Page 1

СІЗ не дейсіз? Ќыс шанаѕды жаз сайла Тамызда басталған жауын-шашын ара-тұра ашылғанымен, бұлт көбесі сөгілмей, күн əлі де жылы қабақ танытпай тұр. Қоңыр күз түскелі бері ауа райы суытпаса жылыр түрі жоқ. Бұл биыл қыс ерте түсер ме екен деп қауіптендіреді. Синоптиктер де мұны жоққа шығармайды. Мұның өзі қысқа тиянақты дайындалудың қажеттігін алға тартады. Өңірде жылу беру маусымына дайындық қандай деңгейде? Қыста қысылмас үшін қандай шаруалар атқарылды? «Егемен Қазақстан» газетінің Ақтөбе облысындағы меншікті тілшісі Сатыбалды Сəуірбай облыстық энергетика, тұрғын үй жəне коммуналдық шаруашылығы басқармасының басшысы Мамырғали Аққағазовқа:

– Сіз бұған не дейсіз? – Қазақ «Қыс шанаңды жаз сайла» дегенді тегін айтпаса керек. Сондықтан да, жылдағы дəстүр бойынша жаз бойы қыстың қамын жасау бағытында бірқатар шаруа тындырылды. Облыста жергілікті атқару ор гандарының қабылдаған шараларының нəтижесінде 2013-2014 жылдардағы жылу беру маусымына тиянақты əзірлік жасалды. Үстіміздегі жылғы 20 қыркүйекке дейін жоспарланған 127 жылу қазандығының 125-і жөнделді немесе олардың қысқы маусымға дайындығы 98,4 пайызды құрады. 281,7 шақырым жылу желілерінің 275,7 шақырымы жөнделді. Бұл – жылу желілері 97,9 пайыз дайын деген сөз. 624,6 шақырым электр желілерінің 612,4 шақы рымы, 216,0 шақырым су жəне кəріз құбырларының 208,9 шақырымы қыста жұмыс істеуге дайын. Жылу беру маусымына білім беру жəне денсаулық сақтау нысандары толықтай əзір етіп қойылды. Жөндеу жұмыстарын жүргізу жоспарланған 1014 тұрғын үй жылу маусымына сақадай-сай əзір. Əлеуметтік жəне өндірістік нысандарды жылу беру маусымына дайындауға мекемелердің өз қаражаты көздерінен жəне жергілікті бюджет есебінен 8,6 млрд. теңге, оның ішінде 2,1 млрд. теңге нормативтік отын қорын дайындауға бөлінді. Осы мерзімге мемлекеттік мекемелерге жоспарланған 51,4 мың тонна қатты отын толықтай, 10,7 мың тонна дизель отынының 10,3 мың тоннасы тасып жеткізілді. Бұл жұмыс аяқталып қалды десе де болады. Заңды жəне жеке тұлғалардың коммуналдық қызметтерге берешегі былтырғы жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 17 пайызға азайды немесе 36,2 миллион теңгені құрап отыр. Жы лыту маусымы бас талғанға дейін тұтынылған коммуналдық берешектерді жою бағытында тиісті шаралар алынуда. Жалпы, облыс бойынша жылу беру маусымына дайындық мəселесі облыс əкімдігі тарапынан тұрақты бақылауда ұсталып отыр. Осы орайда айта кететін бір жайт – біздің облыста соңғы жылдары қысқы кезеңде төтенше жағдайлар туындаған жоқ. Бірақ, бұл біз үшін арқаны кеңге салуға итермелейтін нəрсе емес. Сондықтан қысқы кезеңге дайындықты тиянақтаудың шаруалары жүйелі жүргізіле беретін болады. Ақтөбе облысы.

№221 (28160) 27 ҚЫРКҮЙЕК ЖҰМА 2013 ЖЫЛ

 Өңір өмірі

Берген – алады, еккен – орады

Елбасы Қызылорда облысына сапары кезінде күріш шаруашылығына қатысты нақты тапсырмалар берді. Мəселен, аймақта күріш өндіру барысында əлі күнге бұрынғы технологиялардың қолданылатынын айтты. Күріштің өзіндік құны неліктен қымбат екеніне де тоқталды. Осыған сəйкес шаруашылықта жаңа технологияларды пайдалану керектігін ескертті. Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Жалпы, аймақта 19 ірі, 24 орта, 328 шағын шаруашылықтар егін егіп жатыр. Əрине, олардың барлығы өз жұмыстарында замана

жетістіктерін қолданып жатыр десек, əбестік болар еді. Дегенмен, олардың арасында да соңғы техно логиялардың игілігін кө р іп жатқандар жеткілікті. Солардың бірі – «Мағжан жəне К» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі.

Биыл аталған серіктестік 4826 гектар алқапқа дəн септі. Егін тəуір шықты. Өнімділігі де жаман емес. Осы күндері күріш орылып болып қалды. Шаруашылық гектарынан 65 центнерден өнім жинап жатыр. Салыстырмалы түрде айтар болсақ, бұл бұған дейінгі науқандардан жоғары. Жыл сайын күріштің молынан орылып жатқанына қолымыздағы деректер куə. Айталық, 2008 жылы гектарынан 54 центнерден өнім алған екен. Одан бері жыл сайын нəтиже артып отырған.

Бас Ўйымныѕ басты сессиясы басталды

Сапар маќсаты елімізді БЎЎ Ќауіпсіздік Кеѕесініѕ тўраќты емес мїшелігіне ўсыну мəселесіне арналуда Қазақстан Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов БҰҰ Бас Ассамблеясының 68-ші сессиясының тұрақты даму жөніндегі жоғары деңгейлі саяси форумының жəне жалпы дебаттарының ашылуына қатысты, деп хабарлады ҚР СІМ-інің баспасөз қызметі. Бас Ассамблея сессиясының алаңында Ерлан Ыдырысов Катар Əмірі шейх Тамим бен Хамад Əл Танимен кездесті. Кездесу барысында əңгімелесуші тараптар екіжақты қарым-қатынастың кең ауқымды мəселелерін талқыға салды. Е.Ыдырысов екі ел арасын дағы сауда-экономикалық əлеуеттің үлкен болашағын атай отырып, Катарды Қазақстанның ауылшаруашылық, мал өсіру, мұнай-газ, тау-кен өндірісі, сонымен қатар, инфрақұрылым мен көлік салаларындағы инновациялық жобаларын жүзеге

асыруға белсенді қатысуға шақырды. Сондай-ақ, Қазақстан сыртқы саясат ведомствосының басшысы АҚШ Мемлекеттік хатшысының бірінші орынбасары Уильям Бернспен кездесу өткізіп, оның барысында екіжақты қарым-қатынас, ғаламдық жəне аймақтық қауіпсіздік пен басқа да халықаралық қатынастардың өзекті мəселелерін талқыға салды. Тараптар осы жылы іске қосылған АҚШ – Қазақстан ғылыми-техникалық ынтымақтастық жөніндегі комиссиясының жұмысын ерекше атады.

(Соңы 2-бетте).

(Соңы 2-бетте). ХРОНИКА Мемлекет басшысының Өкімімен Ғұсман Кəрімұлы Əмірин басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіз дік комитеті Төрағасының орынбасары қызметінен босатылды.

Бїгінгі нґмірде: Жан алауы сґнбейтін тўлєа 5-бет

Їміт желкенін кґтерген теѕіз 9-бет

АҚПАРАТТАР аєыны

 Мəселенің мəнісі

Таєы да Капустин Яр жəне Азєыр полигондары туралы Гүлбаршын ƏЖІГЕРЕЕВА, журналист, Темір ҚҰСАЙЫН, «Егемен Қазақстан».

Орал қаласында Капустин Яр жəне Азғыр полигондарының экологиялық жағдайы мен экологиялық залалын анық тайтын республикалық комиссияның көшпелі отырысы өткізілді. Оған Қоршаған ортаны қорғау вице-министрі, аталмыш комиссияның төрағасы Бектас Мұхамеджанов төрағалық етті. Онда Капустин Яр жəне Азғыр əскери поли гондарының əсері аймағындағы экологиялық жағдайлар жөніндегі мəселелер қаралды.

У.Бернс Қазақстанға АҚШ атынан Ауғанстандағы өмірді тұрақтандыруға қосқан үлесі, Иранның ядролық бағдарламасы жөніндегі келіссөздер үдерісіне қатысқаны үшін алғыс білдірді. Сонымен қоса, Е.Ыдырысов өзінің шетелдік əріптестерімен екіжақты қарым-қатынастың қазіргі жағдайы мен болашағын талқыға салды. Атап айтқанда, Джибути Сыртқы істер министрі Махмуд Али Юсуфпен, Гайана Сыртқы істер министрі Кэро лин Родригес-Брикеттпен, Кипр Сыртқы істер министрі Иоаннис Касулидиспен, Либерия Сыртқы істер министрі Августин Нгафуанмен, Монако Сыртқы істер министрі Жозе Бадиамен,

Ал оның бірнеше себебі бар. Енді осыған тоқталайық. Ең алдымен, жерге егілетін тұқым дұрыс болуы керек. Көптеген шаруашылықтар мұрты сынған, қабығы аршылған, құрт жеген тұқымды себетіні жасырын емес. Мұндай тұқымнан жөні түзу өнімнің алынбасы белгілі. Оның сыртында тұқымдық күрішті өңдейтін құрал-жабдықтың бəрі дерлік кеңестік кезеңнен келе жатқан, əбден ескірген дүниелер. Бол маса, арзан бағаға сатып алынған сапасы аса мықты деуге келмейтін жабдықтар. Ал ол күрішті күрмектен толық айырмайды. Біз айтып отырған серіктестік Нағи Ілиясов ауылында тұқым өңдейтін зауыт салды. Арнайы Германиядан əкелінген «Petkus GmbH» компаниясының қондырғысы барлық заманауи талаптарға сай келеді. Зауыттағы жабдықтардың «миы» бар ма дерсің? Таза, сапалы өнім беретін тұқымды бір бөлек шығарады. Ал өнім бермейтін, бірақ пайдалануға болатын күріштерді бөлектеп тастайды. Тағы бір жағынан күрмектерді аршып алады. Бір сөзбен айтқанда, сапалы дүние екені көзге бірден түседі. Тазаланған əрбір тұқымдық күріштің келісінде əрі кеткенде бес-ақ күрмек болады. Ескі зауытта тазаланатын күріште 20-30 күрмекке дейін жетеді екен. Айырмасы айтпаса да түсінікті. Зауыт сағатына 5 тонна тұқымдық күрішті өңдей алады. Күніне 100 тонна тұқымды ен тік пей дайын дайды. Сонда бұл – облысқа қажетті күріштің жарты сын дайын дап беруге жарайды де ген сөз. Қысқасы, «Мағжан жəне К» серіктестігі таза тұқымды өздері ғана пайдаланып отырған жоқ, өзге шаруашылықтарға да да йын дап беріп жатыр. Айтпақшы, шаруашылық соңғы 5 жылда «Янтарь», «Лидер», «Фишт», «Анаит» секілді күріш сорттарын жерсіндірген.

Аталған полигондарға жақын орналасқан облыстың Ақжайық, Бөкей ордасы, Жəнібек, Жаңақала, Қазталов жəне Қаратөбе аудандарында 150 мыңнан астам халық тұрады. Сынақ алаңдарындағы жарылыстар мен əскери сынақтардың қоршаған ортаға жəне жергілікті халықтың денсаулығына кері əсер еткені анық. (Соңы 5-бетте).

 Келер жылғы көктемде Астанада «Зияткерлік көлік жүйесі» жобасының бірінші бөлігі іске қосылады. Бұл туралы «Smart Astana-2013» III халықаралық конференциясында сөйлеген қала əкімі Иманғали Тасмағамбетов мəлім етті.  Ірі бизнес құрылымдары мемлекеттік сатып алудан шеттетілмейді. Кеше Парламент Сенатының жалпы отырысында «Қазақстан Қытай» мұнай құбырын дамыту жəне пайдалану кезіндегі ынтымақтастықтың кейбір мəселелері туралы заң жобасын талқылау кезінде сенатор Икрам Адырбеков осылай деді.  Қашағандағы мұнай өндірісі 3-4 күнге тоқтатылды. Қазір осындағы апаттың себептерін анықтайтын арнайы комиссия құрылды. Ал төтенше жағдай зауыттан шамамен 3 шақырым жердегі Д аралынан келетін газдың кемуінен байқалды.  Шымкентте стоматологтардың халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы

Инвестиция тарту їшін ўтымды тўєырнама

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төр ағасы Қайрат Мəми Люксембург Ұлы Герцогтігінің елшісі Пьер Феррингті қабылдады, деп хабарлады палатаның баспасөз қызметі.

Кездесуде екі елдің саясат жəне сауда-экономика салаларындағы өзара іс-қимылының өзекті мəселелері талқыланды. Жоғары деңгейдегі өзара сенімді диалог қалыптасқаны, үкіметтік жəне іскерлер қауымдастықтары деңгейіндегі байланыстар өрістеп келе жатқаны айтылды. Қ.Мəми атап өткендей, екі елдің парламентшілері арасындағы үнқатысу мемлекетаралық өзара іс-қимылдың маңызды бөлігі болып табылады. Қазақстан Парламентінің Сенаты Люксембург Парламентімен тығыз байланыстар орнатуға, сондай-ақ ЕҚЫҰ жəне НАТО Парламенттік ассамблеялары секілді халықаралық

парламентаралық ұйымдар аясында көпжақты байланыстарды дамытуға мүдделі. Осыған қоса, Қазақстан үшін Люксембургпен екіжақты ынтымақтастықты дамыту Еуропалық Одақпен стратегиялық əріптестікті өрістету тұрғысында да маңызды болып табылады. «Қазақстан Люксембургтің аймақтағы негізгі əріптесі болып табылды жəне біз сіздің еліңізбен ынтымақтастықты кеңейтуге мүдделіміз», – деді П.Ферринг өз кезегінде. Оның пікірінше, Люксембург Қазақстанға халықаралық инвестиция тарту үшін жақсы тұғырнама бола алады.

Ірі бизнес заѕ шеѕберінен тыс ќалмайды

Сенат Төрағасы Қайрат Мəмидің жетекшілігімен өткен палатаның кешегі жалпы отырысында депутаттар «Қазақстан – Қытай» мұнай құбырын дамыту мен пайдалану жəне ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің адамдарды іздестіру мəселелеріне қатысты заңдық құжат жобаларын талқыға салды. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасының үкіметтері арасындағы «Қазақстан – Қытай» мұнай құбырын дамыту жəне пайдалану кезіндегі ынтымақтастықтың кейбір мəселелері туралы келісімді қараған Сенат оны ратификациялады. Келісімде мұнай құбыры арқылы қазақстандық шикізатты сыртқа тасымалдау қызметінің тарифі бірыңғай болып табылады жəне мұнай тасымалдау бағытының

ұзақтығы есепке алынбай белгіленеді деп көрсетілген. Осы ретте қазақстандық нарыққа мұнай берудің тарифі экспорттыкінен ас пауы тиіс. Бұдан басқа, мұнай құбыры өтетін жол бойында электр тарату жəне байланыс, жол, қазандықтар мен əлеуметтік нысандардың, сондай-ақ барлық инфрақұрылым негізінде 8 қосымша сорғылық айдау стансаларының құрылысы қамтамасыз етілетіні белгілі болып отыр. (Соңы 2-бетте).

Партия сапындаєылар даму тетігі болулары тиіс

Облыс орталығында «Нұр Отан» партиясы облыстық филиалының ХIII кезектен тыс конференциясы болып өтті. Партия съезі қарсаңында eлiмiздің əр түкпірінде eceптік-сайлау жиындары өтуде. Оларда бүгінге дейін атқарылған жұмыстарға есеп бepіліп, жаңа Доктрина жобасы талқыланып, алдағы съезге делегаттар сайлануда. Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Конференция жұмысына Парламент Мəжілісінің Төрағасы, «Нұр Отан» парламенттік фракциясының жетекшісі, Саяси кеңес бюросының мүшесі Нұрлан Нығматулин бастаған төменгі палатаның депутаттары, «Нұр Отан» партиясы облыстық филиалының төрағасы, облыс

басталды. Кеше сөреден шыққан екі күндік бұл форумға 400-ге жуық делегат қатысып, сала проблемаларын талқылауда. Жиынның мақсаты халықаралық озат тəжірибе алмасу болып табылады.  Семейде футболға қатысты сирек жəдігерлер көрмесі ашылды. «Бұл көрменің пайда болуына бізге футбол ардагерлері, олардың туыстары, осы ғажайып ойынның жанкүйерлері көп септігін тигізді», – дейді мұражай қызметкері Тақтаған Сердалина.  Кеше Ақтау қаласының жанындағы Приморский кентіне газ құбыры келіп жетті. Осыған арналған салтанатта Маңғыстау облысының əкімі Алик Айдарбаев енді елді мекен тұрғындарының тұрмыстық ахуалы жақсара түсетінін айтты.  Алматы прокуратурасы 140 мың күдікті алкоголь шөлмегін тапты. Материалдар соттың қарауына берілді, соттың шешімінен кейін алкоголь өнімі жойылады. «ҚазАқпарат», «Қазақстан жаңалықтары», Bnews.kz, TengriNews, EgemenNews хабарлары бойынша дайындалды.

əкімі Ерлан Арын, қалалық жəне аудандық ұйымдар делегаттары, жастар ұйымдары мен бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қатысты. Жиында «Партияның Саяси доктринасы» мен «Нұр Отан» ХДП-ның жаңа міндеттері қаралды, партияның XV кезектен тыс съезіне делегаттар сайланды. (Соңы 2-бетте).

 Суыт хабар

Алматыда инкассаторларєа шабуыл жасалды Кеше Алматының қақ ортасындағы Желтоқсан жəне Сəтбаев көшелерінің қиылысында белгісіз біреулер ақша тонау мақсатында инкассаторларға шабуыл жасаған. Соның салдарынан бір адам өліп, бір адам жарақат алған. Бұл туралы қалалық ішкі істер департаментінің баспасөз қызметі хабарлады. Алдын ала болжам бойынша, қазақстандық Travel Express компаниясының инкассаторлары ақша тасымалдап бара жатқан кезінде оларға қарулы қаскүнемдер бас салған. Атыс кезінде инкассаторлардың бірі оқиға орнында мерт болса, екіншісі ауыр халде ауруханаға жатқызылды. Алдын ала мəліметтер бойынша, компанияның кеңсесі оқиға орнынан бірнеше метр жерде орналасқан. Қазіргі таңда осы қылмысты оқиғаға байланысты тергеу амалдары жүріп жатыр.

Құрыш НҰРЫМБЕТ.


2

www.egemen.kz

Ірі бизнес заѕ шеѕберінен тыс ќалмайды (Соңы. Басы 1-бетте). Мұнай құбыры Атырау, Ақтөбе, Қызылорда, Қарағанды, Шығыс Қазақстан жəне Алматы облыстарының аумағымен өтетін болғандықтан, өңірлердің қарқынды дамуына серпін береді деп күтілуде. Қосымша 1000 жұмыс орны ашылады екен. Мұнай жəне газ министрі Ұзақбай Қарабалиннің мəліметіне қарағанда, 2019 жылға қарай еліміз ішкі нарығын жанар-жағар маймен толық қамти алады. Оның сөзіне қарағанда, Үкімет қабылдаған бағдарламаға сəйкес мұнай өңдеу зауыттарын жаңғырту арқылы еуро-4 жəне еуро-5 бензинін шығару қолға алынған. Мысалы, Атырау мұнай өңдеу зауытында жаңғырту жұмыстары басталса, екі жылдан соң бұл нысан жұмысқа толық кірісетін болады. Ал Павлодар мен Шымкенттегі зауыттар өз кезектерін күтуде. Депутаттардың алаңдаушылық білдірген сауалдарына орай жауабында министр Қазақстанның мұнай өндірісі саласындағы Қытайдың үлесі 24 пайызды құрайтынын көлденең тартты. Ұ.Қарабалиннің пайымдауынша, қытайлық мұнай компаниялары Қызылорда мен Атырау облыстарында мұнай өндіріп жатыр жəне аталған өңірлердің кен орындарындағы шикізаттың азаюына байланысты ҚХР үлесі алдағы уақытта 7-8 пайызға дейін кемуі мүмкін. Қазіргі таңда еліміздің мұнай саласына АҚШ компанияларының құйған инвестициясы артып, мұнай өндірудегі үлесі 25 пайызды құрайды екен. Соңғы кезде Қазақстанның ірі бизнес құрылымдарын

мемлекеттік сатып алу туралы заң шеңберінен шығару қалыпты жағдайға айналып бара жатқандығына алаңдаушылығын білдірген палатаның Халықаралық қатынастар, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы Икрам Адырбеков мұның «Самұрық-Қазына» қорының құрылымдарынан басталып, кейіннен үлкен кəсіпорындарға ұласып кеткендігіне қынжылыс білдірді. «Соған байланысты «Қазақстан заңы бизнеске қолайсыз ба əлде оның дамуына кедергі туғызып отыр ма?» немесе бұл «инвесторлар қысымынан туып отырған жайт па?» деген заңды сауалдар туындайды», деді сенатор. Көптеген ірі кəсіпорындардың, ірі бизнестің заң шеңберінен тыс қалғандығын алға тартқан комитет төрағасы мұндай жағдай шағын жəне орта бизнестің дамуына кері əсерін тигізіп жатқанға ұқсайды деген пайымын жеткізді. Мəселен, ірі мұнай жəне газ компаниялары шоғырланған Атырау облысында соңғы жылдары шағын жəне орта бизнестің өңірдегі үлесі 8,1 пайыздан 7-ге төмендесе, Маңғыстауда бұл көрсеткіш 16 пайыздан 11-ге кеміген. И.Адырбековтің пайымынша, «Қазақстан – Қытай» мұнай құбыры секілді жобаларда ірі бизнесті заң шеңберінен тыс қалдырмау керек. Сондай-ақ, депутаттар жалпы отырыстың күн тəртібінде «Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттер арасындағы адамдарды мемлекетаралық іздестіру туралы шартты ратификациялау туралы» заң жобасын қабылдады. Аталған шартқа Түркіменстан

Бас Ўйымныѕ басты сессиясы басталды (Соңы. Басы 1-бетте).

Тунис Сыртқы істер министрі Осман Джарандимен жəне БҰҰ БА 67-ші сессиясының Президенті Вук Еремичпен келіссөздер жүргізді. Монако Сыртқы істер министрімен кездесу барысында қазақстандық дипломат Қазақстан Президентінің осы елде басталған сапарын атап өтіп, технология трансферті мен монакалық əріптестерді Қазақстанның инновациялық бастамаларына белсенді тартылуына қызығушылық танытты. Бұл жерде, ең алдымен, құрылыс, қоршаған ортаны қорғау, қайта жаңартылатын энергия көздері,

туризм, фармацевтика, ақпараттық технологиялар салаларындағы ынтымақтастық мəселелеріне баса назар аударылды. Екіжақты келіссөздердің негізгі тақырыбы Қазақстанның кандидатурасын 2017-2018 жылдары БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшелігіне ұсынуға бағытталды. Аталған мəселе Қазақстан сыртқы саясатының ең маңызды мақсаттарының бірі болып табылады. Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіндегі қызметі, қауіпсіздік саласындағы маңызды шешімдер қабылдау үдерісіне қатысуы жаһандық жəне аймақтық деңгейде ұлттық мүдделерді ескере отырып, əлемдік саяси мəселелерді қарастыруға тең

Берген – алады, еккен – орады (Соңы. Басы 1-бетте).

Осы күні Ресейдің «Бальдо», «Османчик», «Виктория», «Диамант», өзбекстандық «Гүлжахон», «Ситора», «Истикбол» жəне «Истиклол» сорттары біздің жерге лайықталып жатыр. Одан кейінгі əңгіме бітік шыққан күрішті орып алуда. Комбайн дұрыс болмаса, дайын тұрған өнімді ысырап қылу оңай. Бұл ретте мекеме мұхиттың арғы жағынан арнайы техникалар алдырған. Бүгінде егістіктегі қызу науқанның ортасында жүрген «John Deere» комбайндары мен тракторлары сөзіміздің дəлелі. Сонымен қатар, атақты «Енисей» комбайндарының соңғы үлгідегі техникалары да көптеп алынған. Қысқасы, шыққан күрішті өнімге айналдыратын техникасы сақадай-сай. Орылған күрішті тазалау да ерекше мəнге ие. Бұл ретте Кореядан, Қытайдан, Германиядан жеткізілген үш зауыт тоқтаусыз жұмыс істеп тұр. Мекеме қара күрішті тазалайтын алғашқы

зауытты 2008 жылы орнатқан екен. Ол сағатына 25 тонна өнім беретін болған. Арада екі жыл өткенде қытайлық құрылғыны қондырады. Ол сағатына 60 тонна қара күрішті тазалай алады. Былтыр германиялық компанияның жабдығын əкелген. Мұның қуаты сұрапыл екен. Бір сағатта 150 тоннаға дейін өнім өндіреді. Күріш өзі суда өседі ғой. Ал үнемі су жатқан соң құнарсызданады. Арасында күріштік алқапты демалдырып алмаса болмайды. Ондай кезде жерге жоңышқа егіледі. Бұл өзі баяғыдан қалыптасқан дəстүр. Біз сөз етіп отырған шаруашылық демалдыратын жерге жоңышқаның да жақсы сорттарын егеді екен. Жоңышқаның тұқымын дайындайтын зауыты да бар. «Мағжан жəне К» серіктестігінің күріш өндіруде табысты болуының төрт себебі дегенде біз осы жайттарды негізгілері ретінде айтар едік. Елбасы да күрішшілерге қарата айтқан сөзінде осы мəселелерді басшылыққа алуды тапсырған. Мына шаруашылық Президент

27 қыркүйек 2013 жыл

мен Украинадан басқа ТМД-ға қатысушы 9 мемлекет басшысы Мəскеуде қол қойғаны белгілі. Қазіргі кезде ол Əзербайжан, Беларусь, Қырғызстан, Молдова жəне Өзбекстан елдерінде күшіне енген. Жалпы, келісім бойынша қылмыскерлерді бірлескен жеделіздестіру шаралары, сұрау салулар тəртібі, іздеуде жүргендер туралы ақпараттар алмасу тəртіптері қарастырылады. Құжат аясында мемлекетаралық іздестірудің орталықтандырылған ақпараттық кеңістігін құру көзделіп отыр. Іздеу тергеу орындарынан, соттан бой тасалап жүрген жəне қылмыстық жазасын өтеуден жалтарып жүрген тұлғаларға жарияланады. Келісімге сəйкес, арыз бойынша сот шешімін орындаудан жалтарып жүрген адамдарға да, хабарсыз кеткен, болмаса туыстарынан көз жазып қалған азаматтарға да, сондай-ақ өзі туралы мəлімет беруге қабілетсіз болса, азаматтың тұлғасын анықтау мақсатында да іздеу салынады. Келісімге сəйкес сұрауды орындау кейінге шегерілуі мүмкін. Сұрау салдырған тарап бұл екінші тараптың мүддесіне, ұлттық заңнамасына немесе халықаралық міндеттемелеріне қайшы келеді деп есептесе, сұрау салудан мүлдем бас тарту мүмкіндігі де қарастырылған. Шартты бекіту ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің ынтымақтастығы үшін құқықтық негіздер құруға, мемлекетаралық іздеудегі адамдар бойынша жедел ақпарат алмасуды қамтамасыз етуге септігін тигізеді. Талқылаудан кейін депутаттар құжатты ратификациялады. Сенаторлар, сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаттарын халықаралық парламенттік ұйымдарға жəне Парламент Сенатының шет мемлекеттер парламенттерімен ынтымақтастық жөніндегі өңірлік топтарға жіберу туралы ұсыныстарды қарады. дəрежеде қатысуға мүмкіндік береді. Қазақстанның қауіпсіздікті нығайту мен тұрақтандырудағы тəжірибесі, соның ішінде Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық жөніндегі ұйым мен Ислам Ынтымақтастық Ұйымына төрағалығы шеңберінде жинаған тəжірибесі БҰҰ-ның заманауи сын-қатерлеріне серпінді жəне сайма-сай жауап қайтару күш-жігеріне қосымша ықпал жасар еді. Қазақстан БҰҰ жұмысына азық-түлік, су, энергетика жəне ядролық қауіпсіздік салаларында жаңа идеялар мен ұстанымдар енгізуге ниетті. Е.Ыдырысовтың БҰҰ БА жалпы дебаттарындағы сөйлейтін сөзі 28 қыркүйекке жоспарланған. Сонымен қатар, БҰҰ басшылығымен жəне шетелдік əріптестерімен бірқатар екіжақты кездесулер өткізеді деп күтілуде. тапсырмасының үдесінен шығып отыр. Ақыры сөз еттік қой, мына мəселелерді де айналып өтпейік. Соңғы үш жылда сыйымдылығы 9300 тоннаны құрайтын 8 жаңа күріш қоймасы салыныпты. Одан бөлек жыл сайын кем дегенде бес маман Ресейдің Краснодар өлкесіне тəжірибе алмасуға арнайы жіберіледі. Бұдан бөлек, Испания, Италия, Түркия, Корея мемлекеттеріне маман жіберіп, біліктілігін арттырып отырады. Бүгінде мемлекет маман даярлауды басшылыққа алып отыр ғой. Мысалы, Нағи Ілиясов ауылындағы №132 орта мектептің екі түлегін Кубань мемлекеттік аграрлық университетінің «Агрохимия жəне топырақтану» мамандығы бойынша өз есептерінен оқытып жатыр. Биыл дəл осы оқу орнының магистратурасына Асқар Əлиакбаров деген жігітті түсірді. Ол бұған дейін шаруашылықта инженер болып жұмыс істеген екен. Айтқандай, Елбасымен кездесуде мынандай бір жағдай болды. Бір кəсіпкер «осыдан жиырма жыл бұрын қалтада диплом ғана, ақша жоқ» дей берген. Президент Нұрсұлтан Əбішұлы «қазір қалтаң толған ақша, дипломың қайда?» деп əңгімеге əзіл араластырды да əрі қарай «Мемлекет сендердің кəсіпкерлікпен айналысуларыңа барлық жағдайды жасады. Енді сендер халыққа қарасыңдар. Бизнестің əлеуметтік жауапкершілігін арттыра беру керек» деді. Айтайын дегеніміз, аталған шаруашылық – «Абзал жəне К» толық серіктестігінің бір құрылымы. Ал «Абзал жəне К» – өңірдің дамуына инвестиция салып отырған компания. Биылдың өзінде Нағи Ілиясов ауылының өркендеуіне 100 миллион теңге бөліпті. Бұл да елге болсын деген ниеттен туған тірлік болса керек. Қызылорда облысы.

Партия сапындаєылар даму тетігі болулары тиіс (Соңы. Басы 1-бетте). Ал жиындағы басты мəселе «Нұр Отан» партиясының Док тринасын талқылау болды. Мəжіліс Төрағасы жаңа партиялық құжаттың маңыздылығы мен өзектілігін айта келіп, оның «Қазақстан-2050» Стратегиясында жүктелген маңызды стратегиялық міндеттер жолында барша қазақстандықтарды біріктіруді көздейтіндігін жеткізді. Сондықтан, «Нұр Отан» партиясының ел назарына түсіп, қоғамдық талқылауға ұсынылған жаңа Доктринасы алдағы болашақтың бағдарламасын айқындайтын құжат деуге болады. Елбасы Жолдауын негізге алып құжаттың жобасы «Нұр Отан» партиясының құрылғанына15 жыл толу қарсаңында даярланды. Жаңа Саяси доктрина ел дамуының алдағы болашағына арналып жазылған бірнеше бөлімдерден тұрады Яғни, құжат қоғамның барлық саласын қамтуымен құнды екені айтылды. Біздің өңірдегі партиялық ұйым қатары 419 бастауыш партия ұйымына бipiккен, 60 мыңнан астам нұротандық мүшелері бар. Нұрлан Нығматулин павлодарлық нұротандықтардың елiміздің, соның ішінде, облыстың дамуы жолындағы үлестеріне тоқталды. Сондай-ақ, алдағы съезде қаралатын жаңа Саяси доктринаның маңызына баса назар аударды. Мəжіліс Төрағасы атап өткендей, жаңа партиялық құжат Президенттің «Қазақстан-2050» Стратегиясын орындаудағы партияның рөлін анықтайды, өйткені, «Нұр Отан» Елбасының барлық стратегиялық бастамаларын жүзеге асырудағы негізгі тipeгi болып табылады. – Доктринада мемлекет пен халық арасындағы өзара ісқимылдың жаңа қағидаттары

белгіленген. Олар: азаматтарға қызмет ететін мемлекет, жауапты азаматтық қоғам жəне əлеуетті əpi белсенді азаматтардың бipлecтiгi. Сондайақ, Доктринада табысты дамудың жеті факторы айқындалған. Соларды басшылыққа ала отырып, «Нұр Отан» партиясы Елбасымыздың жақтастарын бip мақсатқа жұмылдыру жұмысын одан əрі жалғастыратын болады. Ол үшін барлық деңгейдегі партиялық құрылымдардың жұмыс тиімділігін одан əрі арттыру өте маңызды болмақ, – деді конференцияда сөйлеген сөзінде Нұрлан Зайроллаұлы. Яғни, партия жұмысының

Халыќ сенімі – ґркендеудіѕ басты тўтќасы

Кеше Қарағандыда «Нұр Отан» ХДП облыстық филиалының кезектен тыс ХVІІІ конференциясы өтті. Өңір өміріндегі маңызды басқосуға партияның жергілікті ұйымдарынан сайланған 318 делегат қатысты. Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Конференцияны партия филиалының төрағасы, облыс əкімі Бауыржан Əбдішев ашып, «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асыру аясында «Нұр Отан» ХДП-ның жаңа міндеттері туралы» баяндама жасады. Аймақ басшысы өз сөзінде аталған бағытта атқарылып жатқан жұмыстар мен алға қойылған мақсаттарға кеңінен тоқталды. Өндірісті өлке бойынша ел экономикасын дамытуға қосар үлесті одан əрі үлкейтуге, Елбасы тапсырмаларын тыңғылықты орындауға толық мүмкіндіктер бар. Бұл ретте нұротандықтар белсенділігі – басты арқа сүйер күш. Біз бəріміз соның үлгісін танытуымыз керек, деді Бауыржан Түйтеұлы. Облыстық партия филиалы төрағасының бірінші орынбасары Қадиша Оспанова сөз кезегінде партияның жаңа Саяси доктринасы жобасы барша қазақстандықтар сияқты қарағандылықтар тарапынан да зор ынта тудырып, қызу талқылануда екенін тілге тиек етті. Жиындарда айтылған, келіп түскен ұсыныс-пікірлер

жинақталып, назарға алынатынын жеткізді. Конференцияда «Нұр Отан» ХДП Саяси кеңесі бюросының мүшесі, Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің төрағасы Аслан Мусин сөз сөйледі. Жарыссөзге қатысқан «Нұр Отан» ХДП Октябрь аудандық филиалы «Жаңа Майқұдық мəдениет үйі» бастауыш партия ұйымының төрайымы Айгүл Əбілғазина, «Имсталькон Теміртау» ЖШС жетекшісі Иван Георгиади, музыкалық комедия театрының директоры Амантай Ыбраев жаңа Доктринада айқындалған ұлттың интеллектуалды дамуы, мықты экономика өркендеудің басты тұтқасы, өзіндік тұрмыс мəдениеті жəне рух күші екенін айта келіп, ХХІ ғасырда қазақстандық бірегейлікті сақтау жайлы ой-пікірлерін білдірді. Алқалы басқосуға қатысушылар атынан алдағы қазан айында өтетін «Нұр Отан» ХДПның кезектен тыс ХV сьезіне Қарағанды облысынан 110 делегат сайланды. ҚАРАҒАНДЫ.

нəтижелі болуы, беделінің артуы мен даму болашағы, ең алдымен, партиялық жетекшілердің азаматтық ұстанымдары мен бастамаларына байланысты. Мəжіліс Төрағасы партия халық проблемасын шешуге белсене араласып, іскерлігін шыңдай білгенде ғана өзінің басымдығын сақтап, қатарын одан əрі нығайта алады деп есептейді. «Сондықтан Елбасы – партия Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев əрқашанда орталықтағы, жергілікті жерлердегі партиялық ұйым қызметкерлері мен депутаттар өздерінің күнделікті жұмысы арқылы мемлекетке, қоғамға, тұрақты даму мен болашаққа

Жауапкершіліктіѕ жаѕа белесі Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Өңірдегі 436 бастауыш ұйымнан сайланған делегаттар алдында өңір басшысы, партияның облыстық филиалының төрағасы Қосман Айтмұхаметов «Қазақ стан-2050» Стратегиясын жү зеге асырудағы партияның жаңа міндеттері, «Нұр Отан» нұрлы болашақ жолында!» жаңа Саяси доктринасының маңызы» тақырыбында баяндама жасады. Конференция жұмысына «Нұр Отан» ХДП Саяси кеңесі бюросының мүшесі, Парламент Мəжілісінің депутаты Светлана Ро мановская қатысып, сөз сөйледі. Халық сенімі барлық істердің тұтқасы саналатыны белгілі. Үстіміздегі жылы облыс көлеміндегі қоғамдық қабылдауларда үш мыңнан астам адамның өтініш-тілектері қаралды. Бұл былтырғы мерзіммен салыстырғанда 20 пайызға артық. Бірақ, азаматтар көтерген мəселелердің басым көпшілігі жергілікті органдар арқылы шешілуге болатынын ескерткен Қ.Айтмұхаметов алдағы кезде мемлекеттік органдардың бірінші басшылары аймақтық филиалдар қабырғасында жəне ауылдарда көшпелі

Алдағы қазан айының 8-9-ы күндері Астанадағы Тəуелсіздік сарайында VIII Еуразиялық KAZENERGY форумы өтеді. «Егемен Қазақстан».

Осыған орай, «KAZENERGY» қауымдастығы төрағасының орынбасары Ж.Сəрсенов, қауымдастықтың бас директоры Ə.Мағауов, орындаушы директоры Т.Қожалиева, қаржылық-экономикалық талдау департаментінің директоры Н.Жанекенов баспасөз мəслихатын өткізді. Форумда Ж.Сəрсенов жаңа энергетикалық жүйені қалыптастыру, қатерлер мен тың мүмкіндіктер, сондай-ақ тұрақты энергетикалық келешекті қамтамасыз етудегі Еуразия аймағының рөлі талқыланатынын айтты. Энергетикалық самиттің негізгі спикерлері арасында Премьер-Министр Серік Ахметовпен бірге, Францияның, Испанияның

ПАВЛОДАР.

Көкшетаудағы «Достар» мəдениет сарайында «Нұр Отан» ХДП Ақмола облыстық филиалының кезектен тыс ХVІІ конференциясы болып өтті.

Форум таќырыбы – ќуат кґзі Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ,

қажетті механизм – «Нұр Отан» болып табылатынын дəлелдеуге тиіс екендігін баса айтып келеді. Біз келешекте де ұзақ мерзімді жоспарымызды толықтай жүзеге асыруға тиіспіз. Осы жолда партия филиалдарының, бастауыш ұйымдарының, барлық деңгейдегі мəслихаттардың, депутаттық фракциялардың арасында өзара ынтымақтастық өте жоғары болуы керек. Сонда ғана бiз Елбасымыз – партия Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев жүктеген тапсырмаларды абыроймен атқаратын боламыз», – деп түйіндеді ойын Н.Нығматулин.

бұрынғы премьер-министрлері, Үндістанның, Біріккен Араб Əмірліктерінің осы салаға жауапты министрлері, сондай-ақ тағы бірқатар халықаралық ұйымдар мен компаниялардың жетекшілері болады. Форумның алғашқы күнінің ресми бөлімі «Жаңа энергетикалық жүйені қалыптастыру: негізгі ойлар, қатерлер мен тың мүмкіндіктер» атты жалпы отырыспен ашылады. Бірінші күні үш дөңгелек үстел өткізіледі. Шара аясында, халықаралық энергетикалық форуммен бірге «Болашақтың қуаты – тиімді шешімдер іздеу» жəне «Дəстүрлі энергетика – дəуірдің түгесілер тұсы ма, əлде саланың түрленуі ме?» деп аталатын панельді секциялар жұмысы жоспарланған. Мұнымен қатар, форумда тұңғыш рет Əйелдер энергетикалық клубының

қабылдаулар ұйымдастыруын міндеттеді. Баяндамашы облыста партия мүшелерінің қатары үнемі өсіп, 37 мыңнан асқанымен, шағын жəне орта бизнес, шаруа қожалықтары өкілдерінің саны аз екендігін алға тартып, бастауыш ұйымдар сапалық құрамды нығайту жұмыстарын жақсартуы қажеттігін тапсырды. Сондай-ақ, партияның сансалалы қызметінде «Жас Отан» жастар қанатының жұмысына көмек-қолдау көрсетіп, замана ауанына бағыттау күнделікті назарда ұсталуға тиістігін атап көрсетті. Қазір алты мың мүшесі бар жасотандықтар барлық деңгейдегі мəжілістердің он мандатына ие болып отыр. Облыста жас саясаткер мектебі, жас саясаткер клубы жұмыс істейді. Олар заманауи технологияларды меңгеру жəне басқа əлеуметтік бағдарламаларға белсенді түрде қатысумен бірге, туған тарих пен салт-дəстүрлер құндылығын дəріптеуде игі ықпал жасап отыр. Конференция делегаттары «Нұр Отан» ХДП Саяси доктринасының жобасын қызу қолдап, партияның ХV съезіне 68 делегатты сайлады. Ақмола облысы.

«Энергетиканы тұрақты дамытудағы əйелдердің рөлі» атты отырыс ұйымдастырылады. Аталған іс-шара мұнайгаз жəне энергетика саласындағы əлеуметтікэкономикалық, құқықтық, гендерлік жəне өзге де мəселелерді талқылап, тиімді шешімін іздеуде нəзік жанды компания басшылары, мемлекеттік орган өкілдері, халықаралық жəне қоғамдық ұйымдарға жетекшілік ететін əйелдерді біріктіруге, сондай-ақ болашақтың қуатындағы əйелдердің рөлін анықтауға бағытталған. Ал, KAZENERGY жастар форумы аясында интеллектуалдық «Зерек» ойынын, «Болашақтың қуаты: қатерлер мен жаңа мүмкіндіктер» атты «EXPO-2017» интерактивті пікірсайысын, «KAZENERGY» білім беру бағдарламасы шəкіртақы иегерлерінің слеті мен Мұнай жəне газ министрінің «Жастармен диалог – кəсібилік аспектілері» шеберлік дəрісін өткізу көзделген. Жалпы, екі күндік форумда басқа да көптеген шаралар ұйымдастырылады.


www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

ҮКІМЕТ Мал тоќ болса, ҮКІМЕТ

ґнім кґп болады

Президент Н.Ə.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында Қазақстан əлемдік азық-түлік рыногында көшбасшы болуы керек, ол үшін жаңа технологияларды қолданудың арқасында егіс өнімділігін еселеп арттырып, əлемдік деңгейге сай келетін мал шаруашылығына мал азығының берік қорын жасақтау керек, деп айтылған. Осы орайда, Үкімет тарапынан мал шаруашылығын дамытуға, мал шаруашылығы өнімдерінің бəсекелестік қабілеттілігін жəне оның экспорттық əлеуетін арттыруға баса назар аударылып отыр. Осы мақсатқа жетудің бірден-бір жолы тұрақты мал азығы қорын қалыптастыру болып табылады. Гүлмира ИСАЕВА,

Ауыл шаруашылығы вице-министрі.

Бүгінде мал азығын өндіру саласында қалыптасқан өзекті мəселелер бар. Атап айтқанда, шалғай жатқан жайылымдардың тиімді пайдаланылмауы, негізгі мал басының жеке қосалқы шаруашылықта шоғырлануына байланысты елді мекендер маңайындағы жайылымдардың тозуы, орта жəне ұсақ шаруа қожалықтарында ескі техниканы қолдану, көпжылдық мал азығы дақылдары егістерінің аз болуы жəне тұқым шаруашылығының дамымауы. Аталған факторлар бүгінгі таңда тез арада шешімін табуды қажет ететін мəселелер жəне тікелей өндірісті жүзеге асыруға негіз болады. Осы ретте, Үкімет тарапынан мал азығын өндіру саласын дамытуға жыл сайын қолдау көрсетіліп келеді. Мəселен, 2013 жылы жемшөп дақылы өндірісін субсидиялауға 1,3 млрд. теңгеден аса қаржы қарастырылды, ол 2012 жылмен салыстырғанда 2,3 есеге көп. 2012 жылғы қуаңшылыққа байланысты Қазақстан Респуб ликасының экономикасын жаңғырту мəселелері жөнін де гі мем лекеттік комиссия респуб ликадағы құс жəне шошқа ша руашылықтарын жеммен қамтамасыз ету үшін 311,7 мың тонна жемдік астық бөліп, мал шаруашылығы өнімдерінің өндірісінің дамуын қамтамасыз етті. Қуаңшылықтан зардап шеккен шаруа қожалықтарындағы мал басының сақталуын қамтамасыз ету мақсатында Үкімет резервінен 1,5 млрд. теңге бөлінді. Республикадағы ауылшаруашылық тауар өндірушілеріне жəне шаруашылықтарға 227,4 мың тонна кебек бөлінді. Жайылымдарды тиімді пайдалану жəне тұрақты шалғайдағы мал шаруашылығын дамыту

бағытында соңғы жылдары Ауыл шаруашылығы жəне Қоршаған ортаны қорғау министрліктері мен Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы бірлесіп «Шөлейт жерлерді басқару» бойынша жобаны Қарағанды жəне Алматы об лыс тарында жүзеге асырды. Жобаны жүзеге асыру нəтижесінде аймақта тұрақты мал азығы қорын жасақтау жəне мал азығы дақылдарының егісін арттыруға қол жеткізілді.

субсидиялар бөлінеді. Сонымен қатар, техниканы сатып алу үшін екінші деңгейлі банктер арқылы берілетін несиенің үстеме пайызының жартысы мемлекет тарапынан өтелмек. Министрлік шалғайдағы мал шаруашылығын дамыту аясында жайылымдарды суландыруға жəне инфрақұрылымды дамытуға жұмсалған шығынның, оның ішінде құдық қазу, су көтеру құрылғыларын, жылжыма-

Мал азығы саласының қарқын ды дамуына негіз болатын алғышарттар ретінде Ауыл шаруашылығы министрлігі тарапынан республикада мал азығы саласын 2020 жылға дейін дамытуды көздейтін шеберлік-жоспар əзірленді. Бұл құжаттың негізгі мақсаты 2020 жылға мал азығы дақылдарының егіс көлемін 4,3 млн. гектарға жеткізу, оның ішінде сүрлем көлемін 245,0 мың гектарға немесе қазіргі кезбен салыстырғанда 89%ға, ал бір жылдық шөптің көлемін 600,0 мың гектарға (33%), көпжылдық шөптің көлемін 3,5 млн. гектарға (43%) арттыру көзделіп отыр. Саланы жедел дамытудың негізгі шаралары «Агробизнес-2020» бағдар лама сында көз дел ген мем ле кеттік қолдау бағыт тары болмақ. Мəселен, 2014 жылдан бастап орта жəне шағын фермерлерге сатып алған жем азық өндіру техникаларының құнын ішінара өтеуге инвестициялық

лы су тасымалдау құралдарын орнат қаны үшін 80%-ға дейін өтеуді қарастырып отыр. Жалпы, бағдарлама аясында 4 мың құдықты салу арқылы қосымша пайдаланылмайтын жайылым алқаптары қолданысқа енгізілетін болады. Бұл бағдарлама аясында 2013 жылы жүзеге асырылған жобаларды да қаржыландыру мəселесі қарастырылатын болады. Мұнымен бірге, шаруа қожалықтарын жəне жеке шаруашылықтардағы мал басын сапалы мал азығымен қамтамасыз ету үшін негізгі аймақтарда құрама жем өндіру кəсіпорындарын салуды ынталандыру шаралары көзделіп отыр. Кішігірім жəне ірі құс, сондай-ақ шошқа шаруашылықтары үшін жемдік астықты сақтау қоймаларын салу шығындарын өтеу де көзделген. «Агробизнес-2020» бағдарламасы аясында қарастырылып отырған осы шаралар мал азығын өндіру саласын жедел дамытуға негіз болмақ.

Рынокты жаһандандыру жағдайында сапаны басқарудың инновациялық үлгілеріне үлкен мəн беріліп, қойылған міндеттерді шешуде адам ресурстары ерекше маңызға ие болып отыр. Америка экономисі Лестер Туроу білімді де білікті қызметкерлер XXI ғасырда бəсекелестіктің күрес құралы болып отырғандығын атап көрсетеді. Зияткерлік күш жаңа технологиялар мен инновациялар құрап, тек білікті қызметкер ғана жаңа өнім мен технологияны қолдануға мүмкіндік беретін күшке айналады, осы үлгімен білікті қызметкер бəсекелестер алдында жалғыз артықшылыққа ие болады.

Сертификаттаудыѕ жаѕа жїйесі Оныѕ ерекшеліктері неде? Қазіргі қоғам қызметкерлердің бəсекеге қабілеттілігі үшін сапалы білім ғана емес, кəсіби біліктіліктің кəсіби жүйе талаптарына сəйкестігін кезеңді түрде растау қажеттігін түсінетін кез келді. Бұл жағдайда мемлекет бір уақытта білім беру қызметі мен оның сапасын бағалауға қатыспауы керек. Біліктілікті бағалаумен ИСО/МЭК 17024 халықаралық стандарттың талаптарына сəйкес қызметкерлерді сертификаттау бойынша арнайы аккредиттелген тəуелсіз органдар айналысуы керек. Жаңа сертификаттау кестелерін дамыту – технологиялық инновациялардың жəне мамандардың кəсіби деңгейінің өсуіне, осы үлгімен əлемдік жұмыспен қамту рыногының дамуына көмектесетін болады. Менеджмент жүйелерін немесе өнімді сертификаттау бойынша органдарға ұқсас сəйкестікті бағалау жөніндегі өзге органдарға қарағанда персоналды сертификаттау бойынша орган қызметінің бірі құзыреттік пен бағалаудың объективті өлшемдерін пайдаланып емтихан өткізу болып табылады. Қалай десек те, бұл стандарт кестелердің сертификаттау схемаларын ұлттық жəне халықаралық деңгейде қабылдануын алға жылжыту мақсатында сертификаттау жөніндегі органдар мен олардың сертификаттау кестелері үшін негіз бола алады. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауында 2013 жылдан бастап халық аралық үлгідегі сертификат тағайындау мен техникалық білім беру жүйесін дамытуды қамтамасыз ету міндетін алға қойды. Ағымдағы жағдайды талдау нəтижесінде, қазіргі уақытта Қазақстанда мамандар біліктілігінің сəйкестігін растау кезінде қажетті біліктілік талаптарынан тұратын кəсіби стандарттар жоқ екендігі анықталды. Президенттің салалық министрліктер мен ведомстволарға берген тапсырмасын іске асыру шеңберінде қауымдастықтардың қатысуымен сертификаттауға арналған кəсіби кестелерді əзірлеу белсенді қолға алынды. Яғни қандай да бір қызметкерлерді бағалау үшін əр сала бойынша өздерінің сертификаттау кестелері əзірленіп, бекітілуі керек.

Мемлекетіміздің СТ 17024 ұлттық стандартын 2012 жылғы желтоқсан айында Техникалық реттеу жəне метрология комитеті бекітті, ол 2014 жылғы қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі. Осы орайда жеке қызметкерлерді сертификаттау персоналды аттестаттаудан несімен ерекшеленеді? Аттестаттау бұрыннан бар жəне бүгінгі таңда ол көп жағдайда жұмыс берушілер үшін оның көмегімен қажетсіз қызметкерін жұмыстан шығаратын тетікке айналған. Персоналды аттестаттау субъективті өтеді, себебі персоналды маманның жетістіктері немесе кемшіліктері туралы қалыптасқан пікірге ие кəсіпорын басшысы тікелей бағалайды, бұдан басқа аттестаттау міндетті талап болып табылады. Аттестаттау мақсаты – жұмыскердің атқаратын лауазымына сəйкестігін тексеру арқылы оның біліктілігін анықтау. Сертификаттау мақсаты – маманның қызметтің белгілі бір саласында нақты іс-əрекетті тиісті үлгіде жүзеге асыру мүмкіндіктерін анықтау жəне оның белгіленген талаптарға сəйкестігін растау үшін оның даярлығын, кəсіби білім деңгейін, дағдысы мен тəжірибесін белгілеу. Сертификаттау жөніндегі тапсырманы сол саладағы, бірақ біліктілігі жоғары маман бекітілген кесте негізінде өткізетін болады. Сертификат беру туралы қорытынды шешімді персоналды сертификаттау жөніндегі органның сарапшы-аудиторы қабылдайды. Персоналды сертификаттау – сəйкестікті бағалау саласындағы жаңа бағыт. Еліміздегі сертификаттау орталықтарына қойылатын талаптарды түсіндіру мақсатында персоналды сертификаттау жөніндегі Америка стандарттар институтының (ANSI) аға директоры Рой Свифт пен ИСО/МЭК 17024-2012 халықаралық стандартын əзірлеу бойынша ИСО жұмыс тобының басшысы Синтия Вудлидің қатысуымен мүдделі тарап өкілдері үшін семинарлар өткізілді. Пікірталас барысында семинарға қатысушылар персоналды сертификаттау бойынша стандарт талаптарын терең зерттеу қажеттігін түсінді. Сəйкестікті растау жөніндегі сарапшы-аудиторларды даярлау, қайта даярлау жəне біліктілігін арттыру қағидасында персоналды сертификаттау

Əдетте қой шаруашылығы экономиканың ең бір консервативті салаларының қатарында аталатындығы белгілі. Қой шаруашылығы бір құлдыраса, оны көтеру оңай емес екенін біз осы соңғы жиырма жылдық тəжірибемізден де жақсы аңғарып қалдық. Оған мемлекеттің көп қолдауы қажет екен. Ал жаңа құрылған жас мемлекеттің басқа да шаруалары қат-қабат түсіп жатқандықтан қой шаруашылығын көтерудің кезегі қашан келетіндігі бізге белгісіз еді. Енді осының да сəті туған секілді. Өйткені, соңғы уақыттары мемлекет тарапынан жасалынып жатқан əрекеттер тізбегі мен елдің жекелеген өңірлерінде қолға алынған бастамалар осындай үміт күтуге мүмкіндік беретіндей. Жуықта Алматы облысы, Қарасай ауданы, Мыңбаев ауылында Қазақстан қой шаруашылығы мамандарының бірінші съезінің өтуін осы жақсы нышанның бастамасы ма деп қабылдап, онда айтылған жаңалықтарды газет оқырмандарына жеткізуді жөн көрдік. Съезге Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбеков қатысып, Елбасының Үкіметке жайлаудағы мал шаруашылығын дамыту, соның ішінде қой шаруашылығын дамыту жөнінде нақты тапсырма бергендігін жеткізді. – Соңғы жылдары біздің елімізде агроөнеркəсіптік кешенінің дамуы қарқынды сипатқа ие болып отыр. Сала бойынша соңғы 12 жылда жиынтық өнім көлемінің 4 есе өсуі

соның көрінісі. 2012 жылы оның жалпы көлемі 1,9 триллион теңгені құрады. Осы уақыт аралығында өсімдік шаруашылығы өнім көлемі 3 есе (325,7 миллиард теңгеден, 981,2 миллиард теңгеге) өссе, мал шаруашылығындағы өнім көлемі 5 есе (207,9 миллиард теңгеден 1 триллион теңге) өсті. Сөйтіп, 2012 жылы еліміз тəуелсіздікке ие болғалы бірінші рет ауыл шаруашылығындағы мал шаруашылығының үлесі өсімдік шаруашылығынан асып түсті, – деді министр. Асылжан Мамытбековтің айтуынша, елімізде «Агробизнес-2020» бағдарламасының қабылдануы қой шаруашылығының мұнан кейінгі дамуына жақсы жол ашуға тиіс. Егер бұл салада осыған дейін қой өсіруді жəне жібек жүн өндіруді, асыл тұқымды қой сатып алуды субсидиялау шаралары жүзеге асырылып келсе, жоғарыдағы бағдарлама бұған қосымша жаңа қолдау шараларын қарастырып отыр. Соның ішінде инвестициялық субсидиялау, банктен алынған несие мен лизингтердің пайыздық ставкаларын субсидиялау сияқты шаралар да бар. Енді осы шараларға нақтырақ тоқталсақ. Үстіміздегі жылдан бастап қой шаруашылығындағы тұқым асылдандыру жұмыстарын ынталандыру үшін асыл тұқымды əрбір аналық мал басына 1500 теңге субсидия беріле бастады. Бұл субсидия – асыл тұқымды тауарлық отарларды қалыптастыру мен олардағы мал басын көбейтуді мақсат етуден туған шара. 2014 жылдан бастап асыл тұқымды қой сатып

Серік ҚҰРМАНҒАЛИЕВ, ИЖТМ Техникалық реттеу жəне метрология комитетінің «Ұлттық аккредиттеу орталығы» ЖШС бас директорының бірінші орынбасары.

байќауына 130 ґтініш тїсті 2013 жылы республикалық «Рационализатор.KZ» байқауына барлығы 130 өтініш келіп түсті. Бұл былтырғы жылғы көрсеткіштен 26 пайызға көп (103 өтініш).

Ќойєа да кезек келгендей «Егемен Қазақстан».

жөніндегі сарапшы-аудитор атты жаңа бағыт қосылды. Осы шаралар қорытындысында персоналды сертификаттау жөніндегі сарапшы-аудиторларды даярлау бағдарламасы бекітілді. Оларды оқыту Стандарттау институтының оқу орталығының негізінде жүргізіледі. Үстіміздегі жылдың ақпан айында тыңдаушылардың бірінші тобын оқыту өткізілді. 17024 стандарты персоналды сертификаттау жөніндегі органға өте күрделі талаптар қояды. Сертификаттау жөніндегі орган əділдікті ұстану жəне сертификаттау бойынша жұмыс əділ жүзеге асырылуы мақсатында өзінің құрылымын, саясаты мен процедураларын құжаттауы керек. Сертификаттау жөніндегі орган сертификаттау, мүдделер қақтығысын басқару бойынша өз қызметін жүзеге асыру кезінде əділдіктің маңыздылығын түсінетіндігін жəне сертификаттау бойынша өз қызметінің объективтілігіне кепілдік беретіндігіне дəлел ретінде өтінімсіз қолжетімді өтінім беруі керек. Сертификаттау жөніндегі орган мүдделі тұлғалардың орган құзыреттігіне, əділдігі мен толық жұмыс істейтіндігіне сенімді болатындай үлгіде əрекет етуі керек. Бұдан басқа ол құпиялылық пен жариялылық арасында теңгерімді қамтамасыз етуі, шағымдардың объективті қарастырылуын қамтамасыз етуі жəне сертификаттау бойынша шешімдер қабылдауға жауаптылық белгілеуі керек. Персонал бойынша стандарт сақталуына қолдау көрсетіп, сапа менеджменті жүйесін белгілеуі, құжаттауы, енгізуі жəне пайдалануы керек. Сертификаттаудың əр санаты сертификаттау саласынан, жұмыс пен тапсырманы сипаттаудан, талап етілетін құзыреттік, мүмкіндік, қалып кодексінен тұратын сертификаттау жүйесінен құралады. Сертификаттау жөніндегі орган сертификаттау схемасына сəйкес арнайы əдістер мен бағалау тетіктерін пайдалануы керек. Сертификаттау туралы шешімді сертификаттау үдерісі барысында алынған ақпарат негізінде сертификаттау жөніндегі орган ғана қабылдайды. Сертификаттау туралы шешім қабылдайтын персонал кандидатты дайындау мен оқытуға қатыспауы керек. Барлық кəсіп өкілдері сертификатталуға жатады. Сонымен жеке қызметкерлерді сертификаттау өтінім берушіге не береді? Қызметкер үшін бұл оның кəсібилігінің құжатталып ресімделген куəлігі, бұл өзінің дайындық сапасы мен қызметтік саты бойынша көтерілуін есепке алып жұмысқа тұру мүмкіндіктерін арттырады. Бұдан басқа қызметкер орындайтын барлық операциялардың сапасы мен сенімділігін растайды, ал бұл сертификат иесіне сенім мен құрметті арттырады. Жұмыс берушілер үшін жеке қызметкерлерді сертификаттау бəрінен бұрын кəсіпорын имиджі мен бəсекеге қабілеттігін арттыруға, халықаралық рынок талаптарын орындап, еңбек сапасына сенімділік береді. Бұл – бизнес үшін серіктестеріне өзінің сенімділігін дəлелдеу, инвестициялау кезінде басымдыққа ие болу немесе өз өніміне негізделген баға талап ету мүмкіндігі. Мұның сыртында басшылар осы үлгімен өз қызметкерлерінің даярлық сапасын, құзыреттілік деңгейін, кəсіби жарамдығын шынайы бағалап, олардың одан əрі кəсіби өсуін ынталандыруға мүмкіндік алады.

«Рационализатор.KZ»

Мыңжылдықтарды қамтитын көне тарихымызда біздің ата-бабаларымыз неліктен қой мен жылқы өсіруді өз тіршілігіне негізгі таяныш етіп алған? Неліктен еті мен сүті мол сиырға қарағанда, қой мен жылқы бағуға бейімдеу келген? Себебі, біздің жеріміздің ерекшеліктері мен табиғи климат жағдайы бірінші кезекте қой мен жылқы өсіру үшін аса қолайлы болып есептеледі. Егер сиыр малы шөпті тілімен орап, жұлып жесе, қой мен жылқы тістеп жейді. Соның ішінде қой малы өзі жайылған жайылым аумағын барынша тақырлап, тегіс пайдаланады. Яғни, көп жері шөлейтті болып келетін құмды да тау мен тасты Қазақстан жағдайында (Қазақстандағы барлық жайылымдықтар көлемінің 60 пайыздан астамын шөл жəне шөлейт жерлер құрайтындығын еске сала кетейік) жайылымдықты тиімді пайдаланудың ең бір өтімді жолы қой шаруашылығын дамыту болып табылады. Осы мəселені біздің ата-бабаларымыз өздерінің көп ғасырлық тəжірибесінде ерте аңғарған.

Сұңғат ƏЛІПБАЙ,

3

алу үшін оны өсірушілерге жеңілдікті несиелер беріле бастайды. Бұл шараны бір есептен алғанда асыл тұқымды сиырлар сатып алу ісінде осыған дейін қолданылып келе жатқан «Сыбаға» бағдарламасына ұқсатуға немесе оның қой шаруашылығындағы баламасы ретінде қабылдауға болады. 2014 жылдан бастап, жайлаудағы жайылымдықтарда құдық қазушыларға оның құнының 80 пайызы көлемінде инвестициялық субсидиялар беріледі. Бұл шара биылғы жылы қазылған құдықтарды да қамтитын болады. Яғни жайлауда мал жайып, одан мал суаратын құдық қажет етушілер бұл іске биылғы жылдың өзінде кірісе алады. 2014 жылдан бастап фермерлерді материалдық-техникалық тұрғыдан қайта жарақтандыру үшін сатып алынатын трактордың, шөп шабатын машинаның, тайлау машинасының жəне басқа да қажетті техника құнының 50 пайызы көлемінде инвестициялық субсидия берілетін болады. Əрине, мұны қой шаруашылығын нақты түрдегі мемлекеттік қолдаудың басталғандығы деп түсінгеніміз жөн. Бірте-бірте басқа да қолдау шаралары ұйымдастырылатын секілді. Мəселен, əрбір қой басына төленетін 1500 теңге субсидияны таяу жылдардың ішінде 2 мың теңгеге көтеру, сондай-ақ ешкі өсіремін деушілерге де осындай көмектер көрсету мəселесі қарастырылатындығы сол съездің өзінде белгілі болып қалды.

Міне, қой шаруашылығын дамыту мақсатында енгізілетін осы жаңалықтардың барлығы съезге жиналған қой өсірушілерге айтып, түсіндірілді. Қой малы өзінің етімен, жүнімен, табиғи қиындықтарға бейімділігімен қадірлі. Қой сүті құнарлы келеді жəне жеңіл қорытылады. Қой жүнінен киім əзірлеуге, терісінен түрлі тондар мен жылы киімдер дайындауға болады. Ал, қой еті көп жағдайда майлылығымен ерекшеленеді. Мұны біздің халқымыз «қойдың еті – қорғасын» деп орынды бағалаған. Қой еті майлы болғандықтан, асқазанда ұзақ қорытылады. Оны жеген адамдар өздерін ұзақ уақыт бойы тоқ сезінеді. Шамасы, қазақ халқының бағзы замандарда қой етін қасиеттеп, қадір тұтуының бір сыры осында болса керек. Бірақ, тағам түрлері көбейген қазіргі заманда адамдар майлы ас мəзірлерінен қаша бастады. Жиі тамақтанатындықтан, көбінесе жеңіл асты тұтынғанды жөн көреді. Осыған сəйкес біздің елімізде де етінің майлылығы аз қой өсіру мəселесі өзекті бола түскен еді. Мұның да жауабы табылған секілді. Соңғы жылдардан бері бір топ ғалым Алматы облысында еті мен жүні қазіргі нарық сұранысына сай келетін «етті меринос» қой тұқымын өсіріп шығарды. Олардың санының өзі 400 мың басқа жуықтады. Біздің елімізде алдағы уақытта, бəлкім, осы қой тұқымы көбірек өсіріліп, кеңірек тарайтын болар. (Соңы 4-бетте).

Естеріңізге сала кетейік, «Рационализатор.KZ» байқауы жекелеген рационализаторларды, сондай-ақ рационализаторлық қозғалысты енгізуші кəсіпорындарды анықтау мен қолдауды мақсат тұтады. Байқаудың телевизиялық нұсқасы «Жылдың үздік рационализаторлық шешімі», «Рационализаторлықты қолдаудың үздік жүйесі» номинациясы бойынша жеңімпаздардың еңбегінен құрылған. Байқауға биыл еліміздің барлық өңірінен өтініштер келіп түсті. Келіп түскен өтініштердің басым бөлігі Астаналық рационализатордың үлесіне тиесілі – барлығы 31 өтініш. Екінші орында ОҚО – 23 өтініш жəне Қарағанды облысы – 16 өтініш, Павлодар облысы – 11 өтініш, Алматы облысы – 10 өтініш. «Жылдың үздік рационализаторлық шешімі» номинациясына келіп түскен өтініштердің 34%-ы машина жасау, 17%-ы металлургия, 14%-ы энергетика, 13%-ы мұнайхимиясы, 11%-ы ауыл шаруашылығы саласына тиесілі. Барлық өтініштердің 5%-ы тау-кен өндірісі, 2%-ы денсаулық сақтау жəне өндіріс, тек 1%-ы телекоммуникация жəне ядролық технология саласына тиесілі. «Рационализаторлықты қолдаудың үздік жүйесі» номинациясы бойынша өтініштердің басым бөлігі мұнай химиясы саласынан келіп түсті. Барлығы – 22%. Одан кейінгі орындарда ауыл шаруашылығы жəне машина жасау салаларына қатысты – 11%. Байқауды өткізудің шарттарына сəйкес, келіп түскен барлық өтініштер арасынан 10 үздік жоба таңдалып алынады. Жоба авторлары Қазақстан ұлттық арнасынан жарық көретін «Рационализатор.KZ» тележобасының кейіпкеріне айналады. Бағдарламада рационализаторлар өзінің рационализаторлық шешімі жайында əңгіме қозғап, өндіріске енгізілген шешімнің тиімділігін көрермендерге көк жəшік арқылы дəлелдеуге мүмкіндік алады. Байқаудың қос номинациясы бойынша жеңімпаздардың есімі қазан айының 18 жұлдызында жария етіледі. 2013 жылғы жалпы жүлде қоры: 1 орын – 2,5 млн. теңге, 2 орын – 1,5 млн.теңге жəне 3 орын – 1 млн.теңге. Байқаудың жалпы жүлде қоры 5 (бес) миллион теңге. «Егемен-ақпарат».

1


4

www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

Тоқсаныншы жылдардың басында нарық келіп есік қаққанда бұрын кəсіпке бейімі жоқ деп есептеліп келген қазақ азаматтарының сəл абдырап қалғаны рас. Қазір, иншалла деп айтайық, даламен бірге қалада да өз шаруасын дөңгелетіп əкеткен жігіттеріміз баршылық.

ҮКІМЕТ

Далаєа да, ќалаєа да ортаќ кəсіпкер Дəулет СЕЙСЕНҰЛЫ.

Солардың бірі абайлық азамат Аян Жарылғапов. Ол солайы солай. Бірақ Аян қазір Семейде тұрады. Енді əңгімені басынан бастап айтатын болсақ... Иə, əңгімені басынан бастап айтатын болсақ, бұл жігіттің ұлылар елінде туып, осында оқып жетілгені бəр-бəрі шындық. Содан ол тоқсаныншы жылдардың басында қалаға аттанып, мамандығы бойынша сондағы №2 автопаркке жүргізуші болып орналасады. Сонсоң «келдім, көрдім, жеңдім» деп атақты қолбасшы Ескендір, Александр Македонский айтпақшы, қалаға келіп көргеннен соң жеңіске жете бастайды. Бұл енді айтқанға ғана оңай. Болмаса ауылдан келген бозбаланың ақыр соңында сол аталған автобус паркінің иесі атануы оңайға түсті дейсіз бе! Паркті жекешелендіріп жатқанда бұның иелігіне бар болғаны бір «Икарус» автобусы тиген. Іскерлігі мен табандылығының арқасында уақыт өткен сайын оның қатары көбейе түскен. Қазірде бұлардағы автобус саны он алтыға жетіп отыр. Олар облыс ішінде Абай мен Ақсуатқа, ел көлемінде Астана, Қарағанды мен Көкшетауға, оның сыртында халықаралық маршрут бойынша Ресей, Қытай, Қырғызстан мен Моңғолияға жолаушыларды тасымалдауда. Аян енді облыс орталығы Өскемен мен Үржарға автобус шығарамын деп отыр. Бүгінгі күні мұнда елуге жуық адам жұмыс істесе, олардың орта табысы сексен мың теңге көлемінде. Демек, бұл ерінбей еңбек етіп келе жатқандардың табысы бұдан да жоғары деген сөз. Міне, Аянның қаладағы тірлігі осындай болса, даладағы тірлігі де кісі қызығарлықтай. Ал оған дəлел керек болса, айтайық. Анада Медеу ауылдық округінде болғанымызда ауыл əкімі Дарын Мұхтарұлы бізді Оразбай сынды кешегі жылқылы байдың атамекені Шұнай тауы жағына бастап алып барған. Бұл өзі ежелден құт қонған өңір. Байлығына мастанып, хакім Абайдың жағасына жармасқан даланың көкжал шонжары əуелі құдайыма, сонсоң Шұнайыма сенемін деген екен. Мұнда бүгінгі заманда да құдайы мен Шұнайына сеніп, жылқы шаруашылығымен айналысып жатқан азаматтар бар болып шықты. Доғалаң мен Аршалы тауларының ортасындағы Сылдыр тауын жайлаған Аянның даладағы тірлігін көргенде жəне риза болдық. Таудың ортасындағы қалашық үлгісіндегі мекен көзге оттай басылған. Бірақ ол жолы иесі болмаған соң, тағы бір айналып

соғармыз деп аттанып кеткенбіз. Арада бір ай шамасында ұлылар еліне келген белгілі абайтанушы ғалым, академик Ғарифолла Есім мен бізді аудан əкімі Тұрсынғазы Мүсəпірбеков пен оның орынбасары Ерлан Ілдибаев жақсыны көрмекке дегендей, Аянның ауылына арнайы бастап алып барған. Қала үлгісімен салынған кот-

тедж, сауна, балаларға арналған алаңқай, үй аралығына егілген екпе шөп, электр стансасының арқасында самаладай жарқыраған электр шамдары, сонша ұқыптылықпен салынған жылқы қоралары көңілге жылылық ұялатады. Бəйге аттарына арналған қора өз алдына. Аянның тіпті көгершін өсірумен айналысатынын көріп жəне сүйсіндік. Аянның қаладағы жекеменшік автобус паркі əкесінің атымен «Жарылғап» деп аталса, мұндағы шаруа қожалығы «Кəусар» деп аталатын көрінеді. Ал Кəусар құдай қосқан қосағы Қалимамен екеуінің ұлдары Құрмет пен Медеттен соң он сегіз жылдан кейін көрген кенжелері екен. Үлкен ұлдарының аты əкесі ұзақ жылғы шопандық еңбегінің жемісін көріп, «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталғанда соған орай қойылған. Қазірде сол Құрмет те, Медет те өмірден өз орындарын тауып үлгеріпті. Аян келесі бір сөз арасында өзінің құжат бойынша шын есімі Елжан екендігін айтып қалған. Сөйтсек, оның өзіндік себебі бар екен. Яғни бұл төртінші сыныпқа

көшкенге дейін нағашы əжесі Мағрипаның қолында өсіпті. Ал осы кісінің тұңғыш анасы Əсеу болса кешегі жан-жақты талант иесі Жəнібек Кəрменовтің туған апайы болып табылады. Неге екендігі белгісіз, Мағрипа əжесі мұны Аян деп атап кетіпті. Содан беріде мұны абайлықтар мен семейліктер Аян деп біледі. Енді Сылдыр тауының етегінде жылқы шаруашылығын өркендетіп келе жатқан Аянның шын мəнінде бəйге төрінен көрініп келе жатқандығына тоқтала кетсек дейміз. Айталық, екі жасында Қап тауынан алып келген «Милагрыс» атты жүйрік байталы соңғы екі жылда төрт автокөлік ұтып үлгеріпті. Бұлар оны енді Президент кубогіне арналған жарысқа апарып қосқалы отыр. Қап тауынан əкелген жəне бір сəйгүлігі «Без боя» деп аталады. Онысы кезінде əлемдік бəйгеде үштікке ілігіпті. Ол сəйгүлігі де осы жаққа келгелі екі машина ұтып үлгеріпті. Өткен жылы Көкпектіде өткен жарыста алған бас бəйгесін сондағы жетім балалар үйіне сыйға тартқанын Аянды білетіндер айтып жатты. Бұл енді тай жарысында топ жарып келе жатқан «Хабар» мен «Еларна» атты сəйгүліктерінен де үлкен үміт күтіп отыр. Осы орайда, Аян өзіне үлкен қолқабысын тигізіп келе жатқан осындағы шаруашылық жетекшісі Бауыржан Байдүйсенов пен бас бапкер Бекен Абақановтың атына ақ тілегін білдіріп жатты. Жылқы малын асылдандыру, бəйге баптау солардың мойнында. Ал оларға бар жағынан қолайлы жағдай жасау менің міндетім дейді ол. Аян солай десе, мұндағылар оның мəрт тігін айта келіп, тамақтан тарығып көрмегендіктерін, орта табыстары алпыс мыңнан айналып отырғандарын ризашылықпен мəлімдеген. Аудан басшылары да Аянның қолы ашық екендігін соған мысал келтіре отырып айтқан. Айталық, Қарауыл мен Семей аралығында жүріп-тұратын мұның автобусындағы баға мейлінше төмен. Мұның сыртында ол басқадай түрлі шаралар кезінде жерлестеріне көлікпен көмектесіп тұратын көрінеді. Медеу ауылына көмегі өз алдына. Жалпы, ұлылар елінде өтіп жататын шаралардан Аян бауырымыздың сырт қалған жері жоқ, – дейді аудан əкімі Тұрсынғазы Жантұяқұлы. Міне, дала мен қалаға ортақ кəсіпкер Аян Жарылғапов осындай азамат! Мұндай азамат тар барда еліміздің ырысы ортаймайтындығына кəміл сенесің. Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы.

Аяќ киім де жґндейді, кілт те жасайды «Даму» қорының Ақтөбе облысындағы аймақтық филиалында «Даму-Көмек» бағдарламасы бойынша мүмкіндігі шектеулі жандарға көмек көрсету жалғасын табуда. Бұл жолы қор екінші топтағы мүгедек кəсіпкер Ғани Сырлыбаевқа кілт жасауға арналған құрал-жабдықты сыйға тартты. Отыз алты жасар Ғани 2001 жылы жол апаты салдарынан мүгедек болып қалған-ды. Алайда, тағдыр артқан қиындыққа мойымаған ол ілгері күнге үмітпен қарап, өмір сүріп келеді. Қайсар жігіт қол-аяғы балғадай жастардың өзі атқара алмайтын шаруаларды дөңгелетіп жүр. Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

– Өзімнің мамандығым – ұста, бірақ апаттан кейін жұмыссыз қалдым. Үйде бос отырғым келмеді, сондықтан аяқ киім жөндейтін шеберхана ашуды ұйғардым, бұл істе əжептəуір тəжірибем де бар еді. Зейнетақымнан ақша жинап, дүңгіршек пен құрал-сайман сатып алып, ісімді бастадым, – дейді Ғани. Ғанидың аяқ киім жөндеумен айналысқанына үш жыл болды. Өзінің тұрақты тұтынушылары да бар, жөндеуден басқа аяқ киім тігумен де айналысады. Ғани Ресейде арнайы мектепте аяқ киім өндіру ісін оқуды армандайды. Кейде аяқ киім жөндеуден басқа кілт жасауға тапсырыстар да түседі екен. «Даму-Көмек» мүгедек кəсіпкерлерге қолдау көрсету бағдарламасы туралы мен газеттерден оқыдым. Өзімнің кілт жасайтын құрал-жабдықтар сатып

алуға қаражатым жетпегендіктен көмек сұрауды ұйғардым. Осындай жақсы адамдар табылғанына ырзамын», дейді ол. Ғани Сырлыбаевқа демеушілік көмекті «Халал» ЖШС директоры Асхат Сисен көрсетті. Бұл кəсіпорын «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы бойынша такси қызметін көрсету үшін көлік сатып алуға жеңілдікпен несие алған болатын. – Біз мемлекет тарапынан мықты қолдау көрдік, енді өзіміз мүмкіндігі шектеулі кəсіпкерге

көмек беруді ұйғардық. Біздің кəсіпорын жаңа ғана дамып келе жатыр, өкінішке қарай, мұқтаж адамдардың барлығына бірдей көмектесу əзірге қолымыздан келмей тұр, – дейді Асхат Сисен. Бұны нағыз кəсіпкерліктің əлеуметтік жауапкершілігін түсінудің үлгісі десе де болғандай. Осындай имандылық қадамдары арқылы мүмкіндігі шектеулі жандар өздерін қоғамның толыққанды мүшесі ретінде сезінеді. Ақтөбе облысы.

ҮКІМЕТ (Соңы. Басы 3-бетте).

Міне, осы бір жайтты республикалық қой өсірушілер съезі өткен Алматы облысының əкімі Аңсар Мұсаханов та орынды атап көрсете кеткендей болды. – Қой шаруашылығы саласының өркендеуіне мемлекет тарапынан зор көңіл бөлініп, үлкен қолдаулар жасалуда. Жоғары жақтың демеуі тұрғылықты халқының 70 пайыздан астамы ауылды жерді мекендейтін Алматы облысы үшін аса маңызды. Бізде мал шаруашылығы, оның ішінде қой шаруашылығы соңғы жыл-

бағдарламаны жүзеге асыру үшін аталған облыста 2012 жылы қой өсіруге талпыныс жасаушылар үшін 200 миллион теңге қаржы бөлініп, ол қаржы сəтті игерілген. Бағдарлама былайша жүзеге асады. Ең алдымен, оған қатысушы ауыл тұрғындары анықталады. Олардың əрқайсысына арнайы келісімшартпен 100 бас ұсақ мал беріледі. Мал алушының міндеті – бес жылда осы малды көбейтіп, оның 200 басын қайтадан қайтарып беру. Мал алушы дұрыс жұмыс істеген жағдайда оның өз қолында кемінде 300 бас мал қалуы тиіс. Сөйтіп, ол бақуатты шаруаға айналады.

дары біршама өркендеуге ие болып, бір кезде жоғалтып алған биіктерін қайта бағындыра бастады. Қазіргі кезде облысымыздағы қой шаруашылығы дамуында үлкен ілгерілеу бар. Бүгінгі күні еліміздегі жалпы саны 18 миллионнан асатын қой-ешкінің 4 миллионға жуығы Алматы облысында жəне оның ішіндегі асыл тұқымдылар қатары алға жылжыған уақытпен бірге артып келеді. Қазақтың биязы жүнді, арқар-меринос, Австралия мериносы, Қазақтың етті биязылау жүнді қойларымен бірге кейінгі жылдары Дегерес, Гемпшир, еттімайлы Еділбай, Сарыарқа, қазақтың қылшық жүнді құйрықты қойларының тұқымдары да көбеюде. Жетісулық ғалымдар мен шопанфермерлердің еңбегінің нəтижесінде облыста биязы жүнді, етті-жүнді бағыттағы «етті меринос» тұқымы шығарылғанын да мақтанышпен айта кеткен жөн. Бүгінде жергілікті фермерлер мен ғалымдар мал басын асылдандырып, қолда бар тұқымның генофондын сақтауда үлкен жұмыстар атқаруда, – деді ол өз сөзінде. Жалпы, атам қазақтың негізгі кəсібі саналатын қой шаруашылығын бюджет пен инвесторлар қаржысы арқылы қолдау тəжірибесі, соның ішінде жайлаудағы жайылымдықтарды тиімді пайдалануға деген талпыныс ел өңірлерінде осы уақытқа дейін көрініс беріп үлгергендігін айта кетсек артық болмас. Соның бірі – Шығыс Қазақстан облысының əкімі Бердібек Сапарбаевтың бастамашылығымен қолға алынған «Жайлау» бағдарламасы. Осы

Осы бағдарламаны жүзеге асыру барысында ірі қара өсіремін деушілердің де ұсыныстары жүзеге аса бастады. Осындай тілек білдірген адамдарға 8 мың бас сиыр сатып əперілді. Ал биылғы жылы бағдарламаның сəтті іске аса бастауы нəтижесінде облыстық бюджеттен бөлінген қаржы былтырғыдан əлдеқайда асып түсіп, 327,8 миллион теңгені құрап отыр. Осы қаржыға кем дегенде 140-тай шаруашылық құрылуы тиіс. Жекелеген облыс тəжірибесіндегі осы қанатқақты жоба енді республика бойынша кең көлемде қолға алынатыны, бұған мемлекеттік бюджеттен қаржы қарастырылатындығы белгілі болып қалғандай. Алматы облысында өткен қой өсірушілердің республикалық бірінші съезінде айтылған жаңалықтарды біз осылай деп қабылдадық. Осы ретте мемлекетіміздің ауыл шаруашылығындағы саясаты байыпты да салмақты екендігін, заман талабына сəйкес оны біртебірте рет-ретімен қолға алынып, жүйелі жолға түсе бастағандығын газет оқырмандарының есіне тағы бір сала кетсек, артық емес секілді. Бұл саладағы мемлекеттік қолдау саясаты ең əуелі барынша маңызды жəне неғұрлым жедел жемісін беретін стратегиялық сала – астық саласын мемлекеттік тұрғыда қолдау ісінен бастау алған болатын. Елімізде тұңғыш рет «Астық туралы» арнайы заң қабылданып, бұл саладағы қарым-қатынас мəселесі ретке келтірілді. Астық өсірушілерді қолдау

Ќойєа да кезек келгендей

бағыттары айқындалды. Соның нəтижесінде Қазақстан қазір əлемде неғұрлым көп астық экспорттайтын жеті жетекші елдің қатарына қосылды. Ал ұн экспорты жөнінен бірінші орынға шықты. Астық Қазақстанның əлемдік рыноктағы брендтік тауарына айналып үлгерді. Мұнан кейін мемлекет мақта шаруашылықтарын реттеу, мақта өсірушілерге қолайлы жағдай туғызу, ішкі рыногымызды көкөніс өнімдерімен қамту мақсатында көптеген жұмыстар жүргізді. Бұл шаралар да жақсы нəтижелерін бере бастады. Осыдан кейін мемлекет ірі қара етінің экспортын жолға қою мақсатында үлкен бағдарлама қабылдап, соны жүзеге асыруға кірісіп кетті. Бұл бағдарлама осы іске қандай өзгеріс енгізгендігін, бағдарламаға қосылған ірі қара өсірушілер айқын сезініп отыр деп ойлаймыз. Енді міне, кезек атам қазақтың негізгі кəсібі қой өсіру ісіне де келгендей. Біздің ойымызша қой шаруашылығын қолдаудағы негізгі мақсат ауыл халқын жұмыспен қамту, қолдарын бақуатты тұрмысқа жеткізумен қатар Қазақстанның ұлан-байтақ даласын, оның сайы мен саласын, ойы мен қырын, аса үлкен аумақты алып жатқан шөлейт жерлері мен тау жайылымдықтарының ресурстық əлеуетін ашып, тиімді пайдалана білуде жатса керек. Алла тағала Еуразия аталатын алып құрлықтың қақ ортасында жатқан байтақ өңірді, асты толы қазына, ал бетіне алтын астық пен төрт түлік малды қаптатуға болатын ырысы мол Жерұйық мекенді өз тарихында мың өліп, мың тірілген, сұрапыл замандардың небір сұрқияларын бастан кешкен, бірақ соған қарамастан кеңқолтық, қонақжай қалпында қала берген ақкөңіл қазақтың маңдайына жазған екен. Ендеше, Алланың берген осы сыйын орынды пайдаланып, халықтың игілігіне неге жаратпасқа. Бүгінгі ауыл шаруашылығы саласында сауатты да салиқалы қолға алынған мемлекеттік саясаттың астарынан біз осыны көреміз. Демек, ештеңе естен шыққан жоқ. «Жоқтан бар пайда болмайтыны секілді, бар дүние де ешуақытта жоғалмайды». Тек барлық мəселе жас та тəуелсіз Қазақстан мемлекеттігінің ес жинап, етек басуында тұрды. Ендеше, алдағы онжылдықтарда қазақтың ата кəсібі қой шаруашылығы да бір кездердегідей дүрілдеп дамитын болады. Тек, еңбек ету жолында белімізді бекем буып, осы жақсылықтарды шын ниетімізбен қабылдауға өзіміз əзір болайық.

Жўмыс ыќыласќа їйіріледі Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Гауһардың жас болса да өмірден түйген бір қағидасы бар. Ол – алға талпыну, еңбек ету. Ол мұны ауылда бала кезінен жұмыс істеп өскендігі болар деп түйеді. Мектепті бітірген соң, Астанада тұратын ағаларына барды. Сонда Қарағанды экономикалық университеті филиалының бухгалтер жəне аудит факультетіне оқуға түсті. Дипломын алған соң жұмыстың ретіне қарай Алматы, Қостанай қалаларында тұрды. Бірақ ауылдан кетсе де, Гауһар ата-анасын, туған үйін жиі ойлай беретін. Өзінің алдындағы, кейінгі бауырлары мектепті бітірген соң оқуға кетті, одан əрқайсысы өз алдына үйлі-баранды болды. Солардың арасында ата-анасына көбірек қолқабысын тигізген де өзі екен. Сондықтан болар, оларға тым бауыр басқан. Сыртта жүрсе де есінен бір шықпайды. 2010 жылы өзінің сүйікті əкесі Əділбектен көз жазып қалды. Бұл қайғы анасына да, өзіне де ауыр тиді. Астанада істеп жүрген жұмысын тастап, сонау шалғайда жатқан Қамыстысына қайтып келді, анасының қасында болды. Үйде қарап отыра беруге Гауһардың дəті шыдамады. Тірі адам тіршілігін жасауы керек екен. Анасының зейнетақысына қараудың өзі ұят-ау... Еңбексіз қарап отыру – Гауһардың бойына сыйыспайтын мінез. Бірақ оған алақандай аудан орталығында бухгалтерлік жұмысты кім бере қояды? Осылай əрі-сəрі жүрген кезде «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бағдарламасы туралы естіді. Аспаздық мамандықты игеруге жазылды. – Қостанайдағы Индустриялық-педагогикалық колледжде үш ай аспаздыққа оқып келдім. Бағдарлама шеңберінде жолақым, тұрған орным тегін, оның үстіне стипендиясын айтпайсыз ба?

Əйел адамға асхана сырын жақсы білу ең бірінші парыз. Мен осыны ойладым, оның үстіне аспаздық өнер мамандығыма айналса, ол арқылы нəпақамды тапсам ғанибет емес пе? Мұндай мүмкіндікті кім жасар еді маған? – деп ағынан жарылды Гауһар.

əртүрлі етіп тіледі. Өзінің үйінде де бұл тағам түрі жиі пісірілетін. Қандай тамақтың да дəмділігімен қатар, дастарқанға қойғандағы сыртқы көркінде де көп мəн бар. Ол адамның тəбетін ашып тұруы керек. Етті де сортқа бөліп, оның пісіру, қайнату, қуыру сырларын

Ол үш айлық курстан көп нəрсе үйренді. Қамырдың түртүрін ашытатын болды. Нанға, тəтті тоқашқа, бауырсаққа, бəлішке ашытылатын қамырдың əрқайсысы əртүрлі тəсілмен дайындалады. Ал үйде болса осының аражігі оншалықты ажыратылып жатпасы анық. Гауһар аспаздықтың өнер екенін түсініп қайтты. Жылдың қай мезгілінде болсын салмасу пісірмейтін үй кем де кем. Оған салатын қамырды əр əйел

меңгеріп алды. Жас қыз осының барлығы да бүгін өзіне жұмыс, ертеңгі бүкіл өміріне азық екенін жақсы сезінеді. Қолына аспаз мамандығының куəлігін алып шықты. Гауһар Тұрдығалиева курсты бітірген соң бір айдың ішінде, яғни шілде айының аяғында Қамысты ауданындағы «Қайрат» ЖШС-ге аспаз болып орналасты. Мұндағы əріптестерімен бірге жұмысшыларға түстік, кештік

тамақ дайындайды. Курста үйренген аспаздық өнерін салғаннан кейін, ол дайындаған тамақтың қай сысы болса да тіл үйіреді. Жұмыстан шаршап келіп, дастарқанға отырған жұмысшылар аспаздарға рахметін айтып жатады. – Көпшілік жастар жұмыссыз бос жүреді. Жұмыс табылмайды емес, олар бармайды. Талпынған жанға əрқашан да жұмыс бар. Егер мен жоғары білімім бар, бухгалтер болуым керек деп үйде отыра бергенімде, осы күнге дейін жұмыссыздар қатарында болар едім. Бағдарламаның арқасында мен аз ғана уақыттың ішінде жаңа мамандық игеріп алдым. Кім ұтты? Мен ұттым, əрине! Мүмкіндікті пайдалану керек,– дейді Гауһар қуанышпен. Гауһардың ойынша жастар қазіргі уақытта қолынан келгенше, уақытының жеткенінше мамандықтарды игеру керек. Қазақ «қолы қимылдағанның – аузы қимылдайды» демей ме? Өйткені, бұл нарық кезі. Өзі əрі бухгалтер, əрі аспаз. Оған жұмыс табу мүмкіндігі ұлғайды. Енді ол массажист, үзуші мамандығын да игеріп алуды ойлап жүр екен. Адамдармен тез араласып кететін, мінезі ашық қыз асхана меңгерушісіне жаз айларында көкөністі көбірек пайдалануды ұсынды. Қандай тамақ пісірілсе де Гауһар оны көк пияз, аскөк, ақжелек сияқты астың дəмін келтіретін ас шөптермен безендіріп жатқаны. Жұмысшылар асханасының көркі де, дəмі де мейрамханалар дастарқанынан кем соқпайды. Аспаздар Гауһардың елгезектігімен қатар, аспаздық мамандыққа деген ынтасына сүйсінеді. Адамды алға сүйрейтін ынта екенін жасы одан əлдеқайда үлкен аспаз ауылдастары енді түсінгендей сүйсіне қарап қалғанын байқай бермейді. Қостанай облысы, Қамысты ауданы.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары:

2

Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.kz www.mz.gov.kz www.mtk.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі Экономикалық даму және сауда министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.minjust.kz www.emer.kz www.mk.gov.kz www.minagri.kz www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.memr.gov.kz

wwww.mit.kz www.stat.kz www.mts.gov.kz


www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

 Мұқан Төлебаев – 100

Мəѕгілік мўра Биыл 100 жылдық мерейтойын бүкіл қазақ даласы кеңінен атап өтіп жатқан Мұқан Төлебаев есімі еліміздің музыка өнері тарихында аса көрнекті композитор, қайталанбас ерекше дарын иесі ретінде есте қалғаны мəлім. Оның бойындағы қасиеттің қай-қайсысына да бүгін жеке-жеке тоқталып, рухына иіліп тағзым ету ұстаз алдындағы бəріміздің ортақ парызымыз бен адалдығымыз болып саналады. Менің де қолыма алып, өткен белестердегі ағаға деген сағыныш пен сүйіспеншілікті, жүрекжарды лебізді ақтаруыма бүгінгі ел-жұртының осынау ақ, адал пейілі əсер етіп отыр. Нұрғиян (Алтын) КЕТЕГЕНОВА,

Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі.

Қазақ кəсіби музыка мəдениетінің не гізін қалаған аға буын композиторлар Е.Брусиловский, А.Жұбанов, Л.Хамидилермен біте қайнасып, рухани жағынан бірбірін байытып, толықтыруы ХХ ғасыр мəдениетіне небір ғажайып, інжу-маржан дүниелердің келіп қосылуына ықпал еткені өз алдына бөлек əңгіме. Мысалы, қазақ ұлттық музыка мəдениетіндегі классикалық кезеңнің А.Жұбанов пен Л.Хамидидің сол кездегі «Абай» операсынан, болмаса Е.Брусиловскийдің «Сарыарқа» симфониясындағы «Балбырауын» мен М.Төлебаев шығармаларынан бастау алуының өзі не тұрады? Ұлттық классикамызға жататын «Біржан-Сара» операсы, «Коммунизм оттары» кантатасы, оркестр мен скрипкаға арнаған поэмасы, «Қазақстан» симфониялық поэмасы, сонымен қатар басқа да əндері мен романстары музыка мəдениетінің барлық деңгейдегі талаптарына жауап бере алуымен құнды болып есептеледі. Саң лақ суреткердің жоғары са па лы көркем шығармалары əр алуан формасымен, стиль ерек шелігімен, тереңдігімен, мазмұндылығымен дара тұратыны тағы ақиқат. Мұқанның өнерге деген құштарлығын оятып, қалыптастыруға

ол өскен ортаның əжептəуір əсер еткенін қолымыздағы барлық дəйек дəл нақтылайды. Өсутолысуына куə жер жəннаты Жетісудың өзі халықтық музыканың тұнып тұрған мекені десек, сондай керемет топырақтың қасиетіне қанып өскен өрен жастықтың жайлауына небір жауһар да жасампаз өнерді қондыра білді. Поэзияға, əн мен əуенге құштарлық, суырыпсалмалық келешек арнаны айнадай таза етумен бірге, төл айдынға музыкалық дарын мен ақындықты қатар құйды. Ұлт композиторлары арасында алғаш жоғары кəсіби музыкалық білім алған адам ретінде шығармашылықтың алдыңғы легінде тұратын композитор соғысқа дейін Мəскеудегі Қазақ студиясында оқып, мұны аяқтағаннан кейін П.Чайковский атындағы консерваторияның композиторлық бөлімінде Б.Шехтер, Р.Глиэр мен Н.Мясковский сияқты танымал тұлғалардан тəлім алды. Екінші дүниежүзілік соғыс тұсында «Тос мені, тос», «Кестелі орамал» əн-романстары мен оркестр мен скрипкаға арналған поэмасы ел арасына кеңінен тараса, мұнан кейін Е.Брусиловскиймен тығыз шығармашылық байланыста болуының нəтижесінде тамаша туындылар дүниеге келді. Екеуінің 1945 жылы бірігіп жазған «Амангелді» операсы мен бір жылдан кейінгі өзінің əйгілі «Біржан-Сара» операсы арқылы

қазақ ұлттық опера өнерінің шыңына табан тірей алды. Жоғарыда аталған əндері мен шығармаларынан Мұқанның тамыры үзілмеген халықтық сазды еуропалық классикамен шебер біріктіріп, тонның ішкі бауындай үйлестіре білген биік үнін танимыз. «БіржанСара» бүгінде тек қазақ музыка мəдениетіндегі соны құбылыс емес, сонымен қатар əлемдік өркениетке қосылған зор табыс болып табылады. Терең арналы сахналық полотноның ұлттық классикамыздағы бояуы қанық, болмысы анық, бірден-бір төл

туындыға айналуы Мұқан үнінің үзілмей, бүгінгі ұрпақ арманымен ұштасып жатқанын аңғартады. Əсіресе, мұнда халықтың тыныстіршілігіндегі өзгерістер шынайы бейнелермен, суреттермен тұшымды өріліп, операның либреттосын жазған академик Қажым Жұмалиевтің тілімен айтқанда: «...Мұқан кейінгі ұрпаққа өлместік мұра, өшпестік ат, үлгі етерлік өнеге қалдырды». ХІХ ғасырда өмір сүрген қазақтың аса көрнекті əншісі, ақыны Біржан Қожағұловтың бейнесін сахна санасына сіңдірудегі композитордың еңбегі өлшеусіз десек, бұл ретте

оның əр шығарманы неше түрлі майталман əншілердің орындауын да естіп, тамашалап барып игілікке айналдырғаны айрықша атап өтуге лайық. Əсіресе, Жүсіпбек Елебеков пен Қосымжан Бабақовтың өңдеуіндегі үлгісіне қатты қызығып, көңіл аударғаны бейжай қалдырмайды. Тіпті, соңғысына өзі ат арытып, артынан іздеп барғаны мəлім. Қ.Бабақов композиторды ерекше есте сақтау қабілетімен, музыкалық талантымен кереметтей таң қалдырған көрінеді. Халық композиторлары Жаяу Мұса, Ыбырай, Біржанның, сондай-ақ, халық əндерінің кеніне кезігеді. Оларды тізе берсек, «Айтбай», «Бурылтай», «Жанбота», «Біржан сал», «Адасқақ», «Ақтентек», «Жамбас сипар» сияқты кемпірқосақтың алуан өрнегіне ұқсайтын үздік үлгілер көгімізді толтырып жібереді. Бір сөзбен түйсек, «Біржан-Сараның» төңі регіне қазақтың, жалпы барлық аймақтың ақыл-ой бірлігі шоғырланды. Қажым Жұмалиев либреттоның поэтикалық мəтінін жұмырлай келгенде, Абайдың «теп-тегіс, жұмыр келсін айналасы» деген талабы тапжылмай орындалды. Қ.Бабақов орындауындағы Біржанның əні бас кейіпкер бейнесін халыққа шынайы жеткізу идеясын жүзеге асырып жіберді. Алғашқы қойылым 1946 жылғы 7 қарашада Абай атындағы қазақ академиялық опера жəне балет театрында өтті. Осы оқиғаға куə болған белгілі композитор Е.Брусиловский: «Спектакльдің табысты өткені даусыз. Жекелеген əншілер, хор, оркестр, жалпы барлық өнерпаз жоғары кəсіби шеберлікте өнер көрсетті. Бағы жанды деген осы – ав тор мен қойылымның жұлдызы қа тар жарқырады... Бұл қазақ музыка театрының мерекесі. «Біржан-Сараны» қазақ аудиториясы шын жүректен сүйіп қабылдады. Əр спектакльге қошеметтеп қол соғылды. Күні кеше əлі ешкім есімін жыға тани қоймайтын Мұқан Төлебаев даңқы бірден аспандап, қазақтың тұңғыш кəсіби композиторы атанды» деп əсерлеп жеткізді.

Жан алауы сґнбейтін тўлєа Мұқан Төлебаев сынды тұлға жайында əңгімелеу əрі оңай, əрі қиын. Оңай болатыны, менің жүрегімде оның музыкасы осы уақытқа дейін өмір сүріп, сол музыканың сиқырлы алауы сөнген емес. Сондай-ақ, тау тұлғаның жан жылуы да жүрегімде сақталыпты. Ал, бүгінгі күні өткен ғасырдың 50-80-ші жылдары аралығында қазақстандықтардың үш-төрт буыны шөл қандырған, солардың бойына сіңген, жарқылдаған, лирикалық көтеріңкі, ерлік пен патриоттыққа толы əуендерді ести алмайсың. Төлебаевтай тұлға жайында əңгімелеудің қиындығы сонда. Заманауи жастар мен жасөспірімдерді, тіпті, үлкен буынды интернет кеңістігін, радиоэфирлер мен телеэкрандарды жаулап алған құрғақ əрі өлі попмузыкаға бір қара күш шегелеп тастаған сияқты. Əсіресе, жастардың құлағынан түспейтін құлаққаптарды көрген кезде еріксіз осындай ойға берілесің. Лəйлə МҰХАМЕДЖАНОВА,

музыка зерттеушісі, Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі.

Иə, жаңа заман жаңа музыканы, ырғақты, өлеңдер мен картиналарды, жаңа мүсін өнерін тудырды. Бұл өмірдің заңдылығы. Бірақ, осы бəрімізге де «қолжетімді» музыкада бізді табындырған, Мұқан Төлебаев сияқты алыптардың шығармашылығына іңкəр еткен жоғары рухани күш пен сезімнің сұлулығы, адал да аңғал ізгі ниет пен жігерлендіретін идеялар бар ма? Бұл енді риторикалық сауал... Мен музыканттың, зерттеушінің жəне жəй ғана ықыласты тыңдаушының көзқарасымен Қазақстандағы музыка мəдениетінің композиторлық шығармашылық

саласында жеткен жетістігін əңгімелегім келеді. Евгений Брусиловский, Ахмет Жұбанов, Латиф Хамиди сияқты жазбаша дəстүрмен кəсіби музыканың негізін қалаған, оған қоса А.Затаевич, Б.Ерзакович жəне П.Аравин сынды ғалымдармен бірге сарқылмайтын рухани қазынаны жинақтап, оны қазақ халқының өзіне қайтарған тұлғаларды тарих ұмытпайды. Бұл рухани қазына – эпикалық аңыздар, əн мен күй, жүздеген жылдар бойы қазақ халқының кез келген ауылы мен кез келген шаңырағынан еркін самғаған поэтикалық шығармашылық еді. Осы бір мезетте өнер аспанында өз үнімен, өзінің аса таланттылығымен Мұқан Төлебаев сияқты жұлдыз пайда болып, оның сəулесі маңайын жарқыратып

тұрды. Ол қазақстандық композиторлар мектебін қалыптастырушылар мен халық арасында «Құдіретті тізбек» деген атауға ие болған (ХІХ ғасырда Ресейдегі танымал орыс композиторлар мектебін солай атайтын) немесе Сыдық Мұхамеджанов, Ғазиза Жұбанова, Құддыс Қожамьяров жəне жуырда ғана дүниеден өткен Еркеғали Рахмадиев секілді композиторлардың «Үлкен төрттігінің» арасын жалғаған көпір сынды болатын. Ізашарлар «тізбегінің» орталық тұлғасы композитор Мұқан Төлебаевтың айналасында ең есте қалатын, жап-жарық, қазақ музыкасының дамуы мен гүлденуін бейнелейтін шығармалар дүниеге келді. Шығармашылық иелерінің келесі буыны саналы түрде немесе тұқым қуалайтын гендік қасиет арқылы жасы үлкен əріптестерінің рухани жаңалықтарын қағып алып, өз таланттарының күшімен, туған жердің жүрек дүрсілін тыңдай алатын қабілеттерімен əрі қарай жалғап əкетті. ...Ал, бүгін... Композиторлардың жаңа буыны өз ұстаздарының суреткерлік тəжірибесі мен рухани өсиетінен тым алыстап кеткен жəне ең өкініштісі, тым жедел қол үзген. Мүмкін, жас буын дəл осыны қаламаған да шығар? Композиторға қажетті өмірлік, əлеуметтік, танымдық тəжірибелерден жырақ кететіндіктерін білмей тұрып, авангардқа жақын болу үшін «өз арбаларын» өздері сүйретуді

жөн көрді ме, кім білсін? Бірақ, бұл эксперименттерден (аздаған шығармаларды қоспағанда) не шыққаны келесі мақаламыздың тақырыбы болсын... ...Мұқан Төлебаев туралы алғашқы естелік – бұл əкем, композитор Сыдық Мұхамеджанов пен анам, əдебиет зерттеушісі Қалдыкүл Тəтібекованың «Біржан-Сара» операсы жайындағы (Либреттосын Қажым Жұмалиев жазған, 1946 жылы тұңғыш сахналанған) əңгімелер. Жалпы, мен ата-анама, олардың музыкант достарына жəне менің балалық шағымдағы республикалық радио мен телевидениеге ризамын. Олар бізге ұлттық рухтағы музыканы, дəлірек айтқанда, Біржан мен Сараның махаббат пен адалдық жайындағы таңғаларлық сюжеттерін, өнердің құдіретті күші мен оған қызмет етушілерді жəне басты шабыттандырушы күш – туған жерге, елге, оның тарихы мен дəстүріне, моральдықэтикалық идеалдарына деген адалдықты таңғажайып бояуымен жеткізе алған болатын. Біз Құрманбек Жандарбеков, Əнуарбек Үмбетбаев, Күлəш Байсейітова, Байғали Досымжанов, Шабал Бейсекова сынды теңдессіз əншілердің тірі дауыста əн салғанын жəне сол кездегі оркестрдің əуенін тыңдап өстік жəне «өскен кезде тура осындай шедевр жазамыз» деп армандадық. Өйткені, нақ осы музыканың арқасында біздің жас жүрегімізде өз шығармашылық күшімізге жəне сұлу əрі шынайы өнер тудыратындай мүмкіндігіміз бар екеніне сенім пайда болған еді. Мұқан Төлебаевтың «БіржанСара» операсы адам энергиясының, шығармашылығының, сондай-ақ, ұлы композитордың нағыз рухани күшінің ғарышта шоғырландырылған кесек дүниесі, ол қазақ музыкалық-сахна өнері бағындыра алмаған шың, сондай-ақ, композитордың кіші буын əріптестерін опера жанрында С.Мұхамеджановты «Жұмбақ қыз», «Ақан сері-Ақтоқты», Ғ.Жұбанованы «Еңлік-Кебек», Е.Рахмадиевті «Қамар сұлу», «Алпамыс», Құддыс Қожамьяровты «Садыр Палуан» жəне басқа да композиторларды сахналық қойылымдардың інжу-маржандарын дүниеге əкелуге шабыттандырған үлкен өнер туындысы ретінде қала береді. ...Мұқан Төлебаевпен ең алғаш кездескен сəтімді ешқашан ұмытпаймын. Əкем Алматыдағы Құрманғазы атындағы консерваторияға барар жолда өте сымбатты, мен үшін жұмбақ көрінген бір кісімен жылыұшырап амандасып, əңгімелесе бастады. Бейтаныс жан менің атымды атаған кезде мен оның жүзіне қарап, көзқарасы жүрек құпияңды біліп алатын немесе жан ауруыңды сезе қоятын сиқыршыныкіне ұқсайтынын аңдадым. Алғашқыда оның көзі күлімдеді, сосын алақанымен тұлымшағымнан сипады.

Рөлдерді сомдауға бірқатар мəдениет қайраткерлері, белгілі тұлғалар атсалысты. Осы тұста Құрманбек Жандарбековті, суретші Анатолий Ненашевті, оркестрдің бас дирижері Григорий Столяровты айтпай тұра алмайсыз. Басты бейнелерді сомдаған қос құрамның əртістерінен, əсіресе, бірінші құрамда өнер көрсеткен Əнуарбек Үмбетбаев пен Күлəш Байсейітованың шеберлігі төл туындыны əлемдік музыка жауһарларының қатарына жақындатты. Екінші құрамдағы əртістер де осал жандар емес – Байғали Досымжанов пен Шабал Бейсековалар. Қысқасы, екі құрамға да лайықты жандардың іріктелуі спектакльдің бірте-бірте дамып, толығуына, қалыптасуына көп жағдай туғызғанын айтуымыз керек. Мəскеуде оларға өте жоғары баға берілді. Ал 1949 жылы Мұқан Төлебаевқа, қоюшы-режиссер Құрманбек Жандарбековке, суретші Анатолий Ненашевке, бас ты рөлдердегі Əнуарбек Үмбетбаев пен Күлəш Байсейітоваға, Байғали Досымжанов пен Шабал Бейсековаға КСРО Мемлекеттік сый лығының лауреаты атағы берілді. Жаны еңбекпен егіз Мұқан өзіне жүктелген қай жұмысты да адал атқаратын еді. Абай атындағы қазақ академиялық опера жəне балет театрының директоры (1955 ж.), Қазақстан Композиторлар одағы басқармасының төрағасы (19591960 жж.), КСРО Компо зиторлар одағы басқармасының тұрақты мүшесі (1947 ж), Жоғары Кеңестің депутаты сияқты басшылық баспалдақта қалған іздерінің өзі бір төбе. Солай десек те, композитор өзінің кіршіксіз таза қалпын сақтап қала білген бірегей тұлғаның бірі. Жəне де Қазақстандағы қазіргі заманғы музыканың жаңа кезеңі дəл осы есіммен тығыз байланысып жатыр. Ұлттық музыка өнерінің кəсіби жанрларына тың жаңалықтар əкелетін мұндай тұма бастаулардың көзі ешқашан бітелмесін, лайым.

Кенет оның жүзі жылып сала берді. Бейтаныс адамның бүкіл сезімдерін сыртқа лап еткізіп шығармайтынын, өзінің жақсы көретінін там-тұмдап қана жеткізіп, күшін басқа бір басты нəрсеге сақтайтынын түсінгендей болдым... Шығармашылық жұмысын жалғастыру, меңдеген науқасымен күресу жəне əрі қарай өмір сүру үшін жан қуатын сақтайтынын кейіннен түсіндім əрине... Мұқан Төлебаевтың маңдайына жазылғаны – 47 жас болды. ...Егер Композиторлар одағы төрағасының өмірі кенеттен үзіле кетсе, одақты кім басқарады дейтін мəселе шешілген сол бір ауыр күндерді еске түсіріп отырмын. Ата-анамның əңгімесі жəне ата-анам мен музыканттар қалдырған естеліктер бойынша, сол кездерде жанын ауру меңдеген, төсектен тұра алмай қалған Мұқан Төлебаев көп ойланған соң, Композиторлар одағының басшылығын үйіне шақырып, өзінің шығармашылық өсиеті мен таңдауын, яғни, өзі қайтыс болған жағдайда композиторлар съезінде ең жас əріптестерінің бірі, 35 жастағы Сыдық Мұхамеджановты Қазақстан Композиторлар одағының басшысы ретінде ұсынатынын жариялайды. Мұқан Төлебаев өз шешімін өте сенімді түрде бекіткен: «...Сыдық жастығына қарамай əлден танымал композитор.Талантты əндер мен Абай өлеңдеріне шығарылған романстардың, «Шаттық Отаны» дейтін танымал симфониялық күйдің (Жамбыл атындағы республикалық сыйлыққа лайық болған), Қазақстанда алғаш рет оркестрмен жеке дауысқа лайықталған концерттің авторы. Əне-міне, «Ғасырлар үні» дейтін алғашқы қазақ ораториясын тəмамдамақ, сондай-ақ, алғашқы қазақ комикалық операсы «Айсұлуды» бастап та кетті... Сыдық талантты, əділ, Композиторлар одағының тағдырын ойлайтын, музыканы, музыканттарды жақсы көретін адам, ұлттық дəстүрге адал жəне Отанына қызмет ете алатын азамат...». Міне солай, ұлы композитор Мұқан Төлебаевтың батасымен менің əкем Сыдық Мұхамеджанов 1960 жылы Композиторлар одағының төрағасы болып сайланды. Əкем ұстазы Евгений Брусиловский сияқты, оны да тəлімгері ретінде санайтын, шығармашылық кемеңгерінің рухына бас иіп, бізге – балалары мен туғандарына «өмірді сүюді үйреніңдер, сұлулықты жасау – Алланың сыйы. Евгений Брусиловский «Қыз Жібек», Ахмет Жұбанов пен Латиф Хамиди «Абай», Мұқан Төлебаев «Біржан-Сара» операсында сол сұлулықты жасай білді» – деп айтып отыратын. ...«Төлебаев күндерінде» көптеген нəрселерді еске түсіруге болады. Бірақ мен үлкен буынмен жəне əсіресе, жас буын тыңдармандармен бірге оның мəңгі өлмейтін «Біржан-Сара» операсының əуенін рахаттанып тыңдағым келеді. Ұлы композитордың жүрегінде туған əуендер жас буынның мейірімді лебізіне бөлене бергей!

5 Таєы да Капустин Яр жəне Азєыр полигондары туралы (Соңы. Басы 1-бетте). Мұны анықтау мақсатында полигондарға жақын орналасқан аудандарға 1994 жылдан 2005 жылға дейін 13 ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілді. Соңғы рет 2005 жылы 6 аудандағы экологиялық жағдайды анықтау үшін ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілді. Алайда мəселе түпкілікті шешімін тапқан жоқ. Өйткені, аудандардың тұрғындары кешенді медициналық тексеруден өткізілмеді. Сондықтан 2008 жылы Елбасы өңірімізге келген сапарынан кейін Үкіметке осы аудандардың экологиялық жағдайын зерттеу жөнінде берген тапсырмасы бойынша құрылған комиссия осындай кешенді тексеріс өткізетін аудандарды, олардың радиусын анықтауы керек. Осы мақсатта республикалық комиссия аймақтардың тұрғындарымен, басшылығымен кездесіп, оның қорытындыларымен тиісті бюджеттік бағдарламаларға енгізу үшін қаржының мөлшерін анықтап, Үкіметтің алдына мəселе етіп қоюды көздейді. Облыс əкімінің орынбасары Серік Сүлейменнің айтуынша, жыл сайын бала кезден жəне 18 жасқа дейінгі мүгедектерге мемлекеттік жəрдемақыларға қосымша жергілікті бюджеттен 121,5 млн. теңге шамасында жəрдемақылар төленуде. Жаңақалада медициналық оңалту орталығы салынды, жыл сайын онда 1500-дей адам медициналық-сауықтыру көмегін алуда. Соңғы жылдары осы аудандардың 13 елді мекеніне газ жеткізілді, 13 елді мекенге су құбыры тартылды. Чапаев-Жаңақала, Орал-Қазталов бағытындағы жол құрылыстары басталды. Сондай-ақ, ол бұл аймақтың тұрғындары полигон зардабынан гөрі əлеуметтік даму мəселелеріне көбірек алаңдайтынын атап көрсетті. Аймақтарда ауыз су жетіспейді. Зерттеу бойынша судың сапасы нашарлығы, құрамында ауыр металдардың көптігі анықталған. Судың тапшылығына байланысты осы аймақтарда халықтың, жануарлар мен құстардың өмір сүру жағдайларының нашарлауы, жердің шөлге айналу қаупі артуда. Сарыөзен жəне Қараөзен өзендеріне Еділден көктемгі ағын су алу үшін Ресей Федерациясына жыл сайын 820 миллион теңге шамасында қаражат төленеді. Жол сапасы да өткір мəселелердің бірі, облыстағы 517 елді мекендердің 62-сінде немесе 12%-ында қатты жамылғылы жолдар болса, Бөкей ордасы, Қаратөбе аудандарында ондай да жоқ. Бұл мəселелердің бірқатары облыстық, мемлекеттік салалық даму бағдарламаларына енгізілді. Серік Кенжетайұлы бағдарламаларды іске асыру барысында əскери полигоннан зардап шеккен аймақтарға қатысты жобаларды бірінші кезекте қарауды ұсынды. «Нарын» қоғамдық қозғалысының жетекшісі Кəкен Көбейсінов сынақ зардаптарын анықтау бағытында жүргізілген зерттеу жұмыстары жайында əңгімелеп, оның қорытынды материалдарын республикалық комиссия төрағасына табыс етті. Сөйлеушілердің бірқатары табиғатта радиациялық зиянды заттардың 60-70 жыл бойына сақталуы мүмкін емес деген де пікір айтты. Алайда, бұл аумақтардағы адамдардың аурулығы, мүгедектер саны мен балалар өлімінің көрсеткіштері республикалық деңгеймен салыстырғанда жоғары. Солай болғанмен қолданыстағы материалдар Капустин Яр, Азғыр ядролық сынақ полигондарының зиянды əсерінің көлемін нақты анықтау үшін жеткіліксіз. «Полигондар маңындағы аудандарды зілзала апатты аймағы деп тану дұрыс емес. Өйткені, аймақтарды экологиялық апатты деп танып, ондағы адамдарды басқа жерлерге көшіруден гөрі олардың əлеуметтік-экономикалық жағдайларын жақсартуға көңіл бөлген жөн», деді комиссия мүшесі, Парламент Сенатының депутаты Сəрсенбай Еңсегенов. Жаңақала ауданының əкімі Лавр Хайретдинов сынақ алаңдарын жалға беруден республикалық бюджетке түсетін қаражаттың бір бөлігін полигондарға жақын аудандарға бөлуді, полигонға іргелес аумақтар тізіміне енбей қалған ауданның кейбір округтерін енгізуді, мүгедектерге берілетін қосымша жəрдемақы мөлшерін көтеруді ұсынды. Комиссия мүшесі, халықаралық «Невада-Семей» антиядролық қозғалысының батыс өңірлері бойынша филиалының директоры Ізімғали Көбенов Семейдегі ұлттық радиологиялық институт филиалын батыс өңірінде ашу қажеттігін алға тартты. Комиссия отырысын қорытындылаған Қоршаған ортаны қорғау вицеминистрі, комиссия төрағасы Бектас Мұхамеджанов басқосуда айтылған ұсыныс-пікірлердің ескерілетінін, ұлттық ғылыми-зерттеу институттарымен полигондардың аймақтарға, адамдардың денсаулығына əсерін зерттеуге бағытталған үш бағдарлама дайындалып, тиісті зерттеу жұмыстары басталғанын жəне зерттеу жұмыстарының қорытындысына орай нақты шешім қабылданатынын жеткізді. Батыс Қазақстан облысы.


6

www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

● Көкейкесті

● Зерде

27-28 қыркүйекте Қазақстан философтарының 1-ші конгресі өтеді. Отандық философиялық ой неге қол жеткізді? Оның қазіргі басымдықтары қандай? Философиялық білім қай бағытта жəне қалай дамып жатыр, оның практикалық мəн-маңызы мен мақсаты қандай? Конгресте осындай мəселелер əңгіме өзегіне айналады.

Философия – жетекші ілім Қазақстан философтарының алғаш ашылғалы тұрған конгресіне табыс тілеймін. Бұл көптен күткен жиын болмақ. Өйткені, философия жаңа жоғары деңгейге көтеріліп келеді. Оған дəлел жоғары оқу орындарында жаңа пəн «Ғылым тарихы мен философиясы» ендіріліп, оқыла бастағаны. Досмұхамед КІШІБЕКОВ,

Қазақстан Республикасы ҰҒА академигі.

Бұл пəн жаратылыстаным, техникалық ғылым өкілдерінің философиядан күткен методологиялық, дүниетанымдық нақты жəрдеміне қойылған жоғары талабына сай жасалған болатын. Өкінішке қарай, ХХ ғасырдың екінші жартысында бұрынғы кеңес елінде философия өзінің беделін төмендете бастады. Кейбір ірі жаратылыстық ғылымдар өкілдері бізге философия керек пе деп күңкіл шығарып, пікір айта бастады. Содан, 1989 жылы мəселені талқылау үшін шілде айының 7-сі күні Бүкілодақтық аттестациялық комиссия (ВАК) Москва қаласында өзінің пленумын шақырды. Бірақ демалыс кезеңі басталғандықтан оның 51 мүшесінің тек 27-сі ғана жиынға қатысты. Проблеманы дауысқа салғанда 18 адам философияға қарсы екендерін, 6-уы философияны жақтайтындарын мəлімдеді, 3 адам қалыс қалды. Көпшілік дауысты ешкім алмағандықтан мəселе шешілмей, кейінге қалды. Ертеңіне 8 шілдеде «Известия» газеті «Философия жалған ғылым» деп

сұрау белгісін қойып, мақала шығарды. Бірақ, артынша құлаған кеңес жүйесіне сай талас аяқсыз қалды. Осының бəріне себеп болған сол кездегі философтардың ұдайы қозғалыстағы, дамудағы ғылым табыстарынан қол үзіп, түсінбестік көрсеткені еді. Мəселен, кеңес философтары математика, техникадағы жаңалық «кибернетиканы», химияда «резонанс» теориясын, физикада «қатыстық» теориясын, «кванттық механика» жəне биологияда тұқым қуалайтын «генетика» теориясын түсінбей, бұлар ғылымға жат деп байбалам салған болатын. Əрине, бұл өрескел қателіктер кейін көп күшпен жөнделді. Десек те, философия беделіне үлкен нұқсан жасалды. Басты себеп, философиямен жаратылыстық, техникалық ғылымдар арасындағы творчестволық байланыстың үзіле бастағаны еді. Қазіргі замандағы қаулап өсіп жатқан ғылымдарға жалпылық жағынан емес, нақты методологиялық көмек керек болды. Бірақ догмаға айналған философия сол жəрдемін бере алмады. Ол үшін

не керек еді? Философтар жалпылық білімге қоса, бір нақты ғылымның жоғары деңгейдегі маманы болуға тиіс-ті. Сонда ғана оның нақты ғылыммен байланысы тығыз, көмегі мықты болмақ. Қазіргі оқулықтар осы тұрғыда жазылуда. Бірақ əлі қалыптасып біткен жоқ. «Ғылым тарихы мен философиясы» екі саладан тұрады. Бірі ғылым тарихы. Бұл ертедегі Қытай, Үнді, Вавилон, Египет, Грекиядан бастап, бүгінге дейінгі ғылым жолын қамту. Бұл тұрғыда мəселе түсінікті, негізінде жазылып та жатыр. Екіншісі, ғылым философиясы. Бұл салада атқарылатын, ізденіс жасайтын, талдайтын мəселелер əлі баршылық, тіпті мол. Соңғы мəселені шешу, ол философияның методологиялық, дүниетанымдық рөлін жоғары көтеруге жатады. Бұл, əрине, əлемдік проблема. Олай болса конгресс мəселенің осы жағына арнайы мəн береді деп ойлаймын. Жарыққа шығып, қолданысқа еніп жатқан оқулықтар бұл тұрғыда тиянақты əрі терең ойластыруды қажет етеді. Сонымен, философтардың нақты ғылымға методологиялық, дүниетанымдық жəрдем көрсетуі үшін алдымен олардың өздері сол ғылым қайраткерлері деңгейінен жоғары болмаса, кем қалмауы абзал. Онсыз ғылым философиясы айқындалып, шешілмейді.

● Оқиғаға орайлас ой

Тїбі бір тїркі жўртын бірлікке бастаєан басќосу Таяуда ғана Шығыс Қазақстанда өткен «Алтай – түркі əлемінің алтын бесігі» атты халықаралық форумға қатысып, төр Алтай төрінен, киелі Абай жерінен Астанаға үлкен əсермен оралған жайым бар. Жабайхан ƏБДІЛДИН, академик.

Ең əуелі осымен екінші мəрте өткен форумның жоғары деңгейде ұйымдастырылғанын айта кетуді жөн көріп отырмын. «Алтай – түркі əлемінің алтын бесігі». Форумның тақырыбы да тауып қойылған екен. Расында да, Алтайдың түбі бір түркі жұртының алтын бесігі екеніне ешкім де күмəн келтіре қоймас. Түркі əлемі – қырыққа жуық ұлт пен ұлыстан құралса да қай кезде де ниеті ортақ, тілегі бір, əдет-ғұрпы ұқсас бауырлас жұрттар. Екі күнге созылған форум аясында Өскеменде «Алтай – түркі əлемінің алтын бесігі» деген тақырыпта үлкен ғылыми-тəжірибелік конференция өтті. Бұл конференцияға шетелден арнайы келген ғалымдармен жəне Мұхтар ҚұлМұхаммед, Олжас Сүлейменов, Дүйсен Қасейінов сынды азаматтармен бірге мен де қатысып, талқылауға ұсынылған мəселелерге өз көзқарасымды білдірдім, ойларымды ортаға салдым. Халқымыз осы уақытқа дейін талай зобалаңды көріп, талай нəубетті бастан өткерді ғой. Əсіресе, Ресей империясының боданы болған ұзақ жылдар көлемінде ұлтымыз қыспақты аз көрген жоқ. Түбі бір түркі бауырларымызбен арадағы жылы қарым-қатынастың желісі үзілген кезі еді бұл. Тіпті, «Түркі халықтары бірімен бірі дос, бірімен бірі бауыр» деп айтуға жол берілмеді. «Балапан басына, тұрымтай тұсына» демекші, сол кездері бауырлас ұлттардың əрқайсысы өз бетімен кетті. Заман соған мəжбүрледі. Ер түрік ен далаңа көрік еді, Отырса, көшсе, қонса – ерік еді. Тұрғанда бақыт құсы бастарында, Іргесі жел, күн тимей берік еді, – деп қазақтың ұлы ақыны Мағжан жырлағандай, сол кезеңде ен далаға көрік болған түркі бірлігі жайында сөз қозғалса немесе «бəріміз түбі бір түркіміз»

деген жандарға ұлтшыл, пантюркист деп жала жапты. Қудалады, қуғындады. Ол кезеңде түркі жұртының тарихын бізге оқытқан жоқ. Ал түркі бірлігінің тарихы деген мəселе мүлде болған жоқ. Бауырлас ұлттар бірбіріміздің мəдениетімізді, ішкі бірлігімізді білмейтін, бір-бірімізді жөнді танымайтын жағдайға жеттік. Біз солай өскен ұрпақпыз. Шынын айтқанда, еліміз өз Тəуелсіздігін алғаннан кейінгі жылдары да түркі ұлыстарының тарихы бөлек-бөлек қаралып келді. Түркі бірлігінің тарихы соңғы кезде ғана қозғалып жатыр. Сондықтан, Өскеменде өткен бұл форумның бауырлас ұлттардың береке-бірлігін арттыруда, осы елдер арасындағы мəдени байланысты нығайтуға, ең бастысы, өткенімізді тарихи һəм ғылыми тұрғыдан зерделеуге, зерттеуге, жаңаша тұрғыдан ой қорытуға қосар үлесі зор деп есептеймін. Кез келген халық өзінің тарихын, түп тамырын, шыққан тегін білуі керек. Тарихи тамырын біліп, соны бойға сіңіріп өскен ұрпақ қана өзін-өзі тани алады. Өкінішке қарай, көпшілік жастар өзін өзі танымайды. Содан кейін көпшілік жағдайда өзгенің шылауында кетіп жатады. Біз өз халқын ойлайтын, халқын сүйетін, ұлтжанды, отанжанды адамдар тəрбиелеуіміз керек. «Бір жол бар алыс, алыс та болса жақын. Бір жол бар жақын, жақын да болса алыс» деп қарайтын болсақ, барлық түркі ұлыстары əуелі өз келешегін ойлайды. «Келешекте халқымыз мемлекеттігінен айырылмаса екен, əрдайым мықты халықтардың қатарында жүрсе екен, санымыз ұлғайса екен» деп армандайды. Əр халықтың өзіндік арманмұраты бар. Алайда, мемлекеттің қуатын, ұлттың бірлігін байлықпен, ақшамен өлшеуге болмайды. Əрине, экономика да

керек, техника да керек, технология да керек. Бəсекеге қабілетті болу да керек. Бірақ соның бəрінен де құнды, дүниедегі ең керемет нəрсе – патриоттық рух, отансүйгіштік сезім. Жұрты үшін жанын пида қылуға дайын азаматтары бар халықтың рухы қашан да асқақ, мəңгілік, ол халықты алатын жау жоқ. Туыстас елдердің мəдениетін бір арнаға тоғыстыру, түркі жұртының бірлігін бекемдеу мұратын көздеген бұл форумның мəн-маңызының бөлек болуының бір сыры осында жатыр. Осы форум аясында Катонқарағайда өткен түркі халықтарының музыкалық фестиваліне қатысудың да сəті түсті. Төр Алтайдың баурайында, тамаша табиғат аясында, саф ауада, сақ бабаларымыздың қорымы табылып, əлемді таңғалдырған «патшалар жазығында» бауырлас ұлт өкілдері бар өнерін паш етті. Тілегі бір, тілі мен ділі ұқсас жұрттың ұл-қыздарының өнер деген ғажайып арқылы бірбірімен қауышып жатқанына мен шын қуандым. Əлемде табиғаты тамылжыған жерлер аз емес қой. Елімізде де көрікті орындар жетерлік. Алайда, Шығыс Қазақстандағы Катонқарағайдың орны бір бөлек екен. Бұл жердің сұлулығы, даласы, ауасы, тауы мен тасы қандай?! Бұл жердің адамға əсері керемет екен. Осындай əдемі, көркем жерлерімізді əлемге көрсетуіміз керек деген ой келді маған. Осынау форум барысында шетелден келген қонақтар тарапынан жəне еліміздің ғалымдары, зиялы қауым өкілдері тарапынан жақсы пікірлер мен тың ұсыныстар айтылды. Мəселен, Талғат Мамашев Шығыс Қазақстанның əкімі Бердібек Сапарбаевқа Дүниежүзі қазақтарының келесі құрылтайын осы форум аясында өткізсек деген ұсынысын жеткізді. Облыс əкімі келешекте бұл форумның ауқымын кеңейтіп, мағынасын тереңдетіп, Алтайдың əлемдік мəнін көрсету керек деген ойын білдірді. Мұның бəрі бұл форумның мəні мен маңызының зор, тағылымының терең екенін һəм халықаралық деңгейдегі осынау мəдени шараның өміршеңдігін көрсетсе керек. Реті келгенде айта кетейін, өз басым Шығыс Қазақстан облысының əкімі Бердібекті ертеден білемін. Экономиканы, шаруашылықты ғана емес, барлық саланы жетік білетін зияткерлігі басым азамат. Ол кісінің руханият саласына ерекше мəн беретінін бұрыннан білсем де, осы форум барысында мəдениет пен өнердің шын жанашыры екеніне тағы бір мəрте көзім жете түскендей болды. Құдайға шүкір, елімізде түрлі басқосулар өтіп жатыр. Бұған дейін де өткен, əлі де өтер. Бірақ бұл форумның мəні бөлек, тақырыбы өзекті. Көтерген мəселесі өміршең. Сондықтан, бұл форум тек түркі əлемінің ғана емес, бүкіл адамзат дүниесіне, руханиятына қосылған үлес деп нық сеніммен айтуға болады.

Эпистолярлық əдебиет, эпистолография (грекше – жолдау, хат)– хат түрінде жазылған шығарма деген ұғым береді. Ол жанр ретінде көне дəуірден бастау алады. Тіпті хатпен жазылған роман да пайда болған. Қазақ əдебиетінің мысалында – Ш.Уəлиханов пен Ы.Алтынсариннің орыс достарына, Абайдың өз туыстарына жазған хаттары эпистолярлық қымбат мұра болып табылады. Соның ұшқыны бертінге шашырағаны да заңдылық шығар, бəлкім... Шіркін, жастық шақ! Не істетпейсің сен, жас жүрекке! Қайда жұмсаттырмайсың буырқанған қуатты! Бұла күшпен бой кернеген, аласапыран рухымен ойды демеген ұрымтал да ұлағатты қайран күш!.. Осыдан отыз сегіз жыл бұрын мені қисынсыз да қымбат, бұрыс əлде дұрыс бір шаруаға айдап салып едің ғой. Содан... Иə, содан, 1975 жылдың 2 мамырында Қостанай қаласынан Алматыға – даңғайыр жазушы Əзілхан Нұршайықовқа хат жөнелтіп жіберейін. Хат кетті. Құр сүлдерім қалды. Маңызы да соншама алып-жұлып бара жатпаған секілді. Қатардағы көңіл ауаны. Сезімге

Əзаєаѕмен хаттасып едік... Бїгін Астанада «Ə.Нўршайыќов жəне ќазаќ журналистикасыныѕ ґзекті проблемалары» таќырыбында республикалыќ конференция ґтеді

Қайсар ƏЛІМ,

«Егемен Қазақстан».

суарылған сергелдең күйімнің сезікті бір үзік сыры дегендей. Өзім қызмет ететін облыстық «Коммунизм таңы» газетінің бетіне шыққалы жатқан бір очеркімді, осы айдарға татитынын, татымайтынын бағалатып, сынатып алмақ болғанмын ғой. Хатымның мəнісі былай: «Құрметтi Əзiлхан аға! Сау-сəлемет болдыңыз ба? Сiздi алда келе жатқан 5 май – Баспасөз күнiмен құттықтаймын! Менiң Сiзге амалсыздан хат жолдап отырған жайым бар. Əрине, осындай ұсақ мəселемен уақытыңызды алғаныма кешiрiм өтiнемiн. Қысылған сəтiмде Өзiңiз есiме түсiп, басқа амалын таппай, Сiзге ғана жүгiнуiме тура келдi. Ендi тоқетерiн айтайын. Рудныйлық эксковаторшы Сəлiмжан Досов туралы «Серпiн» атты очерк жазып, өз газетiме (облыстық «Коммунизм таңы») ұсынып едiм, басшылар жағы «бұл очерк дəрежесiне толық көтерiлмеген» деп, жанрын қоймай жарияламақ болды. Бұған мен келiспедiм. Оны қайтарып алып Сiзге жiберiп отырмын. Оқып көрiп, жанрын анықтауға көмектеспес пе екенсiз? Өзiм очерк дəрежесiне көтерiлген секiлдi деп ойлаймын. Құрметтi Əзiлхан аға! Мына «Жүрек жылуы» деген очеркiмдi де қосып салып отырмын. Газетке жарияланған болатын. Бұны да сараптан өткiзiп берсеңiз екен. Өзiңiзге ұқсап «очеркист» болғым келгендiктен осындай тосын ұйғарым жасадым. Жас журналистердiң ұлағатты ұстазы атанған Сiз бұл өтiнiштерiмдi ескерусiз қалдырмайды деп сенемiн. Өзiңiзге деген iңкəрлiкпен Қайсар ƏЛIМОВ, Қостанай облыстық «Коммунизм таңы» газетiнiң өнеркəсiп, транспорт жəне құрылыс бөлiмiнiң меңгерушiсi. Қостанай қаласы. 2.05.1975 жыл.».

ұйымдастырып, барлық машинистердiң цехқа келген жаңа тепловоздарды меңгеруiне мұрындық болды. Дмитрий Алексеевичтiң өзi де Сəлiмжанның жiгерлiлiгiн мойындап, оған қарыздармын деп есептедi. «Себебi, Сəлiмжан (оның) жарыстағы қырсыздықтарын қыр соңынан қалмай айтып, бетiне басып отырды» («Серпiн», 14-бет) деп аяқталатын материал газет очеркi болады. 2) Осы хабарда Сəлiмжанның қандай екендiгi, мiнез-құлқы, жiгерi оқушының көз алдына елестеп отыратын болса, кейбiр қимылы, айтқан сөздерi ойда қалса, Тереховтан қалып қойғандағы күйзелiсiне оқушы иланып, соған жаны ашып отырса, ең соңында оқушы «Бəсе, мұндай адам өз дегенiне жетпей қалуға тиiс емес!» деген қорытындыға келсе, оқушы онымен қоса қуана алса, мiне, бұл – көркем очерк. Бұл өзiңiзге əбден айқын жай. Сiздiң екi очеркiңiз де осының бiрiншiсiне жатады. Əрине, Сiз жазғанымның газет очеркi екенiн өзiм де бiлемiн. Бiрақ соны қалай көркем очерк етуге болады, маған Сiз осыны айт дерсiз. Бұл жайында бiлетiнiмдi бiр хатпен айтып жеткiзiп, түсiндiрiп беру маған да мүмкiн емес. Ең алдымен, бұған бiрсыпыра өмiр тəжiрибесi керек болар. Сiз газет очеркiн жазуды меңгерiпсiз. Ендi ары қарай талпынып, талаптана беру шарт. Мəселен, Сəлiмжан туралы жинаған материалыңызды егер осы очерк емес, əңгiме болса қалай жазылар едi деп те ойлап көрiңiз. Əрине, көркем очерк немесе əңгiме жазу газет очеркiн жазғаннан гөрi уақытты көп тiлейдi, көбiрек ойланып-толғануды талап етедi. Əсiресе, тiл жағына көбiрек назар аудару керек. Сiз газет тiлiне бапаңдай көрiнесiз. Жəне ылғи газет тiлiн қолданады екенсiз. Көпшiлiкке түсiнiксiз, мағынасы екiұшты сөздердi де қолданып

Өзінің ерекше табынған ұстазы – белгілі жазушы Мұқан Иманжановпен екеуара ұзақ жылдар бойына үзбей хат жазысып, елдік, ерлік, шығармашылық, адамгершілік туын желбірете білген Əзілхан аға Нұршайықовтың маған да көңіл бөліп, уақытын қиып хаттасуы – теңдессіз кішіпейілділік пен мейірімділіктің үлгісі деп түсінемін. Осылайша, жүрек жұтқан екенмін. Болар іс болды, жауап күтуден басқа дəрменім қалмапты... Дəтке қуат! Алаңкөңілді уат! Ақ түйе нің қарны жарылды. Үшбу хат келді. Бəтір-ау, жауапты Əзілхан ағамның өзі жазып па екен? Иə, дəп өзі! Очер кімді жалықпай, бақайшағына дейін талдап, шағып беріпті. Газетке ұялмай, қорашсынбай басатын очерк деп бағалапты. Одан əрі не кідіріс болсын, очеркімнің тұмылдырығы алынған... Əзағаңның сол жауабы мынау еді: «Қадiрлi Қайсар! Сiзге кешiгiп жауап берiп отырғаныма ғапу өтiнемiн. Сiзден хат алғаннан кейiн Шығыс Қазақстан, Семей, Шымкент облыстарына барып қайтуыма тура келдi. Бұрынғы майдангер жолдастарыммен жолығуым қажет едi. Сiздiң маған жiберген екi очеркiңiздi де оқыдым. Екеуi де газет очеркi екен. Газет үшiн ешқандай кемшiлiгi жоқ дүниелер. Сондықтан ол екеуiн де қай газетке болса да, ұялмай ұсынуға, қымсынбай басуға болады. Ал газет очеркi мен көркем очерктiң арасында айырма барын өзiңiз бiлесiз ғой. Газет очеркi не болды деген сұраққа хабарлай жауап бередi. Көркем очерк оның қалай болғанын баяндап түсiндiредi. Мысалы: 1) Электровоз машинисi Сəлiмжан Досов тəжiрибелi машинист Дмитрий Алексеевич Тереховпен социалистiк жарысқа түстi. Алғашында Досов Тереховтан қалып қойды. Артынан озып шықты. Сондықтан, оны электровоз цехының бастығы Василий Евсеевич Корнев машинист-нұсқаушы етiп жоғарылатты. Ол бұл жұмысты жiгерлi

жiберетiнiңiз байқалады. Мысалы, «Ертең көре, бiле аузын ашпады демерсiң» (3-б.). Осындағы «демерсiң» деген мүлде терiс қолданылған сөз ғой. «Менi қолтығымнан демерсiң» деуге болады, ал «аузыңды ашпады демерсiң» деп ешкiм де айтпайды ғой. Немесе: «Проценттерiң 200-дiң үстiне шығып кеткенi ме? Жарағансыңдар!». Осындағы «жарағансыңдар» деген де өз орнында тұрған сөз емес. Очеркист сөздiң мағынасын жете бiлуi парыз. Қолданған əр сөзiңнiң екiұшты мағына бермеуiн қарастыру, айтайын деген ойыңды дəл бiлдiретiн сөздер таба бiлу қажет. «Жүрек жылуы» атты очеркiңiздi «Қазақстан мұғалiмi» газетiне ұсындым. Газет очеркiн жазып, республикалық газеттерде жариялату Сiзге таңсық дүние емес сияқты. Сол себептi мына очеркiңiздi қайта жазу үшiн өзiңiзге жiберiп отырмын. Осы жазғаным көр кем дiк дəрежесiне көтерiлдi-ау деген ең соңғы нұсқасын маған қайтадан жiберерсiз. Сiздiң жай журналист емес, журналист-жазушы болуыңызға шын жүректен тiлектеспiн. Құрметпен Əзiлхан. 24.06.1975 ж. Алматы.». Аңдамай жасалған ілкі қадам, ірі адымға ұласып кетерін қайдан білейін. Ара-арасында бір-бірімізді «жоғалтып» алып дегендей, іркіс-тіркіспен алмасқан хаттасуларымыз Əзағаңның көзі жұмылған 2011 жылдың ақпанына дейін жалғасып келіпті-ау! Біраз жылға жалғасқан осы хаттасуларымыздың архитектоникасын нобайы мен бітімі үндестіріле пішіліп,

заман мен қоғамның сөзін айтуға бағытталған сəтті үдерістік пайым десек, қателеспейміз. Яғни, жүлгелеп жіктесек, бұл эпистолярлық жанрдың жүрдек жазбаларында қоғамның сатылы өзгерістеріндегі қадау-қадау қарапайым өмірлік əрі тұрмыстық, əлеуметтік-экономикалық, рухани һəм имандылық мəселелері, сондай-ақ, əри не, махаббаттың мəңгілік баяндары да əр қырынан көрініс тауып жатқанын баса айтқымыз келеді. Ел Тəуелсіздігінің тұма бастауы, орнығып қалыптасуы, нығайтыла түсуі тұрғысындағы ой орамдарының көкжиегі де кеңейгендей əсер сыйлары сөзсіз. Ал кейбір тұстарында үлкен жазушымен шынайы, бүкпесіз сырласудың нəтижесінде таза өзімсіне əңгімелесу ыңғайымен, бұғалықсыз кеткен əсерсезім көріністері де байқалады. Өзінің ерекше табынған ұстазы – белгілі жазушы Мұқан Иманжановпен екеуара ұзақ жылдар бойына үзбей хат жазысып, елдік, ерлік, шығармашылық, адамгершілік туын желбірете білген Əзілхан аға Нұршайықовтың маған да көңіл бөліп, уақытын қиып хаттасуы – теңдессіз кішіпейілділік пен мейірімділіктің үлгісі деп түсінемін. Сол үшін де – үлкен азаматтығы мен қарапайымдылығына тəнті болған көңілмен Əзағаң рухына əрдайым басымды иемін! Мың алғыс Сізге, Əзаға! Хаттасу ларымыз («Махаббат жыршысы», эпистолярлық хикаят, «Фолиант», Астана, 2005 ж.) халық кəдесіне жарап жатса, одан өткен бақыт, мархабат болар ма? Бұл кітапты оқырман тұшынып қабылдаса – Сіздің ыстық жүрегіңізден төгілген нұр-шуақтың əр кеудені жылытып, сезім əлдиімен тербеткеніне бек разымын. Əңгіме эпистолярлық жанрға қатысты болған соң Əзағаңа қойған кейбір сұрақтарымнан да біраз сыр аңғарылып қалар-ау деген оймен бірнешеуін тізбелеп бермекпін: «1. Өзiңiзге жолдаған оқырмандардың лебiздерi жетiп, артылатынын бiлемiз. Солардың iшiнде əлi күнге жария көрмей (мүмкiн ыңғайсыздық тұрпатынан шығар) жатқандары бар ма? Бар болса, менiң соны бiлуiме болар ма екен? Сiз туралы жүз оқырманның пiкiрiн сұрастырып жүрмiн. Қолыма тие қалғанда, жауаптардың жайлы, жайсыздығына қарамастан Өзiңiздi де таныстырмақпын. 2. Ə.Нұршайықовтың өз оқырмандарынан жасырған iшкi сыры бар ма екен? Пенде есебiнде, əрине, құпия сырлар болуы мүмкiн-ау. Ал үлкен Жазушы ретiнде жан түкпiрiнiң тылсымында айтылмайтын сырлар бола ма? Ашып айту да ерлiк болар… 3. Орыс баспаларынан «Переписка русских писателей» сериясымен классиктердiң хаттасулары жинақталып, том-том кiтап болып шығып жатыр. Мысалы, Л.Толстой, Н.Гоголь, А.Чехов, М.Горький, т.б. хаттары – эпистолярлық жанрдың үздiк үлгiлерi. Тiптi Гогольдiң академиялық бес томдығының үш томын хаттары құрайды. Бiзде ше? Оқырмандарыңызбен ең көп, жиi хаттасады деген Сiздiң хаттасулар жинағыңыз неге шықпай жүр? Бүгiндерi бiзге М.Горькийдiң 9 мыңнан астам хаты бар екенi белгiлi. Сiздiң хатыңыздың саны қанша? 4. Чеховтың хаттасуларын оқу – бiр ғанибет. Сол заманның тұрпатымен өмiр сүрiп, адами ортаның қалпына етене кiрiгiп кетесiз. Ендi, сол хаттардың мазмұнына сəйкестендiрiп Сiзге бiрнеше сұрақ қойғалы отырмын,» – деппін. Бұл сұрақтарыма кейін толыққанды жауап алғанымды да қанағат сезіммен баяндағым келеді. Кезінде М.Əуезов, С.Мұқанов, Ғ.Мүсірепов, Ғ.Мұстафин, Қ.Аманжолов, т.б. жазысқан хаттар эпистолярлық əдебиеттің көрнекті үлгілері болып табылса, осы үрдіс одан əрі жалғасын таба беретініне бек сенімдіміз.


 Өнеге

Қазақстандағы жоғары экономикалық білім беруде 50 жылдық мерейлі тойын атап өтіп отырған Тұрар Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті айрықша рөлге ие. Аталмыш жоғары оқу орнын бітірген түлектер мен шыңдалып шыққан ға лымдар ел дамуына өз үлестерін қосып келеді. Əсіресе, олар экономикаға аса белсенді түрде атса лысып, тəуелсіз Отанымыздың нық тұруына, ұлттық экономиканың жаңа нарықтық негізінде қалыптасуы жолында аянбай еңбек етуде.

тапсырыс ала бастады. Бұл жас зерттеушілердің ғылымға келуіне, ізденіп жұмыс істеуіне жол ашты. 1982 жылы Н.Мамыров Алматы халық шаруашылығы институтының ректоры болып тағайындалады. Бес жыл аралығында ол оқу үдерісін жаңғырту жолында көп еңбектенді. Жоғары білім берудің белсенді əдістерінің оқу-зерттеу зертханасы құрыл ды. Білім саласын тəрбиемен ұштастырып, білікті мамандарды оқу ордасына тартты. Біз тақырыпқа арқау етіп отырған көрнекті ғалым өзін дарынды

Єалым. Ўйымдастырушы. Ўйытќы Т. Рысқұлов атындағы ҚазЭУдің жетекші экономикалық оқу орны ретінде қалыптасуы – елге танымал көптеген ғалым-экономистер мен жоғары мектеп ұйымдастырушыларының есімдерімен тығыз байланысты. Қазіргі таңда университет өмірінде жүріп жатқан бірталай заманауи үдерістер нақ солардың идеялары мен бастамаларының практикада жүзеге асуы десек те болады. Университеттің елу жылдығы тұсында оқу орнымыздың бұрынғы ректоры, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының академигі, Халықаралық жоғары мектеп ғылым академиясының қазақстандық бөлімшесінің негізін қалаушы Н.Мамыровтың жетпіс бес жасқа толуымен қатар келуі символдық мəнге ие. Нұрғали Құлшыманұлы Алматы облысы бұрынғы Кеген ауданының (қазіргі Райымбек) Алғабас ауылындағы орта мектепті бітірген. Жас кезінен-ақ ол білімге деген құштар лығымен ерекше көзге түскен. Мерейтой иесінің өзі еске алатындай, 1955 жылы ол өзге де түлектермен бірге Алматыға ұжымшардың жал ғыз көлігі – «полуторкамен» жеткен. Сондағы мақсат – жоғары оқу орнына түсу. Осыған дейінгі аралықта ол егіс бригадасында есепші болып та үлгерген. Бұл оның болашақ мамандығын қиналмай табуына ықпалын тигізгені сөзсіз. Сөйтіп, Нұрекең Қазақ мемлекеттік университетінің экономика факультетіне оқуға қабылданған. Ол кезде қазақ тілінде сабақ тек педагогикалық жоғары оқу орындарында ғана жүргізілетін. Қазақ мектебін бітірген жастарға бұл көп қиындық тудыратын. Айрықша ыждағат пен жігердің арқасында тілдік кедергіні жеңе білген талантты жас тек үздіктер қатарынан көрінеді. Айтулы білім ордасын аяқтағаннан кейін, экономика факультетінің келешегі зор түлегі ретінде оны оқытушылық қызметке қалдырады. Екі жылдан кейін Г.В.Плеханов атындағы Мəскеу халық шаруашылығы институты «Өнеркəсіп экономикасы» кафедрасының аспирантурасына түседі. 1963 жылы Нұрғали Құлшыманұлы үздік бітіріп шыққан ҚазМУ-дың экономика факультеті база сында Алматы халық шаруашылығы институты (АХШИ) ашылады. Мəскеуде кандидаттық

7

www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

диссертациясын сəтті қорғағаннан соң, Нұрғали Құлшыманұлы жаңадан шаңырақ көтерген Халық шаруашылығы институтына аға оқытушы болып жұмысын бастайды. Көп кешіктірмей «Өндіріс пен еңбекті ғылыми ұйымдастыру» кафедрасының доценті ғылыми атағын алды. Төрт жылдан кейін оның меңгерушісі болды. Жас кафедра меңгерушісінің ұйым дастырушылық қабілеті оқу орны басшылығының назарынан тыс қалмайды, сөйтіп, 1976 жылы Н.Мамыров ғылыми жұмыс жөніндегі проректор болып тағайындалды. Осы лауазымда ол 1982 жылға дейін жұмыс істейді. Алғыр азамат ғы лыми зерттеулермен айналысатын, болашағы зор практик-экономистерге барынша қолдау көрсетіп, институт қызметкерлерінің шығармашылық əлеуетін ынталандыруға ұмтылады. Бұл оқу орны ғылымының дамуына оның қосқан өзіндік үлесі деп 1978 жылы қорғаған докторлық диссертациясын атап өткен жөн. Онда өндіріс пен еңбекті ұштастыру жағы кеңінен қамтылды. Нұрғали Құлшыманұлының ғылымдағы ізденісінің ауқымы аса кең. Ол 150-дей ғылыми еңбек жариялады. Ол əлемдік жəне қазақ ғылымына қосылған елеулі үлес деп білеміз. Ол жылдары институтта ғылыми-зерттеу жұмыстары жоспарлы жүргізіліп бақылаудың тиімді əдістемесі енгізіліп, шаруашылық келі сім шарттық жұмыстардың көлемі артқан. Қазақстанның жаңа тарихи кезеңінде кəсіпорындар мен ұйымдар тарапынан экономикалық қызметті ұйымдастыру бойынша ғылыми жетістіктерді пайдалануға деген қызығушылық тым жоғары болды. Міне, осы жағдай АХШИдің ғылыми қызметіне қатысты сұраныстарды арттырды. Соған орай институтта ғылыми-зерттеу орталықтар мен зертханалар құрылды. Ол зерттеулерге

ұйымдастырушы ретінде көрсете білгеніне куəміз. Ол ректор болған жылдары екінші оқу ғимараты, спорт кешені, тамақтандыру орталығы іске қосылды. Бас оқу ғимараты күрделі жөндеуден өтті. Институт компьютерлік техникамен жаб дықталды. ЖОО басшысы оқытушылар, қызметкерлер мен студенттердің тұрмыстық жəне əлеуметтік мəселелерінің ойдағыдай шешілуіне баса назар аударды. Студенттерді жатақханамен қамтамасыз ету үшін екі студенттік үйдің құрылысы басталып, оқытушылар мен қызметкерлер үшін көп қабатты екі тұрғын үй пайдалануға берілді. Нұрғали Құлшыманұлының жігерлі кимылы, істің көзін тап басып табатын ұтқыр ізденістері арқасында институттан университетке айналған оқу орны өткен ғасырдың 90-шы жылдары көптеген жоғары оқу орындарына қарағанда, өзінің материалдық-техникалық базасының қалыбын бұзбай сақтап қала алды. Соның нəтижесінде заманауи оқу ғимараттары, спорт кешендері, студенттік жатақханалар жұмыс істеп жатыр. Біз бұл үшін академикке əркез ризалығымызды білдіріп келеміз. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасынан соң Нұрғали Құлшыманұлының өмірі күрт өзгеріске ұшырады. Ұлт ұр пағына еткен қызметі орталыққа жақ пады. Алматыдағы жоғары оқу орындарының біраз басшылары сияқты оны да заңға қайшы əрекет етті деп айыптап, қуғынға ұшыратты. Оған қатаң сөгіс берді. Мұндай шешім оны ректор лауазымынан босатуға алып келді. Кафедраның қатардағы профессоры қызметіне ауыстырылды. Бұл оның өміріндегі ең бір ауыр кезең болып есептеледі. Кейбір жақын əріптестері мен достары одан сырт айналды. Бірақ қудалаулар профессордың жігерін жасыта алмады. Ғылыми-зерттеулерге ден қойды. Душанбеде Тəжік

аграрлық-өнеркəсіптік кешенді ұйым дастыру жəне оның экономикасын ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қыз меткер болды. 1988 жылы ол Қазақстанға қайтып оралды. Қазақ КСР Құрылыс жөніндегі мемлекеттік комитетінің басшылық қызметкерлер мен маман дардың Біліктілігін арттыру институтының (БАИ) ректоры, Жамбыл жеңіл жəне тамақ өнеркəсібі технологиялық институты Алматы филиалының директоры қызметтерін атқарды. Желтоқсан оқиғасына қатысушылар ақталғаннан кейін Н.Ма мыров 1992 жылы Қазақ Мемлекеттік Басқару академиясы (ҚазМБА) қайта құрылғанда қайтып келіп, басшылық етті. Осы кезеңдегі қызметі жемісті, сөзсіз жетістіктерге толы болды. Оның бір тармағына оқытудың халықаралық стандарттарын енгізуге арналған ТАСИС жобасы бойынша Еуропалық Одақтың күші мен қаржысын тарту ісін жатқызуға болады. Осы жоба шеңберінде Боккони университеті (Италия) жəне Маастрихт менеджмент жоғары мектебімен əріптестік байланыстар орнатылды. Осы шетелдік ЖОО-да ҚазМБА-ның көптеген оқытушылары мен басшы қызметкерлері тағылымдамадан өтті. 1996 жылы еліміз жоғары мектебі практикасында алғаш рет Даму стратегиясы орталығы құрылды. Ол оқу жəне оқуəдістемелік жұмысты ұйымдастыру, оқытудың кредиттік технологиясын, сапа менеджменті тəсілі мен білімді бағалаудың компьютерлік жүйесін енгізу жұмысын жүргізді. Бүгінгі көптеген үдерістер мен жобалар, атап айтқанда бакалавриат пен магистратураның ашылуы, ақпараттық технологиялар орталығының құрылуы, қашықтықтан оқыту түрінің енгізілуі, Адам ресурстарын дамытудың Қазақстан-Жапония орталығы мен республика Ұлттық банкі магистратурасының ұйымдастырылуы өз бастауын сол кезде алды. Сонымен қатар, экономикалық колледж (Талғар қаласындағы филиалы бар), əскери кафедра ашылды. Нұрғали Мамыров – экономикалық білімді мемлекеттік қаржыландыру көлемінің тұрақты қысқаруы кезінде, əрі нарықтық даму кезінде жоғары оқу орындарын акционерлеудің артықшылығын 2000 жылдың басында-ақ бағалай білген азғантай басшылардың бірі. Ол университеттің ірі мемлекеттік емес оқу орнына айналуы үшін мықты негіз қалады. Нұрғали Құлшыманұлының біздің университетке ғана емес, сонымен қатар, Қазақ еліндегі жоғары экономикалық білімнің дамуына қосқан зор үлесін ерекше бағалауға тұрарлық. Ол өзінің сүйікті ісіне бар күш-жігерін аямаған жанның асқақ үлгісін көрсете білді. Оның құлшынысы, ынтасы мен жеке қасиеттері қандай құрметке де лайық. ҚазЭУ-дің 50 жылдығы мен Нұрғали Мамыровтың 75 жылдық мерейтойы əдемі үйлесім тауып отыр. Айтулы ғалым, абыройлы академик,білікті де білімді ұйымдастырушы, жұртқа ұйытқы ардақты азамат елге, ұрпаққа адал қызмет ету жағынан бəрімізге үлгі деп білеміз. Серік СВЯТОВ, Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетінің ректоры, профессор.

 Тағзым

Алматы армия генералымен ќоштасты

Қазақ елі өзінің тағы бір батыр ұлын ақтық сапарға шығарып салды. Алматы қаласындағы Абай атындағы Қазақ опера жəне балет театры ғимаратында қала халқы мен қонақтары көрнекті мемлекет жəне қоғам қайраткері, Кеңес Одағының Батыры, Халық Қаһарманы, тəуелсіз Қазақстанның алғашқы Қорғаныс министрі, армия генералы Сағадат Нұрмағамбетовпен қоштасты.

Мемлекетіміздің қорғаныс саласына орасан зор еңбек сіңірген қайраткерді соңғы сапарға шығарып салуға ПремьерМинистрдің бірінші орынбасары – Өңірлік даму министрі Бақытжан Сағынтаев, Парламент Мəжілісінің Төрағасы Нұрлан Нығматулин, Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы Қайрат Қожамжаров, Ұлттық Қауіпсіздік Комитетінің Төрағасы Нұртай Əбіқаев, Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары Сəкен Жасұзақов, Алматы қаласының əкімі Ахметжан Есімов бастаған қоғам жəне мемлекет қайраткерлері келді. Жиылған көпшілік алдында Б.Сағынтаев Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бұйрығымен Сағадат Нұрмағамбетовті ақтық сапарға шығарып салу ісімен айналысатын үкіметтік арнайы комиссияның құрылғандығын жəне сол комиссияның жетекшісі ретінде Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың марқұмның отбасына жəне туғантуыстарына жолдаған көңіл айту хатын оқып берді.

Мемлекет басшысының көңіл айту хаты оқылғаннан кейін Сағадат Нұрмағамбетовтің қарулас достары мен əскери салада тəрбиесін көрген шəкірттері қоштасу сөзін айтып, Қазақ елі Сағадат Нұрмағамбетовті ешқашан ұмытпайтынын, тек əскерилер ғана емес, күллі қазақстандықтар ол кісінің еңбегі мен ерлігі алдында бас иетінін жеткізді. Бір сəт қала көшелеріндегі қозғалыс тоқтатылып, ардагердің денесі салынған əскери мəшине соңынан сап түзеген қалың қауым аза күйінің сүйемелімен тау бөктеріндегі зиратқа жол тартты. Əскери бөлімдердің сарбаздары мен əскери мектептердің түлектері қаралы шерудің жолына гүл төсеп, ерлігімен еліне қызмет еткен ерге лайықты құрмет көрсетті. Қазақтың қаһарман ұлымен қоштасу рəсімі барысында Royal Tulip Аlmaty мейрамханасында ас беріліп, марқұмның рухына құран бағышталды. Қанат ЕСКЕНДІР, «Егемен Қазақстан».

АЛМАТЫ.

 Туыстық туы

Даярлыќ деѕгейі жоєары Бұған дейін хабарланғанындай, Қорғаныс министрі Əділбек Жақсыбеков бастаған қазақстандық əскери делегация Түркия Республикасында жүр. Қазақстан қорғаныс ведомствосы басшысының Түркияға ресми сапары 23-27 қыркүйек аралығына жоспарланған.

Қорғаныс министрі апта басында Анкарада Түркия жоғары əскери басшылығымен бірқатар келіссөздер өткізіп, қорғанысөнеркəсібі кешенінің түрік тарапымен бірлескен жобаларының іске асырылу барысымен танысты. Сондай-ақ, Түркия Қарулы күштерінің қорғаныс тапсырысын орындайтын бірқатар ірі əскери зауыттарда болды. Анкара түбінде орналасқан бітімгершілік бригадасына барды. Ыстамбұлда əскери білім саласындағы ынтымақтастықты одан əрі дамыту мəселелерін Қазақстан

Қорғаныс министрінің орынбасары, генерал-майор Бағдат Майкеев Түркия Қарулы күштері Бас штабы Біріккен əскери академиясы басшылығымен талқылады. Осы академияда əскери академиялық білімі бар майор, полковник əскери атағындағы офицерлер білім алады. Біріккен əскери академияның құрылымына Құрлық əскерлері, Əскери-əуе күштері жəне Əскеритеңіз күштерінің əскери академиялары кіреді. Осы академиялардың барлығы Ыстамбұл қаласының бір аумағында орналасқан. Бағдат Майкеев академияны

бітірген қазақстандық əске ри қызметшілердің даярлық деңгейіне көңілі толатынын жеткізіп, олардың іс жүзінде нақты нəтижелер көрсетумен қызмет бабында көтеріліп келе жатқанын атап өтті. – Қазақстан Қорғаныс министрі Елбасы – Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысының тапсырмасын орындай отырып, əскери білімді қорғаныс ведомствосының басым бағыттарының бірі ретінде белгілеп берді. Бүгінгі таңда қазақстандық əскери қызметшілерге əлемнің ең беделді əскери жоғары оқу орындарында бі лім алу үшін барлық қажетті жағдайлар жасалған. Қазақстандық офицерлердің осы жерде түрік офицерлерімен бір бағдарлама бойынша оқып жатқаны көңіл қуантады, – деп атап өтті генералмайор Б.Майкеев. Академия басшылығы қазақ стандық тараппен ынтымақтастықты əрі қарай нығайтуға жəне дамытуға əзір екендіктерін білдірді. Қазіргі уақытта Түркия Құрлық əскерлерінің əскери академиясында қазақстандық əскери қызметшілер білім алуда. «Егемен-ақпарат».

 Мемлекеттік тіл – мерейім

Жандану

Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Қай тіл болса да адамдар сөйлеспесе тұл болмай ма? Ауыз əдебиеті теңдессіз бай қазақ тілі де ауызекі сөйлегенде тұсауын шешкен тұлпардай ашыла, көсіле түсетіні рас. Адамдарға қызмет көрсететін байланыс саласы жұмыс барысында нағыз тілдің қолданыс аясын, өрісін кеңейтеді. Жақында Қостанайда «Мемлекеттік тіл – ұлт бірлігінің басты факторы» атты дəстүрлі тілдер фестивалі өтті. Көлік жəне коммуникация министрлігінің үйлестіруімен жəне «Қазақтелеком» АҚ ұйымдастыруымен оған байланыс саласының «Қазақтелеком», «Қазпошта», «Қазтелерадио», «Транстелеком», «Мобайл Телеком сервис», «Кселл» компанияларының алты командасы қатысты. «Қазақтелеком» акционерлік қоғамы осы шараға биыл алтыншы рет қатысты. Тіл жарысына қатысқан команда құрамындағы он қызметкердің жетеуі өзге ұлт өкілдері еді. Фестиваль компаниялардағы негізгі қызмет бағыты жəне мемлекеттік тілді енгізу мəселелері бойынша өткізілген семинарлар, байқаулар жəне түрлі іс-шаралардың материалдары орналастырылған стендттер экспозициясымен басталды. «Жайдарман» форматында өткен негізгі байқау «Ең бірінші бақытым – тілім менің...», «Ширату», «Əзіл-оспақ, тапқырлық» жəне «Мамандығым – мақтанышым» атты төрт кезеңнен тұрды. Олардың барлығында командалар байланыс саласы қызметкерлерінің жұмыстағы, үйдегі өмірінен қызықты, күлкілі

оқиғаларды, сəттерді көрсетті. Мұның өзі тіл үйренуді күнделікті өмірдегі ауызекі əңгіме арқылы ширатуымен қатар, фестивальдің көрерменді зеріктірмейтін қызықты болуына да ықпал етті. – Фестивальдің басты мақсаты – байланыс саласындағы ірі компаниялардың арасында мемлекеттік тілді меңгеруді насихаттау болып табылады. Біздің сала қызметкерлері үшін мемлекеттік тілді меңгерудің маңызы зор. Келуші қай тілде қызмет көрсетуді өтініш етсе, сол тілде жауап беруге міндеттіміз. Фестивальді «Қазақтелеком» акционерлік қоғамы осымен үшінші рет өткізіп отыр. 2007 жылы біздің компания іс жүргізуге мемлекеттік тілді енгізуге, ол үшін байланыс операторларының күшін біріктіруге бастамашы болған еді, – дейді «Қазақтелеком» акционерлік қоғамы ұйымдастыру-бақылау департаментінің директоры

Нағия Смағұлова. – Компанияда жыл бойы мемлекеттік тілге қатысты жұмыстар атқарылып отырады. Көлік жəне коммуникация министрлігі мемлекеттік тіл дің қолданыс аясын кеңей ту жұмыстарына жіті қарайды. Биылғы фестивальге «Қазақ те лерадио» командасының қосылуы осының бір дəлелі болса керек. Алдағы бес жылда байланыс саласы компаниялары арасында тілдер фестивалін өткізуге жауаптылар белгіленді. Келесі жылы эстафетаны «К-сеll» компаниясы алатын болды. Қостанайда өткен тілдер фестивалінде қазақшасы икемге келіп қалған «Қазақтелеком» акционерлік қоғамының командасы бірінші орынды иеленді. Қалған екі жүлдені «Транстелеком» мен «Мобайл Телекомсервис» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі бөлісті. ҚОСТАНАЙ.


8

www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

● Тағдыр

Т

абиғаттың төл перзенті – адам – оп-оңай ашыла қоймас тылсым жұмбақ. Ал сол адамның «Бір күн бақ, бір күн тақ, бір күн атақ!» деп кеудесін пайдакүнемдіктің алабас құрты кеміріп бара жатқан пендесінің емес, «Ай ортақ, Күн ортақ, асыл ортақ!» деп елінің тұлғасына айналған азаматының таза бейнесі – нағыз құпия. Сол құпияның кілтін тауып, тылсым қақпасын ашып, көкірегінің қойнауына енсеңіз, онда сол құпия тұлғаның жан дүниесінің сыры мен шыны ақтарылып, ішкі рухани қазынасының мол байлығы ерік-ырқыңды түгелдей баурап алады. Сондай бір адам-тұлғаның, азаматтұтқаның өзгені өзіне үнемі тартып тұратын, өзіне үнемі ынтықтырып тұратын құдіретінің төркіні – сыртқы сыпайылығына, ішкі тазалығына сəйкес ой-сойының тереңдігінде, ақыл-парасатының биіктігінде, пайымзердесінің молдығында екенін алғаш көргенімде-ақ байқағанымды несіне жасырайын. Мүсілім ағамен кездесуіміз жиіледі. Əңгіме-кеңесіміздің төңірегі кеңейді. Көбінесе құлақ менде, пікірпайым ағада. Көсіліп сөйлеп, есіліп кеткенде тіл шешіледі, діл ашылады. Кеудеден өкініш атылмағанымен, көздегі көлеңке көлбеңдеп орала береді. «Опасыздықты көп көрдім. Опырыла құламасам да, жапырыла сынбадым. Ағып жатқан судай жүрдек ғұмырдың сұмырайларының тасадан ұрған соққысынан сынып қала берсек, мына жалған дүниені жалғандық пен һарамдық əбден билеп ала жөнелмей ме. Сынбағаным сондықтан. Өйткені, мен мақтанның құлы емес мақсаттың ұлы болған талай қазағыма сенгем-ді. Сол сенімім – əлі де сенім». Сəл күрсінді. Күңгірт жанардың əлденені не əлдекімді тауып алғандай кенет жарқ етіп, бір нүктеге қалт қадалғанын байқап қалдым. Бүгінінен өткенін таба алмады ма, əлде кешегіден қазіргісін таныды ма, үнсіздігі ұзарып бара жатты. Тамағымды кенеп, дыбыс бердім. Состиып қарап қалып, сөзін жалғап əкетті. – Ойламаған жерден алды-артымнан қамалаған тосқауылдың тоспасына тап болдым. 1983 жылғы 10 маусым күні Алматы облыстық КГБның екі қызметкері тапа-тал түсте үйіме келіп, жұлқылай сүйретіп алды да кетті. Содан Сейфуллин даңғылы бойындағы атақты №7 «Өлім жазасына кесілгендердің» камерасына жапты да тастады. Қорлық пен зорлықтың неше түрін көр дім. Еңсемді езіп, сағымды сындырмақ үшін камерама бұзақы-баскесердің талайын тоғытты. Біреуіне де есемді жібермей, жақсылап «сыбағаларын» бердім. Бірақ аяққолымды ғана емес, ой-бойымды шырмап тастаған шырғалаң босатпады. Антын бұзып, арын саудалағандардың маған таққан 22 түрлі айыбының 19-ы жала болып шыққанын кімге айта берермін. Əулекіленген жыртқыш жендеттерімнің əрекетіне иілсем де сынбадым. Өз кеудеме үңіліп, өз жанымның ақиқатын тыңдадым. Тырбанбағанды тəлкек етер тағдырға көнгім келмеді. Тыпырлап тұяқ серіппей, өтірік жалаға тұншығып, бейжай өлгім келмеді. Өйткені, адамнан тілемей, Алладан ғана тілеу барын сол кездерде ұғындым. Өзгеден қаламай, өзіңнен ғана сұрау барын бүгінде анық білемін. Өзгеден қалаймын деп жүріп, ескерусіз қалар есіл өміріңді кесірлінің қолындағы темір тізгінге кигізіп бергеніңді білмей қаласың. Ал өзіңнен сұрау – жылап тусаң да, кейімей өлудің арпалысы. Соны білдім де, Кеңес Одағының барлық абақтысын шарлап шықсам да мойымадым. Олар – КСРО КГБ-сының əйгілі Лефортовы, «Матросская тишина» мен «Бутыркасы». Құсмұрын мен Павлодар, Мордовиядағы – Потьма, Яваса, Леплей жəне Самара түрмелері. Өксіткен өкпесін сипар алақан таппаған кезеңінің қойнауына сүңгіп кетті ме, алқынып кетті. Күрең жүзі құбылып барып түзелді. «Таба білгеннің бəрін тани білдім деу де дұрыс емес. Мысал үшін бір дос таптың дейік. Сол досыңның ішек қырындысына дейін ақтарып тани алдың ба? Бүгін өзіңмен ауыз жаласқан сол досың ертең сенен де гөрі құдіретті, қызметі де жоғарырақ біреумен əмпейжəмпей бола қалса, сенің сырыңды, шыныңды əлгіге түгел ақтарып салмасына, ол ол ма, өтірік кінə тағып сатып кетпесіне көзің жете ме?.. Дос тұтқан адамыңды таба білу мен тани білудің арасы жер мен көктей. Қорлық пен зорлықтың дəмін татуыма сондай

Алматы қаласындағы «Нұр Отан» халықтықдемократиялық партиясының ғимаратында «Қазақстан журналистикасының көкейкесті мəселелері» тақырыбында республикалық семинар-тренинг өтті.

бір «досымның» себепкер болғанын бүгінде жұрттың бəрі біледі. Əлгі шіркін қазақтың қызғаншақтық дейтін қасіретімен уланған ғой. Жолдас-жораларымның арасында беделімнің өсіп бара жатқанын мүлде көре алмады. Сол себепті де жала жауып, көзімді құртпақ болды. Оның үстіне түпкі мақсаты – халқымның зиялы азаматтарын Мəскеуге жаппай жамандап, ұпай жинау. Ол осы жолда қазақ жастарын қырып жіберуден де тайынбайтын. Шет жағасын 1986 жылғы желтоқсан көтерілісінен көрдіңдер... Мүсекең кідіріп, терезеден сыртқа үңілді. Егелген азудың сықыры емісеміс естілді. Желтоқсан оқиғасы

арпалысының арасынан дұрыстап өте білу ғана. Ал ғұмырың – зұлымдық пен ізгіліктің таласып енер қоржыны. Жамандықты қаладың ба... ол көп күттірмейді. Жүнің жығылды ма – бас салады. Өкпеңді өшіреді. Жүрегіңді алқындырады. Қа раулық бүркеген көңіліңнің сұмдығына құрық бойламайды онда. Ал жақсылықты іздесең, тапсаң – риясыз сезіміңнің мейірбандығы еселеп артады. Жақсылық іздеуіме, табуыма адамға деген таза сеніміме ықпал еткендер атақты «Катюша» қаруын ойлап тапқан генерал-полковник мəскеулік Олег Чембровский, ғалымдəрігерлер – Мұрат Құспанғалиев,

НАМЫС Софы СМАТАЕВ, жазушы.

кезінде алаңда жастармен бірге болған менің көз алдыма жап-жас уыздай ұлқыздарымның кенет ересек тартқан қаһарлы, сұсты келбеттері келе берді... еудесіндегі жауабын тапқызбас сұрақ еріксіз басын шайқалтты. Жаны ауырған жанға аяушылық таныта алмай үнсіз тымырайып отырмын. Өзегі өртенгенге өзегінен су құяр елгезектіктен ажырап қалдық па əлде. Кенет Мүсекең томсарған жүзін күрт жұмсартып, жылу жүгіртті. Жанарында жылт тірілді. – Əр заманның жер басып жүрген азаматының əлдебір жақ сылығы ның əр түйірінің ұрғашының арқасында өсіп-өрбитінін ескере бермейміз. Көңілдегісін көз жасы мен-ақ ақтара салатын əйелдің құдіреті – оның нəзік сезімталдығында, биязы мінезінде, төзімді ерік-жігерінде. Кей жағдайларда бірнеше еркектің байқай алмайтынын бір арудың оп-оңай сезе қоятын көрегендігіне қалай таңданбассың. Рухани һəм адами қабілетіңе үнемі қолдау көрсетіп, қайрат-қажырыңды еселеп, өмірің мен көңіліңнің уанышы мен жұбанышына айналған əйеларуды сүюден һəм құрметтеуден артық не бар? – деп ағам бетіме сүзіле қарады. Мен, əрине, «келісемінді» бас изеп білдірдім. – Мен – бақытты жанмын, бауырым. «Жылағаныңды айтпа, күлгеніңді айт», дейтін алашпыз. Əй, бірақ... күлетін кезде күлкіңді осылтар озбырлық көбейсе, қайтерсің. Кіжінумен өкпеңді өшпенділікке толтырасың ба?.. Озбырлықты өзегіңе өнеге тұтқызбауға тырысасың ба? Ал, мен... Күлмесем де, жыламағам. Өйткені, небір сұрапыл қиын кезеңде ең бірінші болып қасымнан табылып, əрі қолдаушым, əрі демеушім болған жан жарым – Нэля. Мені қай абақтыға жіберсе де, артымнан еріп жүрді. Сол ілесуі маған керемет күш-қуат берді. Өткендегі орыс декабристерінің, кешегі Байтұрсынов Ахаң, Жұмабаев Мағжандардың əйелдерінің ерлігінен кем көрмеймін зайыбымның жанкештілігін... Жарыңның тырс етіп тамған бір тамшы запыран жасынан қара жерді солқ еткізетін қасірет салмағын сезіне алмасаң, тарс жабылған кеудеңнің құлпын аша қояр құдірет тұла бойыңнан табылмас-ау... Азабы мен тозағына төзе біліп өмір сүру – ізгілік пен зұлымдықтың

К

Жақсылық Оразалин, ұлы боксшы Теофил Стивенсон. Космонавтар мен спортшылар, жазушылар, əртістер Һəм журналистер. Осылар адалдық пен əділдіктің арашасындай боп үнемі есімде жүреді. Содан ба игілік сеуіп, ізгілікке ұйыған адам өз тағдырының өлшеп берген мөлшерлі уақытынан əлдеқайда артық өмір сүретініне əлдебір түйсігіммен иланам. Маған осы түйсікті сіңдірген ақкөңіл, адал жүректі ондаған достарым. Өйткені, əр ғұмырдың қызығымен желкілдеткен жеңілі болады. Шыжығымен қиналтқан ауыры да бар. Ауырымен арпалыстым. Жеңіліне жүгірмедім. Өмірдің дауылына қарыса қарсы тұрып, жеңіп шықтым деп жүрмін»... Тағы бөгелді. Сондайда ол өз өмірінің жанын жадыратқан шуағы мен жүрегін жұлқылаған дауылының ортасына қайтадан қамалғандай күй кешті ме, біразға дейін үнсіз қалды. Содан соң маған еңсеріле бұрылды. «Мен кіммін?» деген сұрақты өзіңе қойып көрдің бе, бауырым?». Сасып қалдым. Жақ жазам дегенімше Мүсекең сөзін жалғастырып əкетті. «Ойлантатын сұрақ, ə! Жауап беру үшін өзгелердің өзің туралы айтқан пікірлеріне сүйенесің бе? Əлде өз ішкі түйсігіңе жүгінесің бе? Меніңше, əркім өзін өзі тануы, табуы керек... Мен өзімді бүгінде таптым деп жүрмін. 1989 жылы абақтының алты жылын артқа тастап, босанып шықтым. Алдымен Алматыдағы №5 емханада жай дəрігер болып істедім. Арада көп уақыт өтпей өзім бұрын қызмет істеген №2 тіс дəрігерлік емханасы дəрігерлер ұжымының шақыртуымен сонда бөлім меңгерушісі болып тағайындалдым. Серпілдім. Сергідім. Сенім арту күшейді. Соның нəтижесінде қалалық денсаулық сақтау басқармасы құрылысы бітпей жатқан тіс емханасына бас дəрігер болып баруыма ұсыныс жасады. Келсем, əлгі мекеменің он екіде бір нұсқасы жоқ. Су, телефон, һəм жарық жүйелері де қосылмаған. Қосқыза қоюға қаржы жоқ. Дос-жолдастарға тілек білдірдім. Қысылғанда қол ұшын созған адал жандарға деген алғыс-құрметім кеудемнің төрінен бір түскен емес. Көңілің орнықса, кеудеңе қанат бітеді. Сол лепірту құлашыңды кеңге создыртады екен. Шетелдермен байланысқа көшіп, Швеция мен Америкадан жаңа аппаратуралар алғыздым. Көп ақша төлемей, əлгі

аппараттарды келісімшартпен алдым. Құрал-жабдық жөнінен Германия да көмектесті. Не керек, аз ғана уақыт ішінде емханамыз жап-жақсы болып жабдықталып, емделушілердің ризашылығына бөленді. Мақтанды деме, бүгінде бұл тіс емдеу емханамыз қаладағы ғана емес, республикадағы ең бір əрі үлгілі, əрі таңдаулы емдеу орнына айналды. Қолындағы билігі өскен сайын өзгеге етер өктемдігін көбейтетіндерді көп көрдім. Басқаның еркін тұсаған жерде əркімнің де еркіндігінен ажырап қалуы түк емес. Сондайдан алыс болуға тырыстым. Енді міне, бейнеттің зейнеті оралды, құдайға шүкір».

Жүзі жылып қоя берді. Мен де күлімсіреген болдым білем. Алдымдағы ағадан үлкен жүректі адамның тұлғасын тауып отырмын. Ал шынайы адамның құнын асырар жалғыз ғана артықшылығы – оның өңгелерге жасай алатын жақсылығы, көрсете алар жəрдемі ғана. Ал Мүсекең өзінен өзі адам жасаған. Адал əрі қайырымды адамды. Əркім өзін кім болам деп таныса, соған өзін сүйреп жеткізеді. Мүсілім аға да сенімінен айнымай үнемі тазалыққа ұмтылумен келеді. Ал ол басқарып отырған «Шипа – Дент» тіс емдеу емханасы бірнеше дүркін «сапалы қызмет көрсету» номинациясы бойынша «Ең үздік тіс емдеу емханасы» деп танылған. Қазақстан стоматологтар ассоциациясының белсенді мүшесі Мүсілім Дайырбеков «Қазақстан стоматологтары орта лық клубының» президенті ретінде республикамыздың атынан Германия, Корея, Малайзия, Мексика, Канада, Швеция, Сингапур, т.б. елдерде өткен стоматологтардың дүниежүзілік конгрестеріне үнемі атсалысып келеді. Ол ол ма, Мүсілім аға «Мұхамед Хайдар Дулати», «Демеу – Жан» жəне «Қазақстан стоматологтары орталық клубы» атты үш қоғамдық қордың президенті міндетін қоса атқарып жүр. Бетіне қызартып ұят жүгірткен жанның жүрекке дақ салғызбас құлықтылығын Мүсілім ағадан таптым ба, кісі ақысымен кісесін толтырмаған ұлттық мінезбен қабысқандай марқайып отырған қалпымды ағаның қоңыр даусы бұзып жіберіп, ойымның дəл үстінен түсті. – Қайырымдылық көрсету жақсы лық жасау – ар-ұятын жоғалтпағандардың ғана еншісі. Көмек сұрағандарға қол ұшын созудан жаңылған емеспін. Əйтеуір, ниетім түзу. Көзге түсейін, Атымтай жомарт атанайын дейтін өзімшіл тілек тен аулақпын. Əркімді шыңға сүйретіп шығаратын да, шыңырауға құлдырататын да ар-намысының бар, жоғы ғана. Ұятыңды ұрлатпай, намысыңды кеудеңде ұялатсаң, темір тордың арғы жағынан сығалап тұрғанда да, сенен қайырлы жан болмасын сезгем-ді. Ешбір апат айтып келмейді. Аяқ астынан килігеді де жатады. Теледидардан жы лаған баланы, еңіреген ананы көргенде көкірегімнің сыздап қоя беретінін міне, өзіңе ғана айтып отырмын. Табиғат апатынан зардап шеккен

Ел журналистикасыныѕ ертеѕі туралы келелі əѕгіме ќозєалды Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Қазақстанның əр аймағынан келген түрлі БАҚ өкілдері мен Алматы қаласында орналасқан телеарналар мен басылымдардың басшылығы қатысқан семинарды «Бас редакторлар клубы» қоғамдық бірлестігінің

президенті Кенжеболат Жолдыбай жүргізіп отырды. Семинарда бүгінгі таңдағы отандық журналистиканың жайкүйі мен көкейкесті мəселелері, БАҚ пен биліктің өзара қатынасы мен журналистердің қоғамдағы рөлі сөз болды. Шара барысында республикалық

«Литер» газетінің бас редакторы жəне «Бас редакторлар клубы» қоғамдық бірлестігінің вице-президенті Қайсар Жанаханов «Қазақстан журналистер этикасы кодексінің тəжірибелік қолданысы» деген тақырыпта мазмұнды баяндама жасады. Семинар соңында елімізге танымал бірқатар журналистер, атап

зайсандықтарға, Чернобыльдегі апат құрбандарына, қызылағаштықтарға.. қайсыбірін тізе берейін... ең кемінде бір миллион теңгеден жəрдем беріп келем. Есігімнің алдынан тосатын қарттар, жетім-жесірлер, панасыздар жыртылып айырылады десем, артық болмас. Əй... əлі де қоғамымыздың қолтығы кеңи қойған жоқ-ау... Сыймайды ғой байғұстар. Əлде сыйғыза алмай жүр ме...». Тағы да өз кеудесіне үңіліп, өз ішкі үніне құлақ түріп қалғандай ой толқынын үзіп жіберді. Құрметке тоймас, қошеметке жерік шенеуніктер мен ақиланған əкімқаралардан мүлде бөлек азаматтың кесек келбетіне сүйсіне қарап қаппын. Дүниеге жылап енген адам неге осы күрсініп өледі екен деуші едім. Күрсінтетіндері көп болған соң күйінбей қайтушы еді. Бəрібір қанша күрсінсе де, қадау-қадау бақытты күндерін бағалай білген мына Мүсекеңдей жандар – өмірге шын ғашық жандар. Тамырындағы нəрі жүрегінің ыстық қанын ешқашанда суытпаса керек. Соған кəдімгідей сенемін. Өйткені, спорт десе, əсіресе, бокс десе ішкен асын жерге қоятын Қазақстан Бокс федерациясының вице-президенті болған Мүсілім Дайырбековтің əлемде өткен бокс жекпе-жегінің бəріне қатысып, сол біріншіліктерде қазақ боксшыларының жігерін жанып, талабын ұштап, қайратқажырын қайрап ұлттық намысты үнемі ту ғып көтеріп келгені өмірге деген құштарлығының дəлелі емес пе. Оған əрқашанда қазақы намыс – ардақты, ұлттық абырой – қымбат. Сол үшін де оның Сиқым, Жаныс, Ботпай, Шымыр бабалардың, Сəмен, Өтеген, Райымбек, Қабанбай батырлардың, Төле, Қазыбек, Əйтеке билердің, Домалақ ана, Бəйдібек ата ескерткіш, кесенелерін салуға, қайта жөндеуден өткізуге күш салып, қыруар қаржықаражатымен көмек тесуі – үлкен жүректі, ұлтжанды адамның ғана қолынан келетін тірлік. Қарапайым жанның күнделікті тіршілігінің əр минуты ерлікке пара-пар еңбек атқарып жатқанына Кашмирдегі Мұхаммед Хайдар Дулатидің қабірінің басына баруы, кітабын шығартуы, Алматыдағы бір көшеге атын бергізуі; сондай-ақ, Энергетический кентіне, Алматыдағы көшеге Өтеген батырдың атын əперу үшін қаншама күш-жігер жұмсауы анық куə. мірін болмыстан қарызға алдым деп түсінетін адам ғана сол ғұмырының бар жақсылығын адамзатқа əділетімен аялап, сый етіп қайтарады. Мүсекеңнің 2012 жылы ғана қандай қайырыммейірім жасағанын талдап, тізбелемейақ, сол қайырымдылық істеріне 30 миллион теңгенің үстінде қаражат бөлгенін айтсақ та жетіп жатар деп ойлаймын. Осы ретте əр адамның қасиеті қандай болса, табатын Құдайының құдіреті де соған лайық боларын сеземін. Мүсекеңнің кеудесіне орнаған Тəңірі адалдық, əділдік, қайырымдылық деп соғып тұратын жүрек қанынан нəр алып жатса керек. Сондықтан да Қадыр ақынша айтсақ: «Ешқашанда бас сауғалап жатпаған. Досы түгіл дұшпанын да сатпаған. Ел алдында ана сүтін ақтаған Мүсілім!» ағаны қалай ардақтасақ та сыяды. Ізгілігіне ел сүйініп те жатыр. Өткен жылы «Жылдың қайырымды адамы» аталымы бойынша «Алтын жүрек» сыйлығымен марапатталыпты. Соған қоса Австриядағы Еуропалық бизнес ассамблеясының Сократ комитеті «Намыс, абырой жəне ерлік» атты Королева Виктория орденіне лайықты деп тауыпты. Биыл «Қыран» өмірлік тұтынушылар лигасы тарапынан Алматы қаласының «Жыл адамы» деп танылды. Əлбетте, Қазақстан халқының денсаулығын сақтауда сіңірген айрықша еңбегі үшін. Сонымен бірге, Қазақстан Республикасының Ұлттық бизнес рейтингінде де Мүсекеңнің беделбағасы зор. Осы орайда ол «Қазақстан даңқы» дербес аталымдағы орденін кеудесіне жарқырата тағып отыр. Мүсекең бері бұрылды. Мен ентелей құлақ түрген кеудемді тостым. «Талай өткелектен өттік, бауырым. Мен де, сен де... Басты қырау шалғанмен кеудені күйікке алдырмауға тырысып бағайық. Бітіргенімізді ұлтымызға өткізе алсақ, тындырғанымызды жұрты мызға жеткізе алсақ... басқасы да бола жатар. Тек қана үніміз шарпып, даусымыз естіліп, ізімізді басар ұрпақты тура жолмен əкете алсақ қой...». Сөйтерміз мүмкін... Бас изедім.

Ө

айтқанда, кейінгі жылдар көлемінде Қазақстанның ішкі-сыртқы саяси қатынастары мен экономикалық жетістіктері туралы сараптамалық тұщымды дүниелерімен көрініп жүрген бұқаралық ақпарат құралдарының басшылары «Бас редакторлар клубы» қоғамдық бірлестігінің арнайы мақтау қағаздарымен марапатталды жəне аталмыш клуб атынан əрекет ету құқығына ие арнайы құжаттар тапсырылды. АЛМАТЫ.

Діннің діттегені – бүлік емес, бірлік екенін ізгі ниетті адамдар айтудайақ айтып келеді. Өйткені дін – адамгершілік, мейірім, ізгілік пен имандылықтың адамзатты алға жетелейтінін уағыздайды. Бірақ соған қарамастан «бүйректен сирақ» шығарып, теріс жолға бұра тартатындар бүлікшіл əрекеттерін қояр емес. Сондықтан мұндай келеңсіздіктерге жол бермеу, оның алдын алу мақсатында Орал қаласында «Діни экстремизм: мəні жəне қарсы тұрудың түйткілді мəселелері» тақырыбында республикалық ғылыми-практикалық конференция ұйымдастырылды.

Дін – бїлікті емес, бірлікті кґздейді Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Аталған шараны өткізуге облыстың діни ахуалына жүргізілген талдау бойынша, қоғамда əлі қалыптасып үлгермеген 17 мен 25 жас аралығындағы тұрғындар арасында дəстүрлі емес діни ағымдарға еліктейтін кейбір жастардың бар екендігі болып отыр. Сондықтан осы мəселенің өзектілігіне байланысты конференцияны өткізу қажеттілігі туындады. Бұл бағытта Орал қаласындағы үш ЖОО-да секциялық жұмыстар жүргізіліп, орталық алаңда «Жастар секталарға қарсы!» ұранымен 2500дей студент қатысқан флэш-моб өткізілді, дейді Батыс Қазақстан облысы прокурорының міндетін атқарушы Əспенби Жарылғасов. Батыс Қазақстан облысының құқық қорғау органдарының үйлестіру кеңесінің шешімін орындау мақсатында облыстық прокуратураның бастамасымен, облыс əкімдігінің қолдауымен өткен бұл жиынға еліміздің бірқатар теолог мамандары, ЖОО ректорлары, студенттері, құқық қорғау органдары мен үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері қатысты. Жалпы алғанда, біздің елімізде əр азаматқа дінді таңдау еркі берілгендігі белгілі, ол заң шеңберінде реттелетін мəселе. Тарихи тұрғыдан алып қарағанда əдет ғұрпымыз бен салт-дəстүрімізді сақтап, Құдайға сену арқылы дінімізді берік ұстап келе жатқан халық екендігіміз баршаға аян. Еліміздің басына қиын-қыстау күн туған шақта да небір тығырықтан ақсақалдар кеңесінің, билер мектебінің, ел басқарған хандарымыздың қара қылды қақ жарған жарғысы мен əділ төреліктері арқылы шығып отырдық. Ал қазіргі көзқарас, бүгінгі өмір талабы бізге ерекше міндеттерді жүктеп отыр. Əлемде сан түрлі дін болса да əрбір тұлға өз бағытын айқын анықтауы тиіс. Сондықтан мемлекетімізде тыйым салынған діни ағымдардың бағытына бұрылмай, жат көзқарастың

жетегіне ермей, көшіміздің керуенін имандылыққа бұруымыз қажет, дейді ойын одан əрі өрбіткен Ə. Жарылғасов. Ал Атырау облысындағы «Шапағат» деструктивті діни ағымдардан зардап шеккендерге көмек көрсету орталығының директоры, теологисламтанушы Əміре Ерсін уахабилік-салафилік ағым турасында: «Осындай бұрмаланған əрі бұзық тəлімді бойына сіңіріп алған жастардың жүзінен суықтық, көздерінен қатыгездікті анық байқайсыз», деп нақты мысалдарды келтіреді. Мəселен, жұма намаздарында «жүрегіме күмəн кіріп, адасып кетпейін» деген үреймен олар мешіттерде ҚМДБ имамдарының айтатын уағыздарын тыңдамау үшін құлақтарына тыңдағышты тағып алып, өз көсемдерінің уағызына ғана ден қойып отыратын жастарды көптеп көруге болады. Бұл жағдайды уахабизмді елімізде насихаттап жатқан жігіттердің пəтуалары отқа май құйғандай ушықтыруда. Осының мысалы ретінде, Сарыағаш қаласының тумасы, ұлты өзбек жігіттің Медина қаласында отырып, интернет арқылы елдегі соңынан ерушілеріне берген мына пəтуасын келтіруге болады. Ол өзіне қойылған «Бидғатшыларға қатысты ұстанымымыз жəне қарым-қатынасымыз қандай болуы керек? Олармен сауда-саттық секілді дүниелік істерде араласуға рұқсат бар ма?» – деген сұрақтарға, «Бидғатшылармен араласуға қарағанда, иегова куəгерлерімен араласу абзал. Себебі иегова куəгерінің басқа дінді уағыздап жатқанын білесің. Ал бидғатшы болса саған аят, хадис айтып адастырады», деп жауап берген. Оның «бидғатшы» сөзінің астары ҚМДБ жəне соған қарасты мешіттер мен мешіт жамағаттары болып табылады. Мұндай агрессиялық ұстаным елдің шырқын бұзып, діни алауыздыққа алып барары айдан анық. Міне, осы аталған діни идеологиялық ұстанымдардың негізінде еліміздегі мұсылмандар арасындағы діни алауыздық іштегі көзқарас ретінде ғана қалып қоймай, бейбіт тұрғындардың қанын төгуге бағытталған лаңкестік əрекеттерге ұласуда, деп өз кезегінде сөз алған Е.Шохаев, С.Смаил, Т.Талдыбаев сынды теолог мамандар да шариғатты ұстану жолы, мұсылмандық əдеп турасында тұшымды əңгімелер айтты. Бұл айтылғандарға дəлел ретінде жастарға арналып көрсетілген бейнефильмде дəстүрлі емес діни ағымның жетегінде кеткен бірнеше жастың қиын жағдайы нақты деректермен көрініс тапты. Сөйтіп жиын соңында конфессияаралық келісімді нығайту, діни экстремизм, радикализм жəне терроризмнің алдын алу, жастарды экстремизмнің əсерінен қорғау турасында қарар қабылданды.


www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

9

 Толғандырар тақырып

Їміт желкенін кґтерген теѕіз Қазақта «өшкенім жанып, өлгенім тірілгендей болды» деген бейнелі бір сөз бар. Жалпақ жаһанға мəлім Арал теңізі мəселесіндегі соны өзгерістер осы сөзді ойға жиі келтіреді бүгін. Иə, азат еліміз əлем санасын сан-саққа жүгірткен сабақты проблема бедерінде қол қусыра қарап отырмай, батыл да, айтулы бастамаларға барды. Ғалам жəне ғасырлар проблемасына айналған осы алып мəселеде Қазақстан аса белсенді жəне игі нəтижелер келтірген ізденістер жолынан тайған емес. Сайлаубай ЖҰБАТЫРҰЛЫ, жазушы, эколог.

Өткен ғасыр аяғында екіге бөлініп, содан, Оңтүстік Арал аталған теңіздің үлкен айдыны бүгінде бақиға біржолата бет бұрған сыңайлы. Сондай жағдайда, тіршілік тынысын үзбеген Солтүстік Аралдың кіші айдыны – бір аудан, облыс, тіпті, еліміз ғана емесау, тұтас бір теңізді жоқтаушы əлем көзіндегі үміт пен сенімнің соңғы жəдігері боп қалғаны рас. Көп ізденіс, ұмтылыстар нəтижесінде біз осы ақиқаттың жолын аша алдық. «Кіші Арал» деп халық сүйіспеншілік сезімімен атаған бұл айдында жарықтық теңіздің барлық касиет-ерекшелігі, бедер-ландшафты бар еді. Демек, ол – жарық жаһан үшін жойылып кетуге келген Арал теңізі əлемін – дүниенің өзге еш жерінде жоқ тіршілік, балықтар, өсімдіктер дүниесін, бірегей шаруашылық дəстүрін аман-есен сақтап қалудың бірден-бір мүмкіндігі болатын. Солтүстік Арал, шын мəнінде, ауқымды теңіз акваториясы ғой. Жаратушы жерімізге қиып берген осы «Кіші Арал» айдыны осындай əлеуеттер мен игіліктер ұсынып тұрды бізге. Жəне де Аралдың экологиялық жағдайынан ығыса көшкен көп ағайын осы судың бұрынғы жағалауында үмітке табан тірей кідірістеп отырған жайы бар еді. 2005 жылы бірінші кезеңінің құрылысы аяқталған «Көкарал» теңіз бөгеті сондай асыл мұратты орнықтырудың алғашқы қадамы болды. Солтүстік Арал құлдырап түскен 38 метрлік (Балтық жүйесі бойынша) деңгейінен 42 метр биікке бір-ақ «секірді». Тіршілік жанданды. Елдің əлеуметтік ахуалы, жердің экологиясы көрер көзге оңала бастады. Ең бастысы, Арал өңірі болашағына деген бекем сенім пайда болды күпті көңіл ағайында. САРАТС жобасының (Сырдария арнасы мен Солтүстік Арал теңізін реттеу) екінші кезеңі осы игі бастаманы одан əрі дамыту бағытын да нақты мəлімдеген болатын. Бірақ... «Көкарал» бөгетінің бірінші кезеңі біте салысымен, САРАТС-2-нің сол игі мұраты кері шегеріліп, енді, Сарышығанақ қолтығын бөлектеп толтыру деген бір оқыс ниет («екі деңгейлі САТ» деп аталды бұл нұсқа) бас көтерді. Түп мақсаты мəлімсіздеу, бірақ, «су жоқ, қаржы жетпейді» деген «қызық» қисынға негізделген осы нұсқа, халық көңілін күпті ете, тым қажырлы түрде алдыңғы орынға шыға келді. «Екі деңгейлі жəне бір деңгейлі Сол түстік Арал теңізі (САТ)» деген не өзі? Кешегі карталарға қарасаңыз, теңіздің Көкарал – Сыр атырауы сызығынан солтүстікке қарай Кіші Арал теңізі жатыр. Сырдария күні бүгінге дейін осы айдынға жетіп жығылады. Дарияның алтындай ағыны көп жылдар осы суға да, үлкен теңізге де пайда бермей, кешегі

Берг бұғазындағы өзекпен өлі сортапқа құлап кетіп жатты. Құрғаған Берг қылтасынан («Көкарал»), осы, солтүстік акваторияны бөле, дария суын бөгей, айдынды тірілту – бір деңгейлі теңіз идеясы еді. Бұл іс солай басталды да. Бірақ, «əрі де емес, бері де емес», 42 метрлік деңгейде бастама қаңтарылды. Сəл көтерілген теңізден артылған дария ағыны тағы да үлкен теңіз сортабына құлап кете бастады... Ал теңіздің солтүстікшығысы, Арал қаласы маңындағы ең шетін пұшпағы Сарышығанақты Үшшоқы түбегінен бөліп, тыңмен Қамбаш көлінен арна тартып, атыраудағы аз дария суын бөле-жара, сол қолтықты бөлектеп толтыру – екі деңгейлі теңіз нұсқасы делінеді. Бұл жағдайда екі сатылы Солтүстік Аралдың Сарышығанақ «сатысы» Балтық жүйесімен 50 метрге жетеді де, қалған жағы сол баяғы, 42 метрде қала бермек. Осыдан ширек ғасыр бұрын да, имандылық пен экология сөзі тұмшалы заманда, қансыраған Арал жарақатын бүркемелеу үшін, кеңес үкіметі сондай бір жартыкеш шараға барған. Сөйткенде, Арал қаласы маңына аздап су келеді; өткінші жолаушылар көзінде шамалы ғана айдын жылтырап жатады... Аралдың басқа аумағы, халқы - КСРО дəстүрінде, үнсіз, көнбіс, кемшін жағдайда, сортаң жағалауларда қала берсе де болады... «Сарышығанақ» деп аталды ол шара. Сол кездегі Арал экологиялық қасіретінің қасбетін жылтыратып «əктеп» қою ғана əрекеті еді ол. Сол кездің өзінде оған Арал жұртшылығы «керек емес!» деген кесімді сөзін айтқан. Тарих өзі үкім шығарған. Осы ескіліктің, енді, біздің қарқынды даму жағдайымызда, тəуелсіздігіміздің үшінші онжылдығына қадам басқан кезеңде, қайта бас көтеруінде не қисын?! Арал жұртшылығы да, одан кең ауқымдағы көңіл көзі ашық ағайын да тоқымдай «Сарышығанақ» емес, біртұтас «Кіші Арал» теңізін көтеруді сонша уақыт бойы табанды түрде айтумен келеді. Осының алғышарты елімізде 2000 жылдардың орта шеніне қарай қалыптасты. Сөйтіп, мемлекеттік САРАТС жобасы өмірге келді. Нəтижесінде «Көкарал» теңіз бөгеті көтерілді. Бірінші кезең түрінде... Əрине, біртұтас «Кіші Арал» нұсқасына қарсы тарапта уəж бар: қаражат көп кетеді, су жетіспейді... Зерделеп көрейік! Біріншіден, екі сатылы, алып арналы «Сарышығанақ» нұсқасына кетер қаржы «Көкарал» нұсқасынан асып түспесе, аз соқпайды. Осынау бөгет параметрі «Көкаралға» халық сұрап отырған бөгеттен кем болмақ емес. Ол, тіпті, кей тұстарда екі етекті етіп салынуы керек... Оған қоса, құмды жердегі жағдайы күмəн тудыратын алып арна, жолдар, электр желісі, вахталық қыстақ пен адам тасымалын ұйымдастыру – аса шығынды жəне экологиялық тұрғыдан тиімсіз амалдар болмақ. Мысалы, онсыз да жұтаң Сыр атырауының жарты ағынын бұра тартып əкетудің өзі

неге тұрады!. Елді мекендерден алыс түсетін бөгет қызметін жүргізу тұрақты түрде қандай қаражат талап ете беруі мүмкін? Бір деңгейлі «Кіші Арал» нұсқасында мұндай күмəн жоқ. Осы күні жотасы 44 метрде тұрған «Көкарал» бөгетін əрі дамыту «Сарышығанақ» кешенінен артық қаржы талап етпейді. Ал, су мəселесі... «Кіші Арал», ең алдымен, Сырдариядағы өзіміздің үлесті суға есептелген. Киелі Сыр оңтүстік өлкеміздің шөлін қандыра, Жаратылыс жазған өз жолымен өз Аралына хал-қадерінше құйып жатыр. Салқын айлардағы ағын тіпті мол. «Көксарай» су реттегішінің миссиясы ашылады. Сосын, дария алабы – өз өлкелерімізде үнемделетін ылғал тағы бір «кіріс көзін» ашуы мүмкін. Асылы, дария бойындағы су үнемдеу, экологиялық мəдениет көтеру мəселесі осы теңіз факторымен нақты мəнге, мақсатты, игілікті шара мəртебесіне ие болады. Бұл өте-мөте маңызды... Кіші теңіз климаты Оңтүстік Аралдан салқындау, шыңдарында бұлақтар бар, жерасты суы жақын толысқан теңізбен ол көздер де ашылады. Бұлар – «есепте жоқ» су көздері. Өз кезегінде, тірілген теңіз Қызылорда облысының батыс өңірін сапалы ауыз сумен қамтамасыз ететін Сарбұлақ-Толағай кеніштерін толықтырады. Жалпы, ол үлкен аумақтағы ауа райының оң өзгерістеріне ықпал етпек. Таразының екі басына тартылған «Көкарал» жəне «Сарышығанақ» тəжікесі күні бүгінге дейін алтыннан қымбат 8 жылдай(!) уақыт алды... Сырдың есіл суы көп уақыт рəсуа боп, үлкен теңіз сортабына құлап жатты. Есеп рас айтса, осы уақыт ішінде ол бетке кіші теңізді толтырып алардай су кетіпті. Жай кетпепті, өзімен бірге миллиондаған теңіз түлігін, қайтпас өлі сорға ала кетіп, ол жақтағы балық өлексесінің қалыңдығы осы күні 1-1,5 метрге жеткен... Осы жағдайда, бастапқы САРАТС-2 жобасы мақсатынан ауытқу түсініксіз еді. Мəселенің тығырыққа «тығылғаны» соншалық, Дүниежүзілік Даму Банкі əлемді жайлаған қаржылық дағдарыста Арал қаражатын сарымайдай сақтап отырған жағдайда, мəселені кідірте бермей, САРАТС-2 кезеңінің САТ мəселесін кейінге қалдыра, өзге 6 құрамдас бөлігін жүзеге асыра беру керекау деген мəмілеге келу қажет болды (2012 жылғы Қызылордада өткен халықтық тыңдау). Ел уəжі салмақты болатын. Кіші теңіз кешегі Аралдың 10/1 аумағы (ол – теңіз), ал Сарышығанақ сол кіші теңіздің өзінен 6/1 еседей кіші (ол – тоған)... Бар айырма тек осында ғана емес. Кіші Арал төңірегінде экология əсерінен ығыса көшкен қараорман халық үмітке табан тіреп, жағалай отыр. Егер «Сарышығанақ» нұсқасы жүзеге асқандай болса, осынша жұрт бұрынғы сортап жағалаудағы жүдеу ахуалда қала бермек. Тіпті, Сырдың төменгі атырауындағы ел үдере көшуге мəжбүр болуы да. Бұл – ел-жұрт мəселесін шешу жолы емес. Əрине, балықшы ағайын жартыкеш көтерілген (42 м.) теңізінің өзіне қуана қол созып, əлеуметтік-тұрмыстық жағдайын түзей бастады. Берісі – 18, арысы – 75 шақырым алыс жатқан ауылдардан теңізге қатынап, тірліктер жүргізді. Осы, шығынды, тəуекелді жолда, өкінішке орай, шаңырақтарына адам

қайта алмай қалып жатқан оқыс оқиғалар да бар... Қол созымға жақындаған теңіз осындай қиындықтардың қордасын сейілтер еді. Келесі уəж: Кіші Арал үшін тың қопарып, үлкен арна қазып, жол, электр желілерін тартып, жұмысшы қыстағын салып, Сыр атырауындағы қасиетті Қамбаш көлі сияқты айдындардың ғасырлар бойғы шырқын бұзып, экологиялық қолайсыз əрекеттерге бару қажет болмайды. («Сарышығанақ» нұсқасы осындай көп жұмыс сұрап тұр). «Көкаралда» мұның бəрі орындалған: 11 шақырымдық бөгет негізі көтерулі тұр. Жолдар, желілер, жұмысшы қыстақтары салынған. Бұл маңдағы қалың ел, жұмыс күші бұл нысанның жандануын көптен күтулі. Дария да теңізге өзінің Жаратылыс қазған жолымен құйып жатыр. Табиғатқа антропогендік əсер мейлінше аз болмақ. Мұның бəрі – проблемалы Арал өлкесі үшін аса маңызды жайттар. Ел-жұрттың тілек-мүддесін тыңдай, проблеманы тереңнен зерделей тұжырым жасаған Қызылорда облысының əкімі Қырымбек Көшербаев бұл жолда халық үміті мен ел басшылығы арасында «алтын көпір» орнатты деуге болады. Шын мəнінде халықтық таңдау, демократиялық принципте Солтүстік Арал мəселесі шешілу жолына қойылды. Мұндай үрдіс, жалпы, облыс өмірі тынысында бүгін алуан векторлы, сан салалы. «Кіші Арал» ел мүддесіне жауап береді. Кешегі дəуірлеген шағында бүкіл Аралдан ауланған 500 мың центнер балықтың 300 мыңдайын осы Солтүстік теңіз берген. Осы көлемге қайта қол жетеді деген болжам бар. Демек, өзге еш жерде жоқ бірегей балықшылық кəсібі жанданады. Жаңа кəсіпорындар мен кəсіпорындары ашылады. Бір кездері Арал қаласында болған Орталық Азиядағы бірден-бір кеме жасау ісі қайта жандануы мүмкін. Туризм кластері жолға қойылады. Берісі – Ақтөбе, Қарағанды, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда, əрісі – бүкіл ел аумағы мен алыс-жақын шетелге ет, сүт, балық өнімдері мол, аспанын бұлт шалмайтын, жағажайлары ыңғайлы, əуе, теміржол, автожолдар бойында қолайлы орналасқан осы теңіз құшақ ашады... «Сыр – Арал – Торғай – Науырзым...» халықаралық экодəлізі бүтінделеді. Сыр бойының да экологиясы оңала бастайды. Жəне Сарышығанақ Кіші Аралмен бірге тіріледі. Ендеше, ауқымды теңіз айдынын таңдаймыз ба, əлде, алақандай қолтыққа «шашылған» жөн бе? Кіші теңіздің планетамыз үшін жойылуға қараған Арал экоəлемін сақтап қалар теңіздік бірегей əлеуетін ескерсек, Сыр алабында осы мақсатқа үлесті су бөлуді халықаралық саясат тетігінде жолға қоюы – үлкен жеңіс болар еді. Асылы, Сыр суына еш балама жоқ. Дария салауаттылығы, жақсы көршілік қатынас, Орталық Азияның ортақ тағдырына деген түсіністік көзқарас еліміздің қажырлы, сындарлы саясаты арқылы беки түседі деген сенім бар. Ел саясаты біртұтас Солтүстік Арал теңізін көтеру жолын таңдады. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Сыр бойына келген сапарында халық тілегін, ел-жер мүддесін ескере, салмақты мəселенің шешу жолдарын алға тартты.

«Мен Арал теңізіне көмектесем деген арманыма жеткеніме қуаныштымын!» деген Елбасы сөзінің кезеңдік жүзеге асу мысалы осындай. Бұл орайдағы ел-жұрттың алғыс сезімі шексіз. Қазақ қай талапта да ертеңді терең ойлап, мəселені кең пішкен ел. Проблемалы Арал жағдайында бір орайы келген осы тарихи мүмкіндік ертеңге деген ауқымды көзқарас пен көрегендік үдесінде шешілді. Енді ел күткен игіліктер сан-салалы, Арал болашағына деген сенім бекем. Кіші Арал толысуы, ғалымдар айтқандай, бірнеше жылдарда, бəлкім, бірінші кезең мысалындай он есе тездікте жүзеге асар, əйтеуір, ол уақыт теңіз жағасындағы ағайын үшін «бос күту» уақыты болмайды. Үмітті-талапты жұрт бері жылжыған теңізінің əр сəт, əр сүйемінен тиімді шешім табады. Елге үміт берген теңіз – біріктіруші, қауымдастырушы фактор болмақ. Мамандар «Кіші Аралды» Балтық жүйесі бойынша 48 метр деңгейде межелеген сияқты. Дегенмен, ел сұраған 50 метрлік биікке көтере «пішсе», күтулі игіліктер мен нəтижелер көлемі еселеп артар еді. Немесе, «Көкарал» бөгетінің беріктік запасын 5051 метрге есептей көтеру жолын тапса!.. Өйткені, бұл – Аралға берілген бір сирек тарихи мүмкіндік сəті. Халықаралық Банк үлесінен бөлек, республика бюджеті үлесіне түсуі мүмкін қаржы шығыны бұл орайда молынан қайтатынын ескерсек (теңіз факторы, экология, балық, туризм кластері, əлеуметтік нəтижелер...), ол еңбек түбегейлі ақталмақ. Ал жетімді су мəселесіне келсек... Біз біраз бастамаларда шүбə дегендерді жеңумен өз сенімімізді орнықтырып келе жатқан елміз (Астана орманына қатысты, Сарыағаш бауларына қатысты мамандардың өздерінің күмəн сөздері болғаны рас...). Арал туралы да айтылған сондай күмəн салқынын кері шегердік. Жарқын перспективаларды көре білу керек еді. Алдағы жылдары, тіпті, жақын болашақта еліміздің берекелі, құнарлы, бірақ, шөлейт өлкелеріне келер біршама су көздері ашылғалы тұр. Осы күні көршілердің ішкі талқысында жүрген Қазақстанның бірегей ұсыныстары – Сібір суының бір бөлігін Орталық Азияға бұру, Азов-Каспий арнасы сияқты батыл идеялардың жүзеге асатын күндері тарихи тұрғыдан алыс емес. Оның бер жағында, Қ.Сəтбаев атындағы Ертіс-Қарағанды арнасынан үстеуленген Есіл-Нұрадан Сарысу немесе Торғай арқылы СырАрал алабына жететін арна туралы жиі айтылып жүр. Демек, перспективалар ашық. Демек, бұл идеялар əйтеуір, бір жүзеге асады. Оны, түптің түбі, шырайын шығара қабылдай алатын «Кіші Аралдың» бүгін таңдалған үлкен ауқымы болмақ. Міне, Арал мəселесінде ертеңге көреген шешім қабылдаудың нақты негіздері осы. Бұлар енді, келесі ізденіс көкжиектерінің мəселелері. Бір жайтты терең ұғынған – көңілге мақтаныш ұялатады! Тəуелсіз Қазақстан əлем көзінде бақиға ұзап келмеске қарағандай болған теңіздің үлкен бір айдынын толық мəнінде тірілткелі отыр. Үмітті əлем адамзатты алаңдатқан Арал теңізін қалпына келтірудің бірінші қадамы деп қабылдауы керек мұны. Бүгінгі имандылық, экологиялық жапа-тармағай «уағыздар» бедеріндегі аса ізгілікті, нақты қадам осындай. Арал тағдырында тарихи таңдау жасалды. Қызылорда облысы.


10

www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

 Кино

«Каспий Меруерті Оперейтинг Компани Б.В.» Ақтау қаласындағы филиалы, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 14 ақпандағы № 133 қаулысымен бекітілген тауарлар, қызмет көрсету жəне жұмыстарды сатып алу Ережелерінің 272-тармағының 11-тармақшасына сəйкес бір көз негізінен «Евразия» сақтандыру компаниясы» АҚ-мен азаматтық жауапкершілікті сақтандыру қызметтерінің жеткізілуі жөніндегі келісім-шартына тұрғанын хабарлайды. Жабдықтаушы ұсынған баға – 6 744 419 (алты миллион жеті жүз қырық төрт мың төрт жүз он тоғыз) теңге. Міндетті жергілікті қамту (пайыз есебімен) – 100 %. Филиал «Каспий Меруерты Оперейтинг Компани Б.В.» в г.Актау, настоящим объявляет о заключении договора способом из одного источника с АО «Страховая компания«Евразия» на предоставление услуг по страхованию гражданской ответственности, в соответствии с подпунктом 11, пункта 272, Правил приобретения товаров, работ и услуг при проведении операций по недропользованию, утвержденными постановлением Правительства Республики Казахстан от 14 февраля 2013 года № 133. Цена, предложенная поставщиком – 6 744 419 (шесть миллионов семьсот сорок четыре тысяч четыреста девятнадцать) тенге. Обязательства по местному содержанию (в процентах) – 100 %.

Ризашылыєымызды білдіреміз Қамқор отағасы, ардақты азамат, дарынды басшы, сенімді жолдас, серіктес, Қазақстан Республикасының патриоты, «Өскемен титан-магний комбинаты» акционерлік қоғамының президенті Бағдат Мұхаметұлы Шаяхметовтің қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғымызға ортақтасып, басымызға түскен ауыр сəтте қол дау білдіріп, демеу болған

баршаңызға шын жүректен шыққан ризашылығымызды білдіреміз. Сіздердің көңіл айтып, қолдау білдіргендеріңіз оның ардақты аты мен жасампаздық істеріне біздің лайықты болуымызға берілген жоғары баға. Б.Шаяхметовтің отбасы, туғантуысқандары мен жақындары, «ӨТМК» АҚ ұжымы.

 Еске алу

«ТОМПАЌ»

ќазаќ киноґнеріндегі жаѕашылдыќќа басталєан соќпаќтыѕ басы Жақында «Балапан» телеарнасының тапсырысы бойынша Қазақстан аниматорлары ассоциациясы мен «Сақ» киностудиясы бірлесіп түсірген қиял-ғажайып жанрындағы «Томпақ» (режиссері Батырхан Дəуренбеков) атты балаларға арналған сериалдың тұсауы кесілді. Балаларға арналған базарлықтың қуанышына фильм қаһармандарымен бірге «Балапан» телеарнасының директоры Лəйлə Сұлтанқызы мен кинотанушы Гүлнəр Амангелдіқызы қатысты. Фильмнің басты кейіпкерлері – Тасболат, Есет, Берік атты үш дос жəне олардың «оппоненті» Жасмин атты қыз. Төртеуі де бір сыныпта оқиды. Үш дос кемесі кометаға соғысып апатқа ұшыраған бөгдепланеталық тіршілік иесі «Томпақпен» танысу арқылы оның бойындағы ерекше тылсым күштің арқасында оқуда, спортта үлкен жетістіктерге жете бастаса, пысықай Жасмин олардың бұл əрекетін дұрыс көрмейді. Фильмдегі шиеленіс те осыдан басталады. Режиссер Б.Дəуренбековтің жаңашылдығы – түсіру барысында кино кейіпкерлері: анимациялық персонаж бен əртістердің арасындағы тартысты шынайы үйлестіре білген. Мұны қазақ киноөнеріндегі үлкен жаңалық десе де болады. Режиссер, сондай-ақ, сериалда қазақ күресінің атасы Қажымұқан, қазақ елінің ежелгі мəдени бесігінің бірі Отырар жəне қасиетті Қазығұрт тауы туралы да қызықты тарихи деректерге де орын беруді ұмытпапты. 12 бөлімнен тұратын фильмнің бала тəрбиесіне, олардың отансүйгіш ұлан ретінде қалыптасуына əсері зор екенін сезіне отырып, режиссермен əңгімелесуді жөн көрген едік. – Батырхан, жаңа жобаңыздың тұсаукесерімен құттықтай отырып, фильм туралы өз аузыңыздан естігіміз келеді? – Фильм балаларға арналған. Меніңше, ата-аналарға да көруге болады. Оқиға желісі, негізінен, ауылда тұратын сыныптас үш баланың басынан кешкен қызықты оқиғаға құрылған. Бір күні ауылдың қасына «ұшатын табақ» кеп құлайды. «Табақ» ішінде өздері секілді, бірақ бөгдепланеталық бала бар екен. Міне, кішкентай жер иелері мен бөгдепланеталық баланың осы арадан басталатын жақын танысбілістігі басқа да көптеген оқиғаларға арқау болады. Жалпы, оқиғалар желісін көрермендердің өздері көргені дұрыс болар. Мақсатымызға келсек, бүгінгі көрермендерге ауыл

балаларының өмірін көрсете отырып, оларды жақсылық пен жамандықты ажырата білуге, мейірімділік пен адалдықты дəріптеуге, өз елі мен жерін шын сүюге баулу. Əрине, фильмде мұның бəрінің адам жалықтырар «үгіт парақшасы» емес, қызықты, көңілді оқиғалармен өрілуін қамтамасыз еттік. – Шығармашылық топ жөнінде толығырақ айтсаңыз? – Сценарийін Бақытжан Құлжабай деген азамат екеуміз жазып шықтық. Өзіміз ауылда өскендіктен шынайылықты басты мақсат етіп алдық. Фильмнің директоры ретінде барлық ұйымдастыру жұмыс тарын Нұриддин Паттеев қолға алса, суретшілер Бегім Қаламұлы мен Азамат Ерназаров шеберлікпен жұмыс жасай білді. Бұл шығармашылық топ бүгінде халық сүйіспеншілігіне бөленген «Қошқар мен теке», «Момын мен қарақшы» мультфильмдерін де дүниеге əкелген. Əрине, операторлар мен жарық түсіруші, гримдеушілердің де қосқан үлесін жоққа шығара алмаймыз. Əзіл-оспақ айтудан алдына жан салмайтын белгілі əртістер Жүсіп Ақшораев пен Жұлдызай Дүйсенбиеваның «жұбы» да фильмді ажарландыра түсті десек болады. – «Томпақ» телесериалы режиссер ретінде сізге несімен жақын? – Шүкіршілік, елімізде балаларға арналған кино жəне анимация өнімдерін өндіру енді-енді жолға қойыла бастады. «Балапан» телеарнасы да ашылып отыр. Бұл өз алдына бөлек əңгіме. Ал бұл фильм маған несімен жақын дегенге келсек, «Томпақ» – қазақ киносындағы жаңашылдыққа басталған алғашқы соқпақ. Өйткені, үлкен форматтағы фильмнің оқиғалары видео мен анимацияға қатар құрылған. Жоғарыда айтқан белгілі əртістерді айтпағанда, Тасболат (Арман Қасымбеков), Берік (Рахым Ахмедов), Есет (Олжас Омаров) жəне Жасминмен (Жасмин Дəуренбекова) байланыстағы басты кейіпкер

«Томпақ» фильмнің басынан аяғына дейін анимациялық бейнеде болады. Жалпы сериал 12 сериядан тұрады. Əр сериясы 30 минуттан. – Сəтті шықты деп айта аласыз ба? – Айта аламын. Өйткені, өнер адамы өзінің шығармашылық тұрғыдан өсуі үшін өзіне-өзі ешқашан көңілі толмай жүруі керек. Кемшіліктерімізді де білеміз. Осы фильмді жасау барысында қиындықтар да болды. Оның үстіне бөлінген қаржы да көп болған жоқ. Бірақ біз бір сəттік қомақты қаржыны емес, жобаның нəтижелі болуына барымызды салдық. Сондықтан бізге қолдау көрсеткен «Балапан» телеарнасының дирекциясы мен ұжымына ризашылығымызды білдіреміз. – Фильмнің аты жөнінде. Өйткені, мен журналист ретінде бірде «Толағай» деген балабақшадан фо т ор еп ор т аж ж а зы п , а т ын «Толағайдың томпақ тары» деп қойған едім. Сол тақырып газет сайтында кəдімгідей «əңгіме» болды. Біреулер, тіпті, «балабақшаға өңкей «томпақтар» ғана емес, сонымен бірге арық, əлжуаз балалар да барады ғой деп «сынады». «Томпақ» деген ат үшін сіздерді де «төмпештеп» жатқандар жоқ па? – «Қарға баласын – əппағым, кірпі баласын – жұмсағым» дейді. Ат қойғыш қазақ та сүйкімді балаларды «томпақ», «томпағым» деп жатады. Яғни «томпақ» халқымыздың жылы да жақсы сөздерінің бірі. Бөгде планетаның баласын да жақын тартып, достары солай атап кетсе несі жаман. Ал шын аты-жөнін фильмді тамашалай отырып білсін білгісі келгендер. – Фильмді түсіру барысында айта жүрер қызықты оқиғаларға тап болдыңыздар ма? – Фильмнің 1-ші бөлімінде балалардың браконьерлерді ұстауға көмек беретін сəті бар. Сценарий бойынша «браконьерлер» көлге ау салып жүрген. Осы кезде қамыстың арасынан моторлы қайықпен біздің «инспектор» шыға келуі керек еді, бірақ басқа жақтан бір моторлы қайық зу етіп келе қалды да айшайға қаратпай, киношыларға дүрсе қоя берді. Өйткені, бұл келіп тұрған нағыз инспектордың өзі болатын. Оның ашуы кинокамераларымызды, арнайы техникаларымызды көргеннен кейін ғана басылды. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

ТАРАЗ-ШЫМКЕНТ-ТАРАЗ.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Жамбыл мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 16 қазанда республикалық мемлекеттік теңгерімде тұрған нысанды кейіннен сатып алу құқығынсыз бір жыл мерзімге мүліктік жалдауға (жалға) беру жөнінде тендер өткізеді. Тендер мына мекенжайда болады: Тараз қ., Əл-Фараби к-сі, № 11, 5-шағын ауданы, Жамбыл мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің ғимаратында. Тендер өткізу уақыты: сағат 10.00. Тендерге ұсынылады: Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитеті «Жамбыл облысы бойынша салық департаменті» ММ-нің теңгеріміндегі алаңы 13,0 ш.м. тұрғын емес тұрақжай, орналасқан мекенжайы: Тараз қ., Қойгелді к-сі, 188. Техникалық жағдайы қанағаттанарлық. Кепілді жарна – 5 626 теңге. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 14 065 теңге. Тендер шарты 1. Мемлекеттік емес заңды тұлғалар берілетін алаңдарды халыққа банктік операцияларды жүзеге асыру үшін («Қазпочта» АҚ, банктердің есеп айырысу-кассалық орталықтары) пайдалана алады. 2. Нысанды тиісті тəртіпте ұстау, нысанды немесе онда орналасқан инженерлік коммуникацияларды зақымдауға əкеліп соғатын əрекеттер жасамау; 3. Нысанды дұрыс жағдайда ұстау, өз есебінен ағымдағы жөндеуді жүргізу жəне мүлікті ұстау бойынша шығындарды мойнына алу, сондай-ақ тараптардың келісімімен мерзімде күрделі жөндеуді жүргізу; 4. Нысанның жекелеген элементтері, инженерлік жабдық жалға алушының кінəсінен, сондай-ақ табиғи тозуына байланысты істен шыққан жағдайда, жөндеу жұмыстарын өз есебінен жүргізу; 5. Шарт бойынша өз құқығын кепілге бермеу, шаруашылық серіктестіктерінің, акционерлік қоғамдардың жарғылық капиталына салым немесе шаруашылық кооперативіне жарна ретінде салмау. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна жалға алушының барлық қызметтерін жəне ұйымдық-құқықтық нысанын ескеріп, коэффициенттерін есепке алу сыз есептелген, мүліктік жалдауға (жалға) берілетін нысан үшін

жалдау ақысының айлық мөлшерінде белгіленеді. Тендер өткізу ережесі Тендер комиссиясының шешімі бойынша нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендер қатысушысы тендер жеңімпазы болып танылады. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күнінен бастап он күнтізбелік күнінен кешіктірілмей жасалады. Егер өтініштерді қабылдаудың мерзімі аяақталған сəтте бір өтініш қана тіркелсе, онда тендер болмады деп танылады (бұған екінші жəне одан кейінгі тендерлерді қоспағанда). Болмаған тендер туралы шешім тиісті хаттамамен ресімделеді. Тендерге қатысу үшін үміткер мыналарды тапсыруы қажет: 1) тендерге қатысуға өтініш, онда үміткердің тендерге қатысуға келісімі жəне тендер шартын орындау бойынша оның міндеттемесі мен тиісті шартты жасауы қамтылады; 2) жапсырылған конвертке салынған тендер шарты бойынша ұсыныс; 3) заңды тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) жəне БСН куəлігінің көшірмелерін, не көрсетілген құжаттардың жəне нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен үзінді-көшірмені; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін-серіктестікке қатысушылар тізілімінен үзінді-көшірмені (серіктестікке қатысушылардың тізілімі жүргізілген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын;

6) кепілді жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесін; 7) өтініш беру сəтіне салықтық берешегі жоқ екені туралы салық органының анықтамасын беруі қажет. Өтініш тендерлік құжаттамада айқындалған талаптарға жəне шартқа сəйкес жасалады жəне қосарланған конверттерде қабылданады. Сыртқы конвертке жоғарыда аталған құжаттар қамтылуы тиіс. Ішкі конвертте үміт кердің ұсынысы қамтылуы тиіс. Ішкі конверт өтініш беру сəтінде жабық болуы жəне оны үміткер мөрлеуі тиіс. Өтініштер қабылдау Жамбыл мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мекенжайына тігілген түрінде, беттері нөмірленген жəне соңғы бетіне қол қойылып жəне мөр басылуы тиіс (жеке тұлға үшін, егер мұндай болса). Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Жамбыл мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ депозиттік шотына аударылады: ИИК KZ740705012170170006, БИКKKMFKZ2A, Астана қ., Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетінде, ММ коды 2170170, Бенефициар – Жамбыл мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті, БСН 120340007071, Кбе 11, КНП 171 (кепілді жарналарды енгізу үшін). Бір кепілді жарна тендердегі бір нысанға қатысуға мүмкіндік береді. Өтініш мына мекенжайда қабылданады: Тараз қ., Əл-Фараби к-сі, 11, (5-шағын ауданы) 7-бөлме. Тендерге қатысушыларды тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізілгенге дейін бір жұмыс күні бұрын аяқталады. Анықтама алу телефоны: 8 (7262) 34-34-90.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті республикалық меншіктегі жылжымайтын мүлік нысандарын сату бойынша электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды. Сауда-саттық 2013 жылғы 17 қазанда сағат 10.00-ден 17.00-ге дейін веб-порталдың мемлекеттік мүлік тізілімінде өтеді www. gosreestr. kz. ҚР Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген, Жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен, республикалық меншіктегі нысандарды сатудың орындалуын сəйкестендіреді. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен республикалық меншіктің мына нысандары электрондық аукционға қойылады: 1. Тұрақжай, жалпы алаңы 38,9 ш.м., 1994 жылы салынған, Алматы қаласы, Таугүл-2 шағын ауданы, 2, 27 тұрақжай. Баланс ұстаушы – «Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 4 432 000 теңге, кепілді жарна – 664 800 теңге. Сауда-саттықтың голланд əдісімен республикалық меншіктің мына нысандары электрондық аукционға қойылады: 1. Тұрғын үйдің элеваторлық торапты жерасты тұрақжайы, жалпы алаңы 84,4 ш.м., 1958 жылы салынған, Алматы қаласы, Зенков к-сі, Гоголь көшесінің қиылысы, 15/41, 20 тұрақжай. Баланс ұстаушы – «Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ. Бастапқы баға – 44 845 000 теңге, ең төменгі баға – 4 906 895 теңге, алғашқы баға – 8 969 000 теңге, кепілді жарна – 1 345 3350 теңге. 2. Тұрғын үйдің элеваторлық торапты жерасты тұрақжайы, жалпы алаңы 65,9 ш. м., 1949 жылы салынған, Алматы қаласы, Сейфуллин д-лы, 553, 13 тұрақжай. Баланс ұстаушы – «Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ. Бастапқы баға – 28 505 000 теңге, ең төменгі баға – 3 118 988 теңге, алғашқы баға – 5 701 000 теңге, кепілді жарна – 855 150 теңге. 3. Тұрақжай, жалпы алаңы 11,6 ш. м., 1975 жылы салынған, Алматы қаласы, Жандосов к-сі, 182а, 37 тұрақжай. Баланс ұстаушы – «Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ. Бастапқы баға – 6 270 000 теңге, ең төменгі баға – 686 057 теңге, алғашқы баға – 1 254 000 теңге, кепілді жарна – 188 150 теңге. 4. Гараж №102 «Толқын кооперативі», жалпы алаңы 16,2 ш. м., 1992 жылы салынған, Алматы қаласы, Қазыбек би к-сі, Абдуллин көшесінің қиылысы 182а, 37 тұрақжай. Баланс ұстаушы – «Мемсараптама» РМК. Бастапқы баға – 21 400 000 теңге, ең төменгі баға – 360 500 теңге, алғашқы баға – 4 280 000 теңге, кепілді жарна – 103 000 теңге. Назар аударыңыз! Сауда-саттыққа қойылатын мүлік нысандары сатып алушының жер учаскелерін тіркеу құны есебінсіз заңды орнатылған ретімен қойылады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісін қолдана отырып аукционды өткізу кезінде жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы алғашқы бағаға тең. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жа рия ланған күннен басталады жəне 14.10.2013 ж. сағат 10.00-де аяқталады. Кепілді жарна Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік есеп-шотына төленеді: БИН – 120340013492, ИИК – KZ 250705012170180006 ҚР Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетіне, БИК ККМFKZ2A, мекеме коды – 2170180, бенефициар коды – 11, КНП – 171 (кепілді жарна мөлшеріне банктік қызмет төлемі кірмейді). Назар аударыңыз! Сатушының электрондық сұранымын қабылдамауына қатысушы хабарландыруда көрсетілген талаптарды орындамауы, электрондық сұранымды қарастыру мерзімі аяқталғанға дейін жеке жəне заңды тұлғаның кепілді жарна құжаттарының сауда-саттық өткізілуі туралы хабарламада көрсетілген сатушының есеп-шотына түспеуі негіз болып табылады. Электрондық аукционға қатысушы кепілді жарнаны қайтару үшін сау да-саттық ұйымдастырушыға ағымдағы есепшоттың барын растайтын банк анықтамасының түпнұсқасын өткізуі қажет. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын

(бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін ( пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берге ЭЦҚ-ның жарамдылық мерзімін көрсете отырып Тізілімнің веб-порта лында алдын ала тіркеу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркеу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне /немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжатттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукционға бір сағат қалғанда ЭЦҚ жəне аукциондық нөмірімен аукциондық залға кіреді. Электрондық аукцион хабарламадағы көрсеткен уақытта басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион: 1) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі осы Қағиданың тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі осы Қағиданың тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растайтын болса, бастапқы баға белгіленген қадамға артады. Жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны ұлғайтудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық акуцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің вебпорталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алусату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде мына мекенжайда қол қойылады: Алматы қаласы, Достық даңғылы, 134, 206-бөлме. Сатушыға электрондық аукционнан ұтып алушылар керекті сұратылған нотариалды расталған құжаттарды тапсыру қажет. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты 8(727) 313-07-85 телефоны жəне www. gosreestr. kz сайты арқылы білуге болады.

Объявление ТОО «Жаксы» сообщает о своей ликвидаций. Все претензий принимаются по телефону: 8 71430 (3-00-04) в течение двух месяцев после опубликования.

Адалдыққа жүгінген ата Бəкірұлы Жүнісбек атамыздың өмірден озғанына да елу жыл дан асыпты. Ол кісіні біз немерелері көрмесек те атамыздың адам тү гілі жануарлар мен құстардың өзіне қат ты сөз айтпайтын мейірімі мен зия лы лығын, өкімет ресми тыйым салса да бес уақыт намазын қаза қылмаған тақуалығын көзі көрген ауылдастары осы уақытқа дейін сүйсініп айтып жүр. Жүнісбек атамның зиялылығы мен ата-баба салтын қайтсе де сақтауды мұрат тұтуы текпен келген қасиет болса керек. Арғы аталарымыз: «Байназардан тоқсан молла шыққан» деген сөз де қалдырыпты. Ертеректе «молла» сөзі дін өкілі ғана емес, күллі оқыған атаулының жалпы атауы болғаны белгілі. Атам оқыған адам ретінде танылса, ал оның зайыбы – Мұсабекқызы Кенжетай əжеміз Баянауыл мен Ереймен арасындағы замандастарына өзінің суырыпсалма ақындығымен, һəм шешендігімен белгілі болды. Бала кезімізде əжеміздің табан астында өлең шығаратын тапқырлығын көріп өскенбіз. Əттең, олардың

саналы ғұмыры өткен ғасырдың 30-жылдарындағы қол дан жасалған аштық нəубетімен тұспа-тұс келіпті. Жүнісбек атам мен Кенжетай əже міздің он баласы сол зобалаңның құрбаны болып, 1941 жылы дүниеге келген кенже ұлы Қасенғазы (Қазтай) əйтеуір, əупірімдеп аман қалған екен. Əжем марқұмның айтуы бойынша Жүнісбек атам қандай қиындыққа кез болса да, Алла деп адалдыққа жүгініп, ешкімге қиянат жасамапты. Зиялы болмысы мен бағытынан таймаған. Жайнамаз үстінде жалғыз ұлына, одан тарайтын кейінгі ұрпақтарының бəріне һəм алаш жұртына Алладан ұзақ ғұмыр тілеумен болған. Атамның тілегін Алла қабыл еткені хақ. Өзі көре алмай кетсе де жалғыз ұлынан тараған ұрпақтары өсіп, өніп келеді. Жүнісбек атамыз бен Кенжетай əжеміздің жатқан жерлері жайлы болсын, пейіштің нұрына бөленсін деп тілейміз. Еске алушылар: ұлы, келіндері, немерелері атынан Серік БƏКІР.

 Еске алу

Сағыныш боп қаласың (Сүйікті бауырым Бақытжан Іскендірұлына) Көзге де ерте ілінді, Еректігі сезіліп. Жоғалтып ап інімді, Кетті-ау бауыр езіліп. Қиындықты көзге ілмей, Сабыр сақтай білетін. Қиналғанын сездірмей, Жайраң қағып жүретін. Достары көп болатын, Жоқ болатын дұшпаны. Биік сермеп қанатын, Өнер жолын ұстады. Серілердей баяғы, Мал жинаумен қас еді. Төрт қатарлы баяны, Дүниесінің басы еді. Мол болатын нəсібі, Жоқ болатын алаңы. Жабылмайтын есігі, Арылмайтын қонағы. Еркелетті қыз-ұлын, Сүйеу болды жан жары. Немерелер қызығын, Көру еді арманы.

Қарайтын ел қызығып, Биік еді тұғыры. Кетті ерте үзіліп, Келте жіптей ғұмыры. Құдай басқа бермесін, Бір жыл күттім күні-түн. Аян болды келмесі, Үзілді енді үмітім. Жадымызда жаңғырып, Сағыныш боп қаласың. Жүрегімнің мəңгілік, Жазылмайтын жарасы... Қонысбай ƏБІЛ, Қазақстанның халық ақыны.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Алматы қаласының əкімдігі армия генералы, Кеңес Одағының Батыры, Халық Қаһарманы Сағадат Қожахметұлы НҰРМАҒАМБЕТОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Жамбыл облысының əкімдігі, облыстық мəслихат жəне облыстық ардагерлер кеңесі Кеңес Одағының Батыры, Халық Қаһарманы, Қазақстан Республикасының алғашқы Қорғаныс министрі Сағадат НҰРМАҒАМБЕТОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Қарулы Күштерінің ардагерлері» республикалық қоғамдық бірлестігінің орталық кеңесі Ұлы Отан соғысының ардагері, армия генералы, Кеңес Одағының Батыры, Қазақстан Республикасының алғашқы Қорғаныс министрі, Халық Қаһарманы Сағадат Қожахметұлы НҰРМАҒАМБЕТОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» акционерлік қоғамының ұжымы басылымның бұрынғы қызметкері, белгілі журналист Ғалым Тыныбаевқа зайыбы Қапиза НҰРТАЗАҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қаржы полициясы академиясының басшылығы мен профессорлық-оқытушылар құрамы ішкі істер органдарының отставкадағы полиция полковнигі, профессор Жеңіс Сəрсенұлы БЕЙСЕНОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына орны толмас қайғыларына ортақтасып кѳңіл айтады. Қазақ ауыл шаруашылығын механикаландыру жəне электрлендіру ғылыми-зерттеу институтының ұжымы Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ректоры, академик Тілектес Исабайұлы Есполовқа əкесі Исабай ДОСПАНБЕТҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қылмыстық атқару жүйесі комитетінің Қостанай облысы бойынша қылмыстық-атқару жүйесі департаментінің ұжымы Алматы қаласы жəне Алматы облысы бойынша қылмыстық-атқару жүйесі департаментінің басшысы, əділет полковнигі Бақытжан Мəлікұлы Сəдібековке зайыбы Алтын ШАҒЫРБАЙҚЫЗЫНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


Дґѕгеленген дїние їйіѕізде Дүйсенбі, 30 қыркүйек

7.00 8.00 9.30 9.40 10.45 11.25 12.30 12.45 12.55 13.25 13.55 14.55 15.55 17.00 17.30 17.50 18.10 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.35 23.25 00.00 00.20 01.00 02.40 02.55 03.35 04.05 7.00 9.00 10.00 11.00 11.50 12.30 13.00 13.10 14.10 14.45 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 01.40 02.0003.00 6.00 7.00 10.00 10.05 11.05 12.00 12.55 14.00 14.30 15.00 15.30 16.25 17.20 18.30 18.55 19.00 20.00 21.00 22.00 22.05 23.30 01.40 02.10 02.40 03.25 03.55 05.25

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Апта.Kz». «Айтуға оңай...». «Тəуіп Хо Жун». Телехикая. Жаңалықтар. «Қазақтың қолөнері». «Дауа». «Ақсауыт». «Алғашқы махаббат». Телехикая. «Əйел бақыты». Токшоу. «Тəуіп Хо Жун». Телехикая. «Менің Қазақстаным». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Көк тарландары». Телехикая. «Заң жəне біз». Тікелей көрсетілім. «Алғашқы махаббат». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Ұлжан». Телехикая. «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «SPORT.KZ». «Көкпар». Ұлттық ойын. «Монтана аспаны». Кино. «Өзекжарды». «Көк тарландары». «Кітапхана». Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. «Жеті күн». «Жеті күн». «Бармысың, бауырым!». «Көпке ортақ жаңа технологиялар». Деректі фильм. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Хван Чжин И». Телесериал. Кулинарная академия. «Халық сарапшысы». Жаңалықтар. «Танго с ангелом». Телесериал. «Телефон доверия». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Бюро расследований». Жаңалықтар. «Пилоты». Телесериал. «Орталық «Хабар». Футбол. Журналдар. Жаңалықтар.

«Маруся. Возвращение». «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Күт мені». «Ясмин». Телесериал. «Женский доктор-2». Телесериал. «Кеш жарық, Қазақстан!». «Караоке такси». «Сапа бақылауда». Жаңалықтар. «Судебные истории». «Зверобой». Кино. «Давай поженимся». Жаңалықтар. Ауа райы. «Дикий-3». Телесериал. «Вероника. Потерянное счастье». Кино. Жаңалықтар. Ауа райы. «Пусть говорят». «Разведчицы». Телесериал. «Вечерный Ургант». «Караоке такси». «Маруся. Возвращение». «Понять. Простить». «Весна на Заречной улице». Кино. «Контрольная закупка».

Сейсенбі, 1 қазан

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.10 13.55 14.55 15.55 17.00 17.25 17.30 17.50 18.10 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.35 23.20 23.55 01.40 02.10 02.20 02.40 03.15 03.55 7.00 9.00 9.10 9.40 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.20 14.50 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 20.50 21.00 21.30 22.10 23.00 23.30 01.10 01.3004.00 6.00 6.45 7.00 10.00 10.05 10.35 11.05 12.00 12.55 14.00 14.30 15.00 15.30 16.25 17.20 18.30 18.55 19.00 20.00 21.00 22.00 22.05 23.30 01.40 02.10 02.40 03.25 03.55 05.25

11

www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Ұлжан». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Тəуіп Хо Жун». Телехикая. Жаңалықтар «Мұстафа Шоқай жолымен». Деректі фильм. «Алаң» ток шоуы. «Алғашқы махаббат». Телехикая. «Əйел бақыты». Токшоу. «Тəуіп Хо Жун». Телехикая. «Ұлттық өнім». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Еңселі елорда». «Үй болу қиын». Телехикая. «Тарих толқынында». «Алғашқы махаббат». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Ұлжан». Телехикая. «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «Жер кіндігіне саяхат». Кино. «Тарих толқынында». «Еңселі елорда». «Ұлттық өнім». «Үй болу қиын». Телехикая. «Өркениет». Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Бюро расследований». «Адамзаттың ұлы жетістіктері». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Пилоты». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Хван Чжин И». Телехикая. Кулинарная академия. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Танго с ангелом». Телесериал. «Телефон доверия». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Ұлттық тарих». Жаңалықтар. «Пилоты». Телесериал. «След». Телесериал. Жаңалықтар. «Хван Чжин И». Телехикая. Журналдар. Жаңалықтар.

«Понять. Простить». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Сапа бақылауда». Жаңалықтар. «Ясмин». Телесериал. «Женский доктор-2». Телесериал. «Модный приговор». «Караоке такси». «Сапа бақылауда». Жаңалықтар. «Судебные истории». «Зверобой». Кино. «Давай поженимся». Жаңалықтар. Ауа райы. «Дикий-3». Телесериал. «Вероника. Потерянное счастье». Кино. Жаңалықтар. Ауа райы. «Пусть говорят». «Разведчицы». Телесериал. «Вечерний Ургант». «Караоке такси». «Маруся. Возвращение». «Понять. Простить». «Дуэнья». Кино. «Контрольная закупка».

Сəрсенбі, 2 қазан

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 12.55 13.20 13.55 14.55 15.55 17.00 17.30 17.50 18.10 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.35 23.20 23.55 01.35 02.05 02.20 02.50 03.25 03.55 7.00 9.00 9.10 9.35 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.20 14.50 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 20.40 20.50 21.00 22.10 01.10 01.3004.00 6.00 6.45 7.00 10.00 10.05 10.35 11.05 12.00 12.55 14.00 14.30 15.00 15.30 16.25 17.20 18.30 18.55 19.00 20.00 21.00 22.00 22.05 23.30 01.40 02.10 02.40 03.25 03.55 05.25

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Ұлжан». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Тəуіп Хо Жун». Телехикая. Жаңалықтар. «Еңбек түбі – береке». «Тарих толқынында». «Заң жəне біз». «Алғашқы махаббат». Телехикая. «Əйел бақыты». Токшоу. «Тəуіп Хо Жун». Телехикая. «Ұлт мақтанышы». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Өзекжарды». «...Үй болу қиын». Телехикая. «Қылмыс пен жаза». «Алғашқы махаббат». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай…». «Ұлжан». Телехикая. «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «Қара қоңыз». Кино. «Сыр-сұхбат». «Өзекжарды». «Ұлт мақтанышы». Деректі фильм. «...Үй болу қиын». Телехикая. «Əлі есімде». Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Адамзаттың ұлы жетістіктері». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Пилоты». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Хван Чжин И». Телехикая. Кулинарная академия. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Танго с ангелом». Телесериал. «Телефон доверия». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Жаңа қоғам». «ЭКСПО – 2017». Деректі фильм. «Ұлттық тарих». Жаңалықтар. «След». Телесериал. Журналдар. Жаңалықтар.

«Понять. Простить». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Сапа бақылауда». Жаңалықтар. «Ясмин». Телесериал. «Женский доктор-2». Телесериал. «Модный приговор». «Караоке такси». «Сапа бақылауда». Жаңалықтар. «Судебные истории». «Зверобой». Кино. «Давай поженимся». Жаңалықтар. Ауа райы. «Дикий-3». Телесериал. «Вероника. Потерянное счастье». Кино. Жаңалықтар. Ауа райы. «Пусть говорят». «Разведчицы». Телесериал. «Вечерний Ургант». «Караоке такси». «Маруся. Возвращение». «Понять. Простить». «Мимино». Кино. «Контрольная закупка».

Қобда ауданының əкімдігі ұйымдастырған ақын-жыршы Айса Байтабыновтың шығармашылығына арналған ғылымитəжірибелік конференция ұрпақтар сабақтастығын жалғаған шара ретінде есте қалды. Аудан əкімі Асқар Жүсібалиев ғылыми-тəжірибелік конференцияны ашып, тарихты зерделеудің жаңаша сипат алғанын алға тарта отырып, осы

Бейсенбі, 3 қазан

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.40 13.00 14.00 14.55 15.55 17.00 17.30 17.50 18.10 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.35 23.20 23.55 01.30 01.50 02.10 02.40 03.20 03.40 7.00 9.00 9.10 9.20 9.30 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.20 14.50 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.15 20.00 20.30 20.50 21.00 21.30 22.10 23.00 23.30 01.10 01.3004.00 6.00 6.45 7.00 10.00 10.05 10.35 11.05 12.00 12.55 14.00 14.30 15.00 15.30 16.25 17.20 18.30 18.55 19.00 20.00 21.00 22.00 22.05 23.30 01.40 02.35 03.00 03.45 05.25

Жұма, 4 қазан

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Ұлжан». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Тəуіп Хо Жун». Телехикая. Жаңалықтар. «Агробизнес». «Мұстафа Шоқай жолымен». Деректі фильм. «Алғашқы махаббат». Телехикая. «Əйел бақыты». «Тəуіп Хо Жун». Телехикая. «Мың түрлі мамандық». Жаңалықтар. «Қылмыс пен жаза». «...Үй болу қиын». Телехикая. «Жаңа Қазақстан-2050». «Алғашқы махаббат». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай». «Ұлжан». Телехикая. «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «Ереуілге шыққан ана». Кино. «Жаңа Қазақстан-2050». «Қылмыс пен жаза». «Мың түрлі мамандық». «...Үй болу қиын». Телехикая. «Қылқалам». Аңдатпа. Əнұран.

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25

«Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Жаңа қоғам». «ЭКСПО – 2017». Деректі фильм. «Адамзаттың ұлы жетістіктері». Деректі фильм. Жаңалықтар «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Пилоты». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Хван Чжин И». Телехикая. Кулинарная академия. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Танго с ангелом». Телесериал. «Телефон доверия». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Ұлттық тарих». Жаңалықтар. «Пилоты». Телесериал. «След». Телесериал. Жаңалықтар. «Хван Чжин И». Телехикая. Журналдар. Жаңалықтар.

7.00

«Понять. Простить». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Сапа бақылауда». Жаңалықтар. «Ясмин». Телесериал. «Женский доктор-2». Телесериал. «Модный приговор». «Караоке такси». «Сапа бақылауда». Жаңалықтар. «Судебные истории». «Зверобой». Телесериал. «Давай поженимся». Жаңалықтар. Ауа райы. «Дикий-3». Телесериал. «Вероника. Потерянное счастье». Кино. Жаңалықтар. Ауа райы. «Пусть говорят». «Разведчицы». Телесериал. «1993. Осень в огне». «Караоке такси». «Маруся. Возвращение». «Калина красная». Кино. «Контрольная закупка».

12.30 12.45 13.15 13.55 14.55 15.55 17.00 17.25 17.30 17.50 18.10 18.35 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.55 23.40 00.05 00.35 02.25 02.45 03.10 03.25 03.55

9.00 9.10 9.35 10.00 10.15 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.20 14.50 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 20.40 20.50 21.00 21.30 23.00 23.30 01.10 01.3003.00 6.00 6.45 7.00 10.00 10.05 10.35 11.00 11.15 13.00 14.05 15.00 15.30 17.25 18.30 18.55 19.00 20.00 21.00 22.00 22.05 23.30 01.40 02.35 03.20 03.50 05.25

7.00

«Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Адамзаттың ұлы жетістіктері». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Пилоты». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Хван Чжин И». Телехикая. Кулинарная академия. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Танго с ангелом». Телесериал. «Телефон доверия». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток шоу. Жаңалықтар. «Вектор развития». «ЭКСПО-2017». Деректі фильм. «Ұлттық тарих». Жаңалықтар. «Пилоты». Телесериал. Жаңалықтар. «Хван Чжин И». Телехикая. Журналдар. Жаңалықтар.

02.10 03.15

«Понять. Простить». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Сапа бақылауда». Жаңалықтар. «Жұма уағызы». «Бумеранг». Кино. «Модный приговор». «Самый лучший муж». Жаңалықтар. «Шхера 18». Кино. «Күт мені». Жаңалықтар. Ауа райы. «Дикий-3». Телесериал. «Вероника. Потерянное счастье». Кино. Жаңалықтар. Ауа райы. «Поле чудес». «Драйв». Кино. «Адам жəне заң». «Маруся. Возвращение». «Понять. Простить». «Бархатный сезон». Кино. «Контрольная закупка».

топырақта туып, халқымыздың ғасырлар бойы санасында сақталып келген асыл қазыналарын ұлтымыздың алтын қорына қосқан ақын-жыршы Айса ақынның еңбегіне айрықша тоқталды. Ақынның өзінің өлең-жырларымен кешегі қиынқыстау кездегі елдің көңілін көтеруге, еңсесін тіктеуге сіңірген шығармашылық қызметін атап өтті.

«Егемен Қазақстан».

Ғылыми-тəжірибелік конференцияда ҚР мəдениет қайраткері, облыстық ішкі саясат басқармасының үйлестірушісі Еркін Құрманбеков ақынның өмірі мен шығармашылығы туралы толығырақ баяндады. «Қобыланды батырдың» 29 нұсқасы бар деп жүрсек, соның бір нұсқасы осы ақын-жырау Айса Байтабыновтың көкірегінен жыр болып құйылып, халқының алтын қазынасына қосылған. Филология ғылымдарының докторы Алпысбай Мұсаев Айса Байтабыновтың эпик-жыршы екенін айта келіп, оның көзін көрген ғалымдардың, Жамбыл, Нұрпейіс Байғанин сынды ақындардың ол туралы айтқан сөздерін, берген бағаларын жұртшылық жадында жаңғыртты. Айса осындай ірі тұлғалармен үзеңгі қағыстырған жыршы-ақын. Оның,

сондай-ақ, өзі айтатын қиса-жырларды, өлеңдерін қызына жаздырып, еліміздің Ғылым академиясына жіберіп отырғаны да бай мұрасының сақталып қалуына септігін тигізген. Қобда ауданының тумасы, ғалым Нұржан Жетпісбай ақын шығармашылығын зерттеген кезде ақын мұраларын осы қордан тапқан. Айса Байтабынов шығармаларының ел ішіндегі іздеушісі, жинаушысы-журналист Балнияз Əжниязов ақынның ең шоқтығы биік жыры – Қобыланды батыр мен оның баласы Жаскілең туралы дастанының баспа бетінен көруіне үлес қосқан азамат. Осы Қобда бойының шежірешісі саналатын ардагер журналист Мəскеу Шүкіранов ақын туралы біраз деректер келтірді, оларды өзінің əр жылдары баспадан шыққан туған жердің тарихы туралы кітаптарында жазғанын жеткізді. Осы ауданда ұзақ жылдар басшылық қызмет атқарған Мəлік Жекеев ақынды бала күнінде

8.20 8.40 9.35 10.00 10.35 11.10 12.35 12.50 13.35 14.05 15.00 15.55 16.25 16.35 17.00 17.30 17.50 19.40 20.05 20.30 21.05 22.40 23.10 23.45 01.25 01.45

03.35 03.55 7.00 8.35 9.55 10.00 10.10 10.25 11.00 11.10 11.40 12.00 12.15 12.30 13.00 13.10 15.00 15.10 16.25 17.00 17.15 18.00 18.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.45 00.35 01.05 01.3504.10 6.00 6.45 8.15 8.45 9.00 9.10 9.50 11.40 12.10 12.15 13.10 14.00 15.05 19.20 21.00 22.00 22.05 00.15 02.00 02.55 03.50 04.20

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. «Қазақстанның жиырма кереметі». «Еріншектер елі». Мультхикая. «Агробизнес». «Дауа». «Ас мəзірі». «Қазақстан дауысы». «Еңселі елорда». «Телқоңыр». «Мың түрлі мамандық». «Білгірлер отауы». Зияткерлік сайыс. «Туған елдің түтіні». Телехикая. «Жүзден жүйрік». «Күлегеш». Əзілкештер алаңы. «Келбет». «Əлемді дүрліктірген дағдарыс». Арнайы тележоба. Жаңалықтар. «Келін». Телехикая. «Жан жылуы». «Арнайы репортаж». Жаңалықтар. «Жайдарман». «Сіз не дейсіз?». Жаңалықтар. «Махаббат жəне пицца». Кино. «Арнайы репортаж». «Əлемді дүрліктірген дағдарыс». Арнайы тележоба. «Ұлттық шоу». «Жайдарман». Үздік əзілдер. «Қазақстанның жиырма кереметі». Аңдатпа, əнұран. «Махаббат мерейі». Телехикая. «Бəрін жоғарыға шақыр!». Балалар фильмі. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Халық сарапшысы». «Ұлт саулығы». Жаңалықтар. «Ас мəзірі». «Азық-түлік мəселесі». «Халық сарапшысы». «Наследие Земли». «Контуры на карте». Жаңалықтар. «Көшпенділер». Кино. Жаңалықтар. «Три тополя на Плющихе». Кино. Толқын Забированың орындауындағы əндер. Жаңалықтар. «Бармысың, бауырым?». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Менің жерім. Өлкетану». Жаңалықтар. «Сол бір кеш...». «Тихая гавань». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Абылай хан». Спектакль. «Маруся. Возвращение». «Мы из джаза». Кино. Жаңалықтар. «Смешарики. Новые приключения». Жаңалықтар. «Татым». «С приветом, Козаностра». Кино. «Фабрика грез». Ауа райы. «Ду қол шоколад». «Звездные разводы». «Куб». «Княжна из Хрущевки». Кино. «Минута славы. Дорога на олимп». Жаңалықтар. Ауа райы. «Бүгін кешкісін». «Хищник». Кино. «Комиссар Монтальбано». Кино. «Котовский». Кино. «Понять. Простить». «Мы из джаза». Кино.

Жексенбі, 6 қазан

7.00 8.10 8.35 9.30 11.05 11.35 12.05 12.40 13.45 14.10 15.00 15.55 16.25 16.30 16.55 17.20 17.45 17.50 19.40

20.30 21.35 23.00 23.50 00.30 02.30 03.10 03.40

7.00 7.50 8.20 8.40 9.10 10.00 10.45 12.45 14.15 14.30 15.30 16.30 18.10 18.45 20.00 21.00 22.00 00.15 02.0503.35

6.00 7.45 8.10 8.45 9.00 9.10 10.10 10.55 11.55 12.00 12.35 13.00 15.15 15.50 18.00 19.05 21.00 22.00 00.05 02.55 03.50

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. «Жиһанкез». «Еріншектер елі». Мультхикая. «Айгөлек». «Сыр-сұхбат». «Ақсауыт». «Сіз не дейсіз?» «Ұлттық шоу». «Еңселі елорда». «Толағай». «Туған елдің түтіні». Телехикая. «Жүзден жүйрік». «Күлегеш». Əзілкештер алаңы. «Ұлт мақтанышы». Деректі фильм. «Жайдарман». «Қазақстанның жиырма кереметі». «Еңбек түбі – береке». «Келін». Телехикая. «Ұстазым, менің ұстазым». Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. «Апта.Kz». «Қазақстан дауысы». «Алаң». Ток-шоу. «Көкпар». «Əулие». Кино. «Телқоңыр». «Сіз не дейсіз?». Аңдатпа, əнұран.

«Махаббат мерейі». Телехикая. «Əскери іс». «Ас арқау». «Айбын». «Кішкентай өрт сөндіргіш Финли». Балалар уақыты. «Битва умов». Отбасылық телевикторина. «Джули и Джулия: Готовим счастье по рецепту». Кино «Тэд Джонс и Затерянной город 3 D». Мультфильм. «Наследие Земли». «Ару Астана». «ТВ Бинго». «Зумрад жəне Киммат». Кино. Аймақтар аламаны. Үздік топтамалар. «Сол бір кеш...». «Жеті күн». «Жеті күн». «Лютый». Кино. «Қызыл оттар». Кино. Абай атындағы мемлекеттік опера жəне балет театры симфониялық оркестрінің концерті.

«Маруся. Возвращение». Жаңалықтар. «Сайра, сүйікті сырнай!». «Воскресные беседы». Жаңалықтар. «Денсаулық». «Қазлото». Тікелей көрсетілім. «Игра на выживание». «Суперболезни». Ауа райы. «Сваты у плиты». «Большая разница в Казахстане». «Дежурный папа». Кино. «Угадай мелодию». «Мамина любовь». Кино. «Кеш жарық, Қазақстан!». «Ледниковый период». «Аналитика». «Ледниковый период». Жалғасы. «Землетрясение». Кино. «Котовский». Кино. «Кин дза-дза». Кино.

 Тұсаукесер

«Алтайдыѕ кербўєысы» Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

көргенін, сол кездегі əсерлерін ортаға салды. «Қос Шынар» Əлия – Мəншүк» қоғамдық бірлестігінің төрағасы Ғалымжан Байдербес құттықтау сөз сөйледі. Тоқсанға иек артқан Маржан Орынбаева ұжымшарда сауыншы болып жүріп, соғыс жылдарында жұмыстан соң бірбірінің тізелерін басып отырып, ақынның жырын тыңдағанын айтып берді. Бұл күні Қобдаға ақынның алысжақын жердегі ұрпақтары түгел жиналды деуге болады. Жұртшылық олардың естеліктерін, əңгімелерін тыңдады. Ақынға арналған ғылыми-тəжі рибелік конференция ақын Айса Байтабынов аруағын асқақтатқан шара болды. Осы шараның нақты нəтижесі ақынның басы қарайтылып, ақ кірпіштен төрт құлақты үйі тұрғызылды. Конференция соңынан ас берілді, ақын рухына құран бағышталды.

Пушкин атындағы облыстық кітапханада Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, белгілі кинорежиссер Анатолий Лаптевтің «Алтайдың Кербұғысы» атты деректі бейнеэссесінің тұсаукесер рəсімі өтті. Онда өр Алтайдың ақиық жазушысы, қайталанбас талант иесі Оралхан Бөкейдің өмірбаяны, кинорежиссердің өзі куə болып, кіндік қаны тамған Шыңғыстайында болған сəттері əсерлі суреттелген. А.Лаптев осыдан ширек ғасыр бұрын Оралханның Катонқарағайда болған кездегі тарихи бейнесін таспаға түсіріп алыпты. Жазушының ата-анасы, жерлестері жайлы да фильмде кеңінен баяндалады. Фильмде Олжас Сүлейменов, Асанəлі Əшімов, Бексұлтан Нұржеке сияқты белгілі тұлғалар да жазушы туралы өз ойларын ортаға салады. Жарты сағаттық фильмге қаржылай демеушілік жасаған облыстық ішкі саясат департамені. Тұсаукесер рəсімінде жазушы Əлібек Қаңтарбаев, Оралханның жерлесі, замандасы Амантай Бакин, тағы басқалар фильм-эссенің тартымды, көрермендерін баурап алатыны жайлы жылы пікір білдірді. Айта кету керек, үстіміздегі жылдың 28 қыркүйегінде кешкі сағат 19.30-да республикалық «Мəдениет» арнасы «Алтайдың Кербұғысы» («Человек – олень»), фильмін көгілдір экраннан көрсетеді.

Ақтөбе облысы.

ӨСКЕМЕН.

Аќынын ўмытпады ўрпаќтары Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Сенбі, 5 қазан

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Ұлжан». Телехикая. «Айтуға оңай...» «Тəуіп Хо Жун». Телехикая. Жаңалықтар. «Менің Қазақстаным!». «Мұстафа Шоқай жолымен». Деректі фильм. «Алғашқы махаббат». Телехикая. «Əйел бақыты». «Тəуіп Хо Жун». Телехикая. «Жан жылуы». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Жаңа Қазақстан-2050». «Парламент». «Иман айнасы». «Алғашқы махаббат». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Ұлттық шоу». «Келін». Телехикая. «Жайдарман». Үздік əзілдер. Жаңалықтар. «Жекпе-жек». Кино. «Парламент». «Иман айнасы». «Өзекжарды». «Ғасырлар пернесі». Аңдатпа, əнұран.

ДҮБІРГЕ

Жўрт Меркель блогын неге ќолдады? Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Германиядағы парламенттік сайлау еуропалық қана емес, əлемдік маңызды оқиға болды. Ол Еуропаның алдағы экономикалық, тіпті, саяси да бағыт-бағдарын айқындады. Өйткені, сол құрлықтың экономикалық локомотивін кім басқаратынын белгілеп берді.

Сайлауда қазіргі канцлер Ангела Меркель басқаратын Христиан-демократиялық одақ/ Христиан-əлеуметтік одақ блогы айқын басымдықпен жеңіске жетті. Айқын деуіміз, бұл консервативтік блок өткен сайлаудағыдан 9 пайыз дауысты көп жинады. Сөйтіп, олар сайлаушылардың 41,5 пайызы қолдауының арқасында Бундестагтағы 630 орынның 311іне ие болды. Екінші орындағы Германия Социал-демократиялық партиясы 25,7 дауыспен 191 мандатты иеленсе, солшылдарға – 64, ал жасылдарға 63-інші орын тиді. Бұл мəліметтерге қарасаң, жеңіске жеткен консерваторларға қарсы басқа партиялар коалицияға бірігіп, одақ құраса, олар үкіметті құру құқына ие болып, өз арасынан канцлерді тағайындай алады. Осылайша берекесі кетіп жататындар аз емес. Ал немістер ондай жосықсыз əрекетке бара қоймас. Олар кімнің халық арасында беделі көп екенін бағамдай біледі. Тіпті, сондай əрекетке барған күннің өзінде, Меркельдің блогындай саяси күш оппозицияға айналса, ондай үкіметтің берекесі болмайтыны да анық. Содан да дəл қазір консерваторлар ғана емес, жалпы неміс қауымы Ангела Меркельдің үшінші мерзімде билік тізгінін ұстайтынына күмəн келтірмейді. Бұрындары ХДО – ХƏО блогы Ерікті демократиялық партиямен одаққа бірігіп үкімет құрып жүрсе, биыл ерікті демократтар алғаш рет соңғы жарты ғасырда 5 пайыздық

белестен аса алмай, парламентке кірмей қалды. Енді консерваторлар өздеріне одақтас іздейді. Іздегенде, социал-демократтармен үлкен коалиция құруы əбден мүмкін. 2005-2009 жылдарда солай болған. Бұл социалистерге де тиімді. Қазіргідей бүкілəлемдік дағдарыс, əсіресе, Еуропада өршіп тұрған кезде қай елге де қоғамның ынтымақтастығы қажет-ақ. Ал оны неміс саясаткерлері жақсы сезінеді. Жұрт қазіргі канцлер Ангела Меркель басқарған саяси күшті неге қолдады? Ең алдымен, сол күштің жетекшісі Меркель болғаны үшін десек, жөн болар. Сайлаушылар алдымен мынау алмағайып заманда бүкіл Еуропадай кəрі құрлықтың көшбасшысы болған елді қысылтаяң кезде тура бағытпен алып келе жатқан парасатты қайраткерді қолдады. Тіпті, соңғы кезде елде қарқынды өрлеу болмағанмен, көп жердегідей күйзеліске жол бермегені үшін де есепқой немістер өз басшысының қатқылдау талаптарын да қолдады, белгілі бір дəрежеде артықтау үнемшілдігін де кешірді. Германияда басқа елдермен салыстырғанда, жұмыссыздық төменгі дəрежеде. Басқа жердегі жағдайды біліп отырған халық өз үкіметінің адамдарды жұмыссыз қалдырмау үшін жан-жақты шаралар жасап жатқанын көріп отыр. Бұл елде компаниялар жұмыс орнын қысқартуға жол бермейді. Қаржы тапшылығын басқа шығын көздерін қысқартумен шешеді: іссапарлар азайтылған, жаңа қызметкер алынбайды, түрлі сыйлықтар беру, бонустарға қаржы бөлу тоқтатылған. Осының барлығы үкіметтің бақылауында. Соның арқасында халықтың жағдайы қалыпты, елде тұрақтылық. Сол үшін ел билігі тізгінін Меркельдің ұстай бергенін жөн санайды.

Басќаларды бауыр кґрмеген соѕ... Көптен бері жұрт назарына ілініп жүрген Египеттегі «Мұсылман бауырлар» қозғалысының билікке келуі де, одан кетуі де тез болды. Енді сот бұл саяси қозғалыстың жұмысына тыйым салумен қатар, оның қаржылық активін, мүліктерін тəркілеу жөнінде де үкім шығарды.

Біраздан бері бұл қозғалыс террорлық ұйымдардың халықаралық тізіміне кіретін. Оның қызметіне Египеттің өзінде ғана емес, басқа елдерде де тыйым салынған еді. Соған қарамай, ислам, араб əлемінде оның ықпалы айқын аңғарылатын. Египет парламентінде өкілдері де бар еді. Халықтың қолдауына ие болған сондай қозғалыстың қызметіне Египеттей мұсылман құндылығын құрметтейтін елде тыйым салынуы түсініксіздеу көрінетін. Елдің сипаты зайырлы болған күнде де, ел қауымының айтарлықтай бөлігін біріктірген күшпен санасу қажет емес пе деген сұрақ көңілге оралар еді. Барлық сұрақтарға, күдіктерге кешегі араб революциясы жанжақты жауап берді. Елді 30 жыл билеген Хосни Мүбəракке қарсы халық көтерілгенде, оның алдыңғы шебінде бұрын қызметіне тыйым салынған «Мұсылман бауырлар» қозғалысының мүшелері болды. Олар халықтың билікке қарсылығын тиімді пайдаланды. Радикалды исламистер көптен бері астыртын күреске қатысып, ұйымдық жағынан біршама жоғары тұрғандықтан, билікке бұрынырақ жетті. Олар өз адамдарын парламентке көбірек кіргізіп, тіпті, Мұхамед Мурсиді президент тағына отырғызуға да қол жеткізді. Осы жерде оларды саяси жағдайды тиімді пайдаланған Ресейдегі большевиктермен салыстыруға болғандай еді. Бірақ исламистердің большевиктерден бір ерекшелігі – билікке жеткенімен, оны ұстап тұра алмады. Халық душар болған экономикалық қиыншылықтан

шығудың жолын білмеді. Тіпті, биліктің осындай сəтте басты тірегі болатын күш құрылымдарынан көз жазып қалды. Мұның ақыры əскери төңкеріске апарып соқты да, олар барлық биліктен айырылды. Əсте де, біз радикалды исламистердің биліктен айырылып қалғанына өкініш білдіріп отырғанымыз жоқ. Билікке келген кезде «Мұсылман бауырлар» қозғалысы өздерінің бағыттарының шектеулілігін, көпшілік мүддесімен үйлеспейтінін, көп ретте азаматтық өлшемдерге сыймайтынын көрсетті. Оның бір мысалы – елдің барлық халқының бір бөлшегі саналатын заты араб христиан-коптылардың шіркеулерін қиратып, өздерін қырып-жоюға ұшыратқаны. Діні бөлек болғанмен, қандастарына бұлайша зорлық көрсеткенін мысырлықтардың көпшілігі айыптады. Халық пікірін ескермей, бүкіл елде исламдық талаптарды орнықтыруға бағыт ұстаудың да жүзеге аса қоймайтыны күні бұрынақ белгілі болатын. Халықпен санаспай, басқаларды бауыр санамаған «Мұсылман бауырлар» қозғалысы осылайша биліктен айырылды. Оның қызметіне тыйым салынып отыр. Оның басына кешегі жағдай қайта орнады. Бəлкім, енді бұрынғыдан да қиындай түсетін шығар. Олар өздерінің бет-пердесін ашып көрсетті. Олардың енді билікке қайта келуі күмəнді. Əрине, олар бұл жағдаймен келіспейді. Атысады, шабысады. Уақытша билік те мұны көріп, біліп отыр. Тыйым салумен шектелмей, олар «Мұсылман бауырлар» орнықтырып үлгерген нəрселерді жоюға күш салатыны анық. Арнаулы құрылған конституциялық комитет алдымен олардың негізіне айналған жаңа конституцияны өзгертіп, қоғамды қайта құруды қолға алар. Бұл оңайға түспейді. Əйтеуір соңғы уақытта мысыр халқының бір қиындықтан екінші қиындыққа ұшырап отырғаны да даусыз.


12

www.egemen.kz www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

● Айбын

Десанттарымыз дес бермеді Беларусьте өтіп жатқан Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы Ұжымдық жедел ден қою күштерінің жаттығуы аяқталуға жақын. Бұл «Өзара іс-қимыл-2013» оқу-жаттығуына қатысушылардың көпұлтты ұжымының құрамында Қазақстан Аэроұтқыр əскерлерінің десанттық-шабуыл батальоны да бар. Мына суреттерден сіздер жерлестеріміздің батыл да епті, табанды іс-қимылдарын көресіздер. «Егемен-ақпарат».

● Біз – қазақстандықтармыз!

Талайды рухтандырєан «Begeisterung-2013»

VII халыќаралыќ неміс мəдениеті фестивалі бес кїн бойы ґтті Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Фестивальдың атын қазақшаға аударғанда «рухтану» деген ұғымды білдіреді. Расында, Қазақстанның облыстарынан, Ресейден жəне облыс аудандарынан келген неміс халқының өкілдері фестиваль аясында өз халқының əн-биін тыңдап, халықтың ғажайып қолөнерін, осы заманғы суретшілер шығармаларын тамашалап, бастауын тереңнен алатын кəусар бұлақтан сусынын қандырғандай əсерде болды. Заманның қиын жылдары Волга бойынан еріксіз көшірілген неміс халқы Қазақстанды екінші отаным деп біледі. Еңбекқор халық еліміздің гүлденуіне үлес қосумен қатар, барлық қуанышты отандастарымен, кеңқолтық қазақ халқымен бірге бөлісіп келеді. 90-жылдары неміс диаспорасы өкілдерінің көпшілігі өзінің тарихи отаны Германияға қоныс аударды. Дегенмен, қазір Қазақстанда 180 мыңдай неміс халқының өкілі тұрады. Олардың 30 мыңнан астамы Қостанай жерінің суын сулап отыр. – Қазір Қазақстанның гүлденуіне үлес қосып отырған бір атаның балаларындай тату-тəтті түрлі ұлт өкілдері арасында немістердің орны ерекше. Олар экономика, əлеуметтік сала, ғылым, спорт, мəдениет салаларында тер төгіп келеді. Облыс əкімінің кеңесшісі, белгілі азамат Виктор Викторович Мейстерді, бұрынғы сенатор, қазір облыс əкімінің бірінші орынбасары Евгений Иосифович Аманды, белгілі кəсіпкер Василий Самуилович Розиновты, шаруашылық ұйымдастырушылар Иван Матвеевич Вичтейнді, Николай Николаевич Шерді, Владимир Александрович Шуллерді жəне тағы басқаларды тек неміс халқының өкілдері ғана емес, бүкіл облыс мақтаныш тұтады, – деді облыс əкімі Нұралы Сəдуақасов фестивальдың ашылу салтанатында. Облысты экономикалықəлеуметтік дамыту мақсатында жəне мəдени салада Қостанай мен Германия арасында жақсы қарымқатынас орнаған. Облыс аумағында 22 неміс-қазақ біріккен кəсіпорны жұмыс істейді. Облыстағы жоғары оқу орындарының оншақты студенті Германияда білімін шыңдап қайтты. Фестиваль аясында да осындай

барыс-келісті, алыс-берісті нығайту мақсатында дөңгелек үстел отырыстары өтті. – Осыдан жиырма жыл бұрынғы уақытты естеріңізге алыңыздаршы. Неміс халқы өкілдерінің өз дəстүрсалты мен мəдениетіне сусындауға мүмкіндігі түгіл, оларға дұрыс көзқарас та болмағанын несіне жасырамыз. Ал қазір заман қалай өзгерді десеңші! Осыған шүкір. Қазақстанда уайым-қайғысыз, шатшадыман тұрып келеміз. Сол үшін де Қазақстанның басшылығына,

Қазіргі кезде АҚШ-та тұратын отбасыларының Қазақстаннан асырап алған балалар саны 6600-ге жетіпті. Мұны елімізге Америка азаматтарының қазақстандық балаларды асырап алулары мəселесін талқылау үшін арнайы келген АҚШ мемлекеттік департаментінің балалар мəселелері жөніндегі арнайы кеңесшісі Сьюзен Джейкобс мəлім етті.

баланың жалпы саны қазір 6600-ге жеткен. «Бала асырап алған отбасыларда өкінішті жағдайлардың алдын алу үшін АҚШ-та өзіміздің жұмыс тобын құрдық. Балалардың құқығын қорғау жөніндегі үкіметтік қызметтер мен агенттіктерімен бірге жұмыс жасаймыз. Келесі аптада алғашқы кездесуіміз өтеді. Онда балаларды қорғайтын жаңа заң немесе заңға толықтырулар енгізу мəселесін талқылаймыз. Кейбір ата-аналарға біздің көмек қажет», – деді Сьюзен Джейкобс.

Жат жўрт їшін бала туып жїрміз бе? Дипломат Білім жəне ғылым министрлігі балалар құқығын қорғау комитеті, Сыртқы істер министрлігі жəне Адам құқықтары жөніндегі бюроның өкілдерімен кездесті. Сьюзен Джейкобс сұхбатында Қазақстан мен АҚШ бала асырап алу жөнінде ортақ жұмыс тобын құратындығын мəлімдеді. Бірінші кездесу биыл қарашада Вашингтонда өтеді. АҚШ-та қараша айы ұлттық бала асырап алу айы болып белгіленген. Сьюзен Джейкобс кездесуден кейін қазақстандық балаларды АҚШ азаматтарының асырап алуы қайта жанданады деген үмітте екенін жасырмады. АҚШ азаматтары өткен жылы шетелден 9 мыңдай жетім бала алған екен. Ал Қазақстаннан асырап алған

Міне, керек болса! Сонда біздің еліміздегі аналар балаларын басқа жат елдің азаматтары болулары үшін туып жүр ме? Осыншалықты кең жері бар Қазақстанда тұрғындардың аздығы əрдайым білінеді. Бұл мəселенің қазір бүкіл əлемде өткір тұрғаны анық. Мұның үстіне АҚШ-та қазір сырт елдерден əкелінген балаларды алмастыру мақсатында жұмыс жасайтын бюролардың да бар екені белгілі болып қалды. Оларда саудаға түсіп жүргендер арасында бұрынғы қазақстандық бүлдіршіндер де аз емес көрінеді. Осының бəрі шетелге асырауға бала бермеу жағын қайта ойластыратын кез жеткенін білдіреді.

қазақ халқына рахмет айтамыз, – деді «Возрождение» Қазақстан немістері қоғамдық бірлестіктері қауымдастығының төрағасы Александр Дедерер. Фестивальдың бай бағдарламасы аясында түрлі шаралар өтті. Халықтың арасынан шыққан шеберлер мен кестешілер, қолөнершілер өз туындыларын көрерменге ұсынды. Ұқыптылық жөнінен алдына жан сала қоймайтын немістердің кестесі, тоқыма бұйымдары жəне бисерден тізген əшекейлері көздің жауын алады. Көркемсурет галереясында неміс суретшілерінің шығармаларынан көрме ұйымдастырылды. Фестивальда жастар жəне шығармашылық ұйымдары лидерлерінің біріккен мəжілісі болды. Олар саяси қуғын-сүргін құрбандарына арналған ескерткішке гүл шоқтарын қойды, жас таланттар байқауларына қатысты. – Неміс ұлтының өкілдері қазір Қазақстанда шоғырланып тұрмайды. Сондықтан фестиваль мақсатының бірі жастарды таныстыру, біріктіру, достастыру болды. Бұл олардың тілін, дəстүрін

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ

тойға ұлассын!» деп сөзін қазақы мақаммен бітірді. Фестивальға жергілікті өнер ұжымдары да қатысты, концерттерде тек неміс халқының ғана емес, қазақ жəне облыста тұрып жатқан басқа ұлттардың да əндері əуеледі. – Алдыңғы толқын өмірдің заңымен кетіп жатыр. Дəстүрімізді сақтауда мұндай басқосулар өте қажет. Алған əсеріміз мол, рухтанып, сергіп қалдық. Қазақстанда тіліңді, дініңді, дəстүріңді сақтауға, дамытуға барлық жағдай бар ғой. Наурызда біз қазақпен қатар неміс халқының дəстүрлерін көрсетеміз. Халықтық мейрамдар ортақ бұлағымыз сияқты болып кетті, осыдан айырмасын, – дейді Көкшетаудан келген Наталья Шмотенко. Фестивальға қатысқан қонақтар да, оны тамашалаған қоста найлықтар да осы шараның еліміздегі татулықтың, саяси тыныштықтың, бірліктің арқасы екеніне куə болды. Жарасымды іс жақсы із де қалдырады. ҚОСТАНАЙ.

уақыттан кейін орнына қайта келген көрінеді. Дегенмен, өзі демалыста жүрген қала əкімінің жөндеудегі көлігі қалай жол апатына тап бола қалғаны қатты таңғалдырып отыр. Ал əкімнің қызметтік көлігін рұқсатсыз мініп кеткенімен қоймай, үш бірдей көлікті жапырып өткен жүргізуші сол жерде бірден мəшиненің мемлекеттік нөмірін алып тастапты. Бірақ, тұрғындар көліктің қала əкіміне тиесілі екенін жазбай таныған. Себебі, қалада бұл тектес басқа көлік жоқ. Осы оқиғадан кейін жүргізуші жұмыстан босатылған. Əкімдік қызметкерлері болса, жөндеуге келмейтін «Мерседестің» орнына жаңа көлік іздеуге кірісіп кетіпті. «Он жылдық тəжірибесі бар əкім аппаратының жүргізушісі жөндеуде тұрған көлікті жеке қолданысына өз еркімен алған. Екі күн өткен соң болған апатта ащы су ішкенін мойындап отыр», – дейді Өскемен қаласы əкімдігінің баспасөз хатшысы Лариса Поломошнова.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Осыған орай Медеу ауданы əкімінің аппараты «БТА сақтандыру» акционерлік қоғамымен жəне «Лондон-Алматы» сақтандыру компаниясымен бірлесіп аулалар мен балалар алаңшаларын жақсартып жасандыру үшін кезекті əлеуметтік жобаны іске асырды. Соның жарқын көрінісіндей, жақында бірқатар тұрғын үйлердің аулалары ажарлана түсті. Балалар асыр салып ойнайтын алаңшалар көз қуантады. Балаларға қуаныш сыйлаған бұл шараға Медеу ауданы əкімінің орынбасары Т.Əбдіқалықов, «БТА сақтандыру» АҚ төрағасы Г.Амерходжаев, «Лондон-Алматы» СК төрағасы Е.Бегімбетов қатысты. Аудан тұрғындары мұндай игі істің алдағы кезде де жалғасуына тілек айтып, ризашылықтарын білдірді. Ең бастысы – балақайлар мəз-мəйрам болып қуанып қалды. «Егемен-ақпарат».

Дзодо. Қазақстан дзюдодан ересектер арасындағы 2015 жылғы əлем чемпионатын қабылдайды. Халықаралық дзюдо федерациясының 25 қыркүйектегі штаб мəжілісі турнирді Астанада өткізуге шешім шығарды. Шахмат. Қазақстандық 13 жасар шахматшы Жансая Əбдімəлік (суретте) Түркияда 20-ға дейінгі жастар арасында өткен əлем чемпионатында күміс медальді жеңіп алды. Түріктің Ходжаели қаласында мəреге жеткен жаһан жастарының жарысының қорытындысында ол ресейлік Александра Горячкинадан бір ұпай ғана

қалып қойды. Ал үшінші орынға таласқан Динара Сəдуақасова соңғы кездесудің нəтижесінде бұл мақсатына жете алмады. Хоккей. ВХЛ чемпионатына қатысып жатқан Өскеменнің «Казцинк-Торпедо» командасы кеше Ангарск қаласында жергілікті «Ермак» клубын 4:3 есебімен ұтты. Өскемендіктерден Александр Шин (2), Антон Казанцев жəне Семен Кошелев мергендіктерімен көзге түсті. Осы ойыннан кейін 20 ұпай жинаған Шығыс хоккейшілері топ басындағы қалпын нығайта түсті. «Егемен-ақпарат».

Құрыш НҰРЫМБЕТ.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

Алматы қаласының əкімі Ахметжан Есімовтің мемлекеттікжекеменшік əріптестікті барынша нығайту жөніндегі тапсырмасының аясында Медеу ауданында аумақтарды көріктендіріп, абаттандыру бойынша жұмыстар белсенді əрі дəйекті түрде жүргізілуде.

Жалаулы жарыстар

Апаттыѕ авторы – əкімніѕ кґлігі Өскемен қаласының əкімі Темірбек Қасымжановтың аты қазір қызметтік көлігінің үш бірдей мəшинеге барып соққанымен шығып жатыр. Оқиға қаланың қақ ортасындағы көшелердің бірінде орын алған. Мұның анық-қанығын тексерген жол полициясы қызметкерлері мен шенеуніктер бұл жөніндегі ақпардың сыртқа тарап кетпеуіне қатты мүдделілік танытып, бəрін жылы жауып қоя салуға біраз тырысқандарымен, оларынан ештеңе шықпапты. Мұндағы негізгі уəж бұл кезде əкімнің демалыста жүргені болғанға ұқсайды. Алайда, бастығының жоқтығын пайдаланып, қалада емін-еркін сайрандап жүрген жүргізушінің ережені қалай бұзғанын көздерімен көрген жұрт көп кідіртпей, оның жасаған жол апатын бейнелейтін суреттерді ғаламторға салған да жіберген. Айта кету керек, облыс əкімінің сөзімен айтқанда, бір кездері Т.Қасымжанов «қаланы басқаруға лайықты емес» деп табылып, орынтағын босатқанымен, біршама

Бїлдіршіндер ќуанышы

Мұрат АЙТҚОЖА.

● Мəссаған!

Меншік иесі:

Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

ұмытпауына ықпал етеді, – дейді шараны ұйымдастырушылардың бірі Елена Шепет. Осы фестивальға белгілі əнші Яковь Фишер Германиядан келді. Оңтүстік Қазақстандағы Сарыағаш ауданында туып- өскен ол қазақ тілін əлі де ұмыта қоймапты. Журналистермен шамасынша қазақ тілінде сұхбаттасып, Шəмші Қалдаяқовтың «Арыс жағасындасын» нақышына келтіре орындап берді. Сахнаға шыққанда да неміс тілінде сөйлеп, əн айтқаннан кейін, «тойларың

● Қаның қалай қайнамас

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Айгүл СЕЙІЛОВА.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 10 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №152 ek


13

www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің бұйрығы 2012 жылғы 1 қараша

№303

Астана қаласы

Еңбек жəне халықтың жұмыспен қамтылуы статистикасы бойынша жалпымемлекеттік статистикалық байқаулардың статистикалық нысандары мен оларды толтыру жөніндегі нұсқаулықтарды бекіту туралы

(Жалғасы. Басы 184, 216-217-нөмірлерде). Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №303 бұйрығына 10-қосымша «Кəсіпкерлердің жекелеген лауазымдары мен кəсіптері бойынша жалақы мөлшері туралы есеп» жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық (коды 1221110, индексі 2-Е (КƏСІП), кезеңділігі жылына бір рет) 1. Осы «Кəсіпкерлердің жекелеген лауазымдары мен кəсіптері бойынша жалақы мөлшері туралы есеп» жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық (коды 1221110, индексі 2-Е (КƏСІП), кезеңділігі жылына бір рет) (бұдан əрі – Нұсқаулық) «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12-бабы 7) тармақшасына сəйкес əзірленген жəне «Кəсіпкерлердің жекелеген лауазымдары мен кəсіптері бойынша жалақы мөлшері туралы есеп» жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын (коды 1221110, индексі 2-Е (КƏСІП), кезеңділігі жылына бір рет) толтыруын нақтылайды. 2. Келесі анықтамалар осы статистикалық нысанды толығымен толтыруға қолданылады: 1) бір қызметкердің орташа айлық атаулы жалақысы – бұл жалақының қорына есептелген соманы қызметкерлердің нақты санына жəне есепті кезеңдегі ай санына бөлу арқылы анықталады; 2) жұмыс уақыты – бұл қызметкердің жұмыс берушінің актілері мен еңбек шарты талаптарына сəйкес еңбек міндеттерін (қызметтерін) орындайтын уақыты; 3) қызметкерлердің жалақы қоры – салықтар мен басқа ұстауларды (табыс салығын, міндетті зейнетақы жарналарын) ескере отырып жəне қаржыландыру көзі мен нақты төлем мерзіміне қарамастан (лауазымдық қызметақылар (тарифтік мөлшерлемелер), үстеме ақылар, қосымша ақылар, сыйақылар мен ынталандырушы жəне өтемдік сипаттағы өзге төлемдер) қызметкерлердің еңбек ақысын төлеу үшін ұйымның есептелген ақшалай жиынтық қаражаттары; 4) қызметкерлердің нақты саны – жұмысқа ресми тіркелуі бар (жүктілігі жəне босануы бойынша, балаға күтім жасау бойынша, жəне басқа да демалыстарда жүрген адамдар) қызметкерлердің жекелеген санаттары шегерілген тізімдік құрамдағы қызметкерлердің саны; 5) қызметкерлердің тізімдік саны – азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша жұмыс атқарушы адамдар, сондай-ақ қоса атқарушылық бойынша қабылданғандардан басқа еңбек шарты бойынша, оның жасалу мерзіміне қарамастан жұмысқа қабылданып, еңбек етуші адамдар саны; 6) нақты жұмыс істеген адам-сағат саны – кəсіпорындағы барлық қызметкерлердің қалыпты жұмыс кезінде жəне мерзімнен тыс нақты жұмыс істеген уақытын сипаттайды. 3. Көрсетілген статистикалық нысанды заңды тұлғалар, олардың құрылымдық жəне оқшауланған бөлімшелері меншіктің иелігі мен статистикалық нысанына қарамастан өзінің тұрған жері бойынша, тапсырып отырады. Заңды тұлға есепті өзінің тұрған жеріндегі статистикалық органға басқа облыстар аумағында орналасқан жəне олардың тұрған жері бойынша тиісті мемлекеттік аумақтық статистика органына есеп беретін заңды тұлғаның құрылымдық жəне оқшауланған бөлімшелерінің деректерінсіз ұсынады. 4. Осы статистикалық нысан есепті жылда қыркүйек айына толтырылады. Қызметкерлерді негізгі жұмысшылар кəсіптері жəне қызметшілер лауазымдары бойынша бөлу кəсіптер сыныптауышына жəне кəсіптер сыныптауышына кірмеген жекелеген экономикалық қызмет түрлерінің қосымша қызметшілер лауазымдарына жəне кəсіптеріне сəйкес жүзеге асырылады. Жалақыны есептеу, сыйлықақы жəне жалақы қорынан төленетін өзге де төлемдер (ақшалай жəне заттай түрінде) туралы деректерден тұратын, есептеу жəне есеп айырысу-төлем, жалақыны есептеу тізімдемелері жəне өзге де құжаттар статистикалық нысанды толтырудың негізгі көздері болып табылады. Осы есептегі жалақы қорына (3 жəне 8 бағандар) бір жылдағы жұмыс нəтижелері бойынша сыйақы, біржолғы сыйлықақылар, бірреттік сипаттағы мадақтаулар немесе төлемдер енгізілмейді. Егер сыйлықақылар тоқсандағы жұмыс нəтижесі бойынша есептелсе, онда қызметкерлердің маусым айындағы жалақысына осы жылдың IIІ тоқсанындағы жұмыс нəтижесі бойынша есептелген тоқсандық сыйлықақының үштен бірі қосылады. Кəсіпорындар (1, 6-бағандар) бойынша қызметкерлердің тізімдік санына азаматтық-құқықтық шарт бойынша жұмыс істейтін қызметкерлерден басқа, жасасу мерзіміне байланысты емес еңбек шарты бойынша қабылданған тұлғалар саны, сондай-ақ қоса атқарушылық бойынша жұмысқа қабылданғандар. Есепке қыркүйек айына толық нақты жұмыс істеген қызметкерлер бойынша деректер енгізіледі (2, 3, 4, 5 бағандар мен 7, 8, 9, 10 бағандар). Есепке келесі қызметкерлер туралы деректер енгізілмейді: 1 қыркүйектен кейін жұмысқа қабылданғандар; 1 қазанға дейін жұмыстан босатылғандар; уақытша еңбекке қабілетсіз қағазы барлар; жүктілігі жəне босануы бойынша демалыста жəне балаға күтім жасау бойынша қосымша демалыста жүргендер; жалақысы сақталмайтын демалыста жүргендер; жыл сайынғы (ақылы еңбек) демалыста жүргендер; толық емес жұмыс күніне немесе толық емес жұмыс аптасына қабылданғандар. 5, 10-бағандарында бір айдағы қызметкерлермен жұмыс істелген сағаттарының нақты саны көрсетілуі керек. Егер көрсетілген есепте кəсіптер жиынтығына ұйымдар үшін қатысты (маңызды) жұмысшылар мамандықтарын жəне қызметкерлер лауазымдарын қоспаса, қызметтер жіктеуішіне сəйкес оларды 3 бөлімге толықтыру керек. Жұмысшылар мамандықтарын жəне қызметкерлер лауазымдарын толық жазылуы қажет, себебі олардың ішінен көпшілігінің атауы бірдей бола тұра экономикалық қызметтің əр түрлі салаларына жатқызылады. 1-бөлім экономикалық қызмет түрлеріне тəуелсіз барлық респонденттермен толтырылады. 2-бөлім экономикалық қызмет түрлеріне байланысты толтырылады. 3-бөлім 1-2 бөлімдерде көрсетілмеген лауазымдар мен кəсіптер бойынша толтырылады. 5.Арифметикалық-логикалық бақылау: 4-баған = 3-баған * 1000 / 2-баған 9-баған = 8-баған * 1000 / 7-баған 1-баған ≥ 6-баған 2-баған ≥ 7-баған 3-баған ≥ 8-баған 5-баған ≥ 10-баған. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасы 2012 жылғы 1 қарашадағы №303 бұйрығына 11-қосымша Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Жалпымемлекеттік статистикалық байқау бойынша статистикалық нысан Аумақтық органға тапсырылады Статистикалық нысанды www.stat.gov.kz сайтынан алуға болады Статистикалық нысанды толтыруға жұмсалған уақыт, сағат (қажеттiсiн қоршаңыз) 1 сағатқа дейiн

1-2

2-4

4-8

8-40

40 сағаттан артық

Статистикалық нысан коды 1232102 Халықтың жұмыспен қамтылуын іріктеп зерттеу сауалдамасы Т-001 Тоқсандық

Есепті кезең

тоқсан

жыл

15 жəне одан жоғары жастағы үй шаруашылығының мүшелерінен сұралады. Тапсыру мерзімі – ақпан, мамыр, тамыз, қараша. 1. Аумақтың (елді мекеннің) атауы _______________________________________________________ 2. АƏОЖ бойынша елді мекеннің коды1........................................................... 3. Елді мекен типінің коды (1 – қала, 2 – ауыл) ..................................................................................... 4. Даңғыл, көше, алаң, тұйық көше _______________________________________________________ 5. Үйдің № ................................................................................................................................ 6. Пəтердің № ........................................................................................................................... 7. Үй шаруашылығының № .................................................................................................... 8. Іріктеу коды ............................................................................................................... 9. 1-респондент ________________________________________________________________________ (тегі, аты, əкесінің аты) 10. Сұхбат жүргізу күні

күні

айы

жылы

11. Интервьюер___________________________________________________________ (тегі, аты, əкесінің аты)

_________ (қолы)

Əкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуіші ҚР МК 11-2009.

1

Үй шаруашылығы жəне оның мүшелері туралы мəліметтер 1. Сіздің үй шаруашылығыңызда қанша адам бар? (сұрақ тек бірінші сұралған респондентке беріледі) Барлығы _________ адам DH_PROZHIV1 олардан жастары: 1. 0-5 жастағылары ______ адам, оның ішінде ерлер ______адам, əйелдер ______ адам 2. 6-9 жастағылары ______ адам, оның ішінде ерлер ______ адам, əйелдер ______ адам 3. 10-14 жастағылары ______ адам, оның ішінде ерлер ______ адам, əйелдер ______ адам 4. 15 жастағылар ______ адам 5. 16-72 жастағылар ______ адам 6. 73 жастағы жəне одан асқан _____ адам Назар аударыңыз: 2-8 сұрақтарда респонденттің нөмірін Үй шаруашылығы құрамының бақылау карточкасына (коды_____, индексі Т-002,кезеңі тоқсандық) сəйкес интервьюер толтырады Сұраққа көшу 2. Егер сауалдама жүргізген кезде үй шаруашылығында өзгерістер болса, →3 келу (кету) себебінің кодын қойыңыз DH_PRICHPV 3. Респонденттің жынысы 1. Ер 1 1 1 1 1 →4 2. Əйел 2 2 2 2 2 →4 DH_POLRESP 4. Үй шаруашылығы басшысына Сіздің туысқандық қатысыңыз (туыстық байланыс) 1. Үй шаруашылығының басшысы (бірінші сұралған адам) 1 →5 2. Күйеуі, əйелі 2 2 2 2 2 →5 3. Ұлы, қызы 3 3 3 3 3 →5 4. Əкесі, анасы 4 4 4 4 4 →5 5. Ағасы/інісі, əпкесі/сіңлісі 5 5 5 5 5 →5 6. Атасы, əжесі 6 6 6 6 6 →5 7. Немересі 7 7 7 7 7 →5 8. Басқа деңгейдегі туыстық 8 8 8 8 8 →5 9. Туыс емес (туыстық жоқ) 9 9 9 9 9 →5 DH_GLROSTV 5. Туған күні Жылы Айы Күні (саны) →6 DH_DATROZН 6. Сіздің некедегі жағдайыңыз 1. Некеде тұрады 1 1 1 1 1 →7 2. Ажырасқан 2 2 2 2 2 →7 3. Тұл ер, жесір əйел 3 3 3 3 3 →7 4. Ешқашан некеде тұрмаған 4 4 4 4 4 →7 DH_SEMSOST 7. Сіздің қандай біліміңіз бар? 1. Бастауыш білімім жоқ 1 1 1 1 1 →8 2. Бастауыш 2 2 2 2 2 →8 3. Негізгі 3 3 3 3 3 →8 4. Жалпы орта 4 4 4 4 4 →8 5. Бастауыш кəсіптік 5 5 5 5 5 →8 6. Орта кəсіптік (арнаулы) 6 6 6 6 6 →8 7. Аяқталмаған жоғары 7 7 7 7 7 →8 8. Жоғары 8 8 8 8 8 →8 9. Ғылыми дəрежесі (ғылым кандидаты немесе докторы) 9 9 9 9 9 →8 DH_OBRAZOV 8. Сіз азаматы болып табыласыз: 1. Қазақстан Республикасының 1 1 1 1 1 →9 2 2 2 2 2 →9 2. ТМД2 елдерінің 3. Басқа мемлекеттің (ТМД басқа) 3 3 3 3 3 →9 DH_GRAZHDR 9. Сіз осы елді мекенде туғаннан бері тұрасыз ба? 1. Иə 1 1 1 1 1 → 13 2. Жоқ 2 2 2 2 2 → 10 PROZHSROZH 10 Қазіргі тұрған орныңызға келген уақытыңыз (мұнда тұруға қашан келдіңіз?) Жылы Айы 11. Cіз қай мемлекетте туып-өстіңіз? 1. Қазақстан Республикасында 2. ТМД елдерінде 3. Басқа мемлекеттің (ТМД басқа)

3 ТМД – Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығы

→ 11

PROZH_DATA

UROZHENGOS

1 2 3

1 2 3

1 2 3

1 2 3

1 2 3

→ 12 → 12 → 12

12. Сіз соңғы 10 жыл ішінде (Сізге қатыстысын көрсетіңіз): 1. Көрсетілген жерде тұрақты тұрдым 1 1 1 1 1 → 13 2. Бір облыс ішінде қаладан ауылдық жерге қоныс аудардым 2 2 2 2 2 → 13 3. Бір облыс ішінде ауылдан қалалық жерге қоныс аудардым 3 3 3 3 3 → 13 4. Қаладан ауылдық жерге басқа облыстан көшіп келдім 4 4 4 4 4 → 13 5. Ауылдан қалалық жерге басқа облыстан көшіп келдім 5 5 5 5 5 → 13 6. Басқа елден оралмандар иммиграциясының үлесі (квота) 6 6 6 6 6 → 13 бойынша көшіп келдім 7. Басқа елден босқын ретінде көшіп келдім 7 7 7 7 7 → 13 8. Басқа елден еңбек мигранты ретінде көшіп келдім 8 8 8 8 8 → 13 9. Басқа елден отбасына қайта қосылу үшін көшіп келдім 9 9 9 9 9 → 13 10. Қазақстан Республикасы ішінде қаладан қалаға қоныс 10 10 10 10 10 → 13 аудардым 11. Бір облыс ішінде қаладан қалаға қоныс аудардым 11 11 11 11 11 → 13 12. Қазақстан Республикасы ішінде ауылдан ауылға қоныс 12 12 12 12 12 → 13 аудардым 13. Бір облыс ішінде ауылдан ауылға қоныс аудардым 13 13 13 13 13 → 13 99. Басқа себеп____________________ 99 99 99 99 99 → 13 RESP_SOSTP I. Экономикалық белсенділік (осы бөлімдегі барлық сұрақтар өткен аптаға қатысты) 13. Сіз заттай не ақшалай табыс табу үшін өткен аптада ең кемі 1 сағат болса да белгілі бір жұмыс атқардыңыз ба немесе қандай да бір кəсіппен (түрлі қызмет көрсетуді қоса) шұғылдандыңыз ба? 1. Иə 1 1 1 1 1 →14 2. Жоқ 2 2 2 2 2 →14 ZAN_RABOTA 14. Сіз ең болмағанда өткен аптада 1 сағат заттай не ақшалай табыс табу үшін үйде (жеке аулаңыздағы жұмыстан басқа) əйтеуір бір жұмыс атқардыңыз ба? 1. Иə 1 1 1 1 1 →15 2. Жоқ 2 2 2 2 2 →15 ZAN_RBDOMA 15. Сіз ең болмағанда өткен аптада 1 сағат жеке аулаңызда (үй іргесіндегі учаскеде, саяжайда) ауыл шаруашылығы өнімін өндіруге байланысты əйтеуір бір жұмыс атқардыңыз ба? 1. Иə 1 1 1 1 1 →16 2. Жоқ 2 2 2 2 2 →19 ZAN_RBLPDU 16. Сіз жеке аулаңызда қанша уақыт жұмыс істедіңіз (үй іргесіндегі учаскеде, саяжайда)? 1. Аптадағы күн саны →17 2. Аптадағы сағат саны →17 3. 0 (нөл) сағат →19 RBLPDU_VRM Назар аударыңыз: Жеке аулада (үй іргесінде, саяжай учаскесінде) жұмыс істеген уақыт 22-сұрақтағы барлық сағаттардың жалпы жиынтығына қосылуы тиіс. 17. Жеке аулада (үй іргесіндегі учаскеде, саяжайда) тікелей немесе өңдеу арқылы алған өнім жұмсалды ма? 1. Тек өз тұтынуымызға ғана 1 1 1 1 1 →18 2. Бір бөлігі тұтыну үшін, сондай-ақ айырбас (сату) үшін 2 2 2 2 2 →18 LP_POTREBL 18. Сіздің тұтынуыңызға пайдаланылған кезде айырбастау мен сатуды қоса, жеке ауладан (үй іргесіндегі учаскеден, саяжайдан) алынған заттай өнімдерді бағалаңыз? 1. Толықтай 1 1 1 1 1 →19 2. 50%-дан жоғары 2 2 2 2 2 →19 3. 50%-дан төмен 3 3 3 3 3 →19 DOL_POTREB 19. Сіз заттай немесе ақшалай табыс табу мақсатында өткен аптада ең болмағанда 1 сағат туысыңыздың немесе танысыңыздың жеке ауласында қандай да бір жұмыс атқардыңыз ба? 1. Иə 1 1 1 1 1 →20 2. Жоқ 2 2 2 2 2 →20 ZAN_LPRODZ 20. Сіз ең болмағанда өткен аптада 1 сағат тауарларды өткізу мен қызмет көрсетуге (көлік, білім, дəрігерлік, өзге де) байланысты əйтеуір бір жұмыс атқардыңыз ба? 1. Иə 1 1 1 1 1 →21 2. Жоқ 2 2 2 2 2 →21 ZAN_REALTY 21. Өткен аптада Сіздің кездейсоқ немесе уақытша табыстарыңыз болды ма (жұмыспен қамту мəселелері жөніндегі уəкілетті органдар арқылы жұмысты қосқанда)? 1. Иə 1 1 1 1 1 →22 2. Жоқ 2 2 2 2 2 →22 ZAN_SLVRZB Назар аударыңыз: Егер барлық 13-21-сұрақтарға «Жоқ» деп жауап берсе, онда 23-сұраққа көшу қажет. Егер 13-21-сұрақтардың тек біреуіне ғана «Иə» деп жауап берсе, онда 22-сұрақты қою керек. 22. Сіз өткен аптада аталған жұмысты қанша уақытта атқардыңыз (барлық уақыт көрсетілсін)? а) Аптасына неше күн б) Аптасына неше сағат →25 в) 0 (нөл) сағат →23 ZAN_VREMYA 23. Өткен аптада Сіз демалыс, ауру, маусымдық жұмыстар, қолайсыз ауа-райы жағдайлары жəне тағы басқа себептерге байланысты уақытша болмаған жұмысыңыз болды ма? 1. Иə 1 1 1 1 1 →24 2. Жоқ 2 2 2 2 2 →64 RB_VREMOTS 24. Сіз өткен аптада неге уақытша жұмыста (айналысатын іс) болмадыңыз? 1. Жыл сайынғы еңбек демалысы 1 1 1 1 1 →25 2. Жалақысы сақталмайтын еңбек демалысы (əкімшіліктің, 2 2 2 2 2 →25 жұмыс берушінің рұқсатымен) 3. Жүктілікке жəне босануға байланысты демалыс; баланың, 3 3 3 3 3 →25 ауру адамның күтіміне байланысты 4. Оқу демалысы, кəсіптік даярлау 4 4 4 4 4 →25 5. Отбасылық (жеке) жағдайларға байланысты 5 5 5 5 5 →25 6. Ауруға байланысты (жарақат, уақытша еңбекке 6 6 6 6 6 →25 жарамсыздық) 7. Маусымдық жұмыс (маусымдық емес) 7 7 7 7 7 →25 8. Ауа-райының қолайсыздығына байланысты 8 8 8 8 8 →25 VREMOTS_PR II. Негізгі қызмет, яғни өткен апта ішінде Сіз үшін негізгі қызмет болған жұмыс 25. Сіздің негізгі қызметіңіздің (жұмысыңыздың) статусын төмендегі санаттардың қайсысы дұрыс сипаттай алады? 1. Ұйымда (кəсіпорында) жалдану жұмысы 1 1 1 1 1 →26 2. Кейбір жеке тұлғаларға жалдану жұмысы 2 2 2 2 2 →26 3. Шаруа немесе фермер қожалығындағы жалдану жұмысы 3 3 3 3 3 →26 4. Жұмыс беруші 4 4 4 4 4 →33 5.Жұмыспен өзін-өзі қамту (өз есебінен жұмыс істейтіндер) 5 5 5 5 5 →33 6. Отбасы кəсіпорнының көмекші (ақы төленбейтін) 6 6 6 6 6 →34 жұмысшысы 7. Кооператив мүшелері 7 7 7 7 7 →34 8. Жеке ауладағы жұмыс 8 8 8 8 8 →34 ORB_STATUS 26. Сіз жұмысқа еңбек шарты немесе келісім бойынша қабылдандыңыз ба? 1. Еңбек шарты бойынша (жазбаша) 1 1 1 1 1 →27 2. Азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт бойынша (жазбаша) 2 2 2 2 2 →27 3. Келісім (ауызша) бойынша 3 3 3 3 3 →27 ORB_TRDDOG 27. Сіздің жұмыс берушіңіз зейнетақы қорына, əлеуметтік сақтандыру қорына аударымдар аудара ма? 1. Иə 1 1 1 1 1 →28 2. Жоқ 2 2 2 2 2 →28 3. Білмеймін 3 3 3 3 3 →28 4. Мүмкін 4 4 4 4 4 →28 ORB_OPFFSS 28. Сізге жұмыс берушіңіз төленетін жылдық еңбек демалысын немесе пайдаланылмаған еңбек демалысыңыз үшін өтемақы береді ме? 1. Иə 1 1 1 1 1 →29 2. Жоқ 2 2 2 2 2 →29 3. Білмеймін 3 3 3 3 3 →29 ORB_OGOKNO 29. Сіз қалай ойлайсыз, Сіздің жұмыс берушіңіз ауырып қалған немесе жарақаттанған жағдайда уақытша еңбекке жарамсыздығы бойынша (еңбекке жарамсыздық парағы негізінде) əлеуметтік жəрдемақылар төлейді ме? 1. Иə 1 1 1 1 1 →30 2. Жоқ 2 2 2 2 2 →30 3. Білмеймін 3 3 3 3 3 →30 ORB_SPBOLZ 30. Сіз жұмыс істейтін ұйымның (кəсіпорынның) меншік нысанын атаңыз? 1. Мемлекеттік 1 1 1 1 1 →31 2. Жеке 2 2 2 2 2 →31 3. Шетел меншігі 3 3 3 3 3 →31 ORB_FSPROR 31. Сіздің негізгі жұмысыңыз болған: 1. Белгісіз мерзімге шарт бойынша (тұрақты) 1 1 1 1 1 →34 2. Белгілі мерзімге шарт бойынша (уақытша) 2 2 2 2 2 →32 3. Белгілі бір жұмыс көлеміне шарт бойынша 3 3 3 3 3 →32 4. Кездейсоқ 4 4 4 4 4 →32 5. Маусымдық 5 5 5 5 5 →32 ORB_DOGSLS 32. Сіздің жұмысыңыз неге уақытша? 1. Жұмыстың ұзақтығы еңбек келісім шартымен белгіленген 1 1 1 1 1 →34 2. Жұмыс берушімен (жұмыс тапсырушы) ауызша 2 2 2 2 2 →34 уағдаластықпен белгіленген жұмыс ұзақтығы 3. Жұмыс көлеміне байланысты шарт жағдайында белгіленген 3 3 3 3 3 →34 ұзақтық 4. Тəжірибе (оқу, тағылымдама жəне тағы басқа) кезіндегі 4 4 4 4 4 →34 жұмыс 5. Тұрақты жұмыс істеуге мүмкіншілік жоқ 5 5 5 5 5 →34 6. Тұрақты жұмыс істеуге құлқым жоқ 6 6 6 6 6 →34 7. Уақытша жұмыс қанағаттандырады 7 7 7 7 7 →34 8. Басқа себеп_________________________ 9 9 9 9 9 →34 (көрсетіңіз) PRICH_VRRB Назар аударыңыз: 33-сұраққа 25-сұрақтың 4-5-кодтарын белгілеген респонденттер жауап береді 33. Сіз өзіңіздің еңбек қызметіңізді жүзеге асырдыңыз ба, немесе кəсіпкерлік іспен айналыстыңыз ба: 1. Тұрақты негізде тартылған жалдамалы жұмысшыларымен 1 1 1 1 1 →34 2. Кездейсоқ жағдайларда тартылған жалдамалы →34 2 2 2 2 2 жұмысшыларымен 3. Жалдамалы жұмысшыларсыз →34 3 3 3 3 3 ORB_NAEMRB 34. Сіз қазіргі жұмыс орныңызда (айналысатын іс) қанша уақыттан бері жұмыс істейсіз? 1. 6 айдан аз 1 1 1 1 1 →35 2. 6 айдан 12 айға дейін 2 2 2 2 2 →35 3. 1 жылдан 3 жылға дейін 3 3 3 3 3 →35 4. 3 жылдан 5 жылға дейін 4 4 4 4 4 →35 5. 5 жылдан астам 5 5 5 5 5 →35 ORB_VREMRB 35. Сіздің негізгі жұмысыңызда аптадағы нақты жұмыс ұзақтығы қандай (егер жұмыс істемесеңіз «0» деп көрсетіңіз): 1. Аптадағы күн саны 2. Аптадағы сағат саны →36 3. 0 (нөл) сағат →37 ORB_PRODOL Назар аударыңыз: 36-сұраққа 35-сұрақтың, яғни негізгі жұмыста аптасына 40 сағаттан аз жұмыс істеген респонденттер жауап береді. Қалғандары бұл сұрақтардан өтіп, 38-сұраққа көшеді. 36. Сіз негізгі жұмыста аптасына 40 сағаттан аз жұмыс істеуіңіздің негізгі себебін атаңыз: 1. Заңмен белгіленген жұмыс уақытының ұзақтығы 1 1 1 1 1 →38 2. Толық жұмыс күнін істеуге қолайлы жұмыс таба алмай 2 2 2 2 2 →38 жүрмін 3. Жеткілікті жұмыс көлемі жоқ 3 3 3 3 3 →38 4. Сəбиімді, ауру адамды бағып-қағамын 4 4 4 4 4 →38 5. Денсаулық жағдайыма байланысты 5 5 5 5 5 →38 6. Жұмыс берушінің əкімшіліктің бастамасы бойынша 6 6 6 6 6 →38 7. Толық емес уақыттағы жұмыс маған жарамды 7 7 7 7 7 →38 8. Басқа (екінші) жұмысым бар 8 8 8 8 8 →38 9 9 9 →38 9. Табысым жетерлік 9 9 10. Білім (институтта, курстарда) алудамын 10 10 10 10 10 →38 11. Ауа-райының қолайсыздығы 11 11 11 11 11 →38 12. Икемді (сырғымалы) кесте 12 12 12 12 12 →38 13. Оқу демалысы 13 13 13 13 13 →38 14. Жүктілікке жəне босануға байланысты демалыс 14 14 14 14 14 →38 15. Отбасылық (жеке) жағдайларына байланысты 15 15 15 15 15 →38 16. Басқа себеп_______________________ 99 99 99 99 99 →38 (көрсетіңіз) PRICH_NEPZ 37. Өткен апта ішінде Сіз жұмыс істемеген немесе негізгі жұмыста болмаған себебіңізді көрсетіңіз: 1. Жыл сайынғы еңбек демалысы 2. Жалақысы сақталмайтын еңбек демалысы (əкімшіліктің, жұмыс берушінің рұқсатымен) 3. Жүктілікке жəне босануға байланысты демалыс, баланың, ауру адамның күтіміне байланысты 4. Оқу демалысы, кəсіптік даярлау 5. Отбасылық (жеке) жағдайларға байланысты 6. Ауруға байланысты (жарақат, уақытша еңбекке жарамсыздық) 7. Маусымдық жұмыс (маусымдық емес) 8. Басқа себеп_________________________ (көрсетіңіз) PRICH_NERB 38. Сіздің жұмыс орныңыз: 1. Жеке меншік үй 2. Клиенттің немесе жұмыс берушінің үйі 3. Кəсіпорын, ұйым, зауыт, фабрика, дүкен, бюро, ателье жəне басқа (үйден бөлек) 4. Ферма немесе жер учаскесі 5. Құрылыс алаңы 6. Ашық базар немесе көшедегі жайма сауда 7. Қосалқы шаруашылық (жеке үй іргесінде) 8. Жеке көлік құралы 9. Тұрақты орным жоқ 10. Басқа ____________________________ (көрсетіңіз) ORB_MESTOR

1 2

1 2

1 2

1 2

1 2

→38 →38

3

3

3

3

3

→38

4 5 6

4 5 6

4 5 6

4 5 6

4 5 6

→38 →38 →38

7 9

7 9

7 9

7 9

7 9

→38 →38

1 2 3

1 2 3

1 2 3

1 2 3

1 2 3

→39 →39 →39

4 5 6 7 8 9 99

4 5 6 7 8 9 99

4 5 6 7 8 9 99

4 5 6 7 8 9 99

4 5 6 7 8 9 99

→39 →39 →39 →39 →39 →39 →39

39. Сіз негізгі жұмысты: 1. Кəсіпорында, ұйымда, мекемеде (заңды тұлғаның 1 1 1 1 1 құқығымен) 2. Жеке кəсіпорында (заңды тұлғаның құқығынсыз) 2 2 2 2 2 3. Шаруа немесе фермерлік қожалығында 3 3 3 3 3 4. Жеке еңбек қызметі негізінде 4 4 4 4 4 5. Жеке тұлғалардың үй шаруашылығында жалдамалы жұмыс 5 5 5 5 5 6. Жеке қосалқы шаруашылықта орындадыңыз 6 6 6 6 6 ORB_PKHDHL 40. Сіз жұмыс істейтін кəсіпорын ( ұйым) тіркелген бе? 1. Иə 1 1 1 1 1 2. Тіркеуді рəсімдеу сатысында 2 2 2 2 2 3. Білмеймін 3 3 3 3 3 4. Жоқ 4 4 4 4 4 ORB_REGIST 41. Сіз жұмыс істеген өндірістік бірлікте (кəсіпорында, ұйымда, жеке аулада, үй іргесіндегі учаскеде (саяжайда)) Сізді қосқанда қанша адам жұмыс істейді? 1. 5 адамнан аз 1 1 1 1 1 2. 6 адамнан 10 адамға дейін 2 2 2 2 2 3. 11 адамнан 20 адамға дейін 3 3 3 3 3 4. 21 адамнан 50 адамға дейін 4 4 4 4 4 5. 51 адамнан 250 адамға дейін 5 5 5 5 5 6. 251 адамнан 500 адамға дейін 6 6 6 6 6 7. 501 адамнан көп 7 7 7 7 7 ORB_CHISRB 42. Сіз өткен аптада жұмыс істеген кəсіпорын ( ұйым) қызметінің басым түрлерін атауыңызды өтінемін (ТОЛЫҒЫРАҚ АУЫЗША СИПАТТАМА КЕЛТІРІҢІЗ) 1-респондент 2-респондент 3-респондент 4-респондент 5-респондент 1. Ауыл, орман жəне балық шаруашылығы 1 1 1 1 1 2. Кен өндіру өнеркəсібі жəне карьерлерді қазу 2 2 2 2 2 3. Өңдеу өнеркəсібі 3 3 3 3 3 4. Электрмен жабдықтау, газ, бу беру жəне ауа баптау 4 4 4 4 4 5. Сумен жабдықтау; кəріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын 5 5 5 5 5 жəне таратылуын бақылау 6. Құрылыс 6 6 6 6 6 7. Көтерме жəне бөлшек сауда; автомобильдерді жəне 7 7 7 7 7 мотоциклдерді жөндеу 8. Көлік жəне қоймалау 8 8 8 8 8 9. Тұру жəне тамақтану бойынша қызметтер 9 9 9 9 9 10. Ақпарат жəне байланыс 10 10 10 10 10 11. Қаржы жəне сақтандыру қызметі 11 11 11 11 11 12. Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар 12 12 12 12 12 13. Кəсіби, ғылыми жəне техникалық қызмет 13 13 13 13 13 14. Əкімшілік жəне қосалқы қызмет көрсету саласындағы 14 14 14 14 14 қызмет 15. Мемлекеттік басқару жəне қорғаныс; міндетті 15 15 15 15 15 əлеуметтік қамтамасыз ету 16. Білім беру 16 16 16 16 16 17. Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қызметтер 17 17 17 17 17 18. Өнер, ойын-сауық жəне демалыс 18 18 18 18 18 19. Өзге де қызметтер түрлерін ұсыну 19 19 19 19 19 20. Жеке тұтыну үшін үй қызметкерлерін жалдайтын 20 20 20 20 20 жəне тауарлар мен қызметтерді өндіретін үй шаруашылықтарының қызметі 21. Аумақтан тыс ұйымдардың жəне органдардың қызметі 21 21 21 21 21 Интервьюер, экономикалық қызмет түрінің кодын қойыңыз3 ORB_OTRASL 43. Өткен аптада Сіз қандай лауазымға ие болдыңыз немесе қандай мамандық бойынша жұмыс істедіңіз? (ТОЛЫҒЫРАҚ АУЫЗША СИПАТТАМА КЕЛТІРІҢІЗ) 1-респондент 2-респондент 3-респондент 4-респондент 5-респондент Интервьюер, қызметтер жіктеуіші бойынша кодты қойыңыз4 ORB_PROFES 44. Сіздің жұмысыңыз орналасқан аймақ: 1. Тұрған жеріңіз 1 1 1 1 1 2. Облыс орталығында 2 2 2 2 2 3. Осы облыстың аумағында 3 3 3 3 3 4. Басқа облыста 4 4 4 4 4 5. Басқа мемлекетте 5 5 5 5 5 ORB_TERRIT 45. Сіз оқу нəтижесінде алған мамандығыңыз бойынша жұмыс істейсіз бе? 1. Иə 1 1 1 1 1 2. Жоқ 2 2 2 2 2 3. Оқымаған 3 3 3 3 3 RAB_POSPEC 46. Сіздің орындайтын жұмысыңыз сіздің біліктілігіңізге сəйкес пе? 1. Иə 1 1 1 1 1 2. Жоқ, ол менің біліктілігімнен төмен 2 2 2 2 2 3. Жоқ, ол менің біліктілігімнен жоғары 3 3 3 3 3 RBSOOTKVAL III. Өткен апта ішіндегі қосымша жұмыс (айналысатын іс) 47. Сіз ең болмағанда өткен аптада 1 сағат негізгі жұмысыңыздан басқа ақшалай немесе заттай табыс табу мақсатында өзге қосымша жұмыспен немесе шаруамен шұғылдандыңыз ба? 1 1 1 1 1 1. Иə 2 2 2 2 2 1. Жоқ DOP_RABOTA 48. Сіздің қосымша жұмысыңыздың (қызметіңіздің) ұзақтығы қандай еді? а) Аптасындағы күн саны б) Аптасындағы сағат саны DRB_PRODOL 49. Сіздің қосымша жұмысыңыз (айналысатын іс) қандай еді: 1. Ұйымда (кəсіпорында) жалдамалы 1 1 1 1 1 жұмыс 2. Жеке тұлғаларға жалдамалы жұмыс 2 2 2 2 2 3. Шаруа немесе фермер қожалығындағы 3 3 3 3 3 жалдамалы жұмыс 4. Жұмыс беруші 4 4 4 4 4 5. Мемлекеттік ұйымда 5 5 5 5 5 6. Отбасы кəсіпорындарының көмекші жұмысшысы (ақы 6 6 6 6 6 төленбейтін) 7. Кооператив мүшесі 7 7 7 7 7 8. Жеке ауладағы жұмыс 8 8 8 8 8 ORB_STATUS 50. Сіз қосымша жұмысқа еңбек шарты бойынша немесе келісім бойынша қабылдандыңыз ба? 1. Еңбек шарты бойынша (жазбаша) 1 1 1 1 1 2. Азаматтық-құқықтық сипаттағы келісім шарт бойынша 2 2 2 2 2 (жазбаша) 3. Келісім бойынша (ауызша) 3 3 3 3 3 DRB_TRDDOG 51. Қосымша жұмыста Сіздің жұмыс берушіңіз зейнетақы қорына, əлеуметтік сақтандыру қорына аударымдар аудара ма? 1. Иə 1 1 1 1 1 2. Жоқ 2 2 2 2 2 3. Білмеймін 3 3 3 3 3 4. Мүмкін 4 4 4 4 4 DRB_OPFFSS 52. Қосымша жұмыста Сіздің жұмыс берушіңіз төленетін жылдық еңбек демалысын немесе пайдаланылмаған еңбек демалысыңыз үшін өтемақы береді ме? 1. Иə 1 1 1 1 1 2. Жоқ 2 2 2 2 2 3. Білмеймін 3 3 3 3 3 DRB_OGOKNO 53. Сіз қалай ойлайсыз, Қосымша жұмыста Сіздің жұмыс берушіңіз ауырып қалған немес жарақаттанған жағдайда уақытша еңбекке жарамсыздығы бойынша (еңбекке жарамсыздық парақ негізінде) əлеуметтік жəрдемақылар төлейді ме? 1. Иə 1 1 1 1 1 2. Жоқ 2 2 2 2 2 3. Білмеймін 3 3 3 3 3 DRB_SPBOLZ 54. Сіз қосымша жұмыс істейтін кəсіпорынның ( ұйымның) меншік нысанының бірлігін атаңыз? 1. Мемлекеттік 1 1 1 1 1 2. Жеке 2 2 2 2 2 3. Шетел меншігі 3 3 3 3 3 DRB_FSPROR 55. Сіздің қосымша жұмысыңыз болды: 1. Белгісіз мерзімге шарт бойынша (тұрақты) 1 1 1 1 1 2. Белгілі мерзімге шарт бойынша (уақытша) 2 2 2 2 2 3. Белгілі бір жұмыс көлеміне шарт бойынша 3 3 3 3 3 4. Кездейсоқ 4 4 4 4 4 5. Маусымдық 5 5 5 5 5 DRB_DOGSLS 56. Қосымша қызметтегі Сіздің жұмыс орныңыз: 1. Жеке меншік үй 1 1 1 1 1 2. Клиенттің немесе жұмыс берушінің үйі 2 2 2 2 2 3. Кəсіпорын, ұйым, зауыт, фабрика, дүкен, бюро, ателье жəне 3 3 3 3 3 басқа (үйден бөлек) 4. Ферма немесе жер учаскесі 4 4 4 4 4 5. Құрылыс алаңы 5 5 5 5 5 6. Ашық базар немесе көшедегі жайма сауда 6 6 6 6 6 7. Қосалқы шаруашылық (жеке үй іргесінде) 7 7 7 7 7 8. Жеке көлік құралы 8 8 8 8 8 9. Тұрақты орным жоқ 9 9 9 9 9 10. Басқа ___________________________ (көрсетіңіз) 99 99 99 99 99 DRB_MESTOR 57. Қосымша жұмысты Сіз орындадыңыз: 1. Кəсіпорында, ұйымда, мекемеде (заңды тұлғаның 1 1 1 1 1 құқығымен) 2. Дара кəсіпорында (заңды тұлғаның құқығынсыз) 2 2 2 2 2 3. Шаруа немесе фермерлік қожалығында 3 3 3 3 3 4. Жеке еңбек қызметі негізінде 4 4 4 4 4 5. Жеке тұлғалардың (экономикалық қызмет түрі – 97) үй 5 5 5 5 5 шаруашылығында жалдамалы жұмыс 6. Жеке қосалқы шаруашылықта 6 6 6 6 6 DRB_PKHDHL 58. Сіз қосымша жұмыс істейтін кəсіпорын (ұйым) тіркелген бе? 1. Иə 1 1 1 1 1 2. Тіркеуді рəсімдеу сатысында 2 2 2 2 2 3. Білмеймін 3 3 3 3 3 4. Жоқ 4 4 4 4 4 DRB_REGIST 59. Сіз өткен аптада қосымша жұмыс істеген кəсіпорын ( ұйым) қызметінің басым түрлерін атауыңызды өтінемін? (ТОЛЫҒЫРАҚ АУЫЗША СИПАТТАМА КЕЛТІРІҢІЗ) 1-респондент 2-респондент 3-респондент 4-респондент 5-респондент 1. Ауыл, орман жəне балық шаруашылығы 1 1 1 1 1 2. Кен өндіру өнеркəсібі жəне карьерлерді қазу 2 2 2 2 2 3. Өңдеу өнеркəсібі 3 3 3 3 3 4. Электрмен жабдықтау, газ, бу беру жəне ауа баптау 4 4 4 4 4 5. Сумен жабдықтау; кəріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын 5 5 5 5 5 жəне таратылуын бақылау 6. Құрылыс 6 6 6 6 6 7. Көтерме жəне бөлшек сауда; автомобильдерді жəне 7 7 7 7 7 мотоциклдерді жөндеу 8. Көлік жəне қоймалау 8 8 8 8 8 9. Тұру жəне тамақтану бойынша қызметтер 9 9 9 9 9 10. Ақпарат жəне байланыс 10 10 10 10 10 11. Қаржы жəне сақтандыру қызметі 11 11 11 11 11 12. Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар 12 12 12 12 12 13. Кəсіби, ғылыми жəне техникалық қызмет 13 13 13 13 13 14. Əкімшілік жəне қосалқы қызмет көрсету саласындағы қызмет 14 14 14 14 14 15. Мемлекеттік басқару жəне қорғаныс; міндетті əлеуметтік 15 15 15 15 15 қамтамасыз ету 16. Білім беру 16 16 16 16 16 17. Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қызметтер 17 17 17 17 17 18. Өнер, ойын-сауық жəне демалыс 18 18 18 18 18 19. Өзге де қызметтер түрлерін ұсыну 19 19 19 19 19 20. Жеке тұтыну үшін үй қызметкерлерін жалдайтын жəне 20 20 20 20 20 тауарлар мен қызметтерді өндіретін үй шаруашылықтарының қызметі 21. Аумақтан тыс ұйымдардың жəне органдардың қызметі 21 21 21 21 21 Интервьюер, экономикалық қызмет түрінің кодын қойыңыз DRB_OTRASL 60. Өткен аптада Сіз қандай қосымша лауазымға ие болдыңыз немесе қандай мамандық бойынша жұмыс істедіңіз (Сіздің қосымша жұмысыңыз неден тұрды) (ТОЛЫҒЫРАҚ АУЫЗША СИПАТТАМА КЕЛТІРІҢІЗ) 1-респондент 2-респондент 3-респондент 4-респондент 5-респондент Интервьюер, қызметтер жіктеуіші бойынша кодты қойыңыз DRB_PROFES 61. Сіз қосымша жұмыс істейтін өндірістік бірлікте (кəсіпорында, ұйымда, жеке аулада, үй іргесіндегі учаскеде (саяжайда)) Сізді қосқанда қанша адам жұмыс істейді? 1. 5 адамнан аз 1 1 1 1 1 2. 6 адамнан 10 адамға дейін 2 2 2 2 2 3. 11 адамнан 20 адамға дейін 3 3 3 3 3 4. 21 адамнан 50 адамға дейін 4 4 4 4 4 5. 51 адамнан 250 адамға дейін 5 5 5 5 5 6. 251 адамнан 500 адамға дейін 6 6 6 6 6 7. 501 адамнан көп 7 7 7 7 7 DRB_CHISRB

→40 →40 →40 →40 →41 →41 →41 →41 →41 →41

→42 →42 →42 →42 →42 →42 →42

→43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43 →43

→ 44

→ 45 → 45 → 45 → 45 → 45

→ 46 → 46 → 46

→ 47 → 47 → 47

→ 48 → 62

→ 49

→50 →50 →50 →55 →55 →55 →55 →55

→51 →51 →51

→52 →52 →52 →52

→53 →53 →53

→54 →54 →54

→55 →55 →55 →56 →56 →56 →56 →56 →57 →57 →57 →57 →57 →57 →57 →57 →57 →57 →58 →58 →58 →58 →59 →59

→59 →59 →59 →59

→60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60 →60

→61

→62 →62 →62 →62 →62 →62 →62

62. Қосымша табыс табу мақсатында тым болмаса 1 сағат демалыс күндері (сенбі, жексенбі) немесе түнгі уақытта қандай да бір жұмыс істедіңіз бе? 1. Иə 1 1 1 1 1 →63 2. Жоқ 2 2 2 2 2 →65 DRB_DOPZAR 63. Демалыс күндері немесе түнгі уақытта жұмыстың ұзақтығы қандай болды? а) Аптадағы күн саны б) Аптадағы сағат саны →65 DRB_VNPROD IV. Жұмыспен қамтылмау. Соңғы 4 апта ішінде жұмыс іздеу (жұмыспен қамтылу), экономикалық енжарлық 64. Сіз зерттелетін аптада қандай себептен жұмыс істемедіңіз? 1. Ұйымның (кəсіпорынның) таратылуына (банкрот болуына) 1 1 1 1 1 →65 байланысты жұмыстан шығарылдым 2. Штаттардың қысқаруына байланысты жұмыстан 2 2 2 2 2 →65 шығарылдым 3. Өз арызым (отбасылық жағдай) бойынша жұмыстан 3 3 3 3 3 →65 шығарылдым 4. Шарт мерзімінің аяқталуына байланысты жұмыстан 4 4 4 4 4 →65 шығарылдым 5. Кəсіпкерлік қызметімді тоқтаттым (өз ісімді тараттым) 5 5 5 5 5 →65 6. Үй шаруашылығынан қолым босамайды 6 6 6 6 6 →65 7. Зейнеткерлікке шықтым 7 7 7 7 7 →65 8. Оқу орнын бітіргенмен жұмыс таппай жүрмін 8 8 8 8 8 →65 9. Күндізгі оқу нысанының студентімін (оқушымын) 9 9 9 9 9 →65 10. Жұмыс таппай жүрмін 10 10 10 10 10 →65 11. Жұмыс істеу қажет емес 11 11 11 11 11 →65 12. Денсаулығыма байланысты (мүгедектікке байланысты 12 12 12 12 12 →65 жұмысқа жарамсыздық) 13. Маусымдық (маусым емес) сипаттағы жұмыс 13 13 13 13 13 →65 14. Отбасылық жағдай 14 14 14 14 14 →65 PRCH_NEZAN 65. Сіз соңғы 4 апта ішінде жұмыс іздедіңіз бе? 1. Иə 1 1 1 1 1 →66 2. Жоқ 2 2 2 2 2 →73 PSK_RABOTA 66. Сіз қанша уақыт жұмыс іздедіңіз? 1. 1 айдан аз 1 1 1 1 1 →67 2. 1 көп 3 айға дейін 2 2 2 2 2 →67 3. 3 көп 6 айға дейін 3 3 3 3 3 →67 4. 6 көп 12 айға дейін 4 4 4 4 4 →67 5. 1 жылдан 3 жылға дейін 5 5 5 5 5 →67 6. 3 жылдан көп 6 6 6 6 6 →67 PSK_PRODOL 67. Егер сiз жұмыс iздесеңіз, онда қолайлы себептi көрсетiңiз 1. Жұмыстың жоқтығы (жұмыссыз) 1 1 1 1 1 →68 2. Қазіргі жұмыс орны қанағаттандырмайды (кəсібі) 2 2 2 2 2 →68 3. Табысты үлкейту 3 3 3 3 3 →68 4. Қазіргі жұмысым менің біліктілігіме сəйкес емес 4 4 4 4 4 →68 5. Менде зерттеу аптасында болған жұмыс уақытша (біржолғы) 5 5 5 5 5 →68 болып табылады 6. Икемдірек еңбек жағдайын іздеу 6 6 6 6 6 →68 7. Бар жұмыстың тұрақтылығына сенімсіздік 7 7 7 7 7 PSK_PRICH 68. Сіз жұмысты (айналысатын істі) қалай іздедіңіз? (жауаптың бірнеше нұсқасын көрсетуге болады) 1. Мемлекеттік жұмыспен қамту органындарына бардым 1 1 1 1 1 →69 2. Жұмыспен қамту жеке агенттігіне бардым 2 2 2 2 2 →69 3. Баспасөзге, интернетке хабарландыру бердім 3 3 3 3 3 →69 4. Баспасөздегі, интернеттегі хабарландырулар арқылы іздедім 4 4 4 4 4 →69 5. Достарым, туыстарым, əріптестерім арқылы 5 5 5 5 5 →69 6. Тікелей жұмыс берушімен хабарластым 6 6 6 6 6 →69 7. Өз жеке ісімді ашуға əрекет жасадым 7 7 7 7 7 →69 8. Басқа _________________________ 9 9 9 9 9 →69 PSK_SPOSOB 69. Егер Сіз жұмысты қазір тапсаңыз жақын 2 апта ішінде ол жұмысқа кірісе аласыз ба? 1. Иə 2. Жоқ PSK_GOTOVN 70. Неге Сіз жақын 2 аптада жұмысқа кірісе аламайсыз? 1. Жұмыс таптым, бірақ жұмыс берушіден жауап күтудемін немесе жұмыс кейінірек басталады 2. Ауру немесе жарақат алу, бала күтімі 3. Оқуды немесе кəсіптік қайта даярлауды аяқтау керек 4. Маусымның басталуын күтудемін 5. Отбасылық жəне жеке бастың жағдайлары PSK_PNEGOT 71. Сіз іздеген немесе алғыңыз келген жұмыс (табыс табатын қызмет), бұл: 1. Ұйымда (кəсіпорында) жалдану жұмысы 2. Кейбір жеке тұлғаларға жалдану жұмысы 3. Шаруа немесе фермер қожалығындағы жалдану жұмысы 4. Жұмыс беруші 5. Өз бетінше жұмыспен қамтылу (өз есебінен жұмыс істейтін) 6. Отбасы кəсіпорнының көмекші жұмысшысы (ақы төленбейтін) 7. Кооператив мүшесі 8. Жеке ауладағы жұмыс 9. Кез келген жұмыс ORB_STATUS 72. Қандай жұмыс режимі Сізге ыңғайлы? 1. Толық 2. Ішінара 3. Кез келген PSK_REZHIM 73. Сіз неге соңғы уақытта жұмыс іздемедіңіз? 1. Жұмыс таптым жəне зерттеу аптасынан кейін 2 аптаның ішінде оның басталуы туралы келістім 2. Жұмыс таптым, жауабын күтудемін 3. Жеке істі ашу үшін шаралар қолдандым жəне жауабын күтудемін 4. Маусымның басталуын күтудемін 5. Денсаулық жағдайына байланысты (мүгедектікке байланысты еңбекке жарамсыздық) 6. Жұмысты қалай жəне қайдан іздеу керек екенін білмеймін 7. Менің біліктілігіме сай жұмыс жоқ 8. Ұзақ уақыт іздестіруден кейін жұмыс табудан күдер үздім 9. Оқуды немесе кəсіптік қайта даярлауды аяқтау керек 10. Үйдің міндеттерін атқарамын (отбасылық немесе жеке жағдайлар) 11. Жұмыс істеудің қажеті жоқ 12. Зейнеткерлікке шықтым 13. Өзіме ұнайтын жұмысым бар (тек жұмысы барлар үшін жауаптың нұсқасы) PR_NEPOISK

1 2

1 2

1 2

1 2

1 2

→71 →70

1

1

1

1

1

→71

2 3 4 5

2 3 4 5

2 3 4 5

2 3 4 5

2 3 4 5

→71 →71 →71 →71

1 2 3 4 5 6

1 2 3 4 5 6

1 2 3 4 5 6

1 2 3 4 5 6

1 2 3 4 5 6

→72 →72 →72 →72 →72

7 8 9

7 8 9

7 8 9

7 8 9

7 8 9

→72 →72 →72

1 2 3

1 2 3

1 2 3

1 2 3

1 2 3

→74 →74 →74

1

1

1

1

1

→74

2 3

2 3

2 3

2 3

2 3

→74 →74

4 5

4 5

4 5

4 5

4 5

→74 →74

6 7 8 9 10

6 7 8 9 10

6 7 8 9 10

6 7 8 9 10

6 7 8 9 10

→74 →74 →74 →74 →74

11 12 13

11 12 13

11 12 13

11 12 13

11 12 13

→74 →74 →85

V. Бұрынғы қызмет 74. Сіз бұрын жұмыс істегенсіз бе (табыс табатын қызмет)? 1. Иə 1 1 1 1 1 2. Жоқ 2 2 2 2 2 PRD_RABOTA 75. Қандай себеппен Сіз жұмыс істеуді тоқтаттыңыз? 1. Ұйымның (кəсіпорынның) тарауына (банкрот болуына), штат 1 1 1 1 1 санының қысқаруына байланысты жұмыстан шықтым 2. Өз еркіммен жұмыстан босадым (немесе отбасылық себеп 2 2 2 2 2 бойынша) 3. Шарт (келісімнің, келісімшарттың) мерзімінің аяқталуына 3 3 3 3 3 байланысты жұмыстан босадым 4. Кəсіпкерлік қызметті аяқтадым (жеке істі тараттым) 4 4 4 4 4 5. Зейнеткерлікке шықтым 5 5 5 5 5 6. Отбасылық жағдайға байланысты 6 6 6 6 6 7. Оқудың басталуы немесе даярлану 7 7 7 7 7 8. Денсаулық жағдайына байланысты (мүгедектікке байланысты 8 8 8 8 8 еңбекке жарамсыздық) 9. Жұмыс маусымдық сипат алады (маусым емес) 9 9 9 9 9 10. Басқа себеп_______________________ 99 99 99 99 99 (көрсетіңіз) PRD_PNERAB 76. Сіздің соңғы жұмыс орныңызда жұмыспен қамтылу мəртебеңіз қандай болды? 1. Ұйымда (кəсіпорында) жалдамалы жұмысы 1 1 1 1 1 2. Жеке тұлғаларға жалдамалы жұмыс 2 2 2 2 2 3. Шаруа немесе фермер қожалығындағы жалдамалы жұмыс 3 3 3 3 3 4. Жұмыс беруші 4 4 4 4 4 5.Өз бетінше жұмыспен қамтылу (өз есебінен жұмыс 5 5 5 5 5 істейтіндер) 6. Отбасы кəсіпорындарының көмекші (ақы төленбейтін) 6 6 6 6 6 жұмысшысы 7. Кооператив мүшесі 7 7 7 7 7 8. Жеке ауладағы жұмыс 8 8 8 8 8 ORB_STATUS 77. Сіз соңғы жұмыс орныңызда жұмыс істеген кəсіпорын ( ұйым) қызметінің басым түрлерін атауыңызды өтінемін? (ТОЛЫҒЫРАҚ АУЫЗША СИПАТТАМА КЕЛТІРІҢІЗ) 1-респондент 2-респондент 3-респондент 4-респондент 5-респондент 1. Ауыл, орман жəне балық шаруашылығы 1 1 1 1 1 2. Кен өндіру өнеркəсібі жəне карьерлерді қазу 2 2 2 2 2 3. Өңдеу өнеркəсібі 3 3 3 3 3 4. Электрмен жабдықтау, газ, бу беру жəне ауа баптау 4 4 4 4 4 5. Сумен жабдықтау; кəріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын 5 5 5 5 5 жəне таратылуын бақылау 6. Құрылыс 6 6 6 6 6 7. Көтерме жəне бөлшек сауда; автомобильдерді жəне 7 7 7 7 7 мотоциклдерді жөндеу 8. Көлік жəне қоймалау 8 8 8 8 8 9. Тұру жəне тамақтану бойынша қызметтер 9 9 9 9 9 10. Ақпарат жəне байланыс 10 10 10 10 10 11. Қаржы жəне сақтандыру қызметі 11 11 11 11 11 12. Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар 12 12 12 12 12 13. Кəсіби, ғылыми жəне техникалық қызмет 13 13 13 13 13 14. Əкімшілік жəне қосалқы қызмет көрсету саласындағы 14 14 14 14 14 қызмет 15. Мемлекеттік басқару жəне қорғаныс; міндетті 15 15 15 15 15 əлеуметтік қамтамасыз ету 16. Білім беру 16 16 16 16 16 17. Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қызметтер 17 17 17 17 17 18. Өнер, ойын-сауық жəне демалыс 18 18 18 18 18 19. Өзге де қызметтер түрлерін ұсыну 19 19 19 19 19 20. Жеке тұтыну үшін үй қызметкерлерін жалдайтын 20 20 20 20 20 жəне тауарлар мен қызметтерді өндіретін үй шаруашылықтарының қызметі 21. Аумақтан тыс ұйымдардың жəне органдардың қызметі 21 21 21 21 21 Интервьюер, экономикалық қызмет түрінің кодын қойыңыз PRD_OTRASL 78. Сіз соңғы жұмыс орныңызда қандай мамандық бойынша жұмыс істедіңіз немесе қандай лауазымға ие болдыңыз? (ТОЛЫҒЫРАҚ АУЫЗША СИПАТТАМА КЕЛТІРІҢІЗ) 1-респондент 2-респондент 3-респондент 4-респондент 5-респондент Интервьюер, қызметтер жіктеуіші бойынша кодты қойыңыз PRD_PROFES 79. Қанша уақыттан бері жұмыс істемейсіз (жұмыспен қамтылмағансыз)? 1. 1 айдан аз 2. 1 көп 3 айға дейін 3. 3 көп 6 айға дейін 4. 6 көп 12 айға дейін 5. 1 жылдан 3 жылға дейін 6. 3 жылдан көп 7. Ешқашан жұмыс істемегенмін PRD_VNEZAN

84. Сіздің жұмыспен қамту жөніндегі уəкілетті органдар арқылы оқығыңыз немесе басқа мамандық (кəсіп) алғыңыз келе ме? 1. Иə 2. Жоқ ZHEL_OBUCH

→76 →76 →76 →76 →76 →76 →76 →76 →76 →76

→77 →77 →77 →77 →77 →77 →77 →77

→78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78 →78

→79

1 2 3 4 5 6 7

1 2 3 4 5 6 7

VI. Жұмыспен қамту органында тіркелу 80. Сіз халықты жұмыспен қамту органында жұмыссыз ретінде тіркеуде тұрасыз ба? 1. Иə 1 1 2. Жоқ 2 2 REGISTR_OZ 81. Жұмыссыз ретінде тіркеуде тұруға қандай себеп? 1. Жұмыс орнын іздестіріп 1 1 2. Кəсіби дайындық алу мақсатында 2 2 3. Басқа себеп _______________________ 9 9 PR_REGISTR 82. Сіз неге халықты жұмыспен қамту органында жұмыссыз ретінде тіркеуде тұрмайсыз? 1. Жұмыспен қамту қызметінің бар екенін білмедім 1 1 2. Жұмыс тауып беруге көмектесетініне сенімсізбін 2 2 3. Ресімдеу өте қиын деп санадым 3 3 4. Көлік шығыстарына (ұзақ жүру) қаражаттың болмауы 4 4 5. Қаражаттың басқа көзі бар 5 5 6. Басқа_____________________________ 9 9 PR_NEREGIS 83. Сіздің кəсібіңіз немесе мамандығыңыз бар ма? 1. Иə 2. Жоқ NAL_PROFES

→75 →79

1 2 3 4 5 6 7

1 2 3 4 5 6 7

1 2 3 4 5 6 7

→80 →80 →80 →80 →80 →80 →80

1 2

1 2

1 2

→81 →82

1 2 9

1 2 9

1 2 9

→83 →83 →83

1 2 3 4 5 9

1 2 3 4 5 9

1 2 3 4 5 9

→83 →83 →83 →83 →83

1 2

1 2

1 2

1 2

1 2

→84 →84

1 2

1 2

1 2

1 2

1 2

→85 →85

(Соңы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 13-бетте). VII. Күнкөріс қаражатының көздері 85. Сізде зерттелетін айда күнкөріс қаржыларының (табыстың) қандай көзі болды? (жауаптың бірнеше нұсқасын көрсетуге болады) 1. Жалдамалы жұмыс (жалақы) 1 1 1 1 1 →86 2. Өз бетімше жұмыс істедім 2 2 2 2 2 →86 3. Зейнетақы 3 3 3 3 3 →86 4. Шəкіртақы 4 4 4 4 4 →86 5. Əлеуметтік көмек (жəрдемақы) 5 5 5 5 5 →86 6. Жеке ауладан (үй іргесіндегі учаскеден, саяжайдан) 6 6 6 6 6 →86 алынған өнім 7. Меншіктен түсетін табыс (тұрғын үйді жəне басқа 7 7 7 7 7 →86 жылжымайтын мүлікті жалға беру, құнды қағаздар жəне тағы басқа) 8. Туған-туысқандардан немесе жақындардан (солардың 8 8 8 8 8 →86 асырауында) материалдық көмек 9. Басқа табыс көздері 9 9 9 9 9 →86 ISTSRSUWES 86. Соңғы айда Сіз алған (ақшалай немесе заттай түрдегі) жиынтық кірістің сомасын көрсетіңіз: 1. 0 (табыстың болмауы) 1 1 1 1 1 →88 2. 1-ден 20 000 теңгеге дейін 2 2 2 2 2 →87 3. 20 001-ден 40 000 теңгеге дейін 3 3 3 3 3 →87 4. 40 001-ден 60 000 теңгеге дейін 4 4 4 4 4 →87 5. 60 001-ден 80 000 теңгеге дейін 5 5 5 5 5 →87 6. 80 001-ден 100 000 теңгеге дейін 6 6 6 6 6 →87 7. 100 001-ден 150 000 теңгеге дейін 7 7 7 7 7 →87 8. 150 001-ден 200 000 теңгеге дейін 8 8 8 8 8 →87 9. 200 001-ден 250 000 теңгеге дейін 9 9 9 9 9 →87 10. 250 001-ден 300 000 теңгеге дейін 10 10 10 10 10 →87 11. 300 001-ден 400 000 теңгеге дейін 11 11 11 11 11 →87 12. 400 001-ден 500 000 теңгеге дейін 12 12 12 12 12 →87 13. 500 000 теңгеден жоғары 13 13 13 13 13 →87 SUM_SOVDOH Назар аударыңыз: 87-сұраққа 85-сұрақтың «Өз бетімше жұмыс (табыс)» 2-кодын белгіленген респонденттер жауап береді. Қалғандары бұл сұрақтардан өтіп, 88-сұраққа көшеді. 87. Сіздің соңғы айда алған жиынтық кірісіндегі өз бетінше жұмыспен қамтудан (ақшалай немесе заттай түрдегі) түскен кірістің үлесін бағалаңыз: 1. 25%-дан көп емес 1 1 1 1 1 →88 2. 26%-дан 50%-ға дейін 2 2 2 2 2 →88 3. 50% 3 3 3 3 3 →88 4. 51%-дан 75%-ға дейін 4 4 4 4 4 →88 5. 76%-дан 100%-ға дейін 5 5 5 5 5 →88 DOLDOHSAMZ Назар аударыңыз: 88-сұрақты Интервьюер толтырады. 88. Кім сұраққа жауап берді? 1. Респондент өзі 1 1 1 1 1 2. Үй шаруашылығының басқа мүшесі 2 2 2 2 2 OTVET_LICO

ТҮСІНУШІЛІГІҢІЗ БЕН ЫНТЫМАҚТАСТЫҒЫҢЫЗ ҮШІН АЛҒЫС БІЛДІРЕМІЗ! «Халықтың жұмыспен қамтылуын іріктеп зерттеу сауалдамасы» (коды 1232102, индексі Т-001, кезеңділігі тоқсандық) статистикалық нысанына қосымша Интервьюердің карточкасы

1

3. Респонденттің сұхбат кезіндегі байланыстылығы (ашықтылығы, шынайылығы) айтарлықтай ашық, 1 шынайы

4. Алынған ақпараттың сенімділігі əбден 1 сенімді

2

ашық, шынайы

2

сенімді

2

3

ұяң, шынайы емес өте ұяң, шынайы емес

3

сенімсіз тіпті сенімсіз

3

1. Респонденттің интервьюерге қатынасы

2. Респондент пікіртерім парағының сұрақтарын қалай қабылдады

достық, мүдделі

жақсы, жылдам, парапар

1

аса мүдделі емес, неғұрлым селқос

2

шыдамсыз, тынымсыз

3

күйгелек, кекеткіш

4

№ стр.

онша жақсы емес, қайталауға тура келді, түсініктемелер беру нашар, түсіндіру қиын болды

4

4

Статистикалық нысанның бөлімдері бойынша сұрақтар нөмірлерін көрсетіңіз: статистикалық нысан бөлі1. респондентке түсінуге 2. респонденттің 3. жауап беруге құлықсыз болған мінің № қиын болған жағымсыз сезімдерін тудырған (жауап беруден бас тарту)

Пікіртерім жеке сұхбат əдісінің нұсқаулығына сəйкес жүргізілгенін мен куəландырамын. Интервьюердің толық аты-жөні____________________________________________ Интервьюердің қолы_____________________________________________________

27 қыркүйек 2013 жыл

Сұрақтарға жауап беруші жұмыс істеген ұйымды (бөлімшені) экономикалық қызметтің белгілі бір түріне жатқызуы қиынға түскенде респонденттің жұмыс орнын қысқартпай толық жазу, содан кейін супервайзердің көмегімен қызмет түрін анықтау жəне тиісті кодын белгілеу қажет («Рахат» фабрикасы емес, «Рахат» кондитерлік фабрикасы немесе «Рахат» кондитерлік фабрикасы жанындағы дүкен (асхана, медпункт жəне тағы басқа) жазылады. Өз бетінше жұмыс істейтін қызметкерлерге (жұмыс берушілер, отбасылық кəсіпорындарда, кооперативтерде, сондай-ақ жеке ауласында (ақысыз) жұмыс істейтіндер) олар атқарған жұмыстың немесе кəсіптің сипатына (өзіндік ерекшелігіне, бағытына) сəйкес қызметтің түрі қойылады; 4) 43-сұрақты толтыру кезінде респонденттің оқу нəтижесінде алған мамандығын (біліктілікті) емес, негізгі жұмыста тікелей атқаратын немесе жұмыс орнында шұғылданатын лауазымын немесе кəсібін көрсетуді ескеру қажет. Лауазым немесе кəсіп осы нұсқаулықтың 2-қосымшасына сəйкес қысқартылмай толық жазылады, өйткені кəсіптер мен лауазымдардың көбісінің атаулары бірдей болғанмен, қызметтің əртүрлі салаларына жатады. Егер респондент əртүрлі біліктілік талап етілмейтін жұмыстарда жүрсе, оның орындайтын жұмысының сипатын жəне кəсібін анықтап жазу қажет («жүкші»). Ауыл шаруашылығында біліктілік талап етілмейтін жұмыстардағы адамдарды жұмысының ерекшелігі ескеріліп, «өсімдік шаруашылығының жұмысшысы» немесе «мал шаруашылығының жұмысшысы» деп жазылады. Жеке негізде жұмыс істейтін адамдар үшін жұмысының (кəсібінің): (өздігінше жұмыс істейтін жұмыскерлер) қол өнерінің (шаруасының) «киім тігуші», «етікші», «базардағы сатушы», «көшедегі сатушы», «жиhаз жасаушы», «пəтер жөндеуші», тағы сол сияқты сипаты көрсетілуі тиіс. Діни қызметкерлері мен діни ұйымдарда жұмыс істейтін адамдардың атқаратын қызметі жазылады; 5) 45-сұрақты толтыру кезінде мамандық (біліктілік) респондент аяқтаған оқу орындары ішінен деңгейі ең жоғарғысы бойынша есептеледі. «Үй шаруашылығы жəне оның мүшелері туралы мəліметтер» бөлімінің 7-сұрағында 1-4-кодын белгілеген тұлғалар үшін (яғни, тек мектепті бітіргендерге немесе арнайы білімі жоқтарға) бұл сұрақ қойылмайды. 8. III бөлім. Өткен апта ішіндегі қосымша жұмыс (айналысатын іс): 1) Бұл бөлімнің сұрақтары респонденттің зерттелетін апта ішінде жалақы немесе табыс табу мақсатында басқа қосымша жұмыс (кəсібіне) атқарғанынына қатысты. Бұл тұрақты, уақытша, маусымдық негізде орындалатын қоса атқарушылық бойынша жұмыс, келісім бойынша немесе кездейсоқ басқа жұмыс, бір реттік қосымша табыс, жеке негіздегі жұмыс, заңды тұлға құрылмаған кəсіпкерлік қызмет, жекелеген азаматтарда жалданып істелген жұмыс болуы мүмкін; 2) 62-сұрақты толтыру кезінде респонденттің қосымша жалақы алу мақсатында демалыс күндері немесе түнгі уақытта жүзеге асырған қосымша табысының бар-жоғы нақтыланады. Оң жауап алынғанда 63-ші сұраққа көшу қажет, онда осы жұмысты орындауға жұмсалған уақыт көрсетіледі. Теріс жауап алынғанда – 65 сұраққа көшу керек. 9. ІV бөлімде респонденттің жұмыс (негізгі немесе қосымша) іздеп жүрген-жүрмегені, таяудағы 2 апта ішінде оған кірісіп кете алатынын, іздестіру себебі мен болашақ жұмысынан күтілетін жағдайлары нақтыналады. 10. V бөлімде респонденттің бұрын жұмыс істегені, жұмысты аяқтау себептері, алдыңғы жұмысының қызмет түрі, VI бөлімде респондент пен халықтың жұмыспен қамту органы арасындағы қарым-қатынасының сипаты нақтыналады. 11. VII бөлімнің 85-сұрағы əрбір респонденттің зерттелетін айдағы күнкөріс қаражатының көздерін анықтауға мүмкіндік береді. 86-сұрақта респонденттің соңғы айда алған жиынтық кірісінің (үй шаруашылығы мүшелерінің еңбекақы төлеу түрінде алған ақшалай қаражаттарының, өз бетінше жұмыстан келген кіріс (оның ішінде жеке кəсіпкерліктен), əлеуметтік төлемдердің (зейнетақы, шəкіртақы, жəрдемақылар жəне басқа төлемдер), меншіктен түскен пайыздар, дивиденттер мен басқа да кірістердің, өзге де ақшалай түсімдердің, сонымен бірге үй шаруашылығыңда өндірілген жəне тұтынылған тауарлар мен қызметтердің бағалау құнының сомасы) жалпы сомасы көрсетіледі. Табыс болмаған кезде 1-код белгіленеді. 87-сұраққа тек 85-сұрақтың «Өз бетінше жұмыс (кіріс)» 2-кодын белгіленген респонденттер жауап береді, қалғандары бұл сұрақтан өтіп, 88-сұраққа көшеді. 87-сұрақта респондент соңғы бір айда алған жиынтық кірістің өз бетінше жұмыспен қамтудан (үй шаруашылығыңда өндірілген жəне тұтынылған тауарлар мен қызметтердің бағалау құнын, сонымен бірге жеке ауладан (үй іргесіндегі учаскеден, саяжайдан) алынған заттай өнімдерді қосқанда) түскен кірістің үлесін салмағын көрсетеді. Пікіртерімді бітірген соң интервьюер 88-сұрақты толтырады. 12. Пікіртерімді бітірген соң, интервьюер қандай болса да бір бөлімдер немесе сұрақтар қалып кетпегендігіне көз жеткізу үшін статистикалық нысанды тексереді жəне респонденттерге ынтымақтастығы жəне көмектескендері үшін міндетті түрде алғыс білдіреді. Интервьюер үй шаруашылығынан тыс жерде статистикалық нысанды қайта қарап шығады жəне егер қандай да бір сəйкессіздік тапса, онда үй шаруашылығына қайта баруы (жеке немесе телефонмен) жəне жеткіліксіз ақпаратты анықтауы керек.

Көрсеткіш атауы

нашар 1

қанағаттанарлық 2

жақсы 3

өте жақсы 4

«Халықтың жұмыспен қамтылуын іріктеп зерттеу сауалдамасының» (коды 1232102, индексі Т-001, кезеңділігі тоқсандық) 42-сұрағын толтыру үшін экономикалық қызмет түрлері бойынша түсініктемелер Экономикалық қызметтің негізгі түрлерінің атауы Ауыл, орман жəне балық шаруашылығы

Кен өндіру өнеркəсібі жəне карьерлерді қазу

Өңдеу өнекəсібі

Супервайзердің толық аты-жөні _______________________________________________________ Супервайзердің қолы____________________________________________________________________ «Халықтың жұмыспен қамтылуын іріктеп зерттеу сауалдамасы» (коды 1232102, индексі Т-001, кезеңділігі тоқсандық) статистикалық нысанына 2-қосымша БЕЛГІЛЕУ ҮШІН

Коды

Қызмет түрлері жəне олардың құрамына енетін қызмет көрсетулер

01.1 01.2 01.3 01.4 01.5 01.6 01.7 02.1 02.2 02.3 02.4 03.1 03.2 05.1 05.2 06.1 06.2 07.1 07.2 08.1 08.9 09.1 09.9

30.1 30.2 30.3 30.4 30.9 31.0 32.1 32.2 32.3 32.4 32.5 32.9 33.1 33.2

Маусымдық дақылдарды өсіру Көп жылдық дақылдарды өсіру Питомник өнімдерін өндіру Мал шаруашылығы Аралас ауыл шаруашылығы Ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру саласындағы қызметтің көмекші түрлері Осы салада қызмет көрсетуді ұсынуды қоса алғандағы аңшылық пен аулау Орман шаруашылығы жəне өзге де орман шаруашылығы қызметі Ағаш материалдарын дайындау Орман шаруашылығының ағаш емес өнімін жинау Орман шаруашылығы саласындағы техникалық қызметтер Балық аулау Аквадақыл Тас көмірді өндіру Лигнитті өндіру Шикі мұнайды өндіру Табиғи газды өндіру Темір кенін өндіру Түсті металдар кендерін өндіру Тас, саз жəне құм карьерлерін қазу Басқа топтамаларға енгізілмеген карьерлерді қазу жəне кен өндіру өнеркəсібінің салалары Мұнай мен табиғи газды өндіру саласындағы техникалық қызмет көрсету Кен өндіру өнеркəсібінің басқа салалары жəне жер асты қазба жұмыстары үшін техникалық қолдау Етті қайта өңдеу жəне консервілеу жəне ет өнімдерін өндіру Балықты, шаян тəрізділерді жəне былқылдақ денелілерді өңдеу жəне консервілеу Жемістерді жəне көкөністерді қайта өңдеу жəне консервілеу Өсімдік жəне мал майы мен тоң май өндіру Сүт өнімдерін өндіру Ұн тарту өнеркəсібі өнімдерін, крахмалдар жəне крахмал өнімдерін өндіру Нан жəне ұн өнімдерін өндіру Басқа да тамақ өнімдерін өндіру Жануарларға арналған дайын азықтарды өндіру Сусындарды өндіру Темекі өнімдерін өндіру Иіру, тоқу жəне өңдеу өндірісі Тоқыма бұйымдарын өндіру Дайын тоқыма бұйымдарын өндіру Басқа да тоқыма бұйымдарын өндіру Үлбірден тігілген киімнен басқа, киім өндіру Үлбір бұйымдарды өндіру Тоқылған жəне тоқыма бұйымдар мен киімдерді өндіру Теріні илеу жəне өңдеу; жүк сөмкесін, əйелдер сөмкесін, қайыс бұйымдарды жəне əбзелдерді өндіру; үлбірді өңдеу жəне бояу Аяқ киім өндіру Ағаш кесу жəне сүргілеу өндірісі Ағаш, тоз, сабан немесе өруге арналған материалдардан өнімдер өндіру Ағаш массасы мен целлюлозаны, қағаз жəне қатырма қағазды өндіру Қағаз жəне қатырма қағаздан жасалған бұйымдарды өндіру Баспа ісі жəне баспа ісіне байланысты қызмет көрсету түрлері Тасымалдауыштағы жазбаларды қалпына келтіру Кокс пештерінің өнімдерін өндіру Мұнай өңдеу өнімдерін өндіру Негізгі химикаттарды, тыңайтқыштарды жəне азот қоспаларын, бастапқы пішіндегі пластмассалар мен синтетикалық каучукты өндіру Пестицидтер мен басқа агрохимиялық өнімдерді өндіру Бояулар, лактар жəне ұқсас бояғыш заттар, баспаханалық бояулар мен мастика өндіру Сабын жəне жуу құралдарын, тазалайтын жəне жылтырататын препараттар, парфюмерлік өнімдер мен косметикалық заттар өндіру Өзге химиялық өнімдер өндіру Жасанды талшықтар өндіру Негізгі фармацевтикалық өнімдерді өндіру Фармацевтикалық препараттар өндіру Резеңке өнімдерін өндіру Пластмасса бұйымдарын өндіру Шыны жəне шыныдан жасалған бұйымдарды өндіру Отқа төзімді бұйымдар өндіру Саздан құрылыс материалдарын өндіру Өзге фарфор жəне қыш бұйымдар өндіру Цемент, əк жəне сылақ өндіру Бетоннан, цементтен жəне ғаныштан құрылысқа арналған бұйымдар өндіру Тасты кесу, өңдеу жəне əрлеу Түрпілі бұйымдар мен өзге металл емес минералды өнімдерді өндіру Шойын, болат жəне ферроқорытпалар өндіру Болаттан жасалған құбырлар, құбыржолдар, профильдер, фитингтерді өндіру Бастапқы өңдеу арқылы өзге болат бұйымдарын өндіру Негізгі бағалы жəне түсті металдарды өндіру Металл құю Құрылыстық металл конструкциялар мен бұйымдарды жасау Металл цистерналар, сұйыққоймалар жəне жүксауыттар жасау Орталықтан жылыту қазандарынан басқа, бу қазандарын жасау Қару-жарақ жəне оқ-дəрілер өндіру Табақша металды роликпен соғу, баспалау, штампылау жəне белгілі бір қалыпқа келтіру жəне роликті қаңылтыр игіш машинада табақша металды белгілі бір қалыпқа келтіру; ұнтақ металлургиясы Металдарды өңдеу жəне металдарға қаптамалар түсіру; машина жасаудың негізгі технологиялық процестері Асхана құралдарын, металл қол аспаптарын жəне жалпы мақсатқа арналған металл бұйымдарын өндіру Басқа дайын металл бұйымдар жасау Электронды бөлшектерді өндіру Компьютерлер мен шалғай жабдықтар өндіру Байланыс жабдығын өндіру Тұрмыстық электроника құралдарын өндіру Өлшеуге, тестілеуге жəне жаңартуға арналған құралдар мен аспаптарды; қол сағаттарын жəне өзге сағат түрлерін өндіру Сəулелендіргіш электромедициналық жəне электротерапевтік жабдықтар жасау Оптикалық құралдар мен фотографиялық жабдықтар жасау Ақпарат таратудың магнитті жəне оптикалық құралдарын жасау Электромоторларды, генераторларды, трансформаторларды жəне электр бөлгіш жəне бақылағыш аппаратурасын жасау Батареялар жəне аккумуляторлар жасау Электр өткізгіштер мен электр өткізгіш құралдар жасау Электрожарықтандыру жабдықтарын жасау Тұрмыстық құралдар жасау Өзге электр жабдықтарын жасау Жалпы мақсатқа арналған машиналар жасау Жалпы мақсатқа арналған өзге де техникаларды жасау Ауыл шаруашылығы жəне орман шаруашылығы техникаларын жасау Металдарды қысыммен өңдеуге арналған жабдықты жəне механикалық станоктарды өндіру Арнайы мақсатқа арналған техниканың өзге де түрлерін шығару Автокөлік құралдарын жасау Автокөлік құралдарына арналған шанақтарды жасау; трейлерлерді жəне жартылай тіркемелерді жасау Автокөлік құралдарының жəне олардың қозғалтқыштарының бөлшектері мен құралсаймандарын жасау Теңіз кемелерін жəне қайықтарды жасау Темір жол локомотивтерін жəне жылжымалы құрамды жасау Əуе жəне ғарыштық ұшу аппараттарын жасау Əскери жауынгерлік автокөлік құралдарын жасау Басқа топтамаларға енгізілмеген көлік жабдықтарын жасау Жиһаз жасау Зергерлік бұйымдарды, бижутерияларды жəне ұқсас бұйымдарды жасау Музыкалық аспаптарды жасау Спорт тауарларын жасау Ойындарды жəне ойыншықтарды жасау Медициналық жəне стоматологиялық құралдар мен керек-жарақтарды жасау Басқа топтамаларға енгізілмеген өзге де дайын бұйымдарды жасау Дайын металл өнімдерін, машиналар мен жабдықты жөндеу Өнеркəсіптік техника мен жабдықты жөндеу

35.1 35.2 35.3

Электр энергиясын өндіру, беру жəне бөлу Газ тəрізді отынды өндіру жəне бөлу Бу беру жəне ауа баптау жүйелері

10.1 10.2 10.3 10.4 10.5 10.6 10.7 10.8 10.9 11.0 12.0 13.1 13.2 13.3 13.9 14.1 14.2 14.3 15.1 15.2 16.1 16.2 17.1 17.2 18.1 18.2 19.1 19.2 20.1 20.2 20.3 20.4

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №303 бұйрығына 12-қосымша

20.5 20.6 21.1 21.2 22.1 22.2 23.1 23.2 23.3 23.4 23.5 23.6 23.7 23.9 24.1 24.2 24.3 24.4 24.5 25.1 25.2 25.3 25.4 25.5

«Халықтың жұмыспен қамтылуын іріктеп зерттеу сауалдамасы» (коды 1232102, индексі Т-001, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық 1. Бұл «Халықтың жұмыспен қамтылуын іріктеп зерттеу сауалдамасы» (коды 1232102, индексі Т-001, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық (бұдан əрі – Нұсқаулық) «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12-бабы 7) тармақшасына сəйкес əзірленген жəне «Халықтың жұмыспен қамтылуын іріктеп зерттеу сауалдамасы» (коды 1232102, индексі Т-001, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру тəртібін нақтылайды. 2. Келесі анықтамалар осы статистикалық нысанды толтыру мақсатында қолданылады: 1) код – жауап нұсқасының нөмiрi. 2) үй шаруашылығы – бір немесе одан да көп жеке адамдардан құралған, бірге тұратын, өз табыстары мен мүлкін толықтай немесе ішінара біріктіретін жəне тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді бірлесіп тұтынатын экономикалық субъект. 3) қосымша жұмыс – тұрақты, уақытша, маусымдық негізде орындалатын қоса атқарушылық бойынша жұмыс, келісім бойынша немесе кездейсоқ басқа жұмыс, бір реттік қосымша табыс, жеке негіздегі жұмыс, заңды тұлға құрылмаған кəсіпкерлік қызмет, жекелеген азаматтарда жалданып істелген жұмыс болуы мүмкін. 4) жалдамалы (ақы төленетін) қызметкерлер – айлықақы, сыйлықақы, үстемеақы жəне тағы сол сияқты немесе заттай нысанда ақы төлеу (сыйақы) қарастырылған жалдану шарты бойынша жұмыс істейтін адамдар. 5) отбасының ақы төленбейтін қызметкерлері – туысы басқаратын кəсіпорында (шаруашылықта) əдетте сыйақысыз жұмыс істейтін адамдар. 6) негізгі қызмет – сыйақыны (жеке немесе отбасылық табысты) ақшалай немесе заттай түрде алу мақсатында зерттелетін апта ішіндегі белгілі бір жұмыс. Жұмысы болғанмен уақытша жұмыс істемейтін, алайда одан байланысын үзбеген жəне оған оқыс жағдайлар кезеңі аяқталғаннан кейін оралуға уəде берілсе немесе жұмысқа қайта келу күні, айы, жылы белгілі болса, мұндай жұмыс негізгі болып қала береді. 7) ыңғайлы жұмыс (қызмет) – респонденттің жұмыс таңдаған кезде еңбекке ақы төлеу мөлшері, жұмыстың жағдайлары немесе тəртібі, əлеуметтік кепілдіктердің қамтамасыз етілуі, тағы сол сияқты өз талаптарын қанағаттандыруы. 8) жұмыс берушілер – өзінің жеке кəсіпорнын басқаратын немесе экономикалық қызметтің қандай да бір түрінде тəуелсіз кəсіпкерлікпен шұғылданатын жəне бір немесе бірнеше жалдамалы қызметкерлері бар адамдар. 9) респондент – статистикалық байқау объектісі бойынша деректер беретін жеке немесе заңды тұлға, оның құрылымдық бөлімшелері (филиалдары, өкілдіктері) не оның учаскелері немесе олардың топтары. 10) өз бетінше жұмыспен қамтылу – бұл сыйақы мөлшері тікелей тауарлар мен қызметтерді өндіруден (өткізуден) (бұл жерде өзінің тұтынуы табыс бөлшегі ретінде қаралады) түскен табысқа байланысты жұмыспен қамтылу. 11) өз бетінше жұмыс істейтін жұмысшылар – өз бетінше немесе бір я бірнеше серіктеспен жұмыс істейтін, өз бетінше жұмыспен қамтылу негізінде қызмет істейтін жəне қызметкерлерді тұрақты негізде жалдамайтын адамдар. 12) супервайзер – үй шаруашылығы зерттеуін жүргізетін, интервьюердің жұмысын бақылайтын аумақтық статистика департаменті қызметкері. 13) кооператив мүшелері – кəсіпкерлік қызметпен айналысатын, еңбек кооперативінің мүшесі болып табылатын адамдар. 3. Зерттеу кезеңі əрбір тоқсанның ортасындағы айда жүргізіледі, яғни ақпан, мамыр, тамыз жəне қараша, ал сыни (зерттелетін) аптаға есепті айдағы соңғы аптаның алдындағы апта белгіленеді. 4. Статистикалық нысан іріктеуге түскен əрбір жеке үй шаруашылығына (отбасына) толтырылады. Үй шаруашылығы мүшелерінің отбасынан айырмашылығы туысқандық қатынаста болмауы да мүмкін. Статистикалық нысанның бір бланкісіне əртүрлі үй шаруашылықтарына жататын респонденттер жөніндегі ақпарат жазбаларын біріктіруге болмайды, тіпті олар бір үйде бірге тұрса да. Егер бір мекенжайда екі немесе үш əртүрлі отбасы (туысқан не туысқан емес болса да бəрібір) тұрып жатса немесе жаңадан пайда болған «жас отбасы» отау құрса, онда оларға статистикалық нысанның басқа (бөлек) бланкілері толтырылады. Статистикалық нысан ол жерде ұзақ уақыт бойы тұрмаған мынадай адамдарға толтырылмайды: барлық оқу орындарының оқитын жері бойынша тұратын студенттері мен оқушыларына; басқа елді мекендерде немесе шетелдерде алты ай жəне одан да көп уақыт іссапарда жүргендерге; Қарулы Күштердің казармалары мен əскери аймақтарында мерзімді қызметте жүрген əскери қызметшілерге; ауруханаларда емделуге жатқандарға (алты ай жəне одан да көп); қылмыстық-атқару жүйесінің мекемелерінде тұратын бас еркінен айырылу жазасына кесілгендерге; зерттелу аптасына дейінгі алты ай жəне одан көп бұрын кеткендердің бəріне. Статистикалық нысанның бланкісі отбасының 15 жəне одан жоғары жастағы барлық мүшелеріне толтырылады, пікіртерімді жүргізуге уəкілетті тұлға (бұдан əрі – интервьюер) олардың əрқайсысына сұрау барысында Үй шаруашылығының құрамының бақылау карточкасына (коды 1856102, индексі Т-002, кезеңділігі тоқсандық) сəйкес реттік нөмірін береді. Егер үй шаруашылығында сұралатындардың саны 5 адамнан асса, онда ол үй шаруашылығына екі немесе одан көп статистикалық нысан толтырылады, олардың титулдық бетіне «Жалғасы» деген белгі соғылады. Бұл статистикалық нысандардағы респонденттерге нөмірлер тізбектік тəртіппен беріледі. Яғни статистикалық нысанның екінші бланкісінде 1-Респонденттің орнына 6-Респондент, 2-Респонденттің орнына 7-Респондент, тағы сол сияқты деп жазылады. Бірінші жазылған респонденттің тегі, аты, əкесінің аты қысқартусыз толық келтіріледі (соның ішінде «Жалғасы» деген белгі соғылған статистикалық нысандарда да). Сұхбат кезінде сұрақтар оқылып беріледі, жауаптардың əртүрлі нұсқаларына тиісті белгілер соғылып, олар статистикалық нысанға жазылады. Респонденттің жауап нұсқасының коды дөңгелектеп қоршалады. Барлық жауаптар сұралғандардың сөздері бойынша жазылады, оларды растайтын құжаттар талап етілмейді. Статистикалық нысанда қойылған сұрақтардың жауаптарын респонденттердің тікелей өздерінен де, егер статистикалық нысанның барлық сұрақтарына толық жауап бере алатын болса, отбасының бірге тұратын ересек мүшелерінен алады. Сұхбатты жүргізу кезінде интервьюер респонденттерге сұрақтарды сұрақнамада қалай келтірілсе, сұрақтың келтірілген тұжырымынан өзгертпей оқып беру керек. Пікіртерім жүргізген кезде «Сұраққа көшу» бағанындағы сөйлемге айрықша назар аудару керек, онда жауаптың қандай да бір таңдап алынған нұсқасынан кейін қойылатын сұрақтың нөмірі көрсетілген. 5. «Үй шаруашылығы жəне оның мүшелері туралы мəліметтер» бөліміндегі 2-8-сұрақтарды, интервьюер Үй шаруашылығы құрамының бақылау карточкасына (коды 1856102, индексі Т-002, кезеңділігі тоқсандық) сəйкес толтырады. Егер респондент үй шаруашылығынан уақытша шыққан болса, осы бөлім міндетті түрде толтырылады. 2-сұрақта код бақылау карточкасының 14-17 жолдарына сəйкес жазылады. 6. 1-бөлім. Экономикалық белсенділік (сұрақтары өткен аптаға қатысты): 1) 13, 14, 15, 19, 20, 21-сұрақтарды толтыру кезінде зерттелетін апта ішінде респонденттің заттай не ақшалай табыс табу үшін белгілі бір жұмыс атқарғанын немесе қандай да бір кəсіппен шұғылданғанын анықтайды. Ол ең болмағанда аптасына бір сағат жұмсаса да, тұрақты, уақытша, кездейсоқ жəне басқа жұмыс, халықты жұмыспен қамту органдары арқылы жұмыс, дара еңбек қызметі, түрлі қызметтер көрсету, жеке ауладағы, үй іргесіндегі учаскедегі жұмыс болуы мүмкін; 2) 13-сұрақ респонденттің зерттелетін аптадағы экономикалық белсенділігін анықтауды біріктіретін (жиынтық) өлшемі болып табылады жəне 14, 15, 19, 20, 21-сұрақтардың жауаптарымен əдістемелік байланыста. Егер респондент бұл сұрақтарға «Иə» деп жауап берсе, онда 13-сұрақта да «Иə» деген жауап көрсетіледі. Зерттелетін аптада еңбек немесе ақысыз демалыста, жүктілігіне немесе бала күтіміне, тағы басқаға байланысты жұмыста болмадым деп жауап берген респондент үшін «Иə» деген жауап жазылуы тиіс, өйткені ол шын мəнінде жұмысқа тіркелген, жұмыспен қамтылған, бірақ ол уақытша жұмыста болмаған болып табылады, сондықтан ІІ бөлімде жауабы жазылып, 37-сұрақта жұмыс орнында уақытша бола алмау себебі көрсетіледі; 3) 14-сұрақты толтыру кезінде «үйдегі жұмысқа» ақшалай немесе заттай табыс табу үшін жеке ауладағы жұмыстан басқа (үй іргесіндегі учаскеде, саяжайда) кез келген қызмет түрі жатады; 4) 17 жəне 18-сұрақтар – 15-сұраққа «Иə» деген жауап алынғанда қойылады. Бұл сұрақтың жауаптары жеке аулада (үй іргесіндегі учаскеде, саяжайда) алынған өнімді пайдалануды жəне тұтынуды сипаттайды; 5) 21-сұрақта кездейсоқ жəне уақытша тапқан табыстар, сондай-ақ жұмыспен қамту органдары арқылы алынған жұмыстар да қосылады. Жұмыспен қамту органдарында жұмыссыз ретінде тіркелген адамдар, бірақ зерттеу аптасында қандай да бір жұмысты орындап жүрген, соның ішінде қоғамдық жұмыстарда жүргендер ағымдағы сəтте уақытша жұмыспен қамтылғандарға жатады; 6) 22-сұрақ осы бөлімнің 13, 14, 15, 19, 20, 21-сұрақтарының ең болмағанда біреуіне «Иə» деп жауап берген респонденттерге толтырылады. Бір аптадағы жұмыс істеген күндер мен сағаттар саны барлық белгіленген жұмыс үшін жиынтық етіп қойылады жəне ол бұдан кейін 16, 35, 48 жəне 63-сұрақтарда сипатталған нақты жұмыста болған сағаттардың жиынтығына тең (немесе артық) болуға тиіс. 22-сұрақта жұмыспен өтелген сағат сандары туралы жауапты жазған кезде блоктағы барлық торлар толтырылады (4 сағат – 04, 13 сағат -13) жəне көрсеткіштер толық санға дейін дөңгелектенеді. Респондент осы бөлімнің барлық сұрақтарына жағымсыз жауап берген кезде ІV-бөлімнің 64-сұрағына көшкен жөн, мұнда оның жұмыс іздер жүр ме, жоқ па себептері нақтыланады. 7. ІІ бөлім. Негізгі қызмет, яғни зерттелетін аптада негізгі болған жұмыс: 1) бұл бөлімнің сұрақтары респондент өзі үшін негізгі (бірінші дəрежелі) санайтын негізгі жұмысқа (табысты кəсіпке) қатысты. Егер тұрақты жұмысы жоқ респондент зерттелетін аптада əртүрлі кездейсоқ жұмыстар атқарса, солардың біреуін негізгі ретінде көрсетуге болады. Дау тудырған жағдайларда негізгі жұмысқа өтелген сағат саны көп қызмет жатады; 2) 35-сұрақты толтыру кезінде зерттелетін аптада респонденттің тек негізгі жұмысында шамамен алғандағы нақты жұмыс істеген күндері мен сағаттары жазылады, оған сол кəсіпорын ішінде жəне басқа жерлерде қосымша атқарған уақыты қосылмайды. 35-сұраққа респондент бірден жауап беруге қиналса, интервьюер оған зерттелетін аптаның əрбір күні бойынша оның жұмысын (қызметін) қалпына келтіруге көмектеседі. 36-сұрақтың 1-кодын жұмыс күні ұзақтығы заң бойынша қысқартылған (ауыр жұмыспен қамтылғандар, зиянды əрі қауіпті еңбек жағдайы; 18 жасқа толмаған жұмыскерлер; 1 жəне 2-топ мүгедектері) сонымен қатар жұмыс уақытының ұзақтығы еңбек (ұжымдық) шартымен қарастырылған адамдар белгілейді. Егер респондент зерттелетін аптада негізгі жұмысында уақытша болмаса, онда бұл сұрақтың тұсына «0» (нөл) сағат жауабы қойылады жəне 37-ші сұраққа көшіп, оның уақытша бос жүру себебі нақтыланады; 3) 42-сұрақты толтыру кезінде респонденттен сұралатын апта кезінде қай жерде жұмыс істегенін жəне кəсіпорын (ұйым) немесе өз ісінің (кəсібінің) сипатының қайсы қызмет түріне жататынын нақтылау қажет. Сонымен қатар, осы Нұсқаулықтың 1-қосымшасында келтірілген «Экономикалық қызмет түрлері бойынша түсініктемелерді» басшылыққа алу керек.

58.1 58.2 59.1 59.2 60.1 60.2 61.1 61.2 61.3 61.9 62.0 63.1 63.9 64.1 64.2 64.3 64.9

Қаржы жəне сақтандыру қызметі

65.1 65.2 65.3 66.1

Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар

66.2 66.3 68.1 68.2 68.3

Кəсіби, ғылыми жəне техникалық қызмет

69.1 69.2 70.1 70.2 71.1 71.2 72.1 72.2 73.1 73.2 74.1 74.2 74.3 74.9 75.0 77.1 77.2 77.3

Əкімшілік жəне қосалқы қызмет көрсету саласындағы қызмет

77.4 78.1 78.2 78.3 79.1 79.9 80.1 80.2 80.3 81.1 81.2 81.3 82.1 82.2 82.3 82.9 84.1 84.2 84.3

«Халықтың жұмыспен қамтылуын іріктеп зерттеу сауалдамасы» жалпымемлекеттік статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулығына (коды 1232102 , индексі Т-001, кезеңділігі тоқсандық) 1– қосымша

Интервьюер қызметінің бағасы (супервайзермен толтырылады)

1.Қамту дəрежесі 2.Өз уақытында ұсынылуы 3.Сауалдаманың толтырылу толықтығы 4.Логикалық бақылауды білу 5.Құралдарды жəне əдіснаманы білу

Ақпарат жəне байланыс

25.6 25.7 25.9 26.1 26.2 26.3 26.4 26.5 26.6 26.7 26.8 27.1 27.2 27.3 27.4 27.5 27.9 28.1 28.2 28.3 28.4 28.9 29.1 29.2 29.3

Электрмен жабдықтау,газ, бу беру жəне ауа баптау Сумен жабдықтау; кəріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын жəне таратылуын бақылау

36.0 37.0 38.1 38.2 38.3 39.0

Суды жинау, өңдеу жəне бөлу Кəріз жүйесі Қалдықтарды жинау Қалдықтарды өңдеу жəне жою Қалдықтарды кəдеге жарату Топырақ құнарлылығын қалпына келтіру жəне қалдықтарды жою саласындағы өзге де қызметтер

Құрылыс

41.1 41.2 42.1 42.2 42.9 43.1 43.2 43.3 43.9

Құрылыс жобаларын əзірлеу Тұрғын үй жəне тұрғын емес ғимараттардың құрылысы Автомобиль жолдары мен темір жолдардың құрылысы Инженерлік құрылыстарды салу Азаматтық құрылыстың өзге де объектілерінің құрылысы Бұрыннан бар ғимараттарды құлату жəне құрылыс үшін алаңдар дайындау Электротехникалық, слесарлық жəне өзге де құрылыс-монтаж жұмыстары Əрлеу жұмыстары Өзге де мамандандырылған құрылыс жұмыстары

45.1 45.2 45.3 45.4

Автомобильдерді сату Көлік құралдарына техникалық қызметтер жəне жөндеу Автомобильдер бөлшектерін, тораптарын жəне құрал-саймандарын сату Мотоциклдерді, олардың бөлшектерін, тораптарын жəне құрал-саймандарын сату; мотоциклдерге техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу Сыйақы үшін немесе шарт негізінде көтерме сауда сату Ауыл шаруашылығы шикізатын жəне малды тірідей көтерме саудада сату Тамақ өнімдерін, сусындарды жəне темекі бұйымдарын көтерме саудада сату Тұтынушылық мақсаттағы азық-түлік емес тауарларды көтерме саудада сату Ақпараттық жəне коммуникациялық жабдықтарды көтерме саудада сату Өзге де техникаларды, жабдықтарды жəне қосалқы бөлшектерді көтерме саудада сату Көтерме сауданың өзге де қызметтері Мамандандырылмаған көтерме сауда Мамандандырылмаған дүкендердегі бөлшек сауда Мамандандырылған дүкендерде сусындарды қоса алғанда, тамақ өнімдерін жəне темекі бұйымдарын бөлшек саудада сату Мамандандырылған дүкендерде отынды бөлшек саудада сату Мамандандырылған дүкендерде ақпараттық жəне коммуникациялық жабдықтарды бөлшек саудада сату Мамандандырылған дүкендерде өзге де тұрмыстық жабдықтарды бөлшек саудада сату Мамандандырылған дүкендерде мəдени-ойын-сауық сипаттағы тауарларды бөлшек саудада сату Мамандандырылған дүкендерде өзге де тауарларды бөлшек саудада сату Палаткалар мен базарлардағы бөлшек сауда Дүкендер мен базарлар арқылы сатылмайтын бөлшек сауда

Көтерме жəне бөлшек сауда; автомобильдерді жəне мотоциклдерді жөндеу

46.1 46.2 46.3 46.4 46.5 46.6 46.7 46.9 47.1 47.2 47.3 47.4 47.5 47.6 47.7 47.8 47.9 Көлік жəне қоймалау

Тұру жəне тамақтану бойынша қызметтер

49.1 49.2 49.3 49.4 49.5 50.1 50.2 50.3 50.4 51.1 51.2 52.1 52.2 53.1 53.2 55.1 55.2 55.3 55.9 56.1 56.2 56.3

Жолаушылар темір жол көлігі, қалааралық Жүк темір жол көлігі Өзге де құрлықтағы жолаушылар көлігі Автомобиль көлігімен жүк тасымалы жəне қалдықтарды шығару бойынша қызметтер Құбырмен тасымалдау Теңізде жəне жағалау суларында жүретін жолаушылар көлігі Теңіз жəне жағалау суларында жүретін жүк көлігі Өзен жолаушылар көлігі Өзен жүк көлігі Жолаушылар əуе көлігі Əуе жүк көлігі жəне көліктік ғарыш жүйесі Жүктерді қоймаға қою жəне сақтау Тасымалдау кезіндегі қызметтің қосалқы түрлері Жалпыға бірдей қамту аймағында қызметтерді ұсыну міндеттемелеріне сəйкес почталық қызметтер Өзге де почталық жəне курьерлік қызмет Қонақ үйлердің қызметтер ұсынуы Демалыс күндерінде жəне қысқа мерзімді тұрудың өзге де кезеңдерінде тұрғын үй беру Туристік лагерлер, демалыс жəне ойын-сауық парктері Тұрғын үйдің басқа түрлері Мейрамханалар жəне тамақ өнімдерін жеткізу бойынша қызметтер Тапсырыспен тамақ жеткізу жəне тамақ өнімдерін жеткізу бойынша басқа қызметтер Сусын беру

Мемлекеттік басқару жəне қорғаныс; міндетті əлеуметтік қамтамассыз ету Білім беру

Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қызметтер

85.1 85.2 85.3 85.4 85.5 85.6 86.1 86.2 86.9 87.1 87.2

91.0 92.0 93.1 93.2 94.1 94.2 94.9 95.1 95.2 96.0 97.0 98.1 98.2

Мектепке дейінгі білім беру Бастауыш білім (бірінші саты) Жалпы орта білім беру (екінші жəне үшінші сатылары) Жоғары білім Білім берудің өзге де түрлері Қосалқы білім беру қызметі Аурухана мекемелерінің қызметі Дəрігерлік жəне стоматологиялық практика Денсаулықты қорғау бойынша өзге қызмет Тұруды қамтамасыз етумен науқастарды күту мекемелері Ақыл-ой жəне дене кемшіліктері, психиатриялық аурулары мен наркологиялық ауытқулары бар адамдарға арналған тұруға байланысты қызмет Тұруды қамтамасыз етумен қарттар мен мүгедектерді күту қызметі Үйде күту бойынша қызметтің өзге түрлері Қарттар мен мүгедектер үшін тұруды қамтамасыз етпейтін əлеуметтік қызметтер көрсету Басқа санаттарға енгізілмеген, тұруды қамтамасыз етпей көрсетілетін өзге əлеуметтік қызметтер Шығармашылық, өнер жəне ойын-сауық саласындағы қызмет Кітапханалар, мұрағаттар, мұражайлар жəне мəдени қызмет көрсететін басқа да мекемелер қызметі Құмар ойындар жəне бəс тігуді ұйымдастыру қызметі Спорт саласындағы қызмет Демалыс пен ойын-сауықты ұйымдастыру жөніндегі қызмет Коммерциялық, кəсіпкерлік жəне кəсіби мүшелік ұйымдар қызметі Кəсіподақтар қызметі Басқа қоғамдық бірлестіктердің қызметі Компьютерлер мен байланыс жабдықтарын жөндеу Жеке тұтынатын заттарды жəне тұрмыстық тауарларды жөндеу Өзге де дербес қызметтер ұсыну Үй қызметшісін жалдайтын үй шаруашылықтарының қызметі Жеке тұтыну үшін тауарлар өндіру жөніндегі үй шаруашылықтарының қызметі Жеке тұтыну үшін қызметтер өндіру жөніндегі үй шаруашылықтарының қызметі

99.0

Аумақтан тыс ұйымдардың қызметі

87.3 87.9 88.1 88.9 Өнер, ойын-сауық жəне демалыс

90.0

Өзге де қызметтер түрлерін ұсыну

Үй қызметшісін жалдайтын жəне өзі тұтыну үшін тауарлар мен қызметтер өндіретін үй шаруашылықтары қызметі Аумақтан тыс ұйымдардың жəне органдардың қызметі

Кітаптар, мерзімдік басылымдар шығару жəне баспагерлік қызметтің басқа түрлері Бағдарламалық қамтамасыз етуді шығару Кино, бейнефильмдер жəне телевизиялық бағдарламаларды шығару бойынша қызмет Фонограммалар мен музыкалық жазбаларды шығару бойынша қызмет Радиохабарлар Телевизиялық бағдарламалар жасау жəне тарату қызметі Кабельдік телекоммуникациялық байланыс Сымсыз телекоммуникациялық байланыс Телекоммуникациялардың спутниктік жүйесі Телекоммуникациялық қызметтердің басқа түрлері Компьютерлік бағдарламалау, кеңестер беру жəне басқа ілеспе қызметтер Деректерді қайта өңдеу жəне орналастыру бойынша қызметтер; веб-порталдар Өзге де ақпараттық қызметтердің жұмысы Ақша-кредит делдалдығы Холдингтік компаниялар қызметі Тресттер, қорлар жəне басқа осындай қаржы объектілері Сақтандыру жəне зейнетақы қорларының қызметтерінен басқа, қаржылық қызметтердің басқа түрлері Сақтандыру Қайта сақтандыру Зейнетақы қорларының қызметі Сақтандырудан жəне зейнетақымен қамтамасыз етуден басқа, қаржылық қызмет көрсетуді ұсыну бойынша қосалқы қызмет Сақтандыру жəне зейнетақымен қамтамасыз ету бойынша қосалқы қызмет Қорларды басқару бойынша қызмет Жылжымайтын мүлікті сатып алу жəне сату Жалға беру жəне жеке меншік немесе жалданатын жылжымайтын мүлікті басқару Сыйақы үшін немесе келісім-шарт негізінде жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар Құқық саласындағы қызмет Бухгалтерлік есепке алу жəне аудит саласындағы қызмет; салық салу бойынша кеңес беру Бас компаниялар қызметі Басқару мəселелері жөнінде кеңес беру бойынша қызмет Сəулет саласындағы қызмет, инженерлік ізденістер жəне осы салаларда техникалық кеңес беру Техникалық сынақтар мен талдаулар Жаратылыстану ғылымдары мен инженерия саласындағы ғылыми зерттеулер мен эксперименттік əзірлемелер Қоғамдық жəне гуманитарлық ғылымдар саласындағы зерттеулер мен эксперименттік əзірлемелер Жарнама Нарық конъюнктурасын зерттеу жəне қоғамдық пікірді зерттеу Дизайн бойынша мамандандырылған жұмыстар Фотография саласындағы қызмет Аударма (жазбаша жəне ауызша) ісі Басқа санаттарға енгізілмеген кəсіби, ғылыми жəне техникалық қызмет Ветеринарлық қызмет Автокөлікті жалға алу жəне жалға беру Жеке тұтынатын заттарды жəне тұрмыстық тауарларды жалдау жəне жалға алу Өзге де машиналарды, жабдықтарды жəне материалдық құралдарды жалдау жəне жалға беру Қорғалған авторлық құқықтармен жасалатын жұмыстарды қоспағанда, зияткерлік меншікті жəне ұқсас өнімдерді жалға алу Жұмысқа орналастыру агенттіктерінің қызметі Уақытша жұмысқа орналастыру жөніндегі агенттіктердің қызметі Қызметкерлермен жұмыс жөніндегі өзге де ұйымдардың қызметі Туристік агенттіктер мен операторлардың қызметі Брондау бойынша көрсетілетін қызметтердің өзге түрлері жəне оған ілеспе қызметтер Жеке күзет қызметінің жұмысы Күзет жүйелері саласындағы қызмет Тергеу жүргізу жөніндегі қызмет Объектілерге кешенді қызмет көрсету Тазалау жөніндегі қызмет Абаттандыру бойынша қызмет; пейзаждық жоспарлау Əкімшілік жəне қосалқы қызмет көрсету саласындағы қызмет Ақпараттық-анықтамалық қызметтердің жұмысы Конференциялар мен сауда көрмелерін ұйымдастыру Басқа санаттарға енгізілмеген шаруашылық қызметтеріне қосалқы қызмет көрсету Жалпы сипатты мемлекеттік басқару, əлеуметтік-экономикалық басқару Мемлекеттің қоғамға қызметтерді тұтастай ұсынуы Міндетті əлеуметтік сақтандыру саласындағы қызмет

«Халықтың жұмыспен қамтылуын іріктеп зерттеу сауалдамасы» (коды 1232102, индексі Т-001, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулыққа 2-қосымша Халықтың жұмыспен қамтылуын іріктеп зерттеу сауалдамасының» (коды 1232102, индексі Т-001, кезеңділігі тоқсандық) 43-сұрағын толтыру мысалы Былай жазылмайды директор агент бөлім бастығы меңгеруші шебер оператор жұмыс беруші

Дұрыс жазылуы мектеп директоры, мейрамхана директоры жылжымайтын мүлікті сату жөніндегі агент, сақтандыру агенті облыс немесе аудан əкімдері аппаратындағы бөлім бастығы, өнеркəсіп кəсіпорнының бөлім бастығы тоқыма фабрикасының қойма меңгерушісі өнеркəсіп кəсіпорнының жабдықтарды жөндеу жөніндегі шебері машинамен сауу операторы, компьютерге қызмет көрсету жөніндегі оператор «Тұрмыс» жиhазды жасап шығарушы кəсіпорынның директоры сусындар өндіретін «Сайрам» АҚ басшысы

–––––––––––––––––––––– Бұйрық Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде 2012 жылғы 10 желтоқсанда Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №8161 болып енгізілді.

алғаны үшін; Ересектер арасындағы Азия чемпионатында 1-3 орын алғаны үшін; Азия елдерінің арасында кубок иегерлерінің кубогында 1 орын алғаны үшін; Жағажай спорты түрлерінен ересектер арасындағы Азия ойынында 1-3 орын алғаны үшін. Қазақстан Республикасының спорт шебері Ересектер арасындағы Азия чемпионатында 4-6 орын алғаны үшін; Азия елдерінің арасында кубок жеңімпаздарының немесе кубок иегерлерінің кубогында 2-3 орын алғаны үшін; ҚР кубогының ұтысында 3 жылдың ішінде 2 рет 1 орын алғаны үшін; Ересектер арасындағы ҚР чемпионатында 1 орын алғаны үшін; Ересектер арасындағы ҚР спартакиадасында 1 орын алғаны үшін. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігінен үміткер Ересектер арасындағы ҚР чемпионатында 2-3 орын алғаны үшін; Ересектер арасындағы ҚР кубогында 2-3 орын алғаны үшін; Азия ойындарында (жасөспірімдер арасындағы жаста) 1-5 орын алғаны үшін. І разряд Ересектер арасындағы ҚР чемпионатында 4-8 орын алғаны үшін; Ересектер арасындағы ҚР кубогында 4-8 орын алғаны үшін; Облыс, Алматы жəне Астана қалаларының чемпионатында 1 орын алғаны үшін. ІІ разряд Маусым кезінде кез келген деңгейдегі жарыста 12 кездесуде кем дегенде 8 рет жеңіске жеткені үшін; Облыс, Алматы жəне Астана қалаларының чемпионатында 2 орын алғаны үшін. ІІІ разряд Маусым кезінде кез келген деңгейдегі жарыста 12 кездесуде кем дегенде 6 рет жеңіске жеткені үшін; Облыс, Алматы жəне Астана қалаларының чемпионатында 3 орын алғаны үшін. І жасөспірімдік разряд Үлкен жастағы жасөспірімдер командасының сапында жасөспірімдер арасындағы (қыздар) республикалық жарыста өнер көрсетіп немесе ҚР чемпионатында 4-10 орын алғаны үшін; Үлкен жастағы жасөспірімдер командасының сапында өнер көрсетіп, 1 дəрежелі жасөспірімдердің 2 командасы қатысқан жəне 2 дəрежелі жасөспірімдердің 4 командасы қатысқан қалалық біріншілікте 1 орын алғаны болуы шарт; Бір жылдың ішінде орта жастағы (16 жасқа дейін) немесе үлкен жастағы жасөспірімдер командасының сапында өнер көрсетіп, кез келген деңгейдегі 12 кездесуде 1 дəрежелі жасөспірімдер командасын 4 рет жеңіп немесе 2 дəрежелі жасөспірімдер командасын 6 рет жеңгені үшін. ІІ жасөспірімдік разряд Орта жəне кіші жастағы (14 жасқа дейін) команданың сапында өнер көрсетіп, ҚР біріншілігінде 1-3 орын алғаны үшін; Бір жылдың ішінде үлкен жəне орта жастағы команданың сапында өнер көрсетіп, 2 дəрежелі жасөспірімдер командасын кез келген 12 кездесуде 6 рет жеңіске жеткені үшін; Команданың сапында өнер көрсетіп, кез келген деңгейдегі, соның ішінде оңайланған ереже бойынша 12 кездесуде 8 рет жеңіске жеткені үшін. ІІІ жасөспірімдік разряд Бір жылдың ішінде құрама команда сапында өнер көрсетіп, кез келген деңгейдегі 12 жарыста (немесе оңайланған ереже бойынша 20 кездесуде), дене шынықтыру ұжымының спорттық секциясында алдын ала дайындықтан өткен жағдайда. ҚОЛ ДОБЫ Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері ҚР құрама команда сапында өнер көрсетіп, келесі орындарды иеленсе: Ересектер арасындағы Олимпиада ойындарында 4-12 орын; Ересектер арасындағы Əлем чемпионатында 4-10 орын; Дүниежүзілік Универсиадада 1-5 орын; Ересектер арасындағы Азия ойындарында 1-4 орын; Ересектер арасындағы Азия чемпионатында 1-3 орын; Жастар арасындағы Əлем чемпионатында 1-3 орын (18-22 жас); Жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионатында 1 орын (18-22 жас) Қазақстан Республикасының спорт шебері ҚР құрама команда сапында өнер көрсетіп, келесі орындарды иеленсе: Ересектер арасындағы Азия чемпионатында 4-6 орын; Ересектер арасындағы Азия ойындарында 5-8 орын; Жастар арасындағы Əлем чемпионатында 4-6 орын (18-22 жас); Жасөспірімдердер арасындағы Азия чемпионатында 1-3 орын (16-22 жас); Кемінде 6 команда қатысқан, кез келген деңгейдегі халықаралық жарыстарда 1 орын; Құрама команда сапында өнер көрсетіп, келесі орындарды иеленсе: Облыстың, клубтың команда құрамында Қазақстан Республикасының чемпионатында 1 орын; Ересектер арасындағы Қазақстан Республикасының Спартакиадасында 1 орын; Қазақстан Республикасының Жастар ойындарында 1 орын; Қазақстан Республикасы спорт шеберлігінен үміткер Құрама команда сапында өнер көрсетіп, келесі орындарды иеленсе: Кемінде 6 команда қатысқан кез келген деңгейдегі халықаралық жарыстарда 2-3 орын; Облыстың, клубтың командасы құрамында Қазақстан Республикасының чемпионатында 2-3 орын; Қазақстан Республикасы Ашық кубогы жарыстарында 1 орын; Жастар арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында 1 орын; Қазақстан Республикасы оқушылар Спартакиадасында 1 орын; Республикалық Универсиадада немесе Қазақстанның студенттік ойындарында 1 орын; І разряд Команда сапында өнер көрсетіп, келесі орындарды иеленсе: Ересектер арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында 4-6 орын; Қатысушылардың жасы 16-дан кем емес, кемінде 6 команда қатысқан Қазақстан Республикасы Чемпионаттарында, Қазақстан Республикасы облыстарының, Астана мен Алматы қ.қ. біріншіліктерінде 1-3 орын, Қазақстан Республикасы құрамасына мүшелікке үміткерлер құрамына кіру. ІІ разряд Команда сапында өнер көрсетіп, келесі орындарды иеленсе: қатысушылардың жасы 15-тен кем емес, кемінде 6 команда қатысқан Қазақстан Республикасы Чемпионаттарында, Қазақстан Республикасы облыстарының, Астана мен Алматы қ.қ. біріншіліктерінде, 1-3 орын. ІІІ разряд Команда сапында өнер көрсетіп, келесі орындарды иеленсе: қатысушылардың жасы 14-тен кем емес, кемінде 6 команда қатысқан Қазақстан Республикасы облыстарының, Астана мен Алматы қ.қ. біріншіліктерінде 1-3 орын, І жасөспірімдік разряд командалар құрамында қатысу Қазақстан Республикасы облыстарының, Астана мен Алматы қ.қ. біріншіліктерінде, Оқушылар спартакиадасында, Қазақстан Республикасының Чемпионаттарында 1-3 орын алған команда құрамында қатысу, қатысушылардың жасы 13-тен кем болмаса жəне кемінде 6 команда қатысса; қалалық көлемнен кем емес жарыстарда бір жыл ішінде І жасөспірімдер разряды бар командаларды 6 рет жеңсе немесе ІІ жасөспірімдер разряды бар командаларды 12 рет жеңсе; ІІ жасөспірімдік разряд Қазақстан Республикасы облыстарының, Астана мен Алматы қ.қ. біріншіліктерінде, Оқушылар спартакиадасында, Қазақстан Республикасының Чемпионаттарында 1-3 орын алған команда құрамында қатысу, қатысушылардың жасы 12-ден кем болмаса жəне кемінде 6 команда қатысса; қалалық көлемнен кем емес жарыстарда бір жыл ішінде ІІ жасөспірімдер дəрежесі бар командаларды 6 рет жеңсе немесе ІІІ жасөспірімдер разряды бар командаларды 10 рет жеңсе; ІІІ жасөспірімдік разряд БЖСМ топтарында алдын ала дайындықтан өткен жағдайда, бір жыл ішінде кез келген көлемдегі 15 кездесуге қатысса беріледі. ГОЛЬФ

ҚР халықаралық дəрежедегі спорт шебері (18 жастан бастап беріледі) 1 Əлем чемпионаты Еуропа чемпионаты ЕКП енген басқада халықаралық спорттық жарыстар (1, 2, 3 жəне А категориясы)

Гольф

ЕКП енген басқа да халықаралық спорттық жарыстар

Шағын гольф

Спорттық тəртіп 2

Спорттық іс-шаралардың деңгейі 1

шағынгольф

Қазақстан Республикасы Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігінің бұйрығы №303

Астана қаласы

Спортшылар үшін төрт жылдық (олимпиадалық) кезеңге біліктілік талаптарын бекіту туралы (Жалғасы. Басы 220-нөмірде). СУ ДОБЫ Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері ҚР құрама команда сапында қатысу, төмендегі орындарды иелену: Ересектер арасындағы Олимпиада ойындарында 1-8 орын Ересектер арасындағы Əлем чемпионатында 1-6 Ересектер арасындағы Əлем кубогында 1-3 орын Ересектер арасындағы Азия ойындарында, ересектер арасындағы Азия чемпионатында 1-орын; Дүниежүзілік Универсиадада, жастар арасындағы Əлем Чемпионатында 1-3 орын Қазақстан Республикасының спорт шебері ҚР құрама команда сапында қатысу, төмендегі орындарды иелену: Ересектер арасындағы Ресей Чемпионаты, ересектер арасындағы Ресей Ашық Кубогінде 1-4 орын Жастар арасындағы Азия Чемпионатында 1-орын Жастар арасындағы Əлем Чемпионатында 1-4 орын Құрама команда сапында ересектер арасындағы Қазақстан Республикасы Чемпионатында, ерлер мен əйелдер арасында 1-орынды алған Қазақстан Республикасы спорт шеберіне үміткер Құрама команда сапында қатысу: Ересектер арасындағы ҚР Чемпионатында 1-3 орын, ҚР Жасөспірімдер арасындағы Ойындарында, ҚР оқушылар Спартакиядасында, жастар, ер балалар, қыздар арасындағы ҚР Чемпионатында 1-3 орын І разряд Құрама команда сапында қатысу: ҚР Чемпионатында, ҚР жастар, ер балалар, қыздар арасындағы біріншілігінде, ҚР оқушылар Спартакиадасында, ҚР Жастар мен жасөспірімдер ойындарында, жастар, ер балалар, қыздар арасындағы Ресейдің ашық Чемпионатында ІІ разряд Құрама команда сапында қатысу: Облыстардың, қаланың, клубтың біріншіліктерінде, матчтық кездесулерде 1 орын ІІІ разряд Құрама команда сапында қатысу: Облыстардың, қаланың, клубтың біріншіліктерінде, матчтық кездесулерде 2-3 орын І жасөспірімдік разряды Құрама команда сапында қатысу: Облыстардың, қаланың, клубтың біріншіліктерінде, матчтық кездесулерде: БЖСМ біріншіліктерінде 1-2 орын немесе жүзуден І жасөспірімдік дəрежесі болса; ІІ жасөспірімдік разряды Құрама команда сапында қатысу: Облыстардың, қаланың, клубтың біріншіліктерінде, матчтық кездесулерде: БЖСМ біріншіліктерінде 3-4 орын немесе жүзуден ІІ жасөспірімдік дəрежесі болса; ІІІ жасөспірімдік разряды Құрама команда сапында қатысу: Облыстардың, қаланың, клубтың біріншіліктерінде, матчтық кездесулерде: БЖСМ біріншіліктерінде 3-4 орын немесе жүзуден ІІІ жасөспірімдік дəрежесі болса. ВОЛЕЙБОЛ Қазақстан Республикасының Халықаралық дəрежедегі спорт шебері ҚР құрама командасының сапында өнер көрсетіп, Ересектер арасындағы Олимпиада ойындарында 4-8 орын немесе ересектер арасындағы Əлем чемпионатында 3-6 орын алғаны үшін; Ересектер арасындағы Əлем кубогында 1-4 орын алғаны үшін; ҚР құрама командасының сапында өнер көрсетіп, ересектер арасындағы Азия чемпионатында жəне ересектер арасындағы Азия ойындарында 1-3 орын алғаны үшін; ҚР студенттік құрама командасының сапында өнер көрсетіп Дүниежүзілік студенттік ойындарында 1-2 орын алғаны үшін; ҚР құрама командасының сапында өнер көрсетіп, Азия елінің Кубок иегерлерінің Кубогын жеңіп алғаны үшін. Қазақстан Республикасының спорт шебері ҚР құрама командасының сапында өнер көрсетіп, жастар арасында Азия чемпионатында 1-2 орын алғаны үшін; ҚР құрама командасының сапында өнер көрсетіп, чемпиондар кубогында 2-3 орын алғаны үшін немесе Азия елінің Кубок иегерлерінің Кубогын жеңіп алғаны үшін; ҚР құрама командасының сапында өнер көрсетіп, Дүниежүзілік студенттік ойындарында 3-6 орын алғаны үшін; ҚР құрама командасының сапында өнер көрсетіп, Орта Азия ойындарында 1 орын алғаны үшін; команда сапында өнер көрсетіп, ҚР Спартакиадасында 1 орын алғаны үшін; команда сапында өнер көрсетіп, ҚР чемпионатында жəне ҚР Кубогында үш жылдың ішінде екі рет 1 орын алғаны үшін. Ескерту: спорт шебері атағы негізгі құрамда 70 пайыз ойын көрсеткен ойыншыға беріледі. Қазақстан Республикасының спорт шеберлігінен үміткер команда сапында өнер көрсетіп, жоғары топтағы ҚР чемпионаты мен ҚР Кубогында 2-5 орын алғаны үшін; команда сапында өнер көрсетіп, ҚР Жастар ойындарында 1-2 орын алғаны үшін; ҚР құрама командасының сапында өнер көрсетіп, 19 жасқа дейінгі жастар арасында (қыздар) Азия чемпионатында 1-6 орын алғаны үшін; ҚР құрама команда сапында өнер көрсетіп, 20 жасқа дейінгі жастар арасында (қыздар) Əлем чемпионатында 1-8 орын алғаны үшін; Облыстың команда сапында өнер көрсетіп, ҚР Спартакиадасында 2-5 орын алғаны үшін. І разряд команда сапында ҚР жоғары тобында өнер көрсеткені үшін; команда сапында ҚР чемпионатында ұлттық топтағы командалар арасында 1-3 орын алғаны үшін; команда сапында облыс жəне Алматы, Астана қалаларының чемпионатында кем дегенде 5 команда қатысқан жарыста 1 орын алғаны үшін; үлкен жастағы (18 жасқа дейін) жастардың команда сапында (қыздар) республикалық жарыстарда, Оқушылар Спартакиадасында, ҚР Универсиадасында кем дегенде 6 команда қатысқан жарыста 1-3 орын алғаны үшін; облыстың команда сапында өнер көрсетіп, ҚР Жастар ойынында 1-6 орын алғаны үшін. ІІ разряд команда сапында өнер көрсетіп, бір жылдың ішінде əртүрлі деңгейдегі 14 кездесуде 2 дəрежедегі əртүрлі командаларды 4 рет жеңіп немесе 3 дəрежедегі командаларды 8 рет жеңгені үшін; команда сапында өнер көрсетіп, үлкен жастағы (18 жасқа дейін) жастар арасындағы (қыздар) республикалық жарыстарда 1-6 орын алғаны үшін. ІІІ разряд команда сапында өнер көрсетіп, кем дегенде 6 команда қатысқан кез келген деңгейдегі жарыста 1-3 орын алғаны үшін; команда сапында өнер көрсетіп, бір жылдың ішінде кез келген деңгейдегі жарыста 6 рет жеңіске жетіп, соның ішінде оңайланған ереже бойынша кем дегенде 12 кездесуде өнер көрсеткені үшін; оңайланған ереже бойынша кез келген деңгейдегі 20 кездесуде өнер көрсеткені үшін. І жасөспірімдік разряд Үлкен жастағы жасөспірімдер командасының сапында өнер көрсетіп, жасөспірімдердің (қыздар) республикалық жарыстарында немесе ҚР чемпионатында 4-10 орын алғаны үшін; Үлкен жастағы жасөспірімдер құрама командасының сапында өнер көрсетіп, қала біріншілігінде 1 жасөспірімдер дəрежесіндегі кем дегенде 2 команда қатысқан жарыста жəне 2 жасөспірімдер дəрежесіндегі кем дегенде 4 команда қатысқан жарыста 1 орын алғаны үшін; Бір жылдың ішінде орта жастағы (16 жасқа дейін) немесе үлкен жастағы жасөспірімдердің команда сапында өнер көрсетіп, кем дегенде 12 кездесуде кез келген деңгейдегі 1 дəрежелі 4 жасөспірімдер командаларын немесе 2 дəрежелі 6 жасөспірімдердің əртүрлі командаларын жеңгені үшін. ІІ жасөспірімдік разряд Орта жəне кіші жастағы (14 жасқа дейін) команданың сапында өнер көрсетіп, ҚР біріншілігінде 1-3 орын алғаны үшін; Бір жылдың ішінде үлкен жəне орта жастағы команданың сапында өнер көрсетіп, əртүрлі 2 дəрежелі жасөспірімдер командасын кез келген деңгейдегі 12 жарыста 6 рет жеңгені үшін; Команда сапында өнер көрсетіп, соның ішінде оңайланған ереже бойынша кез келген деңгейдегі кем дегенде 12 кездесуде 8 рет жеңіске жеткені үшін. ІІІ жасөспірімдік разряд Бір жылдың ішінде команда сапында 12 кездесуде өнер көрсетіп (немесе оңайланған ереже бойынша 20 кездесуде), кез келген деңгейдегі жарыста дене шынықтыру ұжымының спорттық секциясында алдын ала дайындықтан өткен жағдайда. ЖАҒАЖАЙ ВОЛЕЙБОЛЫ Қазақстан Республикасының Халықаралық дəрежедегі спорт шебері Ересектер арасындағы Олимпиада ойындарында 4-6 орын; Ересектер арасындағы əлем чемионатында, ересектер арасындағы əлем кубогының ұтысында 3-6 орын

жынысы 3 Ерлер, əйелдер Ерлер əйелдер Ерлер, əйелдер ерлер əйелдер ерлер əйелдер ерлер əйелдер

Иеленетін орын 4 1-6 1-6 1-4 1-5 1-5 1-3 1-3 1-2 1-3 1-2

ҚР спорт шебері мен ҚР спорт шеберіне үміткер (СШ 16 жастан, СШҮ 14 жастан беріледі)

Əлем біріншілігі

2013 жылғы 23 тамыз

Спорттық тəртіп 2 Гольф Шағын гольф Гольф Шағын гольф

Спорттық іс-шаралардың деңгейі

Гольф Европа біріншілігі шағынгольф ЕКП енген басқада халықаралық спорттық жарыстар (1, 2, 3 жəне А категориясы) ЕКП енген басқада халықаралық спорттық жарыстар

Гольф шағынгольф Гольф

Қазақстан чемпионаты шағынгольф Гольф Қазақстан кубогі (финал)

шағынгольф

Гольф Біріншілік

жынысы 3 Ер балалар (10 – 19 жас) Ер балалар (10 – 19 жас) Ер балалар, қыздар (17-18 жас) жасөспірімдер, қыздар (15-16 жас) Ер балалар (10 – 19 жас) Ер балалар, қыздар (10 – 19 жас) ерлер

СШ 4 1-8

ЕКП енген басқада ҚР спорттық жарыстар

Гольф

ҚР аймақтық чемпионаттарда,Алматы жəне Астана қ.қ. аймақтарының іріктеу жарыстары

Гольф шағынгольф

ҚР субъект чемпионаты (Астана жəне Алматы қалаларынан басқа)

2

Гольф

шағынгольф Гольф

ҚР аймақтық чемпионаттарда,Алматы жəне Астана қ.қ. аймақтарының іріктеу жарыстары

ҚР субъект чемпионаты (Астана жəне Алматы қалаларынан басқа)

ҚР субъект чемпионаты (Астана жəне Алматы қалаларынан басқа)

ҚР субъектілер кубогі (финал) Жалпы арнайы жағдайлар

4-8

3-5

ерлер əйелдер ерлер, əйелдер Арнайы жағдайда ерлер, əйелдер Арнайы жағдайда Ер балалар (17-18 жас) Ер балалар (15-16 жас)

5-7 3-4 18 шұнқырдан З раундтан аса өту (ерлер мен əйелдер) 1-3 4-6 1-2 3-4 18 шұнқырдан 6 раундтан аса өту (ерлер мен əйелдер) 1 2-3 Бірінші жеңілістен кейін шығу жүйесі бойынша 1 2-3 Берілген раунд санынан кейін жеңілістен кейін шығу жүйесі бойынша 1-3 1

Жасөспірмдер (10-19 жас) Арнайы жағдайда ерлер, əйелдер Арнайы жағдайда Ер балалар (17-18 жас) Арнайы жағдайда ерлер, əйелдер Арнайы жағдайда ерлер, əйелдер Арнайы жағдайда

шағынгольф

Арнайы жағдайда ерлер, əйелдер Арнайы жағдайда

шағынгольф

Гольф

3 ерлер əйелдер

18 шұнқырдан 2 раундтан аса өту (юниорлер,ерлер мен əйелдер)

1

1 18 шұнқырдан 6 раундтан аса өту 2 18 шұнқырдан 3 раундтан аса өту 1 18 шұнқырдан 2 раундтан аса өту 1 18 шұнқырдан 2 раундтан аса өту. СШҮ 2 спортшыны немесе І спорттық дəрежелі 4 спортшыны жеңу 1 18 шұнқырдан 6 раундтан аса өту. СШҮ 2 спортшыны немесе І спорттық дəрежелі 4 спортшыны жеңу 1 18 шұнқырдан 2 раундтан аса өту. СШҮ 3 спортшыны немесе І спорттық дəрежелі 6 спортшыны жену 1 18 шұнқырдан 6 раундтан аса өту. СШҮ 3 спортшыны немесе І спорттық дəрежелі 6 спортшыны жену

Арнайы жағдайлар ерлер əйелдер Арнайы жағдайлар ерлер, əйелдер Арнайы жағдайлар ерлер, əйелдер Арнайы жағдайлар Ер балалар (17-18 жас) Юниорлар (15-16 жас) Арнайы жағдайлар Ұлдар мен қыздар (1014 жас)

I спорттық дəреже Иеленген орын 4 8-10 5-6 18 шұнқырдан 3 раундтан аса өту. І спорттық дəрежелі 3 спортшыны немесе ІІ спорттық дəрежелі 6 спортшыны жеңу (ерлер мен əйелдер) 7-10 5-6 18 шұнқырдан 6 раундтан аса өту. (ерлер мен əйелдер) 4-8 1/4 финалға дейін І спорттық дəрежелі 3 спортшыны немесе ІІ спорттық дəрежелі 6 спортшыны жену 4-6 1/4 финалға дейін І спорттық дəрежелі 3 спортшыны немесе ІІ спорттық дəрежелі 6 спортшыны жену 4-6 2-3 18 шұнқырдан 2 раундтан аса өту. 1

18 шұнқырдан 1 раундтан аса жəне 9 шұнқырдан 2 раундтан аса өту. юниорлар (10-19 жас) 2-3 шағынгольф Орындау жағдайы 18 шұнқырдан 6 раундтан аса өту. Ерлер мен əйелдер 3-4 Орындау жағдайы 18 шұнқырдан 3 раундтан аса өту. Гольф Ер балалар (17-18 жас) 2-3 Ер балалар (15-16 жас) 1-2 Орындау жағдайы 18 шұнқырдан 2 раундтан аса өту. Ерлер мен əйелдер 2-3 18 шұнқырдан 2 раундтан аса өту. І спорттық Гольф Арнайы жағдайлар дəрежелі 3 спортшыны немесе ІІ спорттық дəрежелі 6 спортшыны жену (ерлер мен əйелдер) Ерлер мен əйелдер 2-3 18 шұнқырдан 6 раундтан аса өту.Бағдарлама шағынретінде 16 аса спортшы қатысу қажет, онын ішінде гольф 4-тен кем емес І спорттық дəрежелі 4 спортшыны Арнайы жағдайлар немесе ІІ спорттық дəрежелі 8 спортшыны жену (ерлер мен əйелдер) Ер балалар (17-18 жас) 1 Гольф Орындау жағдайы 18 шұнқырдан 2 раундтан аса өту. Ер балалар (10-19 жас) 1 шағын18 шұнқырдан 4 раундтан аса өту. Бағдарлама гольф Орындау жағдайы ретінде 16-дан аса спортшы қатысу қажет Ерлер, əйелдер 2-3 18 шұнқырдан 2 раундтан аса өту. І спорттық Гольф Орындау жағдайы дəрежелі 4 спортшыны немесе ІІ спорттық дəрежелі 8 спортшыны жеңу (ерлер мен əйелдер) Ерлер, əйелдер 2-3 18 шұнқырдан 6 раундтан аса өту.Бағдарлама шағынретінде 16-дан аса спортшы қатысу қажет, оның гольф Орындау жағдайы ішінде 6-дан кем емес І спорттық дəрежелі немесе ІІ спорттық дəрежелі 16 спортшы Ерлер, əйелдер 1 Гольф Орындау жағдайы Бірінші жеңілістен кейін шығу жүйесі бойынша Ерлер, əйелдер 1 шағынБерілген раунд санынан кейін шығу жүйесі бойгольф Орындау жағдайы ынша 1. Қорытынды гандикап форасыз көрсетілу керек2. Жарыстарға қатысу үшін сол жарысты өткізу жылы берілген жасқа толу қажет Орындау жағдайы

ЕКП енген басқада ҚР спорттық жарыстар

1-3 4-6

1. Қорытынды гандикап форасыз көрсетілу керек 2. жарыстарға қатысу үшін сол жарысты өткізу жылы берілген жасқа толу қажет

ҚР чемпионаты

ҚР біріншілігі

8-16

4-6 3-5 1-4 1-2

Жалпы спорттық дəрежеге иелену үшін берілген талаптар Спорттық іс-шаралардың Спорттық жынысы деңгейі тəртіп

ҚР кубогі (финал)

1-7

1-10

ерлер, əйелдер Гольф

1

6-10

Арнайы жағдайда шағынгольф

Жалпы арнайы жағдайда

5-8

1-5

ерлер əйелдер ерлер əйелдер

Арнайы жағдайда

9-16

1-4

əйелдер

Арнайы жағдайда

Иеленетін орын СШҮ 5

(Жалғасы 15-бетте).


(Жалғасы. Басы 14-бетте). РЕГБИ Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері Ересектер арасындағы Олимпиада ойындарында 6-12 орын иелену; Ересектер арасындағы Əлем кубогы, ересектер арасындағы Əлем чемпионатында 4-6 орын иелену; Ересектер арасындағы Азия ойындарында, ересектер арасындағы Азия чемпионаттарында 1-2 орын иелену; Азия құрлығының 5 Ұлттар Кубогы халықаралық жарыстарында 1-2 орын иелену. Қазақстан Республикасының спорт шебері Ересектер арасындағы Əлем Кубогы, ересектер арасындағы Əлем чемпионатында 7-9 орын иелену; Ересектер арасындағы Қазақстан Республикасының спартакиадасында 1-2 орын иелену; Ересектер арасындағы Азия ойындарында жəне ересектер арасындағы Азия чемпионаттарында 2-3 орын иелену; Азия аймағының 5 Ұлттар Кубогы халықаралық жарыстарында 3-4 орын иелену; Ер балалар мен қыздар арасындағы Азия чемпионаттарында 1-3 орын иелену; Кемінде 6 команда қатысқан Қазақстан Республикасының Ашық чемпионатының жоғарғы лигасында команда құрамында 1-2 орын иелену; Спорт шеберіне үміткер Кемінде 6 команда қатысқан Қазақстан Республикасының Ашық чемпионатының жоғарғы лигасында өнер көрсету; Кемінде 6 команда қатысқан əртүрлі дəрежедегі Халықаралық жарыстарда 2-3 орын иелену; Кемінде 6 команда қатысқан, 19 жасқа дейінгі ер балалар мен қыздар арасындағы Қазақстан Республикасының чемпионатында 1 орын орын иелену Ересектер арасындағы Қазақстан Республикасының спартакиадасында 3-4 орын иелену; Қазақстан Республикасының Универсиадасында 1-2 орын иелену; Қазақстан Республикасының Жастар арасындағы ойындарында 1-3 орын иелену. 1 разряд Қазақстан Республикасының Универсиадасында 3-5 орын иелену; Қазақстан Республикасының оқушылары мен колледж оқушылары арасындағы Спартакиадасында 1-3 орын иелену; Ересектер арасындағы Қазақстан Республикасы чемпионатына қатысуы тиіс; Команда құрамы сапында Қазақстан Республикасының чемпионатында 3 орын иелену; ІІ разряд – Жыл бойы 10 жарыстардан кем емес кездесулерге, кез келген дəрежедегі жарыстарға қатысқан жəне 2 разрядтағы команданы 3 рет жеңген немесе 3 разрядтағы команданы 7 рет жеңген команда құрамында жарыстарға қатысу – Команда құрамында Қазақстан Республикасының балалар жəне жасөспірімдер арасындағы Ашық біріншілігінде 1 орын иелену; – Команда құрамында Алматы қаласы жəне облысының чемпионатында 1 орын иелену; – Команда құрамында жыл бойы кез-келген дəрежедегі 9 жарысқа қатысып, кез-келген санаттағы командадан басым түсу І жасөспірімдік разряд – Команда құрамында жарыстарға қатысып, ер балалар мен қыздар арасындағы біріншілікте, Қазақстан Республикасының чемпионаттарында 2-3 орынға ие болып, жыл бойы 1 жасөспірімдік разрядтағы командаларды 4 рет немесе 2 жасөспірімдік разрядтағы командаларды 8 рет жеңген жағдайда ІІ жасөспірімдік разряд – Ұлдар мен қыздар командаларының құрамында жарыстарға қатысып, Қазақстан Республикасының біріншіліктері мен чемпионаттарында 4-6 орынға ие болуы тиіс – Орта жасөспірімдік жастағы команда құрамында кез-келген дəрежедегі жарыстарда 4-8 орын иелену; – Команда құрамында жасөспірім командаларымен жыл бойы 10 кездесуден кем емес жарыстарға қатысуы тиіс ІІІ жасөспірімдік разряд Жыл бойы кез-келген дəрежедегі 10 кездесуден кем емес жарыстарға қатысуы тиіс. СПОРТТЫҚ ГИМНАСТИКА Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері Ересектер арасындағы Олимпиада ойындарының жеке көпсайыс түрлерінен 4-10 орын немесе көпсайыс жарысында 4-10 орын; Ересектер арасындағы Əлем чемпионатының жеке көпсайыс түрлерінен 3-8 орын немесе көпсайыс жарысында 4-12 орын; Көпсайыс жəне жеке көпсайыс түрлерінен ересектер арасындағы Азия ойындарында 1-6 орын; Көпсайыс жəне жеке көпсайыс түрлері бойынша ересектер арасындағы Азия чемпионатында, Бүкілəлемдік Универсиада, Əлем Кубогінің кезеңі (ƏКК) «А»тобында 1-6 орын; Жеке көпсайыс түрлерінен Əлем Кубогы кезеңінің «Б»тобында 1-3 орын; Жеке көпсайыс түрлерінен қатысушылар саны 8 елден кем емес Халықаралық жарыстарда 1 орын; Команда құрамында Азия ойындарында жəне Азия чемпионатында1-3 орын. ХДСШ атағы ҚРСШ атағы бар болғанда беріледі . Қазақстан Республикасының спорт шебері Жинау: Əйелдер– 48 ұпай; Ерлер – 78 ұпай; Орындау: Халықаралық жарыста бір рет, немесе №2 топтық жарыста бір немесе екі рет, жəне №3топтық жарыста бір рет. ҚРСШ атағы əйелдер арасында 14 жастан бастап жəне ерлерде 17 жастан беріледі Қазақстан Республикасының спорт шеберіне үміткер Жинау: 47 ұпай – əйелдер; 76 ұпай – ерлер (2.3,4 топтардағы жарыста 1 рет); I разряд Міндетті жəне еркін бағдарлама жиынтығы Жинау: 90 ұпай – қыздар 115 ұпай – ұлдар. Кез келген топтағы жарыста 1 рет (қыздар мен ұлдарда) II разряд 49 ұпай – қыздар. 1 рет кез – келген топтағы жарыста міндетті түрдегі бағдарлама бойынша 115,5 ұпай – ұлдар . Кез-келген топтағы жарыста міндетті жəне еркін бағдарлама жиынтығы бойынша III разряд Міндетті түрдегі бағдарлама Жинау: 49 ұпай – қыздар 48 ұпай – ұлдар. Кез-келген топтағы жарыста 1 рет (қыздар мен ұлдарда) I, II, III жасөспірімдер разряды Міндетті түрдегі бағдарлама Жинау: 32 ұпай – қыздар 48 ұпай – ұлдар. Сəйкес дəреже бойынша кез-келген топтағы жарыста 1 рет. Жарыстарды топтарға бөлу 1топ – «А» тобы – Зор халықаралық жарыс: Олимпиада жəне Азия ойындары, Əлем жəне Азия Чекмпионаты, Əлем Кубогі кезеңі «А» тобы жəне Əлем Кубогі. «Б» тобы – ƏКК «Б»тобы (сериялық), Халықаралық турнир («Воронин Кубогі», Дүниежүзілік студенттер ойындары, «Нелли Ким Кубогі», «Александр Дитятин Кубогі» 2 топ – Қазақстан Республикасының чемпионаты жəне ҚР Кубогі, ҚР Спартакиадасы, ҚР Жастар ойындары. 3 топ – ҚРЧ ОРМБЖСМ (олимпиада резерв мамандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі) арасында, БМЖСМ , Алматы чемпионаты, ҚР оқушылар Спартакиадасы. 4 топ – Аймақтық жарыстар, облыстық жəне қалалық біріншіліктер, ҚР ЖОО (жоғарғы оқу орны). Дəрежелі жағдайды орындау , талап ету Жасөспірімдер дəрежесі: Қыздар

Ұлдар

Жасөспірімдік дəреже: 3 дəреже 2 дəреже 1 дəреже

Спортшылардын жастары: 6 жастан бастап 7 жастан бастап 8 жастан бастап

3 дəреже 2 дəреже 1 дəреже

7-8 жас 8-9 жас 9-10 жас

III дəреже II дəреже I дəреже СШҮ СШ

Спортшылардын жастары: 8 жастан бастап 9 жастан бастап 10 жастан бастап 12 жастан бастап 13 жастан бастап

16,0 ұпай – көпсайыс бойынша екі көріністің жиынтығы (құралмен,жəне құралсыз) 1-ші жасөспірімдік дəреже атағын алу үшін нормативті бір рет жеке бағдарлама бойынша немесе бір рет топтасып жаттығулар бойынша орындауы керек. Бір жылдың ішінде келесі дəрежедегі жарыстарда орындауы керекa) бір рет II топ жарыстарында немесе III топ жарыстарында б) немесе екі рет IV топ жарыстарында Төрешілер алқасының құрамында (хатшылықты қоспағанда) екі Бірінші санаттағы төреші жəне үш спорт төреші,немесе бір Ұлттық санаттағы төреші, немесе бір Халықаралық санаттағы төрешіден кем болмауы керек. 2-ші жасөспірімдік дəреже (7-8 жас) (жарыстар арасындағы халықаралық ережесі жəне ҚР регламенті бойынша) жеке бағдарлама: 14,0 ұпай – көпсайыс бойынша екі көріністің сомасы (құралмен,жəне құралсыз) топтасып жаттығулар: 14,0 ұпай – көпсайыс бойынша екі көріністің сомасы (құралмен,жəне құралсыз) 2-ші жасөспірімдік дəреже атағын алу үшін нормативті бір рет жеке бағдарлама бойынша немесе бір рет топтасып жаттығулар бойынша орындауы керек. Бір жылдың ішінде бір рет кез келген дəрежедегі жарыстарда орындауы керек Төрешілер алқасының құрамында (хатшылықты қоспағанда) бір Бірінші санаттағы төреші жəне үш спорт төреші,немесе бір Ұлттық санаттағы төреші,немесе бір Халықаралық санаттағы төрешіден кем болмауы керек. 3-ші жасөспірімдік дəреже (6-7 жас) (жарыстар арасындағы халықаралық ережесі жəне ҚР регламенті бойынша) жеке бағдарлама: 6,0 ұпай – құралсыз жаттығуда топтасып жаттығулар: 6,0 ұпай – құралсыз жаттығуда 3-ші жасөспірімдік дəреже-атағын алу үшін нормативті бір рет жеке бағдарлама бойынша немесе бір рет топтасып жаттығулар бойынша орындауы керек. Бір жылдың ішінде бір рет кез келген дəрежедегі жарыстарда орындауы керек Төрешілер алқасының құрамында (хатшылықты қоспағанда) бір Бірінші санаттағы төреші жəне екі спорт төреші, немесе бір Ұлттық санаттағы төреші,немесе бір Халықаралық санаттағы төрешіден кем болмауы керек. Жарыстардың топтарға бөлінуі – 1А топ – Олимпиядалық ойындар, Əлем чемпионаты, Əлем кубогі, Гран-При, Азия чемпионаты, Азия ойындары, Төрт континенттің чемпионаты, Дүниежүзілік студент ойындары, клубтар арасындағы Əлем чемпионаты, Орта-Азиялық ойындар, Халықаралық турнир (FIG күнтізбесі бойынша) – 1 топ-ҚР Чемпионаты,ҚР Спартакиадасы, Еуразия спорт ойындары, Халықаралық турнир (қатысушылардың саны 5 елден кем болмауы тиіс) – II топ-ҚР Кубогі, қыздар арасындағы ҚР Чемпионаты, ҚР жастар спорт ойындары,ҚР мектеп оқушыларының Спартакиадасы, ДЮСШ (БМЖСМ), СДЮСШОР (АБМЖСМОР), ШВСМ (ЖШСМ), интернат пен клуб арасындағы ҚР чемпионаты, ҚР біріншілігі, жасөпірімдер арасындағы ҚР чемпионаты,аймақтар арасындағы ҚР чемпионаты, Облыстық ашық чемпионат, Астана қ. ашық чемпионаты, Алматы қ. ашық чемпионаты, – III топ– ДСО (ЕСҚ), ведомстволар жəне клубтар чемпионаты, Облыстық біріншілігі, Астана қ. біріншілігі, Алматы қ. біріншілігі, қала чемпионаты – IVтоп – ДСО(ЕСҚ), ведомстволар жəне клубтар біріншілігі, қала біріншілігі, ДЮСШ (БМЖСМ), немесе СДЮСШОР (МБМЖСМОР) чемпионаты. Дəрежелерді орындау шарттары: Нормативтік– дəрежелік талаптар орындалды деп есептеледі,егерде: 1) Республикалық жарыстардың күнтізбелік жоспары жəне Республикалық регламенті ҚР Көркем гимнастика федерациясымен келісіледі 2) бір жылдың ішінде спортшы кем дегенде екі жарысқа қатысып жіктемелік кестеге сəйкес дəрежелік нормативті орындауы тиіс 3) ҚР жарысының Бас төрешісі Республикалық əділқазы алқасымен сайланады 4) Дəрежелік талаптарға тиісті санаттағы төрешілердің қажетті саны болғанда орындалды деп есептеледі.(дəрежелік нормативтерді орындау) 5) Республикалық төрешілер алқасы бір жылда дəрежелік нормативтерді орындау анықтамасында қол қоюға құқылы төрешілер тізімін бекітеді БАТУТТА ЖƏНЕ АКРОБАТИКАЛЫҚ ЖОЛДА СЕКІРУ Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері Ескерту: ХДСШ 15 жастан бастап беріледі Спорт жарыстарының мəртебесі Олимпиада ойындары Азия ойындары Жастар арасындағы Олимпиада ойындары Əлем кубогы Əлем чемпионаты, Дүниежүзілік ойындар

Ұлдар

III дəреже II дəреже I дəреже СШҮ СШ

10-12 жас 11-14 жас 12-15 жас 14-17 жас 16 жастан бастап

Жоғарғы жарысқа ұлдар 16 жастан жəне қыздар 13 жастан бастап қатыса алады. Ескерту: жеке жағдайда, ҚР гимнастика Президиум Федерациясы шешімі бойынша дарынды спортшылар үшін шектелім бағаны төмендету мүмкін. Жіктеме бағдарламалар дəрежелерін орындау: 1,2,3 жасөспірімдер дəрежесі, жəне I, II, III дəрежелері кез-келген деңгейлік жарыстарда оқылады. Жеке жағдайда дарынды, ең жас спортшыларға жасөспірімдер разрядын берілуі мүмкін, жаттықтырушылар ақыл-кеңесі шешімі жəне дəрігер рұқсат берген кезде. Дəлелдеу дəрежесі: Гимнастар жоғарғы дəрежеде бағдарлама көрсетсе жəне кем дегенде жалпы жиынтығы 80 % жинаса, төменгі дəрежеде есепке алынуды дəлелдейді. КӨРКЕМ ГИМНАСТИКА Қазақстан Республикасының халыкаралық дəрежедегі спорт шебері Командалық біріншілігі бойынша 1-8 орын-Əлем чемпионаты 1-6 орын-Əлем кубогі 1-3 орын-Азия ойындары 1-2 орын-Азия чемпионаты 1-5 орын-клубтар арасындағы Əлем чемпионаты Көпсайыс жəне жеке бағдарлама бойынша көпсайыс жеке көрінісі,топтасып жаттығулар 1-15 орын-Олимпиялық ойындар 1-15 орын– Əлем чемпионаты 1-6 орын– Азия ойындары 1-8 орын– Төрт Құрлықтың чемпионаты, Əлем кубогі, Гран-При; Дүниежүзілік Универсиада, клубтар арасындағы Əлем чемпионаты, Əлемдік ойындар; 1-3 орын– Əлем Чемпионаты 1 орын –Халықаралық турнир(FIG) –қатысушылардың саны 5 елден кем болмауы тиісті. Қазақстан Республикасының спорт шебері (16 жас) (халықаралық ереже бойынша қыздар) жеке бағдарлама: 44,0 ұпай– көпсайыс бойынша төрт көріністің жиынтығы топтасып жаттығулар: 22,0 ұпай – көпсайыс бойынша екі көріністің жиынтығы Қазақстан Республикасының спорт шебері атағын алу үшін нормативты бір рет жеке бағдарлама бойынша немесе бір рет топтасып жаттығулар бойынша орындауы керек. Бір жылдың ішінде келесі дəрежедегі жарыстарда орындауы керекa) бір рет 1A топ жарыстарында б) немесе бір рет 1 топ жарыстарында Төрешілер алқасының құрамында (хатшылықты қоспағанда) үш Ұлттық санаттағы төреші жəне екі Халықаралық санаттағы төрешіден кем болмауы керек. Қазақстан Республикасының спорт шеберіне үміткер(12-15 жас) (халықаралық ереже бойынша жастар) жеке бағдарлама: 40,0 ұпай – көпсайыс бойынша төрт көріністің жиынтығы топтасып жаттығулар: 20,0 ұпай – көпсайыс бойынша екі көріністің жиынтығы Қазақстан Республикасының спорт шеберіне үміткер атағын алу үшін нормативті бір рет жеке бағдарлама бойынша немесе бір рет топтасып жаттығулар бойынша орындауы керек. Бір жылдың ішінде келесі дəрежедегі жарыстарда орындауы керекa) бір рет 1A топ жарыстарында немесе 1 топ жарыстарында б) немесе екі рет II топ жарыстарында в)немесе 1 рет II топ жарыстарында, жəне екі рет III топ жарыстарында Төрешілер алқасының құрамында (хатшылықты қоспағанда) екі Ұлттық санаттағы төреші жəне бір Халықаралық санаттағы төрешіден кем болмауы керек. 1-ші дəреже (10-12 жас) (халықаралық ереже бойынша жастар) жеке бағдарлама: 38,0 ұпай – көпсайыс бойынша төрт көріністің жиынтығы топтасып жаттығулар: 19,0 ұпай – көпсайыс бойынша екі көріністің сомасы 1-ші дəреже атағын алу үшін нормативті бір рет жеке бағдарлама бойынша немесе бір рет топтасып жаттығулар бойынша орындауы керек. Бір жылдың ішінде келесі дəрежедегі жарыстарда орындауы керекa) бір рет 1 топ жарыстарында немесе II топ жарыстарында б) немесе екі рет III топ жарыстарында в) немесе 1 рет III топ жарыстарында, жəне екі рет IV топ жарыстарында Төрешілер алқасының құрамында (хатшылықты қоспағанда) екі Ұлттық санаттағы төреші жəне үш бірінші санаттағы төреші,немесе бір Халықаралық санаттағы төрешіден кем болмауы керек. 2-ші дəреже (9-11 жас) (халықаралық ереже бойынша жастар) жеке бағдарлама: 36,0 ұпай – көпсайыс бойынша төрт көріністің жиынтығы топтасып жаттығулар: 18,0 ұпай – көпсайыс бойынша екі көріністің жиынтығы 2-ші дəреже атағын алу үшін нормативті бір рет жеке бағдарлама бойынша немесе бір рет топтасып жаттығулар бойынша орындауы керек. Бір жылдың ішінде келесі дəрежедегі жарыстарда орындауы керекa) бір рет II топ жарыстарында немесе III топ жарыстарында б) немесе бір рет III топ жарыстарында жəне бір рет IV топ жарыстарында Төрешілер алқасының құрамында (хатшылықты қоспағанда) бір Ұлттық санаттағы төреші жəне екі Бірінші санаттағы төреші,немесе бір Халықаралық санаттағы төрешіден кем болмауы керек. 3-ші дəреже (8-10 жас) (жарыстар арасындағы халықаралық ережесі жəне ҚР регламенті бойынша) жеке бағдарлама: 26,0 ұпай – көпсайыс бойынша үш көріністің жиынтығы топтасып жаттығулар: 17,0 ұпай – көпсайыс бойынша екі көріністің жиынтығы 3-ші дəреже атағын алу үшін нормативті бір рет жеке бағдарлама бойынша немесе бір рет топтасып жатығулар бойынша орындау керек. Бір жылдың ішінде келесі дəрежедегі жарыстарда орындауы керекa) бір рет II топ жарыстарында немесе III топ жарыстарында б) немесе екі рет IV топ жарыстарында Төрешілер алқасының құрамында (хатшылықты қоспағанда) үш Бірінші санаттағы төреші жəне үш спорт төреші,немесе бір Ұлттық санаттағы төреші, немесе бір Халықаралық санаттағы төрешіден кем болмауы керек. 1-ші жасөспірімдік дəреже (8-9 жас) (жарыстар арасындағы халықаралық ережесі жəне ҚР регламенті бойынша) жеке бағдарлама: 24,0 ұпай – көпсайыс бойынша үш көріністің жиынтығы (екі көрініс құралмен,біреуі құралсыз) топтасып жаттығулар:

Жынысы, жасы

Жастар арасындағы Əлем біріншілігі (Age Group Competitions) Азия чемпионаты Халықаралық турнирлер, ашық чемпионаттар, Кубоктар, ТМД елдерінің біріншілігі (кемінде 5 ел қатысуын ескере отырып) ХГФ күнтізбелік жоспарына енгізілген ресми халықаралық жарыстар, кемінде 5 ел қатысқан жағдайда Ерекше шарттар

Ерлер, əйелдер Ерлер, əйелдер Ерлер, əйелдер Ерлер, əйелдер Ерлер, əйелдер Командалық жарыстар ер балалар мен қыздар (15-16 жас) ер балалар мен қыздар (17-18 жас) ер балалар мен қыздар (15-16 жас) Жекелей біріншілікте немесе командалық біріншілікте (кемінде 6 ел қатысуы ескерілуі тиіс) ер балалар мен қыздар (15-16 жас)

Алған орны 1–8 1–8 1–8 1–6 1–8 1–5 1–3 1–6 1–3

1 2 3 4

Саланың атауы

Өлшем бірлігі

Спорттық атау СШ Е Ə Ұпайлар 93 89

ер балалар мен қыздар 1-3 (15-16 жас) Спорт жарыстарына қатысу үшін жарыс өтетін күнтізбелік жылы спортшы көрсетілген жасқа толған болуы тиіс.

Спорттық дəрежелер СШҮ Е Ə 85 82

I

II

Жасөспірімдік дəрежелер III

I

II

III

Е Ə Е Ə Е Ə Ұ Қ Ұ Қ Ұ Қ Жеке 81 78 52.5 52.5 51 51 51 51 51 51 51 51 секірулер Ілеспе Ұпайлар 79 77 75 74.5 72 71.5 секірулер Акроба- Ұпайлар 62 61 59 58 56 55 51 51 51 51 51 51 51 51 51 51 тикалық жол Жалпы Спорт жарыстарына қатысу үшін жарыс өтетін күнтізбелік жылы спортшы көрсетілген жасқа толған шарттар болуы тиіс. I, II жəне III спорт дəрежелері, жасөспірімдік спорт дəрежелері І жəне басқа да бұқаралық спорттық дəрежелерін беруге құқылы спорт ұйымдарының ресми спорт жарыстарында нормаларды орындағаны үшін беріледі.

Техника Барлығына 50 ұпай (2 жаттығуда техниканы бағалау сомасы). Уақытты бағалау

Ұлдар МК ЕК 12 12 13.5 13.5 15 15 Қиындығы 7 8 11 13 Сома 81 85 91 93

1 разряд СШҮ СШ 1 разряд СШҮ СШ біріншілік СШ чемпионат 1 дəреже СШҮ СШ біріншілік СШ чемпионат

Ілеспе секірулер

Сома 24 27 30

Акробатикалық жол Спорт шебері Спорт шеберінен үміткер 1 дəреже

Сома 22 25 28

Қиындығы Ерлер Əйелдер 11.5 10.0 9.5 9.0

Əйелдер 61.0 58.0 55.0

Батутта жəне акробатикалық кілемде секіруден ересектер мен жасөспірімдік дəрежелер беру бойынша қойылатын талаптар Батутта секіру №

Жаттығу атауы

Ұпай саны

III жасөспірімдік дəреже 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5

1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Бірінші жаттығу Отырып секіру Аяқпен секіру Аяқпен «Г» секіру Ішпен алға 1/4 сальто жасау Аяқпен артқа 1/4 сальто жасау Екінші жаттығу Аяқпен «СВ» секіру Отырып 1/2 пируэт секіру Тізерлеп секіру Аяқпен секіру Аяқпен 1/2 пируэттен секіру II жасөспірімдік дəреже Бірінші жаттығу Арқамен артқа «Г» 1/4 сальто жасау Аяқпен алға 1/4 сальто жасау Аяқпен «Г» секіру Ішпен «Г» алға 1/4 сальто жасау Аяқпен 1/2 пируэттен ¼ сальто жасау Екінші жаттығу Ішпен 1/2пируэттен 1/4 сальто жасау Аяқпен артқа 1/4сальто жасау Аяқты бүгіп секіру Отырып секіру Аяқпен 360 градус пируэтпен секіру I жасөспірімдік дəреже Бірінші жаттығу Аяқпен артқа «П» сальто жасау Отырып секіру Отырып 360 градус пируэтпен секіру Аяқпен секіру Аяқпен «С» секіру Арқамен алға 3/4 сальто жасау Аяқпен 1/2 пируэтпен алға 1/4 сальто жасау Аяқпен «Г» 4/4 сальто жасау Аяқпен «Г» секіру Аяқпен 1/ 2 пируэттен алға 4/4 сальто жасау

2 2 2 2 2 2 2 2 2 2

1

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1

3 1 1 3 2 4 1 1 2 2 2 0.5 1 0.5 1 2 1 1 0.5 1.5

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1

1

1

Екінші жаттығу Шексіз ҚК еркін жаттығу III дəреже Бірінші жаттығу Аяқпен «Г» секіру Ішпен 1/2 пируэттен артқа 1/4 сальто жасау Арқамен «Г» артқа 1/2 сальто жасау Ішпен «С» артқа 1/2 сальто жасау Аяқпен ¼ сальто жасау Аяқты екі жаққа бүгіп секіру Арқамен 1/2 пируэттен ¼ сальто жасау Арқамен бүгіліп алға 1/2 сальто жасау Арқамен «С» алға 1/2 сальто жасау Аяқпен ½ пируэттен 1/4 сальто жасау Екінші жаттығу Шексіз ҚК еркін жаттығу II дəреже Бірінші жаттығу Аяқпен «П» артқа сальто жасау Арқамен артқа 1 ¼ сальто жасау Аяқпен «С» артқа ¾ сальто жасау Аяқпен «Г» артқа сальто жасау ½ пируэттен аяқпен алға «Г» сальто жасау Ішпен бүгіліп, алға ¼ сальто жасау Аяқпен артқа ¼ сальто жасау Аяқпен «С» секіру Арқамен «П» алға ¾ сальто жасау Аяқпен 1/2пируэттен «Г» алға 5/4 сальто жасау Екінші жаттығу Шексіз ҚК еркін жаттығу I дəреже Бірінші жаттығу 10 элемент, ХГФ ережелері бойынша 2 арнайы талап – жасөспірімдер (бірінші жаттығудағы қиындық ескерілмейді) Екінші жаттығу Шексіз ҚК еркін жаттығу

10 элемент 0.5 2 1 1 0.5 0.5 1 1 2 0.5 10 элемент 1 2 1 1 1 0.5 0.5 0.5 1 1.5

1 1 2 3 4

1 2 3 4 1 2

Жаттығу атауы III жасөспірімдік дəреже Бірінші жаттығу Алға аударылып түсу Екінші жаттығу Рондат 180 градусқа бір аяқпен аударылып түсу Дөңгелек Дөңгелек II жасөспірімдік дəреже Бірінші жаттығу Рондат фляк фляк Жоғары секіру Екінші жаттығу Рондат Артқа «Г» сальтосы

Ұпайлар саны

10 3 1 3 3

2 3.5 3.5 1 2 8

I жасөспірімдік дəреже Бірінші жаттығу 1 2 3 4

Рондат фляк фляк Бұрыштап сальто жасау

1 2 2 5

Екінші жаттығу 1 2 3 4

Рондат Темптік Фляк «Г» сальтосы III дəреже Бірінші жаттығу

1 3 2 4

1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 6

1 2 3 4 5 6 1 2 3 4 5 6

1 1

Рондат Фляк Темптік Фляк Фляк «Г» сальтосы Екінші жаттығу Рондат Темптік Фляк Фляк Фляк «С» сальтосы II дəреже Бірінші жаттығу Рондат Фляк Темптік Фляк Фляк «П» сальтосы 360 градус Екінші жаттығу Рондат Темптік Темптік Фляк Фляк «П» сальтосы I дəреже Бірінші жаттығу ХГФ ережелері бойынша Екінші жаттығу ХГФ ережелері бойынша

Жекелей орын иелену

Екілікте орын иелену

Төрттікте орын иелену

Олимпиада ойындары

1–9

1–9

1–9

Олимпиадалық

Əлем Чемпионаты

1–9 1–8

1–9 1–8

1–9 1–8

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

Əлем Кубогі

1–9 1–7

1–9 1–7

1–9 1–7

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

Жастар арасында Əлем Чемпонаты 19-23 жас

1–9 1–7

1–9 1–7

1–9 1–7

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

Жастар арасында Əлем Чемпонаты 17-18 жас

1–3 1–2

1–3 1–2

1–3 1–2

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

Азия ойындары

1–3

1–3

1–3

Олимпиадалық

Азия чемпионаты (ересектер)

1–3 1–2

1–2 1–2

1–2 1

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

Бүкілəлемдік студенттік ойындар

1–3 1–2

1–3 1–2

1–3 1–2

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

5000

20.45

21.30

22.30

23.45

25.00

26.30

27.00

28.30

К-4

200

-

0,41

0,43

0,45

0,47

-

-

-

К-4

500

1.36

1.41

1.47

1.54

2.02

-

-

-

К-4

1000

3.24

3.33

3.45

4.00

4.16

-

-

-

Каноэ əйелдер жəне қыздар С-1

200

53,0

56,0

59,0

1,02

1,04

1,06

1,08

1,10

С-2

500

2.13

2.20

2.30

2.35

2.40

2.50

2.55

3.00

Дəрежелік нормаларды жəне талаптарды орындаудың шарттары 1. Спорт шебері атағы – финалдық жүруде кемінде 50% спорт шебері атағы бар спортшылар қатысқан жағдайда беріледі, (ХДСШ атағы – финалдық жүруде кемінде 6 қайық қатысқан жағдайда беріледі); 2. Қазақстан Республикасының Спорт шебері атағы – 16 жастан бастап беріледі. Уақытындағы нормативті орындап немесе қосымша кестеге сəйкес халықаралық жəне республикалық жарыстарда орындар иеленген жағдайда беріледі; 3.Дəрежелік нормалардың талаптарын орындау – жарыс ережелеріне сай болып, қондырғылар орнатылған қашықтықтарда жəне байдарка мен каноэде есуден «Қайық» федерациясы Президиумының мүшелері қатысқан жағдайда беріледі; 4. Жарыстар келесі жас топтары бойынша қашықтықтарда өткізіледі; Жасы (лет)

Жарыстар

Төрттікте орын иелену

Бағдарламалар нөмірлері

4-7 3-5

4-7 3-5

4-6

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

4–6

4–6

4–6

Азия чемпионаты (ересектер)

4-6 3-4

3-4 3-4

3-4

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

Азия чемпионаты (жастар)

1-3

1-2

1-2

Олимпиадалық

4–6 3–4

4–6 3–4

4–6 3–4

Бүкілəлемдік студенттік ойындар

2000

5000

10000

+

+

-

-

+

-

-

13-14

жеткіншектер

+

+

+

+

+

-

-

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

1-9

1-7

1-7

Олимпиадалық

Халықаралық Регаттар класс-«А» ICF күнтізбесінде

1-3

1-2

1

Олимпиадалық

Қазақстан Республикасының Кубогі (ересектер)

1–3

1–2

Қазақстан Республикасының жекелей чемпионаты (ересекткер)

1–3 1–2

1–2 1

1

Қазақстан Республикасының команадалық чемпионаты (ересектер)

1–3 1–2

1–2 1–2

1

жасөспірімдер

+

+

+

+

+

-

-

+

+

+

+

+

+

+

19-21

жастар

+

+

+

+

+

+

+

22 жəне жоғары

ересектер

+

+

+

+

+

+

+

5. III – жасөспірім дəрежесі 11 жастан бастап беріледі; 6.1,2,3 – ересектер дəрежесі аудандық, қалалық жəне облыстық жарыстарда беріледі; 7. Спорттың ескек есу түрлері бойынша «Қайық» федерациясы ХДСШ,СШ, жəне СШҮ атақтарын барлық техникалық құжаттары – Ережесі, бас төрешілер алқасының есебі, хаттамалар болған жағдайда ғана қарастырады; 8.Байдарка мен каноэде есуден «Қайық» федерациясы Президиумы ҚР жеке жарыстарында қатысушылардың санынан қарап, жіктеме бойынша жоғары немесе төмен топтарға бөліп, шешім шығарады. СЛАЛОМ ЖƏНЕ БАЙДАРКА МЕН КАНОЭДЕ ЕСУ Қазақстан Республикасының Халықаралық дəрежедегі спорт шебері Олимпиада ойындарында 1-9 орын; Əлем чемпионаттарында 1-5 орын (командалық жарыс) 1-9 орын (жеке сын) Əлем кубогі 1-6 орын, Əлем біріншілігінде 1-2 орын (жеке сын), 1-2 орын (командалық жарыс) Азия ойындары, Азия чемпионаттарында 1-3 орын (жеке сын), 1-2 орын (командалық жарыс). Спорттық атақ, разряд

1

1–3 1–2

1–2 1

1–3

1–2

Олимпиадалық

1

1

Олимпиадалық

1-2

1

1

Төрттікте орын иелену

ҚР Кубогі, ҚР КЧ, ҚР ЖЧ (ересектер)

4-7

3-5

2-3

200,500,1000,5000

Жасөспірімдер арасында ҚРЧ 15-16 жас

1-3

1-2

1

200,500,1000,5000

Жасөспірімдер арасында ҚРЧ 17-18 жас

1-4

1-2

1

200,500,1000,5000

Жастар арасында ҚРЧ 19-23 жас

3-6

2-4

2-3

200,500,1000,5000,10 000.

ҚР Білім жəне ғылым министрлігінің оқу орындарында оқитын оқушылары арасындағы барлық жарыстар

2-5

2-3

1-2

200,500,1000,5000,

1–2

1

1

200,500,1000,5000

ҚР студенттері арасындағы турнир

3-6

3-4

ҚР оқушылар Спартакиадасы

2-7

2-5

I разряд

10 элемент

1 1 2 1 1 4 1 2 1 1 1 4

1 1 2 1 1 4 1 2 2 1 1 3

Олимпиадалық 1

Олимпиадалық

Жекелей орын иелену

Екілікте орын иелену

Төрттікте орын иелену

8 -1 2

6–9

4-5

200,500,1000,5000

Қашықтықтар

Жасөспірімдер арасында ҚРЧ 15-16 жас

4-8

3-5

2-3

200,500,1000,5000

Жасөспірімдер арасында ҚРЧ 17-18 жас

5-9

3-6

2-3

200,500,1000,5000

Жастар арасында ҚРЧ 19-23 жас

7-9

5-9

4-5

200,500,1000,5000

ҚР Білім жəне ғылым министрлігінің оқу орындарында оқитын оқушылары арасындағы барлық жарыстар

6-9

4-9

3-4

200,500,1000,5000

Спорт жəне дене шынықтыру бірлестіктері арасындағы ҚР біріншілігі

3-8

2-8

2-3

200,500,1000,5000

Ескертулер: Олимпиадалық жəне Олипиадалық емес бағдарламалар нөмірлері Ерлер

Əйелдер

Олимпиадалық

200 метр

Олимпиадалық емес

К-1, К-2 С-1

500 метр 1000 метр

К-1, К-2, К-4 С-1, С-2

Олимпиадалық

Олимпиадалық емес

К-1-4х200м С-2 ,С-1-4х200м

К-1

К-2, К-1-4х200м С-1

К-1, К-2 С-1, С-2

К-1, К-2, К-4

С-2

С-4

К-1, К-2

2000 метр

К-1 С-1

К-1 С-1

5000 метр

К-1 С-1

К-1

10 000 метр

К-1 С-1

К-1

Марафон 20 000 метр

К-1 С-1

К-1 С-1

II разряд

Əлем Чемпионатында Олимпиадалық бағдарлама бойынша ойнатылатын медальдар жиынтығының саны Каноэ

3

Байдарка ерлер

5

Байдарка əйелдер 6

2

Байдарка ерлер

4

Байдарка əйелдер

5

Дəрежелік нормалар (минуттар, секундтар) Класс қайықтар

Қашықтық, метрде

атақтар жəне дəрежелер СШ

СШҮ

I

II

III

I жас.

II жас.

III жас.

Ерлер жəне жасөспірімдер Байдарка К-1

200

0,36

0,41

0,44

0,47

0,50

0,54

0,58

1.02

К-1

500

1.43

1.49

1.55

2.03

2.11

2.16

2.20

2.24

К-1

1000

3.39

3.50

4.04

4.20

4.36

4.50

5.10

5.30

К-1

2000

8.10

8.28

8.56

9.26

9.50

10.30

11.00

11.30

К-1

5000

21.00

21.45

22.45

24.00

25.15

26.45

28.15

29.15

К-1

10 000

44.00

45.30

47.30

50.00

53.00

-

-

-

К-2

200

0,34

0,37

0,40

0,43

0,46

0,50

0,54

0,58

К-2

500

1,34

1,39

1,45

1,52

2.00

2.07

2.14

2.20

К-2

1000

3.20

3.30

3.44

4.00

4.16

4.30

4.50

5.10

К-2

5000

19.10

19.55

20.55

22.00

23.15

24.30

26.00

27.00

К-4

200

0,34

0,36

0,38

0,40

0,43

-

-

-

К-4

500

1.25

1.30

1.36

1.43

1.51

-

-

-

К-4

1000

3.01

3.12

3.24

3.38

3.54

-

-

-

200

0,42

0,44

0,47

0,50

0,53

0,58

1.01

1.05

С-1

500

1.53

1.59

2.05

2.12

2.20

2.35

2.40

2.45

С-1

1000

4.03

4.12

4.26

4.42

4.50

5.10

5.30

5.50

С-1

2000

8.56

9.14

9.40

10.10

10.30

11.00

11.30

12.00

С-1

5000

22.50

23.30

24.30

25.45

27.10

28.30

30.00

31.00

С-1

10 000

47.40

49.20

51.30

54.00

57.00

-

-

-

С-2

200

38,00

41.0

44.0

47.0

51.0

54.0

59.0

1.03

С-2

500

1.45

1.50

1.56

2.04

2.12

2.22

2.30

2.40

С-2

1000

3.42

3.50

4.02

4.22

4.38

4.52

5.12

5.32

С-2

5000

20.30

20.15

22.15

23.30

24.45

26.00

27.00

28.30

С-4

200

-

0,40

0,42

0,43

0,46

-

-

-

С-4

500

1.35

1.40

1.46

1.53

2.01

-

-

-

С-4

1000

3.25

3.32

3.44

3.58

4.14

-

-

-

Байдарка əйелдер жəне қыздар К-1

200

0,43

0,46

0,49

0,52

0,55

0,59

1.03

1.07

К-1

500

1.56

2.01

2.07

2.15

2.23

2.35

2.44

2.50

К-1

1000

4.05

4.14

4.28

4.44

5.00

5.12

5.32

5.54

К-1

2000

9.00

9.16

9.42

10.10

10.30

11.00

11.30

12.00

К-1

5000

22.45

23.30

24.30

25.45

27.00

28.30

30.00

31.00

К-1

10 000

47.40

49.20

51.30

54.00

57.00

-

-

-

К-2

200

0,40

0,44

0,46

0,49

0,52

0,56

1.00

1.07

К-2

500

1.46

1.51

1.57

2.05

2.13

2.24

2.33

2.44

К-2

1000

3.44

3.54

4.06

4.24

4.40

4.52

5.12

5.32

5 СШ 10 СШҮ

1

7

1 СШ 2 СШҮ

2СШ 4 СШҮ

1

4

1 СШ 2 СШҮ

5 СШ 10 СШҮ

1

7

1 СШ 2 СШҮ

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1

8

2 СШ 4 КМС

1

4

1 СШ 2 СШҮ

Қазақстан Республикасы- В ның чемпионаты (23 жасқа деиін) Қазақстан Республикасының чемпионаты (18 жасқа деиін) ТМД елдерінің біріншілігі

К1М, С1М

1

20

5 СШ 10 СШҮ

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1

8

2 СШ 4 СШҮ

ҚР спорттық күнтізбелік жоспарына енгізілген халықаралық жарыстарда

Все категории 3-8 (мужчины, женщины)

1-3

Все категории 1-7 (возраст до 23-х лет).

1-2

Все категории 1-6 (возраст до 18 лет).

1

К1М, С1М

1-4

1-5

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1-4

1-5

К1М, С1М

1

20

5 СШ 10 СШҮ

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1

8

2 СШ 4 СШҮ

К1М, С1М

1

20

15 СШҮ

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1

8

6 СШҮ

А,В К1М, С1М

4-9

20

4 СШҮ 9 1р

2-4

7

1 СШҮ 2 1р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

2-5

8

2 СШҮ 4 1р

2-3

4

1 СШҮ 1 1р

Қазақстан Республикасы- А,В К1М, С1М ның Кубогі жəне спорттық күнтізбелік жоспарға К1Ж,С2М, енгізілген жарыстар С1Ж,С2Ж

3-8

20

4 СШҮ 9 1р

2-3

7

1 СШҮ 1 1р

2-5

8

2 СШҮ 4 1р

2-3

4

1 СШҮ 1 1р

Қазақстан Республикасының чемпионаты (23-ке дейін), ТМД елдерінің біріншіліктері (23-қа дейін)

К1М, С1М

2-6

20

4 СШҮ, 9 1р

1-2

4

1 СШҮ 2 1р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

2-4

8

2 СШҮ, 4 1р

1

3

1 СШҮ, 1 1р

К1М, С1

2-6

20

4 СШҮ, 9 1р

1-2

4

1 СШҮ, 21р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

2-4

8

2 СШҮ, 4 1р

1

3

1 СШҮ, 1 1р

К1М, С1М

1

20

13 1р

К1Ж,С2М С1Ж,С2Ж

1

8

6 1р

Қазақстан Республикасы- В,С ның чемпионаты (18-жасқа дейін), ТМД елдерінің біріншіліктері (19-жасқа дейін)

К1М, С1М

2-6

20

4 СШҮ, 9 1р

1-2

6

1 СШҮ, 2 1р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1-2

8

2 СШҮ, 4 1р

1

4

1 СШҮ, 1 1р

Қазақстан Республикасы- В,С ның чемпионаты (16-жасқа дейін), ТМД елдерінің біріншіліктері (17-жасқа дейін)

К1М, С1М

1-5

20

3 СШҮ, 8 1р

1-2

6

1 СШҮ, 2 1р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1-2

8

2 СШҮ, 4 1р

1

4

1 СШҮ, 1 1р

Өткен жылдың кешенді В,С есебі бойынша облыстың ашық чемпионатында кешенді есеп бойынша 1-2 орын иеленген

К1М, С1М

1

15

4 СШҮ, 9 1р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1

7

2 СШҮ, 4 1р

Қазақстан Республикасы- А,В К1М, С1М ның Кубогі жəне спорттық күнтізбелік жоспарға К1Ж,С2М, енгізілген жарыстар С1Ж,С2Ж

9-20

20

3 1р, 6 2р

3-7

7

1 1р, 2 2р

6-8

8

2 1р, 4 2р

3-4

4

1 1р, 1 2р

Қазақстан Республикасы- В,С ның чемпионаты (23-жасқа дейін), Қазақстан Республикасының чемпионаты (18-жасқа дейін), ТМД елдерінің біріншілігі (23-жасқа дейін) ТМД елдерінің біріншілігі (19-жасқа дейін).

К1М, С1М

7-18

20

3 1р, 6 2р

3-4

7

1 1р, 2 2р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

5-8

8

2 1р, 4 2р

2-3

4

1 1р 2 2р

Қазақстан Республикасы- В,С ның чемпионаты (16-жасқа дейін), ТМД елдерінің біріншілігі (17-жасқа дейін).

К1М, С1М

6-15

20

3 1р, 62р

3-4

6

1 1р, 2 2р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

3-6

8

2 1 р, 4 2р

2-3

4

1 1р, 2 2р

Өткен жылдың кешенді В,С есебі бойынша облыстың ашық чемпионатында кешенді есеп бойынша 1-2 орын иеленген

К1М, С1М

1

15

3 СШҮ, 6 1р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1

7

2 СШҮ, 3 1р

Облыстың чемпионаты республиканские чемпионаты республикалық чемпионаттар ДСО жəне ведомстволар. Қалалық жəне облыс орталықтары чемпионаттары

К1М, С1М

1-5

15

3 1р, 6 2р

1-2

4

1 1р, 2 2р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1-3

6

2 1р, 4 2р

1

3

1 1р, 1 2р

Қазақстан Республикасы- В,С ның чемпионаты (23-жасқа дейін), Қазақстан Республикасының чемпионаты (18-жасқа дейін), ТМД елдерінің біріншілігі (23-жасқа дейін). ТМД елдерінің біріншілігі (19-жасқа дейін).

К1М, С1М

14-22

25

3 2р, 6 3р

5-6

7

1 1р, 2 2р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

5-11

15

2 2р, 4 3р

4

5

1 1р, 2 2р

Қазақстан Республикасы- В,С ның чемпионаты (16-жасқа дейін), ТМД елдерінің біріншілігі (17-жасқа дейін).

К1М, С1М

16-22

25

3 2р, 6 3р

5-6

7

1 1р, 2 2р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

7-11

15

2 2р, 4 3р

4

5

1 1р, 2 2р

Өткен жылдың кешенді В,С есебі бойынша облыстың ашық чемпионатында кешенді есеп бойынша 1-2 орын иеленген

К1М, С1М

14-22

25

3 2р, 6 3р

6-8

8

1 2р, 2 2р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

5-11

15

2 2р, 4 3р

5-7

9

1 2р, 2 3р

К1М, С1М

1-13

25

10 3р,

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1-4

15

6 3р

Өткен жылдың кешенді В,С есебі бойынша облыстың ашық чемпионатында кешенді есеп бойынша 1-2 орын иеленген

К1М, С1М

9-18

20

3 2р, 6 3р

4-6

8

1 2р, 2 3р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

4-12

15

2 2р, 4 3р

2-4

6

1 2р, 2 3р

Облыстың чемпионаты республиканские чемпионаты республикалық чемпионаттар ДСО жəне ведомстволар. Қалалық жəне облыс орталықтары чемпионаттары

В,С

К1М, С1М

6-11

18

3 2р, 6 3р

3-4

4

1 2р, 2 3р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

4-9

15

2 2р, 4 3р

2-3

4

1 2р, 1 3р

Облыс біріншіліктері.

В,С

К1М, С1М

1-3

13

3 2р, 6 3р

1

4

1 2р, 2 3р

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1

6

2 2р, 4 3р

1

3

1 2р, 1 3р

К1М, С1М

12-20

25

3 3р, 6 6р

6-8

10

1 3р, 2 бр

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

10-13

15

2 3р, 4 бр

5-7

8

1 3р, 1 бр

К1М, С1М

1-10

25

25 бр

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1-8

15

15 бр

К1М, С1М

4-12

13

3 3р, 6 бр

2-3

4

1 3р, 2 бр

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

2-4

6

2 3р, 4 бр

2

3

1 3р, 1 бр

К1М, С1М

6-15

20

3 3р, 6 бр

3-5

5

1 2р, 2 бр

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

4-12

15

2 3р, 4 бр

2-4

4

1 2р, 2 бр

К1М, С1М

1-3

13

3 3р, 6 3р

1

4

1 2р, 2 бр

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж

1

6

2 3р, 4 бр

1

3

1 2р, 1 бр

В

В,С

III разряд Облыстың чемпионаты республикалық чемпионаттар ДСО жəне ведомстволар. Қалалық жəне облыс орталықтары чемпионаттары

В,С

Облыстың чемпионаты республикалық чемпионаттар ДСО жəне ведомстволар. Қалалық жəне облыс орталықтары чемпионаттары

В,С

Қала чемпионаттары

В,С

Каноэ ерлер жəне жасөспірімдер С-1

20

20

4

Каноэ əйелдер

1-3

8

Əлем Чемпионатында Олимпиадалық емес бағдарлама бойынша ойнатылатын медальдар комплектінің саны Каноэ ерлер

Командалық жарыстар

Мини- Қатысу- Иеле- Мини- Қатысумалды шылар нетін малды шылар қатысу- квали- орын қатысу- квалишылар фикашылар фикасаны циясы саны циясы

1

Өткен жылдың кешнді В,С есебі бойынша Облыстың ашық чемпионатында кешенді есеп бойынша 1-2 орын иеленген

Қашықтықтар

Жеке жарыстар

1-2

Спорт Қазақстан Республикасышеберіне ның чемпионаты, үміткер ТМД елдерінің чемпионаттары

I разряд

қашықтықтар

К1Ж,С2М, С1Ж,С2Ж А,В К1М, С1М

Өткен жылдың кешенді В есебі бойынша Облыстың ашық чемпионатында кешенді есеп бойынша 1-2 орын иеленген

Олимпиадалық

Екілікте орын иелену

Жарыстар

А,В К1М, С1М

Олимпиадалық

Жекелей орын иелену

ҚР Кубогі, ҚР КЧ, ҚР ЖЧ (ересектер)

Тип Категории

Иеленетін орын

Қазақстан Республикасының Кубогі ҚР спорттық күнтізбе жоспарына енгізілген Республикалық жарыстарда

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

1

Жарыстар

Соревнования

ҚР спорт Қазақстан Республишебері касының чемпионаты ТМД елдерінің чемпионаты

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

Қазақстан Республикасының Спартакиадасы

марафон

юниорлар

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

Студенттер арасында Қазақстан Республикасының турнирі

17-18 жастағылар арысындағы Қазақстан Республикасының біріншілігі

1000

15-16

Олимпиадалық, Олимпиадалық емес

1–2

23 жасқа дейінгі жастар арасында Қазақстан Республикасының біріншілігі

500

17-18

Олимпиадалық

Студенттер арасында Əлем чемпионаты

Қазақстан Республикасының оқушылар Спартакиадасы

200

Əлем біріншіліктері Екілікте орын иелену

Азия ойындары

Қашықтық, м

балалар

Бағдарламалар нөмірлері

Жекелей орын иелену

Жастар арасында Əлем Чемпионаты

Топ

11-12

Қазақстан Республикасының Спорт шебері

10 элемент

Акробатикалық жолда секіру №

Жарыстар

Спорт жəне дене шынықтыру бірлестіктері арасындағы ҚР біріншілігі

78 82 87.5 89

Ерлер 62.0 59.0 56.0

БАЙДАРКА МЕН КАНОЭДЕ ЕСУ Қазақстан Республикасының Халықаралық дəрежедегі спорт шебері

К-2

ҚР Спорт шеберіне үміткер

6 7 9.5 11

Ұпай сомасы Ерлер Əйелдер 79 77 75 74.5 72 71.5

Спорт шебері Спорт шеберінен үміткер 1 дəреже

МК 11 12.5 14

Қыздар ЕК 11 12.5 14

АКАДЕМИЯЛЫҚ ЕСУ Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері Олимпиада ойындарында 8-16 орын иелену; əлем чемпионаттарында 7-15 орын иелену; Азия ойындарында 1-6 орын иелену; Азия чемпионатында 1-4 орын иелену; Жастар арасындағы əлем чемпионаттарында 3-8 орын иелену; Азия кубогында 1-2 орын иелену. Қазақстан Республикасының спорт шебері Жастар арасындағы əлем чемпионаттарында 8-16 орын иелену; Азия ойындарында 7-10 орын иелену; Азия чемпионатында 5-7 орын иелену; Азия кубогында 3-4 орын иелену; 18 жасқа дейінгі жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионатында 1-4 орын иелену; Қазақстан Республикасының чемпионатында 1-х (жалғыз) 2000м қашықтықта 1-х жеңіл/салмақ, үш өңірден кемінде 12 экипаж қатысса 1-3 орын; Қазақстан Республикасының чемпионатында 2000м қашықтықта 2-х жеңіл/салмақ, 2 ж/салмақ 2 (тұтқашысыз екеу), 2х (жұп екеу) үш өңірден кемінде 10 экипаж қатысса 1-3 орын иелену; Қазақстан Республикасының чемпионатында 2000м қашықтықта 4 -х (тұтқашысыз төртеу), 4– (жұп төртеу), 8+ (сегіздік) үш өңірден кемінде 6 экипаж қатысса 1 орын иелену. Қазақстан Республикасы спорт шеберіне үміткер ҚР чемпионатында қайық кластары 1х (жалғыз), 1 х жеңіл/салмақ 2000м қашықтықта, үш өңірден кемінде 12 экипаж қатысса 4-6 орын иелену; Қазақстан Республикасының чемпионатында қайық кластары 2-х жеңіл/салмақ, 2 ж/салмақ 2 (тұтқашысыз екеу), 2х (жұп екеу) 2000м қашықтықта үш өңірден кемінде 12 экипаж қатысса 3-5 орын иелену; Қазақстан Республикасының чемпионатында 2000м қашықтықта 4 -х (тұтқашысыз төртеу), 4– (жұп төртеу) үш өңірден кемінде 6 экипаж қатысса 2-4 орын иелену; Жасөспірімдер арасындағы ҚР біріншілігінде қайық кластары 1х (жалғыз), 2000м, 1500 м қашықтықта, үш өңірден кемінде 12 экипаж қатысса 1-3 орын иелену; Жасөспірімдер арасындағы ҚР біріншілігінде қайық кластары 2– (тұтқашысыз екеу), 2х (жұп екеу) 2000м, 1500 м қашықтықта үш өңірден кемінде 10 экипаж қатысса 1-2 орын иелену; Жасөспірімдер арасындағы ҚР біріншілігінде қайық кластары 4– (тұтқашысыз төртеу) жəне 4х (жұп төртеу) 2000м, қашықтықта үш өңірден кемінде 6 экипаж қатысса 1-2 орын иелену. І разряд ҚР чемпионатында қайықтардың барлық класында 1х, 2х, 2-, 4х, 4– 2000 м қашықтыққа 7-9 орын иелену; ҚР чемпионатында қайықтардың 1х класында 2000 м, 1500м қашықтыққа 4-6 орын иелену; ҚР чемпионатында қайықтардың 2х, 2-, 4х, 4– класында 2000 м, 1500 м қашықтыққа 3-5 орын иелену. ІІ спорттық разряд ҚР чемпионатында қайықтардың барлық класында 1х, 2х, 2-, 4х, 4– 2000 м қашықтыққа 10-12 орын иелену; ҚР чемпионатында қайықтардың 1х, 2х, 2-, 4х, 4– класында 2000 м, 1500 м қашықтыққа 7-9 орын иелену. ІІІ разряд Ересектер мен жастар арасындағы кез келген көлемдегі жарыстарда 1 орынды иелену, егер финалда 4 команда (қайықтар) қатысса. І Жасөспірімдік разряд ұлдар мен қыздарға арналған кез келген көлемдегі жарыстарда 1 орынды иелену, егер топтасуда ІІ жасөспірімдер разрядынан 4 команда (қайықтар) қатысса. ІІ Жасөспірімдік разряд Жасөспірімдер мен қыздарға арналған кез келген көлемдегі жарыстарда 2 орынды иелену, егер топтасуда ІІ жасөспірімдер разрядынан 4 команда (қайықтар) қатысса немесе Жасөспірімдер мен қыздарға арналған кез келген көлемдегі 4 команда (қайықтар) қатысқан жарыста 1 орынды иелену.

1–3

Қазақстан Республикасының Спорт шебері Спорт атақтары мен дəрежелерін беру үшін нормалар мен оларды орындау шарттары ХГФ күнтізбесіне (кемінде 6 ел қатысқан жағдайда), чемпионаттарда, Республика Кубогында немесе екі рет Жастар чемпионатында немесе ОРБЖСМ мен БЖСМ арасындағы ҚРЧ енгізілген ресми жарыстарда екі жаттығудың нəтижесі бойынша беріледі. Спорт шеберінен үміткер мен 1 дəреже Қазақстан Республикасының, облыстар мен Алматы жəне Астана қ.қ. чемпионаттарында, Біріншіліктерінде екі жаттығу нəтижесі бойынша беріледі. Батутта жеке секірулер жасағанда ұпай саны техниканы бағалаудың 1-формуласы бойынша есептеледі (бесеуден ең жоғарғы жəне ең төменгі баға ескерілмейді, қалған үшеуден орташа баға есептеліп, үшке көбейтіледі) + қиындық + уақыт (синхроаппарат). Егер талаптардың біреуі орындалмаса, разряд берілмейді. Қазақстан Республикасының Спорт шебері спорттық атағы 14 жастан бастап беріледі, Спорт шеберінен үміткер атағы 12 жастан бастап беріледі, І спорттық дəреже 9 жастан бастап беріледі.

Дəрежесі: Қыздар

15

www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

Қала біріншіліктері

В,С

I жасөспірімдер разряды

Кез келеген масштабтағы жарыстар

Жасөспірімдер арасында 1-ші жасөспірімдер разрядты 3 спортшыны жеңу немесе 2-ші жасөспірімдер разрядты 6 спортшыны жеңу.

II жасөспірімдер разряды

Кез келеген масштабтағы жарыстар

Жасөспірімдер арасында 2-ші жасөспірімдер разрядты 3 спортшыны жеңу немесе 3-ші жасөспірімдер разрядты 6 спортшыны жеңу.

III жасөс- Кез келеген масштабтағы пірімдер жарыстар разряды

Жасөспірімдер арасында 3-ші жасөспірімдер разрядты 3 спортшыны жеңу немесе айналысуды жаңа бастаған 6 спортшыны жеңу.

Халықаралық Каноэ федерациясы жасаған əлемдік рейтинг негізінде дəрежелерді беру тəртібі: СШ 1 – 100 аралығында СШҮ 101 – 120 аралығында Дəрежені орындаудың талаптары; Қазақстан Республикасының спорттық-бұқаралық іс-шаралардың күнтізбелік жоспарына енгізілген жарыстардың негізінде разрядтар беріледі СШ, СШҮ атақтары– бас төрешілер алқасында 2 республикалық деңгейдегі төрешіден кем емес болған жағдайда беріледі Қысқартылған жəне қолданылған ұғымдар: К1М категория «Каяк-ерлер» К1Ж категория «Каяк-əйелдер» С1М категория «Каноэ-бірлік, ерлер» С2М категория «Каноэ-екеулік, ерлер» С2Ж категория «Каноэ-екеулік,əйелдер» Б.р Дəреже жоқ.

(Жалғасы бар).


16

www.egemen.kz

55 56

Тапсыру мерзімі – 15 сəуір Срок представления –15 апреля 57

БСН коды код БИН

А

Б

1

Негізгі қорлардың барлығы – қызметтің негізгі түрі Всего основных фондов – основного вида деятельности Материалдық негізгі қорлар Материальные основные фонды Ғимараттар Здания тұрғын ғимараттар жилые здания тұрғын емес ғимараттар нежилые здания оның ішінде: из них: мəдени-ойын-сауық мақсатындағы ғимараттар здания культурно-развлекательного назначения қонақ үйлер мен мейрамханалар гостиницы и рестораны ғибадат үйлері ретінде пайдаланылатын жəне діни қызметке арналған ғимараттар здания, используемые как молитвенные дома и для религиозной деятельности тарихи немесе күзетілетін ескерткіштер исторические или охраняемые памятники Имараттар Сооружения беріліс құрылғылары передаточные устройства оның ішінде: из них: магистралдық құбырлар, байланыс желілері жəне энергетикалық (кабельдік) желілер магистральные трубопроводы, линии связи и энергетические (кабельные) линии азаматтық құрылыстың басқа да объектілері другие объекты гражданского строительства спорт жəне демалыс орындарына арналған имараттар сооружения для спорта и мест отдыха Машиналар мен жабдықтар Машины и оборудование көлік құралдары мен жабдықтары транспортные средства и оборудование автомобильдер, тіркемелер жəне жартылай тіркемелер автомобили, прицепы и полуприцепы кемелер мен қайықтар суда и лодки темір жол локомотивтері, моторлы трамвай вагондары жəне жылжымалы құрам локомотивы железнодорожные, вагоны моторные трамвайные и подвижной состав əуеге ұшу аппараттары жəне ғарыштық ұшу аппараттары аппараты летательные воздушные и космические летательные аппараты Өзге де машиналар мен жабдықтар Прочие машины и оборудование оның ішінде: из них: турбиналар турбины гидравликалық күш беретін жабдықтар оборудование гидравлическое силовое көтергіш-көлік жабдықтары оборудование подъемно-транспортное ауыл жəне орман шаруашылығына арналған өзге де машиналар машины для сельского и лесного хозяйства прочие металдарды өңдеуге арналған станоктар станки для обработки металлов металлургияға арналған машиналар машины для металлургии кен өндіру өнеркəсібіне арналған машиналар машины для горнодобывающей промышленности əмбебап өздігінен жүретіндерді қоса алғанда, бульдозерлер бульдозеры, включая универсальные, самоходные грейдерлер (автогрейдерлер) жəне өздігінен жүретін тегістеуіштер грейдеры (автогрейдеры) и планировщики самоходные өздігінен жүретін скреперлер скреперы самоходные таптағыш машиналар мен өздігінен жүретін жол аунақтары машины трамбовочные и катки дорожные самоходные бір шөмішті, өздігінен жүретін фронталды тиегіштер погрузчики одноковшовые фронтальные самоходные бір шөмішті механикалық өздігінен жүретін экскаваторлар жəне кабинасы 360 градусқа бұрылатын шөмішті тиегіштер (толық бұрылатын машиналар) (бір шөмішті фронталды тиегіштерден басқа) экскаваторы одноковшовые механические самоходные и погрузчики ковшовые с поворотом кабины на 360 градусов (машины полноповоротные) (кроме погрузчиков одноковшовых фронтальных) шынжыр табанды тракторлар тракторы гусеничные тағам өнімдерін, сусындарды жəне темекі өнімдерін өңдеуге арналған жабдық, оның бөліктерінен басқа оборудование для обработки продуктов пищевых, напитков и изделий табачных, кроме ее частей компьютерлер жəне шалғай жабдықтар компьютеры и периферийное оборудование оның ішінде: из них: электрондық-есептеуіш техника, оның бөлшектері мен керекжарақтары техника электронно-вычислитенльная, ее детали и принадлежности

2 3 4 5

6

7 8

9

10 11

12

13

14

15 16

17

18 19

20

21

22 23

24 25

26 27 28

29

30

31 32

33

34

35 36

37

38

1

2

3

4

5

оның ішінде төтенше жағдай-лар салдарынан из них в результате чрезвычай-ных ситуаций қайта бағалау есебінен за счет переоцен-ки өзге де жағдай-лар бойынша по прочим причинам оның ішінде тəркілеу бойыншаиз них по конфиска-ции

Есепті жылы істен шыққаны Выбыло в отчетном году

негізгі қорлар- дың есептен шығарылғанысписано основных фондов

өзге де себептер бойын-ша по прочим причи-нам

Есепті жылы түскені Поступило в отчетном году

Жыл басына бастапқы құн бойынша негізгі қорлардың қолда бары Наличие основных фондов по первоначаль-ной стоимости на начало года жаңа негізгі қорлар- дың іске қосылға-ны введено в действие новых основных фондов қайта бағалау есебінен за счет перео-ценки

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

6

7

8

9

Жыл соңына бастапқы құны бойынша негізгі қорлардың қолда бары Наличие основных фондов по первоначаль-ной стоимости на конец года Жыл соңына теңгерімдік құны бойынша негізгі қорлардың қолда бары Наличие основных фондов по балансовой стоимости на конец года

1. Негізгі қызмет түрі бойынша негізгі қорлардың қолда бары жəне қозғалысы туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о наличии и движении основных фондов по основному виду деятельности, тысяч тенге

10

58 59

1

2. Негізгі қызмет түрі бойынша негізгі қорлардың шығындары мен өтелімі туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о затратах и амортизации основных фондов по основному виду деятельности, тысяч тенге

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

11

1 1

2 3 4 5

6 7

8

9 10 11

12

13

14 15 16 17 18 19

20 21

22 23 24 25 26 27 28

29

30 31 32

33

34

35

36

37

38

39 40 41 42 43 44 45 46

Негізгі қорлардың барлығы – қызметтің негізгі түрі Всего основных фондов – основного вида деятельности Материалдық негізгі қорлар (негізгі құралдар) Материальные основные фонды (основные средства) Ғимараттар Здания тұрғын ғимараттар жилые здания тұрғын емес ғимараттар нежилые здания оның ішінде: из них: мəдени ойын-сауық мақсатындағы ғимараттар здания культурно-развлекательного назначения қонақ үйлер мен мейрамханалар гостиницы и рестораны ғибадат үйлері ретінде пайдаланылатын жəне діни қызметке арналған ғимараттар здания, используемые как молитвенные дома и для религиозной деятельности тарихи немесе күзетілетін ескерткіштер исторические или охраняемые памятники Имараттар Сооружения беріліс құрылғылары передаточные устройства оның ішінде: из них: магистралдық құбырлар, байланыс желілері жəне энергетикалық (кабельдік) желілер магистральные трубопроводы, линии связи и энергетические (кабельные) линии азаматтық құрылыстың басқа объектілері другие объекты гражданского строительства оның ішінде: из них: спорт жəне демалыс орындарына арналған имараттар сооружения для спорта и мест отдыха Машиналар мен жабдықтар Машины и оборудование көлік құралдары мен жабдықтары транспортные средства и оборудование автомобильдер, тіркемелер жəне жартылай тіркемелер автомобили, прицепы и полуприцепы кемелер мен қайықтар суда и лодки темір жол локомотивтері, моторлы трамвай вагондары жəне жылжымалы құрам локомотивы железнодорожные, вагоны моторные трамвайные и подвижной состав əуеге ұшу аппараттары жəне ғарыштық ұшу аппараттары аппараты летательные воздушные и космические летательные аппараты Өзге де машиналар мен жабдықтар Прочие машины и оборудование оның ішінде: из них: турбиналар турбины гидравликалық күш беретін жабдықтар оборудование гидравлическое силовое көтергіш-көлік жабдықтары оборудование подъемно-транспортное ауыл жəне орман шаруашылығына арналған өзге де машиналар машины для сельского и лесного хозяйства прочие металдарды өңдеуге арналған станоктар станки для обработки металлов металлургияға арналған машиналар машины для металлургии кен өндіру өнеркəсібіне арналған машиналар машины для горнодобывающей промышленности өздігінен жүретіндерді қоса алғанда əмбебап бульдозерлер бульдозеры, включая универсальные, самоходные грейдерлер (автогрейдерлер) жəне өздігінен жүретін тегістеуіштер грейдеры (автогрейдеры) и планировщики самоходные өздігінен жүретін скреперлер скреперы самоходные таптағыш машиналар мен өздігінен жүретін жол аунақтары машины трамбовочные и катки дорожные самоходные бір шөмішті, өздігінен жүретін фронталды тиегіштер погрузчики одноковшовые фронтальные самоходные бір шөмішті механикалық өздігінен жүретін экскаваторлар жəне кабинасы 360 градусқа бұрылатын шөмішті тиегіштер (толық бұрылатын машиналар) (бір шөмішті фронталды тиегіштерден басқа) экскаваторы одноковшовые механические самоходные и погрузчики ковшовые с поворотом кабины на 360 градусов (машины полноповоротные) (кроме погрузчиков одноковшовых фронтальных) шынжыр табанды тракторлар тракторы гусеничные тағам өнімдерін, сусындарды жəне темекі өнімдерін өңдеуге арналған жабдық, оның бөліктерінен басқа оборудование для обработки продуктов пищевых, напитков и изделий табачных, кроме ее частей компьютерлер жəне шалғай жабдықтар компьютеры и периферийное оборудование оның ішінде: из них: электрондық-есептеуіш техника, оның бөлшектері мен керек-жарақтары техника электронно-вычислитенльная, ее детали и принадлежности электр қозғалтқыштар, генераторлар, трансформаторлар электродвигатели, генераторы и трансформаторы коммуникациялық жабдықтар оборудование коммуникационное сəулелендіру, электромедициналық жəне электротерапевттік жабдықтар оборудование облучающее, электромедицинское и электротерапевтическое Өзге де негізгі құралдар Прочие основные средства Биологиялық активтер Биологические активы Жасамыс жұмыс жəне өнім малы Взрослый рабочий и продуктивный скот Көпжылдық екпеағаштар Многолетние насаждения Басқа топтамаларға енгізілмеген негізгі құралдар Основные фонды, не включенные в другие группировки

2

3

Негізгі қорларды жөндеуге жұмсалған шығындар Затраты на ремонт основных фондов

4

5

Негізгі қорлардың құны Стоимость основных фондов

2 3 4 5 6

6

7

7

8

9 10 11

Материалдық негізгі қорлар (негізгі құралдар) Материальные основные фонды (основные средства) Ғимараттар Здания Имараттар Сооружения Машиналар мен жабдықтар Машины и оборудование Көлік құралдары мен жабдықтары Транспортные средства и оборудование Өзге де машиналар мен жабдықтар Прочие машины и оборудование оның ішінде: из них: компьютерлер жəне шалғай жабдықтар компьютеры и периферийное оборудование оның ішінде: из них: электрондық-есептеуіш техника, оның бөлшектері мен керек-жарақтары техника электронно-вычислитенльная, ее детали и принадлежности Өзге де негізгі құралдар Прочие основные средства Биологиялық активтер Биологические активы Материалдық емес негізгі қорлар (материалдық емес активтер) Нематериальные основные фонды (нематериальные активы)

2

3

4

5

6

7

8

9

Жыл соңына теңгерімдік құн бойынша негізгі қорлардың қолда бары Наличие основных фондов по балансовой стоимости на конец года

54

Есепті жылы істен шыққаны Выбыло в отчетном году Жыл соңына бастапқы құн бойынша негізгі қорлардың қолда бары Наличие основных фондов по первоначальной стоимости на конец года

53

Есепті жылы түскені Поступило в отчетном году

10

11

4. Қайталама қызмет түрлері бойынша негізгі қорлардың шығындары мен өтелімі туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о затратах и амортизации основных фондов по вторичным видам деятельности, тысяч тенге Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

1

2 3 4 5 6

7

8

9 10 11

Материалдық негізгі қорлар (негізгі құралдар) Материальные основные фонды (основные средства) Ғимараттар Здания Имараттар Сооружения Машиналар мен жабдықтар Машины и оборудование Көлік құралдары мен жабдықтары Транспортные средства и оборудование Өзге де машиналар мен жабдықтар Прочие машины и оборудование оның ішінде: из них: компьютерлер жəне шалғай жабдықтар компьютеры и перифе-рийное оборудование оның ішінде: из них: электрондық-есептеуіш техника, оның бөлшектері мен керек-жарақтары техника электронно-вычислитенльная, ее детали и принадлежности Өзге де негізгі құралдар Прочие основные средства Биологиялық активтер Биологические активы Материалдық емес негізгі қорлар (материалдық емес активтер) Нематериальные основные фонды (нематериальные активы)

1

2

Негізгі қорларды жөндеуге жұмсалған шығындар Затраты на ремонт основных фондов

3

4

Негізгі қорлардың құны Стоимость основных фондов

5

6

лизингке берілген переданных в лизинг

52

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

оның ішінде тəркілеу бойынша из них по конфиска-ции

51

3. Қайталама қызмет түрлері бойынша негізгі қорлардың қолда бары жəне қозғалысы туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о наличии и движении основных фондов по вторичным видам деятельности, тысяч тенге

лизингке алынған полученных в лизинг

50

58

өзге де жағдай-лар бойынша по прочим причинам

49

57

күрделі жөндеуге капитальный ремонт

Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуішіне сəйкес (ЭҚЖЖ 01-63, 68-82, 90-93 коды) қызметкерлерінің тізімдік саны 50 адамнан көп кəсіпкерлік қызметпен айналысатын заңды тұлғалар жəне (немесе) олардың құрылымдық бөлімшелері; қызметкерлерінің санына қарамастан мемлекеттік (бюджеттік) мекемелер, денсаулық сақтау жəне білім беру ұйымдары (ЭҚЖЖ 8488 кодтары); банктер, сақтандыру компаниялары, зейнетақы, қоғамдық қорлар, қоғамдық бірлестіктер, діни бірлестіктер (ЭҚЖЖ 64-66, 94-96 кодтары) барлық заңды тұлғалар ұсынады. Представляют юридические лица, занимающиеся предпринимательской деятельностью и (или) их структурные подразделения согласно Общего классификатора видов экономической деятельности (коды ОКЭД 01 – 63, 68-82, 90-93) со списочной численностью работников свыше 50 человек; государственные (бюджетные) учреждения, организации здравоохранения и образования (коды ОКЭД 84 – 88); банки, страховые компании, пенсионные, общественные фонды, общественные объединения, религиозные объединения (коды ОКЭД 64-66, 94-96) - независимо от численности работников.

48

56

қайта бағалау есебінен за счет переоцен-ки

Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына алғашқы статистикалық деректерді тапсырмау, уақытылы тапсырмау жəне дəйексіз деректерді беру «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 381-бабында көзделген əкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. Непредставление, несвоевременное представление и предоставление недостоверных первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики является административным правонарушением, предусмотренным статьей 381 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях». Статистикалық нысан коды 0011104 Негізгі қорлар жағдайы туралы есеп Код статистической формы 0011104 Отчет о состоянии основных фондов 11 Жылдық маусым жыл Есепті кезең Годовая год Отчетный период июнь

47

55

лизингке берілген переданных в лизинг

Статистикалық нысанды www.stat.gov.kz сайтынан алуға болады Статистическую форму можно получить на сайте www.stat.gov.kz

54

лизингке алынған полученных в лизинг

Аумақтық органға тапсырылады Представляется территориальному органу

53

ағымдағы жөндеуге текущий ремонт

46

52

оның ішінде төтенше жағдай-лар салдары-нан из них в результате чрезвычай-ных ситуаций

Статистикалық нысанды толтыруға жұмсалған уақыт, сағат (қажеттiсiн қоршаңыз) Время, затраченное на заполнение статистической формы, час (нужное обвести) 1 сағатқа 1-2 40 сағаттан 2-4 4-8 8-40 дейiн артық до 1 часа более 40 часов

45

51

негізгі қорлар-дың есептен шығарылғаны списано основных фондов

44

Жалпымемлекеттік статистикалық байқау бойынша статистикалық нысан Статистическая форма по общегосударственному статистическому наблюдению

43

Есептен шығарылған негізгі қорлар бойынша өтелім Амортизация по списанным основным фондам

Приложение 1 к приказу Председателя Агентства Республики Казахстан по статистике от ___ ________ 2012 года № ____

50

өзге де жағдай-лар бойын-ша по прочим причи-нам

42

қайта бағалау есебінен за счет переоценки

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 1-қосымша

күрделі жөндеуге капитальный ремонт

Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики

49

Толық өтелінген негізгі қорлар Полностью амортизирован-ные основные фонды

(Жалғасы. Басы өткен 184-нөмірде).

«Негізгі қорлар жағдайы туралы есеп» (0011104 коды, 11 индексі, жылдық кезеңділігі) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық.

жаңа негізгі қорлардың іске қосыл-ғаны введено в действие новых основных фондов

41

48

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 2-қосымша

Материалдық емес негізгі қорлар (материалдық емес активтер) Нематериальные основные фонды (нематериальные активы) Бағдарламалық қамтамасыз ету Программное обеспечение оның ішінде: из них: деректер қорлары базы данных жүйелік жəне қолданбалы бағдарламалық құралдар системные и прикладные программные средства Ойын-сауық жанры, əдебиет жəне өнер туындыларының түпнұсқалары Оригиналы произведений развлекательного жанра, литературы и искусства Лицензиялық келісімдер Лицензионные соглашения Патенттер Патенты Гудвилл Гудвилл Өзге де материалдық емес активтер Прочие нематериальные активы оның ішінде: из них: өндіріс құпиялары («ноу-хау») секреты производства («ноу-хау») ұйымдастырушылық шығындар организационные затраты жалгерлік шарттар арендные договоры

Жыл ішіндегі негізгі қорлар өтелімінің сомасы Сумма амортизации основных фондов за год

40

47

ағымдағы жөндеуге текущий ремонт

Құрылымдық статистика бойынша жалпымемлекеттік статистикалық байқаулардың статистикалық нысандары мен оларды толтыру жөніндегі нұсқаулықтарды бекіту туралы

электр қозғалтқыштар, генераторлар, трансформаторлар электродвигатели, генераторы и трансформаторы коммуникациялық жабдықтар оборудование коммуникационное сəулелендіру, электромедициналық жəне электротерапевттік жабдықтар оборудование облучающее, электромедицинское и электротерапевтическое Өзге де негізгі құралдар Прочие основные средства Биологиялық активтер Биологические активы Жасамыс жұмыс жəне өнім малы Взрослый рабочий и продуктивный скот Көпжылдық екпеағаштар Многолетние насаждения Басқа топтамаларға енгізілмеген негізгі қорлар Основные фонды, не включенные в другие группировки оның ішінде: из них: кітапханалар, ғылымитехникалық ақпарат органдарының, мұрағаттар, мұражайлар мен осы сияқты мекемелердің қорлары фонды библиотек, органов научно-технической инфор-мации, архивов, музеев и подобных учреждений Материалдық емес негізгі қорлар Нематериальные основные фонды Бағдарламалық қамтамасыз ету Программное обеспечение оның ішінде: из них: деректер қорлары базы данных жүйелік жəне қолданбалы бағдарламалық құралдар системные и прикладные программные средства Ойын-сауық жанры, əдебиет жəне өнер туындыларының түпнұсқалары Оригиналы произведений развлекательного жанра, литературы и искусства Лицензиялық келісімдер Лицензионные соглашения Патенттер Патенты Гудвилл Гудвилл Өзге де материалдық емес активтер Прочие нематериальные активы оның ішінде: из них: өндіріс құпиялары («ноу-хау») секреты производства («ноу-хау») ұйымдастырушылық шығындар организационные затраты жалгерлік шарттар арендные договоры

1 Жыл басына бастапқы құн бойынша негізгі қорлардың қолда бары Наличие основных фондов по первоначальной стоимости на начало года

39

Астана қаласы

Есептен шығарылған негізгі қорлар бойынша өтелім Амортизация по списанным основным фондам

№306

Толық өтелінген негізгі қорлар Полностью амортизирован-ные основные фонды

2012 жылғы 1 қараша

Жыл ішіндегі негізгі қорлар өтелімінің сомасы Сумма амортизации основных фондов за год

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің бұйрығы

27 қыркүйек 2013 жыл

7

Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики

3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

13 14 15

Жыл соңына компьютерлер саны, бірлік Количество компьютеров на конец года, единиц Есепті жылғы негізгі қорлардың негізгі қызмет түрі бойынша орташа жылдық құны, мың теңге Среднегодовая стоимость основных фондов за отчетный год по основному виду деятельности, тысяч тенге Есепті жылғы негізгі қорлардың қосалқы қызмет түрлері бойынша орташа жылдық құны, мың теңге Среднегодовая стоимость основных фондов за отчетный год по вторичным видам деятельности, тысяч тенге Есепті жылы жойылған негізгі қорлардың жеткіліксіз өтелінген құны, мың теңге Недоамортизированная стоимость ликвидированных основных фондов за отчетный год, тысяч тенге Жыл бойы қорларға аударылған негізгі қорлардың құны, мың теңге Стоимость основных фондов, переведенных в запасы в течении года, тысяч тенге Жыл ішіндегі материалдық емес активтер өтелімінің сомасы, мың теңге Сумма амортизации нематериальных активов за год, тысяч тенге Жерлерді жақсартуға жұмсалған күрделі шығындар, мың теңге Капитальные затраты на улучшение земель, тысяч тенге Есепке қосылған субъектілердің саны, бірлік Количество субъектов, включенных в отчет, единиц Жыл соңына өндірілмеген активтерге меншік құқығын беруге байланысты шығындар, мың теңге Издержки, связанные с передачей прав собственности на непроизведенные активы на конец года, тысяч тенге Жыл соңына маркетингтік активтер, мың теңге Маркетинговые активы на конец года, тысяч тенге Жыл соңына келісімшарттар, жалға алу шарты жəне лицензиялар, бірлік Контракты, договоры аренды и лицензии на конец года, единиц Жыл соңына құндылықтар, мың теңге Ценности на конец года, тысяч тенге оның ішінде: из них: қымбат металдар мен тастар драгоценные металлы и камни антиквариат жəне басқа көркем өнер туындылары антиквариат и другие художественные предметы басқа құндылықтар другие ценности

Барлығы Всего 1

1 2

3

Аяқталмаған құрылыстың қолда бары, мың теңге Наличие незавершенного строительства, тысяч тенге

5

Инвестициялық мүлік, мың теңге Инвестиционное имущество, тыс. тенге

Микрокредиттік қызмет туралы есеп Отчет о микрокредитной деятельности

Тоқсандық Квартальная

Есепті кезең Отчетный период

тоқсан квартал

Микрокредиттік қызметпен айналысатын заңды тұлғалар тапсырады Представляют юридические лица, осуществляющие деятельность по предоставлению микрокредитов. Табыс ету мерзімі есепті кезеңнен кейінгі 25-ші күн. Срок представления 25-го числа после отчетного периода. БСН коды код БИН

Жыл басына На начало года

Жыл соңына На конец года

1

2

1. Берілген кредиттер туралы ақпаратты көрсетіңіз Укажите информацию о выданных кредитах Жол коды Код строки

А 1

3 4 5 6

М.О. М.П.

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

Б Саны, бірлік Количество, единиц кепілдік мүлікпен қамтамасыз етілгені обеспеченные залоговым имуществом кепілдікпен немесе кепілгерлікпен қамтамасыз етілгені обеспеченные гарантией или поручительством қамтамасыз етілмеген без обеспечения Сомасы, мың теңге Сумма, тысяч тенге Сыйақының орташа өлшемді мөлшерлемесі, % Средневзвешенная ставка вознаграждения, %

2

Қосалқы қызмет түрінің кодын көрсетіңіз (ЭҚЖЖ1) Укажите код вторичного вида деятельности (ОКЭД) Атауы Мекенжайы Наименование__________________________ Адрес__________________________________ Тел.: __________________________________ _______________________________________ Электрондық пошта мекенжайы Адрес электронной почты ________________________________________ Орындаушының аты-жөні жəне телефоны Фамилия и телефон исполнителя ______________________ Телефон ___________________ Басшы Тегі, аты жəне əкесінің аты, қолы (бұдан əрі – Т.А.Ə., қолы) Руководитель_________ Фамилия, имя и отчество, подпись (далее – Ф.И.О, подпись) ____________ Бас бухгалтер Тегі, аты жəне əкесінің аты, қолы(бұдан əрі – Т.А.Ə., қолы) Главный бухгалтер ___ Фамилия, имя и отчество, подпись) (далее – Ф.И.О, подпись) __________

1 ЭҚЖЖ - Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші ОКЭД - Общий классификатор видов экономической деятельности

Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына алғашқы статистикалық деректерді тапсырмау, уақтылы тапсырмау жəне дəйексіз деректерді беру «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 381-бабында көзделген əкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. Непредставление, несвоевременное представление и предоставление недостоверных первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики является административным правонарушением, предусмотренным статьей 381 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях».

1-МКҰ 1-МКО

Жер учаскелерінің қолда бары, мың теңге Наличие земельных участков, тысяч тенге Оның ішінде демалыс мақсаттарына арналған жер учаскелерінің қолда бары жəне өзге де ашық жерлер, мың теңге Из них наличие земельных участков для целей отдыха и прочая открытая земля, тысяч тенге Жер учаскелерінің жалпы ауданы, га Общая площадь земельных участков, га

4

Статистикалық нысанды толтыруға жұмсалған уақыт, сағат (қажеттiсiн қоршаңыз) Время, затраченное на заполнение статистической формы, час (нужное обвести) 1 сағатқа 1-2 40 сағаттан 2-4 4-8 8-40 дейiн артық до 1 часа более 40 часов

Статистикалық нысанды www.stat.gov.kz сайтынан алуға болады Статистическую форму можно получить на сайте www.stat.gov.kz

Статистикалық нысан коды 0071102 Код статистической формы 0071102

5.1 Жер учаскелері мен аяқталмаған құрылыстың нақты қолда бары туралы ақпаратты көрсетіңіз Укажите информацию о наличии земельных участков. незавершенного строительства и инвестиционного имущества Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

Приложение 1 к приказу Председателя Агентства Республики Казахстан по статистике от ___ ________ 2012 года № ____

Аумақтық органға тапсырылады Представляется территориальному органу

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

2

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 3-қосымша

Жалпымемлекеттік статистикалық байқау бойынша статистикалық нысан Статистическая форма по общегосударственному статистическому наблюдению

5. Негізгі қорлар бойынша қосымша ақпарат Дополнительная информация по основным фондам

1

1. Осы «Негізгі қорлар жағдайы туралы есеп» (0011104 коды, 11 индексі, жылдық кезеңділігі) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық (бұдан əрі – Нұсқаулық) «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12-бабы 7) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне «Негізгі қорлар жағдайы туралы есеп» (0011104 коды, 11 индексі, жылдық кезеңділігі) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанының толтырылуын нақтылайды. Егер заңды тұлғалардың құрылымдық жəне оңашаланған бөлімшелеріне статистикалық нысандарды тапсыру бойынша өкілеттілік берілсе, онда олар өзінің орналасқан жері бойынша статистикалық нысанды тапсырады. Егер құрылымдық жəне оңашаланған бөлімшелерде мұндай өкілеттілік жоқ болса, онда статистикалық нысанды заңды тұлға өзінің құрылымдық жəне оңашаланған бөлігінде, олардың орналасқан жерін көрсетумен ұсынады. 2. Осы статистикалық нысанын толтыру мақсатында келесі анықтамалар қолданылады: 1) бастапқы құны – ақшалай қаражат пен оның эквиваленттерін төлеу сомасы жəне активтерді немесе құрылымды сатып алу кезінде олар үшін қарама қарсы ұсынылған əділ құны; 2) биологиялық актив - жануар немесе өсімдік; 3) ғимараттар - көтеретін жəне қалқалайтын немесе үйлескен (көтеретін жəне қалқалайтын) конструкциялардан тұратын, объектінің функционалдық мақсатына орай адамдардың тұруына немесе малдардың паналауына, заттарды сақтауға арналған тұрақты мақсаттар үшін салынған объект; 4) имараттар - инженерлік-құрылыстық объект (құрылыстан басқа), олардың міндеті еңбек мəнін өзгертумен байланысты емес сол немесе басқа техникалық функцияларды орындау арқылы өндіріс процесін жүзеге асыру үшін немесе əртүрлі өндірістік емес функцияларды жүзеге асыру үшін қажет жағдайларды жасау болып табылады; 5) инвестициялық мүлік – қаржылық жалгерлікте жалгерлік төлемдерді, капитал бағасының өсуінен немесе өндірісте қолданудан басқа сондай не басқа да табыстар немесе тауарды жеткізу не қызмет көрсету, не əкімшілік мақсаттарда немесе қалыпты қызмет барысында сату мақсатындағы жеке меншік иелігіндегі немесе жалгердің мүлігі; 6) қызметтің қайталама түрі – бұл үшінші тұлғаға арнап өнімді өндірудің негізгі мақсатынан басқа (тауарлар, қызметтер) жүзеге асыратын қызмет түрі; 7) материалдық негізгі қорлар – субъект тауарлар өндіру немесе жеткізу жəне қызметтер көрсету үшін, басқа субъектілерге жалға беру үшін не əкімшілік мақсаттар үшін пайдаланатын жəне бір жылдан астам уақыт бойы пайдалану көзделген жылжымайтын мүліктерді (жер, ғимараттар, имараттар жəне жерге байланысты басқа да активтер), машиналар мен жабдықтарды қоса алғандағы материалдық-заттық нысаны бар бейақша активтер; 8) материалдық емес негізгі қорлар (материалдық емес активтер) – нақты мəні жоқ, оларды (бір жылдан астам) пайдалануға, ұзақ кезеңде тауарлар (жұмыстар, қызметтер) өндіруге немесе өткізуге жəне əкімшілік мақсаттар мен басқа субъектілерге жалға беруге арналған бейақша активтер оларды: анықтауға болатын; субъектілер бақылайтын; оларды пайдаланудан субъект болашақта экономикалық пайда алуды көздейді; 9) машиналар мен жабдықтар – энергияны, материалдар мен ақпараттарды жаңғыртатын құралдар. Негізгі (басым) мақсатына байланысты машиналар мен жабдықтар түрлі санаттарға бөлінеді; 10) қызметтің негізгі түрі – қосылған құны субъект жүзеге асыратын қызметтің кез келген басқа түрінің қосылған құнынан асатын қызмет түрі болып табылады; 11) негізгі қорлар – тауарларды өндіру немесе жеткізу, нарықтық жəне нарықтық емес қызметтер көрсету, жалға беру немесе əкімшілік мақсаттар үшін пайдаланылатын жəне мынадай: оларды бір жылдан астам уақыт бойы пайдалану көзделетін; болашақтағы экономикалық тиімділіктер осындай активтерге байланысты болуы мүмкін; активтің құны дəл анықталуы мүмкін талаптарға жауап беретін материалдық жəне материалдық емес бейақша активтер; 12) негізгі қорлардың өтелімі – бұл оны пайдалы қолдану мерзімі ішінде активтің өтелетін құнының шығыстарына жүйелі түрде бөлу; 13) теңгерімдік құны – жиналған өтелімді жəне құнсызданудың шығындарын шегеруден кейінгі активті мойындау құны; 14) тұрғын ғимарат – жалпы мүлік болып табылатын, негізінен тұрғын үй-жайдан, сондай-ақ тұрғын емес үй-жай жəне өзге де бөліктерден тұратын құрылыс. Егер жалпы пайдалы алаңның жартысынан азы тұрғындық мақсат үшін пайдаланылса, ғимарат оның мақсатты дизайнына сəйкес тұрғын емес ғимарат ретінде жіктеледі; 15) тұрғын емес ғимарат – негізінен пайдаланылатын немесе тұрғын емес мақсаттарға арналған құрылыс. Егер жалпы пайдалы алаңның жартысы тұрғындық мақсаттар үшін пайдаланылса, ғимарат тұрғындық ретінде жіктеледі. 3. Негізгі қорлардың жəне материалдық емес активтердің түрлері бойынша ақпарат негізгі қорлардың мемлекеттік жіктеушісіне сəйкес толтырылады. 4-бөлімнің 1-бағаны бойынша бухгалтерлік есепте жəне есептілікте көрсетілген, тек есепті жылы есептелген кəсіпорынға меншік құқығында, шаруашылық жүргізу немесе жедел басқаруға тиесілі негізгі қорлар бойынша, сондай-ақ ұзақ мерзімді жалға алынған өтелім сомасы көрсетіледі. Тек есепті жылы есептелген негізгі қорлар өтелімінен, жыл соңына кəсіпорындардың теңгерімде болған негізгі қорларды пайдаланғаннан бастап қорланған өтелімді ажыратқан жөн. Есепті жылы түскен негізгі қорлар бойынша өтелім сомасы осы кəсіпорынның тек есептелген бөлігінде ескеріледі, ал олардың жинақталған күні түскен өтелім сомасын 4-бағанына енгізбеген жөн. Тиісінше істен шығарылған негізгі қорлар бойынша есепті жылы негізгі қорларды істен шығарғанға дейінгі осы кəсіпорын есептеген өтелім сомасы 4-бағанына енгізіледі. Негізгі қорлардың орташа жылдық құны есепті жылдың басына жəне соңына субъектінің барлық негізгі қорлардың бастапқы құнының жартысын қосқанда алынған соманы жəне есепті жылдың барлық қалған айлардың бірінші күніне негізгі қорлардың құнын 12-ге бөлумен анықталады. 4. Арифметикалық-логикалық бақылау: 1) 1-бөлім «Негізгі қызмет түрі бойынша негізгі қорлардың қолда бары жəне қозғалысы туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге»: 10-баған = 1-4 бағандар сомасына – 5, 7, 8-бағандар сомасы əрбір жол үшін 5-баған ≥ 6-бағанға əрбір жол үшін 8-баған ≥ 9-бағанға əрбір жол үшін 1-жол = 2, 48-жолдар сомасына əрбір баған үшін 2-жол = 3, 10, 15, 42, 43, 46-жолдар сомасына əрбір баған үшін 3-жол = 4, 5-жолдар сомасына əрбір баған үшін 5-жол ≥ 6-9-жолдар сомасына əрбір баған үшін 10-жол = 11, 13-жолдар сомасына əрбір баған үшін 11-жол ≥ 12-жолда əрбір баған үшін 15-жол = 16, 21-жолдар сомасына əрбір баған үшін 16-жол ≥ 17-20-жолдар сомасына əрбір баған үшін 21-жол ≥ 22-37, 39, 40, 41-жолдар сомасына əрбір баған үшін 37-жол ≥ 38-жолдан əрбір баған үшін 43-жол = 44, 45-жолдар сомасына əрбір баған үшін 46-жол ≥ 47-жолда əрбір баған үшін 48-жол = 49-56-жолдар сомасына əрбір баған үшін 49-жол ≥ 50, 51-жолдар сомасына əрбір баған үшін 56-жол ≥ 57-59-жолдар сомасына əрбір баған үшін 2) 2-бөлім «Негізгі қызмет түрі бойынша негізгі қорлардың шығындары мен өтелімі туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге»: 1-жол = 2, 47-жолдар сомасына əрбір баған үшін 2-жол = 3, 10, 15, 42, 43, 46-жолдар сомасына əрбір баған үшін 3-жол = 4, 5-жолдар сомасына əрбір баған үшін 5-жол ≥ 6-9-жолдар сомасына əрбір баған үшін 10-жол = 11, 13-жолдар сомасына əрбір баған үшін 11-жол ≥ 12-жолда əрбір баған үшін 13-жол ≥ 14-жолда əрбір баған үшін 15-жол = 16, 21-жолдар сомасына əрбір баған үшін 16-жол = 17-20-жолдар сомасына əрбір баған үшін 21-жол ≥ 22-37, 39, 40, 41-жолдар сомасына əрбір баған үшін 37-жол ≥ 38-жолда əрбір баған үшін 43-жол = 44, 45-жолдар сомасына əрбір баған үшін 47-жол = 48-55-жолдар сомасына əрбір баған үшін 48-жол ≥ 49, 50-жолдар сомасына əрбір баған үшін 55-жол ≥ 56-58-жолдар сомасына əрбір баған үшін 3) 3-бөлім «Қосалқы қызмет түрлері бойынша негізгі қорлардың қолда бары жəне қозғалысы туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге»: 10-баған = 1-4-бағандар сомасына – 5, 7, 8-бағандар сомасы əрбір жол үшін 5-баған ≥ 6-бағанға əрбір жол үшін 8-баған ≥ 9-бағанға əрбір жол үшін 1-жол = 2, 3, 4, 9, 10-жолдар сомасына əрбір баған үшін 4-жол = 5, 6-жолдар сомасына əрбір баған үшін 6-жол ≥ 7-жолда əрбір баған үшін 7-жол ≥ 8-жолда əрбір баған үшін 4) 4-бөлім «Қосалқы қызмет түрлері бойынша негізгі қорлардың шығындары мен өтелімі туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге»: 1-жол = 2, 3, 4, 9, 10-жолдар сомасына əрбір баған үшін 4-жол = 5, 6-жолдар сомасына əрбір баған үшін 6-жол ≥ 7-жолда əрбір баған үшін 7-жол ≥ 8-жолда əрбір баған үшін 5) 5-бөлім «Негізгі қорлар бойынша қосымша ақпарат»: 12-жол ≥ 13-15-жолдар сомасына.

Берілген Выданные жеке тұлғаларға физическим заңды тұлғаларға юридичелицам ским лицам қысқа ұзақ қысқа ұзақ мерзiмдi мерзiмдi мерзiмдi мерзiмдi краткосрочные долгосрочные краткосрочные долгосрочные 1 2 3 4

2. Кəсіпорынның кредиттік портфелі туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о кредитном портфеле предприятия, тысяч тенге Жол коды Код строки

А 1 2 3

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

Б Барлығы Всего Жеке тұлғалар бойынша По физическим лицам Заңды тұлғалар бойынша По юридическим лицам

Кезең басындағы Кезең бойынша Кезең кредиттік кредиттік аяғындағы портфель портфельді өтеу кредиттік Кредитный Погашение портфель портфель на кредитного Кредитный начало периода портфеля за портфель на период конец периода 1 2 3

(Жалғасы 17-бетте).

Мерзімі 30 күннен көп тəуекелдік портфель Рисковый портфель сроком более 30 дней 4


(Жалғасы. Басы 16-бетте). 3. Берілген кредиттер туралы ақпаратты кредит беру мақсаттары бойынша көрсетіңіз Укажите информацию о выданных кредитах по целям кредитования Көрсеткіштер атауы Наименование показателей Б Жеке тұлғаларға Физическим лицам тұтыну мақсаттарына на потребительские цели кəсіпкерлік мақсаттарға на предпринимательские цели Заңды тұлғаларға Юридическим лицам айналым қаражатын толтыруға пополнение оборотных средств бизнес ашу открытие бизнеса негiзгi құрал-жабдықтар сатып алу приобретение основных средств жаңа құрылыс жəне объектiлердi қайта жаңарту үшiн новое строительство и реконструкцию объектов өзге де кəсіпкерлік мақсаттарға прочие предпринимательские цели

Жол коды Код строки А 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Саны, бірлік Количество, единиц 1

А

Сомасы, мың теңге Сумма, тысяч тенге 2

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей Б Барлығы Всего Меншікті қаражат – барлығы Собственные средства – всего Тартылған қаражат – барлығы Привлеченные средства – всего бюджеттік қаражат бюджетные средства ауыл шаруашылығын қаржылық қолдау қоры фонд финансовой поддержки сельского хозяйства шағын кəсіпкерлікті дамыту қоры фонд развития малого предпринимательства қарыз қаражаттары заемные средства банк қарыздары займы банков банктен тыс заңды тұлғалардың қарызы займы внебанковских юридических лиц жеке тұлғалардың қарыздары займы физических лиц

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

16 17 18 19 20

Атауы Наименование __________________ _____________________

А

Б

1

Саны, бірлік Количество, единиц

2

кепілзат мүлікпен қамтамасыз етілгені обеспеченные залоговым имуществом

3

Кезең бойынша берілген кредиттердің сомасы Сумма выданных кредитов за период 1

4 5 6

А 1

Сомасы, Саны, бірлік мың теңге Количество, Сумма, единиц тысяч тенге 1 2

2 3

А

2 3 4 5 6 7 8 9 10

А 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

Басшы (Аты-жөні, тегі, қолы) Руководитель ____________________ (Ф.И.О., подпись)______________________ Бас бухгалтер (Аты-жөні, тегі, қолы) Главный бухгалтер ________________ (Ф.И.О., подпись)________________________

15 16 17 18

М.О. М.П.

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 4-қосымша «Микрокредиттік қызмет туралы есеп» (коды 0071102, индексі 1-МКҰ, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұскаулық.

19 20 21 22 23 24

1. Осы «Микрокредиттік қызмет туралы есеп» (коды 0071102, индексі 1-МКҰ, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12 бабы 7) тармақшасына сəйкес əзірленген жəне «Микрокредиттік қызмет туралы есеп» (коды 0071102, индексі 1-МКҰ, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанының толтырылуын нақтылайды. 2. Осы статистикалық нысанын толтыру мақсатында келесі анықтамалар қолданылады: 1) кредиттік портфель – микроқаржылық институттармен берілген, ағымдағы, мерзімі өткен жəне қайта құрылымданған берешекті қосқандағы, есептен шығарылған қарыздар есебінсіз, қарыздар бойынша дебиторлық берешек. Қарыз алушы келісімі бойынша төлем мерзімі ұзартылған немесе кестесі өзгертілген, мерзімінде өтелмеген қарыз қайта құрылымданған болып табылады. Алу бойынша пайыз қарыз портфеліне кірмейді; 2) қысқа мерзімді қарыздар - берілген мерзімі 1 жылдан аспайтын қарыздар; 3) мерзімі 30 күннен көп тəуекелдік портфель (мерзімі өткен берешек) – мерзімі 30 күннен асатын негізгі қарызды өтеудегі бір немесе одан да көп төлемдердің мерзімі өтү бойынша қарыздардың дебиторлық берешек сомасы; 4) сыйақының орташа өлшемді мөлшерлемесі – нақты қалыптасқан жылдық сыйақы ставкаларының орташа мөлшерленген шамасы; 5) ұзақ мерзімді қарыздар - берілген мерзімі 1 жылдан асатын қарыздар. 3. Берілген кредиттер туралы ақпарат кредит беру шарты негізінде толтырылады. Кредит тұтыну бойынша сыйақы мөлшерлемесі, кредит беру мерзіміне тəуелсіз, жылға қайта саналып көрсетіледі. Сыйақының орташа өлшемді мөлшерлемесі берілген кредиттер мен жылдық пайыз ставкалар туындылары сомасының берілген кредиттер сомасына қатынасымен анықталады. Мерзімі 30 күннен көп тəуекелдік портфель (мерзімі өткен берешек) қарыз бойынша дебиторлық берешектің сомасын қамтиды, мерзімі өткен жəне болашақ төлемдерді негізгі қарызды өтеуге есептейді, тек есептелген пайыздар емес. 4. Арифметико-логикалық бақылау: 1) 1-бөлім. «Берілген кредиттер туралы ақпарат»: 1-жолы (1-ден 4 бағандардың сомасы) 3 бөлімнің 1 бағаны бойынша 1 мен 4 жолдардың сомасына 5-жолы (1-ден 4 бағандардың сомасы) 3 бөлімнің 2 бағаны бойынша 1 мен 4 жолдардың сомасына 1-жолы (3, 4 бағандар қосындысы) 5 бөлімнің 1-баған бойынша 1-жолға тең болуы тиіс 5-жолы (3, 4 бағандар қосындысы) 5 бөлімнің 2-баған бойынша 1-жолға тең болуы тиіс 2) 4-бөлім. «Берілген кредиттердің қаржыландыру көздері»: 1-жолы = 4 бөлімнің ∑2,3 жолдар 3-жолы = 4 бөлімнің ∑4,7 жолдар 3) 5-бөлім. «Заңды тұлғаларға берілген кредиттер туралы ақпарат пайдалану бағыттары бойынша»: 1-жолы = 5 бөлімнің ∑2÷20 жолдар əр бағандар үшін.

25

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 5-қосымша

1 2 3 4 5

6 7 8 9 10 11 12 13 14

16

Приложение 1 к приказу Председателя Агентства Республики Казахстан по статистике от ___ ________ 2012 года № ____

17

Аумақтық органға тапсырылады Представляется территориальному органу

Статистикалық нысанды толтыруға жұмсалған уақыт, сағат (қажеттiсiн қоршаңыз) Время, затраченное на заполнение статистической формы, час (нужное обвести) 1 сағатқа 1-2 40 сағаттан 2-4 4-8 8-40 дейiн артық до 1 часа более 40 часов

20

Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына алғашқы статистикалық деректерді тапсырмау, уақтылы тапсырмау жəне дəйексіз деректерді беру «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 381-бабында көзделген əкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. Непредставление, несвоевременное представление и предоставление недостоверных первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики является административным правонарушением, предусмотренным статьей 381 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях».

Микрокредиттік қызмет туралы есеп Отчет о микрокредитной деятельности Есепті кезең Отчетный период

жыл год

Тапсыру мерзімі – 10 сəуір. Срок представления – 10 апреля.

БСН коды код БИН 1. Қызметкерлердің санын көрсетіңіз, адам Укажите численность работников, человек

1 2

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей Б Орташа кезеңдегі тізімдік саны Списочная численность в среднем за период олардың микрокредиттік қызметпен қамтылғандар саны из них занятых микрокредитной деятельностью

Барлығы Всего 1

2. Қарыз алушылар туралы ақпаратты көрсетіңіз, бірлік Укажите информацию о заемщиках, единиц А 1 2

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей Б Жеке тұлғалар - қарыз алушылар Физические лица - заемщики əйелдер женщины

Сомасы, мың теңге Сумма, тысяч тенге Сыйақының орташа өлшемді мөлшерлемесі, % Средневзвешенная ставка вознаграждения, %

Есепті кезеңде За отчетный период 1

Б Барлығы Всего Жеке тұлғалар бойынша По физическим лицам Заңды тұлғалар бойынша По юридическим лицам

18 19

Есепті кезең аяғына На конец отчетного периода 2

Приложение 1 к приказу Председателя Агентства Республики Казахстан по статистике от ___ ________ 2012 года № ____

Аумақтық органға тапсырылады Представляется территориальному органу

Кезең басындағы кредиттік портфель Кредитный портфель на начало периода

Кезең бойынша кредиттік портфельді өтеу Погашение кредитного портфеля за период

Кезең аяғындағы кредиттік портфель Кредитный портфель на конец периода

1

2

3

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей Б Барлығы Всего Меншікті қаражат – барлығы Собственные средства – всего Тартылған қаражат – барлығы Привлеченные средства – всего бюджеттік қаражаттар бюджетные средства шағын кəсіпкерлікті дамыту қоры фонд развития малого предпринимательства ауыл шаруашылығын қаржылық қолдау қоры фонд финансовой поддержки сельского хозяйства қарыз қаражаттары заемные средства банк қарыздары займы банков банктен тыс заңды тұлғалардың қарызы займы внебанковских юридических лиц жеке тұлғалардың қарыздары займы физических лиц

Мерзімі 30 күннен көп тəуекелдік портфель Рисковый портфель сроком более 30 дней 4

Статистикалық нысанды толтыруға жұмсалған уақыт, сағат (қажеттiсiн қоршаңыз) Время, затраченное на заполнение статистической формы, час (нужное обвести) 1 сағатқа 1-2 40 сағаттан 2-4 4-8 8-40 дейiн артық до 1 часа более 40 часов

Статистикалық нысанды www.stat.gov.kz сайтынан алуға болады Статистическую форму можно получить на сайте www.stat.gov.kz

Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына алғашқы статистикалық деректерді тапсырмау, уақтылы тапсырмау жəне дəйексіз деректерді беру «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 381-бабында көзделген əкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. Непредставление, несвоевременное представление и предоставление недостоверных первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики является административным правонарушением, предусмотренным статьей 381 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях». Статистикалық нысан коды 0051102 Код статистической формы 0051102

Кезең бойынша берілген кредиттердің сомасы Сумма выданных кредитов за период 1

Саны, бірлік Количество, единиц 1

Сомасы, мың теңге Сумма, тысяч тенге 2

1-ӨҚ 1-ПФ

Есепті кезең Отчетный период

тоқсан квартал

жыл год

(Аты-жөні, тегі, қолы) (Ф.И.О., подпись___________

Қызметтің қайталама түрі Вторичный вид деятельности

Қызметтің қайталама түрі Вторичный вид деятельности

Қызметтің қайталама түрі Вторичный вид деятельности

Қызметтің қайталама түрі Вторичный вид деятельности

13

3

4

5

6

7

16

10

Б 1 Өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтердің көлемі Объем произведенной продукции, выполненных работ и оказанных услуг өткізілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтердің көлемі объем реализованной продукции, выполненных работ и оказанных услуг кəсіпорын ішінде пайдаланылған өнімдер мен көрсетілген қызметтер продукция и оказанные услуги, использованные внутри предприятия қоймада тұрған жəне сатуға арналған дайын өнімдер қорының өзгеруі, өсуі, кемуі (1320 шоты) изменение запасов готовой продукции, находящихся на складах и предназначенных для продажи, прирост, уменьшение (счет 1320) аяқталмаған өндіріс қалдығының өсуі немесе кемуі (1340 шоты) прирост или уменьшение остатка незавершенного производства (счет 1340)

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

А 1 2 3

4 5 6

7 8

9

10

11

12 13

Бас бухгалтер (Аты-жөні, тегі, қолы) Главный бухгалтер ________________ (Ф.И.О., подпись)________________ 14

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 6-қосымша «Микрокредиттік қызмет туралы есеп» (коды 0061104, индексі 1-МКҰ, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұскаулық 1. Осы «Микрокредиттік қызмет туралы есеп» (коды 0061104, индексі 1-МКҰ, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанының толтырылу жөніндегі нұсқаулық «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12-бабы 7) тармақшасына сəйкес əзірленген жəне «Микрокредиттік қызмет туралы есеп» (коды 0061104, индексі 1-МКҰ, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанының толтырылуын нақтылайды. 2. Осы статистикалық нысанды толтыру мақсатында келесі анықтамалар қолданылады: 1) есепті кезеңдегі қарыз алушылар саны – есепті кезең ішінде қарыз алған клиенттер саны. Егер қарыз алушыда есепті кезең ішінде бірден көп қарыз болса, онда ол бір клиент деп есептеледі. 2) есепті кезең аяғындағы қарыз алушылар саны (белсенді) – есепті кезең аяғындағы жағдай бойынша қолдарында қарызы бар немесе қарыз портфелінің бөлігін өтейтін клиенттер саны; 3) кредиттік портфель – ағымдағы, мерзімі өткен жəне қайта құрылымданған берешекті қосқанда, микроқаржылық институттармен берілген, бірақ есептен шығарылған қарыздар есебінсіз, қарыздар бойынша дебиторлық берешек. Қарыз алушының келісімі бойынша төлем мерзімі ұзартылған немесе кестесі өзгертілген, мерзімінде өтелмеген қарыз қайта құрылымданған болып табылады. Қарыз портфеліне алу бойынша пайыздар кірмейді; 4) қызметкерлердің тізімдік саны – азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша жұмыстарды орындайтын тұлғалардан, сондай-ақ қосымша қызмет бойынша жұмысқа қабылданғандардан еңбек шартының мерзіміне қарамастан қабылданған тұлғалар саны; 5) қысқа мерзімді қарыздар - берілген мерзімі 1 жылдан аспайтын қарыздар; 6) мерзімі 30 күннен көп тəуекелдік портфель (мерзімі өткен берешек) –мерзімі 30 күннен асатын негізгі қарызды өтеудегі бір немесе одан да көп төлемдердің мерзімі өту бойынша қарыздардың дебиторлық берешек сомасы; 7) сыйақының орташа өлшемді мөлшерлемесі – нақты қалыптасқан жылдық сыйақы мөлшерлемелердің орташа мөлшерленген шамасы;

6

Қызметтің қайталама түрі Вторичный вид деятельности

Сомасы, мың теңге Сумма, тысяч тенге 2

Басшы Руководитель______________________

5

8

2

15 16

17 18

Б Материалдық шығындар Материальные затраты шикізаттар мен материалдар сырье и материалы сатылып алынған жартылай фабрикаттар мен құрама бұйым-бөлшектер покупные полуфабрикаты и комплектующие изделия отын топливо энергия энергия тараптық ұйымдар орындаған өндірістік сипаттағы жұмыстар мен қызметтер работы и услуги производственного характера, выполненные сторонними организациями өзге де материалдар прочие материалы Негізгі құралжабдықтар өтелімі Амортизация основных средств Материалдық емес активтер өтелімі Амортизация нематериальных активов Қызметкерлердің жалақы қоры Фонд заработной платы работников Кəсіпорын қаражаты есебінен қызметкерлерге ақшалай жəрдемақы Денежные пособия работникам за счет средств предприятия Өзге де шығындар Прочие затраты шығысқа жатқызылатын салықтар мен басқа да төленетін міндетті төлемдер (корпоративтік табыс салығынсыз, акцизсіз жəне ҚҚС*-сыз) барлығы налоги и другие обязательные платежи, относимые на расходы (без корпоративного подоходного налога, акцизов и НДС*) – всего қызметтік іссапар кезіндегі тəулікақы суточные во время служебных командировок жалгерлік ақы арендная плата тараптық ұйымдар орындаған өндірістік емес сипаттағы қызметтер услуги непроизводственного характера, выполненные сторонними организациями басқа да шығындар другие затраты Шығыстар жиынтығы Итого расходов

6

12

14 15

Б Барлығы Всего Корпоративтік табыс салығы Корпоративный подоходный налог Жеке табыс салығы Индивидуальный подоходный налог Əлеуметтік салық Социальный налог Əлеуметтік сақтандыру бойынша жасалатын аударымдар Отчисления по социальному страхованию Жер салығы Земельный налог Мүлік салығы Налог на имущество Көлік құралдарына салынатын салық Налог на транспортные средства Қосылған құн салығы Налог на добавленную стоимость Акциздер, барлығы Акцизы, всего Жер қойнауын пайдаланушыларға салынатын салықтар жəне арнаулы төлемдер Налоги и специальные платежи недропользователей үстеме пайдаға салынатын салық налог на сверхприбыль жер қойнауын пайдаланушылардың өзге де арнаулы төлемдері прочие специальные платежи недропользователей Басқа да міндетті төлемдер мен алымдар Другие обязательные платежи и сборы Кедендік төлемдер, барлығы Таможенные платежи, всего Жинақтаушы зейнетақы қорына міндетті зейнетақы жарнаны аудару Отчисления обязательных пенсионных взносов в накопительные пенсионные фонды

Есепті кезеңде есептелгені Начислено за отчетный период 1

7

8

Есепті кезеңде нақты аударылғаны Фактически перечислено за отчетный период 2

Соның ішінде мерзімі Барлығы өткендер Всего Из нее просроченная 1 2

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей А

Б Дебиторлық берешек, барлығы Дебиторская задолженность, всего сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің берешегі 2 задолженность покупателей и заказчиков өзге де дебиторлық берешек 3 прочая дебиторская задолженность Міндеттемелер бойынша берешек, барлығы 4 Задолженность по обязательствам, всего жеткізушілермен жəне мердігерлермен есеп айырысу бойынша 5 по расчетам с поставщиками и подрядчиками салықтар мен басқа да бюджетке міндетті төлемдер бойынша 6 по налогам и другим обязательным платежам в бюджет міндетті зейнетақылық жарналарды жинақтаушы зейнетақы қорына аудару 7 по перечислению обязательных пенсионных взносов в накопительные пенсионные фонды банк қарыздары бойынша 8 по займам банков өзге де қарыздар бойынша 9 по прочим займам өзге де кредиторлық берешектер мен есептеулер бойынша 10 по прочей кредиторской задолженности и начислениям оның ішінде еңбекақы төлеу бойынша берешек 11 из нее задолженность по оплате труда 1

6. Бухгалтерлік теңгерім көрсеткіштері бойынша ақпарат, мың теңге Информация по показателям бухгалтерского баланса, тысяч тенге

Бар- Өндірістік шығыстар лы- Производственные расходы ғы Всеқызметтің қызметтің го қайталама қайталама қызтүрі меттің түрі негізгі вторичный вторичный вид деявид деятүрі основ- тельности тельности ной вид деятельности 1 2 3 4

Өндірістік емес шығысқызметтің қызметтің қызметтің тар қайталама қайталама қайталама Непроизтүрі түрі түрі вторичный вторичный вторичный водствид деявид деятель- вид деятель- венные расходы тельности ности ности

А 1 2 3 4 5 6 7

5

6

7

8

8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей Б Ақшалай қаражат Денежные средства Қысқа мерзімді қаржы инвестициялары Краткосрочные финансовые инвестиции Қысқа мерзімді дебиторлық берешек Краткосрочная дебиторская задолженность Қорлар Запасы шикізат пен материалдар сырье и материалы дайын өнім готовая продукция тауарлар товары аяқталмаған өндіріс незавершенное производство өзге де қорлар прочие запасы Өзге де қысқа мерзімді активтер Прочие краткосрочные активы Қысқа мерзімді активтер жиынтығы Итого краткосрочных активов Ұзақ мерзімді қаржы инвестициялары Долгосрочные финансовые инвестиции Ұзақ мерзімді дебиторлық берешек Долгосрочная дебиторская задолженность Негізгі құрал-жабдықтар Основные средства Биологиялық активтер Биологические активы Материалдық емес активтер Нематериальные активы Ұзақ мерзімді өзге активтер Прочие долгосрочные активы оның ішінде аяқталмаған құрылыс из них незавершенное строительство Ұзақ мерзімді активтер жиынтығы Итого долгосрочных активов Теңгерім Баланс Қысқа мерзімді қаржылық міндеттемелер Краткосрочные финансовые обязательства оның ішінде қысқа мерзімді банк қарыздары из них краткосрочные банковские займы Салықтар бойынша міндеттемелер Обязательства по налогам Қысқа мерзімді кредиторлық берешек Краткосрочная кредиторская задолженность Қысқа мерзімді өзге міндеттемелер Прочие краткосрочные обязательства Қысқа мерзімді міндеттемелер жиынтығы Итого краткосрочных обязательств Ұзақ мерзімді қаржылық міндеттемелер Долгосрочные финансовые обязательства оның ішінде ұзақ мерзімді банк қарыздары из них долгосрочные банковские займы Ұзақ мерзімді кредиторлық берешек Долгосрочная кредиторская задолженность Ұзақ мерзімді өзге міндеттемелер Прочие долгосрочные обязательства Ұзақ мерзімді міндеттемелер жиынтығы Итого долгосрочных обязательств Жарғылық (акционерлік) капитал Уставный (акционерный) капитал одан төленбеген капитал из него неоплаченный капитал Сатып алынған меншікті үлестік құралдар Выкупленные собственные долевые инструменты Эмиссиялық кіріс Эмиссионный доход Резервтер Резервы Бөлінбеген табыс (орны толтырылмаған залал) Нераспределенная прибыль (непокрытый убыток) Азшылық үлесі Доля меньшинства Капитал жиынтығы Итого капитал Теңгерім Баланс

Кезең соңындағы Кезең басындағы На конец периода На начало периода 1 2

7. Ақша қозғалысы туралы ақпарат, мың теңге Информация о движении денег, тысяч тенге Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

Барлығы Теңгемен жасалған Всего операциялардан түскені От операций в тенге

А

____________________________________ * ҚҚС- Қосылған құн салығы НДС- Налог на добавленную стоимость

3. Қызметтің негізгі жəне қайталама түрлері бөлінісіндегі кəсіпорынның қаржышаруашылық қызметінің нəтижесі, мың теңге Результат финансово-хозяйственной деятельности предприятия в разрезе основного и вторичных видов деятельности, тысяч тенге Бар- Қызметтің Қызметтің Көрсеткіштердің атауы қайталама Наименование показателей лығы негізгі түрі Всего түрі Основной Вторичный вид девид деятельятельности ности

5

5. Берешек туралы ақпарат, мың теңге Информация о задолженности, тысяч тенге

2. Қызметтің негізгі жəне қайталама түрлері бөлінісіндегі кəсіпорын шығыстары, мың теңге Информация о расходах предприятия в разрезе основного и вторичных видов деятельности, тысяч тенге

Тел._____________________

4

11

5

Орындаушының тегі жəне телефоны Фамилия и телефон исполнителя__________

3

1. Қызметтің негізгі жəне қайталама түрлері бөлінісіндегі өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемдері туралы ақпарат, мың теңге Информация об объеме произведенной продукции и оказанных услуг в разрезе основного и вторичных видов деятельности, тысяч тенге

4

Электрондық мекенжайы Электронный адрес___________________________

2

9

3

Мекенжайы Адрес_______________________ Телефоны Телефон_____________________

1

БСН коды код БИН

БарҚызметтің лығы негізгі түрі Всего Основной вид деятельности

4

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

7

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

2

4. Салықтар, басқа да міндетті төлемдер жəне зейнетақы қорларына аударымдар туралы ақпарат, мың теңге Информация по налогам, другим обязательным платежам в бюджет и отчислениям в пенсионные фонды, тысяч тенге

Тапсыру мерзімі: есепті кезеңнен кейін 25-күн Срок представления: 25-го числа после отчетного периода

2

Барлығы Всего Ауыл, орман жəне балық шаруашылығы Сельское, лесное и рыбное хозяйство Кен өндіру өнеркəсібі жəне карьерлерді қазу Горнодобывающая промышленность и разработка карьеров Өңдеу өнеркəсібі Обрабатывающая промышленность Электрмен жабдықтау, газ, бу беру жəне ауа баптау Электроснабжение, подача газа, пара и воздушное кондиционирование Сумен жабдықтау; кəріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын жəне таратылуын бақылау Водоснабжение; канализационная система, контроль над сбором и распределением отходов Құрылыс Строительство Көтерме жəне бөлшек сауда; автомобильдерді жəне мотоциклдерді жөндеу Оптовая и розничная торговля; ремонт автомобилей и мотоциклов Көлік жəне қоймалау Транспорт и складирование Тұру жəне тамақтану бойынша қызметтер Услуги по проживанию и питанию Ақпарат жəне байланыс Информация и связь Қаржы жəне сақтандыру қызметі Финансовая и страховая деятельность Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар Операции с недвижимым имуществом Кəсіби, ғылыми жəне техникалық қызмет Профессиональная, научная и техническая деятельность Əкімшілік жəне қосалқы қызмет көрсету саласындағы қызмет Деятельность в области административного и вспомогательного обслуживания Мемлекеттік басқару жəне қорғаныс; міндетті əлеуметтік қамтамасыз ету Государственное управление и оборона; обязательное социальное обеспечение Білім беру Образование Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қызметтер Здравоохранение и социальные услуги Өнер, ойын-сауық жəне демалыс Искусство, развлечения и отдых Өзге де қызметтер түрлерін ұсыну Предоставление прочих видов услуг

Б 1 Өнім өткізуден жəне қызметтер көрсетуден түскен кіріс Доход от реализации продукции и оказания услуг 2 оның ішінде қайта сату үшін сатылып алынған тауарларды өткізуден түскен кіріс из него доход от реализации товаров, приобретенных для перепродажи 3 Өткізілген өнім мен көрсетілген қызметтер түрлерінің өзіндік құны Себестоимость реализованной продукции и оказанных услуг 4 Жалпы пайда Валовая прибыль 5 Қаржыландырудан түскен кірістер Доходы от финансирования 6 Өзге де кірісте) Прочие доходы Өнім өткізу жəне қызмет 7 көрсетуге жұмсалған шығыстары Расходы по реализации продукции и оказанию услуг 8 Əкімшілік шығыстар Административные расходы 9 Қаржыландыруға жұмсалған шығыстар Расходы на финансирование 10 Өзге де шығыстар Прочие расходы 11 Салық салынғанға дейінгі пайда (залал) Прибыль (убыток) до налогообложения 12 Корпоративтік табыс салығына жұмсалған шығыстар Расходы по корпоративному подоходному налогу

А

Тоқсандық Квартальная

А 1

Саны, бірлік Количество, единиц 1

А 1

Кəсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметі туралы есеп Отчет о финансово-хозяйственной деятельности предприятия

Кəсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын заңды тұлғалар жəне жұмыс істейтіндердің тізімдік саны 50 адамнан асатын шетелдік заңды тұлғалардың филиалдары тапсырады. Білім беру, денсаулық сақтау ұйымдары, банктер, сақтандыру компаниялары, зейнетақы қорлары, қоғамдық қорлар, қоғамдық бірлестіктер жəне холдингтер статистикалық нысанды тапсырмайды. Представляют юридические лица, осуществляющие предпринимательскую деятельность и филиалы иностранных юридических лиц, со списочной численностью работающих более 50 человек. Не представляют статистическую форму организации образования, здравоохранения, банки, страховые компании, пенсионные фонды, общественные фонды, общественные объединения и холдинги.

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей Б Жеке тұлғаларға Физическим лицам тұтыну мақсаттарына на потребительские цели тұрғын үйді жөндеу ремонт жилья тұтыну тауарларын сатып алу приобретение потребительских товаров емдеу мен демалыс лечение и отдых көлік сатып алу приобретение транспортных средств білім образование шұғыл мұқтаждықтар неотложные нужды кəсіпкерлік мақсаттарға на предпринимательские цели айналым қаражатын толтыру пополнение оборотных средств əйелдерге женщинам бизнес (старт) ашу открытие (старт) бизнеса əйелдерге женщинам негiзгi құрал-жабдықтар сатып алу приобретение основных средств əйелдерге женщинам жаңа құрылыс жəне объектiлердi қайта жаңарту новое строительство и реконструкцию объектов əйелдерге женщинам өзге де кəсіпкерлік мақсаттар прочие предпринимательские цели əйелдерге женщинам Заңды тұлғаларға Юридическим лицам айналым қаражатын толтыру пополнение оборотных средств бизнес (старт) ашу открытие (старт) бизнеса негiзгi құрал-жабдықтар сатып алу приобретение основных средств жаңа құрылыс жəне объектiлердi қайта жаңарту новое строительство и реконструкцию объектов өзге де кəсіпкерлік мақсаттар прочие предпринимательские цели

Атауы Наименование __________________ ___________________________

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 7-қосымша

Жалпымемлекеттік статистикалық байқау бойынша статистикалық нысан Статистическая форма по общегосударственному статистическому наблюдению

М.О. М.П.

Микрокредиттерді ұсыну бойынша қызметті жүзеге асыратын заңды тұлғалар тапсырады. Представляют юридические лица, осуществляющие деятельность по предоставлению микрокредитов.

А

3

Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

Жалпымемлекеттік статистикалық байқау бойынша статистикалық нысан Статистическая форма по общегосударственному статистическому наблюдению

Жылдық Годовая

4

2

8) ұзақ мерзімді қарыздар - берілген мерзімі 1 жылдан асатын қарыздар; 3. Берілген кредиттер жөніндегі ақпарат кредит беру туралы шарттар негізінде толтырылады. Кредиттерді пайдалану бойынша сыйақы мөлшерлемесі кредит беру мерзімінен тəуелсіз, жылға қайта саналып көрсетіледі. Сыйақының орташа өлшемді мөлшерлемесі берілген кредиттер мен жылдық пайыз мөлшерлемелер туындылары сомасының берілген кредиттер сомасына қатынасымен анықталады. Мерзімі 30 күннен көп тəуекелдік портфелі (мерзімі өткен берешек), негізгі қарызды өтеуге мерзімі өткен жəне болашақ төлемдерді есепке алғанда, бірақ есептелген пайыздарсыз қарыз бойынша дебиторлық берешектің сомасын қамтиды. 4. Бөлімдер арасындағы арифметикалық-логикалық бақылау: 3-бөлімнің 1 жолы (1-ден 4 бағандардың сомасы) 6-бөлімнің 1-бағаны бойынша 1 мен 15 жолдардың сомасына тең; 3-бөлімнің 5 жолы (1-ден 4 бағандардың сомасы) 5-бөлімнің 1-бағаны бойынша 1-жолға жəне 6-бөлімнің 2-бағаны бойынша 1 мен 15 жолдардың сомасына тең; 3-бөлімнің 1-жолы (3, 4-бағандар қосындысы) 7-бөлімнің 1-бағаны бойынша 1- жолға тең; 3-бөлімнің 5-жолы (3, 4-бағандар қосындысы) 7-бөлімнің 2-бағаны бойынша 1-жолға тең; 5-бөлімнің 1-жолы = 5-бөлімнің ∑2, 3-жолдары; 5-бөлімнің 3-жолы = 5-бөлімнің ∑4, 7-жолдары; 6-бөлімнің 1-жолы = 6-бөлімнің ∑ əр бағандары үшін 2, 9-жолдар; 6-бөлімнің 15-жолы = 6-бөлімнің ∑ əр бағандары үшін 16÷20-жолдар; 7-бөлімнің 1-жолы = 7-бөлімнің ∑ əр бағандары үшін 2÷20-жолдар.

7. Заңды тұлғаларға берілген кредиттер туралы ақпаратты пайдалану бағыттары бойынша көрсетіңіз Укажите информацию о выданных кредитах юридическим лицам по направлениям использования

15

1-МКҰ 1-МКО

1

6. Берілген кредиттер туралы ақпаратты кредит беру мақсаттары бойынша көрсетіңіз Укажите информацию о выданных кредитах по целям кредитования

Орындаушының тегі жəне телефоны Фамилия и телефон исполнителя ___________________________ Тел.__________________

Статистикалық нысан коды 0061104 Код статистической формы 0061104

ұзақ мерзiмдi долгосрочные

5. Берілген кредиттердің қаржыландыру көздерін көрсетіңіз, мың теңге Укажите источники финансирования выданных кредитов, тысяч тенге

1

Электрондық мекенжайы Электронный адрес __________________

Статистикалық нысанды www.stat.gov.kz сайтынан алуға болады Статистическую форму можно получить на сайте www.stat.gov.kz

Заңды тұлғаларға берілген Выданные юридическим лицам

қысқа мерзiмдi ұзақ мерзiмдi қысқа мерзiмдi краткосрочные долгосрочные краткосрочные

кепілдікпен немесе кепілгерлікпен қамтамасыз етілгені обеспеченные гарантией или поручительством қамтамасыз етілмеген без обеспечения

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

Мекенжайы Адрес_____________________________ Телефоны Телефон_____________________

Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики

Есепті кезең аяғына На конец отчетного периода 2

4. Кəсіпорынның кредиттік портфелі туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о кредитном портфеле предприятия, тысяч тенге

Б Барлығы Всего Ауыл, орман жəне балық шаруашылығы Сельское, лесное и рыбное хозяйство Кен өндіру өнеркəсібі жəне карьерлерді қазу Горнодобывающая промышленность и разработка карьеров Өңдеу өнеркəсібі Обрабатывающая промышленность Электрмен жабдықтау, газ, бу беру жəне ауа баптау Электроснабжение, подача газа, пара и воздушное кондиционирование Сумен жабдықтау; кəріз жүйесі, қалдықтардың жиналуын жəне таратылуын бақылау Водоснабжение; канализационная система, контроль над сбором и распределением отходов Құрылыс Строительство Көтерме жəне бөлшек сауда; автомобильдерді жəне мотоциклдерді жөндеу Оптовая и розничная торговля; ремонт автомобилей и мотоциклов Көлік жəне қоймалау Транспорт и складирование Тұру жəне тамақтану бойынша қызметтер Услуги по проживанию и питанию Ақпарат жəне байланыс Информация и связь Қаржы жəне сақтандыру қызметі Финансовая и страховая деятельность Жылжымайтын мүлікпен жасалатын операциялар Операции с недвижимым имуществом Кəсіби, ғылыми жəне техникалық қызмет Профессиональная, научная и техническая деятельность Əкімшілік жəне қосалқы қызмет көрсету саласындағы қызмет Деятельность в области административного и вспомогательного обслуживания Мемлекеттік басқару жəне қорғаныс; міндетті əлеуметтік қамтамасыз ету Государственное управление и оборона; обязательное социальное обеспечение Білім беру Образование Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қызметтер Здравоохранение и социальные услуги Өнер, ойын-сауық жəне демалыс Искусство, развлечения и отдых Өзге де қызметтер түрлерін ұсыну Предоставление прочих видов услуг

2

Есепті кезеңде За отчетный период 1

Жеке тұлғаларға берілген Выданные физическим лицам

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

Жол коды Көрсеткіштер атауы Код строки Наименование показателей

1

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей Б кəсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға микрокредиттер алғандар получившие микрокредиты на осуществление предпринимательской деятельности Заңды тұлғалар - қарыз алушылар Юридические лица - заемщики

3. Берілген кредиттер туралы ақпаратты көрсетіңіз Укажите информацию о выданных кредитах

5. Заңды тұлғаларға берілген кредиттер туралы ақпаратты пайдалану бағыттары бойынша көрсетіңіз Укажите информацию о выданных кредитах юридическим лицам по направлениям использования

А

3 4

4. Берілген кредиттердің қаржыландыру көздерін көрсетіңіз, мың теңге Укажите источники финансирования выданных кредитов, тысяч тенге Жол коды Код строки А

17

www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

Қызметтің қайталама түрі Вторичный вид деятельности

Қызметтің қайталама түрі Вторичный вид деятельности

Қызметтің қайталама түрі Вторичный вид деятельности

Қызметтің қайталама түрі Вторичный вид деятельности

Б 1 Операциялық қызметтен түскен ақша қаражатының қозғалысы Движение денежных средств от операционной деятельности 1 Ақша қаражатының түсуі Поступление денежных средств 2 тауар сатудан реализация товаров 3 өзге түсімдер прочее поступление 4 Ақша қаражатының істен шығуы Выбытие денежных средств 5 тауар мен қызмет түрлері үшін жеткізушілерге төленетін төлемдер платежи поставщикам за товары и услуги 6 қарыздар бойынша түскен сыйақыларды төлеу выплата вознаграждений по займам 7 банк қарыздары бойынша займам банков 8 өзге қарыздар бойынша по прочим займам 9 өзге де шығыстар прочее выбытие 10 Операциялық қызметтен түскен ақша қаражатының таза сомасы Чистая сумма денежных средств от операционной деятельности

(Жалғасы 18-бетте).

2

Шетел валютасымен жасалған операциялар-дан түскені От операций в иностранной валюте 3


18

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 16-17-беттерде). 11 12 13 14 15 16 17 18 19

20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

32

Инвестициялық қызметтен түскен ақша қаражатының қозғалысы Движение денежных средств от инвестиционной деятельности Ақша қаражатының түсуі Поступление денежных средств қаржы активтерін сатудан реализация финансовых активов басқа ұйымдарға берілген қарыздарды өтеу погашение займов, предоставленных другим организациям өзге де түсімдер прочее поступление Ақша қаражатының істен шығуы Выбытие денежных средств қаржы активтерін сатып алу приобретение финансовых активов басқа ұйымдарға қарыздар беру предоставление займов другим организациям өзге де шығулар прочее выбытие Инвестициялық қызметтен түскен ақша қаражатының таза сомасы Чистая сумма денежных средств от инвестиционной деятельности Қаржы қызметінен түскен ақша қаражатының қозғалысы Движение денежных средств от финансовой деятельности Ақша қаражатының түсуі Поступление денежных средств қарыз алу получение займов банк қарыздары займы банков өзге де қарыздар прочие займы өзге де түсімдер прочее поступление Ақша қаражатының істен шығуы Выбытие денежных средств қарыздар бойынша берешекті төлеу погашение задолженности по займам банк қарыздары бойынша по займам банков өзге де прочие меншікті акцияларды сатып алу приобретение собственных акций өзге де шығыстар прочее выбытие Қаржылық қызметтен түскен ақша қаражатының таза сомасы Чистая сумма денежных средств от финансовой деятельности Жиынтығы: Ақша қаражатының көбеюі/азаюы Итого: Увеличение/уменьшение денежных средств

8. Валюталық айқындама туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию по валютной позиции, тысяч тенге

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

А 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

Б Шетел валютасындағы қысқа мерзімді активтер Краткосрочные активы в иностранной валюте ақша қаражаттары жəне олардың баламалары денежные средства и их эквиваленты қысқа мерзімді қаржы инвестициялары краткосрочные финансовые инвестиции қысқа мерзімді дебиторлық берешек краткосрочная дебиторская задолженность өзге де қысқа мерзімді активтер прочие краткосрочные активы Шетел валютасындағы ұзақ мерзімді активтер Долгосрочные активы в иностранной валюте ұзақ мерзімді қаржы инвестиялары долгосрочные финансовые инвестиции ұзақ мерзімді дебиторлық берешек долгосрочная дебиторская задолженность өзге де ұзақ мерзімді активтер прочие долгосрочные активы Шетел валютасындағы активтер, барлығы Активы в иностранной валюте, всего Шетел валютасындағы қысқа мерзімді міндеттемелер Краткосрочные обязательства в иностранной валюте қысқа мерзімді қаржы міндеттемелер краткосрочные финансовые обязательства қысқа мерзімді банк қарыздары краткосрочные банковские займы өзге де қысқа мерзімді қаржы міндеттемелер прочие краткосрочные финансовые обязательства қысқа мерзімді кредиторлық берешек краткосрочная кредиторская задолженность өзге де қысқа мерзімді міндеттемелер прочие краткосрочные обязательства Шетел валютасындағы ұзақ мерзімді міндеттемелер Долгосрочные обязательства в иностранной валюте ұзақ мерзімді қаржы міндеттемелері долгосрочные финансовые обязательства ұзақ мерзімді банк қарыздары долгосрочные банковские займы өзге де ұзақ мерзімді қаржы міндеттемелері прочие долгосрочные финансовые обязательства ұзақ мерзімді кредиторлық берешек долгосрочная кредиторская задолженность өзге де ұзақ мерзімді міндеттемелер прочие долгосрочные обязательства Шетел валютасындағы міндеттемелер, барлығы Обязательства в иностранной валюте, всего Шетел валютасындағы таза айқындама Чистая позиция в иностранной валюте

Соның ішінде валюта бойынша айқындама Валюталық В том числе позиции по валюте айқындама – ресейлік барлығы өзге де ваАҚШ долрубль Валютная по- лары евро люта российзиция - всего доллар евро прочая ваский люта США рубль 1 2 3 4 5

Атауы Мекенжайы Наименование_______________________________ Адрес__________________________________ __________________________________ Телефон: _________________________ Электрондық адрес Электронный адрес______________________

Орындаушының тегі жəне телефоны Фамилия и телефон исполнителя _____________________________________ Тел._______________ Басшы Руководитель____________________________

(Аты-жөні, тегі, қолы) (Ф.И.О., подпись)_________________________

Бас бухгалтер Главный бухгалтер________________________

(Аты-жөні, тегі, қолы) (Ф.И.О., подпись)________________________ М.О. / М.П.

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 8-қосымша «Кəсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметі туралы есеп» (коды 0051102, индексі 1-ӨҚ, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық 1. Осы «Кəсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметі туралы есеп» (коды 0051102, индексі 1-ӨҚ, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12-бабы 7) тармақшасына сəйкес əзірленген жəне «Кəсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметі туралы есеп» (коды 0051102, индексі 1-ӨҚ, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанының толтырылуын нақтылайды. 2. Осы статистикалық нысанды толтыру мақсатында келесі анықтамалар қолданылады: 1) азшылық үлесі – басты компаниясы еншілес компаниялар арқылы тікелей немесе жанама иеленбеген үлесі келетін еншілес компания қызметінің таза нəтижелерінің жəне таза активтерінің бөлігі, 2) ақша қозғалысы – операциялық, инвестициялық жəне қаржы қызметтері бойынша жіктелетін кезеңдегі ақшаның түсуі (істен шығуы); 3) аяқталмаған өндіріс (жартылай фабрикаттар, құралдар, өзі жасап шығарған көмекші құрылғылар) – технологиялық үдерісте қарастырылған барлық өңдеуден өтпеген жəне өндірістік үдерістегі өнім (өңдірістік үдерістің барлық деңгейінде жасалған, бірақ толық жинақталмаған бөлшектер мен жартылай фабрикаттар); 4) əкімшілік шығыстар – өндірістік үдерістерге байланысты емес басқару жəне шаруашылық шығыстары; 5) валюталық айқындама – есепті күніне түпкілікті валюта айырбастау бағымын қолданып теңгеде қайта саналған, шетелдік валютада өрнектелген, активтер мен міндеттемелер бойынша жалпы айқындама; 6) дебиторлық берешек – жеке жəне заңды тұлғалардан, кəсіпорынға олармен шаруашылықтық өзара қатынасының қорытындысында тиесілі борыштар сомасы; 7) жалақы қоры –қаржыландыру көзі мен оларды нақты төлеу мерзіміне тəуелсіз, салықтар мен басқа да ұстап қалулар (табыс салығы, жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы жарнасы) ескерілген, қызметкерлердің еңбегін төлеу үшін ұйымның есептелген жиынтық ақшалай қаражаттары (лауазымдық айлықақылар (тарифтік мөлшерлемелер), қосымша төлемдер, үстеме ақылар, сыйлықақылар жəне өзге де ынталандыру мен өтемдік сипаттағы төлемдер); 8) инвестициялық қызметтен түскен ақшалар қозғалысы – ақша эквиваленттеріне жатпайтын, айналымдық емес активтер мен басқа инвестицияларды алу жəне сатудан ақша ағымдары: мүлік, машиналар мен жабдықтар, материалдық емес жəне айналымдық емес өзге де активтерді, сондай-ақ əзірлеме мен жеке құрылысқа капиталдандырылған шығыстармен байланысты төлемдерді сатып алу; негізгі құрал-жабдықтарды, материалдық емес активтерді жəне басқа айналымдық емес активтерді сату; акционерлік капитал мен қарыздық құралдарға, кəсіпорынның бірлескен қызметіне қатысу үлестеріне қатысты ақшалай қаражаттардың төлемдері мен түсімдері; басқа кəсіпорындарға көрсетілген ақшалай несиелер жəне осы несиелерді өтеумен байланысты ақшалай қаражаттардың түсімі. 9) кəсіпорын ішінде пайдаланылған өнім мен қызмет түрлері – ішкі айналым - субектінің бір құрылымдық бөлімшесінің осы субъектінің екінші құрылымдық бөлімшесіне пайдалану ұшін ұсынылған өнімнің (жұмыстың, қызмет түрлерінің) құны; 10) кəсіпорын қаражаты есебінен қызметкерлерге берілетін ақшалай жəрдемақылар – ұйымды тарату, қызметкерлер санын немесе штатын қысқарту нəтижесінде төленетін өтемақылар, қызметкерге көрсетілетін бір жолғы материалдық жəрдем (үйлену, бала туу), уақытша еңбекке жарамсыздығы бойынша əлеуметтік жəрдемақылар (жалпы аурулар, жүктілік жəне бала туу, бала асырап алу), жұмыскерге жұмыс берушінің кінəсі бойынша денсаулыққа зиян немесе зақым келтірілген нұқсанды өтеуге (сақтандыру өтеуі жоқ болған жағдайда) төленетін төлемдер; 11) корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар – қолданыстағы салық туралы заңнамаға сəйкес анықталатын корпоративтік табыс салығына жұмсалатын шығыстар. 12) қаржы қызметінен түскен ақшалар қозғалысы – инвесторлар мен кредиторлардан ақша тарту бойынша операциялардан түскен ақшалай қаражаттарын алу жəне жұмсау, яғни қарыз қаражаттары мен меншіктік капиталмен байланысты операциялардан: акция немесе өзге де акционерлік құралдарды шығарудан ақшалай қаражаттардың түсімі; қарыздық міндеттемелерді шығарудан, кредиттер жəне басқа қысқа не ұзақ мерзімді қарыз алудан ақшалай қаражаттардың түсімі; қарыз ақшалай қаражаттарды қайтарумен байланысты ақшалай төлемдер; жалгердің қаржылық лизингіне қатысты бар қаржылық міндеттемелердің азаю есебінен ақшалай төлемдері; 13) қаржыландырудан түсетін табыстар – сыйақылар, дивиденділер бойынша, қаржылық жалдаудан, инвестициялық жылжымайтын мүлік операцияларынан, қаржылық құралдардың əділ құнын өзгертуден түсетін кірістер жəне қаржыландырудан түсетін өзге де кірістер; 14) қаржыландыруға арналған шығыстар – сыйақылар, қаржылық жалдау бойынша пайыздарды төлеуге арналған, қаржылық құралдардың əділ құнын өзгертуден алынатын шығыстар мен қаржыландыруға арналған өзге де шығыстар; 15) қорлар – қызмет көрсету немесе сату кезінде өндірістік үдерісте қолдану үшін арналған кəсіпорынның қысқа мерзімді активтері; 16) қызметтің негізгі түрі – қосылған құн салығы субъекті жүзеге асыратын қызметтің кез келген басқа түріне қосылған құн салығынан асатын қандай да болмасын қызмет түрі; 17) қызметтің қайталама түрі – бұл үшінші тұлғалар үшін өнімдерді өндіру мақсатында жүзеге асырылатын негізгіден басқа қызмет түрі; 18) материалдық шығындар – жабдықтау, делдалдық, сыртқы экономикалық ұйымдарға төленген үстеме баға (үстемеақы), комиссиялық сыйақылар, тауар биржасы қызметінің құны, кеден бажы, бөгде ұйымдардың жəне кəсіпорынның қызметкерлері болып табылмайтын жеке тұлғалардың күштерімен жүзеге асырылатын тасымалдауға, сақтауға жəне жеткізуге жұмсалатын шығыстарды қосқанда материалдық ресурстарды сатып алу (Қосылған құн салығы (бұдан əрі – ҚҚС), акциз есебінсіз) бағасына сүйене отырып қалыптасқан құны; 19) міндеттемелер бойынша берешек – кəсіпорынмен уақытша тартылған жəне тиісті жеке жəне заңды тұлғаларға қайтаруға жататын ақшалай қаражаттар; 20) операциялық қызметтен түскен ақшалар қозғалысы – операциялық қызмет есебінен таза пайданы қалыптастырған мынадай операциялардан ақшалай қаражаттар: тауар сатудан жəне қызметтер көрсетуден; лицензиямен қолдану құқығын көрсетуден, қаламақы, комиссиялық сыйақылар мен өзге кірістерден; тауар мен қызметтер жеткізушілеріне ақшалай төлемдері; жұмыскерлерге ақшалай төлемдер; 21) отын – технологиялық мақсаттарға, энергияның барлық түрлерін өндіруге, ғимараттарды жылытуға, көлік кəсіпорындары орындаған өндіріске қызмет көрсету бойынша көлік жұмыстарына жұмсалатын, шеттен сатып алынған жəне де кəсіпорынның өзі өндірген отынның барлық түрлерінің құны; 22) өндірушінің бағасы – өнімнің өндірушіден тұтынушыға дейінгі қозғалысына байланысты қосымша құн салығы жəне акциздерді, сауда жəне өткізу үстеме бағаларды, тасымал жəне басқа да шығыстарды есепке алусыз «кəсіпорын қақпасынан» шыққан сəттен бастап өткізілетін өнім бірлігінің бағасы; 23) өткізілген өнімнің, орындалған жұмыстардың жəне көрсетілген қызметтің көлемі – өндірушінің бағасымен жіберілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтердің құны; 24) өндірістік шығыстар – қызметтің негізгі жəне қайталама түрлерінің өндірілген өнімі мен

27 қыркүйек 2013 жыл

қызмет көрсетудің өзіндік құнын қалыптастыратын шығындар; 25) өндірістік емес шығыстар – өнімдер өткізу мен қызмет көрсету бойынша шығыстар, əкімшілік шығыстар, қаржыландыру шығыстары жəне басқа шығыстар кіретін шығыстар; 26) өтелім – активтің пайдалы қолдану мерзімі ішінде активті сатып алу құнының өнімнің өзіндік құнына немесе шығысқа бірте-бірте ауысуы; 27) өнімдерді өткізу, орындалған жұмыстар мен қызмет көрсетулерден түскен кіріс –қосылған құн салығы, акциздерді, сондай-ақ қайтарылып берілген тауарлар құны, сатып алушыларға ұсынылған сауда жеңілдіктері мен баға жеңілдіктерін алып тастағанда алуға жататын (алынған) сомасы; 28) өзге де кірістер – активтердің істен шығуынан, өтеусіз алынған активтерден, мемлекеттік субсидиялардан, құнсызданудан пайда болған залалды қалпына келтіруден, операциялық жалға беруден, биологиялық активтердің əділ бағасының өзгеруінен түскен кірістер; 29) өткізілген өнімнің жəне көрсетілген қызметтің өзіндік құны – жіберілген дайын өнімнің (жұмыстың, қызметтердің) нақты өзіндік құны; 30) өнімдер өткізу мен қызмет көрсету бойынша шығыстар – өнімдерді өткізу жəне қызмет көрсетулерге байланысты шығыстар. Оларға: жалақы өткізім бөлімі жұмыскерлерінің, жалақысынан аударымдар, меншік сақтандыру шығыстары, іссапар шығыстары, өтелімдік аударымдар мен жылжымайтын мүлік объектілерін ұстау, жүкті жіберу пунктілеріне дейін тасымалдау, жүк тиеу-түсіру бойынша шығыстары, маркетингілік қызмет көрсету бойынша шығыстар жəне ұқсас басқа да шығыстар; 31) өзге де шығыстар – кəдімгі қызмет үдерісінен тəуелсіз туындайтын өзге де өндірістік емес шығыстар, олар активтің істен шығуы мен құнсыздануы, курстық айырма, резервтің жасалуы мен үмітсіз міндеттердің жойылуы, операциялық жалға беру шығыстары, биологиялық активтер əділ бағасының өзгеруінің шығыстары жəне тағы басқалар. 32) салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер, əлеуметтік сақтандыру бойынша аударымдар, жинақтаушы зейнетақы қорына аударымдар – Қазақстан Республикасының қолданыстағы салық заңнамаға сəйкес анықталатын бюджетке міндетті төлемдер жəне зейнетақымен қамсыздандыру жəне міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы Қазақстан Республикасының заңнамасымен анықталған аударымдар; 33) шикізат жəне материалдар; сатып алынған жартылай фабрикаттар, жиынтықтаушы бұйымдар – көлік жəне дайындаушы шығыстар есебімен өнім өндіру жəне қызмет көрсету үдерісінде пайдаланылатын барлық материалдардың құны; 34) шетелдік валютадағы операцияларынан түскен ақшалар қозғалысы –операция жүзеге асырылған күні валюта айырбастудың нарықтық бағамын қолданумен, теңгеге аударылған шетелдік валютадағы операциялардан түскен ақшалай қаражаттардың қозғалысы; Шетелдік валютадағы операциялар - шетелдік валютадағы төлемдер, сондай-ақ шетелдік валютада жасалатын мəмілелер деп түсіндіріледі: құны шетелдік валютада өрнектелген активтерді алу немесе сату; төлем немесе алу сомасы шетелдік валютада белгіленген қарыздарды алу немесе ұсыну; шетел валютасында өрнектелген активтерді сатып алу немесе өткізу, міндеттемелерді өз басына алу немесе өтеу; Одан басқа шетелдік валютадағы операцияларға шетелдік валютасына байлаулы операциялар бойынша ұлттық валютадағы төлемдердің жүзеге асырылуын жатқызу керек; 35) энергия – субъктінің технологиялық, энергетикалық, қозғалтқыштық жəне басқа да өндірістік мұқтаждықтарға жұмсалатын сатып алынған энергияның барлық түрлерінің құны. 3. Қызметтің негізгі жəне қайталама түрлері бөлінісіндегі көрсеткіштерді толтыру кезінде, ұяларда экономикалық қызмет түрінің (экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуішіне сəйкес– ЭҚЖЖ) бес таңбалық кодын көрсету керек. Статистикалық нысандарда «түзетпе» ұғымы қолданылмайды, сондықтан осындай жағдайлар туындаған кезде түзетпе жазба нақты есептердің дебеттік немесе кредиттік айналымдарды арттыру (азайту) ретінде көрсетіледі. Статистикалық нысандардағы деректерді қайталама есепке алуды болғызбау үшін «Шығыстар» бөлімін толтырған кезде шығындарға оларды тауар өндірушілері есепке алғандықтан, қайта сату үшін сатып алынған тауарлар құнын қоспау керек. 4. 2-бөлімдегі «басқа шығыстар» 17 - жол бойынша басқа топтамаларға енгізілмеген барлық шығыстар көрсетіледі (7300, 7400 бөлімшелердің шоттары жəне басқалар). Өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызмет көлемі өткізілген өнімнің жəне көрсетілген қызмет көлемінің (қайта сату үшін сатылып алынған тауарлардың құнын, қосылған құн салығын, акциздерін есептемей), кəсіпорын ішінде пайдаланылған өнім мен көрсетілген қызметтің, сату үшін қоймаларда сақтаулы тұрған дайын өнім қорының өзгерісін, аяқталмаған өндіріс пен құрылыс қалдықтарының көбеюін (кемуін) қамти отырып анықталады. Сауда қызметімен айналысатын кəсіпорындар үшін өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызмет көлемі сатылған тауар табысы мен сатып алынатын тауар шығысы арасындағы айырмашылық ретінде белгіленеді. Тауарларды сатып алған тауар бағасына тең немесе төмен баға бойынша сату жағдайында, сауда қызметі бойынша өндірілген өнім, орындалған жұмыстар жəне көрсетілген қызмет көлемі айналым шығындарының шамасына тең болады. Өндірістік кəсіпорындар үшін өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызмет көлемдері өнделме шикізаттан өндірілген өнім құны жəне зауыт ішіндегі айналымдық құны ескеріліп құралады. Айырбастау пункттері үшін өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызмет көлемі валюта сату мен сатып алу құнының арасындағы айырмашылық болып табылады. Алаңдар мен жабдықтарды жалға берумен айналысатын кəсіпорындар үшін жалдау жəне жалға берілетін құралдарды ұстауға жұмсалатын шығындар арасындағы айырмашылық өндірілген өнім, орындалған жұмыстар жəне көрсетілген қызмет көлемі болып есептеледі. Қоғамдық тамақтану кəсіпорындары, мейрамханалар үшін өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызмет көлемі дайын тағамды жеткізуді қосқанда, оның тауар айналымына тең келеді. Қонақ үйлер үшін өндірілген өнімдер, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтердің көлемі мейрамханалар қызметтерін қоса, қонақ үйлер қызметтерін ұсыну болып табылады. Микрокредиттеумен айналысатын кəсіпорындар (микрокредиттік ұйымдар, кредиттік серіктестер) үшін өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен қаржылық делдалдық көрсетілген қызмет көлемі қаржы делдалдарының меншікті табысынан (өзінің меншікті құрал-жабдықтарын инвестициялау арқылы алған таза кірістен басқа) кредиторларға төленген пайыздардың айырмасы ретінде жанама жолмен анықталатын қызметтер құны болып табылады. Саудамен айналысатын кəсіпорындар үшін өткізілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызмет түрлерінен түскен кіріс сатылған тауарлардың сатып алу құнын ескере отырып анықталады. Жалпы пайда қаржыландырудан түскен кірістер, өнімді өткізу жəне қызметтерді көрсету табысынан сатылған өнім мен қызмет көрсетудің жəне өзіндік бағасының айырмашылығы ретінде анықталады. Салық салғанға дейінгі пайда (залал) – қаржыландырудан түскен жалпы пайда, кіріс, өзге де табыстардың сомасы мен өнімді өткізу мен қызмет көрсету бойынша шыгыстардың, қаржыландыруға арналған шығыстардың, əкімшілік жəне өзге де шығыстардың сомасының айырмасы ретінде анықталады. Операциялық, инвестициялық, қаржылық қызметінен түскен ақшалай қаражаттардың таза сомасы операциялық, инвестициялық, қаржылық қызметтерінен түскен ақшалай қаражаттарының түсімі жəне шығуының айырмасы ретінде анықталады. Шетелдік валютадағы таза айқындама шетелдік валютадағы активтер мен шетелдік валютадағы міндеттемелер арасындағы айырмашылық ретінде анықталады. 6-бөлім бухгалтерлік теңгерім деректері бойынша толтырылады. 5. Арифметикалық-логикалық бақылау: 1) əр жолдар мен бағандар бойынша барлық көрсеткіштер - жаратымды (4, 5 1-бөлім, 4, 11 3-бөлім, 37 6-бөлім, 10, 19, 31, 32 7-бөлім 24 8-бөлім – жолдардан басқа). 2) 2-бөлім. «Қызметтің негізгі жəне қайталама түрлері бөлінісіндегі, кəсіпорын шығыстары туралы ақпарат». 18-жол= əр бағандар үшін 1, 8, 9, 10, 11, 12 - жолдар сомасына 3) 3-бөлім. «Қызметтің негізгі жəне қайталама түрлері бөлінісіндегі кəсіпорынның қаржылықшаруашылық қызметінің нəтижелері». 4-жол = əр бағандар үшін 1-жол - 3-жол 11-жол = əр бағандар үшін 4-жол+ 5-жол+ 6-жол - 7- 8- – 9– 10-жолдар Егер кəсіпорын саудамен айналысатын болса, онда 3-бөлім 2-жолы ≠ 0 4) 6-бөлім. «Бухгалтерлік баланс көрсеткіштері бойынша ақпарат». 11-жол = барлық бағандар үшін 1-ден - 4-ті қоса, 10-жолдар сомасына 19-жол = барлық бағандар үшін 12- ден 17-ті қоса жолдар сомасына 20-жол = барлық бағандар үшін 11, 19 жолдар сомасына 26-жол = барлық бағандар үшін 21, 23, 24, 25-жолдар сомасына 31-жол = барлық бағандар үшін 27, 29, 30-жолдар сомасына 39-жол = барлық бағандар үшін 32-ден 38-ші қоса жолдар сомасына 40-жол = барлық бағандар үшін 26, 31, 39-жолдар сомасына 20-жол = барлық бағандар үшін 40-жол 5) 7-бөлім. «Ақша қозғалысы туралы ақпарат». 10-жол = барлық бағандар үшін 1-жол - 4-жол 19-жол = барлық бағандар үшін 11-жол - 15-жол 31-жол = барлық бағандар үшін 20-жол - 25-жол 32-жол = барлық бағандар үшін 10, 19, 31-жолдар сомасына 6) 8-бөлім. «Валюталық айқындама бойынша ақпарат». 10-жол = барлық бағандар үшін 1, 6-жолдар сомасына 23-жол = барлық бағандар үшін 11, 17-жолдар сомасына 24-жол = барлық бағандар үшін 10-жол - 23-жол 7) Бөлімдер аралығында бақылау: 1-бөлім 1-баған 4-жол = 6-бөлімнің (1-баған - 2-баған) 6-жол 1-бөлім 1-баған 5-жол = 6-бөлімнің (1-баған - 2-баған) 8-жол 2-бөлім 13-жол 1 баған = 4-бөлімнің 1-баған (1-жол – 2-жол – 3-жол – 9-жол – 10-жол – 15-жол – 16-жол) мүмкін болатын бақылау 2-бөлім 8 баған 18-жол = 3-бөлім 1-баған 7, 8, 9, 10 жолдар сомасына 3-бөлім 1-баған 12-жол = 4-бөлім 1- баған 2-жол мүмкін болатын бақылау Егер 4-бөлімнің 16-жолы (1-баған – 2-баған) > 0, онда 5-бөлімнің 1-баған 7-жолы ≠ 0 - мүмкін болатын бақылау 1-жол 2-баған 6-бөлім +/- 7-бөлім 1-баған 32-жол = 6-бөлім 1-баған 1-жол 6-бөлім 1-баған 20-жол ≥ 8-бөлім 1-баған 10-жол 6-бөлім 1- баған 26, 31-жолдар жиынтығына ≥ 8-бөлім 1-баған 23-жол 6-бөлім 1-баған 1-жол ≥ 8-бөлім 1-баған 2- жол 6-бөлім 1-баған 2-жол ≥ 8-бөлім 1-баған 3-жол 6-бөлім 1-баған 3-жол ≥ 8-бөлім 1-баған 4-жол 6-бөлім 1-баған 11-жол ≥ 8-бөлім1-баған 1-жол 6-бөлім 1-баған 12-жол ≥ 8-бөлім 1-баған 7-жол 6-бөлім 1-баған 13-жол ≥ 8-бөлім 1-баған 8-жол 6-бөлім 1-баған 19-жол ≥ 8-бөлім 1-баған 6-жол 6-бөлім 1-баған 21-жол ≥ 18-бөлім 1-баған 2-жол 6-бөлім 1-баған 22-жол ≥ 8-бөлім 1-баған 13-жол 6-бөлім 1-баған 25-жол ≥ 8-бөлім 1-баған 16-жол 6-бөлім 1-баған 27-жол ≥ 8-бөлім 11-баған 8-жол 6-бөлім 1-баған 31-жол ≥ 8-бөлім 1-баған 17-жол Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 5-қосымша

Жалпымемлекеттік статистикалық байқау бойынша статистикалық нысан Статистическая форма по общегосударственному статистическому наблюдению

Приложение 1 к приказу Председателя Агентства Республики Казахстан по статистике от ___ ________ 2012 года № ____

Аумақтық органға тапсырылады Представляется территориальному органу

Статистикалық нысанды толтыруға жұмсалған уақыт, сағат (қажеттiсiн қоршаңыз) Время, затраченное на заполнение статистической формы, час (нужное обвести) 1 сағатқа 1-2 40 сағаттан 2-4 4-8 8-40 дейiн артық до 1 часа более 40 часов

Статистикалық нысанды www.stat.gov.kz сайтынан алуға болады Статистическую форму можно получить на сайте www.stat.gov.kz

Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына алғашқы статистикалық деректерді тапсырмау, уақтылы тапсырмау жəне дəйексіз деректерді беру «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 381-бабында көзделген əкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. Непредставление, несвоевременное представление и предоставление недостоверных первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики является административным правонарушением, предусмотренным статьей 381 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях». Статистикалық нысан коды 0041104 Код статистической формы 0041104

Кəсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметі туралы есеп Отчет о финансово-хозяйственной деятельности предприятия

1-ӨҚ 1-ПФ

3

4

5

Есепті кезең Отчетный период

жыл год

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

1. Қызметтің негізгі жəне қайталама түрлері бөлінісіндегі, өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтер көлемі жөніндегі ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию об объеме произведенной продукции и оказанных услуг в разрезе основного и вторичных видов деятельности, тысяч тенге Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

А 1

2

Бар- Қызметтің Қызметтің лығы негізгі қосалқы Всего түрі түрі Основной Вторичный вид деявид деятельтельности ности

Б 1 Өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтер көлемі Объем произведенной продукции, выполненных работ и оказанных услуг өткізілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтердің көлемі объем реализованной продукции, выполненных работ и оказанных услуг

2

3

Қызметтің қосалқы түрі Вторичный вид деятельности 4

Қызметтің қосалқы түрі Вторичный вид деятельности 5

Қызметтің қосалқы түрі Вторичный вид деятельности 6

Қызметтің қосалқы түрі Вторичный вид деятельности 7

12 13 14 15 16 17 18

2

3

4

Өндірістік қызметтің қызметтің қызметтің емес қосалқы қосалқы қосалқы шығыстар түрі түрі түрі вторичный вторичный вторичный Непроивид деявид деявид деятельности тельности тельности зводствен-ные расходы 5 6 7 8

А 1

2

3

4 5

6

7 8

11 12

13

1 2 3 4 5 6 7 8 9

одан əкелінген тауарларға из них на ввозимые товары Акциздер, барлығы Акцизы, всего одан əкелінген тауарларға из них на ввозимые товары Жер қойнауын пайдаланушыларға салынатын салықтар жəне арнаулы төлемдер Налоги и специальные платежи недропользователей үстеме пайдаға салынатын салық налог на сверхприбыль жер қойнауын пайдаланушылардың басқа да арнаулы төлемдері прочие специальные платежи недропользователей Басқа да міндетті төлемдер мен алымдар Другие обязательные платежи и сборы Кедендік төлемдер, барлығы Таможенные платежи, всего одан кедендік баж из них таможенная пошлина одан əкелінген тауарларға на ввозимые товары одан əкетілген тауарларға на вывозимые товары Жинақтаушы зейнетақы қорына міндетті зейнетақы жарналарының аударымдары Отчисления обязательных пенсионных взносов в накопительные пенсионные фонды

5. Берешек туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о задолженности, тысяч тенге

А 1

5

5.1 5.2 6 7 8 9 10 11

12 13 14 15 16 17 18

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

Барлығы Всего

Б Дебиторлық берешек, барлығы Дебиторская задолженность, всего сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің берешегі задолженность покупателей и заказчиков резиденттердің резидентов резидент еместердің нерезидентов өзге де дебиторлық берешек прочая дебиторская задолженность одан из нее берілген аванстар авансы выданные қызметкерлердің дебиторлық берешегі дебиторская задолженность работников Міндеттемелер бойынша берешек, барлығы Задолженность по обязательствам, всего жеткізушілермен жəне мердігерлермен есеп айырысу бойынша по расчетам с поставщиками и подрядчиками резиденттерге резидентам резидент еместерге нерезидентам салықтар мен бюджетке басқа да міндетті төлемдер бойынша по налогам и другим обязательным платежам в бюджет міндетті зейнетақы жарналарын жинақтаушы зейнетақы қорына аудару бойынша по перечислению обязательных пенсионных взносов в накопительные пенсионные фонды банк қарыздары бойынша по займам банков резиденттерге резидентам резидент еместерге нерезидентам өзге де қарыздар бойынша по прочим займам өзге де кредиторлық берешектер мен есептеулер бойынша по прочей кредиторской задолженности и начислениям оның ішінде еңбекақы төлеу бойынша берешек из нее задолженность по оплате труда алынған аванстар авансы полученные

1

Оның ішінде мерзімі өткендер Из нее просроченная 2

6. Бухгалтерлік теңгерім көрсеткіштері бойынша ақпарат, мың теңге Информация по показателям бухгалтерского баланса, тысяч тенге А 1 1.1 1.2 1.3 2 3 4 5 6 7 7.1 8 8.1 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23

мың теңге тысяч тенге

2

Қызметтің қосалқы түрі Вторичный вид деятельности

Қызметтің қосалқы түрі Вторичный вид деятельности

Қызметтің қосалқы түрі Вторичный вид деятельности

Қызметтің қосалқы түрі Вторичный вид деятельности

Қызметтің қосалқы түрі Вторичный вид деятельности

3

4

5

6

7

24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей Б Ақшалай қаражат Денежные средства одан кассадағы ақшалай қаражат из них денежные средства в кассе одан ағымдағы банк шоттарындағы ақшалай қаражаттар из них денежные средства на текущих банковских счетах одан өзге де ақшалай қаражаттар из них прочие денежные средства Қысқа мерзімді қаржы инвестициялары Краткосрочные финансовые инвестиции Қысқа мерзімді дебиторлық берешек Краткосрочная дебиторская задолженность Қорлар Запасы шикізат пен материалдар сырье и материалы дайын өнім готовая продукция тауарлар товары одан қайта сатуға арналған тауарлар из них товары для перепродажи аяқталмаған өндіріс незавершенное производство одан егілетін биологиялық ресурстардың аяқталмаған өндірісі из него незавершенное производство культивируемых биологических ресурсов өзге де босалқы қор прочие запасы Өзге де қысқа мерзімді активтер Прочие краткосрочные активы Қысқа мерзімді активтер жиынтығы Итого краткосрочных активов Ұзақ мерзімді қаржы инвестициялары Долгосрочные финансовые инвестиции Ұзақ мерзімді дебиторлық берешек Долгосрочная дебиторская задолженность Негізгі құрал-жабдықтар Основные средства Биологиялық активтер Биологические активы Материалдық емес активтер Нематериальные активы Өзге де ұзақ мерзімді активтер Прочие долгосрочные активы оның ішінде аяқталмаған құрылыс из них незавершенное строительство Ұзақ мерзімді активтер жиынтығы Итого долгосрочных активов Теңгерім Баланс Қысқа мерзімді қаржылық міндеттемелер Краткосрочные финансовые обязательства оның ішінде қысқа мерзімді банк қарыздары из них краткосрочные банковские займы Салықтар бойынша міндеттемелер Обязательства по налогам Қысқа мерзімді кредиторлық берешек Краткосрочная кредиторская задолженность Өзге де қысқа мерзімді міндеттемелер Прочие краткосрочные обязательства Қысқа мерзімді міндеттемелер жиынтығы Итого краткосрочных обязательств Ұзақ мерзімді қаржылық міндеттемелер Долгосрочные финансовые обязательства оның ішінде ұзақ мерзімді банк қарыздары из них долгосрочные банковские займы Ұзақ мерзімді кредиторлық берешек Долгосрочная кредиторская задолженность Өзге де ұзақ мерзімді міндеттемелер Прочие долгосрочные обязательства Ұзақ мерзімді міндеттемелер жиынтығы Итого долгосрочных обязательств Жарғылық (акционерлік) капитал Уставный (акционерный) капитал одан төленбеген капитал из него неоплаченный капитал Сатып алынған меншікті үлестік құралдар Выкупленные собственные долевые инструменты Эмиссиялық табыс Эмиссионный доход Резервтер Резервы Бөлінбеген табыс (орны толтырылмаған залал) Нераспределенная прибыль (непокрытый убыток) Азшылық үлесі Доля меньшинства Капитал жиынтығы Итого капитал Теңгерім Баланс

Кезең соңындағы На конец периода 1

Кезең басындағы На начало периода 2

7. Ақша қозғалысы туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о движении денег, тысяч тенге Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

1 2 3 4 5

6

7 8 9 10 11 12

4. Салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер жəне зейнетақы қорларына аударымдар туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию по налогам, другим обязательным платежам в бюджет и отчислениям в пенсионные фонды, тысяч тенге

А

21

4

Бар- Қызметтің лығы негізгі түрі Всего Основной вид деятельности

Б 1 Өнімдерді өткізу мен қызметтерді көрсетуден түскен кіріс Доход от реализации продукции и оказания услуг оның ішінде қайта сату үшін сатылып алынған тауарларды өткізуден түскен кіріс из него доход от реализации товаров, приобретенных для перепродажи Өткізілген өнім мен көрсетілген қызметтердің өзіндік құны Себестоимость реализованной продукции и оказанных услуг Жалпы пайда Валовая прибыль Қаржыландырудан түскен кірістер Доходы от финансирования одан акция бойынша дивидендтер жəне сыйақылар түріндегі кірістер из них дивиденды по акциям и доходы в виде вознаграждений Өзге де кірістер Прочие доходы Өнімдерді өткізу мен қызметтерді көрсету бойынша шығыстар Расходы по реализации продукции и оказанию услуг Əкімшілік шығыстар Административные расходы Қаржыландыруға жұмсалған шығыстар Расходы на финансирование Өзге де шығыстар Прочие расходы Салық салынғанға дейінгі пайда (залал) Прибыль (убыток) до налогообложения Корпоративтік табыс салығына жұмсалған шығыстар Расходы по корпоративному подоходному налогу

20

3

3. Қызметтің негізгі жəне қайталама түрлері бөлінісіндегі кəсіпорынның қаржылықшаруашылық қызметінің нəтижесін көрсетіңіз, мың теңге Укажите результат финансово-хозяйственной деятельности предприятия в разрезе основного и вторичных видов деятельности, тысяч тенге Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

19

2

2.1 Басқа кəсіпорындарға өңдеуге тапсырылған шикізаттың құны Стоимость сырья, переданного на переработку другим предприятиям

Тапсыру мерзімі – 5-сəуір Срок представления – 5-апреля БСН коды код БИН

11

Бар- Өндірістік шығыстар лығы Производственные расходы Всего қызметтің қызметтің қызметтің негізгі түрі қосалқы қосалқы основной түрі түрі вид деятель- вторичный вторичности вид деяный вид тельности деятельности

А Б 1 1 Материалдық шығындар Материальные затраты 2 шикізаттар мен материалдар сырье и материалы 3 сатып алынған жартылай дайын фабрикаттар мен жиынтықтаушы бұйымдар покупные полуфабрикаты и комплектующие изделия 4 отын топливо 5 энергия энергия 6 тараптық ұйымдар орындаған өндірістік сипаттағы жұмыстар мен қызметтер работы и услуги производственного характера, выполненные сторонними организациями 7 жүк тасымалдау перевозка грузов 8 тараптық ұйымдар орындаған өндірістік сипаттағы жұмыстар мен қызметтер другие работы и услуги производственного характера, выполненные сторонними организациями 9 өзге де материалдар прочие 10 Негізгі құралжабдықтар өтелімі Амортизация основных средств 11 Материалдық емес активтер өтелімі Амортизация нематериальных активов 12 Қызметкерлердің жалақы қоры Фонд заработной платы работников 13 Кəсіпорын қаражаты есебінен қызметкерлерге ақшалай жəрдемақы Денежные пособия работникам за счет средств предприятия 14 Өзге де шығындар Прочие затраты 15 шығысқа жатқызылатын салықтар мен басқа да төленетін міндетті төлемдер (корпоративтік табыс салығынсыз, акцизсіз жəне ҚҚС1-сыз) барлығы налоги и другие обязательные платежи, относимые на расходы (без корпоративного подоходного налога, акцизов и НДС) – всего 16 қызметтік іссапар кезіндегі тəулікақы суточные во время служебных командировок 17 жалгерлік ақы арендная плата 18 тараптық ұйымдар орындаған өндірістік емес сипаттағы қызметтер услуги непроизводственного характера, выполненные сторонними организациями 19 басқа да шығындар другие затраты 20 Шығыстар жиынтығы Итого расходов 21 Барлық шығыстар сомасынан - негізгі құралжабдықтарды ағымдағы жөндеуге жұмсалған шығыстар Из общей суммы расходов - расходы на текущий ремонт основных средств 22 Барлық шығыстар сомасынан - өз күшімен орындалған негізгі құрал-жабдықтарды күрделі жөндеуге жұмсалған шығыстар Из общей суммы расходов - расходы на капитальный ремонт основных средств, выполненный собственными силами

10

Кəсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын заңды тұлғалар жəне жұмыс істейтіндердің тізімдік саны 50 адамнан асатын шетелдік заңды тұлғалардың филиалдары тапсырады. Статистикалық нысанды білім беру, денсаулық сақтау ұйымдары, банктер, сақтандыру компаниялары, зейнетақы қорлары, қоғамдық қорлар, қоғамдық бірлестіктер жəне холдингтер тапсырмайды. Представляют юридические лица, осуществляющие предпринимательскую деятельность и филиалы иностранных юридических лиц, со списочной численностью работающих более 50 человек. Не представляют статистическую форму организации образования, здравоохранения, банки, страховые компании, пенсионные фонды, общественные фонды, общественные объединения и холдинги.

10

2. Қызметтің негізгі жəне қайталама түрлері бөлінісіндегі, кəсіпорын шығыстары туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о расходах предприятия в разрезе основного и вторичных видов деятельности, тысяч тенге

9

Жылдық Годовая

кəсіпорын ішінде пайдаланылған өнімдер мен көрсетілген қызметтер продукция и оказанные услуги, использованные внутри предприятия қоймада тұрған жəне сатуға арналған дайын өнімдердің қорының өзгеруі, өсуі, кемуі изменение запасов готовой продукции, находящихся на складах и предназначенных для продажи, прирост, уменьшение аяқталмаған өндірістің өсуі немесе кемуі прирост или уменьшение остатка незавершенного производства

Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

Есепті кезеңде есептелгені Начислено за отчетный период

Б Барлығы Всего Корпоративтік табыс салығы Корпоративный подоходный налог Жеке табыс салығы Индивидуальный подоходный налог Əлеуметтік салық Социальный налог Əлеуметтік сақтандыру бойынша аударымдар Отчисления по социальному страхованию Жер салығы Земельный налог Мүлік салығы Налог на имущество Көлік құралдарына салынатын салық Налог на транспортные средства Қосылған құнға салынатын салық Налог на добавленную стоимость

1

Есепті кезеңде нақты аударылғаны Фактически перечислено за отчетный период 2

13

14

15 16

17 18 19 20 21 22

Операциялық қызметтен түскен ақшалай қаражаттың қозғалысы Движение денежных средств от операционной деятельности Ақшалай қаражаттың түсімі Поступление денежных средств тауарларды өткізуден реализация товаров қызмет түрлерін көрсетуден предоставление услуг дивидендтер дивиденды жалға беруден, гонорардан сыйақы түріндегі түсімдер комиссиялық жəне өзге де түсімдер поступления в виде вознаграждений от аренды, гонорары, комиссионные и прочая выручка сақтандыру сыйлықақылары жəне талаптар, жылдық жарналар мен өзге де сақтандыру сыйлықақылары түріндегі түсімдер поступления в виде страховых премий и исков, годовых взносов и прочих страховых вознаграждений өзге де түсімдер прочее поступление Ақшалай қаражаттың істен шығуы Выбытие денежных средств тауарлар мен қызметтер үшін жеткізушілерге төленетін төлемдер платежи поставщикам за товары и услуги қарыздар бойынша түскен сыйақыларды төлеу выплата вознаграждений по займам банк қарыздары бойынша займам банков өзгелер прочие жалға беруден, гонорардан сыйақы түріндегі төлемдер, комиссиялық жəне өзге де төлемақылар платежи в виде вознаграждений за аренду, гонорары, комиссионные и прочие выплаты сақтандыру сыйақылары жəне талаптар, жылдық жарналар мен өзге де сақтандыру сыйақылары түріндегі төлемдер платежи в виде страховых премий и исков, годовых взносов и прочих страховых вознаграждений өзге де шығыстар прочее выбытие Операциялық қызметтен түскен ақшалай қаражаттың таза сомасы Чистая сумма денежных средств от операционной деятельности Инвестициялық қызметтен түскен ақшалай қаражаттың қозғалысы Движение денежных средств от инвестиционной деятельности Ақшалай қаражатының түсуі Поступление денежных средств қаржы активтерін сатудан реализация финансовых активов акцияларды жəне басқа кəсіпорындардағы қатысу үлестерін сатудан реализация акций и долей участия в других предприятиях басқа кəсіпорындардың қарыздық құралдарын сатудан реализация долговых инструментов других предприятий басқа ұйымдарға берілген қарыздарды өтеу погашение займов, предоставленных другим организациям фьючерстік, форвардтық, опциондық шарттар мен айырбастар бойынша түскен түсімдер поступления по фьючерсным, форвардным, опционным договорам и свопам

(Жалғасы 19-бетте).

Бар- Теңгемен лығы жасалған Всего операциялардан түскені От операций в тенге

Шетел валютасымен жасалған операциялардан түскені От операций в иностранной валюте

1

3

2


(Жалғасы. Басы 16-18-беттерде). өзге де түсімдер прочее поступление 24 Ақшалай қаражаттың істен шығуы Выбытие денежных средств 25 қаржы активтерін сатып алу приобретение финансовых активов 26 акциялар мен басқа кəсіпорындардағы қатысу үлесін сатып алу приобретение акций и долей участия в других предприятиях 27 басқа кəсіпорындардың қарыздық құралдарын сатып алу приобретение долговых инструментов других предприятий 28 басқа ұйымдарға қарыздар беру предоставление займов другим организациям 28.1 қысқа мерзімді краткосрочные 28.2 ұзақ мерзімді долгосрочные 29 фьючерстік жəне форвардтық шарттар, опциондар мен айырбастар бойынша төлемдер платежи по фьючерсным, форвардным, опционным договорам и свопам 30 өзге де шығу түрлері прочее выбытие 31 Инвестициялық қызметтен түскен ақшалай қаражаттың таза сомасы Чистая сумма денежных средств от инвестиционной деятельности Қаржы қызметінен түскен ақшалай қаражаттың қозғалысы Движение денежных средств от финансовой деятельности 32 Ақшалай қаражаттың түсімі Поступление денежных средств 33 акциялардың жəне басқа да бағалы қағаздар эмиссиясы эмиссия акций и других ценных бумаг 34 акциялардың жəне басқа үлестік құралдар эмиссиясы эмиссия акций и других долевых инструментов 35 облигациялардың, қарыздардың, векселдердің, кепілдіктердің жəне басқа да қысқа жəне ұзақ мерзімді қарыздық құралдар эмиссиясы эмиссия облигаций, займов, векселей, закладных и других краткосрочных и долгосрочных долговых инструментов 36 қарыз алу получение займов 37 банк қарыздары займы банков 38 өзге де қарыздар прочие займы 39 өзге де түсімдер прочее поступление 40 Ақшалай қаражаттың істен шығуы Выбытие денежных средств 41 қарыздар бойынша берешекті өтеу погашение задолженности по займам 42 банк қарыздары бойынша по займам банков 43 өзге де прочие 44 меншік акцияларын сатып алу приобретение собственных акций 45 дивидендтер төлеу выплата дивидендов 46 өзге де шығу түрлері прочее выбытие 47 Қаржылық қызметтен түскен ақшалай қаражаттың таза сомасы Чистая сумма денежных средств от финансовой деятельности 48 Жиынтығы: Ақшалай қаражаттың көбеюі/азаюы Итого: Увеличение (уменьшение) денежных средств 23

8. Валюталық айқындама бойынша ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию по валютной позиции, тысяч тенге Көрсеткіштердің атауы Наименование показателей

Валюталық айқындама – барлығы Валютная позиция - всего

Шетел валютасындағы қысқа мерзімді активтер Краткосрочные активы в иностранной валюте ақшалай қаражаттар жəне олардың эквиваленттері денежные средства и их эквиваленты қысқа мерзімді қаржы инвестициялары краткосрочные финансовые инвестиции қысқа мерзімді дебиторлық берешек краткосрочная дебиторская задолженность өзге де қысқа мерзімді активтер прочие краткосрочные активы Шетел валютасындағы ұзақ мерзімді активтер Долгосрочные активы в иностранной валюте ұзақ мерзімді қаржы инвестициялары долгосрочные финансовые инвестиции ұзақ мерзімді дебиторлық берешек долгосрочная дебиторская задолженность өзге де ұзақ мерзімді активтер прочие долгосрочные активы Шетел валютасындағы активтер, барлығы Активы в иностранной валюте, всего Шетел валютасындағы қысқа мерзімді міндеттемелер Краткосрочные обязательства в иностранной валюте қысқа мерзімді қаржы міндеттемелері краткосрочные финансовые обязательства қысқа мерзімді банк қарыздары краткосрочные банковские займы өзге де қысқа мерзімді қаржы міндеттемелері прочие краткосрочные финансовые обязательства қысқа мерзімді кредиторлық берешек краткосрочная кредиторская задолженность өзге де қысқа мерзімді міндеттемелер прочие краткосрочные обязательства Шетел валютасындағы ұзақ мерзімді міндеттемелер Долгосрочные обязательства в иностранной валюте ұзақ мерзімді қаржы міндеттемелері долгосрочные финансовые обязательства ұзақ мерзімді банк қарыздары долгосрочные банковские займы өзге де ұзақ мерзімді қаржы міндеттемелері прочие долгосрочные финансовые обязательства ұзақ мерзімді кредиторлық берешек долгосрочная кредиторская задолженность өзге де ұзақ мерзімді міндеттемелер прочие долгосрочные обязательства Шетел валютасындағы міндеттемелер – барлығы Обязательства в иностранной валюте, всего Шетел валютасындағы таза айқындыма Чистая позиция в иностранной валюте

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24

1

Соның ішінде валюта бойынша айқындама В том числе позиции по валюте АҚШ дол- еуро ресей өзге де лары евро рублі валюта доллар россий- прочая США ский валюта рубль 2 3 4 5

9. Басты ұйым жəне аумақтық бөлімшелер туралы мəліметтер Сведения о головной организации и территориальных подразделениях № Аумақтық бөлімшенің кодтары Коды территориального подразделения

КҰЖЖ ОКПО А 1 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Облыс (ƏАОЖ2) Область (код КАТО)

БСН БИН 2

3

Аумақтық бөлімшенің қызмет түрі (ЭҚЖЖ3 коды) Вид деятельности территориального подразделения (код ОКЭД)

Есепті жылдағы орта есеппен алғандағы қызметкерлердің тізімдік саны Списочная численность работников в среднем за отчетный год, человек

Еңбекақы төлеу шығыстары, мың теңге Расходы на оплату труда, тысяч тенге

4

5

6

Барлығы Всего

Өндірістің жалпы көлеміндегі аумақтық бөлімшелердің үлесі, % Доля территориальных подразделений в общем объеме производства, %

Аумақтық бөлімшенің түрі : кеңсе, дүкен, дүңгіршек, фабрика, цех, отель, өзгелері Тип территориального подразделения: офис, магазин, киоск, фабрика, цех, отель, прочие

7

8

100

–––––––––––––––– 2 ƏАОЖ – Əкімшілік-аумақтық объектілер жіктеуіші Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің ресми сайтында орналасқан КАТО - Классификатор административно-территориальных объектов расположен на официальном сайте Агентства Республики Казахстан по статистике 3 ЭҚЖЖ - Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің ресми сайтында орналасқан ОКЭД – Общий классификатор видовэкономической деятельности расположен на официальном сайте Агентства Республики Казахстан по статистике

Атауы Наименование_____________________ _______________________

19

www.egemen.kz

27 қыркүйек 2013 жыл

Телефоны Телефон _________

Орындаушының тегі жəне телефоны Фамилия и телефон исполнителя ________________

Мекенжайы Адрес__________________________________ Электрондық мекенжайы Электронный адрес _______________ Телефоны Телефон___________________

Басшы Руководитель __________________

(Т.Ə.А., қолы) (Ф.И.О., подпись__________________________________

Бас бухгалтер Главный бухгалтер _____________

(Т.Ə.А., қолы) (Ф.И.О., подпись) ____________________________________ М.О. М.П. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 10-қосымша

«Кəсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметі туралы есеп» (коды 0041104, индексі 1-ӨҚ, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұскаулық 1. Осы «Кəсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметі туралы есеп» (коды 0041104, индексі 1-ӨҚ, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12 бабы 7) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне «Кəсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметі туралы есеп» (коды 0041104, индексі 1-ӨҚ, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанының толтырылуын нақтылайды. 2. Осы статистикалық нысанды толтыру мақсатында келесі анықтамалар қолданылады: 1) азшылық үлесі – басты компаниясы еншілес компаниялар арқылы тікелей немесе жанама иеленбеген үлесі келетін еншілес компания қызметінің таза нəтижелерінің жəне таза активтерінің бөлігі, 2) ақша қозғалысы – операциялық, инвестициялық жəне қаржы қызметтері бойынша жіктелетін кезеңдегі ақшаның түсуі (істен шығуы); 3) аяқталмаған өндіріс (жартылай фабрикаттар, құралдар, өзі жасап шығарған көмекші құрылғылар) – технологиялық үдерісте қарастырылған барлық өңдеуден өтпеген жəне өндірістік үдерістегі өнім (өңдірістік үдерістің барлық деңгейінде жасалған, бірақ толық жинақталмаған бөлшектер мен жартылай фабрикаттар); 4) əкімшілік шығыстар – өндірістік үдерістерге байланысты емес басқару жəне шаруашылық шығыстары; 5) басқа кəсiпорындарға өңдеуге тапсырған шикiзаттың құнын басқа кəсiпорындарға одан өнім шығару үшін өнеркəсiптік өңдеуге өзінің өнімін (өңделме шикiзат ретiнде) берген кəсiпорындар толтырады; 6) валюталық айқындама – есепті күніне түпкілікті валюта айырбастау бағымын қолданып теңгеде қайта саналған, шетелдік валютада өрнектелген, активтер мен міндеттемелер бойынша жалпы айқындама; 7) дебиторлық берешек – жеке жəне заңды тұлғалардан, кəсіпорынға олармен шаруашылықтық өзара қатынасының қорытындысында тиесілі борыштар сомасы; 8) еңбекақыға жұмсалған шығыстар – еңбекақы шығыстарына заң нормасымен, еңбек шарттарымен (келісімшарттарымен) жəне (немесе) ұжымдық шарттармен көзделген жұмыс режимі немесе еңбек жағдайларына байланысты жұмыскерлерге ақшалай жəне (немесе) заттай нысандардағы кезкелген есептеулер, ынталандырушы есептеулер мен үстеме ақылар, өтемақылық есептеулер, бұл жұмыскерлерді ұстаумен байланысты сыйлыақылар жəне біржолғы ынталандыратын есептеулер кіреді; 9) жалақы қоры – қаржыландыру көзі мен оларды нақты төлеу мерзіміне тəуелсіз, салықтар мен басқа да ұстап қалулар (табыс салығы, жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы жарнасы) ескерілген, қызметкерлердің еңбегін төлеу үшін ұйымның есептелген жиынтық ақшалай қаражаттары (лауазымдық айлықақылар (тарифтік мөлшерлемелер), қосымша төлемдер, үстеме ақылар, сыйлықақылар жəне өзге де ынталандыру мен өтемдік сипаттағы төлемдер); 10) инвестициялық қызметтен түскен ақшалар қозғалысы – ақша эквиваленттеріне жатпайтын, айналымдық емес активтер мен басқа инвестицияларды алу жəне сатудан ақша ағымдары: мүлік, машиналар мен жабдықтар, материалдық емес жəне айналымдық емес өзге де активтерді, сондай-ақ əзірлеме мен жеке құрылысқа капиталдандырылған шығыстармен байланысты төлемдерді сатып алу; негізгі құрал-жабдықтарды, материалдық емес активтерді жəне басқа айналымдық емес активтерді сату;

акционерлік капитал мен қарыздық құралдарға, кəсіпорынның бірлескен қызметіне қатысу үлестеріне қатысты ақшалай қаражаттардың төлемдері мен түсімдері; басқа кəсіпорындарға көрсетілген ақшалай несиелер жəне осы несиелерді өтеумен байланысты ақшалай қаражаттардың түсімі. 11) кəсіпорын ішінде пайдаланылған өнім мен қызмет түрлері – ішкі айналым - субектінің бір құрылымдық бөлімшесінің осы субъектінің екінші құрылымдық бөлімшесіне пайдалану ұшін ұсынылған өнімнің (жұмыстың, қызмет түрлерінің) құны; 12) кəсіпорын қаражаты есебінен қызметкерлерге берілетін ақшалай жəрдемақылар – ұйымды тарату, қызметкерлер санын немесе штатын қысқарту нəтижесінде төленетін өтемақылар, қызметкерге көрсетілетін бір жолғы материалдық жəрдем (үйлену, бала туу), уақытша еңбекке жарамсыздығы бойынша əлеуметтік жəрдемақылар (жалпы аурулар, жүктілік жəне бала туу, бала асырап алу), жұмыскерге жұмыс берушінің кінəсі бойынша денсаулыққа зиян немесе зақым келтірілген нұқсанды өтеуге (сақтандыру өтеуі жоқ болған жағдайда) төленетін төлемдер; 13) корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар – қолданыстағы салық туралы заңнамаға сəйкес анықталатын корпоративтік табыс салығына жұмсалатын шығыстар. 14) қаржы қызметінен түскен ақшалар қозғалысы – инвесторлар мен кредиторлардан ақша тарту бойынша операциялардан түскен ақшалай қаражаттарын алу жəне жұмсау, яғни қарыз қаражаттары мен меншіктік капиталмен байланысты операциялардан: акция немесе өзге де акционерлік құралдарды шығарудан ақшалай қаражаттардың түсімі; қарыздық міндеттемелерді шығарудан, кредиттер жəне басқа қысқа не ұзақ мерзімді қарыз алудан ақшалай қаражаттардың түсімі; қарыз ақшалай қаражаттарды қайтарумен байланысты ақшалай төлемдер; жалгердің қаржылық лизингіне қатысты бар қаржылық міндеттемелердің азаю есебінен ақшалай төлемдері; 15) қаржыландырудан түсетін табыстар – сыйақылар, дивиденділер бойынша, қаржылық жалдаудан, инвестициялық жылжымайтын мүлік операцияларынан, қаржылық құралдардың əділ құнын өзгертуден түсетін кірістер жəне қаржыландырудан түсетін өзге де кірістер; 16) қаржыландыруға арналған шығыстар – сыйақылар, қаржылық жалдау бойынша пайыздарды төлеуге арналған, қаржылық құралдардың əділ құнын өзгертуден алынатын шығыстар мен қаржыландыруға арналған өзге де шығыстар; 17) қорлар – қызмет көрсету немесе сату кезінде өндірістік үдерісте қолдану үшін арналған кəсіпорынның қысқа мерзімді активтері; 18) қызметтің негізгі түрі – қосылған құн салығы субъекті жүзеге асыратын қызметтің кез келген басқа түріне қосылған құн салығынан асатын қандай да болмасын қызмет түрі; 19) қызметтің қайталама түрі – бұл үшінші тұлғалар үшін өнімдерді өндіру мақсатында жүзеге асырылатын негізгіден басқа қызмет түрі; 20) қызметкерлердің тізімдік саны – шартты жасасу мерзіміне байланыссыз еңбек шарты бойынша қабылданған адамдар саны. Жұмысшылардың орташа жылдық тізімдік саны есепті жылдың барлық орташа айларындағы жұмысшылардың орташа санын қосу жəне алынған қосындыны 12-ге бөлу жолымен анықталады. 21) материалдық шығындар – жабдықтау, делдалдық, сыртқы экономикалық ұйымдарға төленген үстеме баға (үстемеақы), комиссиялық сыйақылар, тауар биржасы қызметінің құны, кеден бажы, бөгде ұйымдардың жəне кəсіпорынның қызметкерлері болып табылмайтын жеке тұлғалардың күштерімен жүзеге асырылатын тасымалдауға, сақтауға жəне жеткізуге жұмсалатын шығыстарды қосқанда материалдық ресурстарды сатып алу (ҚҚС, акциз есебінсіз) бағасына сүйене отырып қалыптасқан құны; 22) міндеттемелер бойынша берешек – кəсіпорынмен уақытша тартылған жəне тиісті жеке жəне заңды тұлғаларға қайтаруға жататын ақшалай қаражаттар; 23) операциялық қызметтен түскен ақшалар қозғалысы – операциялық қызмет есебінен таза пайданы қалыптастырған мынадай операциялардан ақшалай қаражаттар: тауар сатудан жəне қызметтер көрсетуден; лицензиямен қолдану құқығын көрсетуден, қаламақы, комиссиялық сыйақылар мен өзге кірістерден; тауар мен қызметтер жеткізішулеріне ақшалай төлемдері; жұмыскерлерге ақшалай төлемдер; 24) отын – технологиялық мақсаттарға, энергияның барлық түрлерін өндіруге, ғимараттарды жылытуға, көлік кəсіпорындары орындаған өндіріске қызмет көрсету бойынша көлік жұмыстарына жұмсалатын, шеттен сатып алынған жəне де кəсіпорынның өзі өндіріген отынның барлық түрлерінің құны; 25) өндірушінің бағасы – өнімнің өндірушіден тұтынушыға дейінгі қозғалысына байланысты қосымша құн салығы жəне акциздерді, сауда жəне өткізу үстеме бағаларды, тасымал жəне басқа да шығыстарды есепке алусыз «кəсіпорын қақпасынан» шыққан сəттен бастап өткізілетін өнім бірлігінің бағасы; 26) өткізілген өнімнің, орындалған жұмыстардың жəне көрсетілген қызметтің көлемі – өндірушінің бағасымен жіберілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтердің құны; 27) өндірістік шығыстар – қызметтің негізгі жəне қайталама түрлерінің өндірілген өнімі мен қызмет көрсетудің өзіндік құнын қалыптастыратын шығындар; 28) өндірістік емес шығыстар – өнімдер өткізу мен қызмет көрсету бойынша шығыстар, əкімшілік шығыстар, қаржыландыру шығыстары жəне басқа шығыстар кіретін шығыстар; 29) өтелім – активтің пайдалы қолдану мерзімі ішінде активті сатып алу құнының өнімнің өзіндік құнына немесе шығысқа бірте-бірте ауысуы; 30) өнімдерді өткізу, орындалған жұмыстар мен қызмет көрсетулерден түскен кіріс –қосылған құн салығы, акциздерді, сондай-ақ қайтарылып берілген тауарлар құны, сатып алушыларға ұсынылған сауда жеңілдіктері мен баға жеңілдіктерін алып тастағанда алуға жататын (алынған) сомасы; 31) өзге де кірістер – активтердің істен шығуынан, өтеусіз алынған активтерден, мемлекеттік субсидиялардан, құнсызданудан пайда болған залалды қалпына келтіруден, операциялық жалға беруден, биологиялық активтердің əділ бағасының өзгеруінен түскен кірістер; 32) өткізілген өнімнің жəне көрсетілген қызметтің өзіндік құны – жіберілген дайын өнімнің (жұмыстың, қызметтердің) нақты өзіндік құны; 33) өнімдер өткізу мен қызмет көрсету бойынша шығыстар – өнімдерді өткізу жəне қызмет көрсетулерге байланысты шығыстар. Оларға: жалақы өткізім бөлімі жұмыскерлерінің, жалақысынан аударымдар, меншік сақтандыру шығыстары, іссапар шығыстары, өтелімдік аударымдар мен жылжымайтын мүлік объектілерін ұстау, жүкті жіберу пунктілеріне дейін тасымалдау, жүк тиеу-түсіру бойынша шығыстары, маркетингілік қызмет көрсету бойынша шығыстар жəне ұқсас басқа да шығыстар; 34) өзге де шығыстар – кəдімгі қызмет үдерісінен тəуелсіз туындайтын өзге де өндірістік емес шығыстар, олар активтің істен шығуы мен құнсыздануы, курстық айырма, резервтің жасалуы мен үмітсіз міндеттердің жоюлуы, операциялық жалға беру шығыстары, биологиялық активтер əділ бағасының өзгеруінің шығыстары жəне тағы басқалар. 35) салықтар мен бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер, əлеуметтік сақтандыру бойынша аударымдар, жинақтаушы зейнетақы қорына аударымдар – Қазақстан Республикасының қолданыстағы салық заңнамаға сəйкес анықталатын бюджетке міндетті төлемдер жəне зейнетақымен қамсыздандыру жəне міндетті əлеуметтік сақтандыру туралы Қазақстан Республикасының заңнамасымен анықталған аударымдар; 36) шикізат жəне материалдар; сатып алынған жартылай фабрикаттар, жиынтықтаушы бұйымдар – көлік жəне дайындаушы шығыстар есебімен өнім өндіру жəне қызмет көрсету үдерісінде пайдаланылатын барлық материалдардың құны; 37) шетелдік валютадағы операцияларынан түскен ақшалар қозғалысы –операция жүзеге асырылған күні валюта айырбастудың нарықтық бағамын қолданумен, теңгеге аударылған шетелдік валютадағы операциялардан түскен ақшалай қаражаттардың қозғалысы; Шетелдік валютадағы операциялар - шетелдік валютадағы төлемдер, сондай-ақ шетелдік валютада жасалатын мəмілелер деп түсіндіріледі: құны шетелдік валютада өрнектелген активтерді алу немесе сату; төлем немесе алу сомасы шетелдік валютада белгіленген қарыздарды алу немесе ұсыну; шетел валютасында өрнектелген активтерді сатып алу немесе өткізу, міндеттемелерді өз басына алу немесе өтеу; Одан басқа шетелдік валютадағы операцияларға шетелдік валютасына байлаулы операциялар бойынша ұлттық валютадағы төлемдердің жүзеге асырылуын жатқызу керек; 38) энергия – субъктінің технологиялық, энергетикалық, қозғалтқыштық жəне басқа да өндірістік мұқтаждықтарға жұмсалатын сатып алынған энергияның барлық түрлерінің құны. 3. Қызметтің негізгі жəне қайталама түрлері бөлінісіндегі көрсеткіштерді толтыру кезінде, ұяшықтарда экономикалық қызмет түрінің (экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуішіне сəйкес– ЭҚЖЖ) бес таңбалық кодын көрсету керек. Статистикалық нысандарда «түзетпе» ұғымы қолданылмайды, сондықтан осындай жағдайлар туындаған кезде түзетпе жазба нақты шоттардың дебеттік немесе кредиттік айналымдарын арттыру (азайту) ретінде көрсетіледі. Статистикалық нысанда деректерді қайталама есепке алуды болғызбау үшін «Шығыстар» бөлімін толтырған кезде шығындарға оларды тауар өндірушілері есепке алғандықтан, қайта сату үшін сатып алынған тауарлар құнын қоспау керек. 4. 1-бөлімнің 1-жолы бойынша көрсеткіш «Өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызмет көлемі» өткізілген өнімнің жəне көрсетілген қызмет көлемінің (қайта сату үшін сатылып алынған тауарлардың құнын, қосылған құн салығын, акциздерін есептемей), кəсіпорын ішінде пайдаланылған өнім мен көрсетілген қызметтің, сату үшін қоймаларда сақтаулы тұрған дайын өнім қорының өзгерісін, аяқталмаған өндіріс пен құрылыс қалдықтарының көбеюін (кемуін) жиынтықтаумен анықталады. Сауда қызметімен айналысатын кəсіпорындар үшін өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызмет көлемі тауарды өткізуден түскен табыс пен тауарды сатып алу шығысының арасындағы айырмашылық ретінде белгіленеді. Тауарларды сатып алған тауар бағасына тең немесе төмен баға бойынша сату жағдайында, сауда қызметі бойынша өндірілген өнім, орындалған жұмыстар жəне көрсетілген қызмет көлемі айналым шығындарының шамасына тең болады. Өндірістік кəсіпорындар үшін өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызмет көлемдері өнделме шикізаттан өндірілген өнім құны жəне зауыт ішіндегі айналымдық құны ескеріліп, келтіріледі. Айырбастау пункттері үшін өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызмет көлемі валюта сату мен сатып алу құнының арасындағы айырмашылық болып табылады. Алаңдар мен жабдықтарды жалға берумен айналысатын кəсіпорындар үшін жалдау жəне жалға берілетін құралдарды ұстауға жұмсалатын шығындар арасындағы айырмашылық өндірілген өнім жəне көрсетілген қызмет көлемі болып табылады. Қоғамдық тамақтану кəсіпорындары, мейрамханалар үшін өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызмет көлемі дайын тағамды жеткізуді қосқанда, оның тауар айналымына теңестіріледі. Мұның өзінде сатылған сусындар мен өнімдер материалдық шығындар болып табылады жəне өндірілген өнім көлеміне кіреді. Қонақ үйлер үшін өндірілген өнімдер, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтердің көлемі мейрамханалар қызметтерін қоса, қонақ үйлер қызметтерін ұсыну болып табылады. Микрокредиттеумен айналысатын кəсіпорындар (микрокредиттік ұйымдар, кредиттік серіктестік) үшін өндірілген өнім, орындалған жұмыстар мен қаржылық делдалдықтың көр сеткен қызметінің көлемі қаржы делдалдары меншіктен түскен табыстарының жəне (өзінің меншікті құрал-жабдықтарын инвестициялау арқылы алған таза кірістен басқа) кредиторларға төленген пайыздардың айырмасы ретінде жанама жолмен анықталатын қызметтер құны болып табылады. 5. 2-бөлімнің 19 - жолы бойынша басқа топтамаларға енгізілмеген барлық шығыстар көрсетіледі (7300, 7400 ішкі бөлімдердің шоттары жəне басқалар). 6. 3-бөлім сауда қызметімен айналысатын кəсіпорындар үшін көрсеткіш «Өткізілген өнім мен көрсетілген қызмет түрлерінен түскен кіріс» сатылған тауарлардың сатып алу құнын ескере отырып, сипатталады. Жалпы пайда, өнімді өткізу жəне қызметтерді көрсету табысынан сатылған өнім мен көрсетілген қызметтің өзіндік құнының айырмашылығы ретінде анықталады. Салық салғанға дейінгі пайда (залал) – қаржыландырудан түскен жалпы пайда, кіріс, өзге де табыстардың сомасы мен өнімді өткізу мен қызмет көрсету бойынша шыгыстардың, қаржыландыруға арналған шығыстардың, əкімшілік жəне өзге де шығыстардың сомасының айырмасы ретінде анықталады. 7. 6-бөлім бухгалтерлік теңгерім деректері бойынша толтырылады. 8. 7-бөлім бойынша операциялық, инвестициялық, қаржылық қызметтен түскен ақшалай қаражаттардың таза сомасы операциялық, инвестициялық, қаржылық қызметтерден түскен ақшалай қаражаттардың түсімі жəне істен шығуының айырмасы ретінде анықталады. 9. 8-бөлім бойынша шетел валютасындағы таза айқындама шетел валютасындағы активтер мен шетел валютасындағы міндеттемелер арасындағы айырмашылық ретінде анықталады. 10. 9 бөлім бойынша өндірістің жалпы көлеміндегі аумақтық бөлімшелердің үлесі құрылымдық бөлімшенің қызмет көрсетуі мен өндірілген өнімнің көлемі бас кəсіпорынның қызмет көрсетуі мен өндірілген өнімнің жалпы көлеміне қатынасы сияқты есептелінеді, пайызбен. 11. Арифметикалық-логикалық бақылау: 1) əр жолдар мен бағандар бойынша барлық көрсеткіштер – оң сандар (1-бөлімнің 4, 5 - жолдарынан, 3-бөлімнің 4, 12 - жолдарынан, 6-бөлімнің 37 жолынан, 7-бөлімнің 16, 31, 47, 48 - жолдарынан, 8-бөлімнің 24 жолынан – басқа). 2) 2-бөлім. «Қызметтің негізгі жəне қосалқы түрлері бөлінісіндегі кəсіпорын шығыстары туралы ақпарат»: 20-жол = əрбір баған үшін 1, 10, 11, 12, 13, 14 - жолдар қосындысына. 3) 3-бөлім. «Қызметтің негізгі жəне қайталама түрлері бөлінісіндегі кəсіпорынның қаржылықшаруашылық қызметінің нəтижелері»: 4-жол = əрбір баған үшін 1-жол - 3-жол; 12-жол = 4 + 5 + 7-жолдары – 8 – 9– 10 - 11-жолдар əрбір баған үшін; Егер кəсіпорын саудамен айналысатын болса, онда 3-бөлім 2-жолы ≠ 0. 4) 6-бөлім. «Бухгалтерлік теңгерім көрсеткіштері бойынша ақпарат»: 1 жол > 1, 2 бағандар бойынша 1.1 жолдан; 11-жол = 1-ден - 4-ке дейінгі жолдар, 10-жол қосындысына əрбір баған үшін; 19-жол = 12- ден 17- ге дейінгі жолдар қосындысына əрбір баған үшін; 20-жол = 11, 19 жолдар қосындысына əрбір баған үшін; 26-жол = 21, 23, 24, 25-жолдар қосындысына əрбір баған үшін; 31-жол = 27, 29, 30-жолдар қосындысына əрбір баған үшін; 39-жол = 32-ден 38- ге дейін жолдар қосындысына əрбір баған үшін; 40-жол = 26, 31, 39-жолдар қосындысына əрбір баған үшін; 20-жол = 40-жол əрбір баған үшін. 5) 7-бөлім. «Ақшаның қозғалысы туралы ақпарат»: 16-жол = 1-жол - 8-жол əрбір баған үшін; 31-жол = 17-жол - 24-жол əрбір баған үшін; 31-жол = 20-жол - 25-жол əрбір баған үшін; 32-жол = 10, 19, 31-жолдар қосындысына əрбір баған үшін. 6) 8-бөлім. «Валюталық айқындама бойынша ақпарат»: 10-жол = 1, 6-жолдар қосындысына əрбір баған үшін; 23-жол = 11, 17-жолдар қосындысына əрбір баған үшін; 24-жол = 10-жол - 23-жол əрбір баған үшін. 7) Бөлімдер арасындағы бақылау: 1-бөлім 1-бағаны 4-жолы = 6-бөлімнің (1-баған - 2-баған) 6-жолы; 1-бөлім 1-бағаны 5-жолы = 6-бөлімнің (1-баған - 2-баған) 8-жолы; 2-бөлім 1-бағаны 15-жолы = 4-бөлімнің 1-бағаны (1-жол – 2-жол – 3-жол – 9-жол – 11-жол – 17-жол – 21-жол); 2-бөлім 8-бағаны 20-жолы = 3-бөлім 1-бағаны 8, 9, 10, 11 - жолдары қосындысына; 3-бөлім 1-бағаны 13-жолы = 4-бөлім 1- бағаны 2-жолы рұқсат етілетін бақылау; Егер 4-бөлімнің 21-жолы (1-баған – 2-баған) > 0, онда 5-бөлімнің 1-бағаны 11-жолы ≠ 0 - рұқсат етілетін бақылау; 6-бөлім 2-бағаны 1-жолы +/- 7-бөлім 1-бағаны 48-жолы = 6-бөлім 1-бағаны 1-жолы; 6-бөлім 1-бағаны 20-жолы ≥ 8-бөлім 1-бағаны 10-жолы; 6-бөлім 1- бағаны 26, 31-жолдары қосындысына ≥ 8-бөлім 1-бағаны 23-жолы; 6-бөлім 1-бағаны 1-жолы ≥ 8-бөлім 1-бағаны 2- жолы; 6-бөлім 1-бағаны 2-жолы ≥ 8-бөлім 1-бағаны 3-жолы; 6-бөлім 1-бағаны 3-жолы ≥ 8-бөлім 1-бағаны 4-жолы ; 6-бөлім 1-бағаны 11-жолы ≥ 8-бөлім1-бағаны 1-жолы; 6-бөлім 1-бағаны 12-жолы ≥ 8-бөлім 1-бағаны 7-жолы; 6-бөлім 1-бағаны 13-жолы ≥ 8-бөлім 1-бағаны 8-жолы; 6-бөлім 1-бағаны 19-жолы ≥ 8-бөлім 1-бағаны 6-жолы; 6-бөлім 1-бағаны 21-жолы ≥ 8-бөлім 1-бағаны 12-жолы; 6-бөлім 1-бағаны 22-жолы ≥ 8-бөлім 1-бағаны 13-жолы; 6-бөлім 1-бағаны 25-жолы ≥ 8-бөлім 1-бағаны 16-жолы; 6-бөлім 1-бағаны 27-жолы ≥ 8-бөлім 1-бағаны 18-жолы; 6-бөлім 1-бағаны 31-жолы ≥ 8-бөлім 1-бағаны 17-жолы.

Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 5-қосымша Приложение 1 к приказу Председателя Агентства Республики Казахстан по статистике от ___ ________ 2012 года № ____

Жалпымемлекеттік статистикалық байқау бойынша статистикалық нысан Статистическая форма по общегосударственному статистическому наблюдению

Статистикалық нысанды толтыруға жұмсалған уақыт, сағат (қажеттiсiн қоршаңыз) Время, затраченное на заполнение статистической формы, час (нужное обвести) 1 сағатқа 1-2 40 сағаттан 2-4 4-8 8-40 дейiн артық до 1 часа более 40 часов

Аумақтық органға тапсырылады Представляется территориальному органу Статистикалық нысанды www.stat.gov.kz сайтынан алуға болады Статистическую форму можно получить на сайте www.stat.gov.kz

Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына алғашқы статистикалық деректерді тапсырмау, уақтылы тапсырмау жəне дəйексіз деректерді беру «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 381-бабында көзделген əкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. Непредставление, несвоевременное представление и предоставление недостоверных первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики является административным правонарушением, предусмотренным статьей 381 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях». Статистикалық нысан коды 0031102 Код статистической формы 0031102 2-ШК нысаны Форма 2-МП Тоқсандық Квартальная

Шағын кəсіпорын қызметі туралы есеп Отчет о деятельности малого предприятия

Есепті кезең Отчетный период

тоқсан квартал

Кəсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын жəне (немесе) қызметкерлердің тізімдік саны 50 адамнан аспайтын заңды тұлғалар, сондай-ақ шетелдік заңды тұлғалардың филиалдары тапсырады. Білім беру, денсаулық сақтау ұйымдары, банктер, сақтандыру компаниялары, зейнетақы қорлары, қоғамдық бірлестіктер, қоғамдық қорлар жəне холдингтер статистикалық нысанды тапсырмайды. Представляют юридические лица и (или) филиалы иностранных юридических лиц, осуществляющиепредпринимательскую деятельность, со списочной численностью работников не более 50 человек. Не представляют статистическую форму организации образования, здравоохранения, банки, страховые компании, пенсионные фонды, общественные объединения, общественные фонды и холдинги. Табыс ету мерзімі есепті кезеңнен кейінгі 25-ші күн. Срок представления 25-го числа после отчетного периода. БСН коды код БИН 1. Қызметкерлер санын көрсетіңіз, адам Укажите численность работников, человек Көрсеткіштер атауы Наименование показателей 1 2 3 4 5

Орташа есепті кезеңдегі қызметкерлердің тізімдік саны Списочная численность работников в среднем за отчетный период Қызметті қоса атқару бойынша (басқа ұйымдардан) қабылданған қызметкерлер саны Численность работников, принятых по совместительству (из других организаций) Жұмыстарды азаматтық құқықтық сипаттағы шарт негізінде атқаратын қызметкерлер саны Численность работников, выполняющих работы по договорам гражданско-правового характера Қызметкерлердің барлығы Итого работников Қызметкерлердің нақты саны (орташа жалақыны есептеу үшін қабылданатын) Фактическая численность работников (принимаемая для исчисления средней заработной платы)

Есепті кезеңдегі За отчетный период 1

2. Өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемі, өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию об объеме произведенной продукции и оказанных услуг, доходе от реализации и оказания услуг, тысяч тенге Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

Барлығы Всего 2 негізгі қызмет түрі бойынша по основному виду деятельности 3 қызметтің қосалқы түрлері бойынша по вторичным видам деятельности 1

Өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемі (ҚҚС*-сыз жəне акцизсіз) Объем произведенной продукции и оказанных услуг (без НДС* и акцизов) 1

Өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс Доход от реализации продукции и оказания услуг 2

2.1. Қызметтің қосалқы түрлері бөлінісіндегі өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемі, өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию об объеме произведенной продукции и оказанных услуг, доходе от реализации и оказания услуг в разрезе вторичных видов деятельности, тысяч тенге ЭҚЖЖ4 бойынша қызмет түрінің атауы ЭҚЖЖ коды Наименование вида деяКод ОКЭД тельности по ОКЭД*

4 5 6 7 8

Өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемі (ҚҚС5-сыз жəне акцизсіз) Объем произведенной продукции и оказанных услуг (без НДС и акцизов) 1

Өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс Доход от реализации продукции и оказания услуг 2

3. Кəсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің нəтижелерін көрсетіңіз, мың теңге Укажите результат финансово-хозяйственной деятельности предприятия , тысяч тенге Көрсеткіштер атауы Наименование показателей Өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс (6010 шоты) Доход от реализации продукции и оказания услуг (счет 6010) одан қайта сату үшін сатылып алынған тауарларды өткізуден түскен кіріс из них доход от реализации товаров, приобретенных для перепродажи Өткізілген өнім мен көрсетілген қызметтердің өзіндік құны (7010 шоты) Себестоимость реализованной продукции и оказанных услуг (счет 7010) Жалпы пайда Валовая прибыль Қаржыландырудан түскен кірістер (6100 шоты) Доходы от финансирования (счет 6100) Өзге де кірістер (6200 шоты) Прочие доходы (счет 6200) Өнімдерді өткізу мен қызметтерді көрсету бойынша шығыстар (7100 шоты) Расходы по реализации продукции и оказанию услуг (счет 7100) Əкімшілік шығыстар (7200 шоты) Административные расходы (счет 7200) Қаржыландыруға жұмсалған шығыстар (7300 шоты) Расходы на финансирование (счет 7300) Өзге де шығыстар (7400 шоты) Прочие расходы (счет 7400) Салық салынғанға дейінгі пайда (залал) Прибыль (убыток) до налогообложения Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар (7710 шоты) Расходы по корпоративному подоходному налогу (счет 7710) Жиынтық пайда (залал) Итоговая прибыль (убыток)

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Есепті кезеңде За отчетный период 1

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

ЭҚЖЖ- Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші ОКЭД- Общий классификатор видов экономической деятельности ҚҚС- Қосымша құн салығы НДС- Налог на добавленную стоимость

1 2

4. Кəсіпорынның шығыстары туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о расходах предприятия, тысяч тенге Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

1 2 3

4 5 6 7 8 9

10

11 12 13 14 15

16 17 18 19

Материалдық шығындар, барлығы Материальные затраты, всего шикізаттар мен материалдар (1310 шоты) сырье и материалы (счет 1310) cатып алынған жартылай дайын өнімдер мен жиынтықтаушы бұйымдар (1310 шоты) покупные полуфабрикаты и комплектующие изделия (счет 1310) отын (1310 шоты) топливо (счет 1310) энергия (3310 шоты) энергия (счет 3310) өзге де материалдық шығындар прочие материальные затраты Еңбекақы төлеу шығыстары Расходы на оплату труда қызметкерлердің жалақы қоры – барлығы (3350 шоты) фонд заработной платы работников – всего (счет 3350) кəсіпорын қаражаты есебінен қызметкерлерге ақшалай жəрдемақы (3430 шоты) денежные пособия работникам за счет средств предприятия (счет 3430) Міндетті зейнетақы жарнаны жинақтаушы зейнетақы қорына аударымдар (3220 шоты) Отчисления обязательных пенсионных взносов в накопительные пенсионные фонды (счет 3220) Өтелім – барлығы (2320, 2420, 2620, 2740 шоттары қосындысы) Амортизация - всего (сумма счетов 2320, 2420, 2620, 2740) Өзге де шығындар Прочие затраты банк қарызы бойынша сыйақылар (7310 шот) вознаграждения по банковскому займу (счет 7310) қызметтік іссапар кезіндегі тəуліктік ақы (1250, 3390 шоттар) суточные во время служебных командировок (счета 1250, 3390) (корпоративтік табыс салығынсыз, акцизсіз жəне ҚҚС-сыз) шығысқа жатқызылатын салықтар мен басқа да төленетін міндетті төлемдер – барлығы (3100, 3200 шоттары) налоги и другие обязательные платежи, относимые на расходы (без корпоративного подоходного налога, акцизов и НДС) – всего (счета 3100, 3200) одан əлеуметтік салық (3150 шоты) из них социальный налог (счет 3150) əлеуметтік сақтандыру бойынша аударымдар (3210 шоты) отчисления по социальному страхованию (счет 3210) басқа да шығындар другие затраты Шығыстар жиынтығы Итого расходов

Барлығы Соның ішінде Всего В том числе

1

өндірістік шығыстар производственные расходы 2

өндірістік емес шығыстар непроизводственные расходы 3

5. Қорлар туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о запасах, тысяч тенге Көрсеткіштер атауы Наименование показателей 1 2 3 4

5 6 7 8

Барлық активтер Всего активов Қорлар (1300 шоты) Запасы (счет 1300) тауарлар (1330шот) товары (счет 1330) қайта сатуға арналған мүлік (жер, ғимарат, автомобильдер жəне басқалар) (1350, 1500 шоттары) имущество, предназначенное для перепродажи (земля, здания, автомобили и другие) (счет 1350, 1500) дайын өнімдер (1320 шоты) готовая продукция (счет 1320) шикізат пен материалдар (1310 шоты) сырье и материалы (счет 1310) аяқталмаған өндіріс (1340 шоты) незавершенное производство (счет 1340) өзге де қорлар (1350 шоты) прочие запасы (счет 1350)

Есепті кезең соңына На конец отчетного периода 1

Есепті кезең басына На начало отчетного периода 2

Атауы Мекенжайы Наименование___________________ Адрес__________________________________________ ______________________________ Телефон: ______________________________________ Электрондық адрес Электронный адрес ____________________________________________________________

Орындаушының аты-жөні жəне телефоны Фамилия и телефон исполнителя_______________ Телефон: __________________________ Басшы Руководитель_____________________________

(Аты-жөні, тегі, қолы) (Ф.И.О. подпись) ______________________

Бас бухгалтер Главный бухгалтер______________________

(Аты-жөні, тегі, қолы) (Ф.И.О. подпись) _______________________ М.О. М.П. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 12-қосымша

«Шағын кəсіпорын қызметі туралы есеп» (коды 0031102, индексі 2-ШК, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұскаулық. 1. Осы «Шағын кəсіпорын қызметі туралы есеп» (коды 0031102, индексі 2-ШК, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12 бабы 7) тармақшасына сəйкес əзірленген жəне «Шағын кəсіпорын қызметі туралы есеп» (коды 0031102, индексі 2-ШК, кезеңділігі тоқсандық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанының толтырылуын нақтылайды. 2. Осы статистикалық нысанын толтыру мақсатында келесі анықтамалар қолданылады: 1) аяқталмаған өндіріс (құрылыс, жартылай дайын өнімдер, құралдар, өзі жасап шығарған көмекші құрылғылар) – технологиялық процестердің алдын-ала қарастырылған барлық өңдеу сатыларынан өтпеген жəне өндірістік өңдеу үстіндегі (өңдеу жұмыстарының барлық сатыларында өңделу үстіндегі бөлшектер мен жартылай дайын өнімдер; жасалып болса да əлі жинақталып болмаған бөлшек тетіктер мен жартылай дайын фабрикаттар). Тапсырысшымен контрактысыз істелінгенде, төлем түспегенде аяқталмаған құрылыс жəне бітпеген күрделі жөндеу аяқталмаған өндіріске жатады; 2) активтер - ұйымдардың өткен оқиғалар нəтижесiнде бақылап отырған, болашақта экономикалық пайда алуы күтiлетiн ресурстары; 3) əкімшілік шығыстар - өндірістік процестерге байланысты емес басқару жəне шаруашылық шығыстары көрсетіледі; 4) жұмысты азаматтық-құқықтық шарт бойынша орындайтын адамдарға (яғни ұйымның тізімдік құрамында болмайтындар) ұйымның ішкі тəртібіне бағынбай жүзеге асырылатын, белгілі бір жұмысты (біржолғы, арнаулы шаруашылық, жұмыстың нақты бір көлемін орындау үшін) орындау мерзіміне ғана шарт немесе келісім-шарт бойынша қабылданған адамдар жатады; 5) жалақы қоры –салықтар мен бас ұстанымдарды (табыс салығын, міндетті зейнетақы жарналарын) есепке алумен оларды қаржыландыру көзі мен нақты төлем мерзіміне қарамастан қызметкерлердің еңбек ақысын ақшалай жəне заттай түрде (лауазымдық қызметақылар(тарифтік мөлшерлемелер), үстеме ақылар, қосымша ақылар, сыйлықақылар мен ынталандырушы жəне өтемдік сипаттағы өзге төлемдер) төлеу үшін ұйымның есептелген ақшалай жиынтық қаражаттары; 6) кəсіпорын қызметінің негізгі түрі - қосылған құны субъект жүзеге асыратын қызметтің кез-келген басқа түрінің қосылған құнынан асатын қызмет түрі болып табылады; 7) кəсіпорын ішінде пайдаланылған өнім мен көрсетілген қызметтер – субектінің бір құрылымдық бөлімшесінің осы субъектінің екінші құрылымдық бөлімшесінің пайдалануына берілген өнімнің (жұмыстың, қызмет түрлерінің) құны, яғни, ішкі айналым; 8) кəсіпорын қаражаты есебінен қызметкерлерге ақшалай жəрдемақы – ұйымның жойылуымен, қызметкерлер санының немесе штатының қысқаруымен байланысты өтемақылар, бір жолғы материалдық жəрдем (үйлену, бала туу жəне тағы басқалары), уақытша еңбекке қабілетсіздік туралы өтемақысы (жалпы аурулар, жүктілік жəне бала туу, бала асырап алу), жұмыскерге жұмыс беруші кінəсінен денсаулықтың зақымдануын өтеуге төлемдері (сақтандыру өтеуі жоқ болғанда); 9) қайта сату үшін сатылып алынған тауарларды өткізуден түскен кіріс - өткізу үшін алынған тауардың сатымдық құны көрсетіледі жəне сауда операцияларын жүзеге асыратын кəсіпорындар толтырады; 10) қаржыландырудан түскен кірістер – сыйақы, дивиденд, қаржы жалдау, жылжымайтын мүлікті инвестициялау операциялар, қаржы құралдарының əділ құнының өзгеруінен түсетін табыстар мен өзге табыстардан тұрады; 11) қаржыландыруға жұмсалған шығыстар – сыйақы, қаржылық жалға беру пайызын өтеуге, қаржы құралдарының əділ құнының өзгеру шығыстары мен өзге шығыстардан тұрады; 12) корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар -табыстың қолданыстағы салық туралы заңнамаға сəйкес корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар көрсетіледі; 13) қорлар – қызмет көрсетілгенде немесе сату үшін өндірістік процесінде қолдануға бағытталған кəсіпорынның қысқа мерзімді активтері; 14) қызметкерлердің тізімдік саны – азаматтық-құқықтық шарт бойынша жұмыс істейтін адамдардан басқа, жасасу мерзіміне байланыссыз еңбек шарты бойынша қабылданған адамдар, сондай-ақ қоса атқарушылық бойынша жұмысқа қабылданғандар саны; 15) қызметкерлердің нақты саны (орташа жалақыны есептеу үшін алынатын) – жұмысқа ресми тіркелуі бар (жүктілігі жəне босануы бойынша, балаға күтім жасау бойынша, жəне басқа да демалыстарда жүрген адамдар) қызметкерлердің жекелеген санаттары шегерілген тізімдік құрамдағы қызметкерлердің саны; 16) қызметті қоса атқарушылық – қызметкердің негізгі жұмысынан бос уақытында еңбек шарты жағдайында басқа тұрақты төленетін жұмысты орындауы; 17) қосалқы қызмет – бұл үшінші жаққа арнап азық-түлік өндіретін немесе қызметтер көрсететін негізгі қызметтен өзге жеке қызмет; 18) материалдық шығындар - көрсетілетін материалдық ресурстардың құны оларды сатып алу (Қосымша Құн Салығы есебінсіз) бағасына сүйеніп, жабдықтау, делдалдық, сыртқы экономикалық ұйымдарға төленген үстеме баға (үстемеақы), комиссиялық сыйақылар, тауар биржасы қызметінің құны, кеден бажы, бөгде ұйымдардың жəне кəсіпорынның қызметкерлері болып табылмайтын жеке тұлғалардың күштерімен жүзеге асырылатын тасымалдауға, сақтауға жəне жеткізуге жұмсалатын шығыстары қоса қалыптасады; 19) отын - технологиялық мақсаттарға, энергияның барлық түрлерін өндіруге, үйлерді жылытуға, көлік кəсіпорындары орындаған өндіріске қызмет көрсету бойынша көлік жұмыстарына жұмсалатын, шеттен сатып алынған жəне де кəсіпорынның өзімен өндірілген отынның барлық түрлерінің құны; 20) өтелім - активтің пайдалы қолдану мерзімі ішінде болатын, активті сатып алу құнының өнімнің өзіндік құнына немесе шығысқа бірте-бірте көшу үрдісі; 21) өткізілген өнім мен көрсетілген қызметтердің өзіндік құны - босатылған (тиелген) дайын өнімнің (тауарлардың, қызметтердің) есепке алынған нақты құны; 22) өзге де кірістер – активтердің істен шығуынан, өтеусіз алынған активтердің, мемлекеттік субсидиялар, құнсызданудын қалпына келтіру, операциялық жалға беру, биологиялық активтер əділ бағасының өзгеруінің табыстары жəне өзгелер; 23) өнімдерді өткізу мен қызметтерді көрсету бойынша шығыстар - өнімдерді өткізудің жəне қызмет көрсетудің шығыстары. Оларға: жалақы, өтім бөлімі жұмыскер жалақысынан аударым, меншік сақтандыру шығыстары, іссапар шығыстары, өтелімдік аударымдар мен жылжымайтын мүлік объектілерін камтамасыз ету шығыстары, жүкті жіберу пунктілеріне дейін тасымалдау, жүк тиеу-түсіру, маркетингілік кызмет көрсету бойынша шығыстар жатады; 24) өзге де шығыстар кəдімгі қызмет барысында туындайтын процеске байланысты емес өзге де өндірістік емес шығыстар көрсетіледі, олар активтің істен шығуы мен құнсыздануы, курстық айырма, резервтің жасалуы мен үмітсіз міндеттердің жойылуы, операциялық жалға беру шығыстары, биологиялық активтер əділ бағасының өзгеруінің шығыстары жəне тағы басқалары; 25) өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемі- барлық шығарылған өнім мен көрсетілген қызметтердің өндірушінің бағаларындағы құны.; 26) өнім өндірушінің бағасы – қосылған құн салығы, акциздердің, өзге де жанама салықтардың, сауданың, үстеме баға жəне өнімнің өндірушіден тұтынушыға дейінгі қозғалысына байланысты көлік жəне басқа да шығындардының есебінсіз, «кəсіпорын қақпасынан» шыққан кездегі өткізілген өнім бірлігінің бағасы; 27) өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс – алынған жəне алуға жататын табыс сомасынан қосылған құн салығын, акциздерді алып тастағандағы, сондай-ақ, қайтарылып берілген, тұтынушыларға ұсынылған сауда жеңілдіктері мен баға жеңілдіктерін алып тастағандағы түскен табыс; 28) өндірістік шығыстар – негізгі жəне қосалқы қызмет түрлеріндегі өндірілген өнімнің өзіндік құнын құрастыратын шығындар жəне көрсетілген қызметтер; 29) өндірістік емес шығыстар - өнімдер өткізу мен қызмет көрсету бойынша шығыстардан, əкімшілік шығыстардан, қаржыландыруға жумсалған жəне басқа шығыстардан тұратын кезең шығыстары; 30) шикізат жəне материалдар жəне сатып алынған жартылай дайын өнімдер, жиынтықтаушы бұйымдар сырттан сатып алынған шикізат жəне материалдардың құны, өңдеуге, монтаждауға жұмсалатын көліктік-дайындау шығыстарын, сатып алынған бұйым жəне жартылай дайын өнім, сондай-ақ қалыпты технологиялық процесті қамтамасыз ету үшін өнімді дайындау процесінде пайдаланатын барлық материалдар жəне қызмет көрсетуді ескере отырып көрсетіледі; 31) энергия – кəсіпорынның технологиялық, энергетикалық, қозғалтқыштық жəне басқа да өндірістік мұқтаждарына жұмсалатын сатып алынған энергияның барлық түрлерінің құны. 3. Негізгі жəне қосалқы қызмет түрлері бөліністерін толтырғанда ұяларда қызмет түрінің 5-таңбалық кодын көрсету қажет. Статистикалық есептерде «түзетпе» ұғымы қолданылмайды, сондықтан осындай жағдайлар туындаған кезде сторнолық жазбасы нақты шоттардың дебеттік немесе кредиттік айналымдарының өсуі (азаюы) ретінде тұлғалануы керек. Өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемі өткізілген дайын өнімнің жəне көрсетілген қызметтердің көлемі (алып-сату үшін тауарлардың құнысыз, Қосымша құн салығынсыз, акцизсіз жəне оларға теңестірілген баж алымдарының есебінсіз), кəсіпорынның ішінде пайдаланылған өнім жəне көрсетілген қызмет, босалқы қордың өзгеруі, қоймалардағы жəне сатуға арналған дайын өнімнің (тауардың) босалқы қорының өзгеруі, аяқталмаған өндірістің, құрылыстардың, жартылай дайын өнімдердің, құралдардың қалдықтарының өсуі (+) немесе азаюы (-) жиынтығын құрайды. Өндірістік кəсіпорындар үшін өндірілген өнім мен көрсетілген қызмет көлемдері тапсырыс берушінің шикізатынан өндірілген өнім құны мен зауыт ішіндегі айналымдық құнынан құралады. Сауда қызметімен айналысатын кəсіпорындар өткізуден түскен табыс пен тауарларды сатып алуға жұмсалған шығыстардың арасындағы айырмашылықтары өндірілген өнімнің жəне көрсетілген қызметтің көлемі болып табылады. Тауарларды сатып алынған тауарлардың құнына тең немесе төмен бағада өткізілген жағдайда, сауда қызметі бойынша өндірілген өнімнің жəне көрсетілген қызметтің көлемі айналым шығындар шамасына тең болады, оларды басқа шығындар есебінде бөліп көрсеткен жөн. Айырбастау орындары үшін валютаны сату мен сатып алу құнының арасындағы айырмашылығы өндірілген өнімнің жəне көрсетілген қызметтің көлемі болып табылады. Алаңдар мен жабдықтарды жалға берумен айналысатын кəсіпорындар жалдан түскен табыстан жалға берілген жабдықтарды ұстап тұруға кеткен шығыны шегерілген өндірілген өнімнің жəне көрсетілген қызметтердің көлемі болып табылады. Қоғамдық тамақтандыру кəсіпорындары, мейрамханалар үшін өндірілген өнім мен көрсетілген қызмет көлемі дайын тамақты қоса есептелінген тауар айналымына тең. Барда жəне мейрамханаларда сатылған сусындар мен өнімдер материалдық шығындар болып есептеледі жəне олар өндірілген өнімнің көлеміне кіреді. Қонақ үйлердің өндірілген өнімі мен көрсетілген қызмет түрлеріне мейрамханалық қызметті қоса ұсынылған қызмет түрлерінің кірісі жатады. Қаржы делдалдары (микрокредиттік ұйымдар, кредиттік серіктестер, ломбардтар, басқалар) үшін өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтер көлемі қаржы делдалдарының меншікті табысынан (өзінің меншікті құрал-жабдықтарын инвестициялау арқылы алған таза табыстан басқа) кредиторларға төленген пайыздардың айырмасы жанама есептелінген қызметтің көлемі жатады. Өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кірісті сауда қызметімен айналысатын мекемелер өткізілген тауарды сатып алынған құнымен есептеп көрсетеді. Жалпы пайда өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс пен өткізілген өнім мен көрсетілген қызметтердің өзіндік құнының арасындағы айырмашылық ретінде анықталады. Салық салынғанға дейінгі пайда (залал) жалпы пайдаға қаржыландырудан кірістерді қосқанда, өзге де кірістерді қосып, өнімдерді өткізу мен қызметтерді көрсету бойынша шығыстар алынғанда, қаржыландырудан шығыстарды алғанда, өзге де шығыстарды алғанда анықталады Жиынтық пайда (залал) – бұл салық салынғанға дейінгі пайда (залал) мен корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстардың айырмасы. 4. Арифметикалық-логикалық бақылау: 1) 1-бөлім. «Қызметкерлер саны»: 4-жол = 1-3 жолдар қосындысына; 5-жол ≤ 4-жол. 2) 2- бөлім. «Өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемі, өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс туралы ақпарат»: 1-жол= 2-3 жолдар қосындысына əр бағандар үшін. 3) 2.1- бөлім «Өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемі, өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс туралы ақпарат»: 4-8 жолдар қосындысы = 3 жол 2 бөлімінде тиісті бағандар бойынша. 4) 3-бөлім. «Кəсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің нəтижелері»: 4-жол= 1-жол – 3-жол; 11-жол = (4+5+6) жолдар – 7-ж.–.8-ж. – 9-ж.– 10-ж; 13-жол= 11-жол – 12-жол. 5) 4-бөлім. «Кəсіпорынның шығыстары туралы ақпарат»: 1-баған= 2-3-бағандар қосындысына əр жолдар үшін ; 1-жол=.2-6-жолдар қосындысына əр бағандар үшін; 7- жол= 8-9-жолдар қосындысына əр бағандар үшін; 8- жол > 10-жол əр бағандар үшін; 12- жол = 13, 14, 15, 18-жолдар қосындысына əр жолдар үшін; 16-жол ≤ 15-жол; 17-жол ≤ 15-жол; 19-жол= 1, 7, 11, 12- жолдар қосындысына əр бағандар үшін. 6) 5-бөлім. «Қорлар туралы ақпарат»: 1-жол ≥ 2- жол əр бағандар үшін; 2-жол= 3-8-жолдар қосындысына əр бағандар үшін. 7) Бөлімдер аралығында бақылау: 1-жол 2- баған 2-бөлімінде = 1-жол 3-бөлім; 19-жол 3- баған 4-бөлімінде = 3-бөлімнің 7-10-жолдар қосындысына. Мемлекеттік статистика органдары құпиялылығына кепілдік береді Конфиденциальность гарантируется органами государственной статистики

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 13-қосымша

Жалпымемлекеттік статистикалық байқау бойынша статистикалық нысан Статистическая форма по общегосударственному статистическому наблюдению

Приложение 1 к приказу Председателя Агентства Республики Казахстан по статистике от ___ ________ 2012 года № ____

Аумақтық органға тапсырылады Представляется территориальному органу Статистикалық нысанды www.stat.gov.kz сайтынан алуға болады Статистическую форму можно получить на сайте www.stat.gov.kz

Статистикалық нысанды толтыруға жұмсалған уақыт, сағат (қажеттiсiн қоршаңыз) Время, затраченное на заполнение статистической формы, час (нужное обвести) 1 сағатқа 1-2 40 сағаттан 2-4 4-8 8-40 дейiн артық до 1 часа более 40 часов

Мемлекеттік статистиканың тиісті органдарына алғашқы статистикалық деректерді тапсырмау, уақтылы тапсырмау жəне дəйексіз деректерді беру «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің 381-бабында көзделген əкімшілік құқық бұзушылық болып табылады. Непредставление, несвоевременное представление и предоставление недостоверных первичных статистических данных в соответствующие органы государственной статистики является административным правонарушением, предусмотренным статьей 381 Кодекса Республики Казахстан «Об административных правонарушениях». Статистикалық нысан коды 0021104 Код статистической формы 0021104 2-ШК нысаны Форма 2-МП Жылдық Годовая

Шағын кəсіпорын қызметі туралы есеп Отчет о деятельности малого предприятия

Есепті кезең Отчетный период

(Жалғасы 20-бетте).

жыл год


20

www.egemen.kz

7 8 9

21 22 23 24 25 25.1 26 27 28

1 2 3 4 5 6

29 30

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

Есепті кезеңдегі За отчетный год

30.1

А Жыл басындағы қызметкерлердің тізімдік саны Списочная численность работников на начало года Қабылданған қызметкерлер Принято работников Кеткен қызметкерлер Выбыло работников Жыл соңындағы қызметкерлердің тізімдік саны Списочная численность работников на конец года Қайта құрылған жұмыс орнына қабылданғаны Приняты на вновь созданные рабочие места Жыл соңындағы кəсіпорындағы бос орындардың саны Число вакантных мест на предприятии на конец года

1

31 32 33 34 35 36

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей А Барлығы Всего негізгі қызмет түрі бойынша по основному виду деятельности қызметтің қосалқы түрлері бойынша по вторичным видам деятельности

1 2 3

Өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемі (ҚҚС-сыз жəне акцизсіз) Объем произведенной продукции и оказанных услуг (без НДС и акцизов) 1

Өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс Доход от реализации продукции и оказания услуг 2

2.1. Қызметтің қосалқы түрлері бөлінісіндегі өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемі, өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию об объеме произведенной продукции и оказанных услуг, доходе от реализации и оказания услуг в разрезе вторичных видов деятельности, тысяч тенге Жол коды Код строки

ЭҚЖЖ6 бойынша ЭҚЖЖ коды қызмет түрінің атауы Код ОКЭД Наименование вида деятельности по ОКЭД

А

4 5 6 7 8

Б

Өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемі (ҚҚС7-сыз жəне акцизсіз) Объем произведенной продукции и оказанных услуг (без НДС и акцизов) 1

Өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс Доход от реализации продукции и оказания услуг 2

3. Кəсіпорынның шығыстары туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о расходах предприятия, тысяч тенге Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

Барлығы соның ішінде в том числе Всего өндірістік шығыстар производственные расходы

А 1 Материалдық шығындар, барлығы Материальные затраты, всего шикізаттар мен материалдар (1310 шоты) сырье и материалы (счет 1310) cатып алынған жартылай фабрикаттар мен жиынтықтаушы бұйымдар (1310 шоты) покупные полуфабрикаты и комплектующие изделия (счет 1310) отын (1310 шоты) топливо (счет 1310) энергия (3310 шоты) энергия (счет 3310) өзге де материалдық шығындар прочие материальные затраты Еңбекақы төлеу шығыстары Расходы на оплату труда қызметкерлердің жалақы қоры – барлығы (3350 шоты) фонд заработной платы работников – всего (счет 3350) одан əйелдерге есептелгені из него начислено женщинам кəсіпорын қаражаты есебінен қызметкерлерге ақшалай жəрдемақы (3430 шоты) денежные пособия работникам за счет средств предприятия (счет 3430) Міндетті зейнетақы жарнаны жинақтаушы зейнетақы қорына аударымдар (3220 шоты) Отчисления обязательных пенсионных взносов в накопительные пенсионные фонды (счет 3220) Өтелім – барлығы (2320, 2420, 2620, 2740 шоттары қосындысы) Амортизация - всего (сумма счетов 2320, 2420, 2620, 2740) Өзге де шығындар Прочие затраты банк қарызы бойынша сыйақылар (7310 шот) вознаграждения по банковскому займу (счет 7310) қызметтік іссапар кезіндегі тəуліктік ақы (1250, 3390 шоттар) суточные во время служебных командировок (счета 1250, 3390) (корпоративтік табыс салығынсыз, акцизсіз жəне ҚҚС-сыз) шығысқа жатқызылатын салықтар мен басқа да төленетін міндетті төлемдер – барлығы (3100, 3200 шоттары) налоги и другие обязательные платежи, относимые на расходы (без корпоративного подоходного налога, акцизов и НДС) – всего (счета 3100, 3200) одан əлеуметтік салық (3150 шоты) из них социальный налог (счет 3150) əлеуметтік сақтандыру бойынша аударымдар (3210 шоты) отчисления по социальному страхованию (счет 3210) ғылыми-зерттеу жəне тəжірибе-конструкторлық жұмыстарға арналған шығыстар расходы на научно-исследовательские и опытно-конструкторские работы басқа шығындар другие затраты Шығыстар жиынтығы Итого расходов

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

11

12 13 14 15 16

17 18 19

20 21

2

өндірістік емес шығыстар непроизводствен-ные расходы 3

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

ЭҚЖЖ- Экономикалық қызмет түрлерінің жалпы жіктеуіші ОКЭД- Общий классификатор видов экономической деятельности 2 ҚҚС- Қосымша құн салығы НДС- Налог на добавленную стоимость 1

4. Кəсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің нəтижелерін көрсетіңіз, мың теңге Укажите результат финансово-хозяйственной деятельности предприятия , тысяч тенге

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей А Өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс (6010 шоты) Доход от реализации продукции и оказания услуг (счет 6010) одан қайта сату үшін сатылып алынған тауарларды өткізуден түскен кіріс из них доход от реализации товаров, приобретенных для перепродажи Өткізілген өнім мен көрсетілген қызметтердің өзіндік құны (7010 шоты) Себестоимость реализованной продукции и оказанных услуг (счет 7010) Жалпы пайда Валовая прибыль Қаржыландырудан түскен кірістер (6100 шоты) Доходы от финансирования (счет 6100) Өзге де кірістер (6200 шоты) Прочие доходы (счет 6200) Өнімдерді өткізу мен қызметтерді көрсету бойынша шығыстар (7100 шоты) Расходы по реализации продукции и оказанию услуг (счет 7100) Əкімшілік шығыстар (7200 шоты) Административные расходы (счет 7200) Қаржыландыруға жұмсалған шығыстар (7300 шоты) Расходы на финансирование (счет 7300) Өзге де шығыстар (7400 шоты) Прочие расходы (счет 7400) Салық салынғанға дейінгі пайда (залал) Прибыль (убыток) до налогообложения Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар (7710 шоты) Расходы по корпоративному подоходному налогу (счет 7710) Жиынтық пайда (залал) Итоговая прибыль (убыток)

Есепті жылдағы За отчетный год 1

1 2

1 1.1 2 3 3.1 4 5 6 7

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

1

2 3 4 5 6

7

Барлығы Ұлттық валюВсего тамен жасалған операциялардан түскені От операций в национальной валюте 1 2

А Ақша қаражаттарының операциялық қызметтегі қозғалысы Движение денежных средств от операционной деятельности Ақша қаражатының түсуі 1 Поступление денежных средств 2 тауар сатудан реализация товаров қызмет түрлерін көрсетуден 3 предоставление услуг дивидендтер 4 дивиденды жалға беруден, гонорардан, комиссиялық жəне басқа да 5 сыйақы түрінде түскен түсімдер поступления в виде вознаграждений от аренды, гонорары, комиссионные и прочая выручка сақтандыру сыйақылары жəне талаптық шаралардан, 6 жылдық жарналар мен өзге де сақтандыру сыйақылары ретінде түскен түсімдер поступления в виде страховых премий и исков, годовых взносов и прочих страховых вознаграждений өзге де түсімдер 7 прочее поступление Ақша қаражатының істен шығуы 8 Выбытие денежных средств тауар мен қызмет түрлері үшін жеткізушілерге төленетін 9 төлемдер платежи поставщикам за товары и услуги 10 қарыздар бойынша түскен сыйақыларды төлеу выплата вознаграждений по займам 11 одан банк қарыздары бойынша из них займам банков 12 жалға беруден, гонорардан, комиссиялық жəне басқа да сыйақы түрінде түскен түсімдер платежи в виде вознаграждений за аренду, гонорары, комиссионные и прочие выплаты 13 сақтандыру сыйақылары жəне талаптық шаралардан, жылдық жарналар мен өзге де сақтандыру сыйақылары ретінде түскен түсімдер платежи в виде страховых премий и исков, годовых взносов и прочих страховых вознаграждений 14 өзге де шығу түрлері прочее выбытие 15 Операциялық қызметтен түскен ақша қаражатының таза сомасы Чистая сумма денежных средств от операционной деятельности Инвестициялық қызметтен түскен ақша қаражатының қозғалысы Движение денежных средств от инвестиционной деятельности 16 Ақша қаражатының түсуі Поступление денежных средств 17 қаржы активтерін сатудан реализация финансовых активов 18 акцияларды жəне басқа кəсіпорындардағы қатысым үлестерін сатудан реализация акций и долей участия в других предприятиях 19 басқа кəсіпорындардың қарыздық құралдарын сатудан реализация долговых инструментов других предприятий 20 басқа ұйымдарға берілген қарыздарды өтеу погашение займов, предоставленных другим организациям 21 фьючерстік , форвардтық, опциондық келісім-шарттар мен своптар бойынша түскен түсімдер поступления по фьючерсным, форвардным, опционным договорам и свопам 22 өзге түсімдер прочее поступление 23 Ақша қаражатының істен шығуы Выбытие денежных средств 24 қаржы активтерін сатып алу салдарынан приобретение финансовых активов 25 акциялар мен басқа кəсіпорындарға қатысу үлесін сатып алу приобретение акций и долей участия в других предприятиях 26 басқа кəсіпорындардың қарыздық құралдарын сатып алу приобретение долговых инструментов других предприятий 27 басқа ұйымдарға қарыздар беру предоставление займов другим организациям 27.1 қысқа мерзімді краткосрочные 27.2 ұзақ мерзімді долгосрочные 28 фьючерстік жəне форвардтық келісімшарттар, опциондар мен своптар бойынша төлемдер платежи по фьючерсным, форвардным, опционным договорам и свопам 29 өзге де шығу түрлері прочее выбытие 30 Инвестициялық қызметтен түскен ақша қаражатының таза сомасы Чистая сумма денежных средств от инвестиционной деятельности Қаржы қызметінен түскен ақша қаражатының қозғалысы Движение денежных средств от финансовой деятельности 31 Ақша қаражатының түсуі Поступление денежных средств 32 акциялардың жəне басқа да бағалы қағаздар эмиссиясы эмиссия акций и других ценных бумаг 33 акциялардың жəне басқа да үлестік құралдар эмиссиясы эмиссия акций и других долевых инструментов 34 облигациялардың, қарыздардың, векселдердің, кепілдіктердің жəне басқа да қысқа жəне ұзақ мерзімді қарыздық құралдар эмиссиясы эмиссия облигаций, займов, векселей, закладных и других краткосрочных и долгосрочных долговых инструментов 35 қарыз алу получение займов 36 одан банк қарыздары из них займы банков 37 өзге де түсімдер прочее поступление 38 Ақша қаражаттарының істен шығуы Выбытие денежных средств 39 қарыздар бойынша берешек төлеу погашение задолженности по займам 40 одан банк қарыздарын өтеу из них по займам банков 41 меншік акцияларды сатып алу приобретение собственных акций 42 дивидендтер төлеу выплата дивидендов 43 өзге де шығу түрлері прочее выбытие 44 Қаржылық қызметтен түскен ақша қаражатының таза сомасы Чистая сумма денежных средств от финансовой деятельности 45 Жиынтығы: Ақша қаражатының көбеюі/азаюы Итого: Увеличение/уменьшение денежных средств

Жол коды Код строки

1 2 Есепті жылдағы За отчетный год 1

3 4 5 6

6. Бухгалтерлік баланс көрсеткіштері бойынша ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию по показателям бухгалтерского баланса, тысяч тенге Көрсеткіштер атауы Наименование показателей А Ақшалай қаражат Денежные средства одан кассадағы ақшалай қаражат из них денежные средства в кассе Қысқа мерзімді қаржы инвестициялары Краткосрочные финансовые инвестиции Қысқа мерзімді дебиторлық берешек Краткосрочная дебиторская задолженность одан қысқа мерзімді қызметкерлердың дебиторлық берешегі из нее краткосрочная дебиторская задолженность работников Қорлар Запасы тауарлар товары қайта сатуға арналған мүлік (жер, ғимарат, автомобильдер жəне басқалар) имущество, предназначенное для перепродажи (земля, здания, автомобили и другие) дайын өнімдер готовая продукция

9. Негізгі қорлардың бары жəне қозғалысы, мың теңге Наличие и движение основных фондов, тысяч тенге

8 Шетел валютасымен жасалған операциялардан түскені От операций в иностранной валюте 3

Жыл соңындағы Жыл басындағы На начало года На конец года 1 2

7 8 9 10 11 12 13 14 15 16

17

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

Айқындама – барлығы Позиция всего

А 1 Шетел валютасындағы қысқа мерзімді активтер Краткосрочные активы в иностранной валюте ақша қаражаттары жəне олардың баламалары денежные средства и их эквиваленты қысқа мерзімді қаржы инвестициялары краткосрочные финансовые инвестиции қысқа мерзімді дебиторлық берешек краткосрочная дебиторская задолженность өзге де қысқа мерзімді активтер прочие краткосрочные активы Шетел валютасындағы ұзақ мерзімді активтер Долгосрочные активы в иностранной валюте ұзақ мерзімді қаржы инвестициялары долгосрочные финансовые инвестиции ұзақ мерзімді дебиторлық берешек долгосрочная дебиторская задолженность үлескерлік қатысу əдісімен ескерілетін инвестициялар инвестиции, учитываемые методом долевого участия өзге де ұзақ мерзімді активтер прочие долгосрочные активы Шетел валютасындағы активтер,барлығы Активы в иностранной валюте, всего Шетел валютасындағы қысқа мерзімді міндеттемелер Краткосрочные обязательства в иностранной валюте қысқа мерзімді қаржы міндеттемелері краткосрочные финансовые обязательства қысқа мерзімді банк қарыздары краткосрочные банковские займы алынған қысқа мерзімді қарыздар краткосрочные займы полученные дивиденттер мен қатысушылардың табыстары бойынша қысқа мерзімді кредиторлық берешек краткосрочная кредиторская задолженность по дивидендам и доходам участников өзге де қысқа мерзімді қаржы міндеттемелері прочие краткосрочные финансовые обязательства

9

10

11 12

13

14

Есепті жылы түскені Поступило в отчетном году

А 1 Материалдық негізгі қорлар (негізгі құралдар) Материальные основные фонды (основные средства) Үйлер Здания тұрғын үйлер жилые здания тұрғын емес үйлер нежилые здания Ғимараттар Сооружения беріліс құрылғылары передаточные устройства азаматтық құрылыстың өзге де объектілері прочие объекты гражданского строительства Машиналар мен жабдықтар Машины и оборудование көлік құралдары мен жабдықтары транспортные средства и оборудование өзге де машиналар мен жабдықтар прочие машины и оборудование одан компьютерлер из них компьютеры Өзге де негізгі құрал-жабдықтар Прочие основные средства Биологиялық активтер Биологические активы Материалдық емес негізгі қорлар (материалдық емес активтер) Нематериальные основные фонды (нематериальные активы)

2

Есепті жылы істен шыққаны Выбыло в отчетном году

3

4

5

6

7

8

9

10

11

10. Негізгі қорлардың өтеліміне жəне жөндеуіне жұмсалған шығындар туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о затратах на амортизацию и ремонт основных фондов, тысяч тенге Жол коды Код стро ки Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

1 2 3 4

А Материалдық негізгі қорлар (негізгі құралдар) Материальные основные фонды (основные средства) Үйлер Здания тұрғын үйлер жилые здания тұрғын емес үйлер нежилые здания

5

Ғимараттар Сооружения

6

беріліс құрылғылары передаточные устройства

7 8 9 10 11 12 13 14

1

2

3

Негізгі құралжабдықтарды жөндеуге жұмсалған шығындар Затраты на ремонт основных средств ағымдағы жөндеуге текущий ремонт

күрделі жөндеуге капитальный ремонт

4

5

х

х

азаматтық құрылыстың өзге де объектілері прочие объекты гражданского строительства Машиналар мен жабдықтар Машины и оборудование көлік құралдары мен жабдықтары транспортные средства и оборудование өзге де машиналар мен жабдықтар прочие машины и оборудование одан компьютерлер из них компьютеры Өзге де негізгі құрал-жабдықтар Прочие основные средства Биологиялық активтер Биологические активы Материалдық емес негізгі қорлар (материалдық емес активтер) Нематериальные основные фонды (нематериальные активы)

10.1 Жыл соңына кəсіпорындардағы компьютерлер санын көрсетіңіз Укажите количество компьютеров, находящихся на предприятии на конец года 10.2 Жер учаскесінің нақты барын көрсетіңіз жыл басына Укажите наличие земельных участков на начало года

мың теңге тыс. тенге

жыл соңында на конец года

10.3 Жер учаскесінің нақты барын көрсетіңіз Укажите наличие земельных участков на

жыл басына начало года

га га

10.4 Аяқталмаған құрылыстың нақты барын көрсетіңіз жыл басына Укажите наличие незавершенного строительства на начало года

дана штук мың теңге тысяч тенге

жыл соңында на конец года

га га

мың теңге

жыл соңына

мың теңге

тысяч тенге

на конец года

тысяч тенге

Атауы Наименование________________________ ________________________________

Мекенжайы Адрес__________________________________ Телефон:_____________________________

Электрондық пошта мекенжайы Адрес электронной почты _____________________________________ Орындаушының тегі жəне телефоны Фамилия и телефон исполнителя _________________________________ Тел.__________________ Басшы (Аты-жөні, тегі, қолы) Руководитель________________________________ (Ф.И.О., подпись) ________________________ Бас бухгалтер Главный бухгалтер _______________________

(Аты-жөні, тегі, қолы) (Ф.И.О., подпись) _____________________ М.О. М.П.

Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі төрағасының 2012 жылғы 1 қарашадағы №306 бұйрығына 14-қосымша

8. Валюталық айқындама туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию по валютной позиции, тысяч тенге

5. Салық бойынша ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию по налогам, тысяч. тенге Көрсеткіштер атауы Наименование показателей А Бюджетке нақты аударылған ҚҚС (3130 шоты) НДС, фактически перечисленный в бюджет (счет 3130) Бюджетке нақты аударылған акциздер (3140 шоты) Акцизы, фактически перечисленные в бюджет (счет 3140)

28

7. Ақша қозғалысы туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию о движении денег, тысяч тенге

2. Өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтердің көлемі, өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс туралы ақпаратты көрсетіңіз, мың теңге Укажите информацию об объеме произведенной продукции и оказанных услуг, доходе от реализации и оказания услуг, тысяч тенге Жол коды Код строки

27

Жыл соңына баланстық құн бойынша негізгі қорлардың қолда бары Наличие основных фондов по балансовой стоимости на конец года

20

1.1. Жұмыс күшінің қозғалысын көрсетіңіз, адам Укажите движение рабочей силы, человек Жол коды Код строки

19

26

Жыл соңына бастапқы құн бойынша негізгі қорлардың қолда бары Наличие основных фондов по первоначальной стоимости на конец года

1

25

өзге де жағдай-лар бойын-ша по прочим причи-нам одан тəркілеу бойынша из них по конфиска-ции

А Орташа есепті жылдағы қызметкерлердің тізімдік саны Списочная численность работников в среднем за отчетный год одан орташа есепті жылдағы əйелдердің тізімдік саны из них списочная численность женщин в среднем за отчетный год Қызметті қоса атқару бойынша (басқа ұйымдардан) қабылданған қызметкерлер саны Численность работников, принятых по совместительству (из других организаций) Жұмыстарды азаматтық құқықтық сипаттағы шарт негізінде атқаратын қызметкерлер саны Численность работников, выполняющих работы по договорам гражданско-правового характера Қызметкерлердің барлығы Итого работников Қызметкерлердің нақты саны (орташа жалақыны есептеу үшін қабылданатын) Фактическая численность работников (принимаемая для исчисления средней заработной платы) одан əйелдердің нақты саны из них фактическая чиленность женщин Барлық қызметкерлердің нақты атқарған адам-сағатының саны, мың сағат Число фактически отработанных человеко-часов всеми работниками, тысяч часов одан əйелдердің атқарғаны из них отработано женщинами

18.1

24

қайта бағалау есебінен за счет переоценки

Есепті жылдағы За отчетный год

23

Есептен шығарылған негізгі қорлар бойынша өтелім Амортизация по списанным основным фондам

6

Көрсеткіштер атауы Наименование показателей

18

22

одан төтенше жағдайлар нəтиже-сінде из них в результате чрезвычайных ситуаций

5

17

21

Толық өтелінген негізгі қорлар Полностью амортизированные основные фонды

16

20

қысқа мерзімді кредиторлық берешек краткосрочная кредиторская задолженность өзге де қысқа мерзімді міндеттемелер прочие краткосрочные обязательства Шетел валютасындағы ұзақ мерзімді міндеттемелер Долгосрочные обязательства в иностранной валюте ұзақ мерзімді қаржы міндеттемелері долгосрочные финансовые обязательства ұзақ мерзімді банк қарыздары долгосрочные банковские займы алынған ұзақ мерзімді қарыздар долгосрочные займы полученные өзге де ұзақ мерзімді қаржы міндеттемелері прочие долгосрочные финансовые обязательства ұзақ мерзімді кредиторлық берешек долгосрочная кредиторская задолженность өзге де ұзақ мерзімді міндеттемелер прочие долгосрочные обязательства Шетел валютасындағы міндеттемелер – барлығы Обязательства в иностранной валюте, всего Шетел валютасындағы таза айқындама Чистая позиция в иностранной валюте

негізгі қорлар-дың есептен шығарыл-ғаны списано основных фондов

15

19

өзге де жағдай-лар бойынша по прочим причинам

4

12

18

Жыл ішіндегі негізгі қорлар өтелімінің сомасы Сумма амортизации основных фондов за год

3

11.1

14.1

1. Қызметкерлер санын көрсетіңіз, адам Укажите численность работников, человек

2

11

14

БСН коды код БИН

1

10

13

Табыс ету мерзімі – есепті жылдан кейін 31-наурыз. Срок представления 31-марта после отчетного года.

Жол коды Код строки

9

шикізат пен материалдар сырье и материалы аяқталмаған өндіріс незавершенное производство өзге де қорлар прочие запасы Өзге де қысқа мерзімді активтер Прочие краткосрочные активы одан қысқа мерзімді берілген аванстар из них авансы выданные краткосрочные Қысқа мерзімді активтер жиынтығы Итого краткосрочных активов Ұзақ мерзімді қаржы инвестициялары Долгосрочные финансовые инвестиции Ұзақ мерзімді дебиторлық берешек Долгосрочная дебиторская задолженность одан ұзақ мерзімді қызметкерлердің дебиторлық берешегі из нее долгосрочная дебиторская задолженность работников Негізгі құралдар Основные средства Биологиялық активтер Биологические активы Материалдық емес активтер Нематериальные активы Ұзақ мерзімді өзге активтер Прочие долгосрочные активы одан ұзақ мерзімді берілген аванстар из них авансы выданные долгосрочные Ұзақ мерзімді активтер жиынтығы Итого долгосрочных активов Баланс Баланс Қысқа мерзімді қаржылық міндеттемелер Краткосрочные финансовые обязательства одан қысқа мерзімді банк қарыздары из них краткосрочные банковские займы Салықтар бойынша міндеттемелер Обязательства по налогам Қысқа мерзімді кредиторлық берешек Краткосрочная кредиторская задолженность Қысқа мерзімді өзге міндеттемелер Прочие краткосрочные обязательства одан қысқа мерзімді алынған аванстар из них авансы полученные краткосрочные Қысқа мерзімді міндеттемелер жиынтығы Итого краткосрочных обязательств Ұзақ мерзімді қаржылық міндеттемелер Долгосрочные финансовые обязательства одан ұзақ мерзімді банк қарыздары из них долгосрочные банковские займы Ұзақ мерзімді кредиторлық берешек Долгосрочная кредиторская задолженность Ұзақ мерзімді өзге де міндеттемелер Прочие долгосрочные обязательства одан ұзақ мерзімді алынған аванстар из них авансы выданные долгосрочные Ұзақ мерзімді міндеттемелер жиынтығы Итого долгосрочных обязательств Жарғылық капитал Уставный капитал Резервтер Резервы Бөлінбеген табыс (орны толтырылмаған залал) Нераспределенная прибыль (непокрытый убыток) Капитал жиынтығы Итого капитал Баланс Баланс

қайта бағалау есебінен за счет переоцен-ки

Представляют юридические лица и (или) филиалы иностранных юридических лиц, осуществляющиепредпринимательскую деятельность, со списочной численностью работников не более 50 человек. Не представляют статистическую форму организации образования, здравоохранения, банки, страховыекомпании, пенсионные фонды, общественные объединения, общественные фонды и холдинги.

8

Жыл басына бастапқы құн бойынша негізгі қорлардың қолда бары Наличие основных фондов по первоначальной стоимости на начало года жаңа негізгі қорлар-дың іске қосылғаны введено в действие новых основных фондов

(Жалғасы. Басы 16-19-беттерде).

Кəсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын жəне қызметкерлердің тізімдік саны 50 адамнан аспайтын заңды тұлғалар, сондай-ақ шетелдік заңды тұлғалардың филиалдары тапсырады. Білім беру, денсаулық сақтау ұйымдары, банктер, сақтандыру компаниялары, зейнетақы қорлары, қоғамдық бірлестіктер, қоғамдық қорлар жəне (немесе) холдингтер статистикалық нысанды тапсырмайды.

27 қыркүйек 2013 жыл

Соның ішінде валюта бойынша айқындама В том числе позиции по валюте АҚШ дол- евро ресейлік өзге де лары евро рубль валюта доллар российский прочая США валюта рубль 2 3 4 5

«Шағын кəсіпорын қызметі туралы есеп» (коды 0021104, индексі 2-ШК, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұскаулық. 1. Осы «Шағын кəсіпорын қызметі туралы есеп» (коды 0021104, индексі 2-ШК, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанын толтыру жөніндегі нұсқаулық «Мемлекеттік статистика туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 12 бабы 7) тармақшасына сəйкес əзірленген жəне «Шағын кəсіпорын қызметі туралы есеп» (коды 0021104, индексі 2-ШК, кезеңділігі жылдық) жалпымемлекеттік статистикалық байқаудың статистикалық нысанының толтырылуын нақтылайды. 2. Осы статистикалық нысанын толтыру мақсатында келесі анықтамалар қолданылады: 1) айқындама – есепті күніне түпкілікті валюта айырбастау курсын қолданып теңгені қайта саналған, шетелдік валютада өрнектелген, активтер мен міндеттемелер бойынша жалпы позициясы көрсетіледі; 2) активтер - ұйымдардың өткен оқиғалар нəтижесiнде бақылап отырған, болашақта экономикалық пайда алуы күтiлетiн ресурстары; 3) ақшалай қаражаттың қозғалысы – ақшаның мерзімде түсуі жəне істен шығуы көрсетіледі, операциялық қызметтері, инвестициялық қызметтері жəне қаржы қызметтері бойынша сыныпталады; 4) аяқталмаған өндіріс (құрылыс, жартылай дайын өнімдер, құралдар, өзі жасап шығарған көмекші құрылғылар) – технологиялық процестердің алдын-ала қарастырылған барлық өңдеу сатыларынан өтпеген жəне өндірістік өңдеу үстіндегі (өңдеу жұмыстарының барлық сатыларында өңделу үстіндегі бөлшектер мен жартылай дайын өнімдер; жасалып болса да əлі жинақталып болмаған бөлшек тетіктер мен жартылай дайын фабрикаттар). Тапсырысшымен контрактысыз істелінгенде, төлем түспегенде аяқталмаған құрылыс жəне бітпеген күрделі жөндеу аяқталмаған өндіріске жатады; 5) əкімшілік шығыстар - өндірістік процестерге байланысты емес басқару жəне шаруашылық шығыстары көрсетіледі; 6) бастапқы құн – бұл негізгі құрал-жабдықтарды құру немесе сатып алу үшін нақты жұмсалған шығындар құны, оған төленген, өтелмейтін салықтар мен алымдар қосылады, сондай-ақ жеткізуге, құрастыруға, орнатуға, іске қосуға жіберілген шығындар жəне өз міндетіне сай пайдалану үшін негізгі құрал-жабдықтарды жұмыс жағдайына келтіруге тікелей байланысты кез-келген басқа да шығыстар, сондай-ақ белгілі күнге негізгі құрал-жабдықтардың қолданыстағы рыноктық бағасы бойынша құны; 7) баланстық құн – бұл активтің барлық жинақталған амортизациясының сомасын есептен шығарғаннан кейін осы актив баланста деп танылатын сома; 8) биологиялық актив – жануар немесе өсімдік; 9) ғимараттар - инженерлік-құрылыстық объект (үйден басқа), олар өндіріс процесін еңбек құралының өзгеруіне байланысы жоқ түрлі техникалық функцияларды немесе түрлі өндірістік емес функцияларды атқару жолымен орындау үшін қажетті жағдайлар жасауға арналған; 10) ғылыми-зерттеу жəне тəжірибе-конструкторлық жұмыстарға арналған шығыстар - жаңа өнімдерді, қызметтерді жəне оларды өндіру əдістерін, жаңа өндірістік процестерді зерттеу жəне əзірлеу, технологиялық инновациялармен байланысты машиналар мен жабдықты сатып алу, жаңа технологияларды (патенттер беруге құқық, өнертабыстарды, өнеркəсіптік үлгілерді, тиімді модельдерді пайдалануға берілетін лицензиялар) сат