желтоқсан күні Елбасының Ақмоладағы жаңа ғимаратында астананың көшірілуіне орай жиналыс болып,

осы күн Ақмола қаласының ел астанасы болған күні деп жарияланды. Онда Президент: «Бұдан былай жəне ғасырлар бойы алып жеріміздің ең ортасында, халқымыз үшін тағдырлық мəні бар шешімдер қабылданатын болады. Бұдан былай еліміздің жүрегі осы жерде соғатын болады. Бүгіннен бастап, Қазақстан өзінің тарихи тағдырын осы жерде анықтайтын болады», деді. Астананың тарихына көз жүгіртсек, 1830 жылы казактардың форпос ты ретінде «Акмолинск» аталған қа ла кеңес кезінде 1961 жылы тың игерудің жетістіктерінің құрметіне «Целиноград» деген атауға ие болды. Тəуелсіздігімізге ие болғаннан кейін, 1992 жылы қала «Ақмола» деп аталды. Енді, Ақмола елордасы болып белгіленген соң, Президенттің ұсынысымен ол «Астана» атты əдемі атауға ие болды. 1997 жылдан бастап, қала халқының саны жыл сайын 30 мың адамға өсіп отырды. Осы жылдар ішінде қала халқының саны 275 мыңнан 800 мың адамға жетті. Сол кезде қаладағы жергілікті ұлт өкілдерінің үлесі 17 пайыздан сəл ғана асса, бүгінгі күні қала халқының 75 пайызға жуығын қазақтар құрайды. Осы ретте бұрынғы Ақмола қаласындағы 200-ге жуық мекеменің 12-сінің ғана басшылары қазақтар болғандығын еске сала кетейік. Бүгінгі Астана қандай? Астананың елорда болуының бас архитекторы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың өзі. Елбасының идеялары мен ұсыныстарының нəтижесінде Астана көркіне көз тойғысыз, Батыс пен Шығыстың дəстүрлерін қатар енгізген, ерекше түрдегі қала болды. Астананың басты ғимараттарының бəрі дерлік Елбасының қағаз бетіне түсірген жобалардың нəтижесінде жүзеге асты. Астанада ерке Есілдің сол жағалауынан жаңа қала бой көтерді. Бүгінде Астананың да өз тарихы, құрылыс жəне рухани салаларына қатысты мақтаныш етерлік өзіндік қазыналары бар. Мəселен, құрылыс саласында: Ақорданы – тəуелсіздіктің символы, Тəуелсіздік сарайын – мемлекеттіліктің символы, Бəйтерек монументін – елдіктің символы, Бейбітшілік жəне келісім сарайын – достықтың символы, Қазақ елі монументін – болашаққа бет түзеу символы, «Мəңгілік Ел» монументін – мəңгіліктің символы, Хан шатыр кешенін – сұлулықтың символы деуге болады. Бұларға қоса Астанада рухани өмірімізге арқау болған – Президент орталығы, Ұлттық кітапхана, «Астана Опера» театры, Ұлттық мұрағат, Назарбаев Университеті, Еуразия университеті мен ондағы Күлтегін заманының ескерткіштері, Ұлттық музей сынды сəулетті ғимараттарымыз бен ел есінен шықпайтын ерлерімізге қойылған ескерткіштер бар. Қала халқының қызметтік жəне тұрмыстық жағдайын жақсартуға жаңадан салынған алты көпір кеңейтілген, ұзартылған көшелер мен даңғылдар, солардың бойындағы əсем ғимараттар

барынша қолайлылық туғызып, қала көркіне көрік қосып тұр. Түнгі Астана самаладай жарқыраған шамдарымен сəулелі болашаққа жетелейтіндей. Астанада ерке Есіл бойынан еліміздің бас ғимараты – Ақорда бой көтерді. «Астана Опера», «Шабыт» өнер ордасы, Министрліктер үйінен «ҚазМұнайГаздың» ғимаратына дейін созылып жатқан рекреациялық жаяу аллея, «Нұр Астана» жəне «Əзірет сұлтан» мешіттері салынды. Қазір Астанада 15 университет, 27 кітапхана, 8 ұлттық музей, «Қазақстан» концерт залы, Астана циркі, үш театр, «Думан», «Мега орталық», «Керуен» ойын-сауық отаулары бар. Астананың көшірілуі ел экономикасы үшін де көп тиімділік берді. Ол құрылыс саласын дамытып, оны өзге салаларға локомотив ретінде пай да лануға жол ашты. Облыс орталық тары Астанаға қарап бой түзеп, қалалар мен аудан орталықтары да, ауылдар да жаңаруда. Мейлінше қысқа мерзімнің ішінде көтерілген Астана қаласы: елімізге аса қажет, баршаны өзіне тартып тұратын ірі өңірлік орталыққа; осы заманғы технологиялар мен инфрақұрылымды «сынақтан өткізу» орталығына; экономиканы өркендетудің екпінді қозғаушысына; шетел компаниялары тарапынан көрсетілген күшті бəсекелестік жағдайында отандық құрылыс индустриясын дамытудың қуатты серіппесіне; автожолдарды, тұтас алғанда көлік саласын күшті дамытушыға айналды. Астана жаңа Қазақстанның нышанына айналды. Астана қаласына көшкен жылы Қазақстан Давос форумының бəсекелестік индексіне қатысуды бастады. Оның көрсеткіштерін 104 елдің 8700 маманы айқындайды. Бастапқыда 73-80-ші орындарды иеленіп жүрген еліміз 2005 жылы 61-орынды иеленді, содан 2011 жылға дейін жыл сайын 60-72 орындар арасында болдық. Содан бергі екі жыл ішінде, əлемдік ауыр экономикалық дағдарысқа қарамастан, біз 2011 жыл қорытындысында əлемдегі бəсекеге қабілетті елдер тізімінде – 51-ші, 2012 жыл қорытындысында – 50-ші орынды иелендік. Сөйтіп, біз экономиканы тиімді жүргізуді үйренген, материал жəне энергия үнемділігі бар, жұмсалған қаржының қайтарымы жақсы жолға қойылған елдер сапына ендік. Йоханнесбург қаласындағы Бүкілəлемдік экологиялық форумда сөйлеген сөзінде Президентіміз: «Біздің еліміз тұрақты даму траекториясына шықты» деп мəлімдеді. Расында, 1999 жылдан 2007 жылға дейін ішкі жалпы өнімнің жыл сайынғы өсімі орташа есеппен жылына 10 пайызды құрады. 2000-2010 жылдар аралығында Қазақстан кейбір түйінді салаларда айтарлықтай прогреске қол жеткізді. Ішкі жалпы өнімнің өсуі жыл сайын орташа 8,5 пайызды құрады. Экономиканы жедел əртараптандыру үшін берік негіз қаланды. Ішкі жалпы өнімнің жан басына шаққандағы көлемі бізде 2012 жылы – 11000, 2012 жылы – 12000 доллар болды. Сөйтіп, біз Шығыс Еуропа елдерінің

орта сапынан орын алдық. Бұл көрсеткіш жоғарылаған сайын еліміз байып, ондағы адам өмірінің сапасы жоғарылай береді. «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы жария етілген жылдың қорытындысымен елулікке енуіміздің өзіндік символдық мəні бар. «Қазақстан-2050» Стратегиясының жария лануы еліміз алдындағы шешілуге тиісті міндеттер парадигмасы сапалық тұрғыдан өзгергенін көрсетеді. Бұл Стратегия – қол жеткізуге бар мүм кін діктерді қарастыратын, басқарылатын болжамдау. Басты мақсаттың бірі – 2050 жылға дейін əлемдегі дамыған отыз елдің қатарында болу. Президентіміздің жаңа бастамасы əлем сарапшылары арасында қызу талқылануда. Кей сарапшылар бұл көрсеткішке Қазақстан 2025 жылдың өзінде жетеді деп болжам айтады. Экономист ретінде өз пікірімізді қосар болсам, бұл болжамның орындалуына да берік негіз бар. Өйткені, біз қиыншылығы мол соңғы 10 жыл ішінде ішкі жалпы өнімнің көлемін жыл сайын 8,5 пайызға арттырып отырған болсақ, онда 2025 жылға дейінгі 12 жыл ішінде 100 пайыздан əрі арттыруымыз мүмкін. Біздің ішкі жалпы өніміміздің көлемі жан басына шаққанда 24 мың долларға жетеді. Сонда біз бұл көрсеткіш бойынша Израиль, Оңтүстік Корея елдерінің көрсеткіштерімен теңесеміз. Астанамыз жастығына қарамастан, яғни елорда болғанына екі жыл өтпей, 1999 жылы ЮНЕСКО-ның бейбітшілік қаласы аталды. 2011 жылы елімізде Азия ойындары, биыл бокстан əлем чемпионаты өтті. 2014 жылы ауыр атлетикадан əлем чемпионаты өтпек, 2018 жылға шахмат олимпиадасын өткізу жоспарланған. Біз елімізде ЭКСПО-2017 бүкілəлемдік көрмесін өткізу құқын жеңіп алдық. Ол бүгінгі заманға лайық, болашаққа бағдарланған «Болашақтың энергиясы» атауымен өтетін болды. Өзінің 162 жылдық тарихында мұндай көрме кешегі кеңестік елдердің бір де бірінде өтпеген. Жақында ғана Ресейдің Екатеринбург қаласы 2020 жылы ЭКСПО көрмесін өткізу бəсекесіне түсіп, Дубайға жол бергенін де осы тұста бұл құрметтің қадір-қасиетін білдіру үшін айта кетейік. ЭКСПО-2017 сияқты ауқымды шараны өткізу елордамызды көркейте түсумен қатар, бүкіл Қазақстанның экономикалық жəне инфрақұрылымдық дамуына серпін береді. Оның құрылысына 10 мыңнан астам адам қатысады. Ішкі көші-қон

да дами түседі. Еліміздің əр өңірінен адамдар осында ағылады. «Бай қазақ қана келеді ғой» деп уайым шегу де қажетсіз. Бай қазақ есті болса, төңірегін, туған-туысқандарын да қамти жүреді. Ал шынтуайтына көшсек, ЭКСПО сияқты əлемдік көрме біздің елімізде өтіп жатқан тарихи күндерде Астанаға бірер күнге келіп кету үшін соншалықты дəулетті адам болу тіпті де шарт емес. ЭКСПО-2017 көрмесі болатын жылға дейін екінші теміржол вокзалы, жаңа əуежай, көптеген мейманханалар мен қызмет ету ғимараттары салынбақ. Өткен жылы алғаш рет айтылып, биыл нақты ұсыныстарымен өмірге енген «G-GLOBAL» жобасы G-8 немесе G-20 секілді үлкен əрі дамыған мемлекеттерге бүкіл əлем тағдырын өздері ғана шешуіне жол бермей, жаһандық мəселелерді бірлесіп талқылау пішімін құру мəселесін көтерді. Президентіміздің G-GLOBAL жобасы көпполярлық жағдайындағы əлем құрылысының бес қағидатын ұсынды. Олар саясаттағы революциялық өзгерістерден бас тар ту; əділеттілік, теңдік, консенсус; жаһандық тағаттылық жəне сенім; жаһандық транспаренттілік жə не сындарлы көпполярлық. Міне, осылар дың негізінде ХХI ғасырда көптеген жаһандық мəселелердің табысты шешімдерін табуға болар еді. Бұлар – Қазақстанның барлық негіз гі халықаралық бастамаларының түйіні. Əлемдік қаржы-экономикалық жүйесін реформалаудың кешенді жобасын жасау, ядролық қарудан азат əлем құру, əлемдік жəне дəстүрлі дін съездерін өткізу, Еуроатлантикалық жəне Еуроазиялық қауіпсіздіктің біртұтас құрлықтық платформасын əзірлеу, жаһандық энергетика бағыты – «Жасыл көпірді» енгізу секілді бастамаларда бұл қағидаттар үлкен рөл атқарған болатын. Біздің мақсатымыз – үшінші индустриялық революция жетістіктерін ілгерілете алатын экономикасы бар ел құру. Бұл – жоғары технологиялар барлық адамдардың бақыты мен аман-саулығына қызмет ететін əлем. Бұл – аймақтық жəне жаһандық қауіпсіздіктің мығым негіздері орнаған, халықтар мен мемлекеттер арасындағы əділеттілік пен сенім əлемі. Бұл – барлық түйткілдер келісім мен құрмет негізінде шешілетін ұлттардың төзімді қоғамдастығы. Қазақстан ұсынған идея мен G-GLOBAL форматы бұл тұрғыдан жаһандық өзара түсіністік пен төзімділік үшін жаңа мүмкіндіктер ашады. Бүгінгі Астана ішкі атрибуттарын толықтай жүйеге келтірді. Осыдан біраз бұрын ғана ұлылардың мəңгілік мекеніне айналатын пантеон құрылысының жобасына конкурс жарияланды.

Астанаға елорданың көшуі мен халық санының көбеюі алдын ала болжанбаған тағы бір игілікке бастау болды. Еліміздің түкпір-түкпірінен осында келіп араласқан, құдаласқан, қызметтес болған адамдар бір-бірінің мінездерінің жақсысын бойларына сіңіруге тырысып, астаналықтардың жаңа менталитеті қалыптасу үстінде. Батыс қазағының қызуқандылығы мен бетке айтар туралығы, Оңтүстіктің іскерлігі мен қызмет ете кетуге бейімділігі, Арқа қазақтарының кеңдігі мен «орыс мінезділігі», сондай-ақ, барлық өңірлерде кездесетін түрлі мінездер осында бір жерге топтасқанда бір-бірінің жақсы мінезінен үйреніп, жаман мінезінен жиреніп, өздерін өздері тəрбиелеп жатыр. Астана – Қазақ елі аталатын тəждің маңдайындағы жауһары! Біздің жеті қазынамыздың əрбірінің осы Астананың өрлеуі секілді өз даму жолы, тəуелсіз мемлекетіміздің тарихында алар өзіндік орны бар. Демек, біз өсу, өрлеу жолындамыз! Біздің болашағымыз жарқын!


4

www.egemen.kz

27 желтоқсан 2013 жыл

 Тағаттылық – таңдауымыз

Конфессияаралыќ келісім – ел дамуы кепілдіктерініѕ бірі Қазақстан – ислам, православие, католицизм, протестантизм, буддизм және иудаизм өкілдері келісім мен бейбітшілікте өмір сүріп жатқан әлемдегі жалғыз жер. Н.Ә.НАЗАРБАЕВ. Марат ƏЗІЛХАНОВ,

Қазақстан Республикасы Дін істері агенттігінің төрағасы.

Көпғасырлық тарихи кезеңдерде қатталған діни жəне мəдени көптүрлілігімен ерекшеленетін Қазақстан тəуелсіздік жылдарында барша əлемге түрлі конфессиялар мен этностардың тату ғұмыр кеше білетіндігін паш етіп келеді. Қазақстандағы бейбітшілік пен келісім, діндер мен мəдениеттер əлемдік деңгейде мойындалған. Қазақстан халқының конфессияаралық келісім формуласы бүкіл прогресшіл адамзат тарапынан танылды жəне де бұл модель əлемнің көптеген мемлекеттері үшін үлгі болып қана қоймай, сарапшылар, ғалымдар мен əлемдік деңгейдегі саясаткерлердің ғылыми-зерттеу тақырыбына айналып отыр. Қазақстандықтардың жетістігінің феномені, əсіресе, біздің Отанымыздың жəне оның халқының тарихынан орын алған. Ал конфессияаралық келісімнің дамуы Ұлы Еуразияның орта бөлігіндегі түрлі өркениеттердің өзара сіңісуі үдерісімен тікелей байланыс тапқан. Мемлекетті құраушы этносқа тəн дəстүрлі толеранттылық, оның басқа мəдениеттер мен конфессиялардың өкілдеріне деген ізгі құрметі мен қарым-қатынасы өз кезегінде жаңа мыңжылдықта жас зайырлы мемлекеттің сындарлы дамуы мен алдағы кезеңдегі өркендеуі үшін мықты əрі сенімді негіз бола алды. Тарих жылнамасына енген жылдарда өзара түсіністік, толеранттылық пен келісім негізінде Қазақстан халқы тұтастығының тұрақты негізі қалыптасты. Оның түп тамыры рухани тұтастықта жатқандығы да еш күмəн туғызбайды. Бұл жетістіктердің ауқымдылығы мен тереңдігінің шынайы көрінісі Қазақстан халқы Ассамблеясының XVII сессиясында ел Президенті Н.Ə.Назарбаевтың айтылған сөздерімен нақтыланады: «Қазақстандық жол ұлттық жетістіктің үлгілік моделіне айналды. Барша қазақстандықтардың еңбексүйгіштік жəне тұтастығының нəтижесі, бұл ұлттың нағыз пас сионарлық оянуы, бұл тек қана қуатты халықтардың ұлы мүмкіндігі». Бұл анықтама жаһандану үдерісі, болашақтағы əлемнің құрылысы туралы түрлі радикалды тұжырымдардың пайда болуы мен халықаралық құқық негізінің əлсіреуі жағдайында ерекше маңызға ие болып отыр. 2013 жылдың сəуір айында өткізілген Қазақстан халқы Ассамблеясының ХХ мерейтойлық сессиясында Елбасы: «Біз осындай халыққа айналдық жəне осы биіктікте қа луға тиіспіз! Қазақстан – бұл біртұтас жер, біртұтас халық, біртұтас болашақ. ...Алдымыз да үлкен жоспарлар тұр. Олар ды жүзеге асыру жаһандық құбылулардың күрделі

жағдайларында жүретін болады. Оған бүгіннен бастап дайын тұрып, халық бірлігін бүкіл күш-жігермен бекемдеу қажет», деген еді. Қазақстанды бəсекелестікке қабілетті 30 ел қатарына қосуға бағытталған нақты мақсаттар мен міндеттер белгіленген «Қазақстан-2050» Стратегиясының қабылданғанына бір жыл толды. Соңғы жылдары біз қазіргі жаһандану əлемінде мемлекеттер, қоғам, адамдар арасындағы жаңа шиеленістердің қайнарына айналған көптеген бағыттарға, атап айтсақ, өңірлік жəне конфессиялық, əлеуметтік жəне мəдени, тілдік жəне этностық бөлінулерге куə болудамыз. Қазақстан халқы «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асыру барысындағы осы жаңа əрі күрделі жағдайларда, біз еуразиялықтың танымал зерттеушісі Лев Гумилевтің «ұлттық алуандылық – адамзат баласының өмір сүруінің тиімді түрі», деп айтқан сөзін еске ала отырып, Қазақстан қоғамының конфессиялық көптүрлілігін қоғам пайдасына айналдыруымыз қажет. Мемлекет басшысы Қазақстанның болашағын тұжырымдай отырып, зайырлы мемлекет ел халқының тарихи таңдауы болғанын ерекше ескертті жəне қоғам назарын мемлекеттің, қоғам мен діннің өзара тиімді əрекеттестігінің үлгісін іздеуге бағыттады. Қазақстан кез келген экстремизмге түбегейлі қарсы бола отырып, дəстүрлі діндерді қолдайды. «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында: «Қазақстан – зайырлы мемлекет. Азаматтарды ар-ождан бостандығымен қамтамасыз ете отырып, мемлекет, дегенмен, қоғамға өз бетінше біздің дəстүріміз бен заңдарымызға қайшы келетін əлдебір қоғамдық нормаларды тықпалайтын əрекеттерге өте қатаң қарсы тұратын болады», деп ерекше атап өтіледі. Сол себепті де, мемлекеттік құрылымдар мен Қазақстан қоғамы алдында этносаралық жəне конфессияаралық келісім негізінде зайырлы, толерантты қоғамды əрі қарай дамыту идеясын жүзеге асыру секілді маңызды əрі жауапты міндеттер тұр. Мемлекет басшысының: «...Біз зайырлы қоғам дəстүріне

ие екендігімізді жəне Қазақстан ның зайырлы мемлекет екендігін ұмытпауымыз қажет», деген сөздерінің астарында «зайырлылық» категориясын барша Қазақстан халқы ның көп қырлы əлеуметтікқоғамдық өміріндегі терең əрі мəнді константа етіп көрсетуге ұмтылушылық жатқаны анық. Мұндай саяси, мəдени жəне рухани басымдылықтар мен қоғам дамуының құндылықтарын айқындайтын қағидаттар Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабында жазылғандығы баршамызға белгілі. Ал осы негізгі құжаттың сəйкес тараулары адамның өз діни сенімін ұстануға еркіндігі мен құқығын бекітетін ережелерден тұрады. Қазақстанның зайырлы сипаты «Діни қызмет жəне діни бірлестіктер туралы» Заңның нормаларындағы сенім бостандығы, діни бірлестіктердің мемлекеттен бөлек болуы, мемлекеттік немесе жалпыға міндеттелген арнайы діннің болмауы, діни ұйымдардың заң алдындағы теңдігі, кейбір əлеуметтік мəселелерді шешуде мемлекет пен діни ұйымдардың өзара əрекеттестігі секілді мəселелер олардың нақты белгілері арқылы айқындалады. Осы орайда, бүгінгі таңда 140 этнос пен 17 конфессия өкілдері өмір сүретін біздің республикамыз үшін тəуелсіздіктің алғашқы күнінен бастап конфессияаралық келісімді нығайту мемлекеттің ішкі саясатындағы басты міндет ретінде белгіленген. Осындай қадамның арқасында бүгінде Қазақстан барша əлемге толеранттылықтың жарқын үлгісін көрсетіп отыр. Тəуелсіздік жылдарында дəс түрлі рухани жəне діни құндылықтар қайта жаңғырып, ескі ғибадат орындары: мешіттер, шіркеулер, құлшылық үйлері мен синагогалар қайта қалпына келтірілсе, кейбіреулері жаңадан бой көтерді. Құрбан айт жəне Рождество діни мерекелері Қазақстанда демалыс күндері болып жарияланды. Осылайша, Қазақстанда діннің этностық жəне саяси қауымдастыққа қарсы тұратын бəсекелестік бағыт тағы сəйкестенуге емес, ке рісінше, қоғамға қайталанбас əралуандылық сипат пен өзіндік ерекшелік беріп, қазақстандықтардың рухани мəдениетін байытушы элемент ретінде көрініс табуына ал ғышарттар жасалды. Қазақстанның жалпы тарихи өткені мен этностардың этномəдени дəстүрлері діни дəстүрдің қалыптасуында айтарлықтай ықпалға ие болды. Зерттеушілер, олардың маңызды айқын сипаты ретінде діндердің бір-біріне жақындасуға деген ұмтылыстарын көрсетеді. Бұл үдерістер елімізде жүргізіліп отырған зайырлылық ұстанымдары, мемлекет пен оның институттарының конфессиялық бейтараптық сипаттары, адам мен азаматтардың діни сенімдеріне немесе діни жəне зайырлы ұйымдарға мүше болуына

қарамастан құқықтарының теңдігі мен еркіндігі, қазақстандық тұрғындардың этномəдени дəстүрлерін, əртүрлі топтардың қауымдық менталитеттік ерекшеліктерін құрметтеу, мемлекеттік билік пен басқарудың барлық деңгейінде ар-ұждан жəне діни сенім бостандығы саласындағы саясаттың ашық түрде жүзеге асырылуы секілді негізгі біріктіруші қағидаттарға құрылған мақсатты əрі сындарлы саясаттың заңды жəне қисынды жалғасы екендігі сөзсіз. Қазақстанда бүгінгі күнде мемлекет пен діни ұйымдардың өзара қарым-қатынасы дінді ұстанушылардың еркіндігі мен құқығын құрметтеу қағидаттарына, қоғамдық жəне діни ынтаға, серіктес болу қарымқатынасы мен өзара түсінушілікке деген ұмтылысқа негізделген. Əрине, жоғарыда айтылғандардың барлығы Мемлекет басшысының мақсатты түрде жүзеге асырған саясатының нəтижесі екендігі даусыз. Бұл ретте, мемлекеттің ықпалды саясаты мен конфессия көшбасшыларының жеке жауапкершіліктерінің арқасында елімізде этносаралық шиеленістер мен діни қайшылықтарға жол берілген жоқ. Ал осы жайт туралы сөз қозғағанда, діни бірлестіктер зайырлы Қазақстанның əлеуметтік құрылымының ажырамас бөлігі, азаматтық қоғамның маңызды институттарының бірі екендігін басты назарға алу қажет. Осы орайда, бүгінде өзара түсіністік, толеранттылық пен ынтымақтастық, конфессияаралық тосқауылдарды бірлесе отырып жеңу мен мультимəдениетті əлемнің қатерлеріне қарсы тұру аса маңызды мəселе болып табылады. Сəйкесінше, мемлекет дін ұстанушылар мен діни бірлестіктердің қоғамға қызметі мен адамдар игілігі үшін атқарылатын əлеуметтік жұмыстарына қолдау көрсетіп отырады. Ал əлеуметтік мəселелерді шешуде, жекелей алғанда, маскүнемдікпен жəне нашақорлықпен күрес, қылмыстың алдын алу, саламатты өмір салтын қалыптастыру, отбасын нығайту жəне қоғамда руханиөнегелік ахуал қалыптастыру маңызды рөл атқарады. Мемлекет діни бірлестіктерге мəдени жəне тарихи құндылықтарға ие культтік ғимараттар мен ғибадат үйлерін жөндеу мен қайта жөндеу жұмыстарын жүзеге асыруға көмек көрсетеді. Өз кезегінде, діни бірлестіктер аз қамтылған, науқас, мүгедек жандарға, зейнеткерлерге жəне балалар үйлеріне арнап, қайырымдылық шараларын өткізеді. Қазақстан Президенті мемлекет Конституцияны, заңнамаларды сақтау мен ел бірлігін нығайтуға қатысты мəселелерде ешқандай бөлінушіліктерге жол бермейтіндігін ерекше атап өтеді. Сол себепті, мемлекет еліміздегі барлық конфессиялардың қызмет етуі үшін қажетті құқықтық кеңістікті дамыта отырып, өзі де мемлекет пен діни бірлестіктер арасындағы қатынастарда заңдық тұрғыдан бекітілген нормаларды қатаң сақтайды. Алдағы жылдарда да дін саласындағы мемлекеттік органның қызметі қоғамдық санада мемлекеттің зайырлылық қағидаттарын нығайту мен «Қазақстан-2050» Стратегиясы ның жасампаз міндеттерін жүзеге асыруға тұрғындардың кейбір топтарының қатыспай қалуын болдырмау үшін қоғамдық жəне діни мүдделер арасындағы дұрыс тепе-теңдікке қол жеткізу, сондай-ақ, радикалды діни идеологияларды жою бағытында шоғырланатын болады. Бұл міндеттерді қоғамда жүзеге асыруда екі онжылдықтан бері Отанымыздың сенімді тірегі ретінде қызмет атқарып келе жатқан келесідей негізгі идеялар басшылыққа алынатын болады: - бірлік, келісім жəне өркендеу – біздің басты құндылықтарымыз; - Қазақстан – толерантты қоғамды зайырлы мемлекет; - отансүйгіштік, ұлттық дəстүр жəне мəдениет – ұлттың рухани негізі. Рухани-діни құндылықтар қоғамда толеранттылық пен түрлі конфессия өкілдері арасында өзара сыйластықты қамтамасыз ете отырып, Қазақстанның 2050 жылға дейінгі даму мақсаттарының негізін қалыптастыруы тиіс.

 Еңбегімен еленген

«Азаматтыќ абыройым ќымбат» Жыл түйінделетін сəтке де жеттік. Не нəрсеге қолымыз жетті? «Əттеген-ай» дейтін тұсымыз қайсы? Осылайша, ой жіберсеңіз бір жылда атқарылған істің бəрі кино лентасындай болып көз алдыңыздан көлбеңдей береді. Дегенмен, солардың ішінде өңір үшін ең елеулісі ретінде бір мəселеге тоқталамыз. Биыл Қызылорда облысында күріштен рекордтық өнім жиналды. Тəуелсіздік алғаннан бері мұнша көлемде астық қамбаға құйылмапты. Бұл да Жаратқанның бергені, елдің, мемлекеттің жылдан жылға өсіп-өркендеп келе жатқанының белгісі. Осы ретте аймақта күріш шаруашылығымен дендеп айналысып келе жатқан бір компания бар. Ол – «Абзал жəне К» толық серіктестігі. Биылғы рекордтық көрсеткішке аталған серіктестіктің қосқан үлесі де аз емес. Сондықтан біз бүгін аталған компанияның бас директоры, Қазақстанның Еңбек Ері Абзал ЕРАЛИЕВПЕН сұхбаттасуды жөн санадық.

– Биыл өңірде рекордтық өнім жиналды. Осының жайжапсары туралы не айта аласыз? – Биыл Қызылорда облысы үшін өте табысты жыл болды. Өздеріңізге белгілі, биыл гектарынан 48,9 центнерден өнім жиналып, рекордтық көрсеткішке қол жеткіздік. Ал «бұл көрсеткіштің негізі неде жатыр?» дегенге келсек, онда алдымен басшылықтың дұрыс көзқарасының арқасында деуге болады. Жылдың басында аймаққа Қырымбек Елеуұлы əкім болып тағайындалды. Ол кісі облыстағы алғашқы жұмыс тарының бірі ретінде əрбір саланы дамытуға арналған кластерлер құрудан бастады. Соның арқасында күріш шаруашылығын дамытуға арналған жоба өмірге келді. Осылайша, осы саладағы нақты проблемалар анықталып, оны жоюдың жолдары тез арада қарастырылды. Субсидияны көтеруде де үлкен қажырлылық танытты. Осы секілді жасалған нақты жұмыстар нəтижесіз болмады. Егін орағының соңында толайым табысқа жеттік. Екінші жағынан, қазіргі кезді Тəуелсіздіктің алғашқы жылдарымен салыстыра алмайсыз. Ол заман қиын еді. Техника жетіспейтін, тұқымдық аз болатын. Қаржы тіпті жоқ еді десек те болады. Міне, 22 жылда ел еңсесін тіктеді. Бүгінде күріш шаруашылығымен дендеп айналысатын адамға біршама жағдай жасалды. Тағы бір айта кетерлігі, күріш те бала сияқты. Мысалы, балаға үйде дұрыс тəлім-тəрбие беріп, жөнді тамақтандырып, мінез-құлқын қадағалап отырсаңыз, жақсы азамат ретінде қалыптасады. Сол сияқты күріштің де өзі «жейтін» тамақтары болады. Айталық, азот күрішке кəдімгідей күш береді. Фосфор болса, дəнді нығайтады. Адамның да мықты болуы үшін сүйегі қатаюы керек емес пе? Бұл да сондай. Ал кальций күріштің иммунитетін көтереді. Суды берудің де өзіндік тəсілі бар. Қысқасы, бұл да бір үлкен ғылым. Бала тəрбиесі секілді дегенім де сол. Мəселен, бір минералдық тыңайтқышты көп беріп, екіншісін тіпті бермей қойсаң, күріш өледі. Баланы да дұрыс тамақтандырмай, жөнді қарамай, бетімен жіберсеңіз не болады? Тағдыры қиындап кетеді ғой. Ал оны мəпелеп өсірсеңіз, онда үлкен азаматты өсіріп, қоғамға пайдалы адамды тəрбиелеп шығасыз. Міне, сондықтан күрішке де сондай көзқарас керек. Осы тұрғыдан келгенде, біздің диқандар да күріш өсірудің қыр-сырын əбден меңгерген. Биылғы рекордтық өнім соның бір дəлелі. – Осы ретте сіздің компания да аталған көрсеткішке едəуір үлес қосты. Ал «Абзал жəне К» серіктестігінің бүгінгі техникалық-материалдық базасы қандай? – Шамамыз жеткенше жыл

сайын техникамызды жаңартып отыруға тырысып жатамыз. Соның өзінде жеткізбейді. Биыл біз «ҚазАгроҚаржы» арқылы 210 миллион теңгеге техника алдық. Дегенмен, өнімді шашпай-төкпей жинап алуда басты фактор техникаға келіп тірелмейді. Мысалы, Ресейдің Краснодар аймағы біз секілді күріш шаруашылығымен айналысады. Сол елде өндірілетін күріштің 85 пайызын Краснодар аймағы егеді. Сондағы бір диқан 10 күнде күрішті сеуіп шыққан. Сосын орақ кезінде 25 күннің ішінде жинап алған. Нəтижесінде гектарынан 97,7 центнерден өнім жинаған. Өйткені, оған аймақтың ауа райы болысып тұр. Ал бізде ондай жоқ. Мəселен, Краснодарда жазда күн 30 градусқа дейін ысиды. Қызылорда облысында 40 градустан жоғары болып тұрады. Бұл тұрғыда қай аймақтың жұмыс өнімділігі жақсы болады? Əрине, біздікі емес. Екіншіден, олардың топырағы өте құнарлы. Себебі, ол курорттық аймақ. Үшіншіден, олардың жері тептегіс. Инфрақұрылым жасалған. Бізде бір жер биік болса, екінші жағы төмен. Ал оған су бірдей бармайды. Сосын өнімділік мəселесіне келгенде, олардың бізден жоғары тұратыны анық. Осындай факторлар бар. Дегенмен, мұның барлығы уақыт өте келе реттелетін, жүйеге түсетін дүниелер. Біз əлі ол күнге де жетеміз. Сондықтан осы алған бағытымыздан айнымай жұмыс істей берсек, онда алда бізді əлі талай жетістіктер күтіп тұр. – Қазақстанда өндірілген күріш пен Вьетнамнан əкелінген күріштің бағасы бірдей екен. Осы ретте «соншама шығынданып өзіміз күріш еккенше оны неге сол Вьетнамнан сатып алып отырмаймыз?» деген пікір бар. Сіз бұған не дейсіз? – Біз бұл мəселені зерттедік. Вьетнамда күрішті үш рет орып алады екен. Қыс болмайды ғой. Былайша қарағанның өзінде, күріш 120 күнде піседі. Ал оны үшке көбейтіп жіберсеңіз 360 күн болады. Сосын бір гектарға бір адам қарайды. Өйткені, онда жұмыс күші арзан жəне жеткілікті. Ал біз оны көтере алмаймыз. Біз 4400 гектар жерге 360 адамды бекітіп отырмыз. Құдайға шүкір, соның өзінде өнімділігіміз кеміп жатқан жоқ. Дегенмен, бір гектарға бір адам қараған жерден өнім көп шыға ма, əлде отыз гектарға бір адам бекітілген егістіктен бе? Айырмасын мен айтпасам да біліп отырсыз. Содан Вьетнамнан күріш жеткізу мəселесін сұрадық. Олар Шымкентке дейін жеткізіп бере алатындарын айтты. Ал ол күріш Вьетнамнан шығып бүкіл Қытайды басып өтіп, Шымкентке жетеді екен. Сонда о жақтан келетін күріштің килосын 120-125 теңгеге шығатын көрінеді. Біздің бағамыз да осы шамалас. Осылай салыстырғанда, көп адамның

жаңағы сіз айтқан пікірде болатыны анық. Бірақ мұның сыртында басқа мəселе бар екендігін ұмытпауымыз керек. 80-жылдардың соңына қарай тоқырау келгенін білесіз. Дүкендердің сөрелерінде түк қалмады. Қалтаңда ақшаң болғанмен, ештеңе сатып ала алмайтын жағдай қалыптасты. Сонда Кеңес өкіметінің басшылығына Австралиядан ұсыныс түседі. «1 миллион қойды су тегін күйінде алып кетіңдер» деген. Бірақ КСРО басшылығы оған келіспейді. Неге? Өйткені, 1 миллион қойды əкелемін дегенше, оның жолына кететін ақша қойдың құнынан асып кетеді. Сол секілді, бүгін де Вьетнам бізге күріштің килосын 70-80 теңгеден алыңдар деуі мүмкін. Десек те келер жылы бағасын 100 теңгеге көтермейді дей алмайсыз. Ал одан арғы жылы 200 теңге қылмайтынына ешкім кепілдік бере алмайды. Тіпті, өзімізге жетпей жатыр деп сатпай қойса қайтесіз? Сондықтан бұлай ойлаудың өзі қате дер едік. Мемлекет болғасын біз халықты өзіміз қамтамасыз етуіміз керек. Бұдан бөлек, күріш егуді тоқтатсақ, онда бірден жердің соры шығып кетеді. Екіншіден, күріштің сыртында талай адам бау-бақша егумен айналысып, күн көріп жатыр. Оларға да қиын тиеді. Үшіншіден, күріш шаруашылығымен айналысып жатқан көптеген адамға жаңа жұмыс орындарын ашуға тура келеді. – Сіз өзіңізді мықты менеджер, ұйымдастырушы ретінде дəлелдеген адамсыз. Оны облыс қана емес, республика жұртшылығы біледі. Осы қасиеттеріңізді ескеріп, мемлекеттік қызметке шақырса, барасыз ба? – Менің негізгі мамандығым құрылысшы ғой. Дегенмен, күріш шаруашылығымен айналысқаныма жиырма жылдан асты. Осы саланың ұңғыл-шұңғылын, кедір-бұдырын, бəрін білемін деп ойлаймын. Оның үстіне осы кəсіп арқылы Нағи Ілиясов жəне Бесарық ауылдарына көмек көрсетіп, қалалық типтегі елді мекенге айналдырамыз деп əрекет етіп жатырмыз. Мəселеге осылай қарағанда, мен кəсіпкерлік саласында жүріп елге көп пайда келтіретін сияқтымын. Ал мемлекеттік қызметке де еп керек. Осы жасқа келгенде мемлекеттік қызметтің иіріміне түсу де аса оңай шаруалардың қатарынан емес секілді. Өзіме артылған жүк пен жауапкершілікті өз дəрежесінде атқара алмай қалып, абыройсыз атанғым келмейді. Өйткені, маған бəрінен бұрын азаматтық абыройым қымбат. Əңгімелескен Ержан БАЙТІЛЕС, «Егемен Қазақстан». Қызылорда облысы.


ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында: «...халыққа жəне мемлекетке қызмет етуді барлығынан жоғары қоятын кəсіпқой мемлекеттік аппарат қалыптастыру міндеті тұр. Біз мемлекеттік қызметтің кадрлық құрамын іріктеу жəне кəсіби даярлықтың жетілдірілген əдістемелерін енгізу арқылы сапалы түрде жақсартуымыз керек», деген болатын.

Шыќќан белестен алар асулар биік Асқар ШОМАНОВ,

Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің Қостанай облысы бойынша департамент басшысы – тəртіптік кеңес төрағасы.

Қазақстан тəуелсіздік алған жыл дардан бері мемлекеттік қызметтің жеке моделін құрды. Оның басты жетістігі, əрине, барлық қазақстандықтардың мемлекеттік қызметке деген мүмкіндіктерін тең құқықты қамтамасыз ету болып табылады. Қабыл данған конкурстық жүйе еліміздің əрбір азаматының ұлтына, дініне қарамастан, бəсекеге, еркін жəне демократиялық негізде өзін мемлекеттік қызметте көрсетуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, мемлекеттік қызметке түсушілерге қойылатын негізгі талаптар да белгіленді, олардың кəсібилігіне, əкімшілік- құқықтық заңнамаларды білуіне жəне этиканы сақтауына қажеттілігі міндеттелді. Бүгін Қаз ақстанның барлық аймағында мемлекеттік қызметтің алпыс пайызын əр ұлттың өкілдері құрайды. Мемлекеттік қызметтегілердің 30 пайызы 30 жасқа дейінгі жастардан тұрады. Бұл тəжірибесі мол ересектерден үйренуге жақсы жағдай туғызады. Осы тұрғыда тəлімгерлік жəне тағылымдық институттардың мемлекеттік қызметке енгізілгені де үлкен жаңалық болды. Бірінші рет мемлекеттік қызметке келген жастарға тəлімгерлер тағайындалып, оның кəсіби даярлығына практикалық көмек көрсетіледі, ал жылдар бойы осы салада еңбек етіп жүрген мемлекеттік қызмет шілер үшін шетелдерде, басқа мемлекеттік немесе жеке құрылымдарда тəжірибе алмасуға мүмкіндік беретін тағылымдық институт қалыптасады. Елбасының бастамасымен астананың Алматыдан Ақ молаға ауысуы кадрлар потенциалының жəне кадрлық саясаттың жетілуіне негізгі фактор

болды. Осы жылдары Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын жəне есеп бере тін, заңдарда белгіленген тəртіппен өз құзыреті шегінде мемлекеттік қызмет саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты іске асыратын Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттік – уəкілетті органы құрылды, кейін ол халықаралық сарапшылардың жоғары бағасына ие болды. Биыл агенттіктің құрылғанына да 15 жыл болды. Агенттік мемлекеттік қызметшілерге тиімді жұмыс атқаруға жағдай жасау жəне өзінің тұтынушыларына сапалы қызмет көрсету үшін алдына мақсат қойды. Республика бойынша барлық жерлерде, мемлекеттік қызметке түсушілердің құқықтық білім деңгейін анықтайтын тест тапсырмаларынан тұратын, заманауи технологияларға жəне ақпараттық талаптарға сəйкес жабдықталған тестілеу залын ашу бұл мақсаттың бірегейі дер едік. Қазақстанның дамуындағы жаңа кезеңде мемлекет тік қызметтің жаңғыруын жəне кəсібилігін дамытудың стратегиялық міндеттері қойылған. Бəсекеге қабілетті 30 мемлекеттің қатарына ену үшін мұны айналып өте алмаймыз. Мемлекеттік қызмет туралы заңнамаға өзгерістер енгізу қоғамдағы өзгерістерге қатысты десе де болады. Осы орайда 1990 жылдарда Елбасы шетелдің үздік тəжірибесін оқып-үйренуге тапсырма берді, бірақ олардың тəжірибесін көшіріп алмай, өзіндік ерекшеліктерді есепке ала отырып, жеке модель құру қажеттігін айтты. Мемлекеттік қызметке неғұрлым дайындалған үміткерлерді іріктеу жəне тарту, мемлекеттік қызмет персоналын дамыту жəне өсіру үшін жағдай жасау, мемлекеттік қызметтегі біліксіз жəне ождансыз адамдардан арылу кадр саясатындағы ұстанар

темірқазық болуы тиіс. Қазіргі кезде Мемлекет басшысының тапсырмасымен əкімшілік реформалар аясында мемлекеттік қызмет туралы заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізу бойынша жұмыстар жүргізілді, ол мемлекеттік қызметке түсудің айқын жəне тиімді тетіктерін, бағалау жүйесі мен мансабын жоспарлауға, «А» басқару корпусын құруға, сондай-ақ, кадрлар қызметінің рөлін арттыруға, мемлекеттік қызметшілер мотивациясы мен көтермелеу шарасын жетілдіруге, қызмет этикасы мен сыбайлас жемқорлыққа қарсы шараны енгізу арқылы мемлекеттік аппараттың кəсіби біліктілігін жəне тиімділігін жоғарылатуға бағытталған. Мемлекеттік қызметке қабылдауда конституциялық құқықты жүзеге асырудың жалғыз жолы – конкурс. Барлық үміткерге тең жағдай туғызу қажет. Конкурстық комиссияға ықпал ететіндерге көлденең тұру үшін комиссия құрамына басқа мамандарды, психологтар, сарапшыларды енгізу қажет. Комиссия құрамын соңғы күнге дейін жарияламаған жөн. Сондай-ақ, конкурс комиссиясы жұмысының ашықтығы мен айқындығын қамтамасыз ету үшін отырысқа осы мекеме басшысының келісімі бойынша бақылаушылар қатыса алады. Бақылаушылар ретінде депутаттар, бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа да мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің, коммерциялық ұйымдардың жəне саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Сонымен қатар, бақылаушылар конкурсқа қатыса отырып, өздерінің азаматтық көзқарастарын білдіреді, мемлекеттік қызметшілерді іріктеудегі айқындықты жоғарылатуда өз үлесін қосады. Біздің департаментте өткен конкурстар осының айқын дəлелі деуге болады жəне облыстағы мемлекеттік органдардың осы бағыттағы жұмысына аса назар аударамыз. Қызметке қабылдауда немесе басқа да бағыттарда заңнама бұзылса, оны бұзған адам тиісті деңгейде жауап беріп, яғни тəртіптік жауапкершілікке, оның ішінде тиісті жағдайда сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамаға сəйкес тартылуы мүмкін. Біз осы тұрғыда шараларды қатайтуды қарастырудамыз. Елімізде сыбайлас жемқорлықпен күрес, оның алдын алу жүйесін жетілдіруде көптеген істер атқарылуда. Жемқорлық пен əдептілік нормаларын сақтаудың арасында байланыс бар. Жемқорлыққа (Соңы 6-бетте).

Ауылдаєы əлеуметтік нысандар тұрғындардың еңсесін көтермек Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Облыс орталығынан таяқ тастам жердегі Ұлан ауданының экономикасы уақыт өткен сайын дамып, əлеуметтік ғимараттар бой көтеруде. Жақында, Тұңғыш Президент күні аудан орталығы – Қасым Қайсенов атындағы кентте аудан əкімі Айдос Садықов жұртшылықпен кездесті, орталық алаңда жəрмеңке өтіп, ет, сүт өнімдері арзан бағамен саудаланды. Кездесуде Айдос Қабдуахитұлы жыл басынан бері 25 миллиард теңгенің өнеркəсіп жəне ауыл шаруашылығы өнімдерінің шығарылғанын айта келіп, жақында «Қолжетімді баспана» бағдарламасы бойынша 80 пəтерлік тұрғын үйдің іске қосылатынын, іле-шала 100 пəтерлік тұрғын үйдің салынып бітетінінен хабардар етті. Украинка ауылында 1000 бастық бордақылау алаңы, Айыртау ауылында да осындай алаң іске қосылатынын айта кетті. Түстен кейін Айыртау ауылдық округінің Завидное ауылында екі əлеуметтік нысанның салтанатты ашылуы болып өтті. Оған ауыл, аудан ардагерлері қатысты. Гүлмира Нұрханова ша ғын несие алып, əлеуметтік дүкен ашыпты. Ондағы баға арзан, мəселен, бір бөлке нан 40 теңге, бір кило жоғары сортты ұн 56 теңге тұрады. Сондайақ, шекілдеуік майы, қант, басқа да тауарлар қала дүкендеріндегі

5

www.egemen.kz

27 желтоқсан 2013 жыл

бағамен бірдей. Ауыл тұрғындары қуанышты. Енді керегімізді облыс орталығына бармай-ақ, əлеуметтік дүкеннен сатып алатын болдық, дейді олар. Аудан əкімі Айдос Садықов əлеуметтік дүкеннің ашылуымен құттықтап болған соң дүкенге кірді. Шағын, жинақы дүкенде қажетті заттардың барлығы бар. Бұдан кейін жиналғандар 80 орындық дəмхананың ашылуына қатысты. Ерлі-зайыпты Жұмабек, Бақытжан Рағызбаевтар «Даму» бағдарламасы бойынша 1 миллион теңге несие алып, дəмхананы іске қосқан. Оның ашылу салтанатында аудан əкімі, ардагерлер Надежда Федорова, Зияда Уəлиева сөз алып,

бұрындары ауылда дəмхананың болмауынан той-томалақ жасаудың қиындық туғызып келгенін айтып, енді осы мəселенің шешілгендігіне ризашылығын білдірді. Айта кету керек, мұның алдында ауылдың тағы бір кəсіпкері Сұлухан Ағзамова 70 орындық жекеменшік балабақша салып берген екен. Балабақшасы, əлеуметтік дүкені мен дəмханасы бар ауылдан басқалар үлгі алып жатса, қанеки. Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы. –––––––––––– Суретте: Завидное ауылындағы əлеуметтік дүкеннің ашылу салтанаты.

Ет ґндірісі ґркендесін десек Мал өнімдеріндегі белок адам тағамындағы ең құнарлы азық болып есептеледі жəне оның рациондағы үлес салмағы 50%-дан кем болмауы керек екен. Сонымен қатар, биологиялық ерекшелігіне байланысты ірі қара мал əртүрлі жем-шөп қорын пайдаланып, басқа мал түрлерімен салыстырғанда етінде бай биологиялық құнды заттарды қалыптастырады, осыдан да бүгінде ірі қара етіне сұраныс жоғары болып отыр. Сондықтан көптеген дамыған елдерде, жер аумағына қарамай, етті бағыттағы ірі қара мал саны сүтті бағыттағылардан басым, атап айтқанда, Бразилия, Аргентина, Канада, Франция, Австралия ел дерінде бір сүтті бағыттағы ірі қара мал басына 4 етті ірі қара малы өсіріледі. Германияда, АҚШ-та бұл қатынас – 1:1, ал біздің елде жалпы ірі қара мал басының 22%-ы ғана етті ірі қара мал басын құрайды. Сондықтан да болар, бүгінде сырттан келетін, оның ішінде бағасы айтарлықтай қымбат мəрмəр ірі қара көлемі азаймай отыр. Дегенмен де, соңғы жылдары мемлекет тарапынан етті ірі қара шаруашылығына айтарлықтай қолдаулар жасалуда, мал етінің экспорттық əлеуетін арттыру мақсатында шетелдерден асыл тұқымды етті ірі қара мал сатып алынуда. Атап айтқанда, «ҚазАгро» холдингі тарапынан жеңілдетілген несие есебінен 2011-2012 жылдары 30 мыңға тарта ангус, герефорд, симменталь тұқымды етті ірі қара малдар Еуропа, АҚШ, Канада жəне Австралия елдерінен сатып алынды. Сонымен қатар, бұл іс-шараға пайдаланылған жеңілдетілген несие сомасының жартысына жуығын мемлекет тарапынан өтеу де қарастырылды. Демек, бұл жерде «Қайтарым қалай» деген сұрақ туындайды? Дегенмен, ішінара жүргізген сараптаулар бойынша, шетелдерден асыл тұқымды мал көп жағдайларда қағаздағы деректері, яғни білікті мал мамандардың қатысуларынсыз атқарылғандығы, сатушы елдерде асыл тұқымды деген мал бастарының көбіне бірнеше табындардан жасақталғандығы жəне ең бастысы, еліміз мал шаруашылығындағы дəстүрлі мал бастарын азықтандыру, бағып-күту іс-шараларының,

табиғи, ауа-райы жағдайларының шетелдік малдар ерекшеліктеріне сай келмегендігі белгілі болды. Ақырында аталған жағдайлар құнды шетелдік мал бастарының генетикалық

ресурстарын толықтай пайдалануға мүмкіндік бере бермеді деуге болады. Бұл іс-шараның нəтижесі туралы Елбасы биылғы Үкіметтің кеңейтілген отырысында тиісті лауазым иелеріне қатты сын айтқан болатын. Сонымен қатар, кезінде шетелдерден асыл тұқымды мал тасымалдау еліміз мал шаруашылығы өнімділігін жақсартудың негізгі жолы бола алмайтындығы туралы талай рет айтылды да. Бəлкім, осы сын-ескертпелердің де ықпалы болған шығар, елімізде ірі қара шаруашылығын дамыту дың дүдəмал-теориялық бағ дар ламасының да «өмірі» ұзаққа бармады, таяуда Ауыл шаруашылығы министрі келешекте шетелдерден бірыңғай асыл тұқымды мал тасымалдаудың тоқта тылатындығын,

Жергілікті жұртшылықтың арасында «Жолақы қымбаттап кетіпті» деген сөздің шыққанына да біраз болды. Қажетті тауарларын арқаланып-қауғаланып қаладан таситын қаратөбеліктерге мəн-жайдың астарын түсіндіру мақсатында арнайы мамандардың пікіріне жүгіндік.

Баєа нарќына кім ќожайын? Бұған дейін Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданында Қаратөбе – Орал, Орал – Қаратөбе бағытында қатынайтын жеңіл көліктердегі жолақы 1500 теңге көлемінде болатын. Қараша айы басталысымен жолақы 2000 теңге болып, бірден шарықтап шыға келді. Мұны жолаушы тасымалдаушы көлік иелері болса, күн райының қолайсыздығымен түсіндіреді. Айта кетерлігі, өткен жылы облыс əкімінің қолдауымен қаламен екі аралықта қатынай бастаған «Қазақстан-Елім» ЖШС-не қарасты жолаушылар автобусы жолақыны бұрынғы қалпында сақтап қалды. – Біздің мекеменің құзыретіне жолаушылар көлігі мен автомобиль жолдары мəселесінің жайжапсары да енеді. Бұл бағытта жүйелі түрде жоспарға сай мақсатты жұмыс жүргізіліп келеді. Бүгінгі таңда қаламен екі ортаға қатынайтын көлік иелерінің жолақысын қымбаттатуы қаратөбеліктерді алаңдатып отырғаны рас. Бұл – ойланарлық мəселе. – Біздің бөлімге аудандық салық басқармасы арқылы патент алып, жолаушы тасымалымен айналысуға рұқсат алған жеке кəсіпкерлер жоғары органдар белгілеген талаптарға сəйкес болған жағдайда ғана жолаушы тасымалдаушы ретінде тіркеуге тұра алады. Соған орай арнайы тариф белгіленіп, бақылауға алынады. Өкінішке қарай, бөлім бойынша күні бүгін тіркелген жеке кəсіпкерлер мүлдем жоқ. Сондықтан біз «тиіп-қашып» жолаушы тасымалымен айналысып жүрген көлік иелерін бақылауға ала алмаймыз, құқығымыз да жоқ, – дейді Қаратөбе аудандық тұрғын-үй коммуналдық шаруашылығы, жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары бөлімінің меңгерушісі

Есболат Қыдырғожа. Ал Қаратөбе аудандық салық басқармасының бөлім басшысы Асыланбек Бейсембайдың айтуынша, үстіміздегі жылдың 10 айының қорытындысы бойынша патент алып, жолаушылар тасымалымен айналысатын 59 жеке кəсіпкер тіркелген. Оның 40-қа жуығы жұмысын жүргізіп отыр. Салық саласының заңнамаларына сəйкес көлік салығын уақтылы төлеп, есеп-қисаптарын жүргізіп отырады. Біз сауал салған аудан орталығындағы «Əлім» ЖШС мен «Мұқанов» жеке кəсіпкерлігі иелігіндегі жанар-жағармай құю бекеттеріндегі жанармай бағасы ның нарқы – АИ-80 маркалы жанармайдың литрі 102-105 теңге, АИ-93 120-122 теңге аралығында. Демек, көлік жүргізушілер үшін ең өтімді, сұранысқа ие АИ-93 маркалы жанармай екендігі даусыз. Сол себепті оның бағасы 5 теңгеге жоғарылап отыр. Зерделеп қарасақ, жолақының негізсіз шарықтап көтерілуіне аудан тұрғындарының, оның ішінде жекелеген жолаушылардың өздері тікелей себепкер болып отырғанға ұқсайды. Себебі, «барар жеріме тез жетсем болды» дегенді мақсат еткен жолаушы атаулының бар назары жолақысы арзан автобусқа қарағанда, жеңіл көліктерге ауып тұрары басымдыққа ие. Мұны жете аңғарған жолаушы тасымалымен айналысатын жеке кəсіпкер болса, бағаны көтеріп əлек. «Жол мұраты – жету» демекші, тиімді жолақысы бағасына қол жеткізудің, бағаны тұрақтандырудың тетігін қарастыруды таразы талқысына салдық. Серікбай ХАСАНОВ.

Батыс Қазақстан облысы, Қаратөбе ауданы.

енді отан дық мал тұқымдары өнім діл ігін жетілдіруге бағыт ұсталатындығын жария етті. Бұл мал шаруашылығы мамандары мен ғалымдары үшін күтпеген əрі қуанарлық жайт болды. Бұл іс-шараның елімізде жалпы мал шаруашылығы саласы бойынша оң өзгерістер əкелетіндігіне менің сенімім мол. Сондықтан да, бүгінде мал шаруашылығы саласы бойынша бəлендей күрделі, шығынды іс-шараларды атқармас бұрын, бірінші кезекте қажетті деген жағдайларды нақтылап, анықтайтын ғылымиөндірістік жүйені қалыптастырудың маңызы зор болып отыр. Мысалы, жасыратыны жоқ, өткен кезеңде, бəрі де ауыл шаруашылығы саласын рефор ма лауға байланысты болып жатқан уақытша көрініс деп, біраз нəрсені бағалай алмай, жоғалтып алғанға ұқсаймыз. Бұл тұрғыда еліміздің басым бөлігінде өсіруге ертеден қалыптасқан отандық етті бағыттағы қазақтың ақбас тұқымды ірі қара малын айтар едім. Бүгінде белгілі болғандай, бұл мал тұқымы шетелдік құнды деген етті ірі қара мал тұқымдарынан өнімділік

көрсеткіштері бəлендей қа лыс пай, еліміз жағдайында төзім ділігімен, жайылымдық жағдайға бейімділігімен жəне азықтандыруда талғамының төмендігімен ерекшеленуі бұл малдың біздің ел жағдайында өсіруге аса тиімді болып отырғандығын көрсетсе керек. Сонымен қатар, мал шаруашылығы тұқымдық ресурстарына мемлекеттік басқару жүйесін де босаңсытып, бұл маңызды мəселемен кез келген құрылымдардың айналысуына мүмкіндік беруі де тиімді бола қойған жоқ. Мұның бір көрінісі кешегі кеңес дəуірінде (1980-жылдары) біршама жетістіктерге қол жеткізуге ықпал еткен, бүгінде тиімділігі көп айтылса да, тиісті қолданысқа ие болмай (Соңы 6-бетте).

Кеѕес берудіѕ ўтќыр əдісі Биыл еліміздің барлық облыстарында «Даму» қорының аймақтық филиалдарының жанынан кəсіпкерлікті қолдаудың мобильдік орталықтары құрылған болатын. Облыстағы мобильдік орталық мамыр айынан бастап аудандарға 35 рет сапарға шығып, кəсіпкерлермен тығыз байланыста жұмыс істеуді жолға қойды. Осы сапарлардың барысында 147 жұмыс жасап жатқан жəне 290 əлеуетті кəсіпкерлерге 480-ге жуық кеңестер берілді. Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Аудандарда өткізілген шаралар ға «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасының «Бизнесті жүргізуге сервистік қолдау көрсету» бағыты бойынша сервистік қызметтер көрсететін компаниялар да қатысты. Ауылдық кəсіпкерлер үшін кəсіпкерлікті қолдаудың мобильдік орталығының маңызы өте зор. Себебі, ауылдық кəсіпкерлердің барлығының бір дей аталған қызметтерді пайдалану үшін облыс орталығына баруға уақыттары бола бермейді. Ал мобильдік

орталықта мамандардың тобы кəсіпкерлерге қажетті қызметтерді олардың тұрғылықты жерлеріне барып тегін көрсетеді. Кəсіпкерлікті қолдау дың мобильдік орталығының қызметін пайдаланған кəсіп керлердің бірі – Ембі қаласының тұрғыны Азамат Еспен бе тов пластикалық терезе лер шығарумен айналысады. Осы жылы «Ақтөбе» аймақтық индустриялық технопаркі» ЖШС сервистік қолдау шеңберінде оған өндірісті кеңейтуге бағытталған бизнес-жоспар құру бойынша ақысыз қызмет көрсетті. Ақтөбе облысы.

Кїннен ќуат алатын вагондар Жақында ақпарат құралдары өкілдерімен жүздескен Жарма ауданының əкімі Əнуарбек Мұхтарқанов елді елең еткізетін жаңалықты хабардар етті. Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

– Жайлауға машықтан дырылған вагондар көшіп-қонуға ыңғайлы. 30 градус аяз бен 40 градус ыстыққа шақталған вагондарға деген сұра ныс күннен-күнге артып келеді. Бұл өз кезегінде мал шаруашылығымен айналысатын шаруашылықтардың жұмысын жеңілдетпек, – деді аудан əкімі. Екі бөлмелі шағын баспананың жаңалығы – күн сəулесі батареясы жəне жел арқылы

өзін өзі қамтамасыз етеді. Бұған қоса, газбен жылыту пештері де қосымша орнатылған. «Жарма Құрылыс Газ» ЖШС-інің басшысы Вик тор Исабаевтың айтуына қарағанда, вагондардың құны 1 млн. 900 мың теңгеден 3 млн. теңгеге дейінгі аралықта. Алғашқы «шағын баспаналар» Бесқарағай жəне Катонқарағай аудандарына жөнелтілді. Сұраныс басқа аудандардан көптеп түсе бастады. Шығыс Қазақстан облысы.

1


6

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 5-бетте). жүрген, тұқымдық құндылығы өте жоғары эмбриондарды пайдалану негізінде сүтті , етті ірі қараның асыл тұқымды төлдерін өсіретін шаруашылықтар қалыптастыру мəселесі деп айтар едім. Осыдан, мал басы тұқымдық құндылығын бағалаудың мейлінше тиімді тетіктері қалыптастырылмаса, мал тұқымын асылдандыру сөзінің мағынасы мен маңызы да біртіндеп жойыла береді. Меніңше, бұл мəселелер бірінші кезекте аудан, ауылдық округтер деңгейлерінен бастау алуы керек,

27 желтоқсан 2013 жыл

басым бөлігінде (200 күн) етті ірі қара сойыстық малдарын құрамажемсіз семіртіп бағуға мүмкіндік береді. Атап айтқанда, мал азығы қоры сандық, сапалық жағынан да шектеулі бұрынғы Жезқазған облысы шаруашылық құрылымдарында етті ірі қара төлдерін 6-7 айлыққа дейін өсіріп, бұл аймақтың астықты Бұқар жырау, Осакаров жəне Нұра аудандарында оларды одан əрі бордақылау, семірту іс-шаралары атқарылса, берері аз болмас еді. Төртіншіден, ірі қара еті өндірісі көлемі мен сапасын жақсарту үшін аудан, облыс

Ет ґндірісі ґркендесін десек ал облыстық, республикалық деңгейлердегі тиісті мемлекеттік құрылымдар өңірлерге мал тұқымдарын аудандастыру, шетелдік мал өсіру, селекция озық технологияларын таңдап алу бойынша ұсыныстар беру, мал мамандарын оқыту іс-шараларымен айналысқаны тиімді болар еді. Сонымен қатар, еліміз өңірлері бойынша мал шаруашылығы стратегиясын нарықтық жағдайда нақтылап отыру, мал тұқымдарын асылдандыру іс-шараларын мемлекет тарапынан қаржыландыру мəселелерімен мемлекеттік шенеуніктер мен қоса шаруашылық басшылары мен мамандары жəне білікті ғалымдардан жасақталған арнайы құрылым айналысса игі іс болатынына сенім мол. Екіншіден, əсіресе, Орталық Қазақстан өңірінде ірі қара еті өндірісіндегі проблема етті ірі қара төлдерінің тəуліктік салмақ қосу қарқынының айтарлықтай баяулығы, осыдан барып малдың сойыстық салмағының төмендігі (320-340 кг), яғни біз бұл көрсеткішпен бүгінгі мал басы өсімі деңгейінде таяу арада ішкі нарықтағы сұранысты да толықтай қамтамасыз ете алмаймыз. Сондықтан, шетелдіктер сияқты ірі қара шаруашылығында алынған төлдерді, инвестиция тұрғысында, яғни келешектегі өнім көзі деп қабылдайтын түсінік қалыптастыруымыз керек. Үшіншіден, Орталық Қазақстан аймағында бүгінде пайдаланусыз жатқан кеңбайтақ жайылымдық жерлер жыл көлемінің

деңгейлерінде (республикалық деңгейде ғана емес) етті ірі қара шаруашылығы ассоциацияларын құру тиімді болатын сияқты. Бұл іс-шараның басты мақсаты логистикалық орталықтар құру негізінде ірі қара етін өндірушілерді мал азығымен, селекциялық ісшаралармен жəне өнімдерін өңдеу, тұтынушыларға тиімді бағаға өткізуді қамтамасыз ету болып табылады. Егер бұл логистикалық орталықтардың құрамында құрамажем дайындайтын кəсіпорындар мен ет комбинаттары қызметтер атқарса, бұл іс-шараның тиімділігі еселеп артар еді. Бесіншіден, бүгінгі жағдайда мал шаруашылығы өндірісінің экономикалық тұрақтылығын қалыптастыру үшін мал өнімдерінің өзіндік құндарын төмендетуде мал басы өнімділігін арттырудың маңыздылығы жоғары болып отыр. Өкінішке қарай, елімізде орта есеппен сүт өндіруде тиісті мөлшерден – 30%, ет – 35-тен 50%-ға дейін мал азығы физикалық салмақта артық жұмсалады екен, яғни мал өнімдері өзіндік құндары 15-25%-ға дейін артады деген сөз. Мұндағы негізгі себеп, рациондағы мал азығының, əсіресе, белок, қант заттары, энергетикалық көрсеткіштері бойынша қажеттіліктеріне сай үйлестірілмеуі деп айтуға болады. Мысалы, біздің арнайы жүргізген сараптауларымыздың қорытындысы еліміздің əр өңірлерінде орналасқан көптеген шаруашылық құрылымдарының тəжірибе-жетістіктерін, инновациялық

Бесқарағай өңірінде Глуховка ауылдық округіне қарасты Жыланды деп аталатын шағын ауыл бар. Жуықта аталған елді мекенде болып, осыған дейін сырттай естіген оңды істерді көріп қайтқан едік.

Шаєын мекендердегі шырайлы тірлік Дəулет СЕЙСЕНҰЛЫ, журналист.

Жыланды жоғарыда аталған ауылдық округке қарасты алты ауылдың бірі екен. Бізді мұнда сол ауылдық округтің жетекші маманы Мəлика Наурызбаева қарсы алған. Мəлика Əбуғалиқызы осы Жыландымен бірге, Аққолтық, Старая крепость ауылдарына да жетекшілік етеді. Сол үш ауылдағы барлық халық саны 630 адамды құраса, соның 500-і Жыланды ауылында тұрады. Яғни, қалған екі ауылмен салыстырғанда Жыланды іргелі ауыл болып саналады. Соған орай, мұнда атқарылып жатқан жұмыстар да баршылық көрінеді. Айталық, соңғы жылдары ауылда мешіт пен стадион салынып, пошта, кітапхана, медпунктке, жетекші маманның өзі жайғасқан əлеуметтік қыз мет үйі деп аталатын ғимаратқа күрделі жөндеу жұмыстары жүргізіліпті. Ауылдағы бес көшенің бəрі жарықтандырылып, биылғы жылы негізгі көшеге асфальт төселіпті. Əр үйдің өз құдығы бар. Монша да солай. Жаңа оқу жылы қарсаңында Жыландыда «Салта нат саябағы» ашылыпты. Басында ол балалар алаңы ретінде жоспарланған екен. Енді балалар алаңы да, жаздық сахна мен би алаңы да, Ұлы Отан соғысы боздақтары мен ардагерлеріне арналған монумент те осында орналастырылыпты. Монументтегі мəрмəр тасқа осы ауылдан шыққан қырыққа жуық боздақтар мен соғыс ардагерлерінің есімі мəңгі өшпестей қашап жазылыпты. Гүлмен көмкерілген саябаққа алдағы жылы жасыл көгал егілмек. Осы орайда, Мəлика қарындасымыз Жыландыдағы «Семей орманы» резерваты Жаңасемей филиалының басшысы Арғынбек Сафиуллиннің атына алғысын білдіріп жатты. Өйткені, мұндағы атқарылып жатқан барлық оңды істер аталған филиалдың атсалысуымен жүзеге асырылуда. Оның үстіне ауыл көшелері мен күре жолды қар, қоқыстан тазарту да филиалдың мойнында. Ауыл мектебіне көмектесу, ауыл тұрғындарын отынмен қамтамасыз ету сияқты мəселелерден де бұлар сырт қалып көрген жоқ. Арғынбек Сафиуллин орман шаруашылығының байырғы қызметкері ғана емес, сонымен қатар, аудандық мəслихат депутаты қызметіне де өте сергек қарайтын болып шықты. – Бір сөзбен айтқанда, ауылымыз өткен жылдың қорытындысында облыс бойынша шағын ауылдар арасында жүлделі үшінші орынды иеленсе, бұл жетістікке осы филиалдың да қосқан үлесі зор, – дейді жетекші маман. Айтпақшы, сол жолы жүлде ретінде қолға тиген 6 миллион теңге жоғарыда сөз болған

əлеуметтік қызмет үйінің күрделі жөндеу жұмыстарына жұмсалыпты. Ауылдың қазіргі жағдайымен танысып болған соң осындағы мектепке бас сұққанбыз. Орталау мектептің қазіргі директоры Ержан Бегімов бұған дейін Долон ауылында əкім болып қызмет атқарыпты. Мектептің үш ғимаратқа бөлініп отырғаны болмаса, қай жағынан болсын, қапысы жоқ. Əсіресе, мұндағы тазалық пен əдемілік көріністері сүйсінтеді. Мектеп басшысы сөз арасында келесі жылдан бастап өздерінде қазақ тіліндегі сыныптар ашыла бастайтындығын айта кетуді де ұмытпады. Негізінен өз қандастарымыз мекендейтін ауылда бұл – ештен кеш болса да игі қадам. Содан соң бұл мектепте жас мамандардың бəріне көтерме жəрдемақы беріліп, енді бірқатары тұрғын үймен қамтамасыз етіле бастапты. Осыдан екі жыл бұрын «Дипломмен – ауылға!» акциясы аясында Жыланды орталау мектебіне келген Нұрлан Сүлейменов деген жас маман əлгіндей қамқорлықпен қатар, енді қызметі де жоғарылап, мектеп директорының тəрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары болып тағайындалыпты. – Жыландыда жұмыссыздық та, ауылдан ауа көшушілер де атымен жоқ. Керісінше жер сұраушылар көп. Өйткені, Жыланды, біріншіден, қалаға жақын болса, екіншіден, қалалықтар да бұл ауылдағы оңды істерден хабардар секілді, – дейді аудан əкімі Нұрлан Сыдықов. Аудан əкімі солай деп жатса, ауыл əкімі Əсемхан өзінің жетекші маманы туралы жақсы пікір білдіріп жатты. Бір кезде кəсіподақтардың СанктПетербург гуманитарлық университетін бітірген Мəлика Əбуғалиқызының осында жетекші маман болып еңбек ете бастағанына да он үш жылдан асып бара жатқан көрінеді. Содан бері де ауылдағы игі істердің ұйытқысы бола білуде. Енді мұнда орман шаруашылығының мұражайы ашылмақ. Ал бүкіл еліміз бойынша тұңғыш рет қолға алынып отырған бұл игі іс ауыл абыройын одан əрі көтере түсетіндігіне дау жоқ. Шағын ауылдың бүгінгі тірлігі, міне, осындай! Шығыс Қазақстан облысы, Бесқарағай ауданы.

ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

технологияларын, толыққанды азықтандыру тетіктерін оңтайлы үйлестіре алғанда мал өнімдері өзіндік құндарын орта есеппен 2130%-ға дейін төмендетуге болатындығын көрсетіп отыр. Ғылыми тұрғыда да, мал бастары өнімділігі артқан сайын мал азығы сапалық, сандық көлемдерінің мал өнімі бірлігіндегі үлес салмағының төмендейтіндігі дəлелденген. Осы себепті көптеген мал шаруашылығы жете дамыған шетелдерде ірі қараның өнімділік көрсеткіштері тұрақты жоғары болып отырады. Алтыншыдан, мал басын азықтандыру рациондарын қажетті, нəрлі заттармен үйлестіріп отыру үшін мал азығындық егістік көлемдері мен олардың құрамдық қатынастарын да қайта қарау керек сияқты. Себебі, соңғы жылдары мал азығындық өсімдіктер, оның ішінде құнарлы мал азығындық егістіктер көлемдері айтарлықтай өзгеріске ұшыраған. Атап айтқанда, сүрлемдік, көпжылдық жəне бұршақ тұқымдас мал азығындық егістіктер көлемі бірнеше есеге азайған, табиғи жайылымдықтар, əсіресе, елді мекендер маңайларындағы жайылымдық жерлер өнімділігі де соңғы жылдары еселеп төмендеп кетті. Осының салдарынан мал бастары өнімділіктері қыс айларында (байлауда болғанда) жаз айларына қарағанда, керісінше жоғары болып жүр, демек, жедел мал азығындық, оның ішінде көпжылдық өсімдіктер тұқымдары өндірісін қайта қалыптастыру қажеттілігі туындайды. Бірақ, бұл мəселені нарықтық жағдайда шешуде бір жағынан еркін баға мал азығындық өсімдіктер тұқымдарын өндіруді тиімді етсе, екінші жағынан, оны тұтынушылар үшін қымбат тауарға айналдырып отырғандығын да айтпауға болмайды. Сондықтан, бұл жерде де аталған проблема мемлекеттік реттеу тетіктерінсіз шешілмейді деуге болады. Кəкімжан САРХАНОВ, «Асыл түлік» АҚ ғылыми қамтамасыз ету бөлімінің жетекшісі, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты.

Шыќќан белестен алар асулар биік (Соңы. Басы 5-бетте). апаратын жол əдепсіздіктен, қызмет этикасын бұзудан басталады. Өкінішке қарай, облысымызда, əсіресе, аудандық деңгейде мемлекеттік қызметшілердің Арнамыс кодексі нормаларын бұзу фактілері кездеседі. Мысалы, биыл тəртіптік кеңестің қазан айындағы кезекті отырысында Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Арнамыс кодексі талаптарын бұзған, яғни ауыл тұрғынына қол жұмсап, денсаулығына зиян келтірген Жангелдин ауданы ҚаламҚарасу ауылдық округінің əкімі Қ.Тұрмағанбетовке қатысты тəртіптік іс қаралып, кінəлі əкім атқарып отырған лауазымынан босатылды. Осыған ұқсас жағдайларды бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жариялап, шенеуніктерге сабақ болатындай ету керек. Біз атаған жағдай да мемлекеттік қызметшінің ар-намысы мен ішкі мəдениетіне қатаң емтихан болғаны анық. Мемлекеттік қызметтің жаңа моделінің ұстанымдық тұстары конкурстық іріктеудің айқындығын арттыру, командалық ауыстырушылықты шектеу, антикоррупциялық нормаларды жетілдіру болып отыр. Конкурстық іріктеу азаматтардың тепе-тең

мемлекеттік қызметке түсу мүмкін дігінің конститу циялық құқын жүзеге асырудың тиімді тетігі болып табылады. Атап айтқанда, конкурс зерек адамдарды іріктесе, олар өздерін танытуға мүмкіндік алады жəне мемлекеттік қызметтің əртүрлі саласында қоғамға пайдасын көрсетеді. Сондай-ақ, зерек жəне перспективалы мемлекеттік қызметшілермен жүйелі жұмыстар қалыптастыру жоспарлануда, олар үшін арнайы оқыту жəне кəсіби дамыту бағдарламалары əзірленетін болады. Сонымен қатар, мемлекеттік органдардағы кадрлар қызметінің рөлін жоғарылату қарастырылған, олардың функцияларын, өкілеттігін жəне жауапкершілігін анықтап белгілейді. «Персоналды басқару» шеңберінде персонал негізгі капиталға ие жəне оған жұмсалатын шығын ұзақ мерзімді инвестиция ретінде қарастырылады, кадрлық жоспар лау органның қызметімен үйле седі жəне жұмысты топпен ұйымдастыру белсенді енгізіледі. Сон дық тан да, бар күш тиімді персо нал құруға, адамдардың қабілет тілігін қалыптастыруға бағытталады, кадрлық қызметтер ұйымдастырушылық жəне талдау-сараптау мəселелерін шешеді. Бұл бағытта облысымызда жаңа кадр саясатын жүзеге асыру жəне

мемлекеттік қызмет персоналын басқарудың тиімді жүйесін қалыптастыру мақсатында қалалар мен аудандарда персоналды басқарудың бірыңғай қызметін құру шешім тапты. Тəуелсіздік жылдары ішінде ел басшылығы əлемдік тəжірибенің ең жақсы жетістіктері негізінде Қазақстанда мемлекеттік қызметтің өзіндік моделін қалыптастырды. Қазақстандық мемлекеттік қызмет моделі халықаралық қоғамның назарын аударды. Мемлекеттік қызмет реформасын ойдағыдай жүзеге асыру əрбір мемлекеттік қызметшінің жауапкершілігіне байланысты. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің онбесжылдық тəжірибесін есепке ала отырып, қазіргі мемлекеттік қызмет жүйесін жетілдіру кезеңінде мемлекеттік қызмет көрсету сапасын жақсарту жұмыстарына барлық қазақстандықтарды тарту, өздерінің құқықтарын қорғау жөніндегі азаматтық ұстанымды нығайту, қоғамда осы тақырыпты үнемі жəне ашық талқылау үшін жағдай жасау қажет деп ойлаймыз. Барлық экономикалық жүйелерді, оның құқықтық құралдарын, мемлекеттік қызметті өзгерту, сол принциптер базасында қоғамдық менталитетті қайта бағдарлау, табанды жəне бірлескен жұмыстар керек екенін біз жақсы түсінеміз, оған тек өркениетті, тиімді жұмыс жүйесі ықпал етуі тиіс. Ол үшін біздің елімізде барлық жағдайлар жасалған. ҚОСТАНАЙ.

Станса ќысќа саќадай сай Екібастұздағы «Болат Нұржанов атындағы ГРЭС-1» серіктестігі қысқы маусымға жақсы даярлықпен жұмысқа кірісті. Электр энергиясын өндірумен жəне таратумен айналысатын жылу электр стансасының белгіленген қуаттылығы 4000 МВт. Оған тепе-тең негізде «Самұрық-Энерго» акционерлік қоғамы мен «Қазақмыс» тобы иелік жасайды. Станса Екібастұздың көмірін пайдаланады. Өндірген электр энергиясының басым бөлігі еліміздің энергетикалық нарығында үлестіріледі. Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Бүгінде бұл стансада «Қазақмыс» тобы мен «Самұрық-Энерго» АҚ-тың жалпы құны 1 млрд. АҚШ долларынан асатын ұзақ мерзімді инвестициялық бағдарламасы іске асырылуда. Бағдарлама іске қосылмай тұрған екі энергоблокты қалпына келтіруді жəне қолданыстағы бес энергоблокты, жалпы стансалық жабдықтарды күрделі жөндеуден өткізіп, жаңғыртуды, тазартушы электр сүзгілерін орнатуды көздейді. Қазіргі уақытта екі энергоблок та қалыпты жұмыс жасап тұр. Бұдан басқа тағы екі энергоблок əзірлік сапына

қойылған. Негізінде стансаның барлық 6 энергоблогы жұмысқа кіріскенде станса 3000 МВт. қуаттылығына жетеді. Станса биылғы жылдың 9 айы ішінде ГРЭС-1 стансасында 10 032 млрд. кВт. сағат электр энергиясы өндіріліпті. Қазіргі кезде отынның қоры 465 357 тонна көмір, 1771 тонна мазутты құрайды. Жылдың соңына дейін тағы да 1 500 тонна мазут сатып алынбақ. Мұнда № 4, 6 жəне 8 энергоблоктары жөндеуден өткізілсе, №5

жəне №3 энергоблоктарына электр сүзгілері орнатылды, №7 энергоблокқа күрделі жөндеу жүргізілді. Тиімділігі жоғары болатын тазартушы екі электр сүзгісінің орнатылуы ауаға таралатын зиянды заттардың көлемін барынша қысқартады. Жалпы, заманауи электр сүзгілер стансада жұмыс жасап тұрған барлық энергоблоктарда қарастырылған. Оларды күзгі-қысқы кезеңге даярлау үшін 64 іс-шарадан тұратын бағдарлама іске асырылды.

Ескіге – жаѕа Алматыда «Ескі үйлер» бағдарламасы бойынша жаңа пəтер алушылар қатары көбейіп келеді Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Оқырмандар есінде болса, өткен жылы ақпан айында 2012-2015 жылдарға арналған Алматы қаласының аумағындағы тозығы жеткен тұрғын үйлерді бұзу туралы қанатқақты бағдарлама қабылданған-ды.

Аталмыш бағдарламаға сəйкес, қаланың 7 ауданында бос жер телімдері табылып, бұл жерлерге көпқабатты тұрғын үйлер салынып, оған ескі баспаналары бұзылатын тұрғындарды көшіру көзделінген. Қысқасы, «Ескі үйлер» бағдарламасы бойынша жаңа пəтер алушылар қатары көбейіп келеді. Жақында Алмалы ауданындағы

Əйтеке би көшесінің бойында көппəтерлі тұрғын үй жаңадан пайдалануға берілді. Қазіргі заман талаптарына сай салынған бұл тұрғын үй кешені аталмыш бағдарлама бойынша салынған. Қала əкімі Ахметжан Есімов қоныстанушыларды жаңа пəтерлерімен құттықтап, жыл басынан бері қарай ескі

Тосыннан келген апаттардан сақтану жəне өрт сөндіру жүйелеріне тексеріс жасалды. Қызметкерлер құрамының төтенше жағдайларда жұмыс жасау бойынша жаттықтырулары өтті. Кəсіпорынның бас директоры Рысқан Свамбаевтың айтуынша, бұл жасалған жұмыстар қысқы маусымда тапсырылған міндеттерді мүлтіксіз орындауға мүмкіндік береді. ЕКІБАСТҰЗ. үйлерді алмастыратын жаңадан 7 үйдің пайда болғанын айтты. Бұл – қалада осы бағдарлама бойынша жаңа үйлер берілген үшінші аудан. Биылғы жылы Түрксіб ауданында «Ескі үйлер» бағдарламасы бойынша бес үй, қараша айында Медеу ауданында 72 пəтерлі бір тұрғын үй пайдалануға берілді. 2014 жылы қаланың қалған төрт ауданында 21 үйдің құрылысы аяқталмақ. Алматыда осы жоба бойынша 55 ескі үй бұзылып, олардың тұрғындары жалпы аумағы 27,6 мың шаршы метр болатын жаңа үйлерге көшіріледі. АЛМАТЫ.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары:

2

Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.kz www.mz.gov.kz www.mtk.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі Экономикалық даму және сауда министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.minjust.kz www.emer.kz www.mk.gov.kz www.minagri.kz www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.memr.gov.kz

wwww.mit.kz www.stat.kz www.sport.gov.kz


27 желтоқсан 2013 жыл

7

www.egemen.kz

Экологиялыќ жауапкершілік аймаєы

● Мирас Осы уақытқа дейін Солтүстік Қазақстан облысының тізгінін біраз азамат ұстады десек, солардың ішінде аймақты 2003-2007 жылдар аралығында басқарған Тайыр Аймұхаметұлы Мансұров сияқты іске жедел кірісіп, бірін ұсақ, бірін ірі демей, барлық мəселелерді бірдей қамтуға құлшыныс танытқандары, артына халық айта жүрерліктей жақсы із қалдырғандары көп емес. Ол алғашқы күннен өзіне Мемлекет басшысы көрсеткен сенімді ақтауға құлшына кірісіп, төрт жылдың ішінде талай мəселенің түйінін шешті. Т.Мансұров өңірімізді басқарған жылдары қаржы жоқ деген желеумен жарты алаңы саудагерлерге жалға беріліп, жабылудың азақ алдында тұрған облыстық тарихи-өлкетану мұражайын толықтай қалпына келтірді, мемлекеттік тілдің мəртебесін өсіру мақсатында қазақ тілі пəні мұғалімдерінің еңбекақысын бірден елу пайызға өсірді, тұңғыш рет қазақ тілінде қалалық газет шығаруға ұйытқы болды, жұрт əлдеқашан «сақалды құрылыстардың» қатарына жатқызып қойған, көзге шыққан сүйелдей болған Қызылжар орталық мешіті мен православие шіркеуін бір күнде іске қосты, ұлы Абай мен А.Пушкинге ескерткіш қойды... Т.А.Мансұров Солтүстік Қазақстан облысына əкім болып келмесе, Абылайдың ақ үйі де қалпына келмес еді, дейді жергілікті тұрғындар. Ол рас. Тайыр Аймұхаметұлы талай жылдардан бері жыры таусылмай келе жатқан бұл мəселенің де нүктесін қойып, Қызылжардың төріне ұлы ханға ескерткіш орнатып кетті. Жақында ЕурАзЭҚ-тің Бас хатшысы ел тəуелсіздігінің жиырма екі жылдығын атап өтуге арналған салтанатқа қатысу үшін Астанаға келгенде біз оған жолығып, осы төңіректе əңгіме қозғаған едік.

АБЫЛАЙДЫЅ АЌ ЇЙІ ќалай ќалпына келтірілді?

– Тайыр Аймұхаметұлы, солтүстікқазақстандықтар сізді күні бүгінге дейін сағынышпен еске алады. Облысты басқарған жылдары өңірге жаңа леп, өркенді өзгерістер əкелгеніңізді олар ұмыта қойған жоқ. Əсіресе, Абылайдың ақ үйін қалпына келтіргеніңізге ел риза. Бұл өзі, қолында билігі барлар халықты емексітіп-емексітіп, жылы жауып қоя беретін, сонау кеңес заманынан бері көтеріліп келе жатқан мəселе-тін. Қатары сиреп қалған көнекөз қариялар болмаса, жастар жағы теріскейдегі қалада қазақтың атақты ханының ордасы болғанын, ескі де болса, сол орданың сұлбасы əлі барынан хабарсыз еді. Қазір Қызылжар топырағына табаны тигендердің мұнда келмейтіндері некен-саяқ. Бірақ солардың бəрі бірдей Абылайдың ақ үйінің қалай қалпына кел тірілгенін біле бермейді. Сізден осы жайында сұрамас бұрын жаңа қызметіңізге кірісер-кіріспесте, басқа жұмыстардың бастан асып жатқанына қарамастан, осы іске ден қоюыңызға не себеп болғанын білгім келеді. – Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев өзінің еңбектерінде ұлттың тарихи санасын қалыптастырудың маңыздылығын ұдайы айтып келеді. «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» деп аталатын Жолдауында да Нұрсұлтан Əбішұлы: «Тағылымы мол тарихымызбен, ұлы бабалардың ұлағатты өмірінен алар тəлімімізбен біз алдағы асулардан алқынбай асамыз... Бабалардың ерлігі, бүгінгі буынның ерен істері жəне жас ұрпақтың жасампаздығы арасында сабақтастық болса ғана біз «Мəңгілік Ел» боламыз», деді. Осы тұрғыдан алғанда, Абылай хан – ұрпаққа мұра, ұлтқа ұран бола алған ұлы тұлға, қазақ елінің ғасырлық тарихын жасап кеткен аса ірі қайраткер. XVIII ғасырдағы Қазақ елінің тарихын Абылайсыз көзге елестету мүмкін емес. Ол Елбасының сөзімен айтқанда, «Қазақ ордасын еңселі ел ету ісіне саналы ғұмырын арнады. Ұлан-ғайыр жерімізді жаудан азат етіп, еліміздің етек-жеңін бүтіндеді... Алмағайып сұрапыл заманда есеңгіреген елге ес кіргізіп, бір тудың астына біріктіре білген Абылай ерлігі мен ақыл-парасатын қатар жұмсаған сарабдал саясаткерлігінің арқасында қазақ халқын жойылып кетуден сақтап қалды». Міне, көне Қызылжар топырағынан осындай дана да дара тұлғаның ізі табылып жатса, оған назар аудармауға, оның ұлағатты өмір тарихын ұлтқа, ұрпаққа кеңінен өнеге етуге күш салмауға болатын ба еді. Бүгінгі жас ұрпақ қазақ елінің тағдырында елеулі рөл атқарған тұлғаларды біліп өсуге тиіс. Мемлекет тарихына, даңқты бабалары жүріп өткен жолдың бұралаңы мен бұлтарыстарына, қилы кезеңдері мен тағдырлы шешімдеріне, ақтаңдақ беттеріне қанық ұрпақтың ғана жүрегіне отаншылдық сезімі орнығып, бойында мемлекетшіл қасиеттер өркен жаяды, солар ғана өзіне тиесілі замана жүгін діттеген межесіне абыроймен жеткізе алады. Сондықтан, Абылай хан мен оның дəуірі бізді жай ғана қызықтырып қойған жоқ, оның ерлігі мен өрлігін кейінгі ұрпаққа жеткізу арқылы жастардың ойсанасының дұрыс қалыптасуына қол жеткізуге болатынын түсінгендіктен құлшына іске кірістік. – Кезінде жергілікті өлкетанушылар, зиялы қауым өкілдері Абылайдың ақ үйін қалпына келтіру туралы мəселені қайта-қайта көтергенмен, билік

басындағылар төрт қабырғасы ғана қалған үйдің жұрнағын республикалық маңызы бар тарихи ескерткіштер санатына қосудан əріге бара алмаған еді. Оған, мүмкін, сол кезде хан ордасының Есіл өзенінің бойында тұрғызылғанына күмəн келтірушілердің де болғаны, оларды иландыратындай мұрағат құжаттарының жетімсіздігі де əсер еткен шығар-ау деген ой да келеді. Əйтеуір не керек, іс алға баспады, хан ордасын қалпына келтіруді қолға алуға ешкімнің жүрегі дауаламады. Осының өзі-ақ оның күрмеуі қиын іс болғанын аңғартқандай ма, қалай? – Жоғарыда айтқанымдай, Абылай хан өміріне қатысты кез келген дерек біз үшін баға жетпес құндылық. Оны пайдаланбасақ, халық кəдесіне жаратпасақ, біз көп нəрседен ұтылар едік. Осыны ескеріп біз 2004 жылғы ақпан айының басында бір топ мамандарды қатыстыра отырып, Абылайдың ақ үйіне қатысты мұрағат құжаттарын зерделеуге кірістік. Ақиқаты сол, осы іске ден қойған журналистер, олардың арасында қазір «Егемен Қазақстан» газетінде шолушы болып істейтін Жақсыбай Самрат та бар, өлкетанушылар Абылай ханның өмірі мен қызметіне қатысты біраз деректер жинастырған екен. Осы құжаттармен таныса келе, олардың осы үйді тарихи ескерткіш ретінде қалпына келтіру керек деген талаптары орынды деп таптым. Абылай ханның резиденциясы Екатерина ІІ патшайымының өкімімен 1762 – 1765 жылдары тұрғызылған. Өкінішке орай, ағаштан қиылған нысандар ХIX ғасырда Қызылжардың Ойқала деп аталатын бөлігінің біраз аумағын шарпыған өрт кезінде күйіп кеткен. Кейін осы жерге қызыл кірпіштен екі қабатты əскери лазарет салынған. ХХІ ғасырға оның да жұрнағы ғана жетті. – Қазір хан ордасы атшаптырым жерді алып жатыр. Ал бұрын бұл жерде қалай болса солай салынған ескі үйлер, шағын мекемелер көп еді ғой. Осы мəселені қалай шештіңіздер? – Жоба бойынша ресми түрде «Абылай ханның резиденциясы» аталған кешенді біз əу бастан көпшілік қызықтайтын тарихи-мəдени мұражай ретінде қарастырсақ та, оның төңірегін жасыл желегі жайқалған саябаққа, қала тұрғындары демалатын көрікті орынға айналдыруды ойластырдық. Абылайдың ақ үйі өз заманында өте қолайлы жерге – биік жарқабаққа орналастырылған. Алайда, оны қалпына келтіру жұмыстарын бастау үшін, өзіңіз айтып отырған, маңайындағы жекеменшік кəсіпорындарды, оның ішінде Ішкі істер министрлігінің спорт кешені де бар, тұрғын үйлерді басқа жаққа көшіру керек болды. Мамандармен ақылдаса келе, біз хан ордасын ХVIII ғасырдағы бас жоспарға сəйкестендіру, барлық көріністерді тарихи дəлдікпен беру үшін бір гектардан астам жерді босату қажеттігіне көз жеткіздік. Бұл да оңай шешіле қоймайтын мəселе еді. Өйткені, жұмыс істеп тұрған кəсіпорындарын басқа жерге көшіруге немесе өмір бойы тұрып жатқан жерлерін тастап кетуге кім келісе қойсын. Дегенмен, оларға жағдайды түсіндіруге тырыстық. Сөйтіп, бұл мəселе у-шусыз, ойдағыдай шешілді. Мəселен, Ішкі істер министрлігіне өздері қалаған жерге жаңа спорт кешенін салып бердік. Ал, осыған дейін тұрмысқа қолайсыз ескі үйлерде тұрып келген тұрғындарға жаңа үйлерден пəтерлер бөлінді. Сол сияқты, автотұрақ пен техникалық қызмет көрсету

орталығы да иелерінің келісімімен басқа жерлерге көшірілді. Абылай ханның ақ үйін қалпына келтіру жоспарларын нақтылау мақсатында біз Мəскеудегі Ресей империясы сыртқы саясат мұрағатынан, Орынбор мемлекеттік мұрағатынан, Ресейдің ежелгі актілер мемлекеттік мұрағатынан жəне Ресейдің орталық мемлекеттік мұрағатынан қосымша материалдар сұратып алдық. Осындай дайындық жұмыстары жүргізілгеннен кейін мен 2005 жылдың 1 ақпанында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаевтың қабылдауында болып, ол кісіні Абылайдың ақ үйін қалпына келтіруге байланысты жобалық ұсыныстармен таныстырдым. Президент ұсынған материалдармен таныса келе, бұл тарихи ескерткішті қалпына келтіру біздің халқымыздың мəдени мұрасын сақтау мен зерттеуде маңызды оқиға болатынын атап көрсетті. Сондай-ақ, Нұрсұлтан Əбішұлы резиденцияны қалпына келтіру жөніндегі біздің ұсыныстарымызды қолдап, бүкіл кешенді жоғары архитектуралық деңгейде қалпына келтіру үшін бұл іске «Казреставрация» республикалық мемлекеттік кəсіпорнының архитекторлары мен жобалаушыларын қатыстыруға тапсырма берді. Президент, сондай-ақ, резиденцияның алдына Абылай ханның ескерткішін қою жөніндегі ұсынысымызды да қолдады. Тек мұны жасауға Қазақстанның ең үздік мүсіншілері мен архитекторларын қатыстыру қажеттігін ескертті. – Ол бір, көп мəселелерді шешуге қаржының тапшылығы қолбайлау болған кез еді ғой. Мəселенің осы жағы қалай шешілді? – Қазақта «Көңіл жүйрік пе, көк дөнен жүйрік пе?» деген сөз бар ғой. Бұл заманда қолыңда қаржың болмаса, қандай жақсы ойлардың өзі жүзеге аспай қалатыны шындық. Біз оның біраз жолдарын қарастырдық, өз мүмкіндігімізді де таразы басына тарттық. Осылай жергілікті бюджеттің ондай салмақты көтере алмайтынына көз жеткіздік. Осыдан кейін біз осы мəселені 2004 – 2006 жылдарға арналған «Мəдени мұра» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі қоғамдық кеңестің қа рауына ұсындық. Сүйініштісі сол, кеңестің төрағасы И.Тасмағамбетов көп созбай Абылайдың ақ үйі мемориалдық кешенін республикалық «Мəдени мұра» бағ дар ла масына енгізу туралы шешім қабылдады. «Казреставрация» РМК (басшысы Қ.Тұяқбаев) қатысуымен резиденцияны реконструкциялаудың жобасы жасалғаннан кейін құрамында «Дара» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жетекшісі А.Жансүгіров, Алматы қаласының бас архитекторы С.Баймағамбетов, мүсінші Қ.Сатыбалдин, Сол түстік Қазақстан облысының бас архитекторы В.Затай жəне «Құлагер» құрылыс корпорациясының бас директоры Т.Егінбаев бар, топ кешеннің архитектуралық құрылыс жобасын жасаумен айналысты. Осы жұмыстар аяқталғаннан кейін мен 2005 жылдың 9 маусымында Қазақ стан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаевқа хат жазып, резиденцияны реконструкциялауға қажетті қаржы бөлу мүмкіндігін қарастыруын сұрадым. Президент біздің бұл өтінішімізді қанағаттандырып, Үкіметке қаржы бөлу туралы нұсқау берді. Сөйтіп, біз екі жылдың

ішінде Абылай ханның ақ үйін қалпына келтірдік. – Жоғарыда ханның ақ үйінің бастапқы қалпын барынша сақтауға мəн берілгенін айттыңыз ғой. Осы мақсат қаншалықты орындалды? – Əрине, бүгін айтуға ғана оңай. Əйтпесе, хан үйіне алғашқы бейнесін беру осы іске қатысқандардан жоғары кəсіби шеберлікті, асқан жауапкершілікті талап еткені сөзсіз. Алдымен қабырғалары ерекше берік болуы үшін темір белдіктермен бекітілді. Іргетастар қайта құйылды. Екі қабатты үйдің іші-сырты кірпішпен қапталды. Барлық бөлмелер күрделі жөндеуден өткізіліп, ХVІІІ ғасыр үлгісінде ұлттық нақышпен безендірілді. Бірінші қабатта бейне залдар, жəдігерлерді қоятын арнайы орындар орналасса, екінші қабатта ханның келушілерді қабылдайтын жəне жатын бөлмелері жабдықталды. Ханның жастық шағына, өскен ортасына, мемлекеттік қызметіне қатысты дүниелер де осында қойылды. Қазақ халқының мемлекеттің аумақтық тұтастығын сақтау жолында жоңғарлармен тарихи соғысын бейнелейтін диораманың да келушілер назарын аударары сөзсіз. Келушілер хан ордасына гранит баспалдақтармен көтеріледі. Ауладағы ханның іс кеңсесі, қонақүйі, моншасы да қалпына келтірілді. Кешеннің алдына қойылатын Абылай ханның ескерткіші төңірегінде де қызу пікір алмасулар болды. Ақыры не керек, бір топ мүсіншілер мен архитекторларды Санкт-Петербург қаласына жіберіп, олар белгілі француз мүсіншісі Этьен-Морис Фальконе жасаған Петр І ескерткішімен жан-жақты танысып қайтты. Осы сапардан кейін орданың дəл алдына ханның арғымақ атқа мінген ескерткішін қою туралы шешім қабылданды. Міне, осылай біз Абылай ханның ақ үйін өмірге қайта əкелдік. Бұл құрылыс қай жағынан алсақ та мақтануға тұрарлықтай болып шықты. Оны 2008 жылы Солтүстік Қазақстан облысына келген сапарында Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың өзі ашты. – Бүгінде Абылай ханның ақ үйі тарихи құндылық қана емес, халықтың сүйікті орнына айналып отырғаны сөзсіз. Оның қызметінің негізгі мақсаты жайлы не айтар едіңіз? – Аталмыш кешен барлық қалалықтар мен меймандарға қазақ жерінің тəуелсіздігі мен аумақтық тұтастығы үшін күрескен Абылай хан дəуірімен танысуға мүмкіндік береді. Мұнда атақты ханның өмірі мен қызметіне қатысты құнды деректер шоғырланған. Дегенмен, менің ойымша, кешен қызметі қолда бар құжаттар мен жəдігерлерді келушілер назарына ұсынумен ғана шектелмеуге тиіс. Кешен қызметкерлерінің Абылай хан дəуіріне қатысты зерттеулерден, ғылыми ізденістерден шет қалмағаны жөн. Қазір ұлттық тарихымыз тəуелсіз жаңа көзқарас тұрғысынан түбегейлі қайта зерделенуде. Ал аумалы-төкпелі аласапыранды бастан кешкен Абылай ханның заманы – алыптар дəуірі. Өмір мен өлімнің беттескен тұсында Абылайдың қасында үзеңгілес серіктері – ақылы озған абыздар, төрелігі əділ билер, жүрегі түкті батырлары да болған. Атамекен жері үшін қасықтай қанын қиған сол бабалардың ерлік істері туралы мəліметтер толыға түссе, Абылай ханның да тұлғасы асқақтай берері анық. Əңгімелескен Жарасбай СҮЛЕЙМЕНОВ, «Егемен Қазақстан».

Атырау мұнай өңдеу зауытының жұмысы елдің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, халықаралық сапа стандарттарына сай болуға жəне шығарылатын өнім түрлерінің бəсекеге қабілеттілігін арттыруға негізделген. «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы жəне «ҚазМұнайГаз-қайта өңдеу жəне маркетинг» АҚ жетекшілігімен қазіргі кезде Атырау мұнай өңдеу зауытында экологиялық таза отын шығаруға бағытталған өндірісті жаңғырту жұмыстары жүріп жатыр. Қайта жаңғыртудың бірінші кезеңі бөлінген күкіртті тауарлық өнімге қайта өңдейтін гидрокүкіртсіздендіру технологиясының енгізілуімен, зауыттың тазарту имараттарының қайта жетілдірілуімен, қара түсті мұнай өнімдері эстакадасын жаңарту, жаңа алау жүйесі құры лы сымен ерекшеленеді. Жаңа технологиялық қондырғыларды іске қосу нəтижесінде əлеуметтік маңызды мұнай өнімдерінің өндіріс көлемі мен қарқыны өсіп, жалпы көлемдегі жоғары октанды бензиннің жəне экологиялық таза дизель отынының үлесі артып, қоспалы авиакеросиннің қосымша көлемін алу нəтижесінде авиациялық отын мөлшері ұлғайды. Қайта жаңғыртудың бірінші кезеңінің өзінде экологиялық көрсеткіштер біраз жақсарды. Мəселен, мұнай өңдеу көлемі 2002 жылы 2,3 млн. тонна болса, 2012 жылы 4,4 млн. тонна мұнай өңделген. Мұнай өңдеу көлемінің артуына қарамастан атмосфераға тарайтын күкіртті ангидрид 2005 жылы 3,5 мың тн/жыл болса, 2012 жыл бұл көрсеткіш 0,3 мың тн/жылды құраған; негізгі ластағыш шығарындылар – буландыру алаңына жіберілетін сарқынды сулардағы мұнай өнімдері 2002 жылы 144 тн/ жыл болса, 2012 жылы 2,4 тн/жыл болған; фенол шығарындылары 2002 жылы 3,71 тн/жылдан 2012 жылы 0,11 тн/жылға дейін азайған. Жайық өзенінен алынатын су мөлшері 2004 жылы 10,3 млн. м3/жыл болса, 2012 жылдағы көрсеткіш – 4,77 млн. м3/ жыл, мұнымен қоса ішкі өндірістік су айналым көлемі артты. Өндірістің жəне аумақтың экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында зауыттың шаруашылық қызметінде аммиак, тетраэтилқорғасын, құрамында марганец бар октан көтергіш қоспалар («Хайтек» тұрпатты), күкірт қышқылы тəрізді зиянды əрі улы заттар қолданыстан алынып тасталды. Бүгінгі таңда зауытта экологиялық құрамдастары басым бағыт саналатын екі ірі инвестициялық жоба жүзеге асырылуда. Олар – құрылысы аяқталуға таяу «Ароматикалық көмірсутектер шығару кешені» жəне бір жыл бұрын қарқынды басталған «Мұнайды тереңдетіп өңдеу кешені құрылысы» жобасы. Бұл жобалардың экология тұрғысындағы екі басымдығы бар. Біріншісі – зауытта өндірілетін автокөлік отынын қолданудан болатын əсер. Бұл жобалар 2016 жылдан бастап мұнай өңдеу тереңдігін 85 пайызға жеткізуге, Еуро-5 талаптарына сəйкес келетін мотор отындарын өндіруге жəне қара түсті мұнай өнімдерін өңдеуге мүмкіндік береді. Автокөлік бензині құрамындағы канцерогенді бензол мөлшері 1 пайызға азаймақ.

Яғни, Атырау мұнай өңдеу зауытының сипаттамасы жетілдірілген мотор отындарын қолдану автокөліктердің пайдаланылған газынан қоршаған ортаға тиетін зиянды əсерді азайтады, – отын құрамындағы күкірттің азаюы атмосфераға тарайтын күкірт диоксидін 2,500-ден 70 т-ға дейін, яғни, қырық есеге дейін төмендетеді. Екіншісі – бұл өндірістік нысанзауыттың экологияға тигізетін əсерін азайту. «Ароматикалық көмірсутектер шығаратын кешен құрылысы» жəне «Мұнайды тереңдетіп өңдеу кешені құрылысы» жобалары экологиялық бағыттағы жобалар. Бұл жобалар қоршаған ортаға əсерді мейлінше азайту жəне кері əсерді болдырмау бағытындағы осы заманғы əлемдік технологияларды қолдана отырып жасақталды. Бұған дейін əр жылдары тұрғындар назарына аталған жобалардың қоршаған ортаға əсерін бағалау бойынша материалдар ұсынылды. Қоғамдық тыңдаулар кезінде айтылған сынескертпелерді зауыт жобалармен алдағы жұмыс кезінде ескерді. «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы аталған кешендерді құрып, жаңа өндірістен өңір экологиясына келетін əсерді азайтуға жұмылып мынадай негізгі табиғат қорғау шараларын қарастырады: ● Жайық өзенінен алынатын су көлемін азайту мақсатында тазартылған сарқынды су көлемін кəсіпорынның салқындатқыш жүйесіне қайтаруды 50 пайызға дейін көбейту; ● бензин сақтау қазандарында жəне ароматикалық көмірсутектер сақтайтын қазандарда 98 пайыз бу аулауға мүмкіндік беретін жүзбелі алюминий понтон қолдану, бензол сақтау қазандарында 99 пайыз бензол буын аулайтын «азот жастықшаларын» қолдану; ● бу аулау жүйесін қолдана отырып, ароматикалық көмірсутектер жəне ашық түсті мұнай өнімдерін темір жол цистерналарына герметикалық құю жүйесін қолдану; ● құрамында бензолы бар ағындарды жинайтын жəне химиялық ластанған ағындарды жинайтын жабық жүйелер енгізу; ● азот тотығы шығарындылары ультратөмен технологиялық пештерде жанарғылар пайдалану. Биылғы жылы зауытты жасыл санитарлық-қорғаныш аумағымен қоршау жұмыстары жүргізілді. Екі жоба бойынша 322 га аумақты көгалдандыру көзделген, 156 га жерге ағаштар мен көшеттер отырғызылды. Бұған қоса зауыт периметрі бойынша ауа газдануын қадағалайтын 4 сараптау бекеті бар. Мəліметтер онлайн режімінде Атырау қаласындағы Қазгидромет мекемесіне жіберіледі. Осылайша, мұнай өңдеу үдерісінің тиімділігін арттыру, Еуро-5 стандартына сəйкес келетін сапалы мотор отындарын өндіру, жылына 1 700 мың тоннадан астам жоғары октанды бензин шығару, мұнай химиясы үшін негізгі шикізат – бензол мен параксилол өндірісінің қолға алынуы Қазақстанның ішкі сұранысын қанағаттандырып қана қоймай, эколо гиялық міндеттерді де оңынан шешпек. Лев ГУЗИКОВ. АТЫРАУ.


8

www.egemen.kz

27 желтоқсан 2013 жыл

 Сағыныш сазы

«Ќатар жїрген кїндерді сыйлайыќшы...» Аќын Кəкімбек Салыќовтыѕ рухымен їндесу (эссе)

Бір əнді аңсай береді көңіл шіркін! Сол бір көңіл аңсарымен Көкшетау жаққа елеңдеймін. Cырлы Сырымбет саласынан Ақан серінің дүние іңкəрлігін ғашық жүрегінің тəтті бір сезіміне бөлеп алып, үзілдіре төгілген əлдебір əн əуені көңіл түкпіріне жеткендей болады да, сол үн мен сол əуен белгісіз бір сыр тылсымының тал бесігінде тербелгендей күйге түсемін. Дүние əуенінің тербелген жүрегімен кімдер дəурен сүрмеді дейсіз?! Осы бір ой тағы да cол бір əнді аңсатқан-ды. Сұлуды адам жаны қимайды екен, Беймезгіл еске түсіп қинайды екен. Жезкиік, сен есіме түскен кезде, Бір өзім Сарыарқаға сыймай кетем!.. Ой мен сезім тереңінен үн қатып, бір өзі Сарыарқаға сыймай кеткен апыр-ай, Кəкімбек ағаның да дəуренді жүрегі енді бізге өз жырымен өз сырын қайыра бір ашпас па екен?! Сана түкпірінен осы бір ой қылаң беріп, оянған сəтте көңіл шіркінді мұң басып, кірбің шалғаны да бар. Алайда, бар қазақ даласын шарлап кеткен жəне де əр жүректі баурап алған Кəкімбек аға Салықовтың жырлары мен əн сырлары ендігі арманды үміттерді жалғастырып, жалғары анық. Көңіл соған иланады. Абай хакімше айтқанда, «артында өлмейтұғын сөз қалдырған» Кəкімбек ағаны да «өлділер» қатарына қоса алмас едік. Сарыарқаны қойып, мынау кең дүниеге сыймай кеткен ақын ағаның сырға толы жырлары мен сезімге бөленген əндері ақынның ендігі жүрегі болып мəңгілік соғып тұрары тағы да анық жай. Құдіреті күшті поэзия əлеміне көңіл құш тарлығымен жəне де жүректегі зор іңкəрлігімен өз сыры мен өз мұңын айта келген Кəкімбек Салықов жырлары туған халқын бірден баурап алғандығының куəсі де болдық. Алайда, мұның сыры неде еді дегенге бойлай да бермедік. Қалың жұрт Кəкімбек ағаның жырларына құмар болды! Не бір талантты да, соның ішінде танылғаны да, танылмағаны да бар композитор біткендер Кəкімбек ағаның жырларына əн шығаруға құштар болды! Жылжиды аққу айдында, жылжымайды, Мұңаяды ол неге, тұнжырайды. Сыңсып салған əніне тебіреніп, Қамыс басы қамығып, су жылайды. Су жылайды, тұнжырайды, Жылжиды аққу айдында, Жылжымайды!.. Махабаттың ақ періштесі аққудың «сыңсып салған əніне тебіреніп», қамыс басының да қамығып, судың да жылағанын кім байқаған, кім сезінген?! Қамыққанды қамкөңілді жан ғана байқай алар! Жылап тұрғанды да жабырқаған жан ғана көре алар! Мына өмірдің қамығуы мен жабығуының талайғы бір сəттерінің күндері мен түндерін өз басынан кешірген Кəкімбек ағаның жан дүниесі ой мен сезімнен құралғаны бар-ды. Сол өз жан дүниесінің қамығуы мен жабығуын, Мұқағалиша айтқанда, «сағыныштың сал шепкенін жамылып» айта келген ақын Кəкімбек Салықовтың жан дүниесі

адам баласына өзінің тап-таза, мөп-мөлдір қалпымен ашылып жүре берді. Сол тап-таза да мөп-мөлдір Кəкімбек ағаның жан дүниесінен ақтарыла төгілген жырларында адалдық бар еді. Ол адалдық адамды сүйе білген, өмірді сүйе білген сезіммен құндақталған-ды. Жер тереңінен шығып, шым-шымдап қана мөлдіреп бір ағып жатар бұлақ суына лап қойғандай баршамыздың Кəкімбек Салықов поэзиясына бас салғанымыздың бір сыры сол біз айтып отырған адалдық пен жан тазалығында жатыр. Бұлақ суына мейірім қандырған жолаушыдай болып біз де Кəкімбек ағаның жан дүниесінің тап-таза да мөлдірей біткен жырларын аса бір жан құштарлығымен сіміріп өстік. Бір құдіреті, аңсарлы көңіл сол өзі сімірген Кəкімбек ағаның жырларын өзді өзінен келіп ыңылдап əлдебір əнге салғызатын. Сіз осы бір күйді бастан кештіңіз бе?! Кешкеніңіз де ақиқат! Ақын Кəкімбек ағаның жырларының əн болып əуелей жүре бергендігінің бір сырының, міне, осында жатқандығы да бар. Ақын Кəкімбек ағаның жырларын жүректің өзі əн қылып қайыратын да, сол əнді көңілдің өзі шырқап салатын. Ал көңіл шырқап салған əн қашан болсын жүрек төрінен орын алатындығын ескерсек, мұндай əн мен поэзияның мəңгілік ғұмыры бар екендігін көңілімізге түйіп қойғанымыз да абзал. Кездескенде қуанамыз бəріміз, Қоштасарда қиналады жанымыз. Кездесу мен қоштасудың арасын, Жалғастырып тұрады екен сағыныш... Міне, тағы да Кəкімбек ағаның жан дүниесі! Жан тазалығы да осы болар! Кездесу мен қоштасудың арасын жалғастырып тұрар нəзік бір көңіл, ал сол көңіл дегеніңіз сезім шыңырауында жатқан сағыныш екендігін ақын өзінің ой тереңдігімен анықтап айта білді. Ендігі арада ақын ағаның «Сағыныш» атты жыры жанымызды жылытып, «Сағыныш» атты əні жан дүниемізді əлдилеп тұрарына иланамыз. Сол бір құдіретті сезім селімен жуылып тазарар жан дүниеміз. Соған да иланамыз! Киелі Көкшенің əн мен жыр ордасы болып орныққан арда Айыртаудың баурайында дəурен кешкен от ауызды Орынбай ақын, шырмауықша шырмалған жалған дүниеге ғашық болған Ақан сері мен гəккулетіп сайран кешкен Үкілі Ыбырай туған топырақта солардың іздері де, суымаған үндері мен əуендері де қалған болатын. Осы бір дала парнастарының көзін көргендер мен жырлары мен əндерін өз ауыздарынан естіп, үйреніп қалған зерделі де зерек қарттары бар ортада өсіп, есейген Кəкімбек ағаға, бəлкім ақын болу оңай да болған шығар. Алайда, ақындықтың оңайлылығы болушы ма еді? Біз бұл оңайлылықты бала күнінен құлағына сіңісті болғаны жəне де көкірегінде жатталып қалған əн əуендердің Кəкімбек ағаның санасында мол жатқандығы тұрғысынан айтар едік. Кейін Орынбай ақын, Ақан сері мен Үкілі Ыбырай сынды алыптардың жоқтаушысы да, солардың бай мұраларын зерттеп, түгендеушісі де болғандығы бала санасынан бертін келе

хабар беріп тұрғандығы да əсер еткен шығар. Өлең деген – сарқылмайтын махаббат, Қызығынан сағындырған мұңы көп!.. Əлде ақын Кəкімбек ағаның өлең дегеніңізді «сарқылмайтын махаббат» деп таныған осы бір əсерлі де əдемі байламды пікіріне қол соғамыз ба?! Иə, солай! Жабырқаған жаныңды жырмен жұбатып, жүрегіңнің мұңын əнмен айықтырар болсаңыз қызығынан да сағындырар мұңы көп поэзияның құдіретін тани білгендігіңіз сол. Ақын Кəкімбек Салықов сол құдіретті тани білген, танып қана қоймай жүрегін жыр толғап, көкірегін əн кернеп туған тума талант болатын. Кəкімбек аға кеңшілікті тұрмыстың билеуімен меңгерсе, ақындық бойындағы туабітті қасиеті болатын. Сол қасиетті ақындығының қасиетті үні Кəкімбек жырларының іңкəрлікпен кең таралып кетуінің де бір сыры осы болатұғын! Ұқсаған тұлпарға да, сұңқарға да, Болғаны қандай жақсы атаң дана. «Бір сырлы, сегіз қырлы» бар қазақта, Атасы серіліктің Ақан ғана, – деп айта білген Кəкімбек Салықовтың əрбір арнау жырларында терең де пайымды таным жатады да, ақын сол арқылы бұрын-соңды жан иесі айта алмаған ой толғар еді. Абайды «ақындықтың пайғамбары» десе, «Мағжан – ақындықтың Абылайы» деп бағасын асырады да, «Бұйра шашы əсем толқып, бұрқырап, үлкен басы екі иыққа сыймайтын» деп Қанышты дəріптейді. «Нұрғиса деген сөзден күй төгіліп, Нұрғиса деген сөзден əн тамады» жəне де «Қос бұлбұл – Күлəш, Бибігүл, «Гəкку» мен асыл «Гауһартас», – деп тағы да терең ойлы теңеулердің бояуын келістірері де бар. Қазақтың небір нар тұлғалы азаматтары, солардың ішінде Бəйкен Əшімов, Фазыл Кəрібжанов, Мұсахан Қанапиянов, тағы да басқа зиялылар жайындағы Кəкімбек Салықов туындыларының тумысы бөлек дүниелер ретінде танылары бар. Ақын осы тұлғаларды жырлау арқылы сол кезеңнің танымды тарихын да жаза білді. Асқандай көп тізім шамадан, Жасқандым жүректе жарадан. Артымда, туған ел, сені ойлап, Алыстап барамын жағадан! – деген Кəкімбек ағаның осы бір жыр жолдарын оқыған кездерімде жүрегімнің дір ете түскені болған-ды. Неге деп те ойландым. Əлде жылдар көшімен ұзай түскен ақын аға ғұмырының соңында қалып бара жатқан өмір енді келіп сағымды елеске айналып кетті ме екен?! Сол сағымды елестің сағынышты самалымен желпінер көңіл шіркіннің не де болса бір мұңайып, бір кейіген сəті болар бұл да! Əйтпесе, Көкшесі мен Есіл-Қызылжары, Жездісі мен Ұлытауы, Жетісуы мен Алатауы, Жезқазғаны мен Қарағандысы бар, оны қойып бар қазақ елінің Кəкімбек ақынды жатсынған жері жоқ еді. Мөлдір, таза, ніл аспанды, кіл жазық, Дала деген – Планетаның кеңдігі, – деп қазақ даласының сол кеңдігін тұтас бір планетаның кеңдігіне сыйғыза айту үшін де бəлкім, ақын жүрегі де сол планеталық кеңдікпен пара-пар болуы да керек шығар. Сол кең де дарқан жүректі ақын аға күні кешелі-бері өзі айтқан өмір жағасынан алыстап кетіп бара жатқандай. Өзі алыстағанымен жан жырлары жаныңа жақындай түсері де бар! Өзі алыстаған сайын сазды əуендері жүрегіңнің сағыныш кілтін қайыра бір келіп шертіп тұратыны да бар! ...Бір əнді аңсай береді көңіл шіркін! Сол аңсар əн тағы да жүрек түкпірінен үн қатқандай болады. Сырғиды аққу айдында, сырғымайды, Жақын барып хал-жайын кім сұрайды. Қатар жүрген күндерді сыйлайықшы, Біреу ерте, біреу кеш бір құлайды. Бір құлайды, кім сұрайды, Сырғиды аққу айдында, Сырғымайды... Ақын Кəкімбек аға «Қатар жүрген күндерді сыйлайықшы, біреу ерте, біреу кеш бір құлайды» деген өзінің өсиетімен де, таза да пəк жан тазалығының қасиетімен де өмір жағадан алыстап барады. Ақын өзінің жыры мен əуезді əнінің мəңгілік жағалауына бет алды. Қош, ақын аға! Алдыңыздан жарылқасын! Жабал ЕРҒАЛИЕВ, жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Парламент Сенатының депутаты.

АСТАНА.

 Үйренетін үрдіс

Жас аналар байќауы Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Мұхамеджан Тынышпаев атындағы Ақтөбе көлік жəне коммуникация колледжінде «Ана – отбасының алтын діңгегі» атты жас аналар байқауы өткізілді. Байқауды Ақтөбе қалалық ішкі саясат бөлімінің тапсырысымен «Контакт» зерттеулер мен жобалар орталығы ұйымдастырды. Шараның мақсаты отбасының татулығы мен бірлігін сақтай

білетін жас аналарды үлгі тұту, ұлттық салт-дəстүрді, əдет-ғұрыпты насихаттау болып табылады. Бұған дейін де бұл орталық отбасы құндылығын арттыруға бағытталған шараларды жиі ұйымдастырып келген екен. Əсіресе, олардың ішінен «Жас отау» байқауын айрықша атауға болады. Биыл бұл байқауға сəл өзгерістер енгізіліп, оған бір жəне одан да көпбалалы жас аналарды қатыстыру талабы қойылған. Тілек

білдірушілердің арасынан он жас ана ғана байқауға қатысуға жолдама алған. Қатысушылар бес шарт бойынша сынға түсті. «Таныстыру» шарты бойынша қатысушылар отбасымен бірге түскен қызықты суреттерді ұсынып, əн жəне өлең арқылы өзін таныстырды. «Ата дəстүр – асыл қазынамыз» атты шарт бойынша жас аналар салтдəстүр бойынша сахналық көрініс қойса, «Отбасыма жайған дастарқан» шартында түрлі тағам əзірледі. Жас аналар байқауы қызғылықты да тартысты өтті. Байқау қорытындысында

Ақтөбе политехникалық колледжінің оқытушысы Махаббат Төлен ғалиева бірінші орынды иеленді. Екінші орын Мұхамеджан Ты нышпаев атындағы Ақтөбе көлік жəне коммуникация колледжінің оқытушысы Гүл бақыт Жандарбековаға берілді, ал Əлия Молдағұлова атын дағы Ақтөбе гуманитарлық колледжінің оқытушысы Нұргүл Бижанға үшінші орын бұйырды. Жеңімпаздарға арнайы дипломдар мен бағалы сыйлықтар тапсырылды. АҚТӨБЕ.

 Өзгеріс өлшемі - өндіріс Елордадағы Тəуелсіздік сарайында болып өткен «Парыз-2013» бизнестің əлеуметтік жауапкершілігі жөніндегі республикалық конкурс қорытындысын шығару салтанатында «Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б.В.» (ҚПО) «Үздік əлеуметтік жоба» номинациясы бойынша күміс марапатқа ие болды. Бұл салтанатты марапаттау шарасына Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың, Премьер-Министр Серік Ахметовтің, Үкімет мүшелері мен басқа да ресми тұлғалардың қатысуы оған ерекше мəртебе берді.

Суретте: Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б.В. бас директоры Дамиано Ратти мен «Жайықауылқұрылыс» ЖШС-нің өндіріс жөніндегі директоры Жаслан Мырзаболатов.

Ќарашыєанаќтыѕ «Кїміс Парызы» Сұңғат ƏЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан».

ҚПО «Күміс Парызды» Батыс Қазақстан облысының орталығы Орал қаласындағы жалпы білім беретін мектеп құрылысы əлеуметтік жобасын жүзеге асырғандығы үшін ие болды. Мектептің жаңа ғимараты үш қабаттан жəне бір кешенге біріктірілген бес блоктан тұрады, ол 1200 оқушыға арналған. ҚПО мектепті тек қана салып қана қойған жоқ, сонымен қатар, оны толық жабдықтады. Білім ордасында сапалы білім беру үшін барлық қажеттіліктер, соның ішінде еңбек дəрістерін өткізуге арналған шеберхана, медицина қызметкерінің бөлмесі, кітапхана, тіл үйрету сыныптары, бастапқы əскери дайындық дəрістерін өткізуге арналып жабдық талған бөлме, асхана жəне басқа да арнаулы орынжайлар бар. «Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б.В.» консорциумы игеріп жатқан Батыс Қазақстан облысында орналасқан Қарашығанақ мұнай-газ конденсатты кеніші əлемдегі аса ірі кен орындарының бірі болып саналады. Бүгінгі таңда Қарашығанақ Қазақстанда өндірілетін газдың 44 пайызын жəне сұйық көмірсутегінің 14 пайыздан астамын береді. Бұл инвестицияның жалпы көлемі 17 миллиард АҚШ долларынан астам болатын Қазақстандағы халықаралық ірі жобалардың бірі. Сонымен қатар, Қарашығанақ тек көмірсутегінің аса ірі қоры ғана емес. Консорциум, міне, 15 жыл бойы Қазақстан экономикасының дамуына елеулі үлес қосып келеді. Бұған қоса компания өзінің негізгі өндірістік нысандары Батыс Қазақстан облысында орналасқандықтан жергілікті тұрғындардың əл-ауқатын жақсартуға да игі ықпал етуде. Компания қызметінде негізге алынған басты қағидаттар қатарын да өнеркəсіптік қауіпсіздікті қамта ма сыз ету, еңбекпен қоршаған ор таны қорғау, корпоративтік басқарудың заманауи əдістерін қол дану, Қазақстандық үлес көлемін ұлғайту, ұлттық кадрларды дайындау бағдарламасын жетілдіру жəне халықты əлеуметтік тұрғыдан қолдау шаралары енгізілген. ҚПО базалық қағидаты – өндірістік қызметті орнықты дамыту жəне əріптестіктің əлеуметтік жауапкершілігі қағидаттарына сəйкес жүргізу. ҚПО консорциум əріптестерінің жəне облыс əкімдігінің қолдауымен компанияның көптеген қызметкерлері тұрып жатқан БҚО тұрғындарының, əлауқатын жақсартуға үлесін қоса отырып бизнестің əлеу меттік жауапкершілігі мəселесінде үлгілі компания ретінде жұмыс жүргізуге ұмтылуда. Қарашығанақтың инвестициялары Батыс Қазақстанның əлеуметтік жаңғыруына көп жағдай жасап жатыр. Оны анық

көруге болады. ҚПО жыл сайын əлеуметтік жобаларды жүзеге асыруға 20 миллион АҚШ долларын бөліп келеді. Бұл қаржыға əр жылда бірнеше əлеуметтік маңызды жобалар жүзеге асырылуда. Нысандардың тізімі мен артықшылығы жұртшылықты қатыстыра отырып облыс басшылығы айқындайды. ҚПО əлеуметтік бағдарламасының негізгі бағыты денсаулық сақтау, білім беру, мəдениет жəне спорт нысандарын салу болып табылады. Бұл орайда, əлеу меттік жобалардың құрылысы тек қазақстандық мердігерлердің күшімен атқарылатындығын атап айтқан жөн. Мұның өзі өңірдегі шағын жəне орта бизнестің дамуына қуатты серпін беруде. Мəселен, 2012-2013 жылдары «100 мектеп, 100 аурухана» мемлекеттік бағдарламасы аясында ҚПО қатысуымен облыста 5 жаңа мектеп салынды. Олардың біреуі Орал қаласында, ал төртеуі жекелеген аудандарда; соның ішінде Ақжайық ауданының Ақсуат кентінде, Қаратөбе ауданының Үшағаш кентінде, Теректі ауданының Көнекеткен кентінде жəне Ақжайық ауданының Сайқұдық кентінде орналасқан. Мұның сыртында ҚПО қаржысына Орал қа ласында балаларбақшасы тұр ғы зылды. Жол құрылысы жүргізіліп, жөндеуден өткізілді. Облыстың Бөрлі ауданы Успеновка кентіндегі мектепке күрделі жөндеу жүргі зілді. Сондай-ақ, Березовка жəне Успеновка кенттеріндегі сумен қам ту жүйелеріне жəне Бөрлі ауданының Жарсуат кентіндегі мектеп шеберханасына күрделі жөндеу жұмыстары атқарылды. Басқа да, бірқатар шаралар жүзеге асырылды. Бұрынырақ «Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг Б.В.» компаниясы облыста бір қатар, əлеуметтік мəні бар құрылыстарды жүргізген еді. Мəселен, Орал қаласындағы Салтанат үйінің, Бөкей ордасы ауданының шалғайда жатқан Бисен кентіндегі отбасылық-дəрігерлік амбулатория, Теректі ауданы Сарыөмір кентіндегі Мəдениет үйі жəне Шыңғырлау ауданы Шыңғырлау кентіндегі музыка мектебі құрылыстарын пайдалануға берді. ҚПО бас директоры Дамиано Ратти бұл əлеуметтік жобалардың сəтті жүзеге асуы ҚПО мен Батыс Қазақстан облысы басшылығының арасында қалыптасқан жемісті ынтымақтастық жəне əріптестік қатынастар нəтижесінде мүмкін болғандығын атап көрсетті. Мəселен, «Парыз» сыйлығына ие болу жайына түсініктеме берген Дамиано Ратти «Біз үшін бұл марапат – компанияның өңірдегі əлеуметтік инфрақұрылымдарды дамыту ісіне қатысуына берілген жоғары баға. Жоғары өндірістік көрсеткіштерге қол жеткізе отырып ҚПО Қарашығанақ кен орнын игеруден алынған игі ліктердің өңірдің жəне бүтіндей алғанда Қазақстан Республикасы тұрғындарының жағдайын

жақсарту ісіне жұмсауды көздейді», деді. 1998 жылдан бастап ҚПО-ның əлеуметтік салаға салған инвестицияларының жалпы көлемі, 2011 жылдың соңында пайдалануға берілген «Қарашығанақ-Орал» газ құбыры құрылысын қосқанда 565 миллион АҚШ долларынан асып түсті. Сонымен қатар, ҚПО компаниясы жергілікті халықты қолдауға бағытталған басқа да бірқатар жобаларды жүзеге асыруда. Мəселен, Қарашығанақ кен орнына таяу орналасқан Бөрлі ауданының бес ауылдық округі (Березовка, Успеновка, Приуральный, Жарсуат, Қызылтал) балаларының жазғы демалыстарын «Талап» сауықтыру лагерінде өткізулерін дəстүрлі түрде ұйымдастырады. Биылғы жылы лагерьде 7-ден 14-ке дейінгі жас ара лығындағы 160 бала демалды. Ал жобаны жүзеге асырудың бүкіл ке зеңінде, яғни 2004 жылдан бастап 2013 жыл аралығында ҚПО қаржысына «Талап» сауықтыру ла герінде 1200-ге жуық бала демалды. Сондай-ақ, кен орнының маңайында орналасқан ауылдардағы 160 зейнеткер үшін шипажай-курорттық емдеуді ұйымдастыру бағдарламасы жүзеге асырылуда. Бұл бастаманың қолға алынып, іске асырылып келе жатқанына да көптеген жылдар болды. Бұның сыртында ҚПО жергілікті халықтың дамуы бойынша басқа да ұзақ мерзімді бағдарламаларды қолға алып отыр. Солардың қатарында Жылжымалы өнер мектебі, Ағылшын тілін оқыту жобасы, Қарашығанақ кен орнының маңайында орналасқан ауылдық округтер мен Ақсай қаласындағы оқушылар үшін гранттар мен стипендиялар беру бағдарламасы бар. Инвесторлар консорциумы (оның қатарына таяуда қосылған «ҚазМұнайГаз» ұлт тық компаниясы да кірді) Қарашығанақ кен орнын кең көлемді игеруге құқықтық негіз қалаған Өнімді бөлу жөніндегі негізгі ке лісімге қол қойған. 1997 жылдан бері Ба тыс Қазақстан облысының əлеуметтік бейнесі айтарлықтай өзгерді. Сондықтан да, бұл өңір тұр ғындары ҚПО қаржысына тұр ғы зылған нысандарды лайықты мақ таныш етеді. Бұл нысандардың барлығы əлемдік стандарттарға сəй кес сапалы салынған. Енді өңірдің көркеюі де ҚПО-ның белсенді қатысуымен тұрғызылған əлеуметтік құрылыстарымен тығыз байланыста екендігі ақиқат. Қарашығанақ кен орнын игеруден мейлінше мол табысқа кенелу, бұл – тек пайданы арттыру деген сөз емес. Ол сондай-ақ, ҚПО-ның өңір тұрғындарымен ұзақ мерзімді мығым əріптестік қатынасының қалыптасқанын да айғақтайды. Иə, ҚПО-ның жақында алған жоғары марапаты – осының нақты бір дəлелі.


www.egemen.kz

27 желтоқсан 2013 жыл

 Индустрия игілігі

 Есімі елдің есінде

Аталарымыз армандап ґткен жол

Қазақ сахна өнеріне қосқан шығармашылық үлесі салмақты, ұлттық кино өнерінде ерекше қоңыр үнімен «дубляж королі» атанған Атакелді Ысмайылов тірі болғанда үстіміздегі жылы 90 жасқа толар еді. Бір бойында өнердің түрлі үні тоғысқан суреткер ұрпағына өшпес мұра қалдырды. Бір ғана кинофильм кейіпкерлерінің сөздерін қазақ тіліне аударып, олардың мінезіне, əлеуметтік орнына сай дыбысын жасаудағы шеберлігінің өзі А.Ысмайылов өнерінің биіктігін, ешкімге ұқсамайтын даралығын байқатады. Сондай есімі көпшіліктің жүрек төрінен орын алған өнерпаздың адамдық тұлғасы да, суреткерлік болмысы да биік болатын...

Жезќазєан – Сексеуіл теміржол желісі туралы

Ешкімге ўќсамайтын дара еді Зухра ИСЛАМБАЕВА,

Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының оқытушысы.

Атакелді Ысмайылов 1923 жылы 27 желтоқсанда Алматы қаласына қарасты «Горный гигант» ауылында дүниеге келген. №12 мектепті бітірген соң аэроклубты үздік аяқтап, авиациялық училищеге жолдама алады. Жастық шағы соғыс жылдарымен тұспа-тұс келгендіктен бе, ол ұшқыш болуды армандайтын. Сол алға қойған мақсатына қолы жетіп, Ташкент қаласындағы ұшқыштар училищесін 1943 жылы «атқыш-штурман» мамандығы бойынша аяқтап шығады. Бірақ А.Ысмайыловқа 1943 жылғы майдан даласында болған кездейсоқ апат салдарынан бұл мамандық бойынша еңбек ету мүмкін болмапты. Балаларының жараланса да соғыстан аман келгеніне қуанған атаанасы той жасап, қаладан əртістер шақырады. Олардың ішінде болған Жағда Өгізбаев алты жасынан бастап гармонь тартып, əн айтуды үйренген жас жігіттің талантын байқап, оны өнерге баулиды. Сол кездерде театр əртістері гастрольдік сапарларда алдымен спектакль қойып, соңынан концерт беріп отыратын. Жас Атакелді сонда əн орындаушы əртістерді гармоньмен сүйемелдеп, кейін өзі де рөлдерде ойнай бастайды. Ең алғашқы рөлі Ш.Аймановтың «Штабта» атты бір актілі пьесасындағы солдат бейнесін жасаудағы театр өнеріне деген талпынысымен, кейіпкер сөздерін тез жаттайтын зеректігімен көзге түседі. Жас таланттың кəсіби өнеріне жол ашқан сол кездегі театр директоры Орынбек Беков, Жағда Өгізбаев, Құрманбек Жандарбековтің ықпалымен Атакелді Ысмайылов 1944 жылы М.Əуезов атындағы драма театрына қабылданды. Сахнаның қыры мен сырын толық меңгеріп, əдеби шы ғар малардың мəн-мазмұнын игеру мақсатында ол театр училищесін, одан кейін Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогика институтының (қазіргі Алматы мемлекеттік университеті) филология факультетін сырттай оқып бітіреді. А.Ысмайылов бас театр сахнасында Ғ.Мүсіреповтің «Ақан сері – Ақтоқты» трагедиясындағы Сейіт, «Қозы Көрпеш – Баян сұлуда» Қозы, М.Əуезовтің «Абайында» (инсценировка) жас Абай, Ə.Əбішев тің «Достық пен махаббатында» Нұрлан, М.Горькийдің «Шыңырау тү біндесінде» Алеша, К.Гоццидің «Қонақ үйдің қожасында» қызметші жігіт, Н.В.Гогольдің «Ревизорында» Боб чин ский, Ж.Б.Мольер дің «Сараңында» Валер, т.б. кейіпкерлердің сом тұлғасын жасап, сахналық қимыл-əрекеттерін солардың əрқайсысының мінез ерекшелігіне

9

қарай бағыттап отырды. Олардың бірінде психологиялық толғанысы басым түсіп жатса, енді бірі – ғашықтық сезімге бай, шын сүйіспеншілік иесі ретінде көрінді. А.Ысмайылов – қазақ сахнасында М.Əуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясы желісінің негізінде Ш.Айманов пен Я.Штейн жасаған инсценировкада бала Абайдың рөлін тұңғыш сомдаған актер. 1954-1955-жылдары арнайы шақыртумен Ғ.Мүсірепов атындағы Балалар мен жасөспірімдер театрына келген А.Ысмайыловтың үлкен сах на дан жинаған мол тəжірибесі бұл театрда да өз нəтижесін береді. Мұн да ол Ш.Құсайыновтың «Ғани Мұратбаевында» Ғани, «Алғашқы ұшқындарында» Байғани, «Есірткен еркесінде» Шапық, Ш.Құсайынов пен О.Бодықовтың «Əл-Фараби» трагедиясын да Азатбек, М.Ақынжановтың «Ыбырай Алтынсаринінде» Ыбырай, О.Бодықовтың «Отырар ертең қирайдысында» Шыңғыс хан, Б.Мұ қайдың «Қош бол, менің ертегім» драмасында Əли қарт, Ш.Мұртазаның «Сталинге хатында» колхоз бастығы, «Бесеуге хатында» Сталин, Ə.Тəжібаевтың «Сағынамын күн сайынында» Қаныш Сəтбаев, И.Байзақовтың «Ақбөпесінде» Əмірхан, Ж.Жұмаханов пен Б.Тəжібаевтың «Қа ра көз қа рын дасымында» Атымтай, М.Иманжановтың «Жас өмірінде» Ораз, С.Шаймерденовтің «Дөкей келе жатырында» Сейсек, А.П.Чеховтың «Шағаласында» Сорин, С.Мұқановтың «Ботакөзінде» (инсценировкасын жасаған А.Ысмайыловтың өзі) Кулаков, С.Сейфуллиннің «Қызыл сұңқарларында» Байділдə, т.б. жүзден аса кейіпкерлерді сомдайды. Бір-бірі не мүлдем ұқсамайтын осындай кейіпкерлердің сахнада шынайы өмір сүруі, эпизодтық рөлде немесе сахнаның үшінші планында (массовкада) жүріп-ақ айқын əрі нанымды характер жасауы актердің табиғи дарыны мен талантының жемісі болса керек. Иса Байзақовтың «Ақбөпе» поэмасы негізінде сахналанған қойылымда Əмірханның Ақбөпеге деген ғашықтық сезімі, əн айтудағы əсем даусы, жесір дауын қуған Кəрібай би дің жігіттерімен шайқасуы жəне Тайшықтың оны ату көріністерінде актер эмоциясы айқын беріледі. Осындай жан-жақты ізденіс пен шығармашылық тəжірибе А.Ысмайыловты драматургияға қалам тербеуге ықпал етеді. Оның «Аналар» жəне «Əлия» пьесалары Нүкіс драма театры сахнасында, «Алдар көсе» комедиясы мен қарақалпақ драматургі Т.Тəңірбергеновпен бірігіп жазған «Аққулар айдынына оралады» драмасы Жастар мен балалар театрында, «Шық бермес Шығайбайы» кезінде қуыршақ театрында табыспен жүргенін білеміз.

Сондай-ақ, С.Мұқановтың «Мөлдір махаббат», «Ботакөз», «Балуан Шолақ», Ш.Айтматовтың «Дүйсеннің мектебі», «Шынарым менің», «Арманым – Əселім», М.Иманжановтың «Алғашқы айлар» тəрізді романповестерінің сахналық желісін түсіріп, театр репертуарын тарихи шығармалармен байытуға күш салуы да А.Ысмайылов дарынының даралығын, еңбексүйгіштігін, өнерге деген адалдығын аңғартады. Қазақ кино өнеріне де зор үлес қосқан актердің «Даладағы қайың», «Қыз Жібек», «Батыр Баян», «Шыңдағы шынар», «Жамбылдың жастық шағы», «Тыныштық», «Саған қуыршақ керек пе?», «Қараңғылық əміршісі» (ертегі), т.б. кинофильмдерден оның əмбебап шығармашылығындағы тағы бір қырын танимыз. Кинодағы дебюті – «Даладағы қайыңдағы» колхоз председателі Амановтың ісқимылын, мінез ерекшелігін оның жас мөлшеріне, өмір сүріп жатқан ортасына сай бейнелеуін жас актердің ізденісінен туған нəтиже дейміз. Осы кейіпкері А.Ысмайыловтың бұдан кейінгі рөлдеріне салынған дара жол болғандығы анық. Сахна мен экран арқылы көпшіліктің ыстық ықыласына бөленген Атакелді Ысмайылов кино аудармасында ұлы көсемдер мен қолбасшылардың, батырлар мен би-болыстардың жасы мен тарихтағы өзіндік орнына байланысты түрлі үн жасап, даусын келтіріп, «дуб ляж королі» атанған бірегей тұлға. 1946 жылы «Жас гвардия» фильмінен басталған дубляж жасау қызметі «Тарас Шевченко», «Қылмыс пен жаза», «Коммунист», «Ғасырдың басталуы», «Ми ғұла», «Махаббат мұңы», т.б. жүз деген көркемфильмдерде жалғасып, сондағы бас кейіпкерлерді актер өз ана тілінде сөйлетті. Ол «Жас гвардия» фильмінде Кеңес Одағының батыр ұлы Олег Кошевойдың даусын жасаса, «Ғасырдың басталуы», «Берлиннің құлауы», «Азаттық» фильмдерінде Ленин мен Сталин болып сөйлеп, сол кездегі патриоттық сезімді шебер үнімен жеткізе білді. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген əртісі Атакелді Ысмайылов шығармашылығының тағы бір қыры – əдебиеттің поэзия жанрына қалам тербеуі болатын. Оның сыршыл лирикаға толы көркем туындылары «Туған жер», «Қайран əке», «Қайда солар?», «Үміт», «Сыр», т.б. өлең жолдарында ерекше бір пафос, əдемі əуез бар. Жалпы, ұлттық театр жəне кино өнеріне зор үлес қосқан А.Ысмайылов қазақ өнерімен мəңгі сабақтас есім. Театр, кино, дубляж, инсценировка жасау, драматургия, поэзия бір адамның бойында үндескен. Яғни, Атакелді Ысмайылұлы Ысмайылов – өнер қазынасы.

«Ќазаќстан єарыш сапары» бўрынєы басшысыныѕ ісі сотќа жетті Астана қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты «Қазақстан ғарыш сапары» ұлттық компаниясы АҚ-тың бұрынғы президенті Гавыллатып Мырзақұловқа қатысты қылмыстық іс бойынша басты сот талқылауының өтетін күнін белгіледі. Сот отырысы 2013 жылғы 28 желтоқсанда сағ.10.00-ге тағайындалды. Г.Мырзақұлов Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 311-бабының 5-бөлігі (Мемлекеттік қызметтер атқаруға уəкілетті адамның аса ірі мөлшерде пара алуы) бойынша айыпталады. Осы бап бойынша жазаланушының мүлкі тəркіленіп, 10 жылдан 15 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын көздейді. Бұдан басқа, Мырзақұловқа 193-баптың 3-бөлігінің «в» тармағы бойынша айып тағылды – «Ірі мөлшерде алынған ақша қаражатын немесе өзге мүлікті заңдастыру». Мұндай əрекеттер үшін Қылмыстық кодексте мүлкін тəркілей отырып, жеті жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы көзделген.

Тағы бір сотталушы Ербол Асылбеков Қылмыстық кодекстің 313-бабының 1-бөлігі (Парақорлыққа делдал болу) бойынша айыпталуда. Осы бап екі жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасын көздейді. Алдын ала тыңдау барысында сотталушы Мырзақұловтың адвокаты сотқа бұқаралық ақпарат құралдарының қатысуынсыз жабық сот отырысын өткізу туралы өтініш берген. Қылмыстық кодекстің 29-бабына сəйкес сот процесі ашық түрде өткізілуі тиіс болғандықтан, сот аталмыш өтінішті кері қайтарды. «Егемен-ақпарат».

Жезқазғаннан Сексеуілге дейінгі салынып жатқан теміржол даланы екіге бөліп, бірде жолында кездескен төбені 17 метрге дейін ойып өтіп, бірде жер беті деңгейінен 21 метрге дейін көтеріліп кетеді. Өзендер мен ойпаттар арқылы 12 көпір салынып, жалпы көлемі 30 млн. шаршы метр болатын топырақ төсемінің бойына 244 су өткізетін құбыр тартылды. Осындай үлкен көлемді жұмыс бар-жоғы 16 айда жүзеге асырылды. Ағымдағы жылдың 12 желтоқсанында Жезқазған – Сексеуіл теміржолының екі жақтан басталған жоғары қабатының құрылысы түйістіріліп, айрықша мəні бар оқиға болды. Жұмыс күндіз-түні жүрді

Теміржол тармағының қысқа уақытта салынып бітуіне Жезқазған – Сексеуіл, Арқалық – Шұбаркөл желісі басып өтетін Қарағанды, Қызылорда облыстары жергілікті атқару органдарының қосқан үлесі орасан зор болды. Облыс, қала, аудан əкімдіктері жұмыс барысындағы туындаған мəселелерді шешуге белсенді түрде қатысып отырды. – Жаңа желі құрылысының маңызы біз үшін өте зор, – дейді Жезқазған қаласы əкімінің əлеуметтік мəселелер жөніндегі орын басары Бейбіт Ақанов. – Осы теміржолдың салынуы біздің аталарымыз бен əкелеріміздің қол жеткізе алмай кеткен

бағытта салынып келе жатқан теміржол рельстерінің арасы күн санап қыс қара берді, ақыры жолдың жоғары қаба ты түйістіріліп, бəрімізді қуанышқа бөледі. Бұл жұмыс нəтижесінде теміржолдың жоғары қабатының негізгі жұмысы бітті. Құрылысты белгіленген мерзімде аяқтау «Жол жөндеуші» компаниясы» ЖШС-нің беделін арттырып, ұжымның кəсіби біліктілігін көрсетті. Енді осы жол бойында бірінші кезекте тапсырылатын нысандарға қажетті құрылыс материалдарын тасымалдайтын жұмыс пойыздары қатынайтын болады. Арқалық – Шұбаркөл желісінің жоғары қабатының түйістірілуі 19 қарашада Май-

қауіпсіздігінің негізі жол құрылысы басталмай тұрып қаланады. Бұл – сапалы материал пайдалану жəне жол топырағын үю мен жолдың жоғары қабатын салуда технологияны қатаң сақтауды қамтиды. Егер, темір-бетон шпал мен рельс сертификатталып келіп, қабылдап алғанда тағы бір тексеруден өтсе, топырақ үйіндісінің сапасы құрылыс барысында тексеріліп отырады. «Жол жөндеуші» компаниясы» ЖШСнің өзіне қарасты зертханасының мамандары қосалқы мердігерлік мекемелер мен зертханааралық инспекция қызметіне бақылау жасауды жүзеге асырады. Əрбір мердігер мекеме аккредитацияланып, аттестаттаудан өткен зертханамен келісімшарт жасайды. Бас мердігер тарапынан қойылған талап төселетін топырақ үйіндісінің сапасы мен оның тығыздығының стандартқа сай болуын қадағалап отыруға мүмкіндік береді. Көпір құрылысы барысында пайдаланылған бетон сапасы да желі жұмысына қатысатын зертханалардың бəрінің қатқабат тексеруінен өтіп отырды. Материал, бетон, құрылыс технологиясы сапасына жан-жақты бақылау бас мердігер – «Жол жөндеуші» компаниясы» ЖШС салып жатқан теміржол желісінің талапқа сай жүргізіліп жатқанын көрсетеді.

Ең маңызды фактор

арманы болатын. Енді транзиттік-көліктік мəселе түбегейлі түрде шешімін тауып, теміржол желісі пайдалануға берілгеннен кейін аймақтың материалдық қамтамасыз етілуі арқылы əлеуметтік-экономикалық жағдай жақсарып, тұрғындардың барыскелісі жеңілдеп, аймақ экономикасы мен бизнесінің дамуына қажетті инфрақұрылым қалыптасып, инвестиция құюға тартымды болады. Бір қарағанда бəлендей маңызды болмаса да «Жол жөндеуші» компаниясы» ЖШС тапсырысы бойынша Байқоңыр, Қоскөл стансаларында Билайн ұялы байланысының орнатылуы жергілікті тұрғындардың тұрмысын жақсартуға сəл де болса сеп болды. Сөйтіп, осы күнге дейін болмаған байланыс орнатылды. Жезқазғанның өндірістік аймағында қоныстанған халықтың тұрмыс жағдайын жақсартуда қосымша мүмкіндік туды. Қазіргі кезде Жезқазған – Сексеуіл, Арқалық – Шұбаркөл желісінің нақты нобайы қалыптасты. Жол салу барысында топырақ үюдің алғашқы кезеңіне озық техникамен жарақтандырылған 33 қосалқы мердігер мекеме тартылды. Құмдауытта ауыр жүк машиналарының жүруі қиын болғандықтан, негізінен, шынжыр табанды тракторлар мен жүк тиеу техникасы пайдаланылды. «Жол жөндеуші» компаниясы» ЖШС бас мердігер ретінде жұмысты ұйымдас тырып, оның сапалы орындалуын бақылаумен қатар құрылысқа да барын ша атсалысты. Құрылыс-монтаж отря ды құрылып, мақсатқа сай жұмыс атқар ды. Топырақ үюді жылдамдату жəне қажет болған жағдайда жұмыс кестесінен кейіндеп қалған мекемелерге көмек беру үшін болашақта салынатын Қарсақбай стансасында трактор, грейдерлерден құралған ауыр техника паркі ұйымдастырылды. Жұмысты жылдамдатуда желі бойына жақын Жезқазған, Байқоңыр жəне Сексеуіл жақтағы екі базада рельс-шпал өрімін қатар өрудің пайдасы тиді. Қарашаның соңында түскен суыққа қарамастан, «Жезқазған – Сексеуіл теміржол желісі құрылысы жөніндегі дирекциясы» филиалы – «Жол жөндеуші» компаниясы» ЖШС-інде жұмыс бір күн де тоқтаған жоқ. Ұжым жаңа теміржол тармағының бірінші кезеңінде жұмысты ең көп қажет ететін жолдың жоғары қабатының соңғы шақырымдары құрылысын мерзімінде бітіру үшін барын салып жұмыс істеді. Бір-біріне қарама-қарсы

бұлақ стансасында жүзеге асып, жұмыс əрі қарай жалғасуда. Арқалық жақтан басталған жолдың 108 шақырымы салынып бітті. Терісаққан стансасы дамытылып, бірнеше қабылдау-жөнелту тарамдарының құрылысы аяқталып, бағыттамалық бұрмалар орнатылды.

Жасанды құрылыстар

Өзендер мен сайлардың екі жағасын жалғап жатқан көпір теміржолдың ажырамас бөлігі болып табылады. Желі бойында салынған он екі көпірдің төртеуі Қазақстанда алғаш рет біртұтас (монолит) етіп құратын жаңа технология бойынша жасалды. – Жер жағдайының қиындығына қарай техникалық тұрғыдан жаңаша шешім табу қажеттігі туды, –дейді «Жезқазған – Сексеуіл теміржол желісі құрылысы жөніндегі дирекциясы» филиалы – «Жол жөндеуші» компаниясы» ЖШС-нің директоры Рүстем Молдағұлов. – Құрылысқа пайдаланылатын құм, топырақ, қиыршықтас сияқты материалдарды жеткізуде еш ке дергі болған жоқ. Есесіне, монолиттік тəсілмен салынатын көпірдің зауытта құйылып жасалған құрылымдарын көлік жолы жоқ жер арқылы жеткізуде қиын туды. Құрылыстың жаңа технологиясы өзінің өміршеңдігін көрсетті. Жол бойындағы 201, 244, 255, 266 шақырымдарда салынған көпірлер ұзақ мерзімге есептелген, берік, күтімі де қарапайым. Оның үшеуінің ұзындығы 47 метрге жетеді, төртіншісінің ұзындығы – 52 метр. Су өткізетін құбырлар да ерекше назар аударғандай. Жаз, күз, қыс кезінде ағысы білінбейтін дала өзендері көктем шығып, қар ерігенде бұрқыраған тасқынға айналып кетеді. Жол үйіндісін бұзып кетпеуі үшін оның бойына көлемді су өткізе алатын диаметрі үлкен құбырлар салынады. Ал, көктем кезінде қар суы аз жиналатын жерге полимерлі гофриленген құбырлар пайдаланылды. Өзі су өткізбейді жəне əжептəуір шыдас береді, тез жиналады жəне орнатылатын жеріне жеткізу де қиын емес. Жоба бойынша желі бойында екі жерде жолайрық салынады. Сексеуіл стансасының батыс жағындағы жолайрықтың құрылысы басталып та кетті. Ал, Жезқазған жақтағы жолайрықтың құрылысы келесі жылы басталады.

Қозғалыс қауіпсіздігі қамтамасыз етілді

Теміржолдың басты артықшылықтарының бірі – қауіпсіздігі. Ал, қозғалыс

Құрылысқа қосалқы мердігерлік мекеме ұжымдарын қоса есептегенде барлығы бес мыңнан астам адам тартылды. Оның 1600-і «Жол жөндеуші» компаниясы» ЖШС-нің мүшелері. Бəрі де өз ісін жетік білетін мамандар болғандықтан жұмысты да сəйкесінше сапалы орындайды. Теміржол желісінің жоғары қабатының түйісуіне арналған салтанатты шара барысында бас мердігер – «Жол жөндеуші» компаниясы» ЖШС мен қосалқы мердігер мекемелердің 77 қызметкері бақылаушы, кеңес төрағасы О.Шадиевтің құрмет грамотасымен, бас директор С.Бекмұханбетовтің алғыс хатымен жəне сыйақысымен марапатталды. Олардың арасында «Жезқазған – Сексеуіл жəне Арқалық – Шұбаркөл теміржол желісі құрылысы жөніндегі дирекциясы» басшылары мен Жол жөндеу жөніндегі дирекциясының басқарушы директорлары, жол шеберлері, жол жөндеушілер мен машинистер, менеджерлер, басшылар, геодезия, сапа бақылау, өндірістік-техникалық бөлімнің, зертхана жəне басқа да құрылымдардың қатардағы қызметкерлері бар. Бір сөзбен айтқанда, желі құрылысын мерзімінде аяқтауға өз еңбегімен үлес қосқандар мен өз ісіне берілгендерге марапат жасалды. Желі құрылысының табысты жүргізілуін біліктілігі жоғары кадрлар қамтамасыз етті. Осыны жақсы түсінетін «Жол жөндеуші» компаниясы» ЖШС басшылығы ең үздіктерден команда құрып, олардың жұмыс істеуі мен тынығуы үшін барлық жағдай жасап қойған. Желі құрылысы жұмысын сауатты ұйымдастыру, қосалқы мердігер мекемелердің мүмкіндігін тиімді пайдалану, қажетті машина мен механизмдермен жеткілікті түрде қамтамасыз ету, инертті материалдарды алдын ала дайындау, білікті мамандарды іріктеп алу, ауысымдық жұмыс кестесі, жұмысшылардың тұрмыстық жағдайын жасау – «Жол жөндеуші» компаниясы» ЖШС топырақ үйіндісі мен жолдың жоғары қабатын салуды қамтитын жобаның бірінші кезегін белгіленген мерзімде сапалы аяқтауға мүмкіндік берді. Алдағы 2014 жылы «Жол жөндеуші» компаниясы» ЖШС желі бойындағы стансалардың құрылысы, белгі бергіш, орталықтандыру жəне блоктау қондырғыларын орнату, ЭО қосындарын, энергиямен жабдықтау, əкімшілік ғимараттар мен тұрғын үй салуды қамтитын кешеннің бірінші кезегін бітіруді жоспарлап отыр. Сонымен қатар, жүк тасымалы қозғалысын ашып, уақытша пайдалану іске қосылады. Теміржол біздің ұрпақтарымызға қалды ратын мұрамыз. Ұқсата білсе, тұрақты табыс көзіне айналады. Любовь ГОВОРУХИНА, «Транс-Экспресс Қазақстан» теміржол журналының редакторы.


10

www.egemen.kz

27 желтоқсан 2013 жыл

 Туыстық туы

«Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» филиалы, Қазақстан Республикасы, 130000, Ақтау қ., 12-ш/а, 74-ғимарат, 1-корпус (КАТО коды 471010000), Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 14 ақпандағы № 133 қаулысымен бекітілген тауарлар, қызмет көрсету жəне жұмыстарды сатып алу Ережелерінің 272-тармағының 26-тармақшасына сəйкес бір көз негізінен «SNIP INFORMATION SYSTEM» ЖШСмен ҚР-ның «Меморандум» нормативтік құжаттық электрондық базасына рұқсат беру келісімшартына тұрғандығын хабарлайды. Жабдықтаушы ұсынған баға – 4 490 000 (төрт миллион төрт жүз тоқсан мың) теңге. Жергілікті қамту міндеті (пайыз есебімен) – 100%. Филиал «Каспий Меруерты Оперейтинг Компани Б.В.» Республика Казахстан, 130000, г. Актау, 12-мкр., зд. 74, корпус 1 (Код КАТО 471010000), настоящим объявляет о заключении договора способом из одного источника с ТОО «SNIP INFORMATION SYSTEM» на предоставление доступа к электронной базе нормативных документов РК «Меморандум», в соответствии с подпунктом 26, пункта 272, Правил приобретения товаров, работ и услуг при проведении операций по недропользованию, утвержденными постановлением Правительства Республики Казахстан от 14 февраля 2013 года № 133. Цена, предложенная поставщиком – 4 490 000 (четыре миллиона четыреста девяносто тысяч) тенге. Обязательства по местному содержанию (в процентах) – 100%. «Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» Ақтау қаласындағы филиалы, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 14 ақпандағы № 133 қаулысымен бекітілген тауарлар, қызмет көрсету жəне жұмыстарды сатып алу Ережелерінің 272-тармағының 27-тармақшасына сəйкес бір көз негізінен «Фирма Пирамида», «Мерос» ЖШС-мен сауықтыру орталықтарының қызметі жөніндегі келісімшартына тұрғанын хабарлайды. Жабдықтаушы ұсынған баға –16 488 700 (он алты миллион төрт жүз сексен сегіз мың жеті жүз) теңге. Міндетті жергілікті қамту (пайыз есебімен) – 60 %.

Анадолы асулары

Бекжан ƏБДУƏЛИҰЛЫ,

Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ Мəдениет жəне рухани даму институтының директоры.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Əлеуметтікэкономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында «2012 жылы Астананың ТМД мен түркі əлемінің мəдени астанасы» болуы туралы айтылғаны көпшіліктің есінде. Артынша Мəдениет жəне ақпарат министрлігі бұл игілікті бастаманы жалғастырып əкетіп, 25 ақпанда атаулы жылдың ашылу салтанаты өтті. Сол кездегі министр Дархан Мыңбай бұл орайда 30-ға жуық іс-шара өтетінін мəлімдеген. 2012 жылдың соңында мəдени шараны абыроймен аяқтаған Астана түркі мəдениетінің осынау ауыспалы киелі жəдігерін ресми түрде Түркиядағы Ескішаһарға табыстаған болатын. Одан бері де бір жылдың жүзі өтті. Биыл бұл қала көптеген іс-шараларға мұрындық болды. Бағдарлама аясында Қазақстан Республикасының Тəуелсіздігі күні мерекесін тойлау да қарастырылыпты. Сабақты ине сəтімен дегендей, алыс елден шақырту алып жолға шықтық. Астана уақыты бойынша кешкі сағат 19.30-дан өте біз мінген ұшақ түнгі аспанның тұңғиығына сүңгіп бара жатты. Ыстамбұлдан əрі көлікпен діттеген жерімізге жеткенде жергілікті уақыт түн жарымнан ауып барады екен. Ұзақ жолдан шаршап келген біз қонақүйге жайғаса бере жастыққа бас қойғанбыз. Екі-үш сағаттан кейін таңғы азанның даусынан ояндық. Мешіттерден бірінебірі жалғаса айтылған əуезді үн қаланың тымық аспанын он-он бес минуттай тербеп тұрды да, Алланы ұлықтап, адамзатқа ұйқыдан намаздың қайырлы екенін жеткізіп, баяулап барып басылды. Бұл құлшылыққа шақыру ғана емес, жаңа күннің, тіршіліктің басталуы іспетті еді. Міне, сөйтіп, осы қалада өткізген бірнеше күнде көргеніміз бен түйгеніміз туралы ағайынға айтуды жөн көрдік. Сонымен, Ескішаһар (түрікше айтылуы Эскишехир) Түркияның солтүстік батысындағы қала. Анкарадан батысқа қарай 250, Ыстамбұлдан оңтүстік-шығысқа қарай 350 шақырым жерде орналасқан. Түрік тілінен аударғанда – «көне қала» деген мағына береді. Шындығы солай, ХІV ғасырдың басында жас Осман мемлекетінің астанасы болған. Содан бергі жеті ғасырлық тарихында тіршілігін тоқтатпай, адамзат өркениетінен қалыспай, даму ырғағынан жаңылмай үздіксіз өсумен келе жатқан жайы бар. 1921 жылы көктемде қаланы грек басқыншылары құрсауға алып, талқандамақ болды. Сол тұста ол əскери қимылдар орталығына айналды. Қиян-кескі шайқаста гректер жеңіске жетті. Бірақ түрік əскері жанқиярлықпен қоршауды бұзып шығады. 1921 жылы 27 маусым мен 10 шілде аралығында өткен шайқасқа түріктер тарапынан 95 750, гректер жағынан 110 мың адам қатысқан екен. Түрік армиясы уақытша жеңіліске ұшыраса да еңселерін түсірмеді. Əуелі Мұстафа Исметпаша, кейіннен Мұстафа Февзи-паша секілді генерал басқарған түрік əскері жауды талқандап, туған жерлерінің тұтастығын сақтап қалды. Иə, қаланың сан ғасырлық өмірінде осы тақылеттес ерліктер аз болмаған. Қаланың жалпы тарихы ықылымда жатыр. Анадолыдағы қараңғылықтың пердесін түрген

ояну кезеңі Ескішаһар топырағынан бастау алады. Адамзаттың рухани өмірінде өзіндік із қалдырған Сейіт Баттал Ғазы, Йунус Емре, Қожанасыр тəрізді тұлғалардың өмірін түрік зерттеушілері осы қаламен байланыстырады. Олардың түрік дүниесінде, соның ішінде Ескішаһар тарихында алар орны ерекше. Түріктер Анадолыға атбасын тірегеннен кейін көркем əдебиетінде көптеген ұмытылмас кейіпкерлер бейнесі сомдалған. Солардың бірі Сейіт Баттал Ғазы еді. Ол əрі батыр, əрі данышпан жəне де көреген тұлға ретінде есімі аңызға айналған. Өмір сүрген уақыты сегізінші ғасырға жатады деген пікір шындыққа жанасады. Мəселен, Ислам энциклопедиясында «Византияға қарсы жорықтарда даңққа ие болған арабтан шыққан Əмəуилердің қолбасшысы» деген түсінік беріледі. Сонымен қатар, Испанияға қарсы жорықтарға қатысқаны туралы да айтылады. Тегі араб болғанына қарамастан, түріктер арасында да үлкен бедел мен сүйіспеншілікке ие болыпты. Батырдың өмірі мен күрескерлігі «Батталнаме» шығармасында шынайы жырланған. Ескішаһар қаласының тарихымен тығыз байланысты тұлғалардың бірі – Йунус Емре. Селжүктердің соңы, Осман мемлекетінің алғашқы кезеңінде, яғни ХІІІ ғасырдың екінші жартысы мен ХІV ғасырдың басында өмір сүрген түрік ақыны. Дəл осы ғасырда Анадолыда түрлі көтерілістер мен төңкерістер бірінің соңынан бірі жалғасып жатты. Міне, осындай кезеңде Ескішаһардан шыққан Йунус Емренің үні бүкіл Анадолы жеріне таралған сенім мен үміттің, бейбітшілік пен бауырластықтың жаршысы тəріздес еді. Білім-ілім алған жері – Кония қаласы. Атақты Мəулəнаның (Жалаладдин Руми) шəкірті. Кей деректерде қырық жыл білім алған делінеді, бұл жай символикалық ұғым ғана, шындығында оның ізденісі бұдан да ұзақ уақытты қамтыса керек. Ол Анадолы жерін түгелдей жəне өзі «жоғары аймақ» деп атаған Əзербайжан елін де аралап шығады. Осылайша, исі түркіге исламның негізін, ондағы жаратылыс туралы түсініктерді туған тілінде жеткізеді, жырлайды. Қалың елдің рухани жаңғыруына үлес қосады. Жұртты бауырластыққа, бірлікке шақырады. Мəжбүрлеуге емес, өмірді жеңілдетуге үндейді. Дау мен ұрыс-таласты емес, бейбітшілікті бірінші орынға шығарады. Йунус Емренің ойынша, дін кітаптарының мақсаты бір – адам мен адамды табыстыру, жақындастыру жəне өзін-өзі тану. «Келіңіз таныс болайық, Істі оңай қылайық, Сүйейік, сүйікті болайық Мына əлем ешкімге қалмас», – дейді. Ескішаһардан шыққан үшінші кейіпкер Қожанасыр (түрікше Насреддин Қожа). Бұл елде оны өмірде болған адам ретінде санайды. Селжүктердің құлауы кезеңінде өмір сүрген. 1208 жылы Сиврихиссардың Хорту (қазір Насреддин Қожа деп аталады) ауылында дүниеге келген. Конияда медреседе білім алғаннан кейін Сиврихиссарда қызмет атқарған, кейіннен Ақшаһарға көшкен. Өмірінің басым көпшілігі осы қалада өткен. 1284 жылы осы жерде қайтыс болған дейді. Ол кезде Сиврихиссар Ескішаһардың əкімшілік аумағына кірген екен. Қожанасыр есімінің Ескішаһар қаласымен байланыстырылуы да осы себептен болуы керек.

Түрік Қожанасырының бейнесі қазақтікінен алыс емес. Екеуі де ешқашан ренжімеген, өмірдің қиындықтарын əзілмен жеңуге үндейді. Қожанасырын сыйлайтын ел екені байқалады. Оған ескерткіш орнатқан – есегіне теріс қарап отыр. Əпенделік əрі даналық. Есек ақымақтың бейнесі болса, оның бағытымен жүруге болмайды дегенге меңзейтіндей... Біз сөз етіп отырған үш адам қаланың өткеніне қатысты тарихи тұлғалар ғана емес, өнегесі кейінгі жұртына дарыған əулиелер деуге əбден болады. Йунус Емренің өлеңіндегідей: «келіңіз, танысыңыз, біз бауырлас түркі жұртымыз, тамырымыз бір» деген лебіз осы күні əр адамның аузында. Күтіп алғаннан, аттандырып салғанша бізге мінсіз қызмет көрсетті. Қаланы аралатуға алып шыққан таксист жігіт өзі туралы бірсыпыра мəлімет айтты. Жеке фирмасы бар екен. Жолаушыларға қызмет көрсетумен айналысады. «Қазақстаннан ресми қонақтар келді деген соң қызметкерлерімді жібермей, өзім шықтым. Сіздермен танысқым келді жəне біздің елден риза болып аттансаңыздар, менің жүрегім қуанышта болады. Мына көлікті фирмаға бүгін таңертең ғана сатып алдық, келген қонақтарды осы көлікпен алып жүрген дұрыс деп ойладым. Ішіне тоңазытқыш жəне басқа керектілерді əлі орнатып үлгермедік, сондықтан да айып етпеңіздер», деп жақсы ниетін білдіріп жатыр. ХV ғасырдың басынан бастау алатын осы бір көне қаланың тарихи-мəдени мұраларының да тамыры тереңде. Археологиялық музейлер, қаланың солтүстік-батысындағы ежелгі орамдар, XVI ғасырдан жеткен Күршүнлү-Камый мешіті, Селжүктер дəуірінен қалған бекініс бүгінге дейін мұрты бұзылмай сақталыпты. Сондай-ақ, Түркияның тарихына қатысты ең танымал 160 тұлғаның балауыздан жасалған мүсіндерінің мұражайы қазіргі күннің жетістіктері екендігі рас. Жəдігерліктер бөтен қолдың теперішіне түспепті. Түріктер өз туындыларына ғана емес, өзгенікіне де тура солай қарайды. Бір ғана мысал – Ыстамбұлдағы Айя София мұражайының бастапқы жобасын өзгертпеуі, əсіресе, исламға жат, христиандық сипаттағы кар тиналардың да сол қалпында бүгінгі күнге жетуі бұл елде жауыздық пиғылдың жоқтығын көрсетеді. Тарихтан өзіміз білетін, Батыстан Шығысқа аттанған басқыншыларға тəн, өзге жұрттың тарихи тамырын жұлу, яғни жұлынын үзу пиғылы бұл елде мүлдем байқалмайды. Өзге елдің боданында болмаған сан ғасырлық біртұтас тарих, мəдениет негізгі құндылықтардың айналасына шоғырланған ұғым-түсінік, біртұтас көзқарас. Бұл кедергісіз дамудың нақты кепілі. Түріктің сан ғасырлық өткені осылай дейді. Салыстырып, өз тарихыңа үңілесің, өткен күн өзгермейді. Келер таңның нұрланып атуы үшін енді не істеуге болады. Елбасының «тұрақтылық» дейтін міндеті осындайда ойға оралады. Ең бірінші Тəуелсіздіктің тұрақтылығы, екінші көзқарастың тұрақтылығы, үшінші барша дамудың тұрақтылығы. Бұл тұрақтылық біз үшін де, бізден кейінгі болашақ үшін де ауадай қажет. Анадолыдан туған жерге қайтар жолда туған ойымыз міне осы еді. АСТАНА – ЫСТАМБҰЛ – ЕСКІШАҺАР – АСТАНА.

Филиал «Каспий Меруерты Оперейтинг Компани Б.В.» в г.Актау, настоящим объявляет о заключении договора способом из одного источника с ТОО «Фирма Пирамида», ТОО «Мерос» по предоставлению услуг оздоровительных комплексов, в соответствии с подпунктом 27, пункта 272, Правил приобретения товаров, работ и услуг при проведении операций по недропользованию, утвержденными постановлением Правительства Республики Казахстан от 14 февраля 2013 года № 133. Цена, предложенная поставщиком 16 488 700 (шестнадцать миллионов четыреста восемьдесят восемь тысячи семьсот) тенге. Обязательства по местному содержанию (в процентах) – 60 %. «Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» филиалы, Қазақстан Республикасы, 130000, Ақтау қ., 12-ш/а, 74-ғимарат, 1-корпус, (Код КАТО 471010000), Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 14 ақпандағы № 133 қаулысымен бекітілген тауарлар, қызмет көрсету жəне жұмыстарды сатып алу Ережелерінің 272-тармағының 27-тармақшасына сəйкес бір көз негізінен «Фирма Пирамида», «Мерос», «Компания «CP HOTELS AKTAU» ЖШС-мен сауықтыру орталықтарының қызметі жөніндегі келісімшартына тұрғанын хабарлайды. Жабдықтаушы ұсынған баға – 27 275 700 (жиырма жеті миллион екі жүз жетпіс бес мың жеті жүз) теңге. Міндетті жергілікті қамту (пайыз есебімен) – 60 %. Филиал «Каспий Меруерты Оперейтинг Компани Б.В.» Республика Казахстан, 130000, г.Актау, 12-мкр., зд. 74, корпус 1, (Код КАТО 471010000) настоящим объявляет о заключении договоров способом из одного источника с ТОО «Фирма Пирамида», ТОО «Мерос», ТОО «Компания «CP HOTELS AKTAU» по предоставлению услуг оздоровительных комплексов, в соответствии с подпунктом 27, пункта 272, Правил приобретения товаров, работ и услуг при проведении операций по недропользованию, утвержденными постановлением Правительства Республики Казахстан от 14 февраля 2013 года № 133. Цена, предложенная поставщиком 27 275 700 (Двадцать семь миллионов двести семьдесять пять тысячи семьсот) тенге.Обязательства по местному содержанию (в процентах) – 60 %. «Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» филиалы, Қазақстан Республикасы, 130000, Ақтау қ., 12-ш/а, 74-ғимарат, 1-корпус, (Код КАТО 471010000), Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 14 ақпандағы № 133 қаулысымен бекітілген тауарлар, қызмет көрсету жəне жұмыстарды сатып алу Ережелерінің 272-тармағының 14-тармақшасына сəйкес бір көз негізінен «ГЛОБАЛ ЭЙР» ЖШС-мен корпоративтік жəне іссапарлар жөніндегі келісімшартына тұрғанын хабарлайды. Жабдықтаушы ұсынған баға – 130 985 000 (жүз отыз миллион тоғыз жүз сексен бес мың) теңге. Міндетті жергілікті қамту (пайыз есебімен) – 95 %. Филиал «Каспий Меруерты Оперейтинг Компани Б.В.» Республика Казахстан, 130000, г.Актау, 12-мкр., зд. 74, корпус 1, (Код КАТО 471010000) настоящим объявляет о заключении договора способом из одного источника с ТОО «ГЛОБАЛ ЭЙР» по организации корпоративных и деловых поездок, в соответствии с подпунктом 14, пункта 272, Правил приобретения товаров, работ и услуг при проведении операций по недропользованию, утвержденными постановлением Правительства Республики Казахстан от 14 февраля 2013 года № 133. Цена, предложенная поставщиком 130 985 000 (сто тридцать миллионов девятьсот восемдесять пять тысячи) тенге.Обязательства по местному содержанию (в процентах) – 95 %. «Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» Ақтау қаласындағы филиалы, Ақтау қаласы, 12-ш/а, 74-ғимарат, 1-корпус, (КАТО коды 471010000) келесі лот бойынша ашық конкурс қорытындысын хабарлайды: Лот Лот атауы ЖабдықтауЖабдықтауҰсынылған Жеткізілім № шының шының құны, теңге мерзімі атауы – жеңімпаз деректі мекен- 12% ҚҚС жайы қосылмаған 1 Қазақстан жəне ха- «Global Post» Алматы қ., 31.12.2014 лықаралық бағытЖШС Алмалы ауданы, 4 049 555 тарға пошта жіберу Мəметова к-сі, қызметтері 76 А Ескертпе: Əлеуетті жеткізушінің баға ұсынысына сатып алынатын тауарлардың, жұмыстар мен қызметтердің бағаларынан басқа ҚҚС есептеусіз тауарларды жеткізу, жұмыстарды орындау, қызметтерді көрсету талаптарын ескеретін өзге шығындарды қосу қажет. Филиал «Каспий Меруерты Оперейтинг Компани Б.В.» в г.Актау, 12-микрорайон, здание 74, корпус 1 (Код КАТО 471010000), настоящим объявляет итоги открытого конкурса по следующему лоту: Лот Наименование Наименование Адрес фактического Предложенная Срок № лота поставщика местонахождения цена, без учета поставки победителя поставщика НДС 12% 1

Услуги по до- ТОО «Global г.Алматы; 31.12.2014 ставке почты Post» Алмалинский 4 049 555 по Казахстану и район; улица международным Маметова, 76 А направлениям Примечание: Необходимо включение потенциальным поставщиком в ценовое предложение помимо цены закупаемых товаров, работ и услуг, иных расходов, предусмотренных условиями поставки товаров, выполнением работ, оказанием услуг, без учета НДС. «Цесна» корпорациясы» АҚ ұжымы тəжірибелі басшы, əріптестері мен достарының арасында үлкен беделге ие болған парасатты əрі ардақты азамат Аманжол Қуанышұлы БӨЛЕКБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына, туыстары мен жақындарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Руководство и коллектив Департамента по борьбе с экономической и коррупционной преступностью (финансовая полиция) по Алматинской области в связи с тяжелой и невосполнимой утратой – трагической гибелью первого заместителя начальника Департамента по борьбе с экономической и коррупционной преступностью (финансовая полиция) по Северо-Казахстанской области майора финансовой полиции Жандоса Аликовича АХМЕТОВА, выражает глубокое соболезнование его родным и близким.

«Ақтау халықаралық əуежайы» АҚ ұжымы Узифулла Əділжанұлы АЖМОЛДАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің ұжымы қазақ филологиясы жəне əлем тілдері факультеті тіл теориясы жəне оқыту əдістемесі кафедрасының профессоры, педагогика ғылымдарының докторы Жарқынбике Нуайқызы Сүлейменоваға əкесі Нуай СҮЙІНБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Алматы қаласы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаментінің (қаржы полициясы) жеке құрамы жəне басшылығы Жандос Аликұлы АХМЕТОВТІҢ қайғылы жағдайда дүниеден өтуіне байланысты марқұмның жақын туыстарына қазаларына ортақтасып көңіл айтады.


ДҮБІРГЕ

Дґѕгеленген дїние їйіѕізде Дүйсенбі, 30 желтоқсан

Сейсенбі, 31 желтоқсан

7.00 8.00 9.30 9.40 10.45 10.50 11.35 11.40

7.00 8.00 9.25 9.30 9.45 10.35 10.40 11.25

12.00 12.30 12.50 13.20 13.25 14.00 14.20 14.55 15.55 16.55 17.00 17.30 17.50 18.05 18.10 19.00 19.35 20.25 20.30 21.05 21.50 22.35 22.40 23.30 00.00 00.35 01.00 01.45 02.00 02.30 03.00 03.35 04.20 7.00 9.00 10.00 11.00 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.45 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 23.00 23.30 00.00 00.30 01.00 01.3003.00 6.00 7.00 11.00 11.05 11.45 12.45 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 21.00 21.30 22.00 22.35 22.40 23.35 01.30 03.20 04.05 05.25

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Апта.Kz». Жаңа жылыңызбен! «Айтуға оңай...». Жаңа жылыңызбен! «Əли мен Айя». Мульхкая. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. Жаңалықтар. «Дауа». Жаңа жылыңызбен! «Ақсауыт». «Джеспен бірге табайық!». Мультхикая. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Төрлет, құтты Жаңа жыл!». Мерекелік концерт. 1-бөлім. Жаңа жылыңызбен! «Менің Қазақстаным». Жаңалықтар. «Өзекжарды». Жаңа жылыңызбен! «Төрлет, құтты Жаңа жыл!». Мерекелік концерт. 2-бөлім. «Заң жəне біз». Тікелей көрсетілім. «Ұстаз». Телехикая. Жаңа жылыңызбен! Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Əпке». Телехикая. Жаңа жылыңызбен! «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «SPORT.KZ». «Көкпар». Ұлттық ойын. «Өзекжарды». «Дауа». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ұстаз». Телехикая. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. «Жеті күн». «Жеті күн». «Бармысың, бауырым?». «Күлəш». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. «Халық сарапшысы». Жаңалықтар. «Измена». Телесериал. «Телефон доверия». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Бюро расследований». Жаңалықтар. «Воскресенье у Тиффани». Кино. Футбол. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

11.50 12.25 12.30 12.45 13.05 13.10 14.00 14.30 15.35 17.30 17.50 20.30 21.05 22.15 23.50

00.00 01.35 02.35 04.05 7.00 9.00 9.10 10.00 10.10 11.00 11.10 12.30 13.00 13.10 13.55 15.00 15.10 16.30 17.00 17.15 18.15 20.00 20.30 21.00 21.30 23.50

00.00 01.15

«В наше время». «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Время обедать». «Кеш жарық, Қазақстан!». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке-такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Новогодняя жена». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Караоке-такси». Ауа райы. «Əке серті». Телесериал. «Елки». Кино. «Руслан». Кино. «В наше время». «Семь стариков и одна девушка». Кино. «Контрольная закупка».

03.30 6.00 6.45 7.00 10.00 11.40 13.30 14.00 17.50 20.00 20.35 23.55 00.00 01.55 02.00 03.30 05.10

11

www.egemen.kz

27 желтоқсан 2013 жыл

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңа жылыңызбен! Жаңалықтар. «Əпке». Телехикая. Жаңа жылыңызбен! «Айтуға оңай...». «Əли мен Айя». Мультхикая. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. Жаңа жылыңызбен! Жаңалықтар. «Sport.Kz». Жаңа жылыңызбен! «Алаң» ток шоуы. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Токшоу. «Əзіл əлемі». 1-бөлім. Жаңалықтар. «Əзіл əлемі». 2-бөлім. Жаңалықтар. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Мерекелік бағдарлама. «Таңқалдырған Жаңа жыл!». Мерекелік бағдарлама. Қазақстан Республикасының Преиденті Н.Ə.Назарбаевтың құттықтауы. «Таңғалдырған Жаңа жыл!». Мерекелік бағдарлама (жалғасы). «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Мерекелік бағдарлама. «Абайла, Чарли! Жаңа жыл келе жатыр!». Кино. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар.. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Маша и медведь». Мультсериал. Жаңалықтар. «Тариф новогодний». Кино. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан…». «Жаңа жылдағы жаңа ертегі...». Жаңалықтар. «Жаңа жылдағы жаңа ертегі...». «Первый скорый». Концерт. Жаңалықтар. «Первый скорый». Концерт. «Бауыржан-шоу». Жаңажылдық қойылым. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Армысың, Арғымақ жыл!». Арнайы жоба. ҚР Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың жаңажылдық құттықтауы. «Армысың, Арғымақ жыл!». «Сол бір кеш...». Жаңажылдық қойылым. Музыкальные клипы. «В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Золушка». Кино. «Иван Васильевич меняет профессию». Кино. «Караоке-такси». «Ирония судьбы, или с легким паром». Кино. Мерекелік концерт. «Караоке-такси». Проводы старого года. Новогоднее поздравление Президента РК Н.А.Назарбаева. Новогодняя ночь 2014. Новогоднее обращение Президента РФ В.В.Путина. Новогодняя ночь 2014. Продолжение. «Джентельмены предпочитают блондинок». Кино. «В наше время».

Сəрсенбі, 1 қаңтар

7.00 7.50 9.10 9.15 10.20 10.45 11.40 11.50 13.40 14.10 14.45 16.20 17.20 17.25 20.30 20.55 21.35 21.40 23.40 23.45 00.15 00.40 02.15 02.45 04.30 8.00 8.40 9.40 11.10 12.00 13.00 13.10 15.00 17.00 18.00 18.15 20.00 20.30 21.00 23.30 02.1003.50

6.00 9.00 9.10 10.15 12.00 12.05 14.05 14.35 16.45 18.00 21.00 21.35 00.00 02.45 04.25 05.10

Құрметті клиенттер! «Бағалы қағаздардың бірыңғай тіркеушісі» акционерлік қоғамы (бұдан əрі – Бірыңғай тіркеуші) барлық мүдделі тұлғалардың назарына Бірыңғай тіркеушінің Директорлар кеңесінің 2013 жылғы 30 қыркүйектегі (№8 хаттама) шешімімен бекітілген жəне 2013 жылдың 31 қазанында Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау комитетімен келісілген Бағалы қағаздарды ұстаушылар тізілімдері жүйесін жүргізу жөніндегі қызметті жүзеге асыру ережесі мен Шаруашылық серіктестіктері қатысушылары тізілімдері жүйесін жүргізу жөніндегі қызметті жүзеге асыру ережесі (бұдан əрі – Ережелер) 2014 жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңа нұсқада қолданысқа енгізілетіндігін жеткізеді. Осыған орай, Бірыңғай тіркеуші Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 404-бабының 3-тармағына сəйкес осы уақытқа дейін жасалған бағалы қағаздарды ұстаушылар тізілімдері жүйесін жүргізу шарттарын жəне шаруашылық серіктестіктері қатысушылары тізілімдерін жүргізу шарттарын (бұдан əрі – Шарт, Шарттар) 2013 жылдың 31 желтоқсанынан бастап бір жақты тəртіпте бұзу жөнінде хабардар етеді. Сонымен қатар, Бірыңғай тіркеуші барлық мүдделі тұлғаларға Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 395-бабына сəйкес шарттардың үлгі нысандарына қосылу арқылы 2014 жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңа Шартты жасасуды ұсынады. Шартқа қосылу үшін Ережелерде белгіленген нысан бойынша жазылған өтінішті Бірыңғай тіркеушінің атына жолдау қажет. Бірыңғай тіркеушімен осы уақытқа дейін шарт жасасқан тұлғалардан шартқа қосылу туралы өтініштен басқа қосымша құжаттар талап етілмейді. Үлгі шарттарға қосылу туралы өтініш 2013 жылдың 1 желтоқсанынан бастап қабылданады. Толық ақпарат Бірыңғай тіркеушінің www.tisr.kz сайтында «Клиенттерге» бөлімінде көрсетілген. Сіздер сұрақтар туындаған жағдайда Бірыңғай тіркеушінің жедел желі телефонына 8 800 080 88 80 нөмірі бойынша хабарласа аласыз (Қазақстан Республикасының барлық аумағына қалалық телефоннан қоңырау шалу тегін) немесе Бірыңғай тіркеуші сайтының «Кері байланыс» бөлімінде сұрақтар қоя аласыз. «Бағалы қағаздардың бірыңғай тіркеушісі» АҚ.

Сулейман Демирель атындағы университет профессорлықоқытушылық құрамы лауазымдарының (доценттер, профессорлар) бос жұмыс орындарына конкурс жариялайды. Конкурс шарттары бойынша мəліметтер www.sdu.edu.kz сайтында көрсетілген.

Компанияға тай массажистерін жұмысқа шақырамыз. Талапқа сай дəрігерлік білімі болуы қажет, жасы 29 жастан жоғары, тəжірибесі 10 жыл. Түйіндемелерді: info@arasan-spa.kz жіберіңіз, тел. 390 10 10, 272 47 38.

В компанию требуются массажисты тайского массажа с опытом работы . Требования-медицинское образование, возраст – старше 29 лет, опыт 10 лет. Обращаться по телефонам 390 10 10,272 47 38, резюме на e-mail: info@ arasan-spa.kz

«Төрлет, құтты Жаңа жыл!». Мерекелік концерт. «Абайла, Чарли! Жаңа жыл келе жатыр!». Кино. Жаңа жылыңызбен! «Барбидің күнделігі». Мультфильм. «Президент шыршасы». «Айгөлек». «Əли мен Айя». Мультхикая. «Əзіл əлемі» 1-бөлім. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Мың түрлі мамандық». «Тақиялы періште». Кино. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Мерекелік бағдарлама. Жаңа жылыңызбен! «Таңғалдырған Жаңа жыл!». Мерекелік бағдарлама. Жаңалықтар. «Айтуға оңай…». Жаңа жылыңызбен! «Сағындырған əндерай». Ретроконцерт. Жаңа жылыңызбен!. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Күнде Жаңа жыл». Кино. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». «Жайдарман». Аңдатпа, əнұран. «Аяз ата мен жаз», «Күлшеқыз». Балалар уақыты. «Жыл он екі ай». Мультфильм. «Темір Ганс». Кино. «Білгенге – маржан...». «Дело вкуса». Кулинарная программа. Жаңалықтар. «Армысың, Арғымақ жыл!». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Снежная королева». Кино. Жаңалықтар. Астаналық жаңа жыл балы. Жаңалықтар. «Париж». Кино. «Больше чем друг». Кино.

«Ирония судьбы, или с легким паром». Кино. Жаңалықтар. «Дискотека 80-х». «Иван Васильевич меняет профессию». Кино. Ауа райы. «Ду қол шоколад». Жаңажылдық шығарылым. «Караоке-такси». «Ирония судьбы. Продолжение». Кино. «Поле чудес». Жаңажылдық шығарылым. «Две звезды». Концерт. «Караоке-такси». Мерекелік концерт. «Аватар». Кино. «Зуд седьмого года». Кино. «В наше время». «Контрольная закупка».

Бейсенбі, 2 қаңтар

Жұма, 3 қаңтар

7.00 «Таңшолпан». 9.30 «Айтуға оңай...». 10.15 «Барби жəне сиқырлы кемпірқосақ». Мультфильм. 11.20 «Əли мен Айя». Мультхикая. 11.30 «Агробизнес». 11.50 «Əзіл əлемі». 2-бөлім. 14.20 «Томпақ». Телехикая. 14.55 «Əйел бақыты». 16.05 «Білімді ұрпақ – ел болашағы». Арнайы тележоба. 16.30 «EXPO жолы». 16.55 «Мың түрлі мамандық». 17.30 Жаңалықтар. 17.50 «Шетелдегі қазақ балалары». 18.20 «Əндер мен жылдар». Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. 19.35 «Ұстаз». Телехикая. 20.25 «Еңбек түбі – береке». 20.30 Жаңалықтар. 21.05 «Айтуға оңай...». 21.50 «Əндер мен жылдар». Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. 22.40 «Келін». Телехикая. 23.30 «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». 00.00 Жаңалықтар. 00.35 «Қар 2: Бас қатыру». Кино. 02.10 «Агробизнес». 02.30 «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». 03.00 Жаңалықтар. 03.35 «Ұстаз». Телехикая. 04.15 Аңдатпа. Əнұран. 8.00 8.30 10.55 11.15 13.00 13.10 13.40 15.00 15.10 16.30 17.00 17.15 18.00 18.15 20.30 21.00 21.30 23.30 02.3004.45 6.00 6.50 7.20 9.00 9.10 10.10 11.05 12.00 12.05 12.50 14.20 14.50 16.15 18.15 21.00 21.35 00.00 02.15 03.15 04.55

Мультфильм. «Сиқырлы күміс». Кино. «Новогодняя сказка». Мультфильм. «Тайна Мунакра». Кино. Жаңалықтар. «Əр үйдің сыры басқа». Кино. «Первый дома». Концерт. Жаңалықтар. «Вэлиант». Мультфильм. «Моя планета». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Сол бір кеш...». Жаңажылдық қойылым. Жаңалықтар. «Сол бір кеш...». Жаңажылдық қойылым. «Жаңа жыл жарылқа!». Арнайы жоба. Жаңалықтар. «Жаңа жыл жарылқа!». «Последний киногерой». Кино. «Асыл арман». Кино.

«В наше время». «Контрольная закупка». «Как выйти замуж за миллионера». Кино. Жаңалықтар. «Дискотека 80-х». «Қазлото». Жаңажылдық тираж. Тікелей көрсетілім. «Две звезды». Ауа райы. «Свадебный переполох». «Сирота Казанская». «Караоке-такси». «Ледниковый период-4: Континентальный дрейф». Кино. «Один дома». Кино. «Клуб веселых и находчивых». «Караоке-такси». Мерекелік концерт. «Крепкий орешек». Кино. «Не? Қайда? Қашан?». «Как выйти замуж за миллионера». Кино. «В наше время».

7.00 9.30 10.40 11.25 11.45 12.20 12.45 13.20 13.50 14.20 14.55 16.00 16.25

17.30 17.50 18.10

19.35 20.25 20.30 21.05 21.50 22.55 23.45 00.15 00.40 02.15 02.40 03.00 03.35 04.10

7.00

8.00 10.10 10.40 11.00 13.00 13.10 15.00 15.10 17.00 17.15 18.00 18.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.30 23.20 23.50 01.30 02.0004.00 6.00 6.50 7.25 9.00 9.10 10.15 12.00 12.05 12.45 14.35 15.05 16.50 19.10 21.00 21.35 00.00 02.05 03.05 04.45 05.30

«Таңшолпан». «Барби ертегілер елінде». Мультфильм. «Айтуға оңай...» «Əли мен Айя». Мультхикая. «Томпақ». Телехикая. «Жаңа Қазақстан-2050». «Менің Қазақстаным!». «Келбет». «Қазақ даласының құпиялары». Деректі фильм. «Томпақ». Телехикая. «Əйел бақыты». «Жан жылуы». «Дала дауысы». ІІ Халықаралық радиофестивалі жеңімпаздарын салтанатты марапаттау кеші. 1-бөлім. Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Дала дауысы». ІІ Халықаралық радиофестивалі жеңімпаздарын салтанатты марапаттау кеші. 2-бөлім. «Ұстаз». Телехикая. «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Ұлттық шоу». «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «Жайдарман». Үздік əзілдер. «Төрт минут». Кино. «Жаңа Қазақстан-2050». «Өзекжарды». Жаңалықтар. «Ұстаз». Телехикая. Аңдатпа, əнұран.

«Василиса сұлу», «Простоквашинадағы демалыс», «Жаңғақ шыбығы». Мультфильмдер. «Болашақтан келген қонақтар». Балалар уақыты. «Дело вкуса». Музыкальные путешествия (мерекелік шығарылым). «Последний киногерой». Кино. Жаңалықтар. Астаналық жаңа жыл кеші – 2013 ж. Жаңалықтар. «В двух километрах от Нового Года». Кино. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Хабар». Кино. «Мушкетеры». Жаңалықтар. «Реальная любовь-2: Парижские истории». Кино. Жаңалықтар. «Сертке ұстаған семсер». Кино. «В наше время». «Контрольная закупка». «Роман с камнем». Кино. Жаңалықтар. «Дискотека 80-х». «Однажды в новый год». Кино. Ауа райы. «Свадебный переполох». «Девчата». Кино. «Караоке-такси». «Ледниковый период-3: Эра динозавров». Кино. «Один дома-2». Кино. «Голосящий кивин». 1-бөлім. «Караоке-такси». «Обыкновенное чудо». Кино. «Крепкий орешек-2». Кино. «Не? Қайда? Қашан?». «Роман с камнем». Кино. «В наше время». «Контрольная закупка».

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Сенбі, 4 қаңтар

7.00 8.30 9.35 10.00 10.35 11.10 12.50 13.35 14.05 15.00 16.10 16.30 17.00 17.30 17.50 19.40 20.05 20.30 21.05 23.10 23.40 00.15 01.45 02.25 02.35 03.00 03.35 04.05 7.00 8.35 10.00 10.10 11.00 11.10 13.00 13.10 15.00 15.10 17.00 17.15 18.00 18.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.30 01.4503.45 6.00 6.50 7.45 8.30 9.00 9.10 9.25 11.30 11.55 12.00 12.55 14.00 15.05 16.05 17.45 19.30 21.00 00.00 02.10 03.10 04.05 04.50

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. «Сенбілік таң». «Агробизнес». «Дауа». «Ас мəзірі». «Қазақстан дауысы». «Телқоңыр». «Мың түрлі мамандық». «Білгірлер отауы». «Болашақ». Телехикая. «Жаңа Қазақстан-2050». «Келбет». «Мəлім де беймəлім Қазақстан». Жаңалықтар. «Келін». Телехикая. «Жан жылуы». «Арнайы репортаж». Жаңалықтар. «Сағындырған əндерай». Ретроконцерт. «Сіз не дейсіз?». Жаңалықтар. «Желден жүйрік». Кино. «Ғасырлар үні». Этномузыкалық фильм. «Еңселі Елорда». «Арнайы репортаж». Жаңалықтар. «Келбет». Аңдатпа, əнұран. «Махаббат мерейі». Телехикая. «Болашақтан келген қонақтар». Балалар уақыты. Жаңалықтар. Мультфильм. Жаңалықтар. «Қоңыр» тобының концерті. Жаңалықтар. «Бауыржан Момышұлы». Телесериал. Жаңалықтар. «Бауыржан Момышұлы». Телесериал. Жаңалықтар. «Бармысың, бауырым?». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Аймақтар аламаны» республикалық телебайқауы. «Маска Зорро». Кино. «Фархат – Шырын». Спектакль. «Идеальный ремонт». «Жить здорово». «В наше время». «Таңғы пошта». Жаңалықтар. «Смешарики. Новые приключения». «Новогодний переполох». Кино. «Фабрика грез». Ауа райы. «Свадебный переполох». «Караоке-такси». «Ду қол шоколад». «Куб». «Ледниковый период-2: глобальное потепление». Кино. «Золушка». Кино. «Голосящий кивин». 2-бөлім. «Чародеи». Кино. «Крепкий орешек: возмездие». Кино. «Не? Қайда? Қашан?». «Свадебный переполох». «Идеальный ремонт». «Жить здорово».

Жексенбі, 5 қаңтар

7.00 8.05 8.35 9.30 11.05 11.35 12.10 12.40 13.45 14.10 15.00 16.10 16.30 17.00 17.35 17.50 19.40 20.30 21.00 21.35 23.20 00.10 00.50 02.30 03.10 03.40 04.00 7.00 8.00 10.00 10.45 12.35 14.00 18.15 19.00 20.00 21.40 23.45 01.25 03.0004.15

6.00 6.50 7.25 8.15 9.00 9.10 9.25 11.30 12.00 12.05 13.05 14.05 15.00 16.30 17.35 21.15 23.45 02.00 03.00 03.45 04.15 05.10

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. «Мəлім де беймəлім Қазақстан». «Умизуми командасы». Мультхикая. «Айгөлек». «Сыр-сұхбат». «Ақсауыт». «Сіз не дейсіз?». «Ұлттық шоу». «Шетелдегі қазақ балалары». «Толағай». «Болашақ». Телехикая. «Арнайы репортаж». «Ұлы дала дүбірі». Деректі фильм. «Біз қазақша сөйлейміз». Реалити шоу. «Еңселі Елорда». «Келін». Телехикая. «Ғасырлар үні». Этномузыкалық фильм. «Мемлекеттік қызметшілер миссиясы». Арнайы тележоба. «Ұлттық экономика жəне халық». Арнайы тележоба. «Қазақстан дауысы». «Алаң» ток-шоуы. «Көкпар». «Махаббат жəне пицца». Кино. «Телқоңыр». «Сыр-сұхбат». «Жайдарман». Аңдатпа, əнұран. «Махаббат мерейі». Телехикая. «Болашақтан келген қонақтар». Балалар уақыты. «Битва умов». Отбасылық телевикторина. «Братц». Кино. «Үш жас бақытты болсын!». Концерт. «Күлəш». Телесериал. «Көзкөрген». «Аймақтар аламаны» республикалық телебайқауы. «Атлант расправил плечи». Кино. «Жігіттер» тобына – 10 жыл. Мерейтойлық концерт.. «Диско». Кино. «Танымастан жолығу». Кино. «Сағатың соғып тұрғанда». Кино.

«Идеальный ремонт». «Ханым». «Жить здорово». «В наше время». Жаңалықтар. «Смешарики. Новые приключения». «Новогодний переполох». Кино. «Угадай мелодию». Ауа райы. «Ду қол шоколад». «Правила маскарада». Телесериал. «Караоке-такси». «Ледниковый период». Кино. «Кеш жарық, Қазақстан!». «Три мушкетера». Телесериал. «Шестой день». Кино. «Ретро-FM». «Не? Қайда? Қашан?». «Идеальный ремонт». «Ханым». «Жить здорово». «В наше время».

Тїркия: билік ішіндегі бїлік Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Бұл елде түсіну қиын оқиғалар болып жатыр. Биліктің бір бұтағы саналатын арнаулы қызмет орындары жемқорлықпен айналысты деген айыппен бір топ адамды қамауға алса, ел үкіметі, премьер-министр Режеп Тайып Ердоған оны «саяси қастандық» санайды.

Қисынға қарағанда, өз міндетін атқарып, қылмыскерлерді ұстағандарды үкімет қолдауға тиіс. Сондай-ақ, қылмыстық айып тағылғандарды үкіметтің қызғыштай қорғағаны қалай? Тіпті, сол арнаулы қызмет орындары бір адамдарды орынсыз айыптаған күнде, оның анық-қанығына жетуіне де мүмкіндік бар емес пе? Ал үкімет басшысы мұны «үкіметке қарсы лас ойын» деп сипаттап, қауіпсіздік басқармасының біршама басшы қызметкерлерін жұмыстан қуған. Дəл қазір елде түсініксіз жағдай қалыптасып отыр. Бір жерде үкіметті жақтайтындардың митингісі өтіп жатса, екінші жерде жемқорлыққа қарсы күресті қолдаушылардың шеруі өтіп жатыр. Бұл оқиға ел үкіметі үшін де тосын болған. Ол полиция айтарлықтай үлкен лауазымды жəне беделі бар 52 адамды (кейін 80-ге жеткен) қамауға алғанда, бір-ақ білген. Үкіметтің бірден айқай салуы – олардың барлығы дерлік үкімет басшысына жақын жүргендер, сонымен қатар, биліктегі Əділет жəне даму партиясының мүшелері. Алғашқы күні-ақ олардың аттары аталып, жария етілген. Жемқорлықпен айналысқандар арасында ішкі істер министрі Муаммер Гүлер мен экономика министрі Зафер Чаглаянның балалары Барыш Гүлер мен Салих Каан Чаглаян, сондай-ақ, Халықбанк мемлекеттік банкінің басшысы Сүлеймен Аслан, Ыстамбұл қаласы Фатих муниципалитетінің басшысы Мұстафа Дамир, белгілі кəсіпкер Али Агаоғлылар бар екен. Əзірге олардың 24-іне нақты айып тағылған. Тіпті, солардың жартысына айып тағылып, ол дəлелденер болса, осының өзі де үкімет үшін үлкен соққы. «Үлкен пара» деп аталатын бұл акцияны арнаулы қызмет

Ўлысќа бґлінгендер ўлтты кїйретеді Əлемдегі ең жас мемлекет – Орталық Африкада орналасқан Оңтүстік Судан азамат соғысы қарсаңында дегенмен, онда əскери қақтығыстар біраздан бері жүріп жатыр. Соңғы бір аптаның ішінде, ресми мəлімет бойынша 500-дей адам, ал ресми емес деректер бойынша бұдан əлдеқайда көп адам қаза тапқан.

 Жағымды жаңалық

Абай əндерініѕ насихатшысы – Абай ауданыныѕ ќўрметті азаматы

Кезінде өнер жолын Алматыдағы опера жəне балет театрында бастап, ұлттық өнерімізді дамытуға бір кісідей үлес қосқан, ал одан кейінгі жерде алдымен көш бастап Астанаға қоныс аударған, Елбасының үндеуіне орай бірқатар жыл туған жерінде, яғни еліміздің шығыс өңірінде қызмет еткен республикамыздың еңбек сіңірген əртісі, профессор Кенжеғали Мыржықбаев жөнінде ел газеті «Егеменде» аз айтылып, аз жазылған жоқ. Дəулет СЕЙСЕНҰЛЫ.

Кенжеғали қайда жүрсе де Абай əндерін насихаттаудан танған емес. Оның репертуарынан берік орын алған «Абай жəне Пушкин» атты арнайы бағдарламасын елімізбен

бірге көршілес Ресей мемлекетінің көрермендері де қызыға тамашалады. Кенжеғали шығыс өңірінің мəдениет саласына басшылық жасап тұрған шағында облыстың мəдени ошақтарына, соның ішінде Абай еліндегі атақты «Қаламқас» халық

ансамбліне үлкен қамқорлық таныта білді. Ал өткен жылы сол аталған ансамбльдің құрылғанына қырық жыл толғанда өзі бүгінде қызмет жасап жатқан Астанадағы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің басшылығына септесе жүріп, «Қаламқастың» Елордадағы тамаша өнер сапарына ұйытқы болды. Соның бəрін ескергендіктен болар жуырда Абай аудандық мəслихатының депутаттары əнші-профессор Кенжеғали Мыржықбаевқа «Абай ауданының құрметті азаматы» атағын беру туралы бірауызды шешім қабылдады. Соған орай əншінің өзі ұлылар елінің құрметті азаматы атану мен үшін үлкен құрмет деп отыр. Шығыс Қазақстан облысы.

 Еркін елдің ертеңі

Ўстаз атындаєы пəндік олимпиада Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Қай өңірде болмасын артына із қалдырған азаматтар баршылық. Еліне еңбегімен еленген, ұлағатымен ұрпақтарының ыстық ықыласына бөленген мұндай азаматтардың өмірден өткенмен, көңілден кетпейтіні де сондықтан. Жақында Ақши ауылындағы М.Төлегенов атындағы орта мектепте бұрынғылардан гөрі өзгеше бір шара ұйымдастырылды. Осы білім ұясында Қазақ КСР халық ағарту ісінің озық қызметкері Сейітқали Қожабековты еске алуға арналған география пəнінен 5-11 сынып оқушылары арасында мектепішілік олимпиада өткізілді. Оның өзгешелігі сол – бұл өңірде білім шуағын шашқан ұстаздың ұлағатын кейінгі ұрпақ жадында жаңғырту арқылы жастардың білім-ғылымға деген ынтасын арттыруға бағытталғаны. Олимпиаданың салтанатты ашылуында ұлағатты ұстаз туралы естеліктер айтылды, «Өнегелі жанның өмір жолы» деген шағын бейнебаян көрсетілді, «Ұстаз

тағылымы» атты көрме ұйымдастырылды. Оқушылар бұл шаралардан Сейітқали Қожабековтың еңбек жолын №5 Сулықопа ауылдық кеңесінде хатшы болып бастағанын, Тымабұлақ орталау мектебінде оқытушы болғанын, бір ғана Қызыл партизан орталау мектебінде отыз жылдай ұстаздық еткенін, Ақтөбе педагогикалық училищесін, Н.Байғанин атындағы Ақтөбе оқытушылар институтын тəмамдағанын жəне Ұлы Отан соғысының ардагері екенін білді. Пəндік олимпиадаға 36 оқушы қатысты. Олимпиада жеңімпаздары мен жүлдегерлері атанған он сегіз оқушы бірінші, екінші жəне үшінші дəрежелі дипломдармен жəне С.Қожабековтың қызы Дания Мектепбаева бастаған ұрпақтары дайындаған бағалы сыйлықтармен марапатталды. Ұрпақтары мектепке де сый-сияпат жасады. Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы.

орындары бір жыл бойы аса құпия жағдайда əзірлеген көрінеді. Содан да онда тілге тиек ететіндей фактілер болса керек. Олай болған күнде премьердің өзі бас болып, айып тағылғандарды бірден қорғауға алуы үкіметтің беделіне мықтап нұқсан келтіретіні анық. Соңғы кезде балаларына айып тағылған министрлердің отставкаға кетуі де көп жағдайды аңғартады. Жайдан-жай кетпейтіні белгілі. Өздерінің балаларының таза еместігіне көздері жетпесе, бұған бармайтынын түсінуге болғандай. Мұндай жағдайды, əрине, оппозиция қапы жібермейді. Елдегі ең ірі оппозициялық Халықтықреспубликалық партияның басшылары премьер-министр Ердоғанға қызметтен кету немесе үкіметке сенім бойынша референдум өткізу жөнінде ұсыныстар жасады. Ал, премьер-министр Ердоған митингіде сөйлеп, мұндай ұсыныстарға жауап ретінде өз оппоненттері үкіметке қарсы сөздерін тыймаса, олардың қолдарын сындыратындарына уəде беріп те тастады. Ол түрік шенеуніктерін жəне министрлердің балаларын қамауға алғандарды шетел жансыздары, сатқындар деп сипаттады. Сондай-ақ, ол полицияның жемқорлыққа қарсы операциясын халықаралық қастандықтың көрінісі дейді. Үкіметтің ресми мəлімдемелеріне қарағанда, Түркияның ішіндегі оқиғаларға сыртқы күштердің қатысы бар. Биылғы жаздағы Ыстамбұлдағы саябаққа байланысты қақтығысты Израиль барлауына жапса, енді біраз кінə қазір АҚШ-та тұратын діни қайраткер Фетхуллах Гүленге жабылып отыр. Оның ел ішіндегі біраз күштерге, атап айтқанда, арнаулы қызмет орындарына ықпалы айтылады. Ал Гүлен бұл айыптауды негізсіз деп мəлімдеді. Елде жағымсыз жағдай қалыптасқан. Ердоғанның қатқыл мəлім демелері, сондай-ақ, қарсыластарына қарсы қуғындау шараларын қолдануы жақсылыққа апармайды. Бұл бір жағы үкіметтің осыдан біраз бұрынғы əскерилерге қарсы əрекеттерін еске түсіреді. Тағы да қуғын-сүргін етек алды. Бұлай созыла берсе, ел іші бүлінуі əбден мүмкін.

Бұл ел біраздан бері соғыстан көз ашпай келеді. Африкадағы ең ірі елдің бірі Суданнан бөлініп шығу үшін ұзақ күресті. Бұл күрестің бір мəні – осы оңтүстікте мұнайдың үлкен қоры бар. Сол байлық өздеріне тисе, жағдайлары күрт өзгереді деген үміт күрескерлерді алған беттен қайтармады. Ал Суданның өзінің бұл аймағынан айырылғысы келмеген. Сөйтсе де, ақыры бұл аймақта бұдан екі жыл бұрын референдум өткізіліп, көпшіліктің тілегін ескеріп, орталық үкімет олардың бөлінуіне келіскен. Бірақ, тəуелсіздікке қол жеткен соң да бұл елде қақтығыс басылмай отыр. Бұрын тəуелсіздік үшін күресте бас біріктіргендер енді өзара билікке таласып, ырыңжырың. Ұлысаралық айтыс-тартыс ұлтты күйрететін түрі бар. Бұл елде екі негізгі ұлыс – динка мен нуер тайпалары мекендейді. Екеуінен бірдей президент сайлана алмайды. Алғашқы келісіммен динканың өкілі Салва Киир президент болып, ал нуердің өкілі Риек Мачар вицепрезиденттікке сайланған. Жұрт оны дұрыс шешім деп қабылдаған. Билікке құмарлық деген кесапат сол ынтымақты бұзды. Осы 2013 жылдан бастап президент Киир басқа ұлыстардың өкілдерін билік орындарынан ығыстыра бастады. Мемлекеттік төңкеріс ұйымдастыруға əрекет жаса ды, деп вице-президент Риек Мачарды қызметінен босатты. Ол оппо зициялық күштердің көсеміне айналды. Содан бері бұл елде

тыныштық жоқ. Мачар өз күрестерін қазіргі биліктегілер кеткен соң ғана тоқтататынын мəлімдеп отыр. Соңғы кезде оппозиция Эль-Вагда деп аталатын мұнайлы аймақты өздеріне қаратқан көрінеді. Оған негізінен дивизия командирі Джон Каонгтің билікке қарсылар жағына шығып кеткені себеп болғандай. Бұл да билік күштерінде алауыздық барын аңғартады. Əрине, халықаралық ұйымдар, алдымен БҰҰ бұл елдегі қақтығысты тоқтатуға мүдделі. БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун бітімгерлік күшпен қоса, келіссөздер жүргізу үшін өзінің арнаулы өкілін жіберген. Қосымша тағы да бітімгерлік күштерді жіберу көзделіп отыр. Ал АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Джон Керри өз өкілі Дональд Бутқа Оңтүстік Суданның жетекшілерін келісім үстеліне отырғызуды тапсырған. Оған ере қосымша 45 америкалық əскери кеткен. Олар негізінен АҚШ өкілдерін, елшілік қызметкерлерін қорғайды. Тəуелсіздік алғандарына бары-жоғы екі-ақ жыл өтсе де бұл жас мемлекетке басқалардың қызығушылығы үлкен. Оның басты себебі – ондағы мұнай. Онда АҚШтың, Қытайдың, Ресейдің ресми өкілдері мен кəсіпкерлері қаптап жүр. Бұл елде қақтығыс басталған соң-ақ АҚШ өзінің 380 адамын алып кетіпті. Басқалар да əкетіп жатыр. Осының өзі-ақ елдегі жағдайдың күрделілігін аңғартады. Халықаралық күштер араласып, бұл елдегі жағдайды тұрақтандыруға ұмтылысын жоғары бағалаған жөнау. Бірақ, ең бастысы – əр елдегі ха лықтың өз ынтымағы керек. Ел дің берекесін кетіретін əдетте сондағы бір ұлыстың көппін, билік тің тізгіні менде болуы керек дейтін астамшылық əрекеті. Ұлтты күйрететін де сондай əрекеттер. Жас мемлекетте, өкінішке қарай, осындай жағдай орын алып отыр.


12

www.egemen.kz www.egemen.kz

27 желтоқсан 2013 жыл

● Үкілі үміт

Сочи сапарыныѕ саѕлаќтары

Ана тіліміздіѕ ќызєыш ќўсы

Ґнерге ќўштар ґрендер мектебі

Айқын НЕСІПБАЙ,

Тараз қаласындағы «Астана» шағын ауданынан өнерге құштар 600 өренге арналған көркемөнер мектебі ашылды. Ол екі ауысымда 1300 оқушыны қабылдай алады.

«Егемен Қазақстан».

Бүкіл ғылыми еңбек жолын қазақ тілі біліміне сарп еткен көрнекті ғалым, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, филология ғылымдарының докторы, профессор Əсет Болғанбаевтың туғанына 85 жыл толуына арналып академик Е.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінде «Тіл танудағы ірі тұлға» атты республикалық ғылымитəжірибелік конференция өтті. Білікті лингвист тұрғысында елімізден де сыртқары жерлерге танымал болған тіліміздің қайсар қайраткері қазақ лексикографиясына айтулы үлес қосуымен ерекшеленеді. Осы ілім саласындағы алғашқы зерттеулері тұрақты ізденіске ұласып, ғылыми еңбектері толықтырылып, жинақталып 1962, 1975 жəне 1998 жылдары «Қазақ тілінің синонимдер сөздігі» деген атпен жарық көрді. Алғашқы нұсқасында 4 мың сөз болса, соңғысында 9 мың сөз қамтылып, синонимдік қатарға ортақ сипаттама берілді. Ана тіліміздің сөз байлығының нақты айғағы ретінде бұл еңбектер құнды мұра саналады. Ə.Болғанбаев, сонымен бірге, қазақ тілінің тұңғыш түсіндірме сөздіктерін 2, одан соң 10 том етіп шығаруға қатысқан беделді авторлардың бірі болуымен белгілі. Ол, сондай-ақ, 12 томдық «Қазақ совет энциклопедиясы», қысқаша 5 томдық «Қазақ КСР энциклопедиясы», 1 томдық «Қазақ тілі энциклопедиясы» тəрізді белді басылымдардағы сөздік ұяларын жасауға сүбелі үлес қосты. Аталған конференцияға қатысушылар алдында ғалымның тіл ғылымындағы осындайлық сан қырлы еңбегі жан-жақты зерделеніп, ортаға салынды. Бұл туралы филология ғылымдарының докторлары Алмагүл Əділова, Шолпан Тоқсанбаева, Шапағат Жалмаханов, Берік Рахимов жəне басқалары баяндамаларында кеңінен сөз қозғады. Секциялық мəжілістерде аймақ мектептері мұғалімдері мен тіл біліміне талапкер оқушылар да ғалым еңбектеріне тоқталып, құндылығын жоймайтын ғылыми негіздерін талдап, атап көрсетті. «Тілдерді оқытудың интенсивтік-интерактивтік технологиялары» шеберлік сабағы конференция мəнін арттырды. Қарағанды өңіріндегі Ақтоғай ауданынан қанаттанып, үлкен ғалым атанған азамат есімі туған топырағына қастерлі. Үшарал ауылындағы негізгі мектеп Əсет Болғанбаев атымен аталады. Ақтоғай ауданының құрметті азаматы атағы берілген. Ана тіліміздің əр сөзін қызғыш құсша қорғаған ғалымның еңбектері ұмытылмауын, ұлттық мұра мызға қасиетті істі алға апарушы шəкірт тері аз еместігі осынау алқалы жиында тағы бір танылды. ҚАРАҒАНДЫ.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Мектепте 21 білікті ұстаз дəріс береді. Олар көркемөнер сырына құштар балаларға сурет, живопись, дизайн, өнер тарихы, мүсіндеу өнерінің түрлері сияқты түрлі пəндерден сабақ береді. Мектеп – көпқабатты тұрғын үйдің бірінші қабатына орналасқан. Оны заман талабына сай мектепке айналдыру үшін 14 миллион 319 310 теңге жұмсалыпты. Талантты ұл-қыздарды оқытып, тəрбиелейтін ғажайып білім ордасының ашылу салтанатына облыс əкімінің орынбасары Ғани Сəдібеков пен Тараз қаласының əкімі Бекболат Орынбеков қатысып, өнерлі балалардан болашақта əлемге танымал үлкен туындылар күтетіндерін айтып, тілектестік білдірді. ТАРАЗ.

● Жанайқай

Аралас мектепке айналдыру – аєаттыќ Бүгін «Егемен Қазақстанның» интернет-басылымынан (www.egemen.kz) мына хабарлармен таныса аласыздар: Мишель Обама күйеуімен ажырасуға арыз берді. Максим Галкин примадоннаның көзіне шөп салыпты. Ясир Арафат өз ажалынан өлген болып шықты. Мəскеуді ақылы автотұрақтар жаулап ала бастапты. Біріккен Араб Əмірліктерінде Жаңа жылға қар сатылып жатыр. Украинада жаңа туған нəрестеге «Евромайдан» деген ат қойылды.

Қазақ елі тəуелсіздік алғалы Риддер қаласының əкімі болып біраз азамат қызмет атқарды. Олардың арасында əртүрлі ұлт өкілдері болды. Сол əкімдердің қолдауының, басқаруының арқасында қаламыз өркендеп, барлық ұлт азаматтары бір атаның баласындай болып, берекелі өмір сүрудеміз. «Шаңырақ» мектебінің ірге бекітуіне қала тізгінін ұстағандар мол үлес қосты. Сол əкімдер (Ю.Кудинов, В.Шипитильников, В.Бугтугутов, Ш.Снеговский, Н.Тілемісов, Д.Кавригин, М.Сапар ғалиев) аталмыш жексенбілік мектептің бастауыш, орталау, орта мектеп-гимназиясына айналуына көп септігін тигізді. Сөйтіп, атааналардың арман-мақсаты іске асты. Енді қазіргі қала əкімінің аузынан мынандай сөз шыққанына таңғалып отырмыз. Ол былай дейді: «Я вообще за смешанную школу, чтобы поддержать дружеские отношения между нациями». Əкімнің осы сөзі қолымызға еріксіз қалам алуға мəжбүр етті. Осындай айтылған сөздің астары оның ой-байламынан хабар береді. Мемлекеттік тілде оқытатын мектептің ұлттар арасындағы достық қарым-қатынасқа кедергі келтіргенін естідіңіздер ме? Əлде бұл өзге ұлт өкілдерінің арасында «жалған бедел» жинаудың амалы ма? Мұндай сөз қазақ ұлты өкілдері ғана емес, қала жұртшылығы арасында түсінбеушілік, таңғалушылық туғызуда. Ел тəуелсіздік алғалы Елбасының қолдауымен мемлекеттік тілдегі мектептердің саны біртіндеп артып, халқымыздың ұлттық сана-сезімі оянып келе жатқанда, қала əкімінің аузынан шыққан осы сөз риддерліктерді ойландырып қана қоймайды. Мемлекеттік тілдегі мектептің дамуына, Елбасының еліміздегі бірлікті қуаттаған саясатына нұқсан келтіре ме деген ойдамыз. Қаламызда əлі күнге дейін қазақ балабақшасының болмауынан қазақ мектебіне балалар

дайындықсыз келеді. Орыс балабақшаларында қазақ топтары бар делінгенмен, балаларымыздың тілдері дамымай, шорқақ болып қалуда. Тіпті, кейбіреулері қазақшасын ұмытып, орысша сөйлейді. Қазақ балабақшасын ашамыз деген əкімдіктің сөзіне үміттеніп едік. Қазір 12 топтың екеуі ғана қазаққа бұйырды. Кезекте тұрған, баласын

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

балабақшаға орналастыра алмай жүрген ата-аналар қаншама? Қазақ балабақшасы болса, басқа ұлт өкілдері де балаларын сонда берер еді. Қаладағы мемлекеттік тілде оқытатын мектеп екі ғимаратқа бөлінген. Сол аралықта оқушылар сабылып жүреді. Бұл оқу-тəрбие процесіне үлкен кедергі келтіреді. Мəселені шешемін деп, мемлекеттік тілдегі білім ұясын аралас мектепке айналдыру қазақ тілінің болашағына балта шабу деп білеміз. Жиырма екі жыл бойы қалада мектеп салына бастаса, мемлекеттік тілде білім беретін мекемеге береміз деген Риддер қаласы əкімдерінің уəдесі кейіннен ұмытылып қала беретіні қалай? Қалаға жаңа əкім келгелі бір мектеп жабылып, енді аралас мектеп ашу қамын ойластырғаны лайықсыз іс. Əкім мен халықтың ойы бір жерден шығып жатса, құба-құп болар еді. Енді өркендеп келе жатқан мектепті аралас мектепке айналдырғанда не ұтамыз? Ата-ананың тілегін, оқушылардың үмітін кім ақтайды? Бұрын да қаламызда аралас мектеп аз емес еді. Біздер, үйіміз қаланың шет жағына орналасса да, балаларымызды мемлекеттік тілдегі мектепке еріккеннен, не болмаса ойсыздықтан беріп отырғамыз жоқ. Ата-аналар өз баласын қай мектепке оқытуын таңдауға құқы бар екенін де ұмытпағанымыз жөн. Риддер қаласының əкімі Жомарт Мұратовтың мұнысы несі?! Мемлекеттік тілдің, яғни қазақ тілінің киесін естен шығармасақ дейміз. Біздің бұл айтқандарымыздан оң шешім болады деген үмітіміз бар. Ата-аналар атынан: Ж.Ж.Тауасарова, А.К.Гусапова, А.К.Улькуева, Ж.Ж.Садолова, Б.Т.Сағатбаева, В.А.Зинченко, Е.А.Ярич, Т.В.Притчина, т.б. барлығы – 100 адам қол қойған. Шығыс Қазақстан облысы.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №214 ek

Profile for Egemen

27122013  

2712201327122013

27122013  

2712201327122013

Profile for daulet
Advertisement