Page 1

Бүгінгі нөмірде: Елді елеңдеткен екпе 3-бет

"Арақтың арқа сүйері күшті..." №198 (28137) 27 ТАМЫЗ СЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Қызғыш құс

4-бет 5-бет

Қауын жеуден қалып барамыз

10-бет

Ішкі жалпы ґнімді ґсіруге мїмкіндік бар

● Ата Заң арналары

Даму болашаєыныѕ негізі

Енді төрт күннен кейін тəуелсіз Қазақстан Республикасы Конституциясының бүкілхалықтық талқылау арқылы өмірге келгеніне 18 жыл толғалы отыр.

Кеше Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев 2014-2016 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасын қалыптастыру мəселесі жөнінде кеңес өткізді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Мемлекет басшысы бюджетті қалыптастыру ел алдында тұрған, соның ішінде «Қазақстан-2050» Стратегиясында көрсетілген мақсаттарға қол жеткізуге бағытталғанын атап өтті. – Мемлекеттік қаражатты тиімді пайдаланып, бюджет түсімдерінің көздерін жыл сайын ұлғайтып отыру қажет. Көрсетілген өлшемдерге қол жеткізу үшін Парламент қарауына енгізілетін бюджет жобасы əзірленді, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Өз баяндамасында Премьер-Министр С.Ахметов 2014-2016 жылдарға арналған республикалық бюджеттің негізгі параметрлері туралы мəлім етті. – Аталған кезеңдегі экономиканың

нақты өсімі 6-7 % деңгейінде жоспарлануда. Осы көрсеткіштер негізінде 2014-2016 жылдарға арналған республикалық бюджет өлшемі қалыптастырылды, – деді ПремьерМинистр. Сондай-ақ, С.Ахметов Мемлекет басшысының ішкі резервтерді қарастыру жөніндегі тапсырмасын ескеріп, республикалық бюджеттің шығысы ішкі жалпы өнімнің 17,4 %-ын құрайтынынан хабардар етті. – Жергілікті бюджеттер ая сында субвенция 81 млрд.-қа қысқарады, ал бюджеттік ақшаны алу, біздің өңірлерімізді дамытуды ескере отырып, 24 млрд. теңгені құрайды. Республикалық бюджеттің базасында біз мемлекеттік

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаттарын тағайындау туралы Қазақстан Республикасы Конституциясының 50-бабының 2-тармағына сəйкес қаулы етемін: 1. Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаттары болып: Əйтімова Бірғаным Сарықызы; Бейсенбаев Асқар Асанұлы; Громов Сергей Николаевич; Қиынов Лəззат Кетебайұлы; Ким Георгий Владимирович; Косдəулетов Дулат Рашитұлы; Нөгербеков Серік Нөгербекұлы; Оразалин Нұрлан Мірқасымұлы тағайындалсын. 2.Осы Жарлық қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2013 жылғы 26 тамыз №622

Хроника

Мемлекет басшысының Жарлығымен Бірғаным Сарықызы Əйтімова басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасының Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы Тұрақты өкілі қызметінен жəне Қазақстан Республикасының Куба Республикасындағы Төтенше жəне өкілетті елшісі қызметін қоса атқарудан босатылды. *** Мемлекет басшысының Өкімдерімен басқа жұмысқа ауысуларына байланысты: Асқар Асанұлы Бейсенбаев Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан Республикасының Парламентіндегі Өкілдігінің басшысы қызметінен; Сергей Николаевич Громов Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің орынбасары қызметінен; Дулат Рашитұлы Қосдəулетов Қазақстан Республикасының Əділет вице-министрі қызметінен босатылды.

бюджетті қалып тастырдық, оның шығысы ішкі жалпы өнімнің 20,4 %-ын құрайды. 2014 жылға арналған бюджеттің жаңа бастамасы Сіздің Қазақстан халқына Жолдауыңыздан бас тау алады. Негізінен, ол даму бағ дарламаларын жəне дағдарысқа қарсы шараларды іске асыруға бағытталады, – деді ПремьерМинистр. С.Ахметов жаңа бюджеттік саясат тұжырымдамасы аясында Үкімет Ұлттық қордың негізгі параметрлерін сақтайтынын да баяндады. Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі Е.Досаев республикалық бюджет шығыстардың мақсатқа сəйкестілігі мен объективтілігі қағидаттарын ескеріп қалыптастырылғанын атап өтті. – Біздің тарапымыздан мемлекеттік салалық бағ дар лама лардың көпшілігі қайта əзірленді. Қаржы министрлігімен бірлесіп биыл біз бюджет қаражатын

пайдалану бойынша ай сайын мониторинг жүргіземіз. Біз белгіленген параматерлерге қол жеткізу үшін игерілмеген қаражатты азайту шараларын да қарастырамыз. Осы жылы инвестициялық жобалар бойынша құжаттарын ұсынбаған əкімшілерге рұқсат бермейміз. Біз сондайақ мемлекеттік органдарды ұстап тұруға байланысты ағымдағы шығыстарды қайта қарастырдық, – деді Е.Досаев. Қаржы министрі Б.Жəмішев биылғы жəне келесі жылдардағы са лықтық түсімдер ішкі жалпы өнім деңгейінің 10,2 % мөлшерінде жоспарланғанынан хабардар етті. Ол республикалық бюджетті мемлекеттік салалық бағдарламалар негізінде қалыптастыру соңғы нəтижені нақты бағалай отырып мемлекеттік шығысты кешенді жоспарлауға мүмкіндік беретініне тоқталды.

Алтай – тїркі əлемініѕ алтын бесігі Кеше Өскеменде «Алтай – түркі əлемінің алтын бесігі» атты халықаралық форум басталды. Оның тұсаукесер алғашқы шарасы осыдан екі жыл бұрын өткен болатын. Шығыс Қазақстан облысы əкімдігі, С.Аманжолов атындағы ШҚМУ жəне ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымы бірігіп ұйымдастырған форум жұмысына еліміздің Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар Құл-Мұхаммед, ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымының бас хатшысы Дүйсен Қасейінов, ЮНЕСКО-дағы Қазақстанның тұрақты өкілі Олжас Сүлейменов жəне облыс əкімі Бердібек Сапарбаев пен Түркия, Жапония, Ресей, Оңтүстік Корея, Моңғолия сынды 12 шет мемлекеттің ресми өкілдері мен белгілі ғалымдары қатысты. Мəртебелі меймандар алдымен халықаралық форум аясында ұйымдастырылған Алтайдың мыңжылдықтар тарихына қатысты құнды жəдігерлер көрмесімен танысты. Облыстық тарихи-өлкетану жəне өнер мұражайларының жəдігерлері қойылған көрме көпшілікті таң-тамаша қалдырды. Шілікті (б.з.д. VII – V ғғ.) жəне Берел қорғандары (б.з.д. І мыңжылдық) бейнеленген стендтер, қоладан жасалған орақ пен найзалардың ұштары (б.з.д. II мыңжылдық), Шілікті мəдениетіне жататын киім мен қорамсақтар əшекейлерінің

галваникалық көшірмелері, Берел жылқысы (б.з.д. IV ғ.), Шығыс Қазақстандағы петроглифтер (б.з.д. ІІ – І мыңжылдық), сондай-ақ, түркі халықтарының музыкалық аспаптары, оның ішінде қобыз, шертер, дауылпаз, сырнай, сақпан, жетіген қойылған. Сонымен бірге, Алтайдың ғажайып табиғат əлемінің өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, «Алтай-Ертіс кітапханасы» айдарымен жарық көрген көрнекті əдеби шығармалар да көрменің мазмұнын арттыра түсті. (Соңы 3-бетте).

(Соңы 2-бетте).

Ата Заңымызды қабылдау арқылы Қазақстан бүкілəлемдік де мо кратиялық қоғамға батыл еніп, қазіргі күні дүниежүзілік жаһандану үдерістерінің белсенді мүшесіне айналып отырғандығы баршамызға айғақ. Конституция ең алдымен көпұлтты Қазақстан азаматтарының өзара теңдігін қамтамасыз етіп, олардың мемлекет пен қоғамдағы алар орнын айқындады, міндеттері мен құқықтарын белгіледі. Осы тұрғыда онда: “Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық жəне əлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады; оның ең қымбат қазынасы – адам жəне адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары. ... Мемлекеттік биліктің бірденбір бастауы – халық”, – деп көрсетілген. Ата Заңымызда сонымен бірге мемлекеттік биліктің негізі сараланып, заң шығару, атқару жəне сот орындарына жүктелер жұмыстар айқындалды. Осы арқылы Конституция Қазақстанның əлемдік демократиялық қауымнан алатын орнын белгілеп берді. Қазақстан Республикасының Прези денті Н.Ə.Назарбаевтың атап көрсеткеніндей "Қоғам əрбір қадам басқан сайын демокра тияландыру мен адам құқықтары саласындағы ең жоғары стандарттарға жақындап келеді. Біз ел Конституциясында негізгі құқық тар мен бостандықтарды бекіттік. Бүгінгі күні Қазақстанның барлық азаматтары тең құқықтар

мен мүмкіндіктерге ие.” Аталған бағыттағы “Республика қызметінің түбегейлі принциптері: қоғамдық татулық пен саяси тұрақтылық; бүкіл халықтың игілігін көздейтін экономикалық даму; қазақстандық патриотизм; мемлекет өмірінің аса маңызды мəселелерін демократиялық əдістермен, оның ішінде республикалық референдумда немесе Парламентте дауыс беру арқылы шешу” деген талаптар қазіргі күні елімізде бұлжытпастан іске асырылып келе жатқандығы баршамызға жəне əлемдік қауымдастыққа аян. Ата Заңымыз мемлекеттің экономикалық, əлеуметтік тұрғыдағы дамуының жолдарын белгілеп, осы бағыттағы өркендеудің де басты кепіліне айналып отыр. Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың 2012 жылғы 14 желтоқсандағы “Қазақстан-2050” Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты” атты Қазақстан халқына Жолдауындағы: “Стратегия – 2030 қабылданғаннан бері 15 жыл ішінде мемлекетіміз əлемдегі ең серпінді дамушы елдер бестігіне енді. Нəтижесінде, 2012 жылдың қорытындысы бойынша ІЖӨның көлемі жағынан біз əлемнің 50 ірі экономикасының қатарына кіреміз,” – деген сөзі қазақ елінің қысқа мерзімнің ішінде өзінің тарихында болмаған экономикалық жетістіктерге жеткендігін паш етеді. (Соңы 4-бетте).

Еркін елдің ертеңі

БІЗ МЕКТЕПКЕ БАРАМЫЗ! Білімді жастыѕ жїзі жарќын Берікқали СƏРСЕНҒАЛИЕВ,

Атырау облыстық білім басқармасының басшысы.

«Бұлақ көрсең, көзін аш» деп данагөй бабаларымыз өсиет еткендей, біздің елімізде ілімбілімге ұмтылған жастарға кең қолдау көрсетіліп келеді. Əрине, əр оқушының білім деңгейі ҰБТ сынағы кезінде белгілі болады. Биылғы ҰБТ қорытындысымен Атырау қаласындағы ағылшын тілін те реңдетіп оқытатын техникалық гимназияның үш түлегі – Самал Құмарова, Нұржан Қамзаев жəне Ақбөкен Сахтанов он бір жыл бойы жинаған білімінің нəтижесінде ең жоғары көрсеткіш – 125 баллға ие болды. Осы оқу ордасының жəне бір түлегі – Айнаш Əубекерова білім сынағынан 124 баллдық көрсеткішке қол жеткізіп, ұстаздарының сенімін ақтады. ҰБТ сынағының биік шыңын бағындырған үш түлектің талпынысы барша қазақты үлкен абыройға бөледі. Олардың ілім-білім нің көкжиегіне қол созған

талпынысына облыс əкімі Бақты қожа Ізмұхам бе тов қолдау көрсетіп, əрқайсысына 1 миллион теңгеден қаржылай сый жасады. Өз қатарластарынан білімімен оқ бойы озып шыққан түлектің ұстаздары да үлкен құрметке бөленді. Жалпы, өңір басшылығы тарапынан көрсетілетін қолдаудан алыс ауылдардағы мектеп оқушылары да тыс қалып отырған жоқ. Бұрынғыдай емес, алыс ауылдарда да мектептер жаңарды, осы заманғы құрал-жабдықтармен қамтылуда. Соған орай мұғалімдердің де біліктілігін арттыруына

мүмкіндік молайды. Ал бұл оқушылардың сапалы білім алып, еркін еліміздің білімді, білікті тұлғасы ретінде қалыптасуына игі ықпалын тигізері даусыз. Жақын арада Атырау облысында тағы да бірнеше жаңа мектеп ашылғалы отыр. Сонымен бірге, Назарбаев Зияткерлік мектебі де оқушыларды қабылдай бастамақ. –––––––––––––– 1 қыркүйек – Білім күні мерекесі қарсаңына орай беріліп отырған топтаманы 2-беттен оқисыздар.


2

www.egemen.kz

27 тамыз 2013 жыл

БІЗ МЕКТЕПКЕ БАРАМЫЗ!

Депутаттарєа жїктелер жауапкершілік зор Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының жаңадан тағайындалған депутаттарымен кездесу өткізді, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Нұрсұлтан Назарбаев Конституцияға сəйкес Парламент Сенатының 15 депутатын Мемлекет басшысы тағайындайтынын атап өтті. – Тағайындалған Сенат депутаттарының бір бөлігінің өкілет тігі аяқталғандықтан, мен сіздер дің Парламенттің жоғары

палатасының депутаттары болып тағайындалғандарыңызды жариялау үшін шақырдым. Сіздерді жаңа орында жұмыс істеу үшін қажетті тəжірибесі бар лайықты кандидаттар деп санаймын, – деді Қазақстан Президенті. Мемлекет басшысы енгізілетін

заң жобаларын жан-жақты зерттеуді, сындарлы пікірталас жүргізе білуді жəне əрдайым елдің мүддесін қорғауға дайын тұруды талап ететін жаңа жұмыстың маңыздылығына тоқталды. Жаңадан тағайындалған депутаттар Мемлекет басшысына сенім көрсеткені үшін алғыс айтып, Қазақстан азаматтарының тұрмысын жақсартуға бағытталған Сенаттың заң шығарушы қызметіне белсене атсалысатынына сенім білдірді.

Ішкі жалпы ґнімді ґсіруге мїмкіндік бар (Соңы. Басы 1-бетте).

Мемлекет басшысы бюджеттік қаражат ел дамуының басты параметрлері – экономиканың өсімін жəне жаңа жұмыс орындарын ашу үшін қатаң түрде жұмсалуы тиістігін атап көрсетті. – Салықтық жəне кедендік əкімшілендіру бойынша кейбір мəселелер бар. Мысалы, атап айтқанда, экономиканың 20 %-ға жуығы «көлеңкелі» болып отыр. Сонымен қатар, негізделмеген салықтық жеңілдіктердің басым көпшілігіне талдау жүргізу қажет. Тиісті саланы дамыту үшін олардың тиімділігіне талдау жасау негізінде салықтық жеңілдіктерді қайта қарастырып, қайта бөлу жөніндегі жұмысты жалғастыру талап етіледі, – деп атап өтті Қазақстан Президенті. Нұрсұлтан Назарбаев мемлекеттік қаражаттың шығысына

бақылау жасауға жəне олардың дер кезінде игерілуіне жауапкер ші ліктің қажеттігіне назар аударды. – Жалпы, бюджет пен елдің əлеуметтік-экономикалық дамуының орта мерзімді жоспарын қалыптастыру көзқарасын жəне 2014-2016 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасын мақұлдаймын. Еліміздің ішкі жалпы өнімі өсетін болады – бұл үшін барлық мүмкіндік бар. Біз Ұлттық қордың қаражатын осы мақсатта, инфрақұрылымдық нысандарға пайдаланамыз, ол жаңа жұмыс орындарын құрып, экономиканы, құрылыс саласын дамытуға қосымша серпін береді, – деді Мемлекет басшысы. Қазақстан Президенті мемлекеттік құрылымдардың барлық шығысына жəне олардың өзара əсеріне тұтас талдау жасау,

сондай-ақ ұлттық холдингтер мен компаниялар ең бек керлерінің əкімшілік жəне əлеуметтік-тұрмыстық еңбек жағ дайын жақсартуға арналған шығыстарды оңтайландыру қажеттігін атап өтті. – Сонымен қатар, мемлекеттік меншіктегі, тиімсіз жəне бейінді емес міндет атқаратын мемлекеттік объектілерді жекеменшік секторға беру жөніндегі жұмысты жеделдеткен жөн, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Кеңес қорытындысында Мемлекет басшысы қарастырылған мə селелер жөнінде бірқатар нақты тапсырмалар беріп, республикалық бюджет жобасын ел Парламентінің қарауына енгізуді тапсырды. ––––––––––––––––– Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Елшімен кездесті Парламент Сенаты Төрағасының орынбасары Қайрат Ищанов Бельгия корольдігінің Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Даниел Бертранмен кездесті. Сенат Төрағасының орынбасары Қазақ станБельгия қатынастарын дамытудағы Д.Бертранның елеулі үлесін атап өтті. Қазақстан мен Бельгияның арасында дипломатиялық қарым-қатынастар орнағанына 20 жыл толып отыр. Осы жылдарда жүйелі саяси үнқатысу қалыптасты. Парламентаралық ынтымақтастық оның маңызды құрамы болып табылады, деп атап өтті Қ.Ищанов. Екі елдің парламенттерінде достық тобы қызмет етеді. Төраға орынбасары осы жылдың күзінде «Бельгия-Қазақстан» достық тобының жетекшісі Де

Кроо мырза бастаған бельгиялық депутаттардың сапары парламентаралық үнқатысуға қосымша серпін беретініне сенім артты. – Қазақстан Парламентінің депутаттары бельгиялық əріптестерімен екіжақты ынтымақтастықты нығайтумен бірге ЕҚЫҰ, НАТО жəне Еуропа Кеңесінің парламенттік ассамблеялары секілді халықаралық парламенттік ұйымдармен көпжақты байланыстарды дамытуға ниеттеніп отыр, – деп атап өтті Қ.Ищанов. Кездесу барысында əңгімелесушілер экономика жəне мəдени-гуманитарлық саладағы екіжақты ынтымақтастық мəселелерін де талқылады. Қ.Ищанов бельгиялық компаниялардың өкілдерін 2012 жылы Астанада өте тін ЕХРО-2017 халықаралық көрмесіне қатысуға шақырды, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының баспасөз қызметі.

«Адамның бір қызығы бала деген» деп данышпан Абай атамыз айтқандай, адамға перзент сүюден, оның өмірден өз орнын табуына ықпал етуден артық бақыт бола ма. Біз де жолдасым Ақторғын екеуміз Мирасбегіміз туғанда сондай қуанышты бастан кештік. Уақыт деген қандай шапшаң. Сөйтіп, отбасымыздың көз қуанышына айналған тұңғышымыз да мектепке бару жасына келіп қалды. Жаздай Идиатулла атасы мен Гүлмəйрам əжесінің қолдарында тəрбиеленіп, сол жақта оқығысы да келгенді. Алайда, Ақтөбе қаласындағы

Ќуанышымыз шексіз №24 лингвистикалық мектеп-гимназиясында оқысын деп шештік. Баланың мектепке баруының өзі нағыз қуаныш қой. Кезінде біз осы күнді асыға күтетінбіз. Парталары, тақталары сырланған класқа алғаш рет енудің əсерін айтсаңшы. Шыттай жаңа киіммен, сөмкеңді құшақтап, өзің қатарлы балалармен бір топта болу қандай ғанибет десеңші. Біз де Мирасбегімізге оқу құралдарын, киімдерін алып беріп, мектепке баруға дайындап, қуанттық.

Оқуға талабы зор. Оның үстіне балабақшада болғандықтан əріп танып, санауды үйренді. Ол баратын мектеп үйге жақын, көлік қозғалысы аздау жерде орналасқан. Мектептің жаңа оқу жылына дайындығы да өз деңгейінде. Кластағы жиһаздар, əдістемелік оқу құралдары талапқа сай. Бір сөзбен айтқанда, үлкен ұлымыздың алғаш мектеп табалдырығын аттауын асыға күтудеміз. Міндетті түрде алғашқы қоңырауына қатысып,

класына кіргізіп, партасына отырғызамыз. Білімнің негізі бастауышта қаланады. Сондықтан оқуын қадағалап, үйретіп отыру да ата-аналық міндетіміз. Болашақта алатын білімі елінің азаматы болуының алғышарты деп білеміз. Алда келе жатқан Білім күні мерекесімен ұстаздарды, ата-аналарды құттықтаймын. Нұржан ҚИЯСОВ, «ҚР Статистика агенттігі АЕО» ШЖҚ РМК-ның Ақтөбе облысы бойынша филиалының директоры. АҚТӨБЕ.

Кґѕіліміз кґтеріѕкі Тұрмысы төмен, көпбалалы отбасыларын қолдауға бағытталған «Мектепке жол» шарасына кəсіпкерлер ғана емес, зиялы қауым өкілдері, қатардағы қызметкерлер де белсене қатысуда. Павлодар облысының Лебяжі ауданына қарасты Бесқарағай ауылында да нақ осындай жағдай қалыптасқан. Айталық, биыл өз мүмкіндігі шектеулі оқушыларға осындағы асыл тұқымды ірі қара өсірумен айналысатын «Бесқарағай-Əлкей» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, «Қазбек», «Мирас» дүкендерінің иелері Л.Қ.Ахметова, Қ.Тиканова, Б.Қ.Арке новтермен бірге Қызылағаш ауылдық округі əкімі аппаратының қызметкерлері, Бесқарағай мектебінің, ауылдық дəрігерлік амбулаторияның ұжымдары да көмек қолын ұсынып, оқуға қажетті құрал-жабдықтарға, киім-кешекке мұқтаж балалардың сұраныстарын қанағаттандыруға өз үлестерін қосты. *** Дəстүрлі тамыз мəслихатына жиналған Лебяжі ауданының ұстаздары да біраз жайға қанықты. Оларды, əсіресе, өз қатарларының жастармен толығуы қуанышқа бөледі. «Дипломмен – ауылға!» бағдарламасына сəйкес еңбек жолын ауыл мектептерінде бастағалы отырған жас мамандардың бір тобы сахна төріне шақырылып, аға əріптестері оларға ізгі тілектерін білдірді. Осындай əсерлі сəтті бастан кешкендердің бірі – Бесқарағай орта мектебіне жолдама алған Ақтоты Абдоллаева. Ақтоты – Шығыс Қазақстан облысының Тарбағатай ауданындағы Сəтбаев ауылының тумасы. Енді ол төрт жыл бойы С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінде алған білімін істе сынамақ. Ол Бесқарағай орта мектебінде орыс тілі мен əдебиетінен сабақ береді. Біз Ақтотыға ақ жол тілейміз. Бегімхан ИБРАҺИМ, Бесқарағай орта мектебінің оқу ісі меңгерушісі. Павлодар облысы, Лебяжі ауданы.

«Мектепке жол» акциясы

оќу ќўралдарымен толыќ ќамтамасыз етті Ауылымыз облыс орталығынан да, ауданнан да шалғай орналасқандықтан, тығыз шаруаларымыз болмаса бұл жаққа ат ізін салуымыз сирек. Оның үстіне мал өсірумен айналысатындықтан, қолымыз да тие бермейді. Қазіргідей заманда үш баланы да асырау, қатарынан кем қылмай өсіру оңай емес. Ержеткен сайын талап-тілектері де көбейіп келеді. Сексеннен асқан əкеміздің зейнетақысы үлкен демеу. Бірді-екілі ірі қара, қой, құс ұстап, жан бағып отырған жайымыз бар. Биыл қатты қиналдым. Олай болатын себебі, үлкен қызым сегізінші сыныптың табалдырығын аттамақ. Қалған екеуі бесінші жəне екінші сыныптарда оқитын болады. Үш баланы мектепке дайындау, мектепке қажетті оқу құралдары мен киім-кешектерін

сатып əперуді қалта көтермесі белгілі. Не істерімді білмей қысылып жүргенімде «Нұр Отан» ХДП жергілікті бөлімшесі мен облыстық іскер əйелдер ассоциациясы «Мектепке жол» акциясын ұйымдастырып жатқанын, алғашқы шеруді Есіл ауданынан бастағанын естіп-білдім. Көп ұзамай мені арнайы шақыртып, балаларымның бүкіл қажетсұранысын өтеп берді. Мемлекеттің осы бір қолдауына деген ризашылығымды газет арқылы жеткізуді жөн көрдім. Роза ҚАПАРОВА, үш баланың анасы. Солтүстік Қазақстан облысы, Есіл ауданы, Черуновка ауылы.

Жаѕа білім ўясы есік ашты Жаңа оқу жылы қарсаңында Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, Шонжы ауылында тамаша бір ғимарат бой көтеріп, пайдалануға берілді. Міне, сол сəнді де биік үш қабатты білім ордасы №4 Шонжы орта мектебі болып аталады. Мектепке республикалық бюджеттен 924 805 790 теңге бөлінсе, соның 92 млн. теңгесі жергілікті бюджеттен төленді. Мектеп ғимараты – 6 блокты, 3 қабатты, 550 оқушыға арналған. Бастауыш буынға арналған 75 орынды, жоғары буынға арналған

150 орынды асханасы, дəрігерлік бөлмесі, тіс емдеу кабинеті, шаштараз, би бөлмесі, 330 орынға арналған акт жəне спорт залы бар. Жалпы, мектеп бүгінгі заман талабына сай жабдықталған. Жаңа мектепте сабақ кестесі кабинет жүйесі бойынша түзілген. Оқушыларды тасымалдау ұйымдастырылған. Мектеп оқушылары 2 ауысымда оқытылады. «Өрлеу» педагогтардың біліктілігін арттыру орталығынан 17 мұғалім біліктілігін көтеру курсынан

өтті. Педагог кадрларымыздың төртеуі «Назарбаев Зияткерлік мектептері» курстарынан өткен. Осы курстардан өткен педагогтарға қазіргі заманғы əдістемелер мен технологияларды енгізуіне мүмкіндіктер жасалған. Осы оқу жылында мектебіміз электронды оқыту жүйесіне қосылып, интернет желісі пайдаланылады. Елбасы дəстүрлі Жолдауында белгілеп берген заманауи білім беру жүйесіндегі басты міндеттердің бірі – сапалы білім беру,

оқытудың тиімді жүйесін құру, ғылыми-зерттеулердің əлемдік деңгейге шығуы мен ғылымның инновациялық үдеріске тікелей қосылу мақсатына қол жеткізу үшін балаларды мектепке дейінгі оқумен жəне тəрбиемен қамту. Біз осы міндет үдесінен көріну үшін қолдан келгеннің бəрін жасаймыз. Ноғайбек ДƏУРЕНБЕКОВ, №4 Шонжы орта мектебінің директоры. Алматы облысы.

Ќўс ґсіру ќарќын алды Соңғы 5 жылда Алматы облысында индустриялық тұрғыда дамытуда тұрақтылық сақталып, өнеркəсіп өнімінің көлемі 1,7 есеге, яғни 300 млрд. теңгеден 500 млрд. теңгеге дейін өсті. Былтыр өңдеу өнеркəсібінің көлемі жалпы өндіріс көлеміне шаққанда 83%-ды құрап, республика бойынша 2-орынға көтерілсе, ішкі аймақтық өнім құрылымындағы өңдеу өнеркəсібінің үлесі 17,4% орындалды. Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Сөйтіп, инновациялық қарқын деңгейі арғы жылғы көрсеткіштен 2,3 есеге артты. Жалпы алғанда, 5 жылда тартылған инвестиция көлемі 393 млрд. теңгеге жетті. Тұрақты өсу қарқыны ағымдағы жылы да сақталып, 6 айдың қорытындысы бойынша ішкі аймақтық өнім құрылымындағы өңдеу өнеркəсібінің үлесі 19,3%-ға орындалса, өңдеу өнеркəсібіндегі еңбек өнімділігі 106,7%-ды, мемлекеттік сатып алудағы қазақстандық қамту деңгейі 86,8%-ды құрап, 14,6 сатыға жоғарылады. Тұтастай алғанда,

Жетісу жерінде құс шаруашылығы кластерінің дамуы қарқын алуда. Индустрияландыру картасы аясында «Алатау Құс» ЖШС құс фабрикасының, үш соя өңдеу зауытының жəне жем қоспаларын шығару зауытының құрылысы заңнама талабына сай жасалған жоба бойынша жүзеге асырылды. Сонымен қатар, 2014 жылы Талғар жəне Жамбыл аудандарында тағы 2 құс фабрикасын іске қосу жоспарлануда. Бұл қуанарлық жайт. Өйткені, шикізат шығарумен шектелмей, оны қайта өңдеп уақыт талабына сай халықтың пайдалануына ұсыну, мүмкіндігінше экспортқа шығару көп еңбекті қажет етеді. Сөйтіп жүздеген жұмыс орындары

ашылып, тұрғылықты халық жұмыспен қамтылады. Осының барлығын үйлестіріп отырған билік екені анық. Нақтылай түссек, мемлекеттік саясатқа сай Алматы облысында кəсіпкерлікті дамытуға жарқын жол ашылғандығының бір дəлелі емес пе?! Білебілсек, инвес тиция тарту оңай жұмыс емес. Бұл ретте «Алатау құс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жұмысын мысалға келтіруге болады. Негізгі əрекеті құс етін өндіру болып табылатын өндіріс орнына 20314 млн. теңге заемдық қаражат жəне 500,2 млн. теңге меншіктік қаражат тартылып, 2012 жылы қыркүйек айында іске қосылды. Бүгінде 720 адам жұмыс істейді. Өндіріс орнының қуаттылығы 3500 млн. теңге болады деп жоспарланып, ол меже 100 пайызға орындалып отырғаны тағы бар. Қорыта айтқанда, индустрияландыру игілігін ел көріп һəм сол өндіріс орнында еңбек етіп, нəпəқаларын табуда. Алматы облысы.

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.


www.egemen.kz

27 тамыз 2013 жыл

басшылығымен өткен ұлттық тарихты зерделеуге қатысты алқалы жиыннан кейін 2013-2014 жаңа оқу жылының басында кафедраның атауын «Қазақстан тарихы» деп өзгертуді дұрыс деп санап отырмыз. Бұл күндері орта мектептерде, жоғары оқу орнында тарих пəнін оқытуға қатысты жаңа бағдарламалар құрып, оқу-əдістемелік құрал жазуға тарихшы мамандарды тартып, оларды ынталандыруды қолға алып жатырмыз.

Ўлттыќ рухтыѕ ќайнары

(Соңы. Басы 1-бетте).

Алтай – тїркі əлемініѕ алтын бесігі

С.Аманжолов атындағы ШҚМУ кітапханасы, Семей қаласының Абай атындағы əмбебап кітапханасы жəне Ə.Тəжібаев атындағы Қызылорда облыстық кітапханасының сирек кітаптар қорының көрмесі жұрт назарына ұсынылды. ШҚМУ кітапханасындағы ең көне туындылар қатарында 1883 жылы шыққан Букинның «Орыс-қазақ сөздігі», 1734 жылы жарық көрген Сапожниковтың «Пути по русскому Алтаю» кітаптары болса, Семей қаласының Абай атындағы кітапханасы түркі əлемінің деректі шежіресіне қатысты еңбектерді қойыпты. Оның ішінде IV Иванның Қазан хандығын жаулап алуы баяндалатын Херасковтың 1786 жылы жарыққа шыққан эпикалық туындысы бар. 1853 жылы жарық көрген «Ученые записки академии наук» жинағы Дешті Қыпшақтан бастап, Түркістанға дейінгі тарихи кезеңнен мол мағлұмат береді. Ағайынды Харузиндердің басты еңбектерінің бірі саналатын «Курганы Букеевские степи», Бартольдтың зерттеулері қамтылған көп томдығы да бейжай қалдырмайды. Сыр өңірінен келген кітапхана негізінен көне исламдық ағартушылық кітаптарды ұсыныпты. 1890 жылы Бұқарада жарық көрген Қожа Ахмет Ясауидің «Диуани-Хикметі», 1303 жылы Бомбейден шыққан Қазы Абдулкəрімнің діни-философиялық түсіндірмесі, 1874 жылы қасиетті аяттары шөптің бояуымен жазылған ҚұранКəрім кітабы көрме аралаушылардың үлкен қызығушылығын тудырды. Меймандардың қатысуымен С.Аманжолов атындағы ШҚМУ-да «Алтайтану» ғылыми орталығы ашылды. Халықаралық форум аясында шымылдық түрген ғылыми-тəжірибелік конференцияны онлайн жүйесі арқылы өңірдегі қалалар мен аудандардың тұрғындары да тамашалады. Оны облыс əкімі Бердібек Сапарбаев жүргізіп отырды. Форумға қатысушыларға Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев арнайы құттықтау хат жолдаған екен. Елбасының бұл лебізін Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар ҚұлМұхаммед жеткізді. «Алтай – түркі əлемінің алтын бесігі»

форумының халықаралық деңгейде екінші мəрте өткізілуі, сөйтіп, оның дəстүрге айнала бастағаны – ұлықтауға лайық ұлағатты іс. Алтай өркениетінің жаңғыруын – түркі тегінің жаңаруы деп білемін. Біз жаһанданудың жағымды үрдістері мен жаңашыл өзгерістеріне қаншалықты мүдделі болсақ, бауырлас ұлттар ұсынар өміршең бастамаларға, игі мақсатты көздеген интеграциялық қадамдарға да соншалықты бейілміз. Форум біздің ежелден қалыптасқан байланыстарымызды нығайта отырып, келешек қарым-қатынастарымызды айқындап, ата тарихымыздың бастауы – Алтайдан табылған рухани құндылықтарды игеруге мүмкіндік ашуы тиіс. Нəтижесінде түркі халықтарының салт-дəстүрлері мен мəдениетінің алтын қазығы – номадтық өркениетті зерттеу арқылы тың тұрпаттағы тарихи еңбектер, тəлімді оқулықтар жазылады деп сенемін. Түбі бір түркі жұрты үшін тағылымы мол бұл мəдени шараның мəнді өтуіне тілектестігімді білдіре отырып, форумға қатысушылардың жұмысына табыс тілеймін», – делінген Мемлекет басшысының құттықтау хатында. Сонымен қатар, Түркия Президенті Абдулла Гүл де аталған форумға ыстық ықыласын жолдапты. ТҮРКСОЙ халықаралық ұйымының бас хатшысы Дүйсен Қасейінов аталған құттықтауды оқып берді. «Халықаралық «Алтай – түркі əлемінің алтын бесігі» форумы қымбатты бауырым, Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен Шығыс Қазақстанда өтіп жатқанына өте қуаныштымын. Танымал тарихы ортақ болған түркі дүниесінің жүрек соғысы да бірдей болуы үшін осы іс-шараның тақырыбы мен мақсаты үлкен əсемпаздықпен белгіленген. Ортақ мəдени мұрамыз еш күмəнсіз жастарымызға қалдыратын ең қымбатты қазына. Осылайша, бүгінгі түркі дүниесінде «Алты мемлекет, бір ұлт» ұранымен жəне де өзара құрмет негізінде жүргізіп отырған бірлестігінің негізгі қозғаушы күшін ортақ мəдениетіміз бен құндылықтарымыз құрастырып отыр. Біз осы негізде Түркі алқасы

сияқты теңдесі жоқ бір ынтымақтастық үлгісін құрастырдық. Түркі тілінде сөйлейтін мемлекеттер Парламенттік Ассамблеясы (ТҮРКПА), халықаралық Түркі мəдениет ұйымы (ТҮРКСОЙ), Түркі академиясы, Түркі мəдениет жəне мұра қоғамы мен Түркі іс алқасы сияқты құрылымдарда осы үлгіні қолдадық. Аталарымыздан бізге естелік болып қалған ортақ мұрамыз бізге барлық бастамаларымызда əрқашан нұр шашып тұрды, жолымызды жарықтандырды. Атажұртымыз Орта Азия осы ортақ мəдениетіміздің жəне Түркі тұлғасының бесігі. Білге қаған, Юсуф Хас Хажиб жəне Қожа Ахмет Ясауи сияқты білімді де үлкен жүректі адамдарды жетілдірген, ұлттық санамызда терең қалыптастырған мемлекет. Орта Азияның жері Алтай – түркі дүниесін құрайтын халықтардың орналасқан ортақ үйі. Қазақтар, қырғыздар, өзбектер, түркімендер, татарлар, əзербайжандар, түріктер, башқұрттар жəне ұйғырлар сияқты түркі халықтарының барлығының жолдары тарих бойынша міндетті түрде осы мəдениет үйінен өткен. Халықаралық «Алтай – түркі əлемінің алтын бесігі» форумы түркі халықтарының тарихи тамырларымен жаңадан жолығуына себепші болатын өте маңызды іс-шара. Осы себеппен тілде, сенімде, тарихта, мəдениетте, құндылықтарда жəне одан да əдемі жəне одан да жарқын болашақ пікірінде ортақ болған халықтарымыз арасындағы көңіл байланыстары одан да мықты болады. Осылайша, достығымыз, бауырластығымыз, ынтымақтастығымыз арқасында келешекте туыстығымыз нығая берсін!», – делінген Абдулла Гүлдің құттықтау хатында. Форумда Алтайдың түбі бір түркі өркениетінің алтын бесігі екендігі туралы ғылыми дəйекті тұжырымдамалар, өрісті ойлар кеңінен ортаға салынды. Бүгін сөз етіп отырған осы іс-шара жұмысы Катонқарағай ауданының Берел қорғаны жанындағы «Патшалар жазығында» өтетін дəстүрлі музыка фестивалімен жалғасады. Думан АНАШ, журналист. ӨСКЕМЕН.

І.Жансїгіров атындаєы Жетісу мемлекеттік университетініѕ ректоры, заѕ єылымдарыныѕ докторы, профессор, Ќазаќстан ЎЄА корреспондентмїшесі Əбдіманап БЕКТЎРЄАНОВПЕН əѕгіме

– Əбдіманап Елікбайұлы, таяуда Мемлекеттік хатшы Марат Тəжиннің ұлттық тарихты зерделеу барысында алқалы жиын өткізіп, тарих толқынында тұрған халыққа тастаған ойын сіз қалай қабылдадыңыз? – Бұл игілікті істі Елбасы бастамаларының нақты өмірдегі бір жалғасы деп түсінген жөн. Олай дейтінім, 1995 жылы ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік саясат жөніндегі ұлттық кеңес жариялаған «Қазақстан Республикасында тарихи сананы қалыптастыру тұжырымдамасы», 2004 жылы қабылданған «Мəдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы ұлттық тарихымызды жандандыру мен жаңғырту үшін жасалған нақты шара болып табылады. Ал, «Төл тарих пен ана тілі ұлттық рухтың алтын мəйегі» деген қанатты сөзді ескерсек, үстіміздегі жылдың 5 маусымында Астана қаласында Мемлекеттік хатшы Марат Тəжиннің басшылығымен өткен Қазақстан Республикасының ұлттық тарихын зерделеу жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобының кеңейтілген отырысының (жалпыұлттық кеңес) мəні де, маңызы да зор болмақ. Өйткені,Тəуелсіз Қазақстан мемлекетінің өркендеу стратегиясына сəйкес, яғни бүгінгі жаһандану кезеңі ұлттың тарихи санасын қалыптастыру жұмысын жалғастыруды талап етуде. Осы тұрғыдан алғанда, мемлекет тарапынан арнайы қолдау көрсетіліп отырған ұлттық тарихымызды зерделеуге қатысты ісшаралары тарихшылар мен қоғамдық ғылым өкілдерін ғана емес, өз тарихына жаны ашитын, қызығушылық танытатын барша қауымның зор ынта-ықыласын тудырды. Сондықтан, мемлекеттік деңгейде көтеріліп отырған ұлттық тарихты зерделеуге қатысты іс-шараны өз басым тікелей қолдаймын, сондай-ақ, өзім басқарып отырған І. Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті тарих кафедрасының ұжымы да бұл іске атсалысатынына сенім артамын. – Тарих баспалдағы бүгіннен басталады десек, сіз басқарып отырған университеттегі Қазақстан тарихы ка федрасының қызметі туралы не айтасыз? Тарих кафедрасы – осыдан 41 жыл бұрын университет іргесі қаланғаннан бастап құрылған алғашқы кафедралардың бірі. Қазіргі кезде кафедра «Тарих» мамандығы бойынша бакалавриат жəне магистратура мамандарын даярлайды. Мемлекеттік хатшының

 Ойласу

Елді елеѕдеткен екпе Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Соңғы жылдары егу төңірегіндегі əңгіме бірде бəсеңсіп, бірде қайта өршіп, сабасына түсер емес. Бұл мəселе кімнің де болса, алдынан шығары анық. Сондай жағдайда қандай шешім қабылдаған дұрыс? Санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау қызметінің мамандарына құлақ түрсек, олар инфекциялық ауруларға қарсы күресте халықты вакцинациялаудың пайдасы зор дегенді айтады. Қазақстанда вакцинация тиімді бюджеттік бағдарламалардың бірі болып табылады. Жыл сайын осы мақсатқа 12-18 млрд. теңге қаражат бөлінеді екен. Республика бойынша жыл сайын инфекциялық ауруларға қарсы шамамен 5 млн. адам егілсе, оның 1,3 млн.-ы балалар. Дəрігерлер екпе жетістіктерінің озық үлгісі ретінде табиғи шешектің жойылғанын, 1977 жылдың қазанынан бастап, əлемде шешекпен сырқаттанудың ешбір жағдайы тіркелмегенін алға тартады. Сол сияқты, соңғы жиырма жылда қызылша 59 есеге, қызамық 1300 еседен астам, эпи демиялық паротит 160 еседен астам, тұрғындар арасында «В» вирустық гепатиті 23,7 есеге, ал осы инфекцияға қарсы егу жүргізілетін балалар арасында 52 есеге азайған. Алайда, көптеген ата-аналар егу мəселесі көтерілсе, əлі күнге азар да безер болады.

«Халық денсаулығы жəне денсаулық сақтау жүйесі туралы» Қазақстан Республикасы кодексінің 156-шы бабында инфекциялық ауруларға қарсы вакцина салғызу тұрғындар үшін міндетті екені тайға таңба басқандай анық жазылған. Соған қарамастан, егуден бас тартқандарға қысым жасалмайды. Бірақ мұндай шешім қабылдаудың зардаптары түсіндірілуі тиіс. – Көп жағдайда, балалар балабақшаға немесе мектепке барғанға дейін отбасы мүшелерімен ғана араласатындықтан жұқпалы аурулармен сырқаттану қаупі аздау болады. Ал, басқа балаларға қосылған кезде ұжымда бір бала ауырған

жағдайда, егілмеген сəби инфекцияға сезімтал болады, – дейді санитарлықэпидемиологиялық қадағалау комитетінің төрағасы Ж.Бекшин. – Міне, сондықтан да инфекциялық аурулардың өршуіне жол бермеу мақсатында балалар ұжымдарына (мектеп, балабақша) балалар егу алғаннан кейін ғана жіберілуі тиіс. Осы арада ата-аналардың вакцинациядан бас тартуына не себеп болып отыр дегенге кішкене тоқтала кетейік. Əрине, ата-аналар вакцинацияға қай кезден бастап күдікпен қарай бастады деген сауалға біз жауап бере алмаймыз. Бірақ, осы соңғы үш жылда вакцинациядан бас тарту оқиғалары жиілеп

кеткені шындық. Себебі, Майкрософт компаниясының негізін қалаушы, «Билл жəне Мелинда Гейтс қорының» басшысы Билл Гейтс 2010 жылы Калифорнияда бір мəжілісте атышулы мəлімдеме жасаған болатын. Онда евгениканы (адамдардың сапалыларын сұрыптау ғылымы) қолдайтын бай «бүгінде əлемде 6,8 миллиард адам бар. Бұл 9 миллиардқа дейін өседі. Енді біз репродуктивті денсаулық сақтау жəне жаңа вакциналар бойынша шын мəнінде үлкен жұмыс істейтін болсақ, біз халық санын 10 немесе 15 пайызға дейін қысқарта аламыз», – деп ашық түрде жариялаған. Міне, содан бастап, бүкіл интернет құралдарында вакцинацияға қарсы, оның зиянды жақтарын жанжақты талдаған мақалалар, ақпараттар көбейіп кеткен еді. Көзі ашық атааналардың жоғарыдағы мəлімдемеден кейін «шынында да мектепке дейін бір балаға 14 рет егу жасату деген не сұмдық, ол вакциналар нəрестенің иммунитетін көтерудің орнына, əлсіретіп жіберуі мүмкін ғой» деген ойларға берілгені анық. Өйткені, біз қазір қандай вакцина салса да, мыңқ ете алмайтын кеңес өкіметінде емес, тəуелсіз, демократиялық ашық қоғамда өмір сүріп жатырмыз. Мұнда ақпарат та көп. Сондықтан егу мəселесіне келгенде елеңдеп тұратынымыз рас. Əрине, вакцина мəселесіне келгенде əлі бір тұрақты шешімге келе алмауымыз қынжылтарлық жай. Өйткені, оның пайдасы қандай, зияны не дегенді дəрігерлердің өздері де толық білмейді. Айтса да, жетістігін қозғап, кемістігіне тоқталмайды. Осы жай қашанға дейін созылар екен?!

– Нақты деректерге сүйенген ғалымдар қазақ тарихы қола дəуірден бастау алатынын айтып та, жазып та жүр. Сондықтан шетелдер мұрағаттарына ғалымдарды жіберіп, құнды мағлұматтар жинап келу идеясына қалай қарайсыз? – Ғалымдар қазақ тарихы қола дəуірден бастау алатынын айтып та, жазып та жүргенімен адамзат тарихы Қазақстан аумағында тас дəуірінен басталатындығын жоққа шығара алмаймыз. Шетелдердегі мұрағаттарға қазақстандық ғалымдарды құнды мағлұматтар жинауға жіберу идеясын қолдағанымызбен қола дəуіріне дейінгі қазақ тарихын шетелдік мұрағаттардан (Еуропа жəне Америка елдеріндегі) табу мүмкін емес. Қола дəуіріне дейінгі қазақ тарихын қазақ жерінен археолог мамандар іздеуі керек. Ал қола дəуірінен бастап жəне одан кейінгі дəуірдің тарихын көршілес жатқан Қытай, Ресей елдерінен, сондай-ақ, иран-парсы, араб деректемелерінен іздеп тауып, ендігі кезекте оларды сараптап, жіктеп ғылыми айналымға енгізу өте маңызды. Ол үшін бізге осы елдердің тілін жақсы меңгерген мамандар мен деректанушы ғалымдар қажет. Бұл жерде мынандай ұсыныс ойға келіп отыр. Еліміздің басты білім ордаларында, мəселен, ҚазҰУ-дегі тарих факультетінде қосымша шығыс елдерінің тілдері оқытылатын арнайы топтар ашылса. Бұл өз кезегінде болашақ тарихшы білімгерлердің шығыс деректерін өз зерттеулерінде пайдалана алуына мүмкіндікті арттыра түсер еді. Мысалы, 2004-2007 жылдары

3 «Мəдени мұра» бағдарламасының іске асырылуы барысында жақын жəне алыс шетелдік мұрағаттардан табылған қазақ тарихына қатысты түпдеректер көптеп жинақталып, баспадан шықты. Алайда, олардың көпшілігі ғылыми тұрғыда толығымен игерілмей жатқандығы шындық. Сондықтан шет тілдерін білетін білікті шығыстанушы-тарихшы ғалымдар өз мектептерін қалыптастырса жəне сол арқылы шетелдік деректермен жұмыс жасайтын, терең тарихи талдаулар жасай алатын ұрпақ сабақтастығын іске асырар еді. Университет тарапынан тарихшы мамандардың ұлттық тарихты зерделеу бойынша атқарып жатқан жұмыстары аз емес. Мəселен, тарих кафедрасының доценті, тарих ғылымдарының кандидаты Назгүл Байғабатова 2009 жылы Ыстамбұл, Будапешт қалаларында болса, 2010 жылдың сəуір-мамыр айларында Цюрих университетінің (Швейцария) əлеуметтік антропология департаментінде, 2011 жылдардың жаз айларында Монғолия территориясында далалық этнографиялық зерттеулерін жүргізіп келді. Қазіргі таңда Қытай елінде зерттеулерін жалғастырып жатыр. – Елбасының «Біз ұлттың тарихи санасын қалыптастыру жұмысын жалғастыруымыз керек» деген сөзі Жетісу жерінде қалай жүзеге асырылуда? – Университетімізде «Туған өлке» өлкетану орталығы ұйымдастырылды. Орталықтың негізгі бағыты – Жетісу өлкесінің тарихын зерттеу. Кафедра оқытушылары орталықтың қызметіне айтарлықтай үлес қосып, ғылыми ізденіс жұмыстарын атқаруда. «Туған өлке» орталығы Ə.Марғұлан атындағы археология институтымен жəне Əл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің археология жəне этнология кафедрасымен байланыс орнатып, тəжірибе алмастыру жұмыстарын жүргізуде. Сонымен қатар, «Тарих» мамандығының білімгерлері университет ішінде ашылған «Туған өлке» өлкетану орталығының зерттеу жұмыстарына тартылып, Жетісу жерінің тарихына байланысты мəселелермен айналысуда. Жетісу жерінде бірнеше жылдар бойы сақ дəурі кезеңіне жататын ескерткіштер зерттелуде. Университетіміздегі тарих мамандығының білімгерлері археологиялық іс-тəжірибені Ə лФараби атындағы ҚазҰУ «Археология орталығымен» бірлесе отырып, сақ қорғандарында қазба жұмыстарын жүргізеді. Экспедицияның жұмысына қатысатын ғалымдардың теориялық білімдерін тəжірибемен ұштастыруға зор мүмкіндіктері бар. Университетте жаңа зерттеулерге жол ашатын «Инновация» деп аталатын ректор грантына байқау өткізіліп тұрады. Осы байқауда тарих кафедрасы оқытушыларының «Бір ел – бір тағдыр» атты бірлесіп дайындаған жобасы грантты жеңіп алды. Жоба Жетісу жеріндегі əр ұлт өкілдері диаспорасының қалыптасуы, олардың тарихи тағдырлары мен тарихын зерттеуге арналған. Бүгінгі таңда тарих кафедрасының оқытушылары мен студенттерінің ғылыми жұмыстармен шұғылданып, өлке тарихымен айналысуларына университет тарапынан қолдау жасалып отыр. Оның көрінісі ретінде жыл сайын өтетін «Жас ғалым» ғылыми жобасын атап өтуге болады. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Нұрбол ƏЛДІБАЕВ, «Егемен Қазақстан».

Ауыл жəне кəсіпкер

«Аграрлық несие корпорациясы» АҚ мен «Агроөнеркəсіп кешеніндегі несие серіктестіктері қауымдастығы» заңды тұлғалар бірлестігі несие серіктестіктері жүйесін қолдау жəне дамыту туралы меморандумға қол қойды.

Биылғы жылғы ақпан айында Қазақстанда ауылдық жерлердегі бизнестің дамуын қаржыландырумен айналысатын несие серіктестіктерінің басын қосатын жаңа қоғамдық ұйым – «Агроөнеркəсіп кешеніндегі несие серіктестіктері қауымдастығы» заңды тұлғалар бірлестігі құрылды. Аталған қауымдастық – коммерциялық емес ұйым, сондықтан ол мемлекеттік жəне басқа да құрылымдар алдында несие серіктестіктерінің қызығушылығын қорғаумен айналысатын болады. Қауымдастық несие серіктестіктерінің өз қатысушыларына арналған толық қызмет көрсету жүйесі бар жеке қаржылық институт ретіндегі даму стратегиясын жүзеге асырады. Отандық тауар өндірушілерді қолдау

мақсатында осы шараларға бағытталған меморандумға қол қойылды. Бұл құжатқа сəйкес, тараптар несие серіктестіктерін бірге дамытумен қатар, осы шараларға қажетті ақпараттарды алмасумен де айналысатын болады. Бүгінде қауымдастық құрамында 7 214 ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері бар 124 несие серіктестіктерінің басын біріктіріп отыр. Тағы 42 несие серіктестігі қазірде қауымдастыққа мүше болу үшін құжаттарын əзірлеп жатыр. Қауымдастықтың негізгі мақсаты – бұл ауылдық жерлердегі кəсіпкерліктің тұрақты дамуын қамтамасыз ету мен оның инфрақұрылымын жетілдіру болып табылады. Нияз ЖЫЛҚЫБАЕВ.


4

www.egemen.kz

27 тамыз 2013 жыл

Даму болашаєыныѕ негізі (Соңы. Басы 1-бетте). Еліміздің көпұлтты тұрғындарының өзара түсіністігі, беріктігі, болашаққа деген нық сенімін қамтамасыз ете отыра Ата Заңымыз мемлекеттің эко номикалық қуаттылығын іске асырумен қатар оның халықаралық сахнадағы лайықты орын алуының да қозғаушы күші болып отырғандығын бүгінгі күнгі Қазақстанның əлемдік бірлестіктегі лайықты орны дəлелдей түседі. Негізгі заңымыз Республика азаматтарының міндетті орта жəне жоғары білім алуларына кепілдік береді. Конституцияның осындай талаптары мемлекетімізде ойдағыдай іске асырылып келеді.

Атап айтқанда: “Білім алуға тең мүмкіндіктер жасалуда. Соңғы 15 жылда білім алуға жұмсалатын қаржы 9,5 есеге өсті. Білім берудің мектепке дейінгіден бастап жоғары білімге дейінгі барлық деңгейлерін түбегейлі жаңғыртуға бағытталған Білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы іске асырылуда. ..."Балапан" бағдарламасын іске асыру балаларды мектепке дейінгі білім берумен 65,4 пайызға дейін қамтуға мүмкіндік берді. Міндетті мектепалды даярлық енгізілді, ол мектеп жасына дейінгі балалардың 94,7 пайызын қамтыды. 1997 жылдан бері республика бойынша 942 мектеп, сонымен қатар, 758 аурухана жəне өзге де

денсаулық сақтау нысандары салынды. Біз əлемдік дең гейдегі зияткерлік мектептер мен кəсіптіктехникалық колледждер желісін дамытудамыз. Соңғы 12 жылда жоғары білім алуға берілетін гранттар саны 182% пайызға ұлғайды. 1993 жылы біз “Болашақ” атты бірегей бағдарлама қабылдадық, соның арқасында 8 мың дарынды жас əлемнің таңдаулы университеттерінде озық білім алды. Астанада халықаралық стандарттар бойынша жұмыс істейтін заманауи ғылыми-зерттеу университеті құрылды.” Мемлекет тарапынан атқарылған осындай нақты істердің нəтижесінде Қазақстандағы білім беру мен ғылым ісі əлемдік талап

дəрежесіне жетіп отырғандығын нық сеніммен айтуға болады. Осының өзі-ақ мемлекетіміздің Ата Заңы талаптарының бұлжытпай орындалып отырғандығының айғағы болып табылады. Үстіміздегі жылдың 5 маусымындағы Қазақстан Респуб ликасының Мемлекеттік Хатшысы Марат Тəжиннің төрағалығымен өткен Қазақстан Республикасының ұлттық тарихын зерделеу жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобының кеңейтілген мəжілісінде Отандық тарихты оқытудың міндеттері сараланғандығы белгілі. Онда Қазақстан тарихының барша ке зеңдерін қазіргі күнгі талап тұрғысында зерттеудің қажеттілігі аталып көрсетілді. Соның

ішінде еліміздің Егемендік мерзіміндегі тарихын жа зып, оны қазіргі ұрпақ арасында на сихаттаудың маңыздылығына ерекше тоқталынды. Аталған тұрғыдан алғанда еліміздің Консти туциясының тəуелсіз Қазақстанның беріктігін қамтамасыз етіп, əлем халықтары мен мемлекеттер арасындағы орнын айқындаудағы қызметін көрсету Отан тарихы ғылымының міндеті болып табылады. Мемлекетіміздің Ата Заңының қазақ қоғамындағы атқарар қызметін саралай отыра біз оның өміршеңдігін, көпұлтты еліміздің болашақтағы одан ары өркендеп дамуындағы бас таушылық орнын көрсете білуіміз керек деп есептеймін. Ғани ҚАРАСАЕВ, тарих ғылымдарының докторы, Мемлекет тарихы институтының бас ғылыми қызметкері.

● Толғандырар тақырып Жұрт осылай дейді. Сенерсің бе, сенбессің бе?.. Сенбейін десең өмірде болып жатқан жағдайлар халықтың осы айтқандарын растайтын сияқты. Мысал керек пе? Мысал дегенің жеткілікті. Айталық, темекінің бағасы жыл сайын қымбаттайды. Соның нəтижесінде бүгінде бір қорап темекінің құны бір шөлмек арақтың бағасымен теңесті. Ал, «арқа сүйейтіні бар» арақ болса, сол баяғы күйінде «тапжылмастан» тұр. Жарты литрлік шөлмек осыдан дəл 15 жылдай уақыт бұрын шамамен 120-150 теңге тұратын, сол «жартылығың» əлі де 320 теңгеден аса қойған жоқ. Сонда біздің ел үшін ең қасиетті, ең керекті тағам арақ болғаны ма? Қалыптасқан ахуалға қарағанда, сірə, шынымен де солай болса керек. Басқасын білмеймін, Қазақстанда əйтеуір ішкіштердің жолдары болып тұр. Зейнеткерлер азын-аулақ зейнетақыларын азық-түлікке жеткізе алмай дал болып жүр генде, маскүнемдер дүкендерге өз үйіне келгендей емін-еркін кіріп, 320 теңгенің жартылығын қойнына қысады да, «көрдіңдер ме, біздің беделіміздің қандай екенін» дегендей, талтаңдай басып шыға береді. Бүгінгі өмір шындығы, міне, осындай. Құдай сақтасын, біздің темекіге қарсы жүргізіліп жатқан күреске өкпе айтар ниетіміз жоқ. Өйткені, темекінің адам денсаулығына зиянды екенін барша жұрт сияқты біз де түсінеміз. Сондықтан шылым шегуден аулақ болған кісінің

пайда таппаса, зиянға шықпайтынын да жақсы білеміз. Ал «Тойбастар» деп аталатын жартылық арақ 320 теңге тұрғанда, «Парламент» сигаретінің бір қорабының 270 теңгеге жеткенін, сөйтіп, іс жүзінде арақ пен темекі бағасының теңескенін (əлемнің ешбір елінде болмаған жағдай!) əншейін дерек ретінде ғана келтіріп отырмыз. Бізді, бар болғаны, темекіге қарсы жүр гізілген күрестің араққа келгенде мүлде кібіртіктеп, жүрмей қалатыны таңғалдырады. Шылымшыларға қарсы күрестің күшейгені сондай, тіпті, ана жерде темекі шегуге болмайды, мына жерде темекі шегуге болмайды, деп дікіңдейтіндер көбейді. Ондайда темекі шеге ме, арақ іше ме, ол адамның өз ықтиярындағы нəрсе екені, яғни адам құқы дегеніміз де онша ескеріле бермейді. Онымен де қоймай, темекі қораптарының сыртына кісінің үрейін алатын суреттер салынатын болды. Кейде бұл неғылған сүргін деп те ойлауға мəжбүр боласың. Əлде осының бəрі халықтың назарын басқа жаққа аудару үшін, болмаса, денсаулыққа «жауаптылардың» міне, біз осындай жұмыстар жүргізіп жатырмыз деп рапорт беруі үшін керек болды ма екен?.. Өйткені, тыйым салу темекі мен арақтың адам денсаулығына қаншалықты зиянды екендігін түсіндіріп, үгіт-насихат жүргізуден гөрі əлдеқайда оңай ғой, оның үстіне, оған ақша да кетпейді. Сөйтіп, əр кезде де жеңіл жолды таңдайтын біздің ағайындар темекімен күресте де «қулықтарын» асырып кетті. Бірақ, оған қарап жатқан шылымқорлар жоқ, сол баяғысынша көк түтінді бұрқыратыпақ жүр. Шындығына келгенде, арақтың адамзатқа келтіретін зияны темекіге қарағанда шаш-етектен. Біріншіден, арақ та темекі сияқты денсаулыққа зиянды. Мамандардың айтуларына қарағанда, инфаркт, инсульт, бауыр циррозы сияқты өмір үшін өте қатерлі сырқаттар дəл осы арақ ішу салдарынан туындайды екен. Екіншіден, арақ ішкен адам жұмыс қалдырады жəне ішкен күні ғана емес, оның ертеңінде де, өйткені, «бас жазу» керек. Тіпті, ұятты ойлап жұмысқа шыққан күннің өзінде ол адамның еңбекке қабілеті күткендегідей дəрежеде болмайды, басы ауырып тұрған адамның оқыс оқиғаларға да жол беріп алуы мүмкін. Сондықтан да, қоғамға ненің зияны көбірек екенін жақсы түсінетін кеңестік дəуірде темекіден гөрі маскүнемдікпен күрес қаттырақ жүретін. Үшіншіден, ішімдікке салынған адамның ерте ме, кеш пе, отбасылық өмірінен береке кетеді, балалары теріс үлгі-өнеге алады, тіпті, соның салдарынан ажырасып жатқандар да аз емес. Төртіншіден, мас адам сау адамға қарағанда қылмыс жасауға

Ресей біржаќты шешімге ќарсы Мəскеу АҚШ қорғаныс министрі Ч.Хейглдің президент Б.Обаманың тапсырмасы бойынша Сирияға қарсы кез келген уақытта күштік акцияны жүзеге асыруға америкалық қарулы күштердің дайындыққа келтірілуіне айтарлықтай назар аударып отыр. Ресей сыртқы істер министрлігінің ресми өкілі А.Лукашевичтің мəлімдемесінде осылай атап көрсетілген. Осының бəрі Иракта жаппай қырып-жоятын қару бар деген желеумен АҚШ-тың осыдан он жыл бұрын БҰҰ-ны айналып өтіп, авантюраға барған оқиғаларын еске түсіруге мəжбүрлейді, делінген аталған мəлімдемеде. Кез келген БҰҰ-дан тыс біржақты күш көрсету іс-əрекеттері Сириядағы дау-жанжалды саяси-дипломатиялық жолмен шешуді іздестіріп жатқан халықаралық қоғамдастықтың күш-жігеріне нұқсан келтіреді, деп есептейді Ресей сыртқы істер министрлігі.

Тараќандар фермадан ќашып кетті Бұл оқиға Қытайдың шығысындағы Цзянсу провинциясындағы Дафэн қаласында орын алған. Осында шығыс медицинасы үшін қолдану мақсатында өсіріліп жатқан тарақандар фермадан қашып кеткен.

Коллажды жасаған Амангелді ҚИЯС.

Британия флоты соєысќа дайын

ал, шылымныѕ шаєым айтар шамасы жоќ» «Егемен Қазақстан».

Əлем жаңалықтары

1,5 миллионға жуық жəндік парникте қамауда тұрады екен. Белгісіз бір қылмыскер оның пластик қабырғаларын сындырып тастаған. Соның салдарынан ем үшін қолданылатын тарақандар жан-жаққа тарап кеткен. Осындай ерекше ферманың қожайыны Ван Пэншэн осыдан бірнеше ай бұрын америкалық тарақанның 102 кг. жұмыртқасын сатып алған. Сөйтіп, жəндіктер өсіп шыққаннан кейін олардың əр килограмын 1000 юаньнан сатпақ болған екен. Айта кету керек, дəстүрлі қытай медицинасында осы жəндіктерден алынған экстракт онкологиялық ауруларды емдеуге, иммунитетті күшейтуге пайдаланылады.

«АРАЌТЫЅ АРЌА СЇЙЕРІ КЇШТІ, Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,

ШАРАЙНА

бейімірек тұрады. Сондықтан да шығар, «Мас болу дегеніміз, өз еркіңмен ақылыңнан алжасу деген сөз» депті бір данышпан. Ішімдікке салынғандардың өз өмірлерінің астан-кестеңін шығарғаны туралы мысалдарды біз күнделікті тіршіліктен күн сайын көріп те жүрміз. Осылардың бəрін біле тұра бізде темекіге қарсы күрескендей араққа қарсы күрестің жүрмейтіні неліктен? Күресті былай қойғанда, ең болмаса, арақ бағасының темекімен салыстырғанда мүлде қымбаттамай қоюының сыры неде? Темекі қорабының сыртына салынған үрейлі суреттер неліктен арақ шөлмектерінің сыртына салынбайды? Міне, осындай себептерден де халық арасында Қазақстандағы арақ зауыттарының артында бір-бір дөкей тұр, ал олар халықтың денсаулығын, елдің жағдайын емес, өз тауарларының өтімді болғанын қалайды, сол себепті де бізде арақ бағасы тиісті дəрежеде қымбаттамай отыр деген сөз гулеп-ақ тұр. Қазақстандық телеарналардың «алкогольсіз» деген желеумен сыраны жаппай жарнамалауының сырын да, сірə, жоғарыда айтылған жайттардан іздеген дұрыс шығар. Сөз орайында айта кетейік, кешегі кеңестік заманда жарты литр арақтың бағасы, мəселен, «Пшеничная» арағы 3 сом

бойынша, Қазақстанда елдің əр тұрғынына 10-12 литр таза спирттен келеді. Егер Тəжікстанмен, Түркіменстанмен, Қырғызстанмен жəне Өзбекстанмен салыс тырар болсақ, олардағы көрсеткіш екі-үш есе төмен», деп атап көрсеткен Ж.Баттақова Tengrinews.kz порталына берген сұх батында. Сондай-ақ, ол Қазақстан тұрғындарының 35 пайызының алкогольді пайдаланатынын, ал оның 17 пайызының ішімдікке салынғандар қатарында екенін де атап көрсеткен. Ішімдікті ең көп ішетіндердің 25 пен 40 жас арасындағылар екені де белгілі болып отыр. Осы орайда, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ақпараты бойынша, жан басына шаққанда жылына 8 литрден алкогольді ішімдік ішетін елдің ұлттық генефондының азғындыққа ұшырайтынын да ескерте кеткен абзал. Қазақстан Орталық Азия ғана емес, дүние жүзі бойынша да алдыңғы орындарда тұр. Таяуда Ekonomist журналы Шарап жəне спиртті ішімдіктер рыногын зерттеу жөніндегі халықаралық ұйымның мəліметтеріне сілтеме жасай отырып, 2012 жылы əлем бойынша 4 миллиард 440 мың литрден астам арақ ішілгенін, оның тең жартысының Ресей

Еліміздің Денсаулық сақтау министрлігі келтірген мəліметтерге қарағанда, 2012 жылы Қазақстанда 200 мыңнан астам адам алкогольге тəуелділіктен зардап шеккен. (рубль) 62 тиын болды. Ал, «Столичная» деп аталатын арақтың бір шөлмегі 7 сом 20 тиын тұрды. Осы уақыттарда бір килограмм еттің бағасы 1 сом 90 тиынды ғана құрады. Өзіміз көріп отырғандай, арақ ешқашан тамақтан арзан болған емес. Ол солай болуға тиіс те. Кез келген өркениетті елде арақ тамақтан арзан бола алмайды. Ондай жағдай халықтың наразылығын туғызар еді. Өйткені, арақ адам үшін ең басты қажеттілік емес, олай болса, оның бағасын кем дегенде он есеге дейін қымбаттатуға болады. Ал, бізде ше? Бүгінде, жоғарыда өзіміз айтып кеткендей, жарты литрлік шөлмек шамамен 320 теңге тұратын болса, бір килограмм ет 1300-1500 теңге тұрады. Міне, осы мысалдың өзінен-ақ «арақтың арқа сүйерінің күшті» екенін түсіну қиын емес. Қазақстандықтардың арақ ішуден əлемде алдыңғы қатарлы орындардың бірін иеленуіне де осы жағдайдың себепкер болып отырғаны ақиқат. «Қазақстан алкоголизм бойынша Орталық Азия елдері ішінде бірінші орын алады». Бұл Саламатты өмір салтын қалыптастыру орталығының директоры Жəмила Баттақованың сөзі. «Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мəліметтері

тұрғындарының еншісіне тиетінін жазған. Осылайша, өткен жылы əр ресейлік 13,9 литр арақ ішкен екен. Осы тізім бойынша да Қазақстан Ресей, Беларусь, Украина жəне Польшадан кейінгі бесінші орында тұр. Еліміздің Денсаулық сақтау министрлігі келтірген мəліметтерге қарағанда, 2012 жылы Қазақстанда 200 мыңнан астам адам алкогольге тəуелділіктен зардап шеккен. Дейтұрғанмен, бұл сандардың да нақты көрсеткіш емес екенін, шынайы жағдайдың бұдан гөрі əлдеқайда күрделі болуы мүмкін екенін де естен шығармағанымыз жөн. Ол аз десеңіз, Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің мəліметтері бойынша, еліміздің əр тұрғыны арақтың сыртында жылына 31 литрден сыра ішеді екен. Бұл да əлемдегі ең жоғары көрсеткіш болып табылады. Олай болса, неліктен бізде арақшарап бағасы көтерілмейді деген сауалдың туындауы орынды. Егер ежелгі көршіміз Ресейге көз салар болсақ, оларда арақ бағасының біздегіден гөрі едəуір жоғарырақ екенін байқаймыз. Мəселен, Ұлттық алкогольдік саясатты əзірлеу орталығының жетекшісі Павел Шапкин келтірген мəліметтерге қарағанда, Ресейде арақтың жарты литрі өткен 2012

жылы 145-150 рубль тұрса, 2013 жылы 190-200 рубльге дейін көтерілген екен. Естеріңізге сала кетейік, Ресейдің 200 рублі біздің ақшаға шаққанда 1000 теңгені құрайды. Осының өзінен-ақ əлем бойынша ішімдік ішуден бірінші орын алатын көршілеріміздің өзінде арақ біздегіге қарағанда төрт еседей қымбат тұратынын аңғару қиын емес. Біздің елімізде арақтың өте беделді екеніне тағы бір мысал келтіруге болады. Бүгінде Қазақстанның қалаларында не көп, дүкен көп. Мысалға, бір ғана көп қабатты үйдің астыңғы қабатынан бірнеше дүкенді кездестіруге болады жəне олардың 99 пайызы азық-түлік дүкені болып шығады. Ең қызығы сол, осы дүкендердің бəрінде де арақ-шарап сатылады. Сатып аламын деген адамға – жол ашық, тəуліктің кез келген уақытында кел де, алып іше бер. Əйтеуір, ақша түссе болды деп ойлайтын жеке меншік сатушылар сенің жасыңның нешеде екенін, яғни кəмелетке толғантолмағаныңды сұрап та жатқан жоқ. Ал, біздегі арақтың бағасының арзандығы сондай, оны сатып алуға кез келген мектеп оқушысының құдіреті жетеді. Іс жүзінде солай болып та жүр. Айта берсек, біздің қазақтың тойқұмарлығы да арақ ішуге тамаша сылтау болып табылуда. Сенбесеңіз, тойға барып көріңіз – ас та төк құйылып жатқан арақтың, екі езуі екі құлағында, қызара бөртіп жүрген қазақтың дəл үстінен түсесіз. Обалы не керек, арақтың біздің елімізде тым арзан екенін əдетте ештеңеге алаңдай қоймайтын депутаттардың өздері де көтерді. Олардың пайымдауынша, Кеден одағына мүше елдер ішінде Қазақстанда арақ бағасының өте арзан болуы елде алкоголизмнің кеңінен таралуына түрткі болып отыр. Бəлкім, осындай себептерден шығар, ел Үкіметі соңғы кездері арақ-шарап бағасын өсіру туралы əңгіме де қозғай бастады. Соған сəйкес, алдағы күзде алкогольді ішімдіктердің тек мамандандырылған дүкендерде ғана сатылуын жəне оның өзінде де 21:00-ден кейін оларды сатуға тыйым салынуын қарастыратын заң жобасы Парламент қарауына енгізілмек. Егер осы іс біздегі басы басталып, аяғы сиырқұйымшақтанып кететін өзге де бастамалардың жолын құшпай, тез арада жүзеге асып жатса кұба-кұп болар еді. Ал əзірге соңғы бес жыл көлемінде Қа зақ станда алкогольге тəуелділіктің зардабынан немесе сапасыз спиртті ішімдіктер ішу салдарынан 12 мыңдай адам мына дүниемен қош айтысқан. Нар кологиялық диспансерлерде емделіп жатқан жерлестерімізге келер болсақ, олардың саны қазіргі таңда шамамен 210 мыңдай адамды құрайды екен. Егер шұғыл түрде шара қолданбасақ бұл үрейлі көр сеткіштердің бұдан да əлдеқайда өсіп кетпесіне ешкім кепілдік бере алмайды.

Ұлыбритания өкіметі АҚШ-пен бірге Сирияға қарсы əскери іс-қимылдарға қатысуға ниет білдіріп отыр. Корольдік əскери-теңіз флоты бірлескен операцияларға дайындықты бастап та кетті.

The Telegraph басылымының үкіметке сілтеме жасай отырып жазуына қарағанда, Британия премьер-министрі Дэвид Кэмерон мен АҚШ өкіметі, соның ішінде президент Барак Обамамен арадағы келіссөздер одан əрі жалғасуда. Бірлескен операцияны жүзеге асырудың кейбір шарттары келісілген жағдайда əскери іс-қимылдар алдағы аптаның ішінде басталмақ.

Террорлыќ актілер азаймай тўр

Иракта жексенбі күні болған террорлық шабуылдар салдарынан 47 адам құрбан болып, ондаған адам түрлі дене жарақаттарын алған. Ең ірі шабуыл ел астанасының солтүстігіндегі Баакуба қаласының орталығында орын алған.

Сол сияқты, Бағдадтың бірнеше аудандары мен жақын жатқан провинцияларда да дүркін-дүркін жарылыстың болғаны белгілі болып отыр. Жарылғыш құрылғының біреуі халық көп жиналатын дəмхананың алдында тұрған автомобильде іске қосылса, екінші жарылғыш зат үйлену тойын тойлап жатқан жастардың жүретін жолына қойылған. Əзірге бұл жарылыстар үшін жауапкершілікті Ирактағы радикалды топтардың бірде-бірі өз мойындарына алған жоқ.

Мїбарак сот отырысына ќатысты Египеттің экс-президенті Хосни Мүбарак бұрынғы мемлекет басшысының ереуілшілерді өлтіруге қатыстылығы жөніндегі айыптауларды қайта қарауға арналған сот отырысына қатысты.

85 жастағы Х.Мүбарак сотқа Маадидегі əскери госпитальдан тікұшақпен жеткізілген. Сот Каир полиция академиясының айрықша күзеттегі ғимаратында өтуде. Сотта қорғаушы жақтың куəлері ретінде экс-президенттің екі ұлы, сол сияқты, бұрынғы ішкі істер министрі Хабиб-əл-Адли жəне қауіпсіздік қызметінің офицерлері сөз сөйлейтін болады. Сот отырысы өте қысқа болды. Сөйтіп, істі қарау үстіміздегі жылдың 14 қыркүйегіне қалдырылды.

Мексикадаєы темір жол апаты

Мексиканың оңтүстікшығысындағы Табаско штатында болған темір жол апаты салдарынан кем дегенде 5 адам қаза тауып, 20-дан астам адам ауыр жарақаттар алған. Төбесінде Орталық Америка елдерінен келе жатқан 300-ге тарта заңсыз иммигранттар отырған жүк пойызы рельстен шығып кеткен көрінеді.

Апаттан зардап шеккендер, олардың дені Гондурас азаматтары, госпитальдарға жеткізілген. Жарақаттанғандардың бірқатарының жағдайы өте ауыр күйде. Қайғылы оқиға орын алған жердегі құтқару жұмыстары əлі аяқталмаған. Соған байланысты Мексика өкіметі құрбан болғандар санының көбірек болу мүмкіндігін де жоққа шығармайды.

Ќолтырауын жас жігітті мерт ќылды Австралияда 26 жастағы жігіт 5 метрлік қолтырауынның шабуылынан қаза тапқан. Бұл туралы жергілікті полиция хабарлап отыр.

Жас жігіт қолтырауындардың мекені ретінде аты шыққан Мэри өзенінің жиегінде досының 30 жылдығын атап өтпек болыпты. Бір сəт құрбан болған жігіт пен тағы бір ер адам суда шомылуға ниет білдіреді. Осылайша, олар су ортасынан кейін қарай жүзіп келе жатқанда жас жігітке қолтырауын шабуыл жасайды. Оқиға болған жерге дереу жеткен полицейлер мен қолтырауындар жөніндегі мемлекеттік басқарма өкілдері сол жерде кездескен бір қолтырауынды атып өлтірген көрінеді.

Ішімдік банк карталары арќылы сатылмаќ «Справедливая Россия» партиясынан сайланған Мемлекеттік думаның депутаты Олег Михеев алкогольді ішімдікті тек банк картасы бойынша ғана сатуға рұқсат беретін заң жобасын дайындаған.

Құжат авторының пікірінше, бұл шара алкоголь рыногына бақылауды күшейтуге, сондай-ақ, кəмелетке толмағандарға спиртті ішімдіктерді сатудың алдын алуға жағдай жасайды. Оның түсіндіруінше, бұл заң ішімдік сату ережелері неғұрлым жиі бұрмаланатын орындарда, яғни дүңгіршектер мен шағын дүкендерде алкогольді өнімдер сатуға шектеу қояды. Сонымен бірге, депутат алкогольді қолма-қол ақшаға сатуға тыйым салу кейбіреулердің ішімдік алуға ата-аналарынан ақша сұрауына да тосқауыл қояды деп есептейді. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


www.egemen.kz

27 тамыз 2013 жыл

 Есімі елдің есінде Тірісінде кімнің қадіріне жеткендейміз? Ниет болғанмен, кейде соған күйбең тіршіліктің қақпақылдаған толқындары мұрша-мұрсат та бермейді-ау. Əйтпесе, тап осы Айтқажы ағамызды Көкше өңіріндегі көркем биіктердің біріне балап, дəйім іштей жақсы көріп, жақын тартып, бағалаудан жазбағаным өзіме аян. Қайткенде де мен үшін қимас аяулы аға болған, ел-жұрты үшін тынымсыз қайраткер ғалым, тұлғалы азамат ретінде танылған осынау асыл адам хақында өткен шақта сөйлеудің өкінішін айналып өте алмаппын. Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан».

Қатал тағдырдың он екіде бір гүлі ашылмай жатып жетімдікпен өксітуіне мойымас ішкі қайсарлықпен жауап қатқан Айтқажы мектепті алтын медальмен бітіріп шығыпты. Шын мəнінде де, талапты ерге нұр жауады. Арманы асқақ, мақсаты биік екен. Соғыс зардабы əлі басыла қоймаған сонау күреңқабақ та қоңылтақ шақта қолқысқалыққа қарамастан, өнер-білімнің бесігіндей Ленинград университетін оқып бітіруінің өзі біле-білгенге аз ғибрат емес еді. Ал енді мұнда инженер-геолог һəм гидрогео-

диссертация қорғап, геология-минералогия ғылымдарының кандидаты ғылыми атағын еншіледі. Бұл диссертация негізінен Бурабайдағы Майбалық су көзінің шипалық қасиеттеріне арналды. Осы жерге көп ұзамай Майбалық шипажайының салынып, ел игілігіне айналуы да Айтқажы ақжолтайлығының арқасы екендігін екінің бірі біле бермейді. Ал білгенге бұл да ғибрат. Көбіне-көп қазақ азаматтары қара көрсете қоймаған гидрогеология саласында жаңа сөз, тың ойлар айтыпты. Бұған оның өз қолынан шыққан жəне басқа əріптестерімен бірлесіп жазған 48 ғылыми еңбегі мен гидрогеологиялық сараптамалары айғақ.

Ќызєыш ќўс Елі мен жеріне еѕбек еткен тўлєалы єалым Айтќажы ЌАЗБЕКОВ хаќында бір їзік сыр

лог мамандығын алып шығып, еңбек жолын бастағаннан кейін Айтқажы ғибраттарының бұлақ көзі молынан ашылып, өргек те сергек мінезі мүсінделе беріпті. Айтқажы ғибраты бірінші із салған жер – Сарыарқаның сайын даласы. Ол жолдама бойынша Орталық Қазақстан геологиялық басқармасының қарауына бөлінген болатын. Сөйтіп, осындағы Соқыр гидрогеологиялық партиясына келіп, жұмысқа кірісіп те кетті. Бұл 1957 жыл еді. Қарағанды қаласын сумен жабдықтауға тиісті Соқыр артезиан алабының зерттеліп бар лануына жас гидрогеолог Айтқажы Қазбеков қосқан үлестің қомақтылығы да көзге түспей қалған жоқ. «Жас келсе іске» дегендей-ақ, жас маман өзінің ленинградтық брендін ақтап, Соқыр алабын барлаудың барлық үш кезеңіне бірдей қатысып, алғаш рет жоғары деңгейдегі мемлекеттік комиссияда бекітілген есеп авторларының бірі болды. Сөйтіп, ғылым саласына бейімдігі əу бастан аңғарылған-ды. 1960 жылы өз өтінішімен туған жері Көкшетаудағы Солтүстік Қазақстан гидрогео логиялық экспедициясына ауысты. Сөйтіп, араға сегіз жыл салып атажұртына есейіп, үйлі-баранды болып, тұңғыш баласы мен жас келіншегі Шəмиді ертіп оралды. Айтқажының ең үлкен ғибраты сол, осы кезден бастап табаны күректей қырық жыл бойы туған ел-жұртын сумен қамтамасыз етіп, Ақмола, Көкшетау жəне Солтүстік Қазақстан облыстарының ауылшаруашылық нысандарын сумен жабдықтау проблемаларын орайымен шешу мақсатында жерасты суларын іздеу жəне барлау мəселелерімен айналысты. Əуелде гидрогеолог, аға гидрогеолог, партия бастығы болған ол қызмет бабында сатылап өсіп, 12 жыл бойы экспедицияның бас инженері болды. Ал 1978 жылдан 2000 жылы зейнетке шыққанға дейін экспедиция бастығы жəне тəуелсіздік пен нарық талаптарына сай қайта жаң ғырған «Көкшетаугидрогеология» акционерлік қоғамының президенті ретінде бүкіл гидрогеологиялық, инженерлік-геологиялық жəне ғылыми жұмыстар кешеніне бесаспап біліктілікпен басшылық етті. Су Айтқажының өмірінің мəніне, өмірлік философиясына айналды. Судың ғажайыбын дəл осы кісідей тербептергейтін адам сирек деп ойлаймын. Сент-Экзюперидің су хақында айтқан «Сен өмірге қажетсің деп айту бекер, сен – өмірдің өзісің» деген сөздерін жиі қайталайтын. Айтекеңше толғасақ, жердің ең пайдалы да баға жетпес асыл кені, қымбат қазынасы да – су. Осы тəмсілі ісінен алшақ кетпей, оның өмірі мен еңбегінен шынайы көрініс тапты. Дəйектей айтсақ, осынау жылдарда оның тікелей басшылығымен Қазақстанның солтүстік өңірінде елді мекендердің жанынан 500-ден астам жерасты су көздері барлап ашылды. Ол ашқан тіршілік көздерінен тоғыз аудан орталығы, үш қала мен бірқатар тау-кен жəне өнеркəсіп орындары нəр-қуат алып жабдықталды. Соның ішінде Көкшетау қаласын сумен қамтамасыз ету мақсатында Павлов жəне Шағалалы деп аталатын екі жерасты су көзі барланып, пайдалануға берілді. Көкшетаулықтар осы күнге дейін өздерінің айкөл жерлестері Айтқажы Қазбеков тапқан суды ішіп отырғанын жəне келешекте де еш кілтипансыз іше беретінін бір сəт алғыспен еске алып қойса, артық болмас еді дейтініміз де сондықтан. Бұған қоса Зеренді ауданы мен курортты аймақтың барлық елді мекендерінің төңірегін де бүге-шігесіне дейін қалдырмай зерттеген осы ағамыз. Айтекең өндіріс пен ғылымды қатар алып жүрген санаулылар қатарында болды десек, ол да ақиқат. Əрбір ашылған су көзіне гидрогеологиялық тұрғыдан қорытынды жасап бағалайтын, ерекшелігін-қасиеттерін елеп-екшеп саралайтын. Осынау жылдар бойғы ерен ізденіс, ойшыл еңбектің негізінде 1977 жылы өндірістен қол үзбей

Оны Бурабай аймағының родон сулары жəне оларды пайдалану келешегі, Көкшетау облысы жерасты суларының жағдайы жəне оларды пайдалану мен қорғау жайы, жерасты суларын, пайдаланудың экономикалық тиімділігі мəселелері əркез толғандырып отырды. Айтекең Солтүстік Қазақстан жəне Көкшетау облыстары жерасты су көздерінің анықтамалығын жасағанда да, жаңа мəліметтерге сүйене отырып өңірдің гидрогеологиялық картасын ізерлегенде де, 1978 жылы стратегиялық шикізат – уранның ірі кенішін ашып, КСРО Геология министрлігінің «Кен орнын тұңғыш ашушы» белгісімен марапатталғанда да арзан атақты емес, алдымен арды, соның халыққа тигізер іс жүзіндегі пайдасын пайымдағанды. Міне, дəл осындай көз майын тауысқан еңбектерден А.Қазбековтің 1996 жылы жарық көрген «Солтүстік Қазақстандағы гидрогеологиялық жəне инженерлікгеологиялық зерттеулер» атты салиқалы жинақ түзілген болатын. Кезіндегі геология министрі, біртуарлардың бірі Шахмардан Есенов Айтекеңнің гидрогеологиялық талантына ілтипатпен қараса, диссертациясына жетекшілік еткен академик, Социалистік Еңбек Ері Уфа Ахметсафин ғалымдық қажыр-қайратына тəнті екенін жасырған жоқ-ты. Ал кезінде Көкшетау облысын басқарған марғасқалар Еркін Əуелбеков, Мақтай Сағдиевтер су шаруашылығына қатысты мəселелерде əрдайым Айтқажы Қазбекұлымен ақылдасып, оған арқа сүйеп əрі қолдау көрсетіп отырыпты. Айтқажы Қазбекұлы гидрогеология саласындағы үлгілі еңбегі үшін кеңес кезінде «Еңбек Қызыл Ту» орденімен, «Ерен еңбегі үшін» медалімен, «Жер қойнауын барлауға сіңірген еңбегі үшін», «КСРО жер қойнауын барлау үздігі» төсбелгілерімен марапатталыпты. Қазақстан Республикасы жер қойнауының құрметті барлаушысы, профессор, Қазақстанның геология-минералогия академиясының корреспондент мүшесі, Көкшетау қаласының құрметті азаматы болатын. Айтқажы көзін ашқан, бұрқақ аттырған, ел мейірін қандырған кəусар бұлақтар осындай мерейлі жақсылықтарға əкеліп еді. Ал оның жан-жүрегінен таралған рухани бұлақтарды, ұлағатты ұстаздығын, туған жер табиғатын ту алып қорғаған жаршылық жалынын, эколог ретіндегі қайрат-қажырын, қазақтың тілі мен ділі үшін күрескен ұлтжандылығын қайда қоямыз. Абылайды хан көтерушілердің бірі

Қарауыл Қанай би екені тарихтан мəлім. Осы қасиетті Қанай баба ел көзінде, бүгінгі ұрпақ санасында бұлыңғыр тарта бастап еді. Міне, осылайша мұңданған аруақты риза қылуға, абыз қарт Баян Жанғаловқа серіктесе отырып, Айтекең сіңірген еңбекті бүгінде ел аңыз қылып айтады. Сүйегі Түркістандағы Əзірет Сұлтан кесенесінде жатқан Қанай бидің 300 жылдығына құран бағышталып, Көкшетауда берілген ұлан-ғайыр асты ұйымдастырып өткізудің негізгі салмағын Айтқажы Қазбеков көтеріп алды десек, артық емес. Сөйтіп, Қанай би жөнінде, əсіресе, Көкше өңірінде келелі қоғамдық пікір қалыптасты. Зеренді ауданындағы алты ауыл Қанайдың бас ауылы Қарабұлақ, Көкшетау қаласындағы бір көше Қанай би есімін еншіледі. Айтекең осы ғибраттарды би бабасы мен оның асына арналған «Ас» жəне толықтырылған «Тағзым» атты кітаптарымен түйіндегенде, сүйінбеген ел қалмап еді. Қазақтың өлгенін тірілтіп, өшкенін жандыруға Айтекең бұрыннан-ақ бейім тұрушы еді. 1995 жылы қайын жұрты Қазақстан ауылының Ұлы Отан соғысында жан қиған 34 боздағына ескерткіш орнатып, еске алудың да басы-қасында өзі жүрген. Сонда үш-төрт шақырым жердегі Қарақалпақ тауының етегіндегі қорымнан Абылай ханның үлкен ұлы Уəли ханның бейіт-құлпытасын тауып, ел-жұртты жиып əкеліп көрсеткен де, көпшілікке жариялап, бұл жайында сүйіншілеп мақала жазған да Айтқажы ағамыз болатын. Сөйтіп, ақырында Көкшетаудың тағы бір зиялы азаматы, төре тұқымы Сансызбай Мұхитанов бас болып, Уəли ханның басын көтеріп, күмбез орнатты, аруаққа құран бағыштады. Рух асқақтады. Мұны көрген ел-жұрт бір серпіліп қалды. Зейнетке шыққаннан кейін Көкшетаудағы Абай Мырзахметов атындағы университетте профессор дəргейінде ұстаздық етіп, «Атмосфералық ауаны қорғау», «Табиғатты қорғау» жəне «Экология негіздері» пəндері бойынша дəріс оқыды. Бұл арада Айтқажы Қазбекұлы жай ғана дəріс беруші, оқытушы десек, қателесер едік. Оның ұстаздық ұлағаты азаматтық ұстанымдарымен, өзіне қымбат ғылыми ғибратымен, бүкіл өмірлік мəн-мақсатымен біте қайнасып, байланысып жатты. Осының бəрін жастар алып қалсын деп жанкешті жұмыс жасады. Сөйтіп, ол «Жер ресурстарын тиімді пайдалану жəне қорғау», «Атмосфералық ауа бассейнін ластанудан қорғау», «Су ресурстарын қорғау жəне тиімді пайдалану» атты ғылыми

тұжырымдалған тағылымды оқулық кітаптарын шығарды. Ал енді «Самое драгоценное ископаемое земли» атты тамаша кітабы су əлеміне ғажап саяхатпен тең. Елжанды профессор, эколог ғалымның осынау құнды мұрасын жас ұрпаққа білім мен тəрбие беру ісінде күллі республика көлемінде кəдеге жарата алсақ, қане... Бұлар ғалымдық қырлары ғой. Ал азамат Айтқажының басты кітабы «Бурабай. Оқжетпес. Əулиекөл» болды десек, бұған ол кісінің рухы да келісер деп ойлаймын. Оқырмандар Қазақстанның аса көрікті де қасиетті жерлерінің бірі Бурабай туралы кітапты аса жылы қабылдады. Ол тез тарап, сирек дүниеге айналды. Шын мəнінде, Арқаның кербез сұлу Көкшетауының, киелі Бурабайдың қорушы қызғыш құсындай болған елжанды қаламгер бұл кітапты жазуға бүкіл саналы ғұмырында дайындалып, өмірінің соңғы он бес-жиырма жылын сарп еткен. Осы жолдағы шығармашылық ізденісі де ғажап сырларға толы. Арманмақсатқа адалдығы соншалық, жоғарыдағы «Бурабай. Оқжетпес. Əулиекөл» кітабын көзі тірісінде белгілі қаламгер Ғосман Төлеғұлға қазақшаға аударуға аманаттап тапсырды. Бір өкініші, қазақ табиғаттануына, өлкетануына, сөз жоқ, үлкен үлес болып қосылған басты кітабы ана тілінде өзі өмірден өткеннен кейін жарық көрді. Айтекең үні кабинетінен аспайтын қарекет-қамсыз ғалым емес, күрескер де қайраткер ғалым болды. «Бурабай өңірінің жер-су атаулары бұрмалана бермек пе?» деп ашынғаннан ащы дауысын шығарды. Осы орайда орысша-қазақша газеттерде ондаған мақалалар жазды. Өзі бас болып Көкшетау облыстық Мағжан Жұмабаев атындағы кітапхананың жанынан «Мирас» өлкетану клубын ашып, оған зиялы қауым өкілдерін тартты. Бұл клуб жер-судың қазақша тарихи атауларын қайтару жолында табанды жұмыс жасап, ұсыныстарын ономастикалық комиссияларға, басқа да құзырлы орындарға тынбай түсіріп отырды. Ең ғажабы сол, осындай тынымсыз күрес, қоғамда салиқалы пікір туғызуы өз жемісін берді, жанайқайы ең жоғары дəрежедегі есті құлаққа жетті. 2009 жылдың 27 қыркүйегінде Көкшетаудың «Степной маяк» газеті тұтас бір бетінде Айтқажы Қазбековтің «Бурабай» или «Боровое»? атты мақаласын жариялай отырып, мақаланың соңында редакциядан: «Осы материал жариялануға əзірленіп жатқан кезде Президент Н.Назарбаевтың Щучье ауданының атауын Бурабай деп ауыстыру туралы Жарлығы шыққанын» сүйіншілеп қоса хабарлайды. Елдік мақсатқа, қазақ мүддесіне қызмет етудің бір үлгісі осындай болар. Иə, өмірінде Айтекең араласпаған өмір түйткілі кемде-кем. Қазаққа керектің бəрін қаузайтын, əлеуметке керекті нəрсені елеусіз қалдырмайтын. Азаматтық ойларын тынбай айтатын. Осыларды 2009 жылы «Жылдар жемісі» деген бір кітапқа жинақтап еді. Сонда «Алтын сандықтың үстінде ұзақ отыру үшін қазаққа білікті мамандар қажет» деп ақылмандықпен батыл айта білген де Айтекең болатын. Бұған қоса «Дүние жүзіндегі 1113 халықтың арасында сан жағынан 80-ші орында, жерінің көлемі мен жерасты байлығы жағынан бірінші ондықта тұрған қазақ деген ұлы халқымның болашағының жарқын, нұрлы болатынына мен кəміл сенемін. Ол үшін бəріміз жұдырықтай жұмылып еңбек етуіміз керек. Еліміздің тəуелсіздігін жүрегімізбен қабылдадық, білегімізбен қолдайық», деген абызға лайық сөзді де айтқан Айтекең еді. Балаңның баласына айтар өсиет, ұрпағыңның ұрпағына қалдырар ұлағат осы емес пе. Иə, Айтқажы ғибраты осындай болып еді. Сол ғибратқа бүгінде Қазбековтер əулеті айрықша адал. Жан жары Шəми Шəбітайқызының Айтекеңді сағынып, рухын тербеп жазған жырлары бүгінде бір кітап, мөлдір де аяулы махаббат дастанындай. Ұлдары Мұса мен Мұрат Көкшенің көркем азаматтары, ілкімді кəсіпкерлер, Меруерт болса қазір əулеттің ғана емес, бүкіл Көкше елінің мақтаныш етерлік тамаша қызы. Меруертінің Парламент Мəжілісінің депутаты болғанын Айтекең көре алмай кетсе де, осы қызының жұлдызына бар көңілімен сеніп еді. Меруерт əке сенімін де, ел сенімін де ақтады. Бұл күндерде Айтекеңнің немерелері де өмір шеруіне белсене қосылған. Шөберелер қатары толыға түсуде. Өмір жалғасуда. Ғибраттың үлкені осы болар. Ең бастысы, Айтекеңнің ұлағаттары, ізгілікті істері, жарқын бейнесі елі мен жерінде ұмытылмауға бет алды. Ол замандастары мен жас ұрпақтың жадында. Қанай би ауылында Айтқажы көзін ашқан бұлақтың сылдыраған кəусар суы шөлдегеннің шөлін басып, сусағанның мейірін қандыруда. Бүкіл Көкшетау қаласының халқы Айтекең тапқан жерасты көлінің суын ішуде. Асыл аға қазған 500 құдық əлі де ел игілінде. Ғалым һəм қаламгер азамат жазған кітаптар, оқулықтар тəуелсіздік мұратына қызмет етуде. Артында мəйекті сөзі де, көрнекті ісі де, өрнекті ізі де қалды. Бұдан артық бақыт бар ма?! Абай Мырзахметов атындағы университетте ашылған мұражай Көкшетаудың көрнекті азаматы, профессор Айтқажы Қазбековтің өнегелі өмірі жайлы толғамды сыр шертеді. Ол туралы жəдігерматериалдар туған жері Қанай би ауылы орта мектебінің музейінде де жеткілікті. Туған елі мен жерінің, қазақтың тілі мен ділінің, атамекен табиғатының қызғыш құсындай болған асыл азамат Айтқажы ғибраттары өмір барда өшпек емес, алғыскер ұрпағы барда жасай бермек. КӨКШЕТАУ.

5

Жас єалымдарєа ќолдау кґрсетілмек

Кеше Қазақстан Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің ресми өкілі Алтай Əбибуллаев журналистерге дəстүрлі брифинг өткізіп, аптаның маңызды ісшараларымен таныстырды. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

«Қазақстан Президентінің баспасөз қызметінің хабарлауынша, осы аптада Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев жұмыс сапарымен еліміздің солтүстік облыстарында болады. Сапар аясында ел Президенті егін жинау науқаны мен аймақтардағы негізгі мемлекеттік бағдарламалардың орындалу барысымен танысады. Ал Парламент Мəжілісінің Төрағасы Нұрлан Нығматулиннің Өкімімен 2 қыркүйекке ел Парламентінің қос палатасының бірлескен отырысын шақырғаны баршаңызға мəлім. Парламенттің V шақырылымының 3-сессиясын ел Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ашып, депутаттар алдында заң қабылдау саласында жаңа негізгі бағыттарды айқындап беру жоспарланған», деді А.Əбибуллаев брифингте сөйлеген сөзінде. Сондай-ақ, ресми өкіл 29 тамызда əлемдік қауымдастық Халықаралық ядролық сынақтарға қарсы іс-қимыл күнін атап өтетініне тоқталды. «Бұл күннің басты мəні – Қазақстанның ядролық қаруды таратпау жəне қарусыздану мəселелері жөніндегі ұстанымына, сонымен қатар, жекелеген елдермен ядролық сынақтарға жан-жақты түгел қамтитын тыйым салу туралы Шарттың күшіне енуі үшін тез арада оны ратификациялауға деген үндеуді күшейту», деді ресми өкіл. Сонымен қатар, А.Əбибуллаев алдағы аптада Қазақстан халқы 1995 жылы 30 тамызда жалпыұлттық референдумның қорытындысы бойынша қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы – Ата Заңды қабылдауымыздың 18 жылдық мерейтойын атап өтетінін, осыған орай, 29-30 тамызда Астанада БҰҰ, Еуропа Кеңесі, Еуроодақ, Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымы, Венеция комиссиясы атынан 19 елдің жəне алдыңғы қатарлы халықаралық ұйымдар өкілдерінің қатысуымен «Конституция – мемлекет пен қоғам дамуының негізгі стратегиясы» тақырыбында ғылыми-тəжірибелік конференция ұйымдастырылатынын атап өтті. Бұл күнгі брифингке сондай-ақ, Білім жəне ғылым вице-министрі Мұрат Орынханов та қатысып, «Қазақстан-2050» Стратегиясында анықталған ғылым дамуының жаңа тармақтарымен таныстырды. Вице-министрдің айтуынша, ол тармақтардың біріншісі – жоғары оқу орындарының ғылымизерттеу қызметін белсенді дамыту, екіншісі – шетелдің ғылыми қауымдастығымен бірігу, ірі халықаралық жобаларға қатысу, үшіншісі – ғылымның экономикаға

нақты үлесі, ғылым мен бизнестің бірлестігі, мемлекет-жеке меншік серіктестіктің алдыңғы қатарлы тетіктерін енгізу. Сондай-ақ, Астанада өтетін ЭКСПО-2017 көрмесіне дайындықты ғылыми қамтамасыз ету жұмысы да көкейкесті болмақ. «Осынау ірі міндеттерді шешу үшін бірқатар негізгі тетіктерді енгізу жоспарлануда. Бірінші тетік – ғылыми кадрларды дайындау сапасын қатаң бақылауды енгізу. Бұл жерде басты рөлді жоғары оқу орындары жанындағы докторантура, яғни ғылыми кадрларды дайындаудың жаңа жүйесі атқарады. Екінші тетік – жас ғалымдарды қолдау. Осыған байланысты материалдық ынталандыру мəселелері əзірлену үстінде. Олар: ғылыми атақ үшін қосымша ақы, үздік зерттеулер мен инновацияларды енгізгені үшін ғалымдарға Елбасы бекіткен əлФараби атындағы Мемлекеттік сыйлық. Қолдаудың тағы бір түрі жас ғалымдар үшін жыл сайынғы конкурстарды өткізу үшін гранттық қаржыландыруды əртараптандыру болып табылады», деді вице-министр. Мұрат Орынханов сондайақ, үшінші тетік жоғары оқу орындарының ғылымына қолдау көрсету екенін атап өте келе, қазіргі таңда жоғары оқу орындарының ғылымы ғылыми қызмет қатысушыларының жалпы санының 67 пайызын құрайтынына тоқталды. «Бұл өз кезегінде, сапалы білім алу үшін жаңа білімді құрудың маңызды қоры болып табылады. Ал төртінші тетік – елге жаңа зияткерлік күш-қуат тарту. Бұл тəжірибе Оңтүстік-Шығыс Азия, Қытай, Канада, АҚШ елдерінде, жалпы алғанда, инновациялық даму жағынан көшбасшы елдерде қолданылады. Бесінші тетік – отандық зерттеушілердің танымал рейтингілік журналдарда жариялану белсенділігін материалдық ынталандыру. Жалпы алғанда, бесінші тетік кадрлық əлеуетті арттыруға, əлемдік деңгейдегі көкейкесті зерттеулер жүргізетін бəсекеге қабілетті ғалымдарды қолдауға бағытталған. Алтыншы тетік – ғылыми-зерттеушілік қызмет саласында халықаралық əріптестікті дамыту. Қазіргі таңда 30 елмен екіжақты негіздегі халықаралық ғылыми-техникалық əріптестік дамуда. Жетінші тетік – өндіріске байланысты ғылыми зерттеулердің нəтижелерін іс жүзінде пайдалану. Аталмыш бағытта алда 2020 жылға дейінгі республиканың инновациялық дамуының тұжырымдамасын іске асыру бойынша қосымша орындау шы ретінде жұмыстар тұр», деді М.Орынханов өз сөзінде.

Мал дəрігерлеріне кґмек ретінде оларєа 217 кґлік берілді Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

«Зенченко жəне К» командиттік серіктестігінде облыс аграршылары жиналып, биылғы орақ науқанын жоғары ұйымшылдықпен өткізу мəселелерін талқылады. Семинаркеңесті аймақ басшысы Самат Ескендіров ашып, алда жаңа астықты ысырапсыз жинап алу міндеті тұрғанын, бұл орайда мемлекеттік қолдау шаралары жанжақты қарастырылып отырғанын атап өтті.Облыс əкімінің бірінші орынбасары Айдарбек Сапаров күзгі ораққа дайындық шараларымен таныстырды. Отан қамбасына кемі 5 миллион тонна ел ризығын жөнелту көзделген. Көктемгікүзгі дала жұмыстарына Үкімет жеңілдетілген бағамен 72 мың тонна дизель отынын бөлген. «А.Бараев атындағы астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығының» директоры Жексенбай Қасқарбаев,

Ғ.Мүсірепов ауданының əкімі Марат Тасмағанбетов, «Зенченко жəне К» командиттік серіктестігінің директоры Геннадий Зенченко, тағы басқалар өз сөздерінде маңдай термен өсірілген егінді шашаусыз жинап алу жолдарын тілге тиек етті. Семинар-кеңес аяқталғаннан кейін С. Ескендіров мемлекеттік ветеринарлық ұйымдардың материалдық-техникалық базасын нығайту мақсатымен республикалық қазынадан 217 автомобиль сатып алуға 756 миллион теңге бөлінгенін жеткізе келіп, аудандық, Петропавл қалалық ветеринария стансасы басшыларына «Санионг» жəне» УАЗ» көліктерінің кілттерін салтанатты түрде табыс етті. Ауылдық округтердегі малдəрігерлік қосындары «Нива» көліктеріне ие болды. Солтүстік Қазақстан облысы, Қызылжар ауданы.


6

www.egemen.kz

27 тамыз 2013 жыл

 Өңір өмірі Қызылорда облысындағы іргелі ауданның бірі – Қазалы. Қай жағынан алсаңыз да үлкен ұмтылыстың бар екенін көресіз. Ауданда өндіріс, ауылшаруашылық, индустриялық-инновациялық бағдарлама, өнеркəсіп, сауда-саттық салалары бойынша зор өзгерістердің барын байқаймыз. Осы тұрғыда Қазалы ауданының əкімі Бақыт Жахановты əңгімеге тарттық. – Бақыт Дүйсенұлы, əңгімемізді ауданның даму барысы туралы бастасақ. Қай нəрсе болмасын, салыстырмалы түрде қарағанда айқындалады ғой. Былтырмен салыстырғанда биыл ауданда қандай өзгеріс байқалады? – Қазалы өңірі облыс аумағындағы «Тарихы – кенен, тамыры – тереңге» жайылған өндірісі мен өнеркəсібі, ауыл шаруашылығы мен кəсіпкерлік саласы дамыған іргелі аудан екені белгілі. Дегенмен, өткенді саралап, бүгінгіні бағамдап, болашақты бағдарлап отыру əрбір адамның негізгі шаруасы ғой. Сол секілді, ауданның алға шыққан тұстарын, жетіспей жатқан жерлерін сараптап отырмаса, істің қалай бет алып бара жатқанын біле алмайсыз. Облыс орталығынан шалғайда жатқанымызбен, əлеуметтік-экономикалық даму көрсеткішіміз көш басында. Биылғы жылдың алғашқы алты айы бойынша негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі 7053,2 миллион теңгені құрап отыр. Өткен жылдың осындай кезеңімен салыстырғанда инвестиция көлемінің 5,9 есеге өскенін байқаймыз. Мысалы, өнеркəсіп саласы бойынша өндірілген өнімнің көлемі 4328,4 миллион теңгеге жетті. Ал өңдеу өнеркəсібі бойынша 3238,3 миллион теңге көлемінде өнім өндірілді. Оның ішінде тамақ өнімдерін өңдеу бойынша «РЗА» АҚ, «Сыр маржаны» ЖШС сүт, ет, күріш өнімдерін өңдеумен айналысады. «СПК Қызылорда балық» ЖШС балық өнімдерін өңдеу жұмыстарын жүргізіп отыр. Енді осыларды таратып айтып көрейін. «РЗА» АҚ-тың 2013 жылдың алғашқы 6 айында 4732,269 тонна өнім өндірді. Ақшаға шаққанда ол 440,5 миллион теңгені құрайды. Қазіргі таңда аталған ұжымда 565 бас сауын сиырдан бір күнде 14300 литр сүт сауылады. Ет өнімдерінің өндірісі былтырмен салыстырғанда 14,4 тоннаға кем болып тұр. Дегенмен, оның да өзіндік себептері бар. Өйткені, былтыр ет өндірісіне басымдық берілді. Ал биыл мал басын көбейту басты бағыт болып отыр. Күріш өніміне келсек, «Сыр Маржаны» ЖШС биылдың алты айында 2084,0 тонна өнім өндірді. Бұл салада да алға ілгерілеушілік байқалады. – Бұл енді ауылшаруашылық өнімдеріне қатысты айтылар сөздің бір парасы ғой. Ал құрылысқа қажетті өндіріс саласы қалай дамып жатыр? – Құрылыс экономикасы дамыған елде ғана қарқын алады емес пе? Бүгінде əлемдік қаржы дағдарысына қарамастан еліміздің қай түкпіріне барсаңыз да жаңадан салынып жатқан нысандарды көреміз. Бұл үрдістен қасиетті Қазалы жері де тыс қалып отырған жоқ. Өңірде құрылыс саласы жыл өткен сайын жанданып салынатын құрылыстар қатары көбейіп келеді. Осыған орай жергілікті кəсіпкерлер құрылысқа қажетті дүниелерді өзімізде шығару үшін бірнеше жобаларды қолға алып, жұмысын бастады. Атап айтар болсақ, «Асыл Ғани», «Жылу ХХІ» серіктестіктері мен «Құрылыс материалдарын жабдықтау басқармасы» ЖШС-ның Қазалы филиалы тарапынан резеңке жəне пластмасса өндіру бойынша 6263,0 мың теңгенің құрылысқа қажетті пластикалық бұйымдары өндірілді. Облыс орталығынан тысқары жатқан аймақ үшін бұл айтарлықтай табыс. Өткен жылдың есепті кезеңімен салыстырғанда өнім өндіру көрсеткіші 2,1 есе өсіп отыр. Химиялық өнеркəсіп саласында «Шапура Қазалы» ЖШС-ы 1148,0 мың теңгенің өнімдерін (оттегі) өндірген. Ал, металл емес минералдық өнімдерді өндіруде «МО-1» мекемесі бірталай жақсы істің басында жүр. Жолға, құрылысқа қажетті темір-бетон құрылғыларын қазір сырттан тасымаймыз. Оның бəрін аталған мекеме өзімізде шығарады. Биылдың өзінде «МО1» ЖШС-ның жəне «Құрылыс материалдарын жабдықтау басқармасы» ЖШС-ы Қазалы филиалы, «Асыл Ғани» ЖШС-ы 227,14 миллион теңгенің өнімін өндіріп, нақты өнім көлемінің индексі 128,0 пайызды құрады. Машина жасау саласында да көшіміз ілгері. Аудандағы «Қазалы локомотив жөндеу зауыты», «Қазалы вагон жөндеу зауыты» секілді іргелі ұжымдардың табысы

1382 миллион 227 мың теңге болып, өткен жылдың есепті кезеңімен салыстырғанда 113,2 пайызды құрап отыр. Қазіргі таңда, машина жасау бағытында жұмысын тоқтатқан «Локомотив сервистік орталығы» ЖШС-ның материалдық-техникалық базасында жаңа жұмыс орындарын ашуға байланысты жобалар қаралуда. Мұнымен қатар, «Қазалы құрылыс» ЖШС-і тарапынан жеке инвестициясы арқылы сағатына 60 тонна өнім шығаратын «Асфальт зауыты» жəне жаңа технологиялы темір-бетон бұйымдарын шығаратын 2 шағын цехы пайдалануға берілді. Бүгінде

Алдағы уақытта да балық шаруашылығын одан əрі дамыту үшін аудан аумағында орналасқан көлдер жүйесін тиімді пайдалануды қарастырудамыз. Жалпы, аудан аумағындағы Ақсай, Қуаңдария көлдер жүйесінде барлығы 9007 гектар аумақта 17 су айдыны болса, оның ішінде балық шаруашылығы маңызы бар су тоғандары 6485 гектар аумақта 13 учаскеде орналасқан. Балық шаруашылығы маңызы бар көлдердің ихтиологиялық, биологиялық жəне гидрологиялық жағдайларына ғылыми-зерттеу жұмыстары толығымен жүргізілген. Енді 2014 жылы кемінде 2 көлді тауарлы балық шаруашылығы көлдеріне айналдыру үшін құжаттары дайындалуда. – Бұлар енді өндіріс саласы бойынша атқарылып жатқан шаруалар ғой. Басқа да қолға алынған шаруалар бар шығар... – Əрине бар. Жеке кəсіпкер Л.Мырзағұлованың жалпы құны 66,0 миллион

онда 7 түрлі өнім шығарылып, жергілікті құрылысқа пайдаланылуда. Жоғарыда айтып кеткен, «МО-1» ЖШС-ы Қазалы филиалы жалпы құны 120,0 миллион теңге болатын «Темір-бетон бұйымдарын өндіру цехын кеңейту жобасы» бойынша жалпы аумағы 3200 шаршы метрлік жаңа алаң мен темір жол тұйығы салынып, 32 тонналық 2 кран жəне жылжымалы КК-2032 көтергіш, арнайы балкалар таситын платформа турникет алынды. Қазіргі таңда кəсіпорында 12607,9 тонна темір-бетон бұйымдары өндірілді. Аталған бұйымдар стандарттарға сəйкес дайындалып, тек біздің ауданда ғана емес, республика аумағында пайдаланылуда. Жалпы, онда айына 20-30 түрлі темірбетон блоктар, плиталар өндіріледі. Ал «Қазалы Жолшы» ЖШС-ы «Асфальт зауытын іске қосу жобасын» қолға алды. Сөйтіп, «Нұр Лизинг» АҚ арқылы жалпы құны 41,0 миллион теңгелік жұмысты бастап кетті. Бүгінде 200 тонна асфальт өндіретін «L-800» маркалы зауыт іске қосылды. Серіктестікте жыл басынан бері 6652 тонна асфальт өндірілді. Зауытта қосымша өндіріс көлемі ұлғайып келеді. – Ал кəсіпкерлерге қандай нақты қолдау көрсетіп отырсыздар? – Елбасы тəуелсiздiк алғаннан бастап елдегі шағын жəне орта бизнестi дамытуға айрықша көңiл бөлiп келе жатқаны мəлiм. Осы салаға жасаған қамқорлығын бүгінде аудандағы барлық кəсіпкерлер сезінуде деп толық айта аламын. Мемлекеттік маңызы бар көптеген бағдарламалар қабылданып, соның арқасында кəсіпкерлердің өз ісін алға қарай дамытуына жағдай жасалды. Жеңілдетілген несиелер де беріліп жатыр. Оның үстіне облыс басшысы Қырымбек Елеуұлының нақты бастамасымен биыл облыста «Ақниет» жобасы іске аса бастады. Ал аудан бойынша соңғы алты айда барлығы 66 адамға 377,287 миллион теңге несие қаржысы берілді. Былтырғы жылы осындай кезеңде 66 адам несие алған еді. Бірақ оларға берілген қаржының көлемі 135,1 миллион теңгені құраған болатын. Салыстырып қарасаңыз, айырмашылықтың қандай екені бірден көзге түседі. Біз кəсіпкерлерге тек несие беріп қана қоймаймыз. Олардың біліктілігін арттыруға, бизнесін одан əрі дамытуға қатысты жұмыстарына да көмек көрсетудеміз. Қызылорда облысы бойынша «Даму» АҚ аймақтық филиалының мамандарымен ағымдағы жылдың 19-20 маусымында «Бизнес-Кеңесші» бағдарламасы аясында тренинг-курстар өткізіліп, ісін жаңадан бастағалы жүрген 27 адамға арнайы сертификаттар табысталды. 2013 жылдың ақпан айында «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы шеңберінде көрсетіліп жатқан қолдау құралдарын насихаттау мақсатында облыстық кəсіпкерлік жəне өнеркəсіп басқармасының бөлім басшылары, «Даму» АҚ-ы мамандары мен екінші деңгейлі банк филиалдарының қызметкерлерінен құрылған жұмысшы топ мүшелерінің қатысуымен аудан тұрғындарына түсіндірме жұмыстары жүргізілді. Сонымен қатар, «Бизнестің жол картасы-2020» жəне басқа да кəсіпкерлікті қолдау бағдарламалары бойынша шағын жəне орта кəсіпкерлікті дамытуға, жеке кəсіпкерлерге қолдау көрсетуге «Консалтингтік Компания ПРЭКО Қызылорда» ЖШС жəне «Даму»

теңгені құрайтын «Нан жəне кондитер өнімдерін өндіру цехын іске асыру жобасы» бойынша нан жəне кондитер өнімдерін шығару ғимараттарының құрылысы салынып, «БТА» АҚ-ы арқылы несие қаражаты алынып, тиісті қондырғылар əкелінуде. Жоба бойынша 15 адам жұмыспен қамтылатын болады. Тағы бір жеке кəсіпкер Б.Бердімұратовтың жалпы құны 45,0 миллион теңге көлеміндегі «Полипропиленді қапқа флексобаспа жасау жəне ламинаттау цехын кеңейту жобасы» бойынша цех ғимаратының құрылысы салынып, тиісті қондырғылар қойылды. Цех пайдалануға берілген уақытта 10 адам жаңа жұмыспен қамтылатын болады. «Тəулігіне 5 тонна нан өнімдерін дайындау зауыты мен 200 тонналық ұн сақтау қоймасын жасақтау жобасы» бойынша да құрылыс қарқынды жүріп жатыр. Оны жеке кəсіпкер Б.Əбдіреймова қолға алып отыр. – Бүгінде арнайы өндірістік аймақтар ашылып жатыр. Қазалы ауданында ондай аймақ бар ма? – Өңірдің экономикасын арттыру, кəсіпкерлерге қолайлы жағдай жасау мақсатында облыс басшысының тапсырмасына сəйкес, əр ауданда өндірістік аймақтар құру қолға алынған болатын. Бүгінгі күні аудан көлемінде шағын жəне орта кəсіпкерлікті дамытуға бағытталған «Өндірістік аймаққа» қажетті жер учаскесі белгіленіп, инфрақұрылыммен қамтамасыз ету, басым бағыттағы инвестициялықинновациялық жобаларға іріктеу жүргізіп, оның ішінде өңдеу өнеркəсібі бағытындағы жаңа жобаларды дамытуға жұмыстар жасалуда. Қазіргі «Өндірістік аймақ» орналасатын 12,7 гектар жерге инфрақұрылымның есебі жасақталып, құжаттары əзірленуде. Құжаттарын əзірлеуге аудан бюджетінен 4 миллионға жуық қаржы да бөлінді. Қазірдің өзінде жергілікті кəсіпкерлерден өндірістік аймақта кəсіпкерлікті дамыту үшін «Электрмен жабдықтау өндірістік базасы жəне темірден құрылысқа қажетті жəне тұрмыстық бұйымдар шығару цехын орналастыру, ет өңдеу цехын ұйымдастыру, алкогольсіз сусындар шығаратын цех пен нан өндіру цехтарын салу, құрылысқа қажетті пеноблок шығару цехы, ағаш өңдеу, құрылыс материалдарын өндіру цехы жобалары бойынша ұсыныстар берілуде. Сонымен қатар, Қазалы ауданы бойынша 2013 жылы халыққа қызмет көрсету, жаңа жұмыс орындарын ашу, азық-түлік бағасын тұрақтандыру бағытында «Саудалогистикалық орталық салу» жобасы да қолға алынып жатыр. Ол үшін қажетті 2,05 гектар аумақ белгіленіп, оған жеке кəсіпкерлер тарапынан сауда-логистикалық орталық ұйымдастыру жəне қалааралық автостанса салу жөнінде ұсыныс жасалуда. Сондай-ақ, жол бойындағы сервистік қызметті дамыту мақсатында «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» автокөлік дəлізі бойында орналасатын қызмет көрсету кешенінің құрылысын салу жобасы да жоспарда тұр. – Ауыл шаруашылығын дамыту да негізгі міндет болып саналады. Оның үстіне Қазалы мал өсіруге ыңғайлы аудандардың санатына жатады. Ендігі əңгі меміздің ауанын осылай қарай бұрсақ... Ауыл шаруашылығының маңызды

Аймаќта алєа басу бар

кəсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ мамандарының қатысуымен кеңестер өткізілді. – Бүгінде индустриялық-инновациялық бағдарламаларға басымдық беріліп отырғаны белгілі. Осы тұрғыда қандай жаңалықтарыңыз бар? – Əрине, бұл Елбасының тікелей бақылауында тұрған əрбір өңірдің тұрақты дамуына серпін беретін аса маңызды бағдарлама. Бұл бағытта да бізде біршама істер атқарылуда. Бағдарлама аясында аймақтық үйлестіру кеңесіне 2010-2012 жылдары жалпы құны 2922,4 миллион теңгені құрайтын 10 жоба ұсынылып, оның ішінде 2 жоба аймақтық индустрияландыру картасына енгізілді. 8 жоба аудан бойынша индустрияландыру картасына енгізіліп, жүзеге асырылып жатыр. Оның ішінде 4 жоба толық іске қосылды. Ал тағы 4 жоба қаржылық жағдайға байланысты кезең-кезеңімен іске асырылуда. Осыларға кеңінен тоқталған жөн деп есептеймін. Бірінші, «Рза» АҚ-тың жалпы құны 2228,4 миллион теңге құрайтын «1200 басқа арналған ірі қара өсіру кешені жəне тəулігіне 30 тонналық сүт өңдеу зауыты жобасы іске асырылып, осы күні асыл тұқымды мал саны 1585 басты құрап отыр. Оның ішінде асыл тұқымды голштинфриз сиырының саны 1250 бас, қостанайлық қара-ала тұқымды сиырдың саны 335 басқа жетті. Жалпы, 2013 жылы барлығы 5300 тонна сүт өндіру жоспарланып отыр. Германия мен Италияның озық технологияларымен жабдықталған зауытта 2,5%, 3,2%, 6,0% пастерленген, ультрапастерленген сүт, айран, қаймақ, ірімшік, сары май өнімдері шығарылады. Жоба бойынша ірі қара өсіру кешені мен сүт өңдеу зауытында 102 адам тұрақты жұмыспен қамтылған. Бүгінгі таңда аталған жобаның екінші кезеңін іске асыру бойынша жоба сметалық құжаттары рəсімделуде. Яғни таза табиғи сүт өнімдерін шығаруға мүмкіндік беріп отырған осындай ірі қара өсіру кешені еліміздің оңтүстік аймағында жоқ деуге болады.

– Осы балық шаруашылығына қатысты да жоба бар ғой деймін... – Дұрыс айтасыз. Балық шаруашылығы ауданда қарқынды даму үстінде. Балық өнімдерін өңдеу мақсатындағы «Бақыт» шаруа қожалығы мен «Қызылорда» ƏКК» АҚ-ы бірлесіп жалпы құны 150,0 миллион теңге құрайтын «Балық өңдеу зауытының құрылысын іске асыру» жобасы бойынша «СПК Қызылорда Балық» ЖШС-ы құрылды. Тəулігіне 2000 келі балық өнімдерін өңдеуге арналған зауытта «Бақыт» шаруа қожалығы жыл басынан бері Кіші Арал теңізінен 216 тонна табан, ақмарқа, сазан, қылыш, торта, айнамкөз, қызылқанат, шортан, ақамур, дөңмаңдай, жайын балықтарын аулады. Ауланған 216 тонна мұздатылған балықтың ішкі нарыққа 78 тоннасы, экспортқа 138 тоннасы сатылды. Балық өнімдерін өңдеу мақсатында «СПК Қызылорда Балық» ЖШСде ауланған 21 тонна көксерке балығынан сүбе дайындалып, өңделген өнімді Литва еліне сатуда. Шаруа қожалығы тарапынан өндіріс көлемін ұлғайту мақсатында тағы бірнеше қосымша жобалар қолға алынды. Арал ауданының Бөген елді мекенінде құны 10,0 миллион теңгені құрайтын балық сүйегінен ұн дайындайтын цех ашу да осы мақсаттан туындаған жоба. Сонымен қатар, елді мекеннің орталығындағы балық сақтау қоймасын да кəдеге жаратып жатыр. Сондай-ақ, жеке кəсіпкер Т.Игіліков жалпы құны 65,0 миллион теңгені құрайтын «Балық өнімдерін өңдеу цехын іске асыру жобасы» бойынша тиісті несие алып, балық өңдеу, сақтау ғимараттарының құрылысы салынды. Қазіргі таңда 200 тонна балық мұздатылған күйде Республика аумағында сатылуда.

Екі баланы ґрттен ќўтќарєан жігіт Шап-шағын Ақтау қаласында орын алған кез келген оқиға туралы əңгіме ел арасына тез тарап, жайылып кетеді. Жуырда қаладағы тұрғын үйлердің біріндегі пəтерден өрт шығып, үрейленгендіктен терезе алдына шығып тұрған екі баланы жас жігіт құтқарып қалыпты деген əңгіме естілген болатын. Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Оқиғаның анық-қанығына жас жігітті анасымен бірге облыс əкімі А.Айдарбаев қабылдап, құрмет көрсеткенде көз жет кіздік. 25 жастағы Елдос Қуан – «Бозащы Оперейтинг» мұнай ком паниясында жұмыс істейді екен. Қиын кезде кімге де болса, қолұшын беруді азаматтық парыз санайтын Елдос сол алмағайып сəтті былай деп еске алды. – Үйде теледидар қарап, демалып жатқан едім. Сырттан үрейлі айқай-шуды естіп жүгіріп шықсам, өрттен қашып 4 қабаттағы терезеден секірейін деп тұрған ұл мен қызды көрдім. Дереу көмек көрсету қажет деп шештім де, жолдарын ойластыра бастадым. Балконның

терезесінен көмек беруге болады деп ойлап, сол жаққа көтерілдім. Жан-дəрмен есікті бұзып жатқан көршілерден аяғымнан ұстап тұруын сұрап, балаларға қолымды создым. Жылап тұрса да кезекпен қолымды ұстап, өте сабырлылық танытқан балақайларға риза болдым. Шынымды айтсам, осы сəтте бо йымда үрей, қобалжу емес, керісінше өзіме деген сенім жəне балаларды құтқару керек деген ой ғана болды. Обл ыс əкім і н е н ке н е т т е н болған өрт жағдайында адам өмірін құтқару кезіндегі батылдығы мен ерен ерлігі үшін алғыс хат алған Елдосқа өзі қызмет ететін компания мен төтенше жағдайлар департаменті де сый-сияпат көрсетпек. Компания зардап шеккен үй үшін де материалдық көмек

көрсетуге келісіп отыр. Ал кері шегінсе от құшағында қалу, ілгері басса төртінші қабаттағы терезеден құлау қаупінде қалған 5 жасар ұл мен 7 жасар қызының өмірін сақтап қалған батыр жігітке өртенген үй иелерінің ықыласы тіптен ерекше. Тамыз айының соңына үйлену

тойын белгілеп қойған Елдос Қуанның ерлігіне тəнті болған ел азаматтың амандығы мен бақытына тілекші болуда. Маңғыстау облысы. –––––––––––––– Суретті түсірген Ханым ҚУАТ.

саласы – мал шаруашылығы екені сөзсіз. Соңғы жылдары қайта қолға алынған осы салада жолға қойылған жұмыстар жеткілікті. Дегенмен, нақты дерек пен дəйекті айтқым келіп отыр. Аудан бойынша мүйізді ірі қара – 35017 басқа жетіп, сиыр – 12665, қой – 59081, ешкі – 43252, жылқы – 16550, түйе – 8464 басқа жетіп отыр. Ал жыл басынан бері өндірілген ет көлемі тірілей салмақта 1 681,9 тоннаны, сүт – 4 974,3 тонна, жұмыртқа – 288,2 мың данаға жетті. Аудан бойынша алты айда ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 937,8 миллион теңгені құрап отыр. Кеңес үкіметі тұсында малдың барлығы колхоз-совхоздың меншігінде болды ғой. Ал қарапайым халықтың қолында аз-кем ғана тұяқ болатын. Қазір керісінше, мал басының басым бөлігі халықтың еншісінде. Аудан бойынша барлық ауылшаруашылық малының 79,8% халықтың үлесінде, ауылшаруашылық кəсіпорындарында – 5,2%, шаруа қожалық тарында – 15,0% болып отыр. Мал шаруашылығы өнімінің үлкен үлесі халықтың жеке үй шаруашылықтарында өндіріледі. Осылайша, барлық ет, сүт өнімдерін негізгі өндірушілер əлі күнге дейін халықтың жеке үй шаруашылықтары болып табылады. – Ал «Сыбаға» бағдарламасы бойынша қандай тірліктер атқарылды? – Елбасының тапсырмасымен қолға алынған «Сыбаға» бағдарламасы – мал басын көбейту мен асылдандыруға жақсы жол дер едім. Ауданда бағдарлама жұмыс істей бастағаннан бері 17 шаруа қожалығы 108,8 млн. теңге көлемінде несие алып 50 бас асыл тұқымды бұқа, 597 бас аналық сиыр сатып алды. Ал биылғы жылдың 6 айында 5 шаруа қожалығы 31,5 млн. теңге көлемінде несие алып, 6 бұқа мен 168 сиыр, сонымен қатар, 3 шаруа қожалығы өз қаржысына 7 бас асыл тұқымды бұқа алды. Аталмыш бағдарламаның тиімділігін түсіндіру бірінші кезектегі мəселе екендігі белгілі. «Сыбаға» бағдарламасының негізінде 2013 жылы «Ірі қара мал етінің экспорттық əлеуетін арттыру» жобасын кеңінен насихаттау мақсатында ақпан, наурыз айларында жұмысшы тобы ауыл округтерін аралап, түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Жалпы, қазалылықтар «Сыбаға» бағдарламасының жеңілдіктерін пайдаланып, қолдағы малды асылдандыруға жəне оның басын барынша көбейтуге тырысуда. Аталарымыз «мал баққанға бітеді» деген ғой. Алдағы уақытта осы бағдарлама бойынша шаруалар несие алып, мал басын асылдандыруды, көбейтуді межелеп отыр. Сондай-ақ, мал шаруашылығына қатысты үш жобаның құжаттары, атап айтқанда, «Сыр маржаны» ЖШС-ның жалпы құны 330,0 млн. теңге құрайтын «500 басқа арналған мал бордақылау кешенін салу жобасы», «Жеңіс» шаруа қожалығының «200 басқа арналған мал бордақылау кешенін салу жобасы», «Аржиков» шаруа қожалығының жалпы құны 60,0 млн. теңге болатын «200 басқа арналған мал бордақылау кешенін салу» жобасы əзірленуде. Қазіргі таңда аталған жобаларды іске асыруға қажетті жер учаскелері бөлініп берілді. – Жөн екен. Ал жайылымдық жерлерден проблема жоқ па? – Ауданда барлық жайылымдық жер – 1 598 858 гектарды құрайды. Оның ішінде Қарақұм беткейінде – 645673 гектар, Қызылқұм беткейінде – 789156 гектар, орман шаруашылығында – 164029 гектар жайылымдық жер бар. Мал жайылымдарындағы су көздеріне 2009 жылы түгендеу жұмыстары жүргізілді. Осы түгендеудің нəтижесі бойынша 896 бұлақ пен құдықтар есепке алынып, оның ішінде 253-і жарамды болып табылса, ал 342 данасы жөндеу жұмыстарын қажет етеді, 301 данасы жарамсыз жағдайда екені анықталды. «Агробизнес-2020» бағдарламасы аясында құдықтар мен скважиналарды қазуға кеткен шығындар 80 пайызға дейін мемлекет тарапынан өтелетін болады. Бұл шара дер кезінде қабылданып отыр. Себебі, Қазалы ауданы жағдайында суландырылған жайылымдықтарды қалпына келтіру мал шаруашылығын одан əрі дамытуға үлкен септігін тигізетіні сөзсіз. Сондықтан бүгінгі күнге шаруа қожалықтарында құдықтарды қалпына келтіруге сұраныстар түсіп, тиісті өтінімдерді дайындауда. Əңгімелескен Ержан БАЙТІЛЕС, «Егемен Қазақстан». Қызылорда облысы.


Бос әкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс туралы хабарландыру

 Жемқорлық-індет, жою-міндет

Бір секіреді – ќўтылады, екі секіреді – ќўтылады, їшінші рет... сґз жоќ тўтылады

Жамбыл облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаментінің бастығы, қаржы полициясының полковнигі Мақсұт НƏЛІБАЕВПЕН əңгіме

– Қазіргі таңда Жамбыл облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыйбайлас жемқорлыққа қарсы кү рес департаменті аймақта экономикалық қылмыстар мен сыбайлас жемқорлыққа қарсы батыл күрес жүргізіп, бірқатар жемқор басшылардың «бетпердесін» сыпырып, олардың шын мəнінде кім екенін ха лыққа əшкерелеп беруде. Бұл жұмыс қалай жүргізілуде? – Жамбыл облысының қаржы полициясы қызметкерлері 6 ай ішінде экономика саласында орын алған 246 қылмысты анықтады. Облыста арақ-шарап өнімдерін қолдан жасайтын 2 жасырын цех əшкереленіп, 3 778 мың жалған акциз маркалары мен спирт өнімі заңсыз айналымнан алынды. Сонымен қатар, ағымдағы жылғы наурыз айында қаржы полициясы департаментімен «Coca-Cola», «Sprite», «Fanta» сусындарын антисанитарлық жағдайда заңсыз жасайтын астыртын цехтың «қызметіне» нүкте қойылып, 3 434 жасанды сусын құйылған бөтелкелер тəркіленді. Ойын бизнесі саласында 21 заңсыз ойын-сауық залдарының, оның ішінде 2 астыртын казиноның қызметі тоқтатылып, 3 рулетка, 3 покерлік үстел, 63 ойын автоматтары, 13 терминал жəне 136 жүйелі блогтар «бизнестерін» тоқтатты. Сонымен бірге, ағымдағы алты айда сыбайлас жемқорлық бойынша 115 қылмыстық іс тіркелді. Оның ішінде 13 парақорлық (10 пара беру, 2 пара алу жəне 1 парақорлыққа делдалдық жасау) фактілері бар. Мысалға, «Ақ бұлақ» мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру кезінде сыбайлас жемқорлық сипатында жасалған 6 қылмыс анықталды. Айталық, ақпан айында Талас ауданы əкімдігінің сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс бөлімі коммуналдық мемлекеттік мекемесінің бастығына қатысты ҚР ҚК 307-бабының 2-бөлімі (қызмет өкілеттігін теріс пайдалану) бойынша қылмыстық іс қозғалды. Яғни, мекеме басшысы лауазымды тұлға бола тұрып, бел гілі бір адамдарға пайда мен артықшылықтар беру мақсатымен Ойық ауылын сумен жабдықтау құрылыс жұмыстарының қалай атқарылғандығын тексерместен қабылдап, «Ауыз су» жəне «Ақ бұлақ» мемлекеттік бағдарламалары бойынша

7

www.egemen.kz

27 тамыз 2013 жыл

бөлінген 81 миллион теңгеден астам бюджет қаржысын «СК Биік асулар» ЖШС-не атқарылмаған жұмыстар үшін аударып жіберген. Талас аудандық сотының үкімімен «СК Биік асулар» ЖШС-нің банк шоттарына, жылжитын жəне жылжымайтын мүліктеріне тыйым салынды. Сарыкемер ауылдық округі əкімінің міндетін атқарушы Д. Сумелидиге қатысты ҚР ҚК 177-бабы 3-бөлімінің «а», «б», «г» тармақтары (алаяқтық), 314 бабының 3-бөлімі (қызметтік жалғандық жасау), 235-бабының 2-бөлімі (ұйымдасқан қылмыстық топты немесе қылмыстық қауымдастықты (қылмыстық ұйым ды) құру жəне оны басқару, қыл мыстық қоғамдастыққа қатысу) бойынша қылмыстық істер қозғады. Ауданның бас сəулетшісі А. Момынжановтан, Өзбекстан Республикасында туған Н.Жұбаевтан, Сарыкемер ауылдық округі əкімі аппаратының бас маманы Д. Сумелидиден, К.Құралбаевтан тұратын ұйымдасқан қылмыстық топты Байзақ ауданы Сарыкемер ауылдық округінің бұрынғы əкімі Я. Мұсаев басқарған. 2001-2010 жылдар аралығында олар азаматтардың сеніміне қиянат жасап, алдау арқылы жер телімін беру үшін барлығы 9 миллион теңгеден астам көлемдегі қаражатты иеленіп кеткен. Д.Сумелиди, өз кезегінде, Сарыкемер ауылдық округі əкімінің міндетін атқарушы деген уақытша қызметін жеке бас пайдасына пайдалану үшін, заңсыз шешімдерге қол қойып жəне оны бекіте отырып, оралмандардан 100 мыңнан 200 мың теңгеге дейін пара алып, қылмыстық топ мүшелеріне бөліп беріп отырған. Байзақ аудандық сотының үкімімен Д. Сумелиди алаяқтық, қызметтік жалғандық жасау, ұйымдасқан қылмыстық топты немесе қылмыстық қауымдастықты құру жəне оны басқару, қылмыстық қоғамдастыққа қатысуы бойынша кінəлі деп танылып, дүниемүлкі тəркіленіп, 8 жылға бас бостандығынан айырылды. – Қаржы полициясының жедел іздестіру іс-шараларының нəтижесінде парақорлық сипатындағы 13 дерек анықталғанынан біздің хабарымыз бар. – Иə, ағым дағы жылдың басынан депар тамент қыз меткерлерімен қазақ-қырғыз

шекарасында мемлекеттік қызметкерлердің қызметтік өкілеттігін теріс пайдалану фактілерін анықтауға бағытталған белсенді жұмыс жүргізілді. Атап айтсам, «Қарасу» шекара бақылау жүк бекетінің бастығы А.Сəрсенбаев 2012 жылдың желтоқсан айында жəне 2013 жылдың қаңтарында азамат А.-дан шекара бақылау бекеті арқылы халық тұтынатын тауарлар тиелген автокөлікті ҚР мемлекеттік шекарасынан шекаралық қараусыз, кедергісіз өткізгені жəне қамқорлыққа алғаны үшін жалпы сомасы 236 000 теңге пара алған. Əскери соттың үкімімен А. Сəрсенбаев ҚР ҚК 311-бабының 2-бөлімімен (пара алу) бойынша кінəлі деп танылып, ҚР ҚК 55-бабына сəйкес (белгiлi бiр қылмыс үшiн көзделген жазадан гөрi неғұрлым жеңiл жаза қолдану) 4 миллион теңгеден астам айыппұл төледі. «Қарасу» кеден бекетінің 1 дəрежелі маманы Е. Байменов те лауазымды тұлға бола тұра 2013 жылдың 15-ші жəне 18-ші наурызында азамат Т.-ның тауарларын еліміздің мемлекеттік шекарасынан кедергісіз өткізгені жəне жалпы қамқорлығы үшін 30 000 теңгені пара ретінде жүйелі түрде алып отырған. Қордай аудандық сотының үкімімен Е. Байменов пара алу бойынша кінəлі деп танылып, шартты түрде 2 жылға бас бостандығынан айырылды. «Қордай» кеден бекетінің 2-дəрежелі жетекші маманы А. Əділбаев та 2013 жылдың 7-ші, 10-шы жəне 17 сəуірінде азамат С.-дан ҚР мемлекеттік шекарасынан халық тұтынатын тауарларды шекаралық қараусыз, кедергісіз өткізгені жəне жалпы қамқорлығы үшін 21 000 теңгеден жүйелі түрде пара алып тұрған. Қордай аудандық сотының үкімімен А. Əділбаев кінəлі деп танылып, құқық қорғау органдарында жəне мемлекеттік қызметте 3 жыл мерзімге дейін қызметке орналасу құқығынан айырылып, 3 жылға бас бостандығынан айырылды. Наурыз айында Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталығының Жамбыл облыстық филиалының Меркі аудандық бөлімшесінің бастығы Е.Ахтан бердиевтің үстінен сотқа дейінгі жеңілдетілген іс жүргізу хаттамасы бойынша ҚР ҚК-нің 311-бабы 1-бөлімімен (пара алу) қылмыстық іс қозғалды. Яғни, ол мемлекеттік қызметтер атқаруға

уəкілетті адамдарға теңестірілген тұлға бола тұрып, 2013 жылдың 20 наурызында азаматша М.-дан көтеріңкі зейнетақы төлеу үшін 60 000 теңге пара алған. Меркі аудандық сотының үкімімен Е. Ахтанбердиев кінəлі деп танылып, мемлекеттік қызметте 3 жыл мерзімге дейін орналасу құқығынан айырылып, шартты түрде 2 жылға бас бостандығынан айыруға сотталды. – Иə, үлкен ұжым басшыларының ой-өрісі мен азаматтық ақыл-парасаты да ла уа зымдарына сай үлкен болғанға не жетсін. Бірақ, өкінішке қарай, олар ел сенім артқан лауазымды басшы бола тұра арзымайтын тиынтебен үшін неше түрлі айлатəсілдерге барып, сол пасық əрекеттері арқылы мемлекет қаржысына қол сұғып, тіпті, жемқорлыққа өзіне бағынышты қызметкерлерін де еріксіз мəжбүрлеуге баруда... – Дана халқымыз «Ұрлық түбі – қорлық» демеп пе еді. Ондайлардың бар екені де, отаған сайын арам шөп сияқты қаптап шыға беретіні де рас. Бірақ «бір секірдім– құтылдым, екі секірдім – құтылдым, үшінші рет секірдім – тұтылдым» дегендей, кез-келген жемқор мен кез-келген парақор, ол мейлі басшы болсын, мейлі қосшы болсын, бірде болмаса бірде қаржы полициясы қызметкерлерінің құрығына түсетіні анық. Түсіп те жатыр. Өйткені, өркениетті құқық тық қатынастардың сыбай лас жемқорлықпен жəне оның көріністерімен бір арнада тоғыспайтындығы белгілі. Бүгінде біз облыстағы бизнес ассоциацияларымен, «Альянс» жəне «Атамекен» қоғамдық ұйым дарымен, өңіріміздің басқа да бірқатар ірі кəсіпкерлік құрылымдарының өкілдерімен тұрақты түрде кездесулер өткізіп, олардың сыбайластық пен жемқорлыққа қатысты ой-пікірлерін біліп тұрамыз. Бұл кездесулер, өз кезегінде, бізге кімнің кім екенін ашып беруде. Əңгімелескен Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Жамбыл облысы.

 Талбесік

Бўхар бўєысы

Оңтүстік Қазақстан облыстық табиғи ресурстар жəне табиғат пайдалануды реттеу басқармасына қарасты «Сырдария-Түркістан» мемлекеттік өңірлік табиғи саябағы Қызыл кітапқа енген өсімдіктер мен жануарларды сақтап, табиғи байлықтарымызды дұрыс пайдалануға бағытталған. Өңірлік саябақтың жалпы көлемі 119 978 гектарды құрайды. Осындағы Түркістан филиалында Бұхар бұғылары өсірілуде. Елбасымыз Н.Назарбаев Түркістан қаласының 1500 жылдық мерейтойына сыйға тартқан сегіз бұғының саны қазіргі таңда 50-ден асыпты. Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Кейбір мəліметтерге қарағанда, Сырдария өзенінің бойын мекен еткен Бұхар бұғысы өткен ғасырдың 60-жылдары жойылып кеткен көрінеді. 2000 жылы бұл аңдарды күтіп баптауға ҚР Білім жəне ғылым министрлігінің зоология институты белгілеген рацион бойынша жем-шөп, көкөністері қарастырылған. Сөйтіп, Сырдария өзені бойынан 2 гектар жер аумағында тұқымбақ орналастырылады. Бұл, əрине, ескі шаһардың табиғатына көрік беруде. «Сырдария-Түркістан» мемлекеттік

өңірлік табиғи саябағының екінші филиалы – Сырдария. Елімізде кездесетін 100ден астам балық түрлерінің 40 шақтысы осы жерде өсірілуде. 59901 гектар аумақты құрайтын Сырдария филиалы Қызыл кітапқа енген ақ амур, сазан, көксерке, қаяз сынды балықтардың мекеніне айналған. Сондайақ, Боралдай табиғи саябақтың ең əсем орындарының бірі. Мұнда соңғы кездері демалушылар саны артып отыр. Жалпы, өңірлік саябақта туризм саласының алатын орны ерекше. «Саябақта көрікті жерлер өте көп. Сырдария өзенінің жағалауы мен Боралдай тау жотасында маусымдық экотуризмді дамытуға мүмкіншілік бар.

Бүгінгі таңда туристік соқпақтарды анықтау, паспорттарын бекіту жəне оларды абаттандыруға ұсыныстар беру жұмыстары жүргізілуде. Халыққа үгіт-насихат, яғни келген демалушылар арасында орманды өрттен сақтау, ағаш-бұталарды сындырмау, аң-құстарды қорғау туралы жариялау жұмыстарына да қадамдар жасалуда. Табиғаттың бұрынғы қалпын сақтай отырып, демалушылардың сүйікті орнына айналдыру үшін – біздің басқарманың туризм рекреация жəне экоағарту бөлімі қолдан келгеннің бəрін жасауда» дейді облыстық табиғи ресурстар жəне табиғат пайдалануды реттеу басқармасының басшысы Мұхит Отаршиев. Саябақта орман екпелерін отырғызуға жəне көгалдандыруға қажетті заңды жəне жеке тұлғаларға сату үшін көшеттер өсіретін 35,7 гектарды құрайтын 5 тұрақты жəне уақытша орман тұқымбақтары ұйымдастырылған. Қазіргі таңда бұл тұқымбақтарда 9 түрлі көшеттердің 1 млн. 700 мың данасы өсірілуде. Күзде 72 гектар көлемде мəдени екпелер отырғызу жоспарланып отыр. Аң, құстарды қорғауды қамтамасыз ету жəне табиғи саябақ аумағы мен оның күзет аймағындағы жануарлар дүниесі туралы заңнама талаптарын сақтау жөнінде рейдтер ұйымдастырып, тексерулер жүргізілуде. Сырдария қырғауылын, Қаратау арқарын сұғанақтықтан қорғау мақсатында арнайы топ құрылған. Жыл басынан бері мемлекеттік инспекторлар тарапынан сұғанақтықтың алдын алу мақсатында өңірлік саябақтың аумағында 111 рет, оның ішінде құқық қорғау органдарымен бірге 14 рет рейдтер жүргізіліп, заң бұзушылықтың 14 оқиғасы анықталды. Атап айтқанда, заңсыз ағаш кесудің 3 оқиғасы анықталды. Екі орман тəртібін бұзушы азаматқа 34,6 мың теңге айыппұл салынып, жалпы табиғатқа келтірілген залалды өндіру жөнінде 3 азаматқа 12,1 мың теңгеге талап-арыз қойылып, өндірілді. Бұрынғы кезбен салыстырғанда қазіргі кезде өңірлік саябақта туристік жəне рекреациялық мақсатта демалу орындарын ұйымдастыруға барлық мүмкіншіліктер бар. Оңтүстік Қазақстан облысы.

Барлық конкурсқа қатысушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары: C-3 санаты үшін: білімі - жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес; оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, немесе басшылық лауазымдарда екі жылдан кем емес; немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-4 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес; немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес; немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-5 санаты үшін: білімі – жоғары. C-O-1 санаты үшін: білімі - жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында екі жылдан кем емес. C-O-3 санаты үшін: білімі - жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-R-1 санаты үшін: білімі - жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес немесе жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде басшылық лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-O-4 санаты үшін: білімі - жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-O-5 санаты үшін: білім - жоғары; C-O-6 санаты үшін: білім - жоғары немесе ортадан кейінгі; C-R-4 санаты үшін: білім - жоғары. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. C-R-5 санаты үшін: білім - жоғары немесе ортадан кейінгі. - “Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы” Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасы бірінші орынбасарының 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде 2008 жылы 10 қаңтардағы № 5084 тіркелген). Əкімшілік мемлекеттік қызметкерлердің лауазымдық жалақылары Санат С-3 С-4 C-5 C-О-1 C-О-3 C-R-1

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты min max 118516 160157 106344 143501 80078 108266 140298 189626 94813 128126 109548 147986

Санат C-О-4 C-О-5 C-О-6 C-R-4 C-R-5

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты min max 84563 114032 64063 86485 57656 78157 56375 76235 49970 67907

I. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8-үй, 1-кіреберіс, анықтама үшін телефондар: 8 (7172) 74-99-49; 74-99-71 бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Ақпараттық-талдамалық басқармасының басшысы, (негізгі қызметкердің оқу демалысы уақытына) санаты С-3, (1 бірлік), 15-9-1 Функционалдық міндеттері: Басқарманың қызметіне жалпы басшылық жасау, қызметтің негізгі бағыттарын, формасы мен əдістерін, басқарманың құзыретіне кіретін міндеттерді орындау үшін дербес жауапкершілікті анықтау. Министрдің, жауапты хатшының, вице-министрлердің, Комитет төрағасы мен оның орынбасарларының басқарма құзыретіне кіретін мəселелер бойынша өкімдерінің, тапсырмаларының уақытылы орындалуын қамтамасыз ету. Комитет құзыреті шегінде «Мемлекеттік жастар саясаты туралы» Заңның, «Білім туралы» Заңның, Мемлекеттік жастар саясаты тұжырымдамасының, мемлекеттік жəне салалық (секторлық) бағдарламалардың іске асырылуына мониторинг, олардың іске асырылу тиімділігіне талдау жасау жүзеге асыру, мемлекеттік жастар саясатын іске асыруды стратегиялық жоспарлауды қамтамасыз ету жұмыстарын үйлестіру, мемлекеттік жастар саясатын іске асыру процестерін жетілдіру бойынша ұсыныстар, ұсынымдар мен тетіктер əзірлеу. Жастар саясаты саласындағы бағдарламалық құжаттарды зерделеу жəне жалпылау. Жетекшілік ететін мəселелер бойынша инструктивті-əдістемелік құжаттарды əзірлеуге қатысу. ҚР БҒМ-нің бөлімшелерімен, басқа да министрліктермен жəне ведомстволармен, облыстық құрылымдармен, ведомстволық бағынысты ұйымдармен, қоғамдық үкіметтік емес ұйымдармен басқарма құзыретіне кіретін мəселелер бойынша өзара іс-қимыл жүргізуді жүзеге асыру. Өз құзыреті шегінде жастар саясаты саласындағы нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеу жəне бекітуге енгізу. Жастар саясаты мəселелері бойынша материалдарды жалпылау, баяндамалар, анықтамалар, министрдің, вице-министрлердің, жауапты хатшының, Комитет төрағасының сөз сөйлеу жобаларын, мақалалар дайындау. Комитет басшылығының басқа да тапсырмаларын орындау. Басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша кеңестер, семинарлар, конференциялар ұйымдастыруға жəне өткізуге қатысу. Басқарма қызметкерлерінің лауазымдық міндеттерін əзірлеу жəне бекітуге ұсыну, олардың еңбек тəртібін сақтауын қамтамасыз ету. Қызметкерлердің еңбек ету жағдайын жақсарту, орындаушылық тəртібі мен іскерлік біліктілігін арттыру жұмыстарын ұйымдастыру, белгіленген тəртіпте оларды көтермелеу немесе оларға тəртіптік жаза қолдану туралы ұсыныс енгізу. Белгіленген тəртіппен басқарма қызметкерлерін лауазымға тағайындау жəне лауазымнан босату үшін ұсыныс енгізу. Басқарма құзыретіне жататын мəселелер бойынша шешімдер қабылдау жəне ұсыныстар дайындау. Басқарма құзыретіне жататын мəселелер бойынша ұйымдар мен азаматтардан түсетін өтініштерді, шағымдар мен ұсыныстарды қарау. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамалардың талаптарын сақтау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары гуманитарлық немесе педагогикалық немесе экономикалық немесе əлеуметтік немесе заңгерлік. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес» Заңдарын, Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Ар-намыс кодексін, «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты туралы» Қазақстан Республикасының Заңын, «Қазақстан-2050» Стратегиясын, «Қазақстан 2020: болашаққа жол» Қазақстан Республикасы мемлекеттік жастар саясатының 2020 жылға дейінгі Тұжырымдамасын, Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасының, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің Стратегиялық жоспарының тиісті бөлімдерін, сондай-ақ функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті көлемде мемлекеттік тілді білу. 2. Өңірлік жұмысты үйлестіру жəне халықаралық ынтымақтастық басқармасының бас сарапшысы, санаты С-4, (1 бірлік), 15-8-4 Функционалдық міндеттері: Жетекшілік ететін мəселелер бойынша жəне консультативті кеңес беру органдарының қызметін жетілдіру бойынша инструктивті-əдістемелік құжаттамаларды əзірлеуге қатысу. Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Жастар саясаты жөніндегі кеңестің, сондай-ақ облыстық кеңестердің қызметін үйлестіру бойынша өтетін отырыстарын жоспарлауды, дайындауды жəне өткізуді қамтамасыз ету. Кеңестер отырыстары хаттамаларының уақытылы орындалуын қамтамасыз ету. ҚР БҒМ-нің бөлімшелерімен, басқа да министрліктермен жəне ведомстволармен, облыстық құрылымдармен, ведомстволық бағынысты ұйымдармен, қоғамдық үкіметтік емес ұйымдармен басқарма құзыретіне кіретін мəселелер бойынша өзара іс-қимыл жүргізуді жүзеге асыру. Өз құзыреті шегінде жастар саясаты саласындағы нормативтік құқықтық актілерді, жетекшілік ететін мəселелер бойынша жəне қызметті жетілдіру бойынша инструктивті-əдістемелік құжаттамаларды əзірлеуге қатысу. Жастар саясаты мəселелері бойынша материалдарды жалпылау, баяндамалар, анықтамалар, министрдің, вице-министрлердің, жауапты хатшының, Комитет төрағасының сөз сөйлеу жобаларын, мақалалар дайындау. Комитет басшылығының, Басқарма басшысының басқа да тапсырмаларын орындау. Басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша кеңестер, семинарлар, конференциялар ұйымдастыруға жəне өткізуге қатысу. Басқарма құзыретіне жататын мəселелер бойынша ұйымдар мен азаматтардан түсетін өтініштерді, шағымдар мен ұсыныстарды қарау. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамалардың талаптарын сақтау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары гуманитарлық немесе педагогикалық немесе экономикалық немесе əлеуметтік немесе заңгерлік. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес» Заңдарын, Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Ар-намыс кодексін, «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты туралы» Қазақстан Республикасының Заңын, «Қазақстан-2050» Стратегиясын, «Қазақстан 2020: болашаққа жол» Қазақстан Республикасы мемлекеттік жастар саясатының 2020 жылға дейінгі Тұжырымдамасын, Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасының, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің Стратегиялық жоспарының тиісті бөлімдерін, сондай-ақ функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті көлемде мемлекеттік тілді білу. 3. Өңірлік жұмысты үйлестіру жəне халықаралық ынтымақтастық басқармасының бас сарапшысы, санаты С-4, (1 бірлік), 15-8-2 Функционалдық міндеттері: Облыстардың, Астана жəне Алматы қалаларының жастар ісі басқармаларымен өзара əрекет етуді үйлестіру. Жастар саясаты саласындағы өңірлік бағдарламалардың материалдарын зерделеу жəне жалпылау. Министрліктің аясында өткізілетін іс-шараларды дайындау жəне өткізу, сондай-ақ Министрлік пен Комитет басшылығының өңірлерге баруын дайындау. Өз құзыреті шегінде жастар саясаты саласындағы нормативтік құқықтық актілерді, жетекшілік ететін мəселелер бойынша жəне қызметті жетілдіру бойынша инструктивті-əдістемелік құжаттамаларды əзірлеуге қатысу. Жастар саясаты мəселелері бойынша материалдарды жалпылау, баяндамалар, анықтамалар, министрдің, вицеминистрлердің, жауапты хатшының, Комитет төрағасының сөз сөйлеу жобаларын, мақалалар дайындау. Комитет басшылығының, Басқарма басшысының басқа да тапсырмаларын орындау. Басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша кеңестер, семинарлар, конференциялар ұйымдастыруға жəне өткізуге қатысу. Басқарма құзыретіне жататын мəселелер бойынша ұйымдар мен азаматтардан түсетін өтініштерді, шағымдар мен ұсыныстарды қарау. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамалардың талаптарын сақтау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары гуманитарлық немесе педагогикалық немесе экономикалық немесе əлеуметтік немесе заңгерлік. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес» Заңдарын, Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Ар-намыс кодексін, «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты туралы» Қазақстан Республикасының Заңын, «Қазақстан-2050» Стратегиясын, «Қазақстан 2020: болашаққа жол» Қазақстан Республикасы мемлекеттік жастар саясатының 2020 жылға дейінгі Тұжырымдамасын, Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасының, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің Стратегиялық жоспарының тиісті бөлімдерін, сондай-ақ функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті көлемде мемлекеттік тілді білу. 4. Экономика жəне қаржы басқармасының сарапшысы, санаты С-5, (1-бірлік), 15-3-4 Функционалдық міндеттері: Штаттағы жəне штаттан тыс қызметкерлерге еңбекақы төлеудің жəне іссапар шығыстарының барлық түрлерін аударуды орындау. Бюджетке салықтық жəне басқа да міндетті төлемдерді есептеу жəне аудару, зейнеткерлік төлемдерді, қызметкерлердің жалақыларын, сыйақыларды, материалдық көмек пен сауықтыру жəрдемақыларын аудару. №5, 8 мемориалдық ордерлерді жасау. Штаттан тыс қызметкерлермен жеке шарттар жасасу. Банк арқылы қаражаттар аудару үшін құжаттар дайындау. Салықтық жəне статистикалық есептер жасау. Комитеттің штаттық кестесін жасауға қатысу. Еңбек төлемдері мəселелері бойынша хат алмасуды жүзеге асыру. Комитет басшылығының, Басқарма басшысының басқа да тапсырмаларын орындау. Басқармадағы іс жүргізу жұмысына жауапты. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнамалардың талаптарын сақтау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары экономикалық немесе заңгерлік. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес» Заңдарын, Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Ар-намыс кодексін, Қазақстан Республикасының бюджеттік кодексін білуі «Білім туралы», «Республикалық жəне жергілікті бюджеттерінің орындалуын бақылау туралы», «Бюджетке басқа міндетті төлемдер жəне салықтар туралы», «Бюджетті орындау ережелерін бекіту жəне оның кассалық қызметі туралы», «Бухгалтерлік есептілік жəне қаржылық есептілік туралы» Қазақстан Республикасы заңдарын, «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты туралы» Қазақстан Республикасының Заңын, «Қазақстан-2050» Стратегиясын, «Қазақстан 2020: болашаққа жол» Қазақстан Республикасы мемлекеттік жастар саясатының 2020 жылға дейінгі Тұжырымдамасын, Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасының, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің Стратегиялық жоспарының тиісті бөлімдерін, сондай-ақ функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті көлемде мемлекеттік тілді білу. II. Қазақстан Республикасы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі Өнеркəсіп комитеті 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 32/1 үй, «Транспорт Тауэр» ғимараты, анықтама үшін телефон: (8-7172) 24-16-48, @mail: a_kapanova@comprom.kz бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарына орналасуға конкурс жариялайды: 1. Экспорттық бақылау жəне лицензиялау басқармасының басшысы, С-3 санаты (1 бірлік). Функционалдық міндеттері: Экспорттық бақылау жəне лицензиялау саласында заңнаманы жетілдіруге бағытталған нормативтік құқықтық актілердің жобаларын əзірлеу; экспорттық бақылау жəне лицензиялау мəселелері бойынша семинарлар өткізу; лицензиаттардың бекітілген біліктілік жəне лицензиялық қағидалардың талаптарын сақтауға бақылауды жүзеге асыру; лицензиаттардың лицензиялау саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамасын бұзғандығы туралы хаттамалар жасау; экспортық бақылау жəне лицензиялау мəселелері бойынша сот үрдістеріне қатысу; шет мемлекеттермен жəне халықаралық ұйымдармен экспорттық бақылау саласындағы ынтымақтастықты жүзеге асыру бойынша іс-шараларды əзірлеу, Экспорттық бақылау мəселелері жөніндегі мемлекеттік комиссияның отырыстарын өткізу; заңнаманы қолдану тəжірибесін талдау жəне жалпылау. Басқарма жұмысын ұйымдастыру жəне басқару, басқарма қызметкерлерінің міндеттері мен өкілеттілігін анықтау; басқармадағы құжаттардың орындалуын бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары келесі мамандық бойынша: техникалық ғылымдар жəне технологиялар немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе құқық 2. Химия жəне фармацевтика өнеркəсібі басқармасының сарапшы, С-5 санаты, 1 бірлік Функционалдық міндеттері: Фармацевтика, химия өнеркəсібіндегі дамудың мемлекеттік саясатының негізгі бағыттарын əзірлеуге жəне келісуге қатысу, республика бойынша фармацевтика, химия өнеркəсібін дамытудың экономикалық жəне өндірістік көрсеткіштерін талдау. Мұрағатқа басқарманың құжаттарын уақытылы жəне дұрыс беру жұмысын ұйымдастыру. Индустриялық дамумəселелері бойынша нормативтік құқықтық актілердің қорытындыларын əзірлеуге жəне дайындауға қатысу; фармацевтика, химия өнеркəсібі мəселелері бойынша салалық (өңірлік) бағдарламалардың, іс-шаралар жоспарларының жəне басқа директивті құжаттардың жобаларын əзірлеуге жəне келісуге қатысу; Комитет жəне басқарма басшылығы айқындаған басқа да өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары келесі мамандық бойынша: техникалық ғылымдар жəне технологиялар немесе жаратылыстану ғылымдары (химия, физика, экология, биология) саласында немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес. III. Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Балық шаруашылығы комитеті, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8, «Министрлік үйі» гимараты 13-кіреберіс, анықтама үшін телефон: 8 (7172) 74-27-13, факс: 74-27-05, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: Балық ресурстарын қорғау жəне балық аулауды реттеу басқармасының сарапшысы (С-5) Функционалдық міндеттері: аумақтық бөлімшелердің жылдық есептерін қарау; балық шаруашылығы саласындағы заңнаманы жетілдіріге байланысты нормативтік құқықтық актілердің жобасын əзірлеу жəне (немесе) əзірлеуге қатысу; жойылып кету қаупi төнген жануарлар мен өсімдіктердің түрлерін (СИТЕС), олардың бөлiктерi мен туынды түрлерiн Қазақстан Республикасының аумағына шеттен əкелуге жəне аумағынан шетке шығаруға рұқсат беру үшін, бекіре балық түрлерінің уылдырығын ішкі жəне сыртқы нарықтарда сату үшін құжаттар дайындау; балық ресурстарын қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану сұрақтары бойынша халықаралық ұйымдармен жəне мемлекеттермен жұмысты ұйымдастыру; ғылыми ұйымдармен берілген мəліметтерді жинақтау мен талдауды жүзеге асыру; балық ресурстарын пайдаланушылардың балық шаруашылығын дамыту жоспарын орындау бойынша есептердің мониторингін жүргізу; Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауылшаруашылық (өнеркəсіптік балық аулау жəне балық шаруашылығы), немесе жаратылыстану ғылымдары (биология, экология), немесе құқық (заңтану) саласында жоғары білім, Microsoft Office бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс жасай білу. IV. Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті, 010000, Астана қаласы, Женіс данғылы, 11, анықтама үшін телефондар: (7172)718417 факс (7172) -71-75-79 бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: Ақпараттық технологиялар басқармасының сарапшысы (C-5, негізгі қызметкердің бала күтімі демалысында болу кезеңіне). Функционалдық міндеттері: Серверлік құралдарын өндірістік, резервтік, сынақтарын ұйымдастыру мен жұмыстарды атқару; қазынашылықтың өндірістік жəне сынамақ жүйелерін əкімшілік ету; шарт талаптарының жүзеге асырылуын бақылау, қазынашылық Комитетімен жеткізушілерден тауар мен жұмыстарды алуды бағалау жəне талдау; қазынашылық жүйесіндегі қолданушыларды жүргізу, жаңа өкілеттіктерді ашу, қауіпсіздік ережелерін, қазынашылықтың ақпараттық жүйесіндегі қолданушылардың жұмыстарын талдау. Жаңа технологиялар мен қазынашылықтың ақпараттық жүйесін енгізу. Автоматты басқару жүйесін əзірлеу жұмыстарына қатысу; қазынашылық бөлімшелерінің қызметкерлеріне жұмыс барысында туындаған сұрақтарға методикалық, консультациялық жəне тəжірибелік көмекті көрсету; НҚА қосымшасына өзгерістер жəне нұсқаулық материалдарын дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық немесе ақпараттық технологиялар саласында техникалық немесе білім; əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе менеджмент немесе есеп жəне аудит немесе қаржы) немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында (автоматтандыру жəне басқару немесе ақпараттық жүйелер немесе есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету) немесе білім саласында (информатика немесе математика). V. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі, 010000, Астана қ., Жеңіс даңғылы, 11, Министрліктер үйі, анықтама үшін телефондар: 8 (7172) 71-74-23 бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды:

1. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің Ақмола, Ақтөбе облыстар бойынша қазынашылық департаменттерінің басшылары, С-О-1 санаты - (2 бірлік) Функционалдық міндеттері: Қазынашылық департаментінің жəне оның аумақтық бөлімшелерінің қызметіне, сонымен қатар мемлекеттік бюджеттің орындалуына қызмет көрсету, республикалық жəне жергілікті бюджеттердің орындалуы жөніндегі операцияларды тіркеуді қамтамасыз ету жəне мемлекеттік мекемелердің ашылған шоттары бойынша операциялар жүргізуді қамтамасыз ету, мемлекеттік бюджеттің мақсатты пайдаланылуын алдын ала жəне ағымдағы бақылау, республикалық бюджеттің орындалуы жөніндегі бухгалтерлік есеп жəне есеп беруді іске асыру, қазынашылықтың біріктірілген ақпараттық жүйесінің қызметін қамтамасыз ету жөніндегі жұмыстар кешеніне жетекшілік жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары: экономикалық немесе заңгерлік; əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе менеджмент немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару) немесе құқық саласында (құқықтану). Қазақстан Республикасының бюджеттік, салық жəне банк саясатын, мемлекеттік басқарудың негізгі бағыттарын жəне Қазынашылықтың құқықтары мен функцияларын реттейтін өзге де нормативтік құқықтық актілерді білу. Республикалық бюджетті құру, сонымен қатар оның орындалуы; республикалық бюджет шығыстарын қаржыландыру тəртібі; ақпараттық жүйе мəселелерін білуі жөн 2.Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Қостанай, Солтүстік Қазақстан облыстық мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменттерінің басшылары, С-О-1 санаты - (2 бірлік) Функционалдық міндеттері: Департаментке жалпы басшылық жасау жəне қызметін қамтамасыз ету; республикалық мемлекеттік мүлікті иелену, пайдалану жəне билік ету бойынша өз құзыреті шегінде өкілеттікті жүзеге асыру; қызметшілерді басқару бойынша жұмысты ұйымдастыру; өз құзыреті шегінде мемлекеттік мүлікті басқару саласында мемлекеттің саясатын жүзеге асыруды қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары экономикалық немесе техникалық немесе заңгерлік немесе ауылшаруашылық; əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе менеджмент немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару немесе маркетинг немесе аймақтану) немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында (автоматтандыру жəне басқару немесе ақпараттық жүйелер немесе есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету) немесе құқық саласында (құқықтану) немесе ауылшаруашылық ғылымдары саласында Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін (Жалпы бөлім), Қазақстан Республикасының Бюджет кодексін, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік мүлік туралы», «Акционерлік қоғамдар туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Жауапкершілігі шектеулі жəне қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» Заңдарын білу. Жекешелендіру жəне мемлекеттік меншікті басқару саласындағы теориялық жəне практикалық білім. VI. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым минстрлігінің Білім жəне ғылым саласындағы бақылау комитеті, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8, 11-кіреберіс, тел.: 8 (717-2) 74-23-78, www.educontrol.gov.kz, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Алматы, Атырау, Павлодар облыстарының Білім саласындағы бақылау департаментінің басшысы (С-О-1 санаты, 3 бірлік). Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық немесе заңгерлік Функционалдық міндеттері: Білім саласындағы бақылау департаментінің (бұдан əрі – департамент) қызметіне басшылық етеді; департаментке жүктелген міндеттердің жəне өз функцияларын атқаруға жеке жауапты; білім саласындағы Қазақстан Республикасының заңнамалары мен нормативтік құқықтық актілерінің, мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандарттарының орындалуын мемлекеттік бақылау жөніндегі мемлекеттік саясатты іске асыру; өңірлерде оқу-тəрбие процесінің сапасына мониторинг жəне талдау жасау жұмыстарын үйлестіру; білім сапасына мониторинг жəне талдау жүргізу негізінде оқытудың мазмұны мен технологиясын жетілдіру; білім сапасын сырттай бағалау рəсімдерін ұйымдастыру жəне өткізу; жергілікті атқарушы органдардың білім саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру заңдылығын бақылау; департамент құзыретіне жататын мемлекеттік жəне мақсатты бағдарламаларды іске асыру мəселесі бойынша жергілікті билік атқарушы органдарымен өзара байланысты қалыптастыру. VII. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитеті, 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8-үй, «Министрліктер үйі», 11-кіреберіс, байланыс телефондары: 8(7172)7420-25, «Б» корпусындағы бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды. 1. Халықаралық ынтымақтастық басқармасының сарапшысы (С-5) - 1 бірлік (негізгі қызметкердің бала күту демалысында болған мерзіміне). Функционалдық міндеттері: Ғылым жəне ғылыми-техникалық қызмет бойынша халықаралық-құқықтық актілерді əзірлеу жəне оларды қол қойғанға дейін алып жүру; Қазақстан Республикасымен халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастық шеңберінде міндеттерді орындауына мониторинг жүргізу; Ғылымитехникалық қызмет саласындағы халықаралық шарттарды, келісімдерді, бағдарламаларды іске асыру бойынша ұсыныстарды əзірлеуге қатысу; Басқарманың қызметі бойынша есептерді жəне анықтамаларды əзірлеу; Шетел тілдерден мемлекеттік жəне орыс тілдерге, мемлекеттік жəне орыс тілдерден шетел тілдеріне құжаттарды жəне материалдарды аудару. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары заңгерлік немесе экономикалық немесе гуманитарлық.Мүмкіндігінше ғылыми дəрежесінің, шетелдік білімінің болуы қажет. Əкімшілік мемлекеттік қызметкерлерге арналған Үлгілік біліктілік талаптарға сəйкес нормативтік-құқықтық актілерді, сондай-ақ Қазақстан Республикасының «Ғылым туралы» Заңын, «Қазақстанның-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауын білуі. Мүмкіндігінше мемлекеттік жəне функционалдық міндеттерді атқару үшін қажетті көлемде ағылшын немесе басқа шетел тілін білуі қажет. 2. Ғылыми зерттеулер жəне инновациялық қызмет басқармасының сарапшысы(С-5) - 2 бірлік (негізгі қызметкердің бала күту демалысында болған мерзіміне) Функционалдық міндеттері: Мемлекеттік бюджет есебінен іске асырылатын іргелі жəне қолданбалы ғылыми зерттеулердің ғылыми, ғылыми-техникалық жобалары мен бағдарламаларын əзірлеуді жəне оларды қалыптастыру, орындау жəне аяқтау сатыларында іске асырылуын жүзеге асыру жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру; Бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру шеңберінде ғылыми жəне ғылыми-техникалық бағдарламаларға жəне жобаларға конкурстар өткізуді ұйымдастыру; Бюджеттік бағдарламалар əкімгерлері – салалық мемлекеттік органдардың, бағынысты ғылыми ұйымдар мен жоғары оқу орындарының мақсатты бағдарламалары мен жобаларын қалыптастыру бойынша жұмыстар жүргізу; Ғылыми, ғылыми-техникалық бағдарламалар мен жобаларды бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру бойынша конкурстық құжаттаманы əзірлеу; Конкурстық құжаттамаға сəйкес бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру шеңберіндегі өтінімдерді қабылдап, оларды «Мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптаманың Ұлттық орталығы» АҚ-ға жолдау; Жоғарғы ғылыми-техникалық комиссиясының қарауына қаржыландыру көлемі, орындаушылары (қоса орындаушылары) қоса берілген Ұлттық ғылыми кеңестер шешімдерімен бірге ғылыми, ғылыми-техникалық бағдарламаларды іске асыруға өтінімдер бойынша материалдар əзірлеу; Іргелі жəне қолданбалы зерттеулердің ғылыми, ғылыми-техникалық бағдарламаларын іске асыруды сүйемелдеуді жəне орындалатын бағдарлама шеңберінде орындаушы ұйымдардың қызметін үйлестіруді жүзеге асыратын ғылыми, ғылыми-техникалық бағдарлама бойынша бас ұйымды анықтау жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру; Бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру шеңберінде орындалған, оның ішінде бюджеттік бағдарламалар əкімгерлерінің ғылыми зерттеулер жұмыстарының аралық жəне қорытынды есептерін қабылдау бойынша жұмыстарды іске асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары техникалық немесе жаратылыстану немесе гуманитарлық немесе экономикалық. Əкімшілік мемлекеттік қызметкерлерге арналған Үлгілік біліктілік талаптарға сəйкес мүмкіндігінше ғылыми дəрежесінің болуы. Мүмкіндігінше ғылыми жəне ғылымитехникалық салада жұмыс тəжірибесі болуы. 3. Ғылыми зерттеулер жəне инновациялық қызмет басқармасының сарапшысы (С-5) - 1 бірлік (негізгі қызметкердің бала күту демалысында болған мерзіміне) Функционалдық міндеттері: Мемлекеттік бюджет есебінен іске асырылатын іргелі жəне қолданбалы ғылыми зерттеулердің ғылыми, ғылыми-техникалық жобалары мен бағдарламаларын əзірлеуді жəне олардың қалыптастыру, орындау жəне аяқтау сатыларында іске асырылуын жүзеге асыру жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру; «Мемлекеттік ғылыми-техникалық сараптаманыңұлттық орталығы» АҚ-ның қызметі жөніндегі материалдар əзірлеу; Индустриалды-инновациялық даму, оның ішінде Үдемелі индустриалдыинновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасының шеңберіңдегі жұмыстарды жүзеге асыру; Үдемелі индустриалды-инновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде жүзеге асырылып жатқан салалық бағдарламалардың іске асырылуы жөніндегі ақпаратты əзірлеу; Ғылыми, ғылыми-техникалық қызметтің нəтижелерін коммерциализациялау бойынша ұсыныстар əзірлеу; Инновациялық қызметтің дамуына бағытталған ғылыми-зерттеу жəне тəжірибелік-конструкторлық жұмыстарды дамыту мен жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды енгізу жұмыстарын жүргізу; Инновациялық нəтижеге бағытталған университеттік ғылымға үйлестіру бойынша жұмыстарды ұйымдастыру; Инновациялық дамуға бағытталған гранттық жəне бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру шеңберінде орындалған ғылыми, ғылыми-техникалық жобалар мен бағдарламалардың аралық жəне қорытынды есептерін қабылдау бойынша жұмыстарды іске асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары техникалық немесе жаратылыстану немесе гуманитарлық немесе экономикалық. Əкімшілік мемлекеттік қызметкерлерге арналған Үлгілік біліктілік талаптарға сəйкес мүмкіндігінше ғылыми дəрежесінің болуы. Мүмкіндігінше ғылыми жəне ғылымитехникалық салада жұмыс тəжірибесінің болуы. VIII. «Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Экологиялық реттеу жəне бақылау комитетінің Атырау облысы бойынша экология департаменті» ММ, 060011, Қазақстан Республикасы, Атырау қаласы, Құлманов көшесі, 137-үй, тел. 8 (7122) 201186, факс 8 (7122) 212623, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Экологиялық реттеу бөлімінің басшысы (С-О-4) Функционалдық міндеттері: ҚР Президентінің актілерінің, ҚР Үкіметінің қаулыларын, ҚР Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің, облыс əкімінің жəне маслихатының бөлім міндетіне қатысты сұрақтармен, алқа қаулыларының жəне департамент басшысының бұйрықтарын бақылау жəне атқару. Мемлекеттік экологиялық сараптама өткізу, бөлім жұмысының жоспарын дайындау жəне орындау, штаттан тыс сарапшыларды құру, мемлекеттік экологиялық сараптаманың Сарапшылық Кеңесінің жұмысын ұйымдастыру. Департаменттің қоршаған ортаға эмиссияларға өз құзыреті шегінде рұқсат беру жұмысын ұйымдастыру. Бөлім жұмысының есебінің мəлімдемесін дайындау жəне құжаттамаларды қабылдау жəне беруді бақылау. Қарастыруға əкелінген құжаттарға келісімін беру немесе бермеу шешімін алу. Психологиялық тұрақтылық жəне ұжымда адамдармен жұмыс істей білу. Ұйымдастыру жəне жоспарлау қабілеттілігі, бағынышты мамандардың жұмысын қорыту жəне талдау. Коммуникабельдік, психологиялық сыйысушылық, үйірлік, білімдарлық. Азаматтарды қабылдау жұмысынан тəжірибесі болу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Техникалық ғылымдар жəне технологиялар, немесе жаратылыстану ғылымдары (экология), немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы) саласындағы жоғары білім; мемлекеттік жəне ресми тілдерін, MS Word, Exsel, Internet, E-mail бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 2. Əкімшілік-қаржылық, кадрлық, құқықпен қамтамасыз ету бөлімінің бас маманы (С-О-5) Функционалдық міндеттері: Мемлекеттік тауарларды сатып алу, жұмыс жəне қызмет көрсету процедураларының орындалуын қамтамасыз ету жəне электрондық құжат айналымына жауапты. Департамент бойынша штаттық кесте, бюджеттік өтінім, қаржыландыру жоспарын дайындау жəне оның сапалы жəне уақытында орындалуын қамтамасыз ету. Жылдық жоспардың өзгертілуіне байланысты министрліктен түскен анықтаманы негізге ала отырып, Департаменттің мемлекеттік сатып алу жоспарына өзгеріс енгізілуін қадағалау. Мемлекеттік тауарларды сатып алу, жұмыс жəне қызмет көрсету (бір дереккөзден сатып алу, ашық байқау өткізу жəне конкурс) жөніндегі қабылданған қорытынды хаттамаларды дер кезінде ВебСайтқа орналастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы, бухгалтерлік есеп), немесе құқық саласындағы жоғары білім; мемлекеттік жəне ресми тілдерін, MS Word, Exsel, Internet, E-mail бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 3. Мемлекеттік экологиялық бақылау бөлімінің бас маманы (С-О-5, уақытша, негізгі қызметкердің бала күту бойынша демалыста болу кезеңіне) Функционалдық міндеттері: Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасы талаптарының сақталуын бақылауды жүзеге асыруға, Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақтауға, Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасын бұзудың қылмыстық жаза қолданылатын əрекет белгілері бар фактілері туралы құқық қорғау органдарына хабарлауға, Қазақстан Республикасы экологиялық заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету мəселелері бойынша басқа да мемлекеттік органдармен, сондай-ақ жеке жəне немесе заңды тұлғалармен өзара іс-қимыл жасауға, қызметтік ақпарат құпиялылығын сақтауға, қызметтік əдеп ережелерін сақтауға міндетті. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Техникалық ғылымдар жəне технологиялар, немесе жаратылыстану ғылымдары (экология), немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы), немесе құқық саласындағы жоғары білім; мемлекеттік жəне ресми тілдерін, MS Word, Exsel, Internet, E-mail бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 4. Мемлекеттік экологиялық бақылау бөлімінің Мақат ауданы бойынша бас маманы (С-О-5) Функционалдық міндеттері: Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасы талаптарының сақталуын бақылауды жүзеге асыруға, Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақтауға, Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасын бұзудың қылмыстық жаза қолданылатын əрекет белгілері бар фактілері туралы құқық қорғау органдарына хабарлауға, Қазақстан Республикасы экологиялық заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету мəселелері бойынша басқа да мемлекеттік органдармен, сондай-ақ жеке жəне немесе заңды тұлғалармен өзара іс-қимыл жасауға, қызметтік ақпарат құпиялылығын сақтауға, қызметтік əдеп ережелерін сақтауға міндетті. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Техникалық ғылымдар жəне технологиялар, немесе жаратылыстану ғылымдары (экология), немесе құқық саласындағы жоғары білім; мемлекеттік жəне ресми тілдерін, MS Word, Exsel, Internet, E-mail бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 5. Мемлекеттік экологиялық бақылау бөлімінің Исатай, Құрманғазы аудандары бойынша бас маманы (С-О-5) Функционалдық міндеттері: Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасы талаптарының сақталуын бақылауды жүзеге асыруға, Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақтауға, Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасын бұзудың қылмыстық жаза қолданылатын əрекет белгілері бар фактілері туралы құқық қорғау органдарына хабарлауға, Қазақстан Республикасы экологиялық заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету мəселелері бойынша басқа да мемлекеттік органдармен, сондай-ақ жеке жəне немесе заңды тұлғалармен өзара іс-қимыл жасауға, қызметтік ақпарат құпиялылығын сақтауға, қызметтік əдеп ережелерін сақтауға міндетті. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Техникалық ғылымдар жəне технологиялар, немесе жаратылыстану ғылымдары (экология), немесе құқық саласындағы жоғары білім; мемлекеттік жəне ресми тілдерін, MS Word, Exsel, Internet, E-mail бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 6. Мемлекеттік экологиялық бақылау бөлімінің Жылыой ауданы бойынша бас маманы (С-О-5) Функционалдық міндеттері: Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасы талаптарының сақталуын бақылауды жүзеге асыруға, Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақтауға, Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасын бұзудың қылмыстық жаза қолданылатын əрекет белгілері бар фактілері туралы құқық қорғау органдарына хабарлауға, Қазақстан Республикасы экологиялық заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету мəселелері бойынша басқа да мемлекеттік органдармен, сондай-ақ жеке жəне немесе заңды тұлғалармен өзара іс-қимыл жасауға, қызметтік ақпарат құпиялылығын сақтауға, қызметтік əдеп ережелерін сақтауға міндетті. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Техникалық ғылымдар жəне технологиялар, немесе жаратылыстану ғылымдары (экология), немесе құқық саласындағы жоғары білім; мемлекеттік жəне ресми тілдерін, MS Word, Exsel, Internet, E-mail бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. IX. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің Алматы қаласы бойынша департаменті, 050001, Алматы қаласы, Панфилов көшесі, 84, 204 бөлме, анықтама телефоны: 8 (727) 264-58-73, факс: 8 (727) 271-66-39, e-mail: almaty@arem.kz, бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға конкурс жариялайды: 1.Табиғи монополиялар жəне бағаларды реттеу бөлімінің басшысы, (С-О-4 санаты, 1 орын, № 02-04-1) Функционалдық міндеттері: Бөлімнің Департамент жəне бөлім туралы Ережелерге, Департаменттің регламентіне сəйкес бөлім жұмысын ұйымдастырады. Қазақстан Республикасы заңнамасына сəйкес телекоммуникация жəне почта байланысы аясындағы саланы қоспағанда, табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар салаларын реттеу жəне бақылау, сондай-ақ «Электр энергетикасы туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес энергия өндіруші жəне энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың қызметін бақылау жəне реттеу. Табиғи монополиялар субъектілерінің тарифтерін (бағаларын, алымдар мөлшерлемелерін) немесе олардың шекті деңгейлерін, тарифтік сметаларын, оның ішінде салыстырмалы талдау əдісін қолдана отырып, сараланған жəне инвестициялық тарифтер (бағалар, алымдар мөлшерлемелерін) бекітуге берген өтінімідерін қарау. Табиғи монополиялар салаларын табиғи монополиялар субъектілері ұсынатын қызметтерді (тауарларды, жұмыстарды) осы салалар шеңберінде реттеліп көрсетілетінге жатқызу мəніне талдау. Реттелетiн нарықтарда баға белгiлеу тəртiбiне сəйкес бағаға сараптама жүргiзу, сондайақ олардың нəтижелері бойынша дəлелді қорытынды дайындайды. Реттелетін нарық субъектілерінің бағаларына мониторинг жүргізу. Реттелiп көрсетiлетiн коммуналдық қызметтердi есепке алу аспаптары жоқ тұтынушыларға реттелiп көрсетiлетiн коммуналдық қызметтер үшiн ақы мөлшерiн қарау. Табиғи монополиялар субъектілерінің инвестициялық бағдарламаларын (жобаларын) орындау, сондай-ақ реттелетін нарық субъектілерінің шекті бағаларында ескерілген, инвестициялық бағдарламалардың жəне (жобалардың) орындалуы туралы ақпаратқа талдау жүргізу. Су шаруашылығы жүйелерi салаларындағы реттелiп көрсетiлетiн қызметтердi жеке тұлғалардың тұтыну көлемiнiң негiздеген шамасын Қазақстан Республикасының Үкiметi белгiлеген тəртiппен айқындау. Табиғи монополиялар субъектiлерiнiң реттеліп көрсетілетін қызметтерiнiң (тауарлардың, жұмыстардың) түрлерi бойынша кiрiстердi, шығындар мен қолданысқа енгізілген активтердi бөлек есепке алуды жүргiзу əдiстемесiн қарау. Табиғи монополия субъектісінің негізгі құралдарына қайта бағалауды жүргізуін қарау. Тарифтердi (бағаларды, алымдар мөлшерлемелерін) немесе олардың шектi деңгейлерiн бекiту кезiнде ескерiлетiн инвестициялық бағдарламаларды (жобаларды) қарау. Табиғи монополиялар субъектілерінің реттеліп көрсетілетін қызметтеріне арналған тарифтік сметалардың орындалуына бақылау жүргізу. Табиғи монополиялар субъектілерінің есепке алу саясатын қарау. Табиғи монополиялар субъектілерінің лимиттік шығындарын қарау. Табиғи монополия субъектiсiнiң тарифтiк сметасында көзделген амортизациялық аударым қаражаттарын пайдалану бағыттарын қарау. Табиғи монополиялар субъектілерін қайта ұйымдастыру жəне тарату туралы, табиғи монополиялар субъектілерінің мүлкін иеліктен айыру жəне мүлкімен өзге мəмілелерді жасасу жəне реттеліп көрсетілетін қызметтерді ұсынғанда пайдаланылатын мүлікті табиғи монополиялар субъектілерінің жалға алуы туралы, табиғи монополиялар субъектілеріне өзге қызметті жүзеге асыруға келісім беру туралы қолдаухаттарды қарау. Бөлім құзыретінің шегінде табиғи монополиялар субъектілерінің қаржы – шаруашылық қызметін тексеруге қатысу. Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін өз құзыретінің шегінде заңнамада белгіленген тəртіппен қарау. Табиғи монополиялар субъектілерінің тарифтерін (бағаларын, алымдар мөлшерлемелерін) немесе олардың шекті деңгейлерін бекітуге берген өтінімдерін қарау кезінде жария тыңдауларға тиісті материалдар дайындау. Сот процестеріне тиісті материалдар дайындау жəне қатысу. Бөлім функцияларына жататын мəселелер бойынша түсіндірмелер беруге қатысу. Департаменттің жұмыс жоспарын құру жұмысына қатысу. Қазақстан Республикасы заңнамасынан туындайтын өзге де міндеттер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында білім. Жұмыс тəжірибесі келесі талаптардың біріне сəйкес келуі тиіс: 1) мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; 2) осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес салаларда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; 3) жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; 2. Табиғи монополиялар жəне бағаларды реттеу бөлімінің бас маманы, (С-О-5 санаты, 2 орын), (№ 02-05-2, № 02-05-3) Функционалдық міндеттері: Табиғи монополиялар субъектілерінің тарифтерін (бағаларын, алымдар мөлшерлемелерін) немесе олардың шекті деңгейлерін, тарифтік сметаларын, оның ішінде салыстырмалы

(Соңы 8-бетте).


8

www.egemen.kz

27 тамыз 2013 жыл

Бос әкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс туралы хабарландыру Соңы Ба ы 7 б

талдау əдісін қолдана отырып, сараланған жəне инвестициялық тарифтер (бағалар, алымдар мөлшерлемелерін) бекітуге берген өтінімідерін қарау. Табиғи монополиялар салаларын табиғи монополиялар субъектілері ұсынатын қызметтерді (тауарларды, жұмыстарды) осы салалар шеңберінде реттеліп көрсетілетінге жатқызу мəніне талдау. Реттелетiн нарықтарда баға белгiлеу тəртiбiне сəйкес бағаларға сараптама жүргiзу, сондай-ақ олардың нəтижелері бойынша дəлелді қорытынды дайындайды. Реттелетін нарық субъектілерінің бағаларына мониторинг жүргізу. Реттелiп көрсетiлетiн коммуналдық қызметтердi есепке алу аспаптары жоқ тұтынушыларға реттелiп көрсетiлетiн коммуналдық қызметтер үшiн ақы мөлшерiн қарау. Табиғи монополиялар субъектілерінің инвестициялық бағдарламаларын (жобаларын) орындау, сондай – ақ реттелетін нарық субъектілерінің шекті бағаларында ескерілген, инвестициялық бағдарламалардың жəне (жобалардың) орындалуы туралы ақпаратқа талдау жүргізу. Су шаруашылығы жүйелерi салаларындағы реттелiп көрсетiлетiн қызметтердi жеке тұлғалардың тұтыну көлемiнiң негiзделген шамасын Қазақстан Республикасының Үкiметi белгiлеген тəртiппен айқындау. Табиғи монополиялар субъектiлерiнiң реттеліп көрсетілетін қызметтердiң (тауарлардың, жұмыстардың) түрлерi бойынша кiрiстердi, шығындар мен қолданысқа енгізілген активтердi бөлек есепке алуды жүргiзу əдiстемесiн қарау. Табиғи монополиялар субъектісінің негізгі құралдарына қайта бағалауды қарау. Тарифтердi (бағаларды, алымдар мөлшерлемелерін) немесе олардың шектi деңгейлерiн бекiту кезiнде ескерiлетiн инвестициялық бағдарламаларды (жобаларды) қарау. Табиғи монополиялар субъектілерінің реттеліп көрсетілетін қызметтеріне арналған тарифтік сметалардың орындалуына бақылау жүргізу. Табиғи монополиялар субъектілерінің есепке алу саясатын қарау. Табиғи монополиялар субъектілерінің лимиттік шығындарын қарау. Табиғи монополия субъектiсiнiң тарифтiк сметасында көзделген амортизациялық аударым қаражаттарын пайдалану бағыттарын қарау. Табиғи монополиялар субъектілерін қайта ұйымдастыру жəне тарату туралы, табиғи монополиялар субъектілерінің мүлкін иеліктен айыру жəне мүлкімен өзге мəмілелерді жасасу жəне реттеліп көрсетілетін қызметтерді ұсынғанда пайдаланылатын мүлікті табиғи монополиялар субъектілерінің жалға алуы туралы, табиғи монополиялар субъектілеріне өзге қызметті жүзеге асыруға келісім беру туралы қолдаухаттарды қарау. Бөлім құзыретінің шегінде табиғи монополиялар субъектілерінің қаржы – шаруашылық қызметін тексеруге қатысу. Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін өз құзыретінің шегінде заңнамада белгіленген тəртіппен қарау. Табиғи монополиялар субъектілерінің тарифтерін (бағаларын, алымдар мөлшерлемелерін) немесе олардың шекті деңгейлерін бекітуге берген өтінімдерін қарау кезінде жария тыңдауларға тиісті материалдар дайындау. Сот процестеріне тиісті материалдар дайындау жəне қатысу. Бөлім функцияларына жататын мəселелер бойынша түсіндірмелер беруге қатысу. Қазақстан Республикасы заңнамасынан туындайтын өзге де міндеттер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында білім. Экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында орта білімнен кейін білімі барларға рұқсат етіледі. Мемлекеттік қызметте бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы функционалдық міндеттеріне сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында орта білімнен кейін білімі барларға рұқсат етіледі. 3. Талдау жəне ұйымдастыру жұмысы бөлімінің бас маманы, (С-О-5 санаты, 1 орын, № 05-05-2) Функционалдық міндеттері: Мемлекеттік əкімшілік қызметшілердің біліктілігін арттыру бойынша; мемлекеттік əкімшілік қызметшілерді аттестаттаудан өткізу бойынша; істер номенклатурасын құру бойынша жұмыстарды жүргізу. Мемлекеттік əкімшілік қызметшілердің «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Репсубликасы Заңдарында белгіленген шектеулерді сақтауын бақылау. «Кадрларды есепке алудың автоматтандырылған жүйесі» бағдарламасында жұмысты жүзеге асыру. Мемлекеттік жəне еңбек тəртібін күшейту бойынша шаралар əзірлеу. Еңбек шарттарын жəне жеке құрам бойынша құжаттарды ресімдеу. Мемлекеттік əкімшілік қызметшілердің табыстары туралы декларацияларын уақытылы тапсыру бойынша жұмыс жүргізу. Жеке құрам, демалыстар, іссапарлар туралы бұйрықтарды ресімдеуді жүзеге асыру. Бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасу үшін хабарландыру жəне конкурстық құжаттарды дайындау. Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасу үшін конкурсты ұйымдастыру жұмысына қатысу. Жұмыс уақытына табельдік есеп жүргізу. Қызметкерлердің демалыс кестелерін дайындау жұмысын ұйымдастыру, олардың орындалуын бақылау. Тиісті мемлекеттік органдарға мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға үміткер азаматтарды арнайы тексеру туралы сауалдарды жолдау. Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға біліктілік талаптарын əзірлеуге қатысу. Əскери есепке алуды жүзеге асыру. Қазақстан Республикасы заңнамасынан туындайтын өзге де міндеттер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары құқық немесе экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында білім. Құқық немесе экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында орта білімнен кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Мемлекеттік қызметте бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы функционалдық міндеттеріне сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда құқық жəне экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында орта білімнен кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің Қызылорда облысы бойынша департаменті, 120014, Қызылорда қаласы, Жақаев көшесі 71, каб.2, анықтама телефоны: 8(7242) 262293, e-mail: kyzylorda@arem.kz бос мемлекеттік əкімшілік лауазымына орналасуға конкурс жариялайды: 1. Техникалық реттеу бөлімінің бас маманы (негізгі қызметкер бала күту демалысынан шыққанға дейін уақытша), «С-О-5» санаты, 1 бірлік, № 05-03. Функционалдық міндеттері: 1.Белгіленген тəртіппен: 1) табиғи монополия субъектілерінің: нормативтік техникалық ысыраптарын; шикізат, материал, отын, энергия шығыстарының техникалық жəне технологиялық нормаларын; персоналының нормативтік санын бекітуге ұсынған табиғи монополия субъектілерінің өтінімдерін қарайды; 2) жарғылық капиталына мемлекеттің қатысуымен заңды тұлғалар болып табылатын табиғи монополиялар субъектілерінің жəне олармен аффилиирленген тұлғалардың: штат кестелерін; əкімшілік персоналының басшы қызметкерлеріне еңбекақы төлеудің шекті деңгейін келісу үшін табиғи монополия субъектілерінің ұсынған өтінімдерін қарайды; 3) табиғи монополиялар субъектілерінің негізгі құралдары құнының өсуіне алып келмейтін ағымдағы жəне күрделі жөндеулер жəне басқа да жөндеу-қалпына келтіру жұмыстарына бағытталған шығындардың жылдық сметасын келісу үшін ұсынған табиғи монополия субъектілерінің өтінімдерін қарайды; 4) Қазақстан Республикасының лицензиялау туралы заңнамасына сəйкес жеке жəне заңды тұлғалардың лицензияны жəне (немесе) лицензияға қосымшаны беру жөніндегі өтініштерін қарайды (лицензиаттармен ұсынылатын ақпараттарды жинау,талдау,өңдеу); 5) табиғи монополиялар субъектілерінің инвестициялық бағдарламаларын (жобаларын) бекітуге ұсынған өтінімдерін қарайды. 2.Арнайы машықтар: мемлекеттік тілді білу, компьютерде Word, Excel бағдарламаларымен жұмыс істеу құпталады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғарғы техникалық (мұнай-газ өндірісі, көлік, көлік техникасы жəне технологиясы, жылу энергетикасы, электр энергетикасы, құрылыс жəне коммуналдық, ауыл шаруашылығы) немесе экономикалық немесе заңгерлік. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда, орта техникалық (мұнай-газ өндірісі, көлік, көлік техникасы жəне технологиясы, жылу энергетикасы, электр энергетикасы, құрылыс жəне коммуналдық шаруашылығы) немесе орта экономикалық немесе орта заңгерлік білімге рұқсат беріледі. Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасының Заңдарын, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңдарын, «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Лицензиялау туралы» Қазақстан Республикасының Заңдарын, «Қазақстан – 2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын, «Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы» Қазақстан Республикасының Заңын, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес облыстардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білуі. Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің Қарағанды облысы бойынша департаменті, 100008, Қарағанды қаласы, Костенко к-сі, 6 каб.43, анықтама телефондары: 8(721) 241-18-27, e-mail: karaganda@arem.kz бос мемлекеттік əкімшілік лауазымына орналасуға конкурс жариялайды: 1. Заңнаманың сақталуын бақылау жəне талап қою жұмысы бөлімінің бас маманы (СО-5 санаты, 1 бірлік, № 3-1-1). Функционалдық міндеттері: Департамент құзыретіне кіретін мəселелер бойынша, табиғи монополиялар, реттелетін нарықтар субъектілерін жəне мемлекеттік монополияға жатқызылған салада өз қызметін жүзеге асыратын мемлекеттік кəсіпорындарды реттеу жөніндегі нормативтік құқықтық актілердің жобаларына ұсыныстар енгізу. Құқықтық мəселелерді қарау кезінде Департамент мүдделерін сотта, басқа да органдарда білгіленген тəртіппен білдіру. Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар субъектілерін тексеруге қатысу. Əкімшілік құқық бұзушылық жасалғаны туралы хаттамалар жасау, əкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша құжаттардың жобаларын дайындау. Əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы деректердің жəне олар жасаған тұлғалардың орталықтандырылған банкін жүргізу. «Монополистер қызметі мониторингі электрондық жүйесінің» АЖ-ға деректер енгізу. Агенттік Веб-сайтына орналастыруға ақпарат дайындау жəне жолдау Азаматтардың, заңды тұлғалардың өтінішщтерін қарау Конкурсқа қатысушыға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе заң саласында кем дегенде екі жыл жұмыс өтілі болған жағдайда орта білімнен кейінгі заңгерлік білімге рұқсат етіледі. Компьютерде Word. Excel бағдарламаларымен жұмыс істей білу. 2. Табиғи монополияларды жəне бағаларды реттеу бөлімінің бас маманы, (негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты жалақысы сақталмайтын демалыста болу кезеңіне) (С-О-5 санаты, 1 бірлік, № 2-1-2). Функционалдық міндеттері: Тіркелімді əзірлеу жəне жүргізу. Табиғи монополия субъектілерінің мемлекеттік тіркелімінің жергілікті бөліміне енгізілген табиғи монополия субъектілерінің қызметін реттеу. Табиғи монополия субъектілерінің көрсететін қызметтерінің табиғи монополия саласына сараптама жүргізу. Табиғи монополиялар ұсынатын қызметтерді осы қызметтер саласының шеңберінде реттелетіндерге жатызу мəніне табиғи монополиялар салаларына талдау жүргізу. Шығындарды қалыптастырудың ерекше тəртібіне сəйкес табиғи монополия субъектілерін бақылауды жүзеге асыру. Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес табиғи монополия субъектілерінің қызметін реттейтін шешім жобаларын дайындау. Табиғи монополия субъектілерінің тариф жəне тарифтік смета жобаларына сараптама жүргізу, Агенттік табыс еткен темір жол көлігі, электр жəне жылу энергетикасы, мұнайды, мұнай өнімдерін жəне газды, тасымалдау, азаматтық авиация саласындағы тауар нарықтарында үстем жағдайға ие нарық субъектілерінің тауарларына (жұмыстарына, қызмететріне) жəне Қазақстан Республикасы Үкіметі белгілеген номенклатура бойынша тауарларға бағалардың алдағы көтерілетіні туралы хабарламаларды қарау, олар бойынша дəлелді қорытынды дайындау. Табиғи монополия субъектілерінің штаттық кестелерін, əкімшілік персоналының басшы қызметкерлерінің еңбек ақысының шекті деңгейін келісу. Тіркелімге енгізілген табиғи монополия субъектілерінің өтініштерін қарау кезінде жария тыңдаулар ұйымдастыру жəне өткізу. Табиғи монополия субъектілерінің инвестициялық бағдарламаларының тиімділігін бағалау мониторингін жүргізу. Бөлімнің қызметіне қатысты жұмыс регламентіне сəйкес «Монополистер қызметінің мониторингі бойынша электрондық мəліметтер қоры» АЖ-ға деректер енгізу. Азаматтар мен заңды тұлғалардың өтініштерін қарау. Конкурс қатысушыға қойылатын талаптар: Жоғары экономикалық білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе экономикалық саласда кем дегенде екі жыл жұмыс өтілі болған жағдайда орта білімнен кейінгі экономикалық білімге рұқсат етіледі. Компьютерде Word. Excel бағдарламаларымен жұмыс істей білу. X. «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық қызметке ақы төлеу комитетінің Астана қаласы бойынша департаменті» ММ-сі, 010000, Астана қаласы, Д. Қонаев көшесі, 12/1, анықтама үшін телефондары: (8 7172) 68-96-65, 68-99-76 бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлеміне ақы төлеу бөлімінің бас маманы (С-О-5), 2 бірлік. Функционалдық міндеттері: Медициналық қызметті жеткізушілермен келісім жасауға қатысу; көрсетілген медициналық қызметтер үшін орындалған жұмыстар актілерін қалыптастыру; шығындардың экономикалық баптары бойынша ұсынылған шығыстарды бағалау жəне медициналық ұйымдарға экономикалық шара қолдану; медициналық қызметтерді берушілер шартты міндеттемелерін орындаулары бойынша есептемені қалыптастыру; тегін медициналық көмектің кепілді көлемін жоспарлау тиімділігін талдау жəне бағалау; тегін медициналық көмектің кепілді көлемі бойынша бюджетті уақтылы меңгеруді болжау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласындағы жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласындағы ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. 2. Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлеміне ақы төлеу бөлімінің бас маманы (С-О-5), 1 бірлік. Функционалдық міндеттері: Департаменттің «Мемлекеттік қызмет туралы», «Қазақстан Республикасының еңбек кодексі» Заңдарының ережелерін іске асыруға байланысты қызметін жүзеге асыру; Мемлекеттік қызметті дамыту жəне жетілдіру бойынша ұсыныстарды өңдеуге қатысу; Бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурстық кандидатураларын өткізуге ұйымдастыру; еңбек тəртібін, кəсіби жəне қызметтік этика нормаларын сақтаулуын бақылау; кадрлар бойынша іс жүргізу, оның ішінде «Е-қызмет» персоналды басқару ақпараттық жүйесі арқылы; Департаменттің кадр жұмысы боыйнша есептерді уақтылы тапсыру; мемлекеттік қызметшілердің қайта даярлау жəне біліктілігін арттыру курстарына жіберу; марапаттау материалдарын əзірлеу; персоналды басқару стратегиясын іске асыру; Департаменттің кадрлар құрамын қалыптастыру жəне конкурс негізінде іріктеуді ұйымдастыру; Департаментте кəсіби бейімделуге жағдай жасау жəне тəлімгерлікті ұйымдастыру; Департаменттің кадр қажеттілігін талдау жəне жоспарлау, оның ішінде мамандықтар жəне біліктіктер бойынша. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық (құқықтану) саласындағы жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, құқық (құқықтану) саласындағы ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық қызметке ақы төлеу комитетінің Алматы қаласы бойынша департаменті, 050016, Алматы қаласы, Мəметова көшесі 3, анықтама үшін телефондары: 8 (7272) 73-28-61, 73-23-81, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 3. Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін бақылау бөлімінің бас маманы (С-О-5), 4 бірлік. Функционалдық міндеттері: тегін медициналық көмектің кепілдік көлемінің көлем ақауларының құрлымын талдау, тегін медициналық көмектің кепілдік көлемі кезіндегі медициналық қызмет көрсетудің көлемдерінің методологиялық сараптамаларын жетілдіру, медициналық қызмет көрсету сапасының бағалау индикаторларын жəне санақ көрсеткіштерін мониторинг жасау арқылы медициналық ұйымдардың іс-əрекеттерінің түпкі нəтиже бағалау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік қамтамасыз ету (медицина) «емдеу ісі» немесе «педиатрия» жəне денсаулық сақтау салаларындағы жоғары білім. 1 жылдан аса мемлекеттік қызмет өтілі немесе аталған дəрежедегі нақты қызметінің функционалдық бағытына сəйкес келетін салаларда 2 жылдан аса жұмыс өтілі болған жағдайда, денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз ету (медицина) «емдеу ісі» салаларындағы ортадан жоғары білім рұқсат етіледі. IX. Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігі Солтүстік Қазақстан облысының ішкі істер департаменті, 150010, Петропавл қаласы, Алматинская көшесі, 55, анықтама телефоны 61-26-61, факс (7152) 33-18-42, əкімшілік мемлекеттік бос лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. ІІД Құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімінің басшысына (С-О-4). Функционалдық міндеттері: құрылымдық жəне аумақтық бөліністердің кеңселеріне ұйымдастырушылық-əдістемелік басшылықты қамтамасыз ету, азаматтардың ұсыныстары, арыздары мен шағымдарын уақтылы қарауды бақылау, бастыққа арызданатын азаматтардың қабылдауын ұйымдастыру, сəйкес есептік құжаттаманы жүргізу. Құпия іс жүргізуді ұйымдастыру, сондай-ақ құрылымдық жəне аумақтық бөліністерде осы бағыт бойынша бақылауды жүзеге асыру, құжат айналымының талдауын, құжаттармен жұмыс істеуіне бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білім саласында жоғары, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес айтылған лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 2. ІІД Мемлекеттік тіл жəне ақпарат бөлімінің басшысы – ІІД бастығының баспасөз хатшысына(С-О-4). Функционалдық міндеттері: облыстық аппараттың бұқаралық ақпарат құралдарымен өзара əрекеттесуі жəне мемлекеттік тілді енгізу бойынша жұмысты үйлестіруді жүзеге асыру. Бұқаралық ақпарат құралдарының редакцияларында жəне басқа да ведомстволарда, бөліністің құзыретіне жататын мəселелер бойынша ұйымдарда СҚО ІІД өкілінің міндеттерін орындау. Бөліністер əзірлейтін немесе орыс тілінен қазақ тіліне аударылған құжаттардың мəтіндеріне сараптама жасау жəне түзетулер енгізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: гуманитарлық ғылым саласында жоғары, немесе құқық саласында, немесе əлеуметтік ғылым саласында, экономика жəне бизнес (журналистика); аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 3. ІІД заң бөлімінің басшысына (С-О-4). Функционалдық міндеттері: бастыққа бұрыштама қоюға ұсынылатын актілердің жобаларын заңнаманың талаптарына сəйкес келуін тексеру. Заңды құқықтары мен мүдделерін қорғау бойынша сот отырыстарына құрылымдық бөліністер өкілдерінің қатысуын қамтамасыз етеді, талап арыздарды ұсыну жəне қарастыру бойынша жұмыстың жағдайын талдайды, аппаратта құқықтық жұмыс өткізуді жүзеге асырады. ІІД жəне қарамағындағы ішкі істер органдарымен жасалатын келісім-шарттарды, шаруашылық келісім-шарттарды, келісім-шарттық міндеттемелерді орындауын есепке алуды əзірлеуге қатысады, талап қою жұмысын жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласында жоғары (заңтану, немесе құқық қорғау қызметі, немесе халықаралық құқық), аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу.

4. ІІД мемлекеттік тіл жəне ақпарат бөлімі баспасөз қызметі тобының бас маманына (С-О-5). Функционалдық міндеттері: ішкі істер органдарының қызметі туралыақпараттық жəне аналитикалық материалдар дайындау жəне олардың облыстық жəне республикалық бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануын ұйымдастыру, күн сайынғы электрондық бұқаралық ақпарат құралдары, ақпарат агенттіктері, мемлекеттік органдар сайттары, басшылар блогының мониторингін жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында, немесе немесе əлеуметтік ғылым саласында, экономика жəне бизнес (журналистика). Құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі) ортадан кейінгі білім рұқсат етіледі; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 5. ІІД мемлекеттік тіл жəне ақпарат бөлімі тілдер жөніндегі тобының бас маманына (С-О-5). Функционалдық міндеттері: тіл саясатының негізгі бағыттарын қалыптастыру бойынша ұсыныстарды əзірлеуге қатысады. ІІД бөліністері əзірлейтін немесе орыс тілінен қазақ тіліне аударылған құжаттардың мəтіндеріне сараптама жасайды жəне түзету енгізеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында. Білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім), немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі) ортадан кейінгі білім рұқсат етіледі; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 6. ІІД Қаржымен қамтамасыз ету басқармасының (орталықтандырылған бухгалтерия) бухгалтерлік есеп жəне есеп беру бөлімі есептеу тобының жетекші маманына (С-О-6). Функционалдық міндеттері: Есептілікті құру үшін бухгалтерлік құжаттамамен жұмыс істеу, құжаттардың уақытында жəне дұрыс ресімделуіне бақылау жүргізу. Активтердің, құны жоғары емес жəне тез төзетін мүліктің жəне басқа да құндылықтардың сақталуына бақылау жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылым саласында, экономика жəне бизнес, немесе құқық саласында жоғары білім немесе сервис саласында ортадан кейінгі білім, экономика жəне басқару саласында (экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит (салалар бойынша), немесе құқық (құқықтану, немесе құқық қорғау қызметі) саласында ортадан кейінгі білім; көрсетілген лауазымның мамандануы салаларында қарым-қатынастарды реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 7. ІІД Қаржымен қамтамасыз ету басқармасы жоспарлау жəне қаржыландыру тобының жетекші маманына (С-О-6). Функционалдық міндеттері: Есепті құру үшін бухгалтерлік құжаттаманы өңдеу, құжаттардың уақытында жəне дұрыс ресімделуіне бақылау жүргізу. Активтердің, аз құнды жəне тез тозатын мүліктің жəне басқа да материалдық құндылықтардың сақталуына бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылым саласында, экономика жəне бизнес, немесе құқық саласында жоғары білім немесе сервис саласында ортадан кейінгі білім, экономика жəне басқару саласында (экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит (салалар бойынша), немесе құқық (құқықтану, немесе құқық қорғау қызметі) саласында ортадан кейінгі білім; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 8. ІІД ішкі бақылау тобының жетекші маманына (С-О-6). Функционалдық міндеттері: əр түрлі меншік түрлерін сақтауды қамтамасыз ету шарттарын сақтауды тексеру, ақша қаражаттары мен материалдық құндылықтарды ұрлау мен жетіспеушілігінің алдын алу жəне анықтау, қаржы-шаруашылық қызметте осы жəне басқа да теріс көріністерді тудыратын себептер мен жағдайларды жою бойынша ұсыныстар əзірлеу. Қолданыстағы заңнаманың сақталуын, ақша қаражатын мақсатты жəне тиімді пайдалануды қамтамасыз етуді бақылайды. Бухгалтерлік есепке алуда шаруашылық операциялардың ресімделуінің дұрыстығын жəне уақтылығын, қаржы-шаруашылық қызметінің нəтижелері туралы есептің нақтылығын анықтау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылым саласында жоғары, экономика жəне бизнес, немесе сервис облысында ортадан кейінгі білім, экономика жəне басқару саласында экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит салаларында (сала бойынша); аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 9. ІІД Ақпараттық-аналитикалық орталығы кеңсесінің жетекші маманына (негізгі қызметкердің болмауы кезеңіне, С-О-6). Функционалдық міндеттері: Кіріс жəне шығыс хат-хабар бойынша жұмысты жүргізу. Бұйрықтармен жұмысы үшін жауапкершілік, құпия жəне құпия емес бұйрықтарды уақытында тіркеу жəне тапсыру. Істерді мұрағатқа беру үшін дайындау жəне тапсыру. Номенклатуралық істерді əзірлеуге, олардың дұрыс ресімдеуіне бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында жоғары, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында, немесе əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес саласында, немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында жоғары білім, немесе ортадан кейінгі білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту, немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім), немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі), немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит салаларында (сала бойынша), немесе электроэнергетика саласында, немесе машина жасау технологиялары саласында, немесе көлікті құрамалау, пайдалану саласында; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 10. ІІД мемлекеттік тіл жəне ақпарат бөлімі баспасөз қызметі тобының жетекші маманына (С-О-6, 2 бірлік). Функционалдық міндеттері: Халықты құқықтық тəрбиелеу, құқық бұзушылықтардың алдын алу, ІІО қызметін насихаттау мəселелері бойынша бұқаралық ақпарат құралдары редакцияларымен, республикалық газеттер, журналдар, телеарналардың меншікті тілшілерімен өзара əрекеттестікті қамтамасыз етуді жүзеге асырады. Электрондық бұқаралық ақпарат құралдары, мемлекеттік органдардың ақпарат агенттіктері сайттарының, басшылар блогтарының күн сайынғы мониторингін жүргізуді жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: гуманитарлық ғылым саласында жоғары, немесе құқық саласында, немесе əлеуметтік ғылым саласында, экономика жəне бизнес (журналистика); немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі); аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 11. ІІД мемлекеттік тіл жəне ақпарат бөлімі тілдер жөніндегі тобының жетекші маманына (С-О-6, 2 бірлік). Функционалдық міндеттері: Аппарат қызметкерлері арасында мемлекеттік тілді оқытуды ұйымдастыруды жүзеге асырады. Мемлекеттік тілді дамыту топтарының қызметкерлерімен байланыс орнатады. Оқытушылардың сабақтарды өткізуін бақылайды, сондай-ақ олармен тығыз қарым-қатынас жасайды. Мемлекеттік тілдің дамыуын, іс жүргізуді тексереді жəне мекеме қызметкерлеріне əдістемелік көмек көрсетеді. Бұқаралық ақпарат құралдарына жариялау үшін материалдар мен мақалалар дайындайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында. Білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім), немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі) ортадан кейінгі білім рұқсат етіледі; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес айтылған лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 12.ІІД заң бөлімінің жетекші маманына (С-О-6, 3 бірлік). Функционалдық міндеттері: Заңды құқықтар мен мүдделерді қорғау бойынша сот отырыстарына қатысады, талап арыздарды кері шақыртуға, апелляциялық шағымдарға қарсылықтар дайындайды. Талап қою жұмысын жүзеге асырады, құқықтық жаппай білім беруді, ҚР қолданыстағы заңнамасын насихаттау мен түсіндіру жұмыстарын жүзеге асырады. Іс жүргізуді жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласында жоғары (заңтану, немесе құқық қорғау қызметі, немесе халықаралық құқық), немесе құқық саласында орта білімнен кейін; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес айтылған лауазымның қарымқатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 13. ІІД Тылдық қамтамасыз ету басқармасы мемлекеттік сатып алу тобының жетекші маманына (С-О-6). Функционалдық міндеттері: Мемлекеттік сатып алу бойынша құжаттарды уақытында дайындайды. Номенклатураны жəне бір жылға арналған сатып алу мөлшерін жоспарлайды. Облыстың ІІБ бөліністерінің бухгалтерлерінен мемлекеттік сатып алу бойынша есептерді жинап, жалпылауды жүзеге асырады. Конкурс жеңімпаздарының келісім-шарттардың міндеттемелерін орындауын бақылайды. Облыстың ІІД бөліністерінде мемлекеттік сатып алу бойынша жұмыстарды инспекциялайды. Орталық бухгалтериямен, басқа да мүдделі қызметтермен бірлесіп, келесі қаржы жылына арналған тауарлар, жұмыстар жəне қызметтердің қажеттіліктерін дайындайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында жоғары, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында, немесе əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес саласында, немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында жоғары білім, немесе ортадан кейінгі білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту, немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім), немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі), немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит салаларында (сала бойынша), немесе электроэнергетика саласында, немесе машина жасау технологиялары саласында, немесе көлікті құрамалау, пайдалану саласында; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес айтылған лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 14. ІІД Тылдық қамтамасыз ету басқармасы ғимараттарды жəне құрылыстарды пайдалану тобының жетекші маманына (С-О-4). Функционалдық міндеттері: Орталық бухгалтериямен бірлесіп жеткізушілермен коммуналдық қызметтерге келісім-шарттар жасау. Жылыту желілерін, жылуды пайдаланушы жəне ғимараттар мен құрылыстардың қазандық жабдықтарын жылыту маусымына уақытында дайындау. Ғимараттар мен құрылыстарды жылыту маусымына дайындау бойынша есептерді жүзеге асыру, жинау жəне жалпылау. Ғимараттар мен құрылыстарды салу жəне жөндеу жөніндегі жұмысты, қызмет көрсететін жұмысшылардың жұмысын бақылау, шаруашылық тауарлар мен тауарлық-материалдық құндылықтарды бөлу мен беруді жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: техникалық ғылым жəне технологиялық саласында жоғары, құрылыс саласында орта білімнен кейін жəне коммунналдық шаруашылық немесе (ғимараттармен құрылыстарды салу жəне жөндеу); аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес айтылған лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 15.ІІД Тылдық қамтамасыз ету басқармасы кеңсесінің жетекші маманына (негізгі қызметкердің болмауы кезеңіне, С-О-6). Функционалдық міндеттері: Кіріс жəне шығыс хат-хабар бойынша жұмысты жүргізу. Бұйрықтармен жұмысы үшін жауапкершілік, құпия жəне құпия емес бұйрықтарды уақытында тіркеу жəне тапсыру. Істерді мұрағатқа беру үшін дайындау жəне тапсыру. Номенклатуралық істерді əзірлеуге, олардың дұрыс ресімдеуіне бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында жоғары, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында, немесе əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес саласында, немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында жоғары білім, немесе ортадан кейінгі білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту, немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім), немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі), немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит салаларында (сала бойынша), немесе электроэнергетика саласында, немесе машина жасау технологиялары саласында, немесе көлікті құрамалау, пайдалану саласында; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 16. Петропавл қаласы ІІБ көші-қон полициясы бөлімінің жетекші маманына (С-R-5). Функционалдық міндеттері: азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеуді жүзеге асыру; азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу мəселелері бойынша жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау; азаматтарды құжаттандыру жəне мəселелері бойынша есептер жəне талдау ақпараттарын дайындау; бұқаралық ақпарат құралдарында түсіндірме жұмыстарын жүргізу, іс жүргізу, анықтама даярлау жəне өзге де азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу мəселелері анықтамалық ақпараттық аналитикалық материалдар дайындау. Компьютерде жұмыс істей білуі. Мемлекеттік тілді білу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында жоғары, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында, немесе əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес саласында, немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында жоғары білім, немесе ортадан кейінгі білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту, немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім), немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі), немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит салаларында (сала бойынша), немесе электроэнергетика саласында, немесе машина жасау технологиялары саласында, немесе көлікті құрамалау, пайдалану саласында; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 17. Петропавл қаласы ІІБ қаржымен қамтамасыз ету бөлімінің жетекші маманына (С-R-5). Функционалдық міндеттері: Есеп беру үшін бухгалтерлік құжаттаманы өңдеу, құжаттардың уақтылы жəне дұрыс ресімделуіне бақылауды жүзеге асыру.Активтердің, аз құнды жəне тез тозатын мүліктің жəне басқа да материалдық құндылықтардың сақталуына бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылым саласында жоғары, экономика жəне бизнес, немесе сервис облысында ортадан кейінгі білім, экономика жəне басқару саласында экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит салаларында (сала бойынша); аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес айтылған лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 18. Петропавл қаласы ІІБ мемлекеттік тіл жəне ақпарат тобының жетекші маманы(С-R-5). Функционалдық міндеттері: аппарат қызметкерлері арасында мемлекеттік тілді оқытуды ұйымдастыруды жүзеге асырады. Мемлекеттік тілді дамыту тобының қызметкерлерімен байланыс орнатады. Оқытушылардың сабақтарды өткізуін бақылайды, сондай-ақ олармен тығыз қарым-қатынас орнатады. Мемлекеттік тілді дамытуды, іс жүргізуді тексеруді жүзеге асырады жəне мекеме қызметкерлеріне əдістемелік көмек көрсетеді. Бұқаралық ақпарат құралдарына жариялау үшін материалдар мен мақалалар дайындайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында жоғары, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында, немесе ортадан кейінгі білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту, немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім), немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі), немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 19. Петропавл қаласы ІІБ заң тобының жетекші маманына (С-R-5). Функционалдық міндеттері: Заңды құқықтар мен мүдделерді қорғау бойынша сот отырыстарына қатысады, талап арыздарды кері шақыртуға, апелляциялық шағымдарға қарсылықтар дайындайды. Талап қою жұмысын жүзеге асырады, құқықтық жаппай білім беруді, ҚР қолданыстағы заңнамасын насихаттау мен түсіндіру жұмыстарын жүзеге асырады. Іс жүргізуді жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында жоғары, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында, немесе əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес саласында, немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында жоғары білім, немесе ортадан кейінгі білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту, немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім), немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі), немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит салаларында (сала бойынша), немесе электроэнергетика саласында, немесе машина жасау технологиялары саласында, немесе көлікті құрамалау, пайдалану саласында; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 20. Есіл ауданы ішкі істер бөлімі кеңсесінің жетекші маманына (С–R-5). Функционалдық міндеттері: Кіріс жəне шығыс хат-хабар бойынша жұмысты жүргізу. Бұйрықтармен жұмысқа жауапты, құжаттаманы мақсаты бойынша уақытында тіркеу жəне тапсыру. Істерді мұрағатқа беру үшін дайындау жəне тапсыру. Номенклатуралық істерді əзірлеуге, олардың дұрыс ресімделуіне бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында жоғары, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында, немесе əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес саласында, немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында жоғары білім, немесе ортадан кейінгі білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту, немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім), немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі), немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит салаларында (сала бойынша), немесе электроэнергетика саласында, немесе машина жасау технологиялары саласында, немесе көлікті құрамалау, пайдалану саласында; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 21. Жамбыл ауданы ішкі істер бөлімі кеңсесінің жетекші маманына (С–R-5). Функционалдық міндеттері: Кіріс жəне шығыс хат-хабар бойынша жұмысты жүргізу. Бұйрықтармен жұмысқа жауапты, құжаттаманы мақсаты бойынша уақытында тіркеу жəне тапсыру. Істерді мұрағатқа беру үшін дайындау жəне тапсыру. Номенклатуралық істерді əзірлеуге, олардың дұрыс ресімделуіне бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында жоғары, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында, немесе əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес саласында, немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында жоғары білім, немесе ортадан кейінгі білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту, немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім), немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі), немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит салаларында (сала бойынша), немесе электроэнергетика саласында, немесе машина жасау

технологиялары саласында, немесе көлікті құрамалау, пайдалану саласында; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 22. Қызылжар ауданы ішкі істер бөлімі кеңсесінің жетекші маманына (С–R-5). Функционалдық міндеттері: Кіріс жəне шығыс хат-хабар бойынша жұмысты жүргізу. Бұйрықтармен жұмысқа жауапты, құжаттаманы мақсаты бойынша уақытында тіркеу жəне тапсыру. Істерді мұрағатқа беру үшін дайындау жəне тапсыру. Номенклатуралық істерді əзірлеуге, олардың дұрыс ресімделуіне бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында жоғары, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында, немесе əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес саласында, немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында жоғары білім, немесе ортадан кейінгі білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту, немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім), немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі), немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит салаларында (сала бойынша), немесе электроэнергетика саласында, немесе машина жасау технологиялары саласында, немесе көлікті құрамалау, пайдалану саласында; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. 23. Уəлиханов ауданы ІІБ көші-қон полициясы тобының жетекші маманы (негізгі қызметкердің болмауы кезеңіне, С-R-5). Функционалдық міндеттері: Қазақстан Республикасының азаматтарын құжаттандыруды жүзеге асыру; орындарға шығып, азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу мəселелері бойынша заңнаманың сақталуына тексеріс жүргізу, азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу мəселелері бойынша азаматтардың арыздары мен шағымдарын қарау, аудандық (қалалық) ішкі істер органдарының азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу аясындағы жұмысына ұйымдастырушылық-бақылау функцияларын жүзеге асыру, құжаттандыру жəне тіркеуге ұсынылатын азаматтардың құжаттарын қарау, анықтамалық жəне азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу мəселелері бойынша өзге де ақпараттық талдау материалдарын дайындау;азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу мəселелері бойынша бұқаралық ақпарат құралдарында түсіндіру жұмыстарын дайындау; азаматтарды құжаттандыру жəне тіркеу мəселелері бойынша талдау ақпараттары мен есептерді дайындау, бөлімде іс жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білім саласында жоғары, немесе гуманитарлық ғылым саласында, немесе құқық саласында, немесе əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес саласында, немесе техникалық ғылым жəне технологиялар саласында жоғары білім, немесе ортадан кейінгі білім саласында (мектепке дейінгі тəрбие жəне оқыту, немесе бастауыш білім немесе негізгі орта білім), немесе құқық саласында (құқықтану немесе құқық қорғау қызметі), немесе сервис, экономика жəне басқару саласында (іс жүргізу жəне мұрағат жүргізу (салалар бойынша), экономика (салалар бойынша), немесе қаржы (салалар бойынша), немесе есеп жəне аудит салаларында (сала бойынша), немесе электроэнергетика саласында, немесе машина жасау технологиялары саласында, немесе көлікті құрамалау, пайдалану саласында; аталған лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес көрсетілген лауазымның қарым-қатынастарын реттейтін заңды жəне нормативтік-құқықтық актілерін білу. Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Батыс Қазақстан облысының Ішкі істер департаменті, 090000, Орал қаласы, Пугачев көшесі, 45, анықтама үшін телефондар 8 (7112) 98-41-42, 98-42-79 бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1.ІІД бастығының кеңесшісіне (С-0-4). Функционалдықміндеттері: ІІД басшылығына ішкі істер органдарының қызметін ұйымдастыруда практикалық көмек береді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары (құқық: юриспруденция, құқыққорғау қызметі, халықаралық құқық), Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, ІІО қатарындағы практикалық қызмет өтілі 25 жылдан, соның ішінде басшылық лауазымдарда практикалық еңбек өтілі 20 жылдан кемемес, ІІО-ларында жедел қызметте, тергеу бөліністерінде тəжірибелік жұмыс өтілі болуы тиіс, компьютерде жұмыс істей білу, мемлекеттік тілді білу. 2. ІІД Құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімінің басшысына (С-О-4). Функционалдық міндеттері: Құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімінің қызметін ұйымдастыру, Ішкі істер департаментінің барлық құжат айналымын қадағалау. Жеке сұрақтары бойынша ІІД бастығының азаматтар мен қызметкерлерді қабылдауын ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары (құқық: юриспруденция, құқыққорғау қызметі; əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес: мемлекеттік жəне жергілікті басқару, мұрағаттану, құжаттану жəне құжаттамалық қамтамасыз ету; қызмет көрсету: əлеуметтік жұмыс, кітапханалық іс), Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, ІІО қатарындағы практикалық қызмет өтілі 20 жылдан кем емес, компьютерде жұмыс істей білу, мемлекеттік тілді білу, іс жүргізумен байланысты саладағы еңбек өтілінің болғаны құптарлық. 3. ІІД мемлекеттік тіл жəне ақпарат бөлімінің басшысына – ІІД бастығының баспасөзхатшысына (С-О-4). Функционалдық міндеттері: БҚО ІІД-нің бұқаралық ақпарат құралдарымен өзара қарымқатынас жасасуын қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары (құқық: юриспруденция, халықаралық құқық, құқыққорғау қызметі; білім: қазақ тілі мен əдебиеті, орыс тілі мен əдебиеті, өнер: операторлық өнер; əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес: əлеуметтану, саясаттану, журналистика, қоғаммен байланыс, халықаралық журналистика.), Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, журналистика саласында тəжірибелік жұмыс өтілі болуы, компьютерде жұмыс істей білу. 4. ІІД мемлекеттік тіл жəне ақпарат бөлімінің жетекші маманына (баспасөз қызметі бойынша, С-О-6). Функционалдық міндеттері: ІІД-нің бұқаралық ақпарат құралдарымен байланысын орналастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта (құқық: юриспруденция, халықаралық құқық, құқық қорғау қызметі жəне білім: қазақ тілі мен əдебиеті, орыс тілі мен əдебиеті, өнер: операторлық өнер; əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес: əлеуметтану, саясаттану, журналистика, қоғаммен байланыс, халықаралық журналистика.), Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу. 5. ІІД мемлекеттік тіл жəне ақпарат бөлімінің жетекші маманына (мемлекеттік тілді дамыту жұмысы бойынша, С-О-6). Функционалдық міндеттері: ІІД бойынша мемлекеттік тілді дамыту жұмыстарын ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта (құқық: юриспруденция, халықаралық құқық, құқыққорғау қызметі жəне білім: қазақ тілі мен əдебиеті, орыс тілі мен əдебиеті, қазақ тілді емес мектептердегі қазақ тілі мен əдебиеті, орыс тілді емес мектептердегі орыс тілі мен əдебиеті; гуманитарлық ғылымдар: аударма ісі.), Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу. 6. ІІД заң тобының жетекші маманына (С-О-6). Функционалдық міндеттері: Департаменттің қызметіндегі заңдылықтың сақталуын жəне оның құқықтық мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта (құқық: юриспруденция, құқыққорғау қызметі, халықаралық құқық),Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу, мемлекеттік тілді білу. 7. ІІД медициналық тобының жетекші маманы – дəрігеріне (С-О-6). Функционалдық міндеттері: санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау жұмысын бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары (денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамту (медицина), Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу, мемлекеттік тілді білу. 8. ІІД құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімінің жетекші маманына (С-О-6, 3 бірлік). Функционалдық міндеттері: ІІД-нің құжат айналымын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта (құқық: юриспруденция, құқыққорғау қызметі; əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес: мемлекеттік жəне жергілікті басқару, мұрағаттану, құжаттану жəне құжаттамалық қамтамасыз ету; қызмет көрсету: əлеуметтік жұмыс, кітапханалық іс), Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу, мемлекеттік тілді білу, іс жүргізумен байланысты саладағы еңбек өтілінің болғаны құптарлық. 9. ІІД Тылдық қамтамасыз ету басқармасы мемлекеттік сатып алу жөніндегі тобының жетекші маманына (С-О-6). Функционалдық міндеттері: ІІД-нің мемлекеттік сатып алу бойынша жұмыстарын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта (құқық: юриспруденция, құқыққорғау қызметі; əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес: экономика, менеджмент, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, маркетинг, еңбекті ұйымдастыру жəне қалыпқа келтіру; жаратылыстану ғылымдары: механика; техникалық ғылымдар жəне технология: автоматтандыру жəне басқару, машинажасау, көлік, көлік техникасы жəне технология, жылу энергетикасы, электр энергетикасы, құрылыс, көлік құрылысы.), Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу. 10. ІІД Тылдық қамтамасыз ету басқармасы ғимараттар мен құрылыстарды пайдалану тобының жетекші маманына (С-О-6). Функционалдық міндеттері: ІІД-нің тауарлық-материалдық құндылықтарының жұмсалуын бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта (құқық: юриспруденция, құқыққорғау қызметі; əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес: экономика, менеджмент, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, маркетинг, еңбекті ұйымдастыру жəне қалыпқа келтіру; жаратылыстану ғылымдары: механика; техникалық ғылымдар жəне технология: автоматтандыру жəне басқару, машинажасау, көлік, көлік техникасы жəне технология, жылу энергетикасы, электр энергетикасы, құрылыс, көлік құрылысы.),ҚазақстанРеспубликасыныңЗаңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу. 11. Қаржымен қамтамасыз ету басқармасының бухгалтерлік есеп жəне есеп беру бөлімінің (орталықтандырылған бухгалтерия) жетекші маманына (С-О-6, 3 бірлік). Функционалдық міндеттері: ІІД-нің бухгалтерлік есептерін жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта (əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес: экономика, есеп жəне аудит, қаржы, статистика), ҚазақстанРеспубликасы ныңЗаңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу, бухгалтерлікесепті, анализдіжəнеаудиттіигеру, мемлекеттік тілді білу. 12. Қаржымен қамтамасыз ету басқармасының бухгалтерлік есеп жəне есеп беру бөлімінің (орталықтандырылған бухгалтерия) жетекші маманына (негізгі қызметкердің бала күтімі демалысы кезінде, С-О-6, 2 бірлік). Функционалдық міндеттері: ІІД-нің бухгалтерлік есептерін жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта (əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес: экономика, есеп жəне аудит, қаржы, статистика), ҚазақстанРеспубликасы ныңЗаңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу, бухгалтерлікесепті, анализдіжəнеаудиттіигеру, мемлекеттік тілді білу. 13. Орал қаласының Ішкі істер басқармасы заң тобының жетекші маманына (С-R-5). Функционалдық міндеттері: департаменттің қызметіндегі заңдылықтың сақталуын қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта (құқық: юриспруденция, құқыққорғау қызметі, халықаралық құқық),Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу, мемлекеттік тілді білу. 14. Бөрлі ауданының ішкі істер бөлімі мемлекеттік тіл жəне ақпарат тобының жетекші маманына (мемлекеттік тілді дамыту бағыты бойынша,(С-R-5). Функционалдық міндеттері: бөлімде мемлекеттік тілді дамыту жұмыстарын ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта (құқық: юриспруденция, халықаралық құқық, құқыққорғау қызметі жəне білім: қазақ тілі мен əдебиеті, орыс тілі мен əдебиеті, қазақ тілді емес мектептердегі қазақ тілі мен əдебиеті, орыс тілді емес мектептердегі орыс тілі мен əдебиеті; гуманитарлық ғылымдар: аударма ісі.), Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу. 15. Сырым, Жəнібек, Тасқала, Казталов ауданының ішкі істер бөлімі қаржымен қамтамасыз ету тобының жетекші маманы- жетекші бухгалтеріне (С-R-5, 4 бірлік). Функционалдық міндеттері: Бөлімнің қаржылық жəне іс-қағаздар жүргізу қызметін ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта білім (əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес: экономика, есепжəне аудит, қаржы, статистика), Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу, бухгалтерлік есепті, анализді жəне аудитті игеру, мемлекеттік тілді білу, іс жүргізумен байланысты саладағы еңбек өтілінің болғаны құптарлық. 16. Теректі ауданының ішкі істер бөлімі қаржымен қамтамасыз ету тобының жетекші маманы- жетекші бухгалтеріне (негізгі қызметкердің бала күтімі демалысы кезінде, С-R-5). Функционалдық міндеттері: Бөлімнің қаржылық жəне іс-қағаздар жүргізу қызметін ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта білім (əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес: экономика, есепжəне аудит, қаржы, статистика), Қазақстан Республикасының Заңдарын білу, компьютерде жұмыс істей білу, бухгалтерлік есепті, анализді жəне аудитті игеру, мемлекеттік тілді білу, іс жүргізумен байланысты саладағы еңбек өтілінің болғаны құптарлық. 17. Теректі ауданы ішкі істер бөлімі Ақжайық полиция бөлімі кеңсесінің жетекші маманына (негізгі қызметкердің бала күтімі демалысы кезінде, С-R-5). Функционалдық міндеттері: кіріс жəне шығыс хат-хабарларды тіркеу, жалпы іс жүргізуді бақылау, ұйымдастыру, іс қағаздардың толықтай тапсырылуын тексеру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе арнаулы орта (əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес, гуманитарлық ғылымдар, білім, құқық, ауыл шаруашылық ғылымдары, техникалық ғылымдар жəне технология). Компьютерде жұмыс істей білу, мемлекеттік тілді білу, іс жүргізумен байланысты саладағы еңбек өтілі болуы құптарлық. XII. Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі Құрылыс жəне тұрғын үйкоммуналдық шаруашылық істері комитеті, 010000, Астана қаласы, Есілдің сол жағалауы, Орынбор көшесі, 8-үй, «Министрліктер үйі» ғимараты, 10-кіреберіс, анықтама үшін телефон: (87172) 74-27-10, е-mail: E.Rysakova@minregion.gov.kz, бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға қатысуға конкурс жариялайды: 1.Жобалық жұмыстар басқармасының бас сарапшысы, санаты С-4, уақытша, 2014 жылғы 14 мамырға дейін негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезінде. Функционалдық міндеттері: Мемлекеттік инвестициялар есебінен толық немесе ішінара қаржыланатын жəне Комитет бекітетін құрылыс объектілері мен кешендерінің техникалықэкономикалық негіздемелері мен жобаларын қарауға қатысу, жобалау барысын бақылауды жүзеге асыру, техникалық-экономикалық негіздемелер мен жобаларға мемлекеттік сараптама жүргізу мəселелері бойынша əдіснамалық көмек, ақпараттық жəне консультативтік қолдау көрсетуді, жобалық құжаттаманың сапасына жəне жобалау ұйымдарының қызметіне мониторинг жүргізуді ұйымдастыру. Жобалау саласында нормативтік-құқықтық актілер, нормативтіктехникалық құжаттарды əзірлеуге, келісуге қатысу. Үлгі жобаларын əзірлеу, бекіту жəне мүдделі мемлекеттік органдарға тапсыруды ұйымдастыру; Үлгі жобалау құжаттамаларының қорын əзірлеу мен енгізуге қатысу жəне ұйымдастыру, үлгі жобаларды əзірлеу бойынша мемлекеттік сатып алу (қызмет) жұмыстарын жүргізу, бюджеттік өтінімдерді, министрліктің стратегиялық, операциялық жоспарларының тиісті бөлімдерін дайындауды ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары, мамандығы бойынша: Құрылыс немесе Құрылыс материалдары, бұйымдары жəне құрастырмалары өндірісі немесе Сəулет немесе Экономика; «Қазақстан Республикасындағы сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі туралы», «Тұрғын үй қатынастары туралы» ҚР Заңдарын, Салық кодексін, Бюджет кодексін білу; дербес компьютермен жұмыс істей білуі. 2.Сумен жабдықтау жəне су бұру басқармасының бас сарапшысы, санаты С-4. Функционалдық міндеттері: Сумен жабдықтау мен су бұру жүйелерін дамыту бойынша бюджеттік инвестициялық жобаларды жоспарлау, ауыз сумен жабдықтаудың баламасыз көздері болып табылатын аса маңызды топтық жəне оқшау сумен жабдықтау жүйелерінен ауыз су беру жөніндегі қызметтердің құнын субсидиялау. Жергілікті атқарушы органдармен нысаналы трансферттер бойынша келісімдер жобасын дайындау. Бюджеттік инвестициялық жобалардың жəне бюджеттік инвестициялардың іске асырылуын бағалау жəне мониторинг жүргізу. Жергілікті атқарушы органдардың бюджеттік инвестициялық жобаларына талдау жəне олардың одан əрі іске асырылуына, сондай-ақ, сумен жабдықтау жəне су бұру инженерлік желілер мен су бұру құрылғыларының жай-күйі бөлігінде коммуналдық қызметті дамыту бойынша жергілікті атқарушы органдардың қызметіне мониторинг жəне талдау жүргізу. Елді мекендерді сумен жабдықтау жəне су бұру саласындағы табиғи монополиялар субъектілерінің инвестициялық жобаларын келісуге, жетекшілік ететін салада əдіснамалық қамтамасыз етуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары, мамандығы бойынша: Құрылыс немесе Құрылыс материалдары, бұйымдары жəне құрастырмалары өндірісі немесе Сəулет немесе Жылу энергетикасы немесе Электр энергетикасы немесе Су ресурстары жəне суды пайдалану немесе Кадастр немесе Бағалау немесе Мұнайгаз ісі немесе Экономика немесе Заңгер немесе Халықаралық құқық немесе Мемлекеттік жəне жергілікті басқару; «Қазақстан Республикасындағы сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі туралы», «Тұрғын үй қатынастары туралы» ҚР Заңдарын, Су кодексін білуі; дербес компьютермен жұмыс істей білуі. 3. Техникалық реттеу жəне нормалау басқармасының бас сарапшысы санаты С-4. Функционалдық міндеттері: Сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс саласындағы нормативтік-техникалық құжаттарды əзірлеу бөлігінде республикалық бюджеттік бағдарламалар барысындағы бюджеттік өтінімдерді жəне тақырыптық жоспарларды қалыптастыру; техникалық реттеу жүйелерін реформалау, еуропалық нормалар мен стандарттарға сəйкестендірілген нормативтік-техникалық құжаттар мəселелері бойынша нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге; жаңа құрылыс нормаларын, еуропалық нормаларға сəйкестендіру бойынша жұмыстар үшін құрылыс саласында кадрларды дайындау жəне біліктіліктерін арттыру жұмыстарын ұйымдастыру; Қазақстан Республикасының техникалық регламенттері жобаларының, сондай-ақ ЕурАзЭҚ жəне Кеден одағы шеңберінде əзірленудегі жобаларды қарау жəне əзірлеуге қатысу; жобалық жəне техникалық шешімдерді, жобалауға арналған арнайы техникалық тəртіптерді, сонадай ұйымдар стандарттарының жобаларын қарау; Комитеттің Ғылыми-техникалық кеңесінде қарау үшін нормативтік-техникалық құжаттарды бекіту бойынша материалдар дайындау; техникалық кеңестер, семинарлар мен конференциялар, дөңгелек үстелдер өткізуді ұйымдастыру жəне қатысу; Қазақстан Республикасы аумағындағы жаңа құрылыс нормаларын, ұқсас еврокодтарды қолдануда ақпараттар дайындау жəне мониторинг жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары, мамандығы бойынша: Құрылыс немесе сəулет немесе құрылыс материалдары, бұйымдары жəне құрастырмалары өндірісі немесе стандарттау, сертификаттау жəне метрология немесе Жылу энергетикасы немесе электр энергетикасы немесе су ресурстары жəне суды пайдалану немесе Экономика немесе қаржы немесе Заңтану немесе көлік құрылысы немесе көлік, көлік техникасы жəне технологиялары; «Қазақстан Республикасындағы сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс қызметі туралы», «Тұрғын үй қатынастары туралы» ҚР Заңдарын білу, функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті өзге де міндетті білімінің болуы. Дербес компьютермен жұмыс істей білуі.

4. Қаржы, бухгалтерлік есеп жəне п к қ м ының пшы ы н ы қы ш жы ы қы к й кк йнн қы м к ң к м йын м ы ык н Ф нкци н ық м н К м ю ж м ы ы ш ы ж мы ыж ым м м ы м ы ы м м ы ы ж мы ыж ым м м ы ыж ы ы ш ж мы ым ы К м ж ы м ы ы ы ш ы ж мы ыж ым м м ы ж ы ы ы К м мш м ы ы ш ы ж мы ы ж ы м м м ы м ым ы М м ы ш ы ы ы м ы м ш ы м ым ы ыж ыж ю ы ш ы ы ыК м шы ы ы Б м ы м ы ш ы ым ы мш м ы Б м ж м ш ж ы ы К нк қ қ ы шы қ йы ын п Ж ы м м ыы ы ш Қ жы м Е ж м Э м м М м ж ж Қ ы ы ы ы ыж ы ы ым ы Т ы ы ы ы Қ ы С ы Бю ж Қ жы ы жы ы ы ж ю ж м ы шы ы ы ы ж мы ы ы ы ыҚ м ы м ю м м W E O ж мы Т ын й қ ы ы ы қ м ының пшы ы н ы С Ф нкци н ық м н Қ ж м ы м ыш ю ж ж ы м ж Ж мы м м ы ы ш ш ы ы ы Қ ж м ы Ж мы м Б ы ы мы м ыш ы ы ы ж ы м ы ы Ү ы ы Қ ы ы м м м ы м ы ж м ж ы ж ы ы ж ж ж м ы ы ы ы ж м ы ы М К м ж Б м ым ы ы м ы ф м ш ы ы ы м ж м м ш м ы ш ж ы м ы ы ы ым ы М м м м ыж К нк қ қ ы шы қ йы ын п Ж ы м м ы ы ы ш Қ ы ы м Қ ы ы м ы ым ы ж ы м ы м С м К ы ы ы м К ыж ы м Э м м Қ жы м К м Б м м М м ж ж Қ ы ы ы ы ыж ы ы ым ы Т ы ы ы ы Қ ы С ы Бю ж Н м ы ы ы ш ж мы ы ы ы ы ж ю ж м ж К м ю м ж мы Қ қ нР п ик ы Өң к м мини Қ ы ы ж н ын й к мм н ық ш шы ық к ми нң А м ы ы ы йынш м м к к қ ы ы қы ж н иц н и п м н ММ Т ық нқ Ш нк к ш нық м ф н ы м м к к к мш к ым к нк ж и й ы К ж н к мш к қ қық ық ж мы мнң шы ы С О к Ф нкци н ық м н Б м ж мы ы ж ы шы ы ж Қ ю ы ы ы ы ы ж ж ы ы ы ш ы ы ы ы ыш шм м ж ы м ы ы ы м м ы м м ым м ы ы ш ж мы ы м м ы мш ы м ым ы ж м м м м м м ы м м ым м м ым м ы ыш ы ы ым ы ы ы ы м ы ым ы Б шы ы ы ы м ы ы ш ш ы ф ы ж ы мш ы шы ы ы м ы ы ж ы м ы м ы ы ы м ы ж ы ы ы К нк қ қ ы шы қ йы ын п Ж ым м ыы ы ш Ж мы ы м м ым жы м м ы ы ы ым ы ф ы ы ы ы ж мы жы м м ж ы ы ы м ы ы ш Қ ы ы П ж ы ы м ым ы м м ы ы м ш ж ы ы ы Ш ж ы м ым м м ы ы ш ы ы ы ым ж ы Қ ы ы К ы Қ ы ы Қ ы ы П ы Қ ы ы П м ж ы ы ы м ы Қ ы ы Ү м ы К ы ы Қ ы ы М м ы м ы Сы ж м ы ы ы Ə мш м ы Ж ж ы ы ш ы ы ы ы ы ым ы м м ы ы ы ы ы Қ ы ы м ы ы Қ С ы ы м м ж ы ы ы О ы ы ым ы ш ф ы м ы ш ж м м ы Лиц н и ж н мнң м м ны С О к Ф нкци н ық м н Л ш ы ж м м ы ы ж мы м м ы ы ы м ы ы ы ыж ы ы ым ы ыж ы ы ш ы ж ы ж ымш м С ы ы ыж ы ы ым м ж ы м ы ж м м ы ы ы м ым ж ж ыж ж ы ы м ы ш К нк қ қ ы шы қ йы ын п Ж ы м м ы ы ы ш Қ ы ы С м жы м м мм ым ж мм м Қ ы ы м Қ ы ы м ы ым ы ж ы м ы м С м м К ы ы ы м Г ы ы ы ж м ым м ы ы ы ш ы ы ы ым ы ф ы ы ы жы м м ж мы ы Қ ы ы К ы Қ ы ы Қ ы ы П ы Қ ы ы П м ж ы ы ы м ы Қ ы ы Ү м ы К ы ы Қ ы ы М м ы м ы Сы ж м ы ы ы Ə мш м ы Ж ж ы ы ш ы ы ы ы ы ым ы м м ы ы ы ы ы Қ ы ы м ы ы Қ С ы ы м м ж ы ы ы О ы ы ым ы ш ф ы м ы ш ж м м ы М м к к қ ы ы ин п кци ы мнң м м ны С О к Ф нкци н ық м н Қ ы ы м ы ы м ы м м ы ы ы ы ж ы ы ы ж ж ы ы ж ж ы ы ы ж ы ы ы ж м ш м ж ы ы ы ы ж ж ж ы ы ы ы ы ы ы ш ы ы м ы ым ы м ы шы м ж ы ы ж ж мы ы ж м м ы м ы ы ж мы ы ы ы ы м ж ж мы ы ж ы ы ы ы ж ы ж ы ы ы ы ыж ы ы ы ж ю м ы шы ы ж ы ж ж ым ы ы ыш К нк қ қ ы шы қ йы ын п Ж ы м м ы ы ы ш Қ ы ы С м жы м м мм ым ж мм м Қ ы ы м Қ ы ы м ы ым ы ж ы м ы м С м м К ы ы ы м Г ы ы ы ж м ым м ы ы ы ш ы ы ы ым ы ф ы ы ы жы м м ж мы ы Қ ы ы К ы Қ ы ы Қ ы ы П ы Қ ы ы П м ж ы ы ы м ы Қ ы ы Ү м ы К ы ы Қ ы ы М м ы м ы Сы ж м ы ы ы Ə мш м ы Ж ж ы ы ш ы ы ы ы ы ым ы м м ы ы ы ы ы Қ ы ы м ы ы Қ С ы ы м м ж ы ы ы О ы ы ым ы ш ф ы м ы ш ж м м ы Қ қ н P п ик ы Өң к м мини Қ ы ы ж н ын й к мм н ық ш шы ық к ми нңҚ н й ы ы йынш м м к к к ы ы қы ж н иц н и п м н ММ Қ н йқ ы Ə Ф и ң ы ы ф ңық м ф н ы м м к к к мш к ым к нк ж и й ы Лиц н и ж н мнң шы ы С О к Ф нкци н ық м н Б м ж мы ы ым ы ы ж мы м м ы ы ы м ш ы ж м м ы С ы ы ыж ы ы ым м ж ы м ы ж м м ы ы ы Л ж м м ы ж ыж ж ы ы м ы ш Б ы ш ы ж ы ж ымш м Л ы ж ы ж м ы ым ы Ж ж ы ы ыж ы Л м м ы ж мы ж П ы ы ы ым ы ж ж Қ ы ы м ы ы м ы ы ы ы ш ы ж м м ы м ы ы ж мы ы ж ы ш ы С ы ы ыж ы ы ы м ы м ы ш ж ж ы ы ш ы ы ы ы ым ы С ы ы ым ы м ы ы м ж ы ш ж мы ым ы Қ ш Қ ы ы м ы м ш ш К нк қ қ ы шы қ йы ын п Ж ы м м ы ы ы ш Қ ы ы м Қ ы ы м ы ым ы ж ы м ы м С м К ы ы ы м Г ы ы ы ж м м м ыы ы ш м м ым жы м м м ы ы ы ым ы ф ы ы ы ы жы м м ж мы ж м Қ ы м ы м ы м ы ы Қ С ы ы м м ж ы ы ы ы ы ым ы м м ы ы ы ы ы Қ ы ы м ы ы М м к к қ ы ы ин п кци мнң м м ны С О к Ф нкци н ық м н Қ ы ы м ы ы м ы м м ы ы ы ы ж ы ы ы ж ж ы ы ж ж ы ы ы ж ы ы ы ж м ш м ж ы ы ы ы ж ж ж ж ы ы ж ы ж мм ы м ы ы ж мы ы ы ы ы м ж ж мы ы ж ы ы ы ы ы ж м ы ы ыж ы ы ы ж ю м ы шы ы ж ы ж ж ым ы ы ыш ы ы ы м ы ш ыж ж ы ш ы ы ы ж ы шы ы ы м ы ы ы ы ы Қ ы ы м ы ы ш м шш К нк қ қ ы шы қ йы ын п Ж ы м м ы ы ы ш Қ ы ы м Қ ы ы м ы ым ы ж ы м ы м С м К ы ы ы м Г ы ы ы ж м м м ы ы ы ш м м ым жы м м м ы ы ы ым ы ф ы ы ы ы жы м м ж мы ж м Қ ы м ы м ы м ы ы Қ С ы ы м м ж ы ы ы ы ы ым ы м м ы ы ы ы ы Қ ы ы м ы ы X Қ қ н п ик ының Ə мини А н қ ының Ə п м н ин к А н қ ы Ж ң ң ы ы № Э к н ық м к н ж йы A @m қп ық ф н ф к м м к к к мш к ым ын н к нк ж и й ы А н қ ыƏ п м н н ң қ жы ш шы ық мнң шы ы пш CО н ы к Ф нкци н ық м н м ым ым ы ж шы ы ж м жы ш шы ы ы м ж ж ым ы ы ж ы ы ы ы ж ж ы м ы ы ыж ы ыы ы ыж ы ы ю ж жы ы ы ю ж ж ф ы ы ш жы ы м ж м ы ж мм ыш шы ы ы м м мш ы ш ж ы м ы ж ы ж ыы ы ж ы ы ж ы ы ы ж ж ы К нк қ қ ы шы қ йы ын п Ə м ы ым м ж м жы ж ы ыж ы м Ж мы ж ы ы м м ым жы м м ы ы ы ым ы ф ы ы ы ы ж мы жы м м ж ы ы ы м ы ы ш Қ ы ы П ж ы ы м ым ы м м ы ы м ш ж ы ы ы Ш ж ы м ым м м ы ы ш ы ы ы ым ж ы А ым ы ы м м ы ы ы ы Қ ы ы м ы м ы Қ К ы Қ Қ ы ы П ы Қ ы ы П м ж ы ы ы м ы Қ ы ы Ү м ы К ы ы Қ М м ым ы Сы ж м ы ы ы Ə мш м ы Ж ж ы ы ш ы Қ Ə ы ы ы Қ С ы ы м м ж ы ы ы Қ М м ы ы Қ М м ж ы ы ф ы м ы ш ж м м м А н қ ыƏ п м н н ң қ жы ш шы ық мнң м м ны CО н ы к Ф нкци н ық м н ш ы ы ш шы ы ы ы ыж ы ж ы ы ыы ж ж ы м ы ы ыж ы ы ы ы ыж ы м ы ж ы ж ы ы ыж ы ы ж ы ж ы ж м м м м ю ж м ы ы мш ы ы жы ы ы ю ж ы ж мы ы ж ы ю ж жы ы ы ю ж ж ф ы ы ш жы ы м ж м ы ж м м м м м ы ж м ы ы ым м ы ы ж ж м ы ж ж ы м ы шы ы ыж Қ Ə м Э м ж жы м ы м ы ы ы м ы ы К нк қ қ ы шы қ йы ын п Ə м ы ым м ж м жы ж ы ыж ы м М м ым жы м м м ы ы ы ым ы ф ы ы ы ы жы м м ж мы ж м ы ым м ж м жы ж ы ы м А ым ы ы м м ы ы ы ы Қ ы ы м ы м ы Қ К Қ Қ ы ы П ы Қ ы ы П м ж ы ы ы м ы Қ ы ы Ү м ы К ы ы Қ М м ым ы Сы ж м ы ы ы Ə мш м ы Ж ж ы ы ш С ш

ы ы ы Қ С ы ы ы ы Қ М м ы ы ж ы ы ф ы ы ш ж м м м А н қ ыƏ п м н н ң қ қық ық н ж н ыққ ң к к м кк ж нн мнң м м н п шы ы C О н ы к Ф нкци н ық м н м ым ы БАҚ ж ж ы ым ы ф ы м ы ж ы ы ы ым ым ы ы ы ы Д м ж мы ы ым м ы ым ы ж м м ы ж мы ыж ж В ы м ы ы ы ж ы м м ы ы ш ж ы м м м ы ы м ы ж шы ы ы ы ы ы ы ы ф ы ы Д м ж мы ы ы м м ы ж ы ы ы ж ж ы ы ж Д м ж мы ы ы ы ш ы ж ы ы ы ы ж ы м м ы Ə м ы ы ж мы м м ы БАҚ ж ж ым ы ы м ж К нк қ қ ы шы қ йы ын п Қ ы м ы ым м ж ж ы ыж ы м М м ым жы м м м ы ы ы ым ы ф ы ы ы ы жы м м ж мы ж ы м ы ым м ж ж ы ы м А ым ы ы м м ы ы ы ы Қ ы ы м ы м ы Қ К Қ Қ ы ы П ы Қ ы ы П м ж ы ы ы м ы Қ ы ы Ү м ы К ы ы Қ М м ым ы Сы ж м ы ы ы Ə мш м ы Ж ж ы ы ш ы ы Қ С ы ы м м ж ы ы ы Қ Ə ы ы Қ А м ы Қ П Ж ы ы ы ы ым ы ж ш ы Қ ы ы М м ы ы ж ы ы ы м м ым ы ж ы ы ы ы ымы ж ы м мм ы ш ыж ж м м ы ф ф ы ы м ым ы ж ы ж м м ыж А н қ ыƏ п м н н ң йым ы қы ж мы ы мнң ж кш м м ны C О н ы к Ф нкци н ық м н ж мы ы ым ы Д м ж шы ы ж ы ж м м ы м м мы ж м ы ш ым ы ж ы ж ы м м мы ы ш ы ы ж ыжы ы ж жы ы ы м м ы ж ымы ж ы м м м ы ы ш Ə м ж Д м шы ым ы м ы ыж ыы ы Д м ым ш м м м ы ы ш ж мы ы ым ы м м ы ы ы ж ж мы ы ы ж ы ж ы ы ы м ы ы ы ы ж ж ы ш ы ы ы ж К нк қ қ ы шы қ йы ын п Қ ы м ы ы ым ы ыж ы м м А ым ы ы м м ы ы ы ы Қ ы ы м ы м ы Қ К Қ Қ ы ы П ы Қ ы ы П м ж ы ы ы м ы Қ ы ы Ү м ы К ы ы Қ М м ым ы Сы ж м ы ы ы Ə мш м ы Ж ж ы ы ш ы Қ Ə ы ы ы Қ С ы ы мм ж ыы ы Ұ ым ы ж ы Қ СТ ж ы м ы Қ Э м ж м С м ж ф м № ыы Қ Ə м ы ж ы ыы ф ы м ы ш ж м м м Ақм ы ының Ə п м н К кш қ МГ кий к й нық м ш н ф н ы м м к к к мш к ым н к нк ж и й ы Ақм ы ыƏ п м н нң и к к м нш к қ қық ы йынш мнң м м ны С О к Ф нкци н ық м н м ш ы ы ым м ы ы ыж ы ы ы ы ы ы ы ш мш ы шы ы ы ы ш ы ж ы ы м ы ж м ш ы ы ж м м м ы ы м ы ш ы ж м м м ы ж ы м ы ы ы ы ы ж ж ж ж ымы м м ы К нк қ қ ы шы қ йы ын п ж ы ы ы ы ым ы ф ы ы ы ы жы м м м м м ым жы м м ыж ы ш м ж Қ ымш ф ы м ы ш ж м м м м ю ж мы Ақк ны Ə қ м ының шы ы С R к Ф нкци н ық м н Б м ж ы шы ы ж Ə м ы ым ым ж ым ы ƏБ ы м ымы м ы ыƏ м шы ы ы ы ы ы ым ж м ы ш ы шы ы ш ы м м ж ым Ə м ы ы м ы ж ы К нк қ қ ы шы қ йы ын п ж ы ж мы ж ы м м ым ж мы ш жы м м ыш ы ш ы м м ым ы ы м м ы ы ы ш ш ж ы ы ы ыж ы м м ы ы ш ы ы ш ы м м ым жы м м м м шы ы ым ы ы ж мы жы м м ы ы ы ым ы ф ы ы ы ы жы м м ы ш шы ы ым ы ы ж мы жы м м Қ ыП ж ы ыж ы ы ы м м ы ш м ыш ы ш ы м м ым ы ы м м ы ы ы ш ш ж ы ы ы ыж ы м м ы ы ш ы ы ы ым ж ы Қ ымш ф ы м ы ш ж м м м м ю ж мы Ш н ы ны Ə қ м ының шы ы С R к Ф нкци н ық м н Б м ж ы шы ы ж Ə м ы ым ым ж ым ы ƏБ ы м ымы м ы ыƏ м шы ы ы ы ы ы ым ж м ы ш ы шы ы ш ы м м ж ым Ə м ы ы м ы ж ы К нк қ қ ы шы қ йы ын п ж ы ж мы ы м м ым ж мы ш жы м м ы ш ы ш ы м м ым ы ы м м ы ы ы ш ш ж ы ы ы ыж ы м м ы ы ш ы ы ш ы м м ым жы м м м м шы ы ым ы ы ж мы жы м м ы ы ы ым ы ф ы ы ы ы жы м м ы ш шы ы ым ы ы ж мы жы м м Қ ыП ж ы ыж ы ы ы м м ы ш м ы ш ы ш ы м м ым ы ы м м ы ы ы ш ш ж ы ы ы ыж ы м м ы ы ш ы ы ы ым ж ы Қ ымш ф ы м ы ш ж м м м м ю ж мы С н ық ны Ə қ м ының м м ны С R к ж йнн қы м к ң к мн й ны ы м ы к ң н Ф нкци н ық м н Жы жым ы м ы ым м ыж ы ыж м м ы жы жым ы м ы ы м жы жым ы м ж ы ы ы м ы ы ы ы ы м м ы ы ы ы ш м ы м ы ы ж ж ж ж ымы м ы ы ы К нк қ қ ы шы қ йы ын п ж ы ы ы ы ым ы ф ы ы ы ы жы м м м м м ым жы м м ыж ы ш м ж Қ ымш ф ы м ы ш ж м м м м ю ж мы Б н ы ны Ə қ м ының м м ны С R к ж йнн қы м к ңж к ж н ын й ны ы м ы к ң н Ф нкци н ық м н ы ы м м ы ы ж ы ым м ы м ы ы м м ы ы ы ж ж ы ы ш ы А ы ы ж ы ыы ы ыж ы ф ы ы ы ы м м м ы ж ж ы ы ы ым ы ы ж ж ы ы ш ы м м ы ым м ы ж мы ы ж Н ф ы ы м м м ы ы ж ы ы ыы ж ж ы ы ж ы ы ы ым ы ы ы ы м м ы ы ш м ш ым ы ы м м ы ым м ы ж ы ы ж ы м ж мы ы ы К нк қ қ ы шы қ йы ын п ж ы ы ы ы ым ы ф ы ы ы ы жы м м м м м ым жы м м ыж ы ш м ж Қ ымш ф ы м ы ш ж м м м м ю ж мы Ц ин ны Ə қ м ының ж кш м м ны С R к Ф нкци н ық м н ы ы м м ы ы ж ы ым м ы м ы ы м м ы ы ы Жы жым ы м ы ым м ыж ы ыж м м ы жы жым ы м ы ы м жы жым ы м ж ы ы ы м ы ы ы ы ы м м ы ы ы ы ш м ы м ы ы ж ж ж ж ымы м ы ы ы А ы ы ж ы ыы ы ыж ы ф ы ы ы ы м м м ы ж ж ы ы ы ым ы ы ж ж ы ы ш ы м м ы ым м ы ж мы ы ж К нк қ қ ы шы қ йы ын п ж ы м ш м Қ ымш ф ы м ы ш ж м м м м ю ж мы X V Қ қ нР п ик ы М м к к қы м н нңА н қ ы йынш п м н А н қ ы Б й ш кк ш к ин нық м ш н ф н Б к п ы м м к к к мш к ым н к нк ж и й ы Ин п кци ж н қы мнңм ң ш Т п к К ң Х шы ы ы С О н ы к Н ф нкци н ық м н И ж м м ым м ым ж ш ж К Х шы ы ы ы м м м ж м м м ы ым ы ым ж ы ым м м м ы м м ым ш м ы ж м ы ы мы ы ж м м ым ы ы ы шы ы ыж м ы ш шы ы ы ы м ы ы ш ы ж мы ы ж м м м ж м м ым ш м м м ым м м ы ы ш ж мы ы ж Қ ы ы М м ы м ы ы ы ы ж м ы ы м ы ы ы ы ы ш ж А ы ы ш ж шы м м ы ж ы м м ы м ы м м м м ым ы ы ы ш ж ж ы ж ы ш ы м ж ж ыК ш шм ж ы ж ж ы ы ш ы ы ы шы К нк қ ы шы қ йы ын н п Қ ы ы ы ы ы ым м м ы ы ы ш ы ы ж ы м Ж мы ж ы ы м м ым жы м м м м шы ы м ым ж мы жы м м ы ы ы ым ы ф ы ы ы ы ж мы ш жы м м ж ы ы ы м ы ы ш Қ ы ы П ж ы ы м ым ы м м ы ы м ш ж ы ы ы Ш ж ы м ым м м ы ы ш ы ы ы ым ж ы Қ ы ы К ы Қ ы ы Қ ы ы П ы Қ ы ы П м ж ы ы ы м ы Қ ы ы Ү м ы К ы ы Қ ы ы М м ы м ы Сы ж м ы ы ы Ə мш м ы Н м ы ы ы Ж ж ы ы ш ы ы ы ы ы ым ы м м ы ы ы ы ы Қ ы ы м ы ы Қ С ы ы м м ж ы ы ы ж М м ш ы ж ы ы ж мы ж м ы ж ы М м ы К нк қ қ ы шн қ ж қ ж ыҚ ымш ы ы ш ыҚ ымш ы ы ы м м ы ж ы ы ы ы ш м ым ы ж ы ы ы ы ш м Қ ыД ы м жы ы ш ы№ ы ым Қ ы ы Н м ы ы м жы ы ж № ы ы ы ыы ы ы м Қ ы м ы ы ж ш м ж ы ы м ш м м м ж м ы ы ы ф ж ы ы м м ы ы ыж ж мы ш м ж ы ш м м ы ы ы К м ы ы ы ж ы ы м м м ы м ш м ж ж ы ж ы ы ж ы ы ы Қ ыМ м ы м ж м Қ М м ым ж А м ы А ы К ш П Т Ө м О П Қ Қы ы Қ ы Т ы А А ж Шым ы ы м ы ы ы Б мш м м ым м м ы С CO CO CR н ы шн м м ы м ы ы м Қ ы ы м ы Қ ы ы К ы Қ ы ы П ы Қ ы ы П м ж ы ы ы м ы Қ ы ы Ү м ы К ы ы М м ым ы Сы ж м ы ы ы Ə мш м ы Н м ы ы ы Ж ж ы ы ш ы ы С С CO CO CO CR CR н ы шн м м ы м ы ы м Қ ы ы м ы Қ ы ы К ы Қ ы ы П ы Қ ы ы П м ж ы ы ы м ы Қ ы ы Ү м ы К ы ы М м ы м ы Сы ж м ы ы ы Ə мш м ы Ж ж ы ы ш ы ы А мыш ым ы м ш м ы шы ы ы ы ж ж м Қ ыМ м ым ы www m Қ м

ы М м

м м

ы Қ

Ə ж


АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Маңғыстау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 13 қыркүйегінде (Астана уақытымен) сағат 10.00-ден бастап www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншік нысандарын сату бойынша электрондық аукционды өткізу туралы хабарлайды.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Пернебек Данияр Қанатұлына 2013 жылы берілген ҰБТ №1380799 серти фи ка тының жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

В связи с утерей передаточный акт по договору долевого участия ЖК «Кыпшак» от 04.11.2009 г. на имя Бецек Дианы Алексеевны считать недействительным.

Республикалық меншіктегі нысандарды сату, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген, Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Голланд əдісімен сауда-саттыққа электрондық аукционға республикалық меншіктің келесі нысандары қойылады. № 1. Газ 31105 100 а/м, м/н R 081 RK, 2007 ж.ш. Нысанның орналасқан жері: Ақтау қ., 9-шағын аудан, 23-ғимарат. Теңгерім ұстаушысы – «Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің Маңғыстау облысы бойынша департаменті» ММ. Алғашқы бағасы 103306 теңге. Бастапқы бағасы 516530 теңге. Ең төменгі бағасы 56518 теңге. Кепілді жарна 15496 теңге. № 2. Газ 3110 411 а/м, м/н R 043 BL, 2003 ж.ш. Нысанның орналасқан жері: Ақтау қ., 23-шағын аудан. Теңгерім ұстаушысы – «Маңғыстау облысы бойынша қазынашылық департаменті» ММ. Алғашқы бағасы 59140 теңге. Бастапқы бағасы 295700 теңге. Ең төменгі бағасы 32355 теңге. Кепілді жарна 8871 теңге. № 3. Уаз 31512 а/м, м/н R 422 BY, 2000 ж.ш. Нысанның орналасқан жері: Ақтау қ., 23-шағын аудан, 39-ғимарат. Теңгерім ұстаушысы – «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Ветеринарлық бақылау жəне қадағалау комитеті Маңғыстау аумақтық инспекциясы» ММ. Алғашқы бағасы 20986 теңге. Бастапқы бағасы 104930 теңге. Ең төменгі бағасы 11481 теңге. Кепілді жарна 3148 теңге. № 4. Ваз 21213 110 00 а/м, м/н R 773 AX, 2003 ж.ш. Нысанның орналасқан жері: Ақтау қ., 23-шағын аудан. Теңгерім ұстаушысы – «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Агроөнеркəсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитетінің Маңғыстау облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Алғашқы бағасы 49521 теңге. Бастапқы бағасы 247605 теңге. Ең төменгі бағасы 27093 теңге. Кепілді жарна 7429 теңге. № 5. Газ 3110 101 а/м, м/н R 846 BL, 2001 ж.ш. Нысанның орналасқан жері: Ақтау қ., 23-шағын аудан. Теңгерім ұстаушысы – «Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Агроөнеркəсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитетінің Маңғыстау облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Алғашқы бағасы 41687 теңге. Бастапқы бағасы 208435 теңге. Ең төменгі бағасы 22807 теңге. Кепілді жарна 6254 теңге. № 6. Газ 31105 120 а/м, м/н R 255 BF, 2004 ж.ш. Объектінің орналасқан жері: Ақтау қ., 23 шағын-аудан, 100 ғимарат. Теңгерім ұстаушысы – «Маңғыстау облысы бойынша мемлекеттік сəулетқұрылыс бақылау жəне лицензиялау департаменті» ММ. Алғашқы бағасы 62320 теңге. Бастапқы бағасы 311600 теңге. Ең төменгі бағасы 34095 теңге. Кепілді жарна 9348 теңге. № 7. Автокөлік ВАЗ-21150, мемлекеттік нөмірі R113ВА, 2004 ж/ш. Нысанның орналасқан жері: Ақтау қ. 3 шағын-аудан, №69 ғимарат. Теңгерім ұстаушысы «Мемсараптама» РМК. Алғашқы бағасы 59263 теңге. Бастапқы бағасы 296315 теңге. Ең төменгі бағасы 32422 теңге. Кепілді жарна 8890 теңге. № 8. Автокөлік ВАЗ-21213, мемлекеттік нөмірі R147АА, 2002 ж/ш. Нысанның орналасқан жері: Ақтау қ. 3-шағын аудан, №67 ғимарат. Теңгерім иесі - «Маңғыстау

облыстық орман жəне аңшылық шаруашылығы аумақтық инспекциясы» ММ. Алғашқы бағасы 55417 теңге. Бастапқы бағасы 277085 теңге. Ең төменгі бағасы 30318 теңге. Кепілді жарна 8313 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне электрондық аукцион басталғанға дейін қырық сегіз сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарнаны өткізу реквизиттері: Маңғыстау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің депозиттік шоты, ЖСК № KZ980705012170175006 Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитетінде, БСН 120240022666, төлем тағайындау коды 171, Кбе 11, мекеме коды 2170175, БСК KKMFKZ2A, төлем тағайындалуы: кепілді жарна. Назар аударыңыз! Сатушының электрондық өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін қатысушының жарнамада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондайақ жеке жəне заңды тұлғаның электрондық өтінімі мен құжаттарын қарау мерзімі аяқталғанға дейін сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сатушының шотына түспеуі негіз болып табылады. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін қоса бере отырып, электрондық аукционға қатысуға нысан бойынша қатысушының ЭЦҚ қойылған (сканерленген) электрондық өтінімді (бұдан əрі – электрондық өтінім) Тізілімнің вебпорталында тіркеу қажет. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/ немесе орыс тілдеріндегі нотариалдық куəландырылған аудармасы бар құрылтай

құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер электронды аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы қағидамен бекітілген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы саудасаттықтың голланд əдісі бойынша электронды аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электронды аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны ұлғайтудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру нысаны бойынша саудасаттықтың ағылшын əдісі бойынша элек трондық аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электронды хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Ақтау қаласы, 9-шағын аудан, 23-ғимарат мекен-жайында, жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, электрондық аукционның жеңімпазы салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтта жəне мына телефондар арқылы алуға болады: 8(7292) 421657.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Қызылорда мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 17 қыркүйекте Республикалық мүлік нысанын 3 жыл мерзімге мүліктік жалға (жалдауға) беру жөнінде тендер өткізеді. Тендер мына мекенжайда болады: Қызылорда қаласы, И. Журба көшесі, 29, бірінші қабат. Тендер 17 қыркүйек күні сағат 10.00-де өткізіледі. Тендерге ұсынылады: 1.Тұрғын үй емес жай, алаңы 141,6 ш.м., 1967 жылы салынған, мекенжайы: Қызылорда қаласы, Əйтеке би көшесі, №29. Техникалық жағдайы жақсы. Теңгерім ұстаушы – Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының аппараты) Қызылорда облыстық сотының кеңсесі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 59 561,63 теңге. Кепілді жарна – 44 119,73 теңге. Тендер шарты: - нысанды облыстық сот қызметкерлерін тамақтандыруды ұйымдастыру үшін пайдалану: - нысанды техникалық жарамды жағдайда ұстау; - қоғамдық тамақтандыру саласында жұмыс істеу тəжірибесі кемінде 3 жыл; - санитарлық-гигиеналық нормасын сақтау. Жалдау ақысының мөлшерлемесіне жайдың коммуналдық қызметтеріне жəне қызмет көрсетуіне кететін шығындар кірмейді. 2. Тұрғын үй емес жай, алаңы 276,4 ш.м., 1977 жылы салынған, мекенжайы: Қызылорда қаласы, Шұғыла м/а, 30. Техникалық жағдайы жақсы. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 130 903,48 теңге. Кепілді жарна – 86 120,71 теңге. нысанды Қазақстан Республикасы аумағында жəне шетелдерде пайдаланушыларға телекоммуникация қызметтерінің барлық түрлерін ұйымдастыру үшін пайдалану; нысанды техникалық жарамды жағдайда ұстау; телекоммуникация саласында жұмыс істеу тəжірибесі кемінде 5 жыл; Жалдау ақысының мөлшерлемесіне жайдың коммуналдық қызметтеріне жəне қызмет көрсетуіне кететін шығындар кірмейді. 3. Тұрғын үй емес жай, алаңы 421,5 ш.м., 1972 жылы салынған, мекенжайы: Қызылорда қаласы, Аманкелді көшесі, 102. Техникалық жағдайы жақсы. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 199 623,07 теңге.

Кепілді жарна – 131 331 теңге. нысанды Қазақстан Республикасы аумағында жəне шетелдерде пайдаланушыларға телекоммуникация қызметтерінің барлық түрлерін ұйымдастыру үшін пайдалану; нысанды техникалық жарамды жағдайда ұстау; телекоммуникация саласында жұмыс істеу тəжірибесі кемінде 5 жыл; Жалдау ақысының мөлшерлемесіне жайдың коммуналдық қызметтеріне жəне қызмет көрсетуіне кететін шығындар кірмейді. 4. Тұрғын үй емес жай, алаңы 256,3 ш.м., 1986 жылы салынған, мекенжайы: Қызылорда қаласы, Ақмешіт м/а, 17. Техникалық жағдайы жақсы. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 121 384,09 теңге. Кепілді жарна – 79 857,95 теңге. нысанды Қазақстан Республикасы аумағында жəне шетелдерде пайдаланушыларға телекоммуникация қызметтерінің барлық түрлерін ұйымдастыру үшін пайдалану; нысанды техникалық жарамды жағдайда ұстау; телекоммуникация саласында жұмыс істеу тəжірибесі кемінде 5 жыл; Жалдау ақысының мөлшерлемесіне жайдың коммуналдық қызметтеріне жəне қызмет көрсетуіне кететін шығындар кірмейді. 5.Тұрғын үй емес жай, алаңы 324,5 ш.м., 1993 жылы салынған, мекенжайы: Қызылорда облысы, Арал ауданы, Бақтыбай батыр көшесі, №121А. Техникалық жағдайы жақсы. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 120 065,41 теңге. Кепілді жарна – 63 192,32 теңге. Тендер шарты: нысанды офис ретінде пайдалану нысанды техникалық жарамды жағдайда ұстау; 6. Тұрғын үй емес жай, алаңы 114,8 ш.м., 1993 жылы салынған, мекенжайы: Қызылорда облысы, Арал ауданы, Бақтыбай батыр көшесі, №121А. Техникалық жағдайы жақсы. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 42 476,14 теңге. Кепілді жарна – 22 355,87 теңге. Тендер шарты: нысанды офис ретінде пайдалану

нысанды техникалық жарамды жағдайда ұстау; Жалдау ақысының мөлшерлемесіне жайдың коммуналдық қызметтеріне жəне қызмет көрсетуіне кететін шығындар кірмейді. Мүлікті жалдау (жалға алу) ақысына коммуналдық қызметтер үшін төлемдер, ағымдағы жəне күрделі жөндеуге есептеулер, нысанға қызмет көрсету үшін төлемдер енгізілмейді. Бұл төлемдерді жалдаушы тікелей ведомоствалық күзетке, пайдалану, коммуналдық, санитарлық жəне басқа да қызметтерге төлейді немесе теңгерім ұстаушымен жасалған келісімшартқа сəйкес жүргізеді. Мүліктік жалға беру шартын жасасу мерзімі,теңгерім ұстаушының келісімі бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен 3 жыл. Тендер өткізу жөніндегі комиссияның шешімі бойынша нысан үшін ең жоғарғы жалдау ақысын ұсынған жəне көрсетілген барлық шарттарға сай келетін тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Егер өтініштерді қабылдау мерзімінің аяқтау сəтінде бір ғана өтініш тіркелген болса (екінші жəне келесі тендерлерді қоспағанда), тендер өтпеді деп танылады. Тендер жеңімпазын таңдау өлшемдері Тендер комиссиясының шешімі бойынша нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін тендерге қатысушы тендер жеңімпазы деп танылады. Тендер өткізу ережесі: Тендер өтетін күні отырыста тендер комиссиясы тендерге қатысушылардың ұсыныстары бар ішкі конверттерді ашады жəне олардың ұсыныстарын жариялайды. Конверттерді ашу алдында комиссия олардың бүтіндігін тексереді, бұл ішкі конверттерді ашу хаттамасына тіркеледі. Конверттерді ашу жəне ұсыныстарды жариялау кезінде тендерге қатысушылар немесе олардың уəкілетті өкілдері қатыса алады. Тендерге қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды тапсыру қажет: 1) үміткердің тендерге қатысуға келісімін жəне оның тендер шарттарын орындау мен шарт жасасу жөніндегі міндеттемелерін қамтитын тендерге қатысуға өтініші; 2) желімделген конвертте тендердің шарттары бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті

түрде түпнұсқасын ұсына отырып, мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) жəне салық төлеуші куəлігінің көшірмелерін не көрсетілген құжаттардың жəне нотариалды куəландырылған көшірмелерін; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің жəне үй кітапшасының көшірмелерін немесе құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен үзінді көшірмені; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестікке қатысушылар тізілімінен көшірме-үзінді көшірмені (серіктестікке қатысушылардың тізілімі жүргізілген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдерінде нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын; 6) кепілдік жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесін; 7) өтініш беру сəтінде салықтық берешегі жоқ екені туралы салық органының анықтамасын беруі қажет Тендерге қатысу үшін тілек білдіргендерден өтініштерді қабылдау жəне оларды тіркеу құжаттардың толық жинағы бар болған жағдайда ғана жүргізіледі. Өтінімдер қабылдау, тендер өткізу шартымен жəне тендер құжаттамасымен танысу ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізілгенге дейін бір жұмыс күні бұрын 2013 жылдың 16 қыркүйегінде сағат 10.00-де аяқталады. Кепілді жарна «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті Қызылорда мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: ИИК KZ 690705012170173006, БСН 120240012084, БИК KKMFKZ2A, КБЕ11, КНП 171, «ҚР Қаржы министрлігі Қазынашылық комитетінің Қызылорда облысы бойынша қазынашылық департаменті» ММ код ГУ 2170173. Өтінімдер мына мекенжайда қабылданады: Қызылорда қаласы, И. Журба көшесі, 29, бірінші қабат. Анықтама алу телефондары: 30-11-64, 30-11-66.

АКПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Жамбыл мемлекеттік мүлік жəне жекешелендiру департаменті 2013 жылғы 13 қыркүйекте сағат 10.00-де www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншік нысандарын сату бойынша электрондық аукционды өткізу туралы хабарлайды. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген, Жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен, республикалық меншіктегі нысандарды сатудың орындалуын сəйкестендіреді. Голланд əдісімен сауда-саттыққа электрондық аукционға реапубликалық меншіктің келесі нысандары қойылады. 1. ВАЗ 2106 автомашинасы, 2002 ж.ш., мем. нөмірі Н257АК, мекенжайы: Шу ауданы, Шу қ., Сəтбаев к-сі, 25. Теңгерім ұстаушы: Жамбыл облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті. Алғашқы баға 100 000 теңге. Бастапқы баға 1 000 000 теңге. Ең төменгі баға 38 152 теңге. Кепілді жарна 15 000 теңге. 2. УАЗ 3303 автомашинасы, 1986 ж.ш., мем. нөмірі Н999АН, мекенжайы: Тараз қ., Қазыбек би к-сі, 26. Теңгерім ұстаушы: Жер кадастры ғылыми-өндірістік орталығы. Алғашқы баға 100 000 теңге. Бастапқы баға 1 000 000 теңге. Ең төменгі баға 38 152 теңге. Кепілді жарна 15 000 теңге. 3. УАЗ 3303 автомашинасы, 1991 ж.ш., мем. нөмірі Н027AR, мекенжайы: Тараз қ., Қазыбек би к-сі, 26. Теңгерім ұстаушы: Жер кадастры ғылыми-өндірістік орталығы. Алғашқы баға 200 000 теңге. Бастапқы баға 2 000 000 теңге. Ең төменгі баға 116 302 теңге. Кепілді жарна 30 000 теңге. 4. Audi 100 автомашинасы, 1992 ж.ш., мем. нөмірі Н302BD, мекенжайы: Тараз қ., Төле би к-сі, 36. Теңгерім ұстаушы: Жамбыл облысы бойынша салық департаменті. Алғашқы баға 500 000 теңге. Бастапқы баға 5 000 000 теңге. Ең төменгі баға 190 760 теңге. Кепілді жарна 75 000 теңге. 5. ВАЗ 21310 автомашинасы, 2001 ж.ш., мем. нөмірі Н056AV, мекенжайы: Тараз қ., Төле би к-сі, 36. Теңгерім ұстаушы: Жамбыл облысы бойынша салық департаменті. Алғашқы баға

9

www.egemen.kz

27 тамыз 2013 жыл

300 000 теңге. Бастапқы баға 3 000 000 теңге. Ең төменгі баға 114 457 теңге. Кепілді жарна 45 000 теңге. 6. ВАЗ 21061 автомашинасы, 2000 ж.ш., мем. нөмірі Н030MD мекенжайы: Тараз қ., Төле би к-сі, 36. Теңгерім ұстаушы: Жамбыл облысы бойынша салық департаменті. Алғашқы баға 200 000 теңге. Бастапқы баға 2 000 000 теңге. Ең төменгі баға 76 307 теңге. Кепілді жарна 30 000 теңге. 7. ГАЗ 2705-242 автомашинасы, 2006 ж.ш., мем.нөмірі Н412СВ, мекенжайы: Тараз қ., Қазыбек би к-сі, 137. Теңгерім ұстаушы: Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталығы. Алғашқы баға 1 000 000 теңге. Бастапқы баға 10 000 000 теңге. Ең төменгі баға 381 520 теңге. Кепілді жарна 150 000 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне электрондық аукцион басталғанға дейін қырық сегіз сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарналар «Жамбыл мемлекеттiк мүлiк жəне жекешелендiру департаментi» мемлекеттік мекемесінің шотына төленеді: депозиттік шот KZ060705012170172006, Қазақстан Республикасы Қаржы Министрлігі Қазынашылық комитеті, БЖК KKMFKZ2A, БСН 120340007071, ММ Коды 2170170, КБе 11, КНП 171. (банктік қызмет есебі кепілді жарна төлемінің ішіне кірмейді). Назар аударыңыз! Сатушының электрондық өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін қатысушының жарнамада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғаның электрондық өтінімі мен құжаттарын қарау мерзімі аяқталғанға дейін сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның Сатушының шотына түспеуі негіз болып табылады. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды:

1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілдік жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін қоса бере отырып, электрондық аукционға қатысуға нысан бойынша қатысушының ЭЦҚ қойылған

(сканерленген) электрондық өтінімді (бұдан əрі – электрондық өтінім) Тізілімнің вебпорталында тіркеу қажет. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер электронды аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы қағидамен бекітілген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электронды аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электронды аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру

нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны ұлғайтудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электронды хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Тараз қаласы, ƏльФараби көшесі,(5 мөлтекаудан) 11 мекенжайында, жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, электрондық аукционның жеңімпазы салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтта жəне мына телефондар арқылы алуға болады: 8(7262) 34-34-90 (факс).

Республикалық мүлікті мүліктік жалға (жалдауға) беру бойынша тендер өткізу туралы ақпараттық хабарлама Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» мемлекеттік мекемесінің Жетісу филиалы 2013 жылғы 12 қыркүйекте республикалық меншіктегі нысандарды мүліктік жалға (жалдауға) беру бойынша тендер өткізеді Тендер мына мекенжайда болады: Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 114. Тендер өткізу уақыты: сағат 11.00. Тендерге мына нысандар ұсынылады: 1. Тұрақжай, жалпы алаңы 6 ш.м., барлық инженерлік-техникалық коммуникацияларымен бірге, банктік жəне есеп айырысу-кассалық қызметтер көрсету үшін, орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Ұйғыр ауданы, «Қалжат» кедендік бекеті. Баланс ұстаушы – «Алматы облысы бойынша кедендік бақылау департаменті» ММ. Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 2596,50 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 1298 теңге. 2. Тұрақжай, жалпы алаңы 10 ш.м., барлық инженерлік-техникалық коммуникацияларымен бірге, банктік жəне есеп айырысу-кассалық қызметтер көрсету үшін, орналасқан мекен-жайы: Алматы облысы, Қапшағай қаласы, Сидранский көшесі, 1. Баланс ұстаушы – «Алматы облысы бойынша салық департаменті» ММ. Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 4327,50 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 2164 теңге. 3. Тұрақжай, жалпы алаңы 14,55 ш.м., барлық инженерлік-техникалық коммуникацияларымен бірге, банктік жəне есеп айырысу-кассалық қызметтер көрсету үшін, орналасқан мекен-жайы: Алматы облысы, Талғар ауданы, Талғар қаласы, Лермонтов көшесі, 53 А. Баланс ұстаушы – «Халыққа қызмет көрсету орталығы» РМК-ның Алматы облысы бойынша филиалы. Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 6296,52 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 3148 теңге. Жалдау ақысының мөлшерлемесі өзіне коммуналдық қызметтер мен тұрақжайға қызмет көрсету шығындарын кіргізбейді, олар бөлек төленеді. Тендер өткізу шарты мен жеңімпазды таңдау өлшемдері - Банктік жəне есеп айырысу-кассалық қызметтер көрсету үшін нысандарды пайдалану; - Тендер комиссиясының шешімі бойынша нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сəйкес келетін тендер қатысушысы тендер жеңімпазы болып танылады. - Мүліктік жалға алу (жалдау) мерзімі – 1 жыл. Тендерге қатысушы ретінде тіркеу үшін мыналарды тапсыру қажет: Тендерге қатысуға өтініш, онда тендерге қатысуға үміткердің келісімі жəне тендер шартын орындау бойынша оның міндеттемесі жəне қосарланған конверттерде сəйкесетін шарттың қорытындысы қамтылуы тиіс. Сыртқы конвертте мына құжаттар қамтылуы қажет: 1) заңды тұлғалар үшін – мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің,

құрылтай құжаттарының (құрылтай шарты мен жарғы) көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті ұсынумен салық төлеушінің куəлігі немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжат тың, салық төлеуші куəлігінің көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті түрде ұсынумен үй кітапшасы немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; 2) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен көшірме үзіндіні; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме үзіндіні (серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында); 3) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай құжаттары; 4) кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; 5) өтініш беру сəтінде салықтық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтаманы. Ішкі конвертте үміткердің жапсырылған конверттегі тендер шарты бойынша ұсынысы қамтылуы тиіс. Ішкі конверт өтінімдер беру сəтінде жабық болуы жəне үміткер оны мөрлеуі қажет. Өтініштер қабылдау тігілген түрінде жалға берушінің мекенжайына құжаттардың ұсынылуымен, беттері нөмірленіп жəне соңғы беттеріне қол қойылып жəне мөр басылып расталуы тиіс (жеке тұлғалар үшін – егер мұндай болса). Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің депозиттік шотына енгізіледі, ИИК KZ790705012170167006, БИК ККМFKZ2A, БИН 120340000064, КБе 11, мекеме коды 2170167, КНП 171. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап күнтізбелік 10 күннен кешіктірілмей жасалады. Тендер өткізу туралы хабарлама ресми жарияланған күнінен бастап тендер нысанымен танысу үшін барлық сұрақтар жəне тендерлік құжаттаманы алу бойынша Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің Жетісу филиалына мына мекенжайға хабарласу керек: Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 114, 25 жəне 26-бөлмелер. Анықтама алу телефондары: 267-70-26, 267-70-39, 267-70-50. Тендер қатысушыларын тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін бір жұмыс күні ішінде, яғни 2013 жылғы 11 қыркүйекте сағат 11.00де аяқталады.

Алматы облысы, Іле ауданының «Ветеринария бөлімі» ММ «Іле ауданы əкімінің аппараты» ММ-нің шаруашылық жүргізу құқығындағы ветеринариялық пункттері бар «Ветеринариялық станциясы» мемлекеттік коммуналдық кəсіпорнының басшысы лауазымына конкурс жариялайтынын хабарлайды. Конкурс Іле ауданының «Ветеринария бөлімі» ММ-де мына мекенжайда өтеді, Іле ауданы, Өтеген батыр кенті, Титов көшесі, 33А-үй, 1-бөлме. Кəсіпорынның негізгі атқаратын жұмысы: Іле ауданында ветеринариялық алдын алу, диагностикалық іс-шараларды жүргізу жəне ветеринариялықсанитарлық қауіпсіздікті қамтамасыз ету болып табылады. Конкурсқа қатысушыларға талаптар: салаға сəйкес уəкілетті орган бекіткен біліктік талаптарға жауап беретін, кəсіптік дайындық денгейі жəне бағдарына қажетті жоғары білімінің болуы. Кəсіпорынның бағдарына сəйкес салада мамандығы бойынша басқару лауазымында кем дегенде 5 жыл өтілі болуы керек. Конкурсқа қатысу үшін өтінімдер 2013 жылғы 21 тамыздан 6 қыркүйекке дейін қабылданады. Конкурсқа қатысуға өтінім білдірген тұлғалардың құжаттарын қабылдау 2013 жылғы 6 қыркүйекте сағат 18.00-ге дейін жүргізіледі.

ГУ «Отдел ветеринарии» Илийского района, Алматинской области объявляет о проведении конкурса на занятие должности руководителя государственного коммунального предприятия на праве хозяйственного ведения «Ветеринарная станция» с ветеринарными пунктами ГУ аппарата Акима Илийского района. Конкурс проводится в ГУ «Отдел ветеринарии» по адресу Алматинская область Илийский район, п. Отеген батыр, ул. Титова, 33А, каб. 1. Основной деятельностью предприятия является проведение ветеринарнопрофилактических мероприятий и диагностических исследований, обеспечение ветеринарно санитарного благополучия на территории Илийского района. Требование предъявляемые к участникам конкурса: наличие высшего образования по необходимому профилю и уровня профессиональной подготовки соответствующих квалификационным требованием, утвержденным уполномоченным органом соответствующей отрасли. Наличие стажа работы по специальности на руководящих должностях в соответствующей профилю предприятие отрасли не менее 5 лет. Срок представление заявлений об участии в конкурсе с 21 августа по 6 сентября 2013 года. Прием документов для лиц, изъявивших желание принять в конкурсе до 18.00 ч. 6 сентября 2013 года.

 Еске алу

Өмірден өтті ғазиз жан «Өлім ғана ақиқат, басқасы – жалған» дегендей өмірден Баймахан Балғынбаев өтті деген қаралы хабар жетті Мақтааралдан. Баймахан аға елу жылдан астам табан аудармай бір ғана Асықата өңірінің 60 мың халқына қалтқысыз қызмет еткен дəрігер еді, аудан дəрігерлерінің басы еді. Ол өте білгір маман болды, атабабасынан өткен тəуіпшілікке қоса, тұла бойы мейірімге тұнып тұратын жанашыр жан еді. Ол – ауруларды сара білімімен де, жұмсақ сөзімен де емдейтін. Жеңгеміз Мая екеуі бірі жүрек, бірі жүйке кеселдерінің білгір мамандары-тұғын. Олардың қойған диагнозын Шымкент, Алматы, Ташкент мойындайтын. Он мыңдаған адамдарды емдеп, мыңдағандарын шарасыздықтан көз алдында дүниеден оздырған

асыл ағамыздың жүрегі сол салмақтарды көтере-көтере шаршады ма екен... Баймахан Балғынбаев дүниеден өтті дегенде Асықатадағы əрқайсысы бір төбе азаматтықтың, арлылықтың, мемлекетшілдіктің белгісіндей болған Жақып Абакуров, Рысқұлбек Кулишев, Кенжебек Нəлибаев, Шаблан Ділдəбеков, Жолдасбай Ералиев, Бердібай Батманов, Еламан Бұхаровтан келе жатқан тұтас бір дəуір көшкендей сезіндім. Мая жеңеше! Баймахан ағаның жайы жəннатта болып, нұры пейіште шалқығай! Осындай арқалы азаматқа жар болғаныңызға шүкіршілік етейік. Балаларға бас-көз болып, ұзақ жасаңыз! Мырзагелді КЕМЕЛ.

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ұжымы академик Т.С.Садықов атындағы «Қазақстан тарихы» кафедрасының доценті, тарих ғылымдарының кандидаты Еркін Нұратдинұлы Ермұқановқа əкесі НҰРАТДИННІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

27 тамыз 2013 жыл

 Жағымды жаңалық

 Бəрекелді!

 Спорт

«Астана» велокомандасы Испанияда басталған əйгілі «Вуэльта» көпкүндігінің бірінші кезеңіндегі жеке командалық жарыста жеңіске жетті. Біздің жерлестеріміз Вильянуэва-де-Ароса-Санхенхо қа лалары аралығындағы 27 шақырымнан тұратын бұл қашықтықты 29 минут 59 секундта жүріп өтті. Осылайша жарты сағатқа жетпейтін мерзімде көмбеге бірінші болып келген астаналықтар аламанды табысты бастады. Екінші орынға «RadioShack-Leopard», үшінші орынға «Omega Pharma-Quick-Step» командалары жайғасты.

Ќазанда ќазаќтарды оќиды

«Астанаєа» айтар алєыс «Вуэльта» кґпкїндігініѕ бірінші кезеѕі «Астана» велосипедшілерініѕ жеѕісімен ашылды

Қазан қаласында қазақтың біртуар ақындары Мағжан Жұмабаев пен Мұқағали Мақатаевтың өлеңдер жинағы жарық көрді. Қалың оқырманға жол тартқан Мағжан Жұмабаевтың «Жан сөзі» деп аталатын өлеңдер жинағының таралымы – 1000 дана. Оны татар тіліне аударғандар – Нури Арсланов, Мөдəррис Əгьлəм, Флера Тарханова, Рəдиф Гаташ. Мұқағали Мақатаевтың өлеңдер жинағы 500 данамен жарық көрген. Бұл жинақты ақын, бірнеше кітаптың авторы Назилə Усманова-Юсимова аударған. Бұйырса, татар оқырмандары көп кешікпей Қадыр Мырза Əлінің өлеңдерімен де сусындайтын болады. Рафхат ХАЛЕЛОВ.

ҚАЗАН-ОРАЛ.

Суретті түсірген автор.

 Толғауы тоқсан тіршілік «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде» кие туралы «Кие – көне мағынамен бірдеңенің пірі, иесі, қасиеті, немесе киесі атты (ұрды)қарғысына ұшы рады. Киесі жолықты (ұшырады) – кесапаты тиді» деп жазылған. Десек те, күнделікті өмірде оған мəн бере бермейміз, адамның да, жан-жануардың да киесі болатынын ескермейміз. Соның зардабын да аз тартып жүрген жоқпыз. Соған мысал ретінде төрт-бес жылдың ар жақ, бер жағында болған бір оқиғаны оқырмандар назарына ұсынғалы отырмын.

Ќызыл тас

2002 жылы ашаршылықтың жетпіс жылдығына орай Ертіс ауы лының дəл ортасына Баянның қызыл тасынан белгі қойылып, оған: «Аштық апаты мен Саяси қуғын-сүргін құрбандарына арнаймыз. Бас иейік жас алып көзімізге, Бабалардың өсиет сөзі бізге. Бір ескерткіш қоймасақ күнə болар, Тəуелсіздік алған мəрт кезімізде» – деген сөздер қашалып жазылған болатын. Осы ескерткішті аудан əкімі Абызбай Адамұлы бастаған ел азаматтары орнатып еді. Бұл тастың тарихы бар. 1979 жылы аудандық партия комитетінің сол кездегі бірінші хатшысы Бағұстар Аманоллаұлы Рамазанов Баянауыл ауданындағы киелі Қызылтаудан Иса Байзақұлының мүсініне тұғыр ретінде пайдалану үшін осы тасты əкелгізгенді. Белгісіз себептермен ескерткіш қойылмады. Қызыл тас сол жерде аттай 23 жыл жатты. Салмағы 40 тоннадай, биіктігі 14,5 метрден асатын осы тасты екі кран жалдап, бүкіл ел болып əрең жеткізгеніміз есте. Мен мұны жайдан-жай еске алып отырған жоқпын. Соңғы кезде осы тас орнында жатқан жоқ деген сөз шыға бастады. Біреулер өз орнында жатқан жоқ, сыртқа шығару керек, Аю зиратының қасына қою керек дейтін көрінеді. Ондай əңгімелер бұрын да айтылып, бұрынғы аудан имамы, бұрынғы халық қалаулысы, бұрынғы əкімдер біраз əуреленген. Оларынан ештеңе шыққан жоқ. Қызыл тасты қозғаймыз дегендердің бəрі қызметтерінен айырылды, бастары пəлеге қалды. Осының бəрін кездейсоқтық дей алмаймын. Ендеше, ағайын қасиетті қызыл тасты қозғамас бұрын жақсылап ойланыңыздар дегім келеді. Мұндай əрекет орын ала қалса, аштық құрбандарының аруақтары да риза болмасы анық. Павлодар қаласында ашаршылық құрбандарына орнатылған белгі қала əкімдігінен қашық емес. Алайда, оны қала шетіне шығарып тастаймыз деп жатқан ешкім жоқ. Онда біздің желөкпелерге жол болсын? Олар жаңа əкімді жағалап, алдымен осы мəселені шешу керек деп құлағына сыбырлап жүрген көрінеді. Оларға өткеннің өкініші сабақ болмаған-ау, сірə?! Елемес ҚАСЕНОВ, дербес зейнеткер, ауданның құрметті азаматы.

Павлодар облысы, Ертіс ауданы.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

 Оқыс оқиға

Їш жігіт

газєа уланып ќайтыс болды Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Ақтөбе қаласына қарасты Қурайлы ауылының маңындағы «Ақбұлақ» акционерлік қоғамының пайдаланылмайтын кəріз құбырынан металл сынықтарын жинау кезінде 29 бен 33 жас аралығындағы үш ағайынды жігіт қаза болды. Олардың қасындағы тағы бір адам медициналық жедел жəрдем ауруханасына жеткізіліп, есін жиды. Бұл туралы облыстық төтенше жағдайлар департаменті директорының орынбасары Бауыржан Сыздықов пен департаменттің жедел құтқару қызметінің жетекшісі Асқар Хамзиннің бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерімен өткізген баспасөз мəслихатында хабарланды. Олардың мəлімдеуінше, Қурайлы ауылы маңында «Ақбұлақ» акционерлік қоғамының жер асты жұмысы жүріп жатқан көрінеді. Төрт жігіт диаметрі 900 сантиметр 2-3 метр тереңдікте орналасқан кəріз құбырларын кесіп, металл жинау үшін жер астына түскен. Сол мезетте олар құбыр ішіндегі қатты қысымды метан газына уланған. Жоғарыда айтқандай, үш жігіт сол жерде қайтыс болады. Бір жігіт қана сыртқа шығып үлгереді. Ақтөбе облысы.

Көпкүндіктің бірінші кезеңіндегі бұл жеңісті «Астана» командасына оның Янес Брайкович (Словения), Винченцо Нибали, Паоло Тиралонго (екеуі де – Италия), Якоб Фульсан (Дания), Андрей Гривко (Украина) жəне Танел Кангерт (Эстония) сынды велошабандоздары алып берді. Ал бұрнағы күні екінші кезең мəреге жетті. Ол Понтеведра – Альто до Монте да Гроба елді мекендерінің арасын жалғады. Ұзындығы 177,7 шақырымға созылған қа шық тықта Люк сембургтің «Saxo-Tinkoff» командасындағы ирланд жүйрігі Николас Роч топ жарды. Алайда, екі күннің қорытындысы бойынша «Астана» командасының мүшесі Винценцо Нибали 5:05:22 көрсеткішімен бірінші орынға шықты. Енді мынадай анықтама бере кетейік. Испания «Вуэльтасы» (испанша атауы -Vuelta a España) – əлемдегі «Тур де Франс» жəне «Джиро д’Италия» көпкүндік турнирлерімен бірге алғашқы үштікті құрайтын, үш аптаға созылатын тас жол бойындағы аса танымал веложарыс. Ол жыл сайын (1995 жылдан бері) күзге салым Испания елінің аумағында

сөреден шығады. Оның алғашқы жарысы 1935 жылы тіркелген. Тағы екі додасы Еуропаның өзге елдерінің территориясында ұйымдастырылды. Ол 1997 жылы Португалия, 2009 жылы Нидерланды мен Бельгия трассаларында керуен түзді. Бұлардың 2006 жылы өткен турнирінде

біздің Александр Винокуров қорытынды есепте бірінші орынды жеңіп алған болатын. Ал биыл 24 тамызда 68-ші мəрте сөреден шыққан аламан үш ел – Испанияның, Францияның жəне Андорраның жерлерін басып өтеді. Дамир ҚОЖАМҚҰЛ.

Қытайдың Нанкин қаласында жасөспірімдер арасында өткен ІІ Жазғы Азия ойындары аяқталды. Бұл сында біздің спортшылар 1 алтын, 4 күміс, 8 қола медаль иеленді.

Азиада: жалєыз алтын жїлде Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Биылғы Азиадада жалғыз алтын жүлдені елімізге стенд атудан жарысқа қатысқан Александр Мұхамадиев сыйға тартты. Одан басқа 17 жасқа дейінгі спортшылар қатысқан Азия ойындарында жеңіл атлеттер Иван Соловьев үш қарғып секіруде, 400 метрге кедергілер арқылы

жүгіруде Анастасия Сергеева, таэквондодан Фариза Алдоңғарова мен гандболдан Қазақстан жасөспірімдер құрамасы күміс медал ь г е и е бо л ды. Қ о л а жүлдені Анатолий Дураченко (дзюдо), Жанар Кашин (дзюдо), Давид Пошивалов (стенд ату), Екатерина Стеляренко (ауыр атлетика), Екатерина Димченко (жүзу), Ерасыл Қайырбек (таэквондо), Əсия Дайыр (теннис),

Дмитрий Попко (теннис) алды. Қазақстан 13 медальмен жалпы есепте 13-орынды иеленді. Ал 2009 жылы Сингапурде өткен І жасөспірімдер арасындағы Азия ойындарында 4 алтын, 6 күміс, 4 қола медаль иеленіп, жалпы есепте 8-орын алған еді. Келесі ІІІ жасөспірімдер Азиадасы 2017 жылы Шри-Ланканың Намбантота қаласында өтеді.

Жалаулы жарыстар Дзюдо. Кеше Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында дзюдодан кезекті əлем чемпионаты басталды. Оған 124 елдің өкілдері қатысуда. Біздің елімізден бұл сынға ерлер арасында Асхат Тельманов, Елдос Ісметов (60 кг), Азамат Мұқанов, Сергей Лим (66 кг), Дастан Үкібаев (73 кг), Дəулетхан Жақыпов (81кг), Ислам Бозбаев (90 кг), Максим Раков (100 кгге дейін), Ержан Шынкеев (100 кг-ден жоғары), əйел дер арасында Айгүл Байқұлова, Александра Подрядова (48 кг), Ленария Менғазова (52 кг), Анар Сейтімова (78 кг-ге дейін), Гүлжан Исанова (78 кг-ден жоғары) күш сынасады. Футбол. Жексенбі күні Қазақстан Премьер-лигасының 24-тур ойындары өтті. «Астана» өз алаңында Шымкенттің «Ордабасы» клубын қабылдап, 3:1 есебімен жеңіске жетті. «Шахтер» мен «Ертіс» 1:1, ал «Ақжайық» пен «Восток» 2:2 есептерімен тең ойнады. «Тараз» сырт алаңда «Жетісуды» 2:0 есебімен ұтты. Қостанайдың «Тобыл» командасы «Атыраудан» 3:1 есебімен басым түсті. Күрес. Сербияда өтіп жатқан кадеттер (жастар) арасындағы əлем чемпионатында екі бірдей балуанымыз алтын медаль алды. Əйелдер күресінен 43 килода сынға түскен Эльвира Əбілқайырова мен 40 килоға дейінгі салмақ дəрежесінде белдескен Светлана Анкичева əлем чемпионы атанды. Эльвира финалда болгар қызы Миглен Салишкадан, Светлана америкалық Регина Доидан басым түсті. Сонымен бірге, 56 килода Мəдина Бақбергенова мен оның 65 килодағы тəтесі Жəмила Бақбергенова қола жүлдеге ие болды. Осының алдында грекрим күресінен Темірлан Шадукаев үшінші орын алған болатын. Волейбол. Кеше Алматыда ерлер арасындағы Қазақстан Республикасы Президентінің Кубогы жолындағы халықаралық турнир басталды. 31 тамызға дейін өтетін турнирге əлемнің 8 елінің командасы қатысады. Соның ішінде бесеуі ұлттық құрамалар болса, екеуі жастар құрамасы да, біреуі – біздің елдің екінші құрамасы. Олар екі топқа тең бөлінген. «Егемен-ақпарат».

 Масқара!

Ќауын жеуден ќалып барамыз Бұл күнде Сырдың ортан беліне орналасқан Отырар халқы қауын жеуден қалып барады. Ата-бабамыздан бастау алған диқаншылықтың ішінде қауын егу мəселесі кеңінен қолға алынған болатын. Қауынның қалайсан, басыпалды, əміркен, сексеуіл, көкше, шыртылдақ, мырзашөл, қыш қауын, түркімен тұқымы сияқты түрлері егіліп келді. Тəттілігі сонша, тілді үйірер қауынды əркім-ақ ойына түсіре алар. Əсіресе, Сыр бойының тасқын суы қайтқаннан кейінгі сайлардағы ызаға еккен самауырдай теңкиіп жатып қарс айрылатын қауындарды айтсайшы. Қауынның қағын, құртын ел ежелден асқа пайдаланып, қысқа қадірлеп сақтаған. Бұл күндегі жұрттың іздеп таппай жүрген дəрумендерінің бəрі сол өнімдерде жеткілікті болатын, түрлі емге пайдаланатын, ең арғысы, тұқымы – шопағын жуып-шайып жалбыздан ажыратып, кептіріп, қазанға қуырып, келіге түйіп ас-қатыққа пайдаланған. Дəл қазір сол қауыннан сəн кетті. Соңғы екі жылдан бері еккен қауынымыздың түйнегі жүзін жуар кезінде іріп кете береді. Ішін ашсаң ирелеңдеген құрт, қолқаны ататын жаман иіс шығады. Ол қауынды малға берсең де жемейді. Анықтап қараған адамға қауын шұрқ тесік. Дəлелдегендердің айтуынша, қауын гүлдеген кезде «отқа салса жанбайтын, суға салса батпайтын» жаны сірі бір жəндік гүлге «отырып» кететін көрінеді. Содан сол жетіліп, қауын түйнек болғанда өскен ұясына нəжісін тастап,

бүлдіріп, сыртқа тастап шығып кетеді деседі. Мұндай жағдай бір мезгілде ғана емес көктем-жаз бойы үздіксіз қайталанып отырады екен. Осындай жағдай Сыр өзенінің жоғарғы жəне төменгі ағыс бойларында да орын алып, шаруалардың есін алып, бейнеттерін зая кетіруде. Диқанның салы суға кетті. Қайта-қайта дəрі себеді. Ол удай ақша. Бұрын қауынға дəріні қасықтап беретін болса, бүгінде кеселеп, еселеп беретін болды. Біткен қауынның өзі дəрімен сүрленген қауын боп шықпақшы. Бұл бір қиын жағдай болды. Мыңдаған жылдар бойы жалғасып келе жатқан жазықсыз бұл кəсіпке кімнің қандай қиянат жасағанын қайдам?! Қазір бұл кесел асқабақ, қарбыз, қиярда да, тіпті, қызанақта да ішінара болса да кездесіп қалып жатыр. Жауыз құрт жылдан-жылға белең алып келеді. Ел басына ауыр күн туғандай бопты ғой, сонша, дей қоймас жоғарыдағы ауылшаруашылық мамандары мен ғалымдары. Əр астың адам ағзасы үшін орны бөлек екенін олар да білер. Уақыт бұл пəлекетке шара қолдануды тілеп тұр. Əбдіманап ƏУЕЛБЕКОВ. Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Оңтүстік Қазақстан облысы.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 11 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №129 ek


11

www.egemen.kz

27 тамыз 2013 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 11 ақпан

№111

Астана, Үкімет Үйі

Магистральдық газ құбырларын пайдалану қағидаларын бекіту туралы «Магистральдық құбыр туралы» 2012 жылғы 22 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабының 4) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Магистральдық газ құбырларын пайдалану қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 11 ақпандағы №111 қаулысымен бекітілген Магистральдық газ құбырларын пайдалану қағидалары 1-бөлім. Жалпы ережелер 1. Осы Магистральдық газ құбырларын пайдаланудың қағидалары (бұдан əрі – Қағидалар) Қазақстан Республикасының «Магистральдық құбыр туралы» 2012 жылғы 22 маусымдағы, «Газ жəне газбен жабдықтау туралы» 2012 жылғы 9 қаңтардағы заңдарына сəйкес əзірленді жəне Магистральдық газ құбырын пайдалану тəртібін анықтайды, оның ішінде техникалық қызмет көрсетуді, жөндеуді, техникалық диагностикалауды жəне жедел-диспетчерлік басқаруды қамтиды. 2. Магистральдық газ құбырына техникалық қызмет көрсету 1. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігі Жалпы талаптар 2. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігі мынадай технологиялық операцияларды орындау кезінде газдың жобалық немесе жоспарлы көлемдерін тасымалдауды қамтамасыз етеді: 1) тазарту құрылғыларын жіберу немесе қажет болған жағдайда диаметріне қарай үрлеу арқылы қуысты қатты жəне жұмсақ қоспалардан тазарту; 2) кристалгидраттардың түзілуін немесе қажет болған жағдайда олардың бұзылуын болдырмау мақсатында құбыр қуысына метанол енгізу; 3) ішкі жағында тоттануды болдырмау мақсатында газ құбырының қуысына тоттану ингибиторын енгізу; 4) көптармақты жүйелерде немесе қиылысушы газ құбырларында жекелеген құбырлар арасына газ жіберу; 5) қажет болған жағдайда газ құбырларының жекелеген учаскелерін ажырату немесе қосу; 6) əртүрлі жұмыс қысымымен газды жүйеден жүйеге жіберу. 3. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігін пайдаланудың тиімділігі мен сенімділігі мына шаралармен қамтамасыз етіледі: 1) Магистральдық газ құбырының желілік бөлігіне кезеңдік бақылау жасау, көзбен шолу жəне техникалық құралдарды пайдаланып тексеру; 2) жөндеу-алдын алу жұмыстарын уақытылы орындау есебінен оны ақаусыз жағдайда ұстау; 3) құбырішілік диагностиканы жəне магистральдыққ газ құбырының желілік бөлігін диагностикалаудың басқа əдістерін жүргізу; 4) барынша мүмкін болатын гидравликалық тиімділікті ұстау; 5) моральды ескірген немесе тозған жабдықты уақытылы жаңғырту жəне қайта жаңарту; 6) елді мекендерге, өнеркəсіптік жəне ауыл шаруашылығы кəсіпорындарына, ғимараттар мен құрылыстарға дейінгі күзет аймағына жəне ең аз қашықтықтағы аймаққа қойылатын талаптарды сақтау; 7) авариялардың уақытылы алдын алу, істен шығулар мен өндірістік ақауларды жою. 4. Магистральдық газ құбырлардың желілік бөлігінің объектілерін пайдалануға қабылдау осы Қағидалардың талаптарын ескере отырып жүргізіледі. 5. Күзетілетін аймақтағы, оның ішінде бөгде ұйым жүргізетін жұмыс осы Қағидалардың талаптарын сақтай отырып жүргізіледі. 6. Əр объектіде (кран алаңы, учаске) күзетілетін аймақты, өндірістік инфрақұрылымды, күзетілетін аймақта орналасқан жəне шектесетін аумақтың (объектінің) заттарын (меншігін) көрсетумен объектінің (крандардың) жəне құбыр трассасының орналасу схемасы жасалады жəне ілінеді. 7. Схеманы кəсіпорын басшысы бекітеді, оған объектінің басшысы қол қояды. 8. Басты құрылыстарды пайдалану осы Қағидалардың нұсқаулықтарын сақтай отырып жүзеге асырылады. 9. Басты құрылыстардан магистральдық газ құбырына берілетін газдың сапасы ҚР СТ 1666-2007 Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандартының талаптарына сəйкес келеді. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігін ресімдеу 10. Күзетілетін аймақтарда жұмыстың орындалуын бақылауды жəне ең аз қашықтықтағы аймақтарда жұмыс жүргізуді келісуді газ тасымалдау ұйымы (оператор) осы Қағидалардың талаптарына сəйкес жүзеге асырады. 11. Жұмыс жүргізуге рұқсат беру жұмыс жүргізушіде қолданыстағы құбырлар енгізілген жобалық жəне орындау құжаттамасы болған жағдайда жүргізіледі. 12. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігі тікелей учаскелерде биіктігі 1,5-2 м айырғыш белгілермен (қалқан-белгілермен) белгіленеді, олар көріну шектерінде, бірақ 500 м-ден сирек емес жəне газ құбырының километражы мен құбырлардың салынуының нақты тереңдігі көрсетіле отырып, газ құбыры қиылысының бұрышында қойылады. 13. Егер газ құбырының бойында əуе байланыс желілері өтетін болса, газ құбырының трассасын белгілеу үшін байланыс тіректері пайдаланылады, оларда километраж, газ құбырының салыну тереңдігі мен байланыс тірегі осінен газ құбырының осіне дейінгі қашықтық көрсетіледі. Магистральдық газ құбырының көптармақты жүйелерінде магистральдық газ құбырының əр тармағы белгіленеді. Газ құбырының трассасын бекіту орындарын белгілеу үшін темірбетон бағаналарының орнына бақылау-өлшеу бағаналары мен катодтық қорғау пункттері пайдаланылады. Километрлік бағаналар қызғылт сары түске боялады. Ауыл шаруашылығына арналған жерлерде өңделетін жерлерге, ағаш егілетін шекараларға бағаналар орнатылады. 14. Магистральдық газ құбырының белгілерін орнату жер пайдаланушылармен бөлімшелердің бірлескен актілерімен ресімделеді. 15. Газ құбырының басқа жерүсті жəне жерасты коммуникацияларымен қиылысу орындары «Жоғары қысымды газ құбыры» белгілерімен белгіленеді (осы Қағидаларға 1-қосымша). 16. Кеме жүретін өзендер арқылы өтетін газ құбырларының суасты өтпелері бассейндік басқармалармен келісу бойынша белгілермен жабдықталады жəне тəуліктің қараңғы уақытында автоматты түрде қосылатын дабылдық жарық белгілері болады. Газ құбырының кеме жүрмейтін бөгеттер мен жыралар арқылы суасты өтпелері трассаның белгісімен белгіленеді (осы қағидалардың 2-қосымшасы). Белгілер мыналарды қамтамасыз етеді: 1) күзету кезінде газ құбырын кез келген əдіспен көзбен шолып табу; 2) газ құбырының күзетілетін аймағында кез келген жұмысты енгізу кезінде газ құбырының орналасқан жерін анықтау. 17. Əр бағана екі плакатпен жабдықталады: біріншісі – күзетілетін аймақ, орналасқан жері мен газ құбырының жабдықтары туралы ақпаратпен тігінен орнатылады; екіншісі – газ құбырының ұзындығы (км) көрсетілген плакат (ауадан қажетті учаскелерді көзбен шолып іздеу үшін) осы қағидалардың 2 қосымшасына сəйкес көлденеңінен (30˚-тан көп емес) орнатылады. 18. Арқалық түріндегі жерүсті өтпелерінің барлығы қоршаумен жабдықталады, онда газ құбыры бойынша бөгде тұлғалардың кіруіне тыйым салынады, алюминий бояумен боялады, осы қағидаларға 3-қосымшаға сəйкес орнатылады. 19. Туннельдерде магистральдық газ құбырын төсеу кезінде компенсаторлар туннельге кіре берісте газ құбырының желілік бөлігін тастардың түсуінен қорғау үшін темірбетон төсемдерімен жабылады. 20. Туннельдерге газ құбырының кірулері металл шарбақтармен немесе торлармен қоршалады, бұл туннельге бөгде тұлғалардың кіруін болдырмайды. 21. Қоршауларда осы Қағидаларға 4-қосымшаға сəйкес «Кіруге болмайды», «Шылым шегуге болмайды» деген белгілер орнатылады. Оған қосымша объектінің атауы, пайдаланушы ұйымның мүлкі, магистральдық газ құбырының бірыңғай технологиялық схемасына сəйкес қабылданған нөмірлері мен пикеттері көрсетіледі. 22. Қажет болған жағдайда, қоршау шегінде желілік-өндірістік басқарманың бас инженері бекіткен объектінің технологиялық схемасы ілінеді. 23. Магистральдық газ құбырының барлық учаскелерінде алдын алу, жөндеу жəне авариялық жұмыстарын орындау үшін газ құбырының кез келген нүктесіне кіру мүмкіндігі қамтамасыз етіледі. 24. Газ құбырының трассасында кез келген нүктеге кіруді қамтамасыз ету үшін барынша аз айналып өтумен жыралардың, жылғалардың жəне шағын өзендердің тік беткейлері олардың арасынан автокөлік өте алатындай жоспарланады. 25. Магистральдық газ құбырының күзетілетін аймақтарында магистральдық газ құбырының құрамына кіретін технологиялық байланыс желілері мен құрылыстарында, телемеханика мен электр желілерінде құрылыс, монтаж жəне жөндеу жұмыстары осы Қағидалардың талаптарына сəйкес орындалады. 26. Магистральдық газ құбырының күзетілетін аймағындағы құрылыс объектілеріне, газ құбырының басқа коммуникациялармен қиылысына қатысты барлық өзгерістер, сондай-ақ Магистральдық газ құбырының желілік бөлігіндегі объектілердің конструктивтік өзгерістері орындаушы құжаттамаға уақтылы енгізіледі. 27. Газ құбыры астындағы топырақты жыралардың беткейлері мен өзендердің жағаларында су шаюдан қорғау үшін сыртқы су ағыны газ құбыры осінің маңынан тоқтатылып, газ құбырларының күзетілетін аймағында орналасқан жыралар мен шұңқырлардың болмауы қадағаланады. 28. Үйілген топырақта, дамбыларда, тауларда төселген газ құбырларынан су жіберу жұмыс істеу күйінде ұсталады. 29. Газ тасымалдау ұйымы (оператор) мүдделі ұйымдармен бірлесіп, олардың бүлінуінің алдын алу мақсатында газ құбыры арқылы ұйымдастырылған өту орнын белгілейді. 30. Жерасты газ құбырларында ағымдағы жөндеу мен тексеру жұмыстарын жүргізу жағдайларын қоспағанда, жалаңаштанған учаскелер мен ашық шурфтар, шұңқырлар мен орлар болмауы керек. Мұндай жұмыстардың аяқталуы бойынша бір апталық мерзімде жалаңаштанған учаскелер оқшауланып, көміледі. 31. Қоршауларда объектінің атауын, пайдаланылатын құрылымдық бөлімшеге оның тиесілігін көрсететін белгілер орнатылады, қажетті технологиялық схемалар, пайдаланатын құрылымдық бөлімшенің жалпы технологиялық схемасына жалғастыратын километрлік пикеттері көрсетіледі. осы Қағидаларға 5-қосымшаға сəйкес «Газ. Отпен жақындауға болмайды», «Кіруге болмайды», «Шылым шегуге болмайды» (осы Қағидаларға 4-қосымша) деген тыйым салу белгілері орнатылады. 32. Мемлекеттік орман қорының жерінен өтетін магистральдық газ құбырының трассасы əр тараптан шеткі газ құбыры осінен 3 м шегінде, бұталардан дүркін-дүркін тазартылып, қауіпсіз жəне өртке қарсы жағдайда ұсталады. 33. Пайдалану кезінде жерасты газ құбырының трассасын тексеріп шығу, айналып өту немесе аралап ұшып шығу жолымен бақылау керек. Тексеріп шығу, айналып өту немесе аралап ұшып шығудың мерзімділігі жəне тексеру көлемі Магистральдық газ құбырының желілік-өндірістік басқармасы əзірлеген жəне газ тасымалдау ұйымының (оператор) басшылығы бекіткен кестемен белгіленеді. 34. Магистральдық газ құбырының өтпелерін барлық санаттағы автожолдар арқылы тексеру жылына кемінде бір рет, оның ішінде сорғыш шамның ауасын сынау арқылы жүргізіледі. Тексеріп шығу, айналып өту немесе аралап ұшып шығу нəтижелері арнайы журналда тіркеледі. 35. Ақаулар немесе басқа да бұзушылықтар табылған жағдайда тексеруші олар туралы учаскені пайдалануға жауапты адамға хабарлайды, ол өз кезегінде диспетчерге немесе Магистральдық газ құбырының желілік-өндірістік басқармасының бастығына хабарлайды. Соңғысы анықталған кемшіліктерді жою үшін шаралар қабылдайды. 36. Желілік-пайдалану қызметінде кəсіпорын басшылығы бекіткен аварияны жою жоспары, авариялық бригаданы жинау жəне аварияның орнына бару тəртібі, сондай-ақ аварияны жою үшін қажетті көлік құралдарының, жабдықтардың, материалдардың, байланыс құралдарының, өндірістік технологиялық байланыстың, өрт сөндіру, жеке жəне ұжымдық қорғаныс құралдарының тізбесі болады. 37. Магистральдық газ құбырын кезектен тыс қарау жəне тексеру дүлей апаттан кейін газ құбырының жəне оның желілік бөлігі құрылыстарының зақымдануы мүмкін учаскелерде жəне газ құбырынан немесе арматурадан газ жылыстауы табылған жағдайда жүргізіледі. 38. Өзен, жыра, сай арқылы өтетін өтпелердегі газ құбырлары бұзылулар мен шайылулардан қорғалады. 39. Желілік-пайдалану қызметінде диспетчерде жəне авариялық-жөндеу көлік құралдарында олардың орналасқан орындарынан трассаның барлық учаскелеріне жылдың əр мезгілдерінде жəне əртүрлі метеорологиялық жағдайларда қозғалыстың оңтайлы жолдарының схемасы (маршруттық картасы) жасалып сақталады. 40. Трассаны қарау кезінде желілік құбыр жүргізушінің (тексеруші), бригаданың қозғалысы қолданыстағы маршруттық карталарға сəйкес, метеорологиялық жағдайларды, тасқынды, көшкінді жəне трассадағы басқа да ықтимал факторларды (кедергілерді) есепке ала отырып жүргізіледі. 41. Желілік қараушылар, бригадалар трассаға шығу кезінде жабдықтау табеліне, климаттық, метеорологиялық жағдайларға сəйкес азық-түлік пен су қорымен, жеке қорғаныс құралдарымен, дəрігерлік көмек көрсетуге дейінгі көмек құралдарымен, диспетчермен байланыс құралымен қамтамасыз етіледі. 42. Магистральдық газ құбырының трассасына қараушылардың қарауға жəне тексеруге шығуы мен жүруі жəне аса қиын геологиялық немесе табиғи жағдайларда, шөлді, шөлейтті аудандарда бақылау пункттеріне баруы немесе қайтуы арнайы журналда тіркеледі жəне диспетчер немесе Магистральдық газ құбырларының желілік-өндірістік басқармасының басшылығы тағайындаған басқа жауапты тұлға бақылайды. Трассада жұмыстарды орындау кезінде жəне қайта оралған соң персонал диспетчерге (операторға) өзінің орналасқан жері, жұмыстың орындалуы, желілік бөліктің жəне күзетілетін аймақтың жағдайы туралы баяндайды. 43. Персонал белгіленген мерзімде бақылау пунктіне келмеген немесе онымен байланыс болмаған жағдайда, диспетчер оны іздеу мен қажетті көмек көрсету үшін шаралар қабылдайды. 44. Егер қарау (айналып өту) процесінде газ құбырының саңылаусыздығынан ақау табылса немесе басқа да қауіпті жағдай орын алса, қауіпті аймақ қауіпсіздік белгілерімен қоршалады. Бұл ретте, кезекші диспетчер немесе пайдалануға жауапты басқа тұлға тез арада хабардар етіледі. 45. Диспетчерге хабарланған соң: 1) газ жылыстаған орынға жақын жол учаскесін көлікпен айналып өту, қажет болған жағдайда қозғалысты тоқтату ұйымдастырылады; 2) аса қауіпті орынға жақын жерде, əсіресе түнгі уақытта қауіп туралы ескерту жəне қауіпті аймаққа адамдардың, көліктің, жануарлардың кірмеуін болдырмау үшін постылар ұйымдастырылады; 3) темір жол көлігіне қауіп төнген кезде поездардың қозғалысын уақытша тоқтату шаралары қабылданады. 46. Қажетті жағдайларда диспетчер немесе жауапты лауазымды тұлға қауіп туралы жергілікті атқарушы билік органдарын, кəсіпорындарды, осы учаскелерге жақын орналасқан немесе жұмыс істейтін істейтіндерді, сондай-ақ жақын жердегі елді мекендер тұрғындарын хабардар етеді. 47. Авария орнына жұмыстың басшысы келгеннен кейін қоршау құралдарының, қауіпсіздік белгілерінің бар-жоғын тексереді жəне қажет болған жағдайда постыларды қояды, техникалық құралдарды авария орнынан қауіпсіз қашықтыққа орналастырады жəне диспетчермен байланыс орнатады. 48. Магистральдық газ құбырындағы, оның құрылыстары мен арматурасындағы от немесе газ қаупі бар жұмыстарды талап ететін ақауларды жою осы Қағидалардың талаптарына сəйкес жүргізіледі. 49. Магистральдық газ құбырынан газ жылыстауын жарық, коррозиялық бұзылу жəне тесіктер арқылы жоюға тыйым салынады. 50. Жекелеген жағдайларда газ тасымалдау ұйымы басшылығының рұқсатымен уақытша бандаждар жəне басқа да құрылғыларды орнатуға рұқсат етіледі. Желілік бөлікті пайдалануды ұйымдастыру

51. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігін пайдаланудың техникалық жəне əдістемелік басшылығы осы қызметке бағытталған жəне тиісті газ тасымалдау ұйымының (оператор) өндірістіктехникалық бөлімшесінің басшысы жүзеге асырады. 52. Магистральдық газ құбырының нақты учаскесін пайдаланудың техникалық жəне əкімшілік басқаруды газ тасымалдау ұйымының (оператор) басшысы жүзеге асырады. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігіндегі жұмыстарды желілік-пайдалану қызметінің бастығы басқарады. 53. Магистральдық газ құбырында газ тасымалдау ұйымы (оператор) екі данада жасалған арнайы паспортты ресімдейді. 54. Паспорттың даналарына оның орындаушылық схемасы, құбыр бөлшектері мен реттегіш, ілмек, басқа да арматура орнатылған құбыр құрышының түрі мен белгісі жазылады. Паспорттың бір данасы кəсіпорында, басқасы – кəсіпорын бойынша бұйрықпен бекітілген газ құбырын пайдалануға жауапты тұлғада сақталады. Газ құбырының паспортына қосымша енгізілетін жазбалар бір уақытта екі данада тіркеледі. 55. Магистральдық газ құбырының жалпы жəне қауіпсіз жағдайына желілік-өндірістік басқарманың бастығы жауапты болып табылады. 56. Магистральдық газ құбырының желілік-өндірістік басқармасының бастығынан басқа, желілік-өндірістік басқарма бойынша бұйрықпен Магистральдық газ құбырының белгілі бір учаскесінің техникалық жағдайына жəне пайдалану қауіпсіздігіне жауапты арнайы дайындалған қызметкерлер тағайындалады. 57. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігін пайдалану бойынша бөлімшенің жəне оған орнатылған құрылғылардың негізгі өндірістік звеносы желілік-пайдалану қызметі болып табылады. 58. Жергілікті жағдайлар мен Магистральдық газ құбырының техникалық жағдайына байланысты газ тасымалдау ұйымы қызмет көрсетудің басқа түрлерін ұйымдастыруды қарастырады. 59. Желілік-пайдалану қызметі техникалық қызмет көрсету мен жөндеуді уақытында орындау кезінде құрылыстың, жабдықтың тиімді жəне қауіпсіз пайдаланылуын, жұмысқа бекітілген механизмдер мен көлік құралдарының дайындығын, құбырлардың, жабдықтар мен материалдардың авариялық қорларының болуын, авариялар мен өндірістік ақауларды аз уақытта жоюды, газ құбырларының саңылаусыздығын, қоршаған ортаны ластауды болдырмауды жəне техникалық құжаттама мен есептіліктің уақтылы жүргізілуін қамтамасыз етеді. 60. Желілік-пайдалану қызметінің құрамына жөндеу-пайдалану блоктары мен өнеркəсіптік алаңдар кіреді. 61. Газ тарату станцияларын, операторлар мен қараушылар үйлерін, авариялық-жөндеу пункттерін пайдалануды, техникалық қызмет көрсету мен жөндеуді құрылымдық бөлімшедегі олар қызмет көрсететін ғимараттардың, объектілер мен шекаралардың бөлінуіне сəйкес желілік-пайдалану қызметі жүзеге асырады. 62. Қабылданған техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу құрамына байланысты желілікпайдалану қызметінің құрамына электр химиялық қорғаныс, бақылау-өлшеу аспаптары жəне автоматика мен телемеханика бойынша учаскелер, топтар немесе мамандар кіреді. 63. Аварияларды жедел жою, магистральдық газ құбырында көп еңбекті қажет ететін қалпына келтіру жұмыстарын жəне басқа жұмыстарды орындау үшін авариялық-қалпына келтіру поездары құрылады. 64. Желілік-пайдалану қызметі магистральдық газ құбырына метанолды алу, сақтау жəне құю бойынша жұмыстарды қолданыстағы стандарттарға, нормативтік құжаттар мен нұсқаулықтарға сəйкес орындайды. 65. Газ құбырына метанолды құю газ тасымалдау ұйымының жедел-диспетчерлік басқармасының өкімі немесе рұқсаты бойынша жүзеге асырылады. 66. Желілік-пайдалану қызметі газ тарату станцияларында жəне газ тарату пунктінде одорантты алу, тасымалдау, сақтау жəне уақтылы құю жұмыстарын орындайды, сондай-ақ желілік бөліктің объектілерін салу, күрделі жөндеу, қайта құру жəне техникалық қайта жарақтандыру сапасына техникалық бақылауды жүзеге асырады. 67. Жекелеген жағдайларда, газ тасымалдау ұйымының белгілеуімен техникалық бақылауды қамтамасыз ету осы қызмет түріне лицензиясы бар басқа кəсіпорындардың немесе ұйымдардың қызметкерлеріне жүктеледі. 68. Қолданыстағы газ құбырларына басқа газ құбырларын немесе объектілерді қосуды газ тасымалдау ұйымының өкімі бойынша желілік-пайдалану қызметі жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда бұл жұмыстарды орындау үшін газ тасымалдау ұйымы басқа ұйымдарды жұмысқа тартады. Бұл ретте, желілік-пайдалану қызметі учаскедегі газ құбырын ажыратуды, газ шығаруды, жұмыс аймағында газ беруді, жарылыс қаупі бар қоспаның түзілуін жəне конденсаттың төгілуін болдырмайтын басқа жұмыстардың орындалуын қамтамасыз етеді. Желілік бөлікке техникалық қызмет көрсету 69. Техникалық қызмет көрсетуді объектілердің тиесілігі бойынша желілік-пайдалану қызметі жүргізеді. 70. Авариялық-қалпына келтіру пойызы кəсіпорын басшылығының өкімі бойынша техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу үшін пайдаланылады. 71. Техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жүйесін газ тасымалдау ұйымы дайындайды жəне мыналарды көздейді: 1) тексеру жəне диагностикалық зерттеу; 2) техникалық қызмет көрсету; 3) ағымдағы жөндеу; 4) күрделі жөндеу; 5) авариялық-қалпына келтіру жөндеуі; 6) сынау (қайта сынау); 7) ресурстарды ұзарту; 8) техникалық жағдай туралы ақпаратты жинау, өңдеу жəне талдау; 9) тиімділікті, сенімділікті жəне қауіпсіздікті арттыру бойынша іс-шараларды орындау. 72. Жоспардағы тексеру кезінде күзет аймағы жəне магистральдық газ құбырының ең аз арақашықтық аймағы, су кедергілеріндегі өтпежолдары, аңғарлар, темір жəне автомобиль жолдары, кран алаңдары жəне апаттық құбырлар қорлары, компрессорлық станцияға қосу торабы, тазарту құрылғысын қабылдау жəне іске қосу торабы, трассабойлық жолдар, газ құбырларына кіреберістер, көпірлер, бөгеттер, газ құбырлары өтпелері, су жіберетін жəне басқа да құрылыстар, трассабойлық байланыс жəне электр беру желілері, трасса белгілері, кеме қатынасы жағдайының белгілері, сондайақ газ құбырларының басқа ұйымдарының коммуникацияларымен қиылыстары (электр беру желілері, мұнай өнімдері құбырлары жəне т.б.) тексеріледі. 73. Тексеру мақсаты мыналар болып табылады: жабдықтың жəне коммуникациялардың техникалық жағдайын анықтау; жылыстауларды, авария алдындағы жағдайларды жəне аварияларды, басқа да кемшіліктер мен бұзылуларды айқындау; жақын маңдағы құрылыстар мен объектілердегі жəне Магистральдық газ құбырының тұтастығына нақты қауіп төндіретін аварияларды айқындау. 74. Тексеру кезінде айқындалған бұзушылықтар, бұзылулар жəне тоқтап қалулар Магистральдық газ құбырының желілік бөлікті тексеру журналында тіркеледі. 75. Тексеруді орындаушы тұлғаның бағалауы бойынша сипаты мен көлемі аварияға əкелуі мүмкін өндірістік бұзылулар табылған жағдайда, тексеру тоқтатылып, аварияның алдын алу шаралары қолданылады. Тексеруді аяқтау авариялық жағдай жойылғаннан кейін жүргізіледі. 76. Тексерулерді жүргізу мерзімдерін, оның жиілігін жəне көлемін жергілікті жағдайларды (елді мекендердің, өтпежолдардың бар-жоғын), газ құбырының техникалық жағдайын жəне т.б ескере отырып, кəсіпорын белгілейді. Тексерулер мына көлік құралдарын: тікұшақты, ұшақты, автокөлікті пайдалану арқылы жүргізіледі. 77. Жерасты газ құбырларының орналасу тереңдігін желілік пайдалану қызметі жер бедерінің өзгеруі мүмкін жерлерінде: көшкін, су шайып кеткен, топырақтың шөккен жерлерінде жəне т.б. анықтайды. 78. Таулы аймақтарда салынған газ құбырларын зерттеу газ құбырларының жəне компенсаторлардың қасындағы көшкін жерлерді тексеруді қамтиды. 79. Жылжымалы құмдар мен бөгеттерде салынған газ құбырларының учаскелері жылына 1 рет тексеріледі. 80. Зерттеулердің нəтижелері бойынша желілік пайдалану қызметі жөндеу жұмыстарын жүргізу кестесін жасайды. Газ құбырларының учаскелері мен газ тарату станцияларын ажыратуды талап ететін жұмыстарды кəсіпорындардың өтінімдері бойынша газ тасымалдау ұйымы жоспарлайды. 81. Зерттеу барысында су өткізетін құрылыстар мен құрылғылар, дүркін-дүркін су басатын, газ құбырларына іргелес аумақтар, еңістердің, өтпежолдарымен, су кедергілерімен жəне аңғарлармен қиылысу жерлеріндегі тас үйінділерінің жəне қаптамалардың жағдайы, су шайып кеткен жерлер тексеріледі. 82. Желілік бөлік пен оның жабдықтарын ақаусыз күйде ұстау, пайдаланудың сенімділігі мен қауіпсіздігін арттыру жұмыстары, авариялық- қалпына келтіру жұмыстары ағымдағы жөндеу деп есептеледі. 83. Ағымдағы жөндеу жұмыстарының көлеміне газ құбырларын күрделі жөндеу жоспарларында көзделмеген желілік бөлікті, кран алаңдарын, өтпежолдарды жəне қиылыстарды, компрессорлық станцияға қосу торабын, тазарту құрылғысын қабылдау жəне іске қосу торабын, оларға іргелес алаңдар мен аймақтарды қарау, зерттеу жəне оларға техникалық қызмет көрсету кезінде айқындалған жұмыстар енгізіледі. 84. Газ тасымалдау ұйымдары ағымдағы жөндеуді өткізудің жылдық жоспар-кестелерін жасайды, оларды кəсіпорынның техникалық басшысы бекітеді. 85. Ағымдағы жөндеудің жоспар-кестелеріне күнтізбелік жыл ішінде өткізілген тексерулер, зерттеулер, сынаулар нəтижелері бойынша толықтырулар енгізіледі. 86. Ағымдағы жөндеу жұмыстарына мыналар кіреді: 1) трассаның белгілерін қалпына келтіру; 2) құбырларды жəне 500 м-ге дейін созылатын газ құбырларының оқшаулағыш қаптауларын жөндеу; 300 мм-ге дейін бекіту арматурасын жəне жалғастырғыш бөлшектерді алмастыру; 3) құбырлардың қалқаларындағы қуыстарды дəнекерлеп жамау; 4) алаңдарды еселеу; 5) кран алаңдарындағы, іске қосу алаңдарындағы қоршауларды жөндеу жəне тазарту құрылғысын, метанол ыдыстарын жəне т.б. қабылдау; 6) трассабойлық өту жəне магистральдыққ газ құбыры арқылы кесіп өтетін жерлерге арналған жолдарды, кран алаңдарына жəне апаттық құбыр қорларына кіреберістерді қалпына келтіру; 7) газ құбырының жобалық орналасу тереңдігін қалпына келтіру, магистральдық газ құбырының жалаңаштанған жəне тайыз көмілген учаскелерін жою; 8) жылжымалы құмдарды бекіту; 9) аңғарлардың, су шайып кеткен жерлердің, шөгінділердің түзілуін жəне топырақ шөгуінің алдын алу, бөгеттерді қалпына келтіру бойынша жұмыстар; 10) жобада немесе нұсқаулықта қарастырылған рұқсат берілмеген өткелек жəне қиылыс жерлерінде қорғауларды, қайта төгуді қалпына келтіру; 11) газ құбырлары трассасы бойынша жəне еңістердің бойындағы ағаштар мен бұталарды шабу; 12) су өткізетін құрылыстарды жəне жағаны нығайтатын құрылғыларды жөндеу, апаттық құбырлар қоры сөрелерін жөндеу жəне қалпына келтіру, апаттық қорды толықтыру жəне праймирлеу, жазуларды, сандық қатарды жəне таңбаларды жаңарту; 13) тікұшақ алаңдарын, авариялық техника алаңдарын (тұрақтарын), желілік пайдалану қызметінің аймақтарын жəне ғимараттарын жөндеу; 14) газдың кемуін жəне өзекті ақауларды жою, қалқып шығуды, гофрды жою, іргетастарды, тіреуіштерді, бекітпелерді жəне ауа өтпежолдарының, газ құбырының жерүсті аймақтарының, конденсатжинағыштарды іске қосу жəне қабылдау камераларының, лас заттарды жинау жəне сақтау тораптарының, шығын өлшегіш пункттерінің басқа да құрылымдық бөлшектерін жөндеу; 15) 1,5 м дейінгі (сабасында) тереңдіктегі суасты өтпежолдарын жəне аңғарлар өтпежолдарын жөндеу; 16) метанолдың, одоранттың, материалдар мен жабдықтардың азаймайтын жəне авариялық қорын сақтайтын қоймаларды жөндеу. 87. Құмдарды бекіту мына əдістердің бірімен жүзеге асырылады: механикалық құралдармен; органикалық жəне бейорганикалық фиксаторлармен (нерозин, мұнай өнімдерінің қалдықтары, саз, цемент ерітінділері жəне т.б.); топырақты бекіту үшін өсімдіктер отырғызу арқылы биологиялық фиксаторлармен; аралас əдіспен құмдарды органикалық жəне бейорганикалық фиксаторлармен бекіту. 88. Құмды бекітудің белгілі əдісін жергілікті жағдайларға жəне пайдаланушы ұйымдардың мүмкіндіктеріне байланысты қабылдау керек. Газ құбырының топырақтан шығар жеріндегі оқшаулағыш қаптауларды жөндеу жоспар-кесте бойынша жүргізіледі. 89. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігін жəне олардың учаскелерін күрделі жөндеу қажеттілігі мен орындау мерзімдері тексерудің, зерттеулердің нəтижелері, газ тасымалдаудың болжамды режімдері, белгіленген шекті жұмыс қысымы, пайдалану сенімділігін талдау жəне жергілікті жағдайлар бойынша анықталады. 90. Суасты өтпежолдарын, өзендер мен бұлақтардың 1,5 м дейінгі (сабасында) суасты өтпежолдарын күрделі жөндеу қолданыстағы нормативтік құжаттарға сəйкес жүргізіледі. 91. Дабылға жəне магистральдық газ құбырын автоматты қорғау жүйесі қысымының артып кетуінен қорғауға арналған компрессорлық станцияда қысымның артуының мына шамалары белгіленеді: дабылға - 0,05 - 0,1 МПа (0,5 – 1 атм.), қорғауға 0,1 – 0,15 МПа (1 – 1,5 атм.). 92. Газ құбырының өткізу қабілетін сақтау үшін жəне қалқалардағы шөгінділердің тұрып қалуының алдын алу үшін, бұған қоса газ құбырының учаскесін құбырішілік тексеруге жəне қайта сынауға дайындау мақсатымен Магистральдық газ құбырының ішін тазалау тазарту құрылғыларын жіберу арқылы жүргізіледі. 93. Газ құбырларының ішін тазартуға арналған жабдық тазарту құрылғысының іске қосылуына жəне оны қабылдауға, оның учаскесі бойынша өтуіне, газ құбырынан шығарылатын лас заттарды жинау жəне сақтауды бақылауға қажетті технологиялық операциялардың орындалуын қамтамасыз етеді. 94. Жаңа газ құбырын тазарту немесе тазарту жұмыстары арасында жөндеу жүргізілген газ құбырын тазарту қажет болған жағдайда, сондай-ақ бұрын құбырішілік тексеру снарядтарымен зерттеу жүргізілмеген газ құбырын тазартуды ұйымдастыру кезінде снаряд-калибр немесе профиль өлшеуішті өткізу арқылы газ құбырының ең аз өту қимасын бағалау жүргізіледі. 95. Газ тасымалдау ұйымы (оператор) қайта айдау жоспарларын, құбырішілік тексерулерін жүргізуді жəне газ қасиеттерінің стандарттардан ауытқуын ескере отырып, газ құбырларын тазарту бойынша жылдық жұмыс жоспарларын жасайды жəне бекітеді. Тазарту құрылғыларының конструкциясы тазартылып жатқан учаскемен ұзына бойы өткенде өзі арқылы лас заттардың құйылуын болдырмайды. Газ құбырының ішін тазартуды газ тасымалдау ұйымымен келісу бойынша кəсіпорын дайындаған арнайы нұсқаулық бойынша өткізеді, онда мыналар көзделеді: 1) тазарту құрылғысын өткізу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру; 2) тазарту құрылғысын іске қосу жəне қабылдау технологиясы; 3) тазарту құрылғысының өтуін бақылаудың əдістері жəне құралдары. 96. Тазарту құрылғылары өтіп жатқан кезеңде лупингтер, резервтік жіптер жəне қатар жатқан құбырлардың арасындағы жалғастырғыштар негізгі газ құбырынан ажыратылады. 97. Тазарту құрылғыларын өткізу мерзімдері мен жиілігін жедел диспетчерлік басқарма газ тасымалдау ұйымының (оператор) орталық жедел диспетчерлік басқармасының келісімімен газ құбыры учаскелерінің нақты гидравликалық жағдайларына сүйене отырып белгілейді. 98. Конденсатты жинауға жəне сақтауға арналған қоршаулар, құрылыстар жарамды болады жəне бөгде тұлғалардың кіруіне жол берілмейді. Қоршауларда ескерту плакаттары жəне жазулар ілінеді. 99. Байқалған барлық газ жылыстауы туралы айырым белгісінде (осы Қағидаларға 2-қосымша) көрсетілген телефон арқылы диспетчерге хабарланады. Құрылымдық бөлімше тез арада жылыстау орны мен сипатын анықтайды, қажетті қауіпсіздік шараларын (белгілерді, қоршауларды, күзет постыларын жəне т.б. орнату) қамтамасыз етеді. 100. Жылыстауды жоюдың мерзімдері аварияларды (тоқтап қалуды) жою жаспары бойынша белгіленеді. 101. Елді мекен, теміржолдар мен автомобиль жолдарының маңында жылыстау байқалған жағдайда, төмендегі: 1) елді мекеннің тұрғындарын қауіп туралы ескерту бойынша; 2) газ құбыры жағына көлік қозғалысын тоқтату бойынша; 3) қажет болған жағдайда жылыстау орнына жақын автомобиль жолында айналып өтетін жолды ұйымдастыру бойынша; 4) теміржол көлігіне қауіп төнген болса, поездардың қозғалысын тоқтату бойынша; 5) қауіпті бағыттарда желілік персоналдың тұрақты кезекшілігін ұйымдастыру бойынша; 6) жылыстауды өте қысқа мерзімде жою бойынша қосымша шаралар қабылданады. Магистральдық газ құбырын пайдалануға қабылдау мен газ берудің тəртібі 102. Газ тасымалдау процесінің технологиялық параметрлеріне сəйкес келмейтін жұмыс қысымы мен температурадағы ілмекті арматураны орнатуға тыйым салынады. 103. Арматура жарамды жағдайда жиынтықта ұсталады, технологиялық схемаларға сəйкес

нөмірленеді, газ ағыны бағытының көрсеткіштері мен бекітпе орнының көрсеткіштері болады. Қол тартпасы (механикалық) бар арматурада тетікпен ашылу жəне жабылу бағыты нұсқармен көрсетіледі. Арматурада жазбалар мен белгілер қолданыстағы стандарттарға жəне/немесе нормативтік құжаттарға немесе техникалық шарттарға сəйкес орнатылады. Сақтандыру клапандарының қысым мен кезекті тексеру күні белгіленген биркалары болады. Əртүрлі тұтынушылардың сақтандыру клапандарынан газ шығарындыларын бір шамға қосуға жəне сақтандыру клапандарынан кейін ілмекті арматураны монтаждауға тыйым салынады. 104. Желілік бөліктегі крандарда (желілік крандар) жəне көптармақты өтпелерде əдеттегідей, газ құбырларының жұмыс режімінің ықтимал өзгерістерін есепке ала отырып реттелген крандарды авариялық жабу автоматтары (КАЖА) болады. 105. Желілік крандар газ қысымын кранға дейін жəне одан кейін өлшеу үшін техникалық монометрлермен жарақтандырылады. 106. Арматураны басқару, техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу бойынша операциялар дайындаушы зауыттардың нұсқаулық талаптарына сəйкес жүргізіледі. Пневмогидравликалық басқару крандарының гидрожүйелерінде дайындаушы зауыттардың крандарды пайдалану жөніндегі нұсқаулықтарына сəйкес жұмыс сұйықтықтары немесе пайдалануға рұқсат етілген алмастырушылар қолданылады. 107. Ілмекті крандарды майлау жəне саңылаусыздығын қалпына келтіру үшін дайындаушы зауыт пен мамандандырылған ұйымдар ұсынған консистенциялы майлар мен арнайы пасталар қолданылады. 108. Басқару тораптарына, ілмекті арматура орнының көрсеткіштеріне жəне басқа да құрылғыларға персоналдың қызмет көрсетуі үшін кедергісіз қол жеткізу қамтамасыз етіледі. Қызмет көрсету алаңы мен қоршаулар таза жəне жарамды күйде ұсталады. 109. Пайдалану процесінде пневмогидравликалық басқару крандарының жүйесіне су тиюіне жол берілмейді. Сынаулар жүргізілгеннен кейін крандардың корпустарынан жəне басқару жүйелерінен суды төгу қажет. 110. Газ құбырларының крандары үшін негізінен қашықтан жəне жергілікті пневмогидраликалық басқару қолданылады. Пневмогидравликалық жетек болмаған кезде немесе ол істен шыққан кезде қолмен басқаруға рұқсат етіледі. 111. Крандардың қақпағының қалыпты жағдайы желілік бөлікте ашық, шамды жəне сулы бөлікте жабық болады. Газ құбырларының көптармақты жүйелерінің тармақтары арасында қосқыштардағы кран қақпақтарының орны газ құбырларының жұмыс режімімен анықталады жəне оны ГТҰ орталық диспетчерлік қызметі (ОДҚ) белгілейді. 112. Магистральдық газ құбырларының желілік бөлігіндегі кран қақпақтарын ауыстыру авариялық жағдайларды қоспағанда, ұйымның орталық диспетчерлік қызметінің рұқсатымен ғана жүзеге асырылады. 113. Ілмекті крандарды (шамды жəне сулыдан басқа) газ қысымын кранға дейін жəне одан кейін алдын ала теңестірген соң ашу керек. 114. Шамдағы жəне судағы ілмекті крандар толық ашылғанға дейін тоқтаусыз ашу керек. 115. Ілмекті арматураға техникалық қызмет көрсету мен жөндеуді ұйымдастыруды тиісті қызметтің бастығы жүзеге асырады. Техникалық қызмет көрсету жөніндегі жұмыс көлемі дайындаушы зауыттардың жəне мамандандырылған ұйымдардың нұсқаулықтарымен анықталады. 116. Арматураға ағымдағы жөндеуді тиесілігі бойынша тиісті қызмет немесе мамандандырылған жөндеу-реттеу ұйымы орындайды. Ағымдағы жөндеу бойынша жұмыс көлеміне кран корпусын саңылаусыздықтан арылтуды немесе оны бөлшектеуді талап етпейтін жұмыстар кіреді. 117. Техникалық қызмет көрсету жəне ағымдағы жөндеу бойынша жұмыстар қызметтің техникалық құжаттамасында тіркеледі. 118. Арматураны күрделі жөндеу көлеміне мамандандырылған жөндеу кəсіпорнының жағдайларында оның жарамдылығын толық қалпына келтіру бойынша жұмыстар кіреді. 119. Əрбір құрылымдық бөлімшеде қолданыстағы нормаларға сəйкес ілмекті арматураның авариялық қоры болады. Авариялық қордағы арматура сақталу күйінде қоймада сақталады, бұл ретте оған гидравликалық сұйықтық құйылып, дүркін-дүркін жаңартылып отырады. 120. Желілік крандардың жəне қосқыш крандардың қақпақтары жарты жылда бір рет жұмысқа қабілеттілігін тексеру мақсатында толықтай ауыстырылады. Қашықтан басқару жүйесімен жабдықталған крандар осы жүйедегі кешенде сыналады. Нəтижелерді тексеру жəне ресімдеу тəртібін газ тасымалдау ұйымы (оператор) белгілейді. 121. Магистральдық газ құбырларының желілік бөлігіндегі, компрессорлық станциялар тораптарының, тазартқыш құрылғыларды іске қосу жəне қабылдау тораптарының, қоршау ішіндегі кран алаңдары жоспарланады, əдеттегідей, жер үстіндегі жəне жер астындағы сулардың құйылуынан қорғайтын қатты жабынды (қиыршық тас, ұсақ тас) болады. Кран алаңдарына автомобильдің немесе арнайы көліктің кіру мүмкіндігі қарастырылады. 122. Компрессорлық станциядағы технологиялық арматураның нөмірленуін осы Қағидаларға 6-қосымшаға сəйкес, желілік бөліктегісін − осы қағидаларға 7-қосымшаға сəйкес қабылдау керек. 123. Магистральдық газ құбырларының объектілері мен құрылыстарын салу, оларды қайта құру, техникалық қайта жарақтандыру немесе күрделі жөндеу кезінде күрделі жөндеу қызметі қызметтің осы түріне лицензиясы бар ұйымдардың жұмыс жүргізуіне техникалық қадағалауды ұйымдастырады. Құрылысы аяқталған Магистральдық газ құбырлары толық пайдалануға дайын болған кезде ғана оларды пайдалануға қабылдау комиссиясына беріледі. Құрылысы жəне монтаждау жұмыстары аяқталмаған жəне қабылдау комиссиясы қабылдамаған объектілерді пайдалануға беруге үзілді-кесілді тыйым салынады. Мемлекеттік комиссияның актіге қол қою күні объектіні (құрылысты, жабдықтарды) пайдалануға беру күні болып есептеледі. 124. Құрылысы аяқталған газ құбырының құрылыстары мен жабдықтарын пайдалануға қабылдауға дейін мыналар қажет: 1) пайдаланушы персоналды жинау жəне оларды осы Қағидаларға сəйкес нұсқаулықтармен жəне схемалармен қамтамасыз ете отырып оқыту (міндетті түрде білімін тексерумен); 2) бас мердігерден газ құбырының желілік бөлігіне арналған жобалық, орындаушы жəне техникалық құжаттаманы, компрессорлық станцияны, газ тарату станциясын, жерасты газ сақтау жəне басқа да пайдалануға берілетін объектілерді алу; 3) ғимараттың жобаға жəне келісілген өзгертулерге сəйкестігін тексеру; 4) қуыстарды тазалау, газ құбырларын жəне технологиялық коммуникацияларды беріктік пен саңылаусыздыққа сынау; 5) магистральдық газ құбырлары желілік бөлігі құбырларының құбырішілік дефектоскопиясын жүргізу; 6) гидравликалық сынаулардан кейін құбырлардан суды толық шығару; 7) агрегаттар мен олардың жүйелерінің, жалпы станциялық жабдықтардың, ілмекті арматураның, бақылау-өлшеу аспаптарының, телемеханика жүйелерінің қалыпты жəне ең жоғары жүктемесімен жұмыс қабілеттілігіне кешенді сынауды дайындаушы зауыттың техникалық шарттарына, қолданыстағы нормалар мен қағидаларға сəйкес өткізу; 8) өндірістік технологиялық жəне жергілікті байланыс құралдарының жұмыс қабілеттілігін тексеру жəне кешенді сынау; 9) электрохимиялық қорғау, қабылдау тораптары жəне тазалау құрылғыларын іске қосу құралдарын тексеру жəне жұмыс қабілеттілігін сынау; 10) мəдени-тұрмыстық мақсаттағы денсаулық сақтау, тұрғын үй кешені объектілерін толық көлемде тексеру; 11) табиғатты қорғау мақсатындағы объектілерді тексеру жəне кешенді сынау; 12) объектіде рұқсат етілген жұмыс қысымына формулярлар ресімдеу. 125. Магистральдық газ құбырлары объектілерін пайдалануға қабылдау Тапсырыс берушімен, жобалаушы жəне пайдаланушы ұйыммен келісілген өзгертулер мен толықтыруларды есепке ала отырып, жобаға сəйкес жүргізіледі. Объектіні Қабылдау комиссиясына көрсетуге дейін газ тасымалдау ұйымы (оператор) тағайындаған жұмыс комиссиясы қабылдауды жүргізеді. Жұмыс комиссиясы қабылдамаған Магистральдық газ құбыры пайдалануға рұқсат етілмейді. Магистральдық газ құбырларының желілік бөлігін газ құбырын сынау бойынша кешенді жұмыстарды орындағаннан кейін пайдалануға қабылдайды. Құрылысы аяқталған Магистральдық құбырларды пайдалануға беру кезінде құрылыс-монтаждар ұйымы Қабылдау комиссиясына сəулет жəне құрылыс саласындағы нормалар мен қағидаларда көзделген көлемде техникалық құжаттамаларды ұсынады. Құрылысы аяқталған жеке объектілерді (аралап шығатын жəне кезекші персоналдың үйлері, электрохимиялық қорғау ғимараттары, байланыс желілері жəне т.б.) жұмыс комиссиялары жұмыс комиссиясы тағайындаған ұйым бекіткен қабылдау актісі бойынша олардың дайындық шамасына қарай жөнделген жабдықтарымен бірге пайдалануға қабылдайды. Қабылданған, бірақ сынаудан кейін алты ай бойы пайдалануға енгізілмеген құбыр беріктікке жəне саңылаусыздыққа қайтадан сынауға жатады. Гидравликалық сынаулардан кейін газ құбырын газбен толтыру технологиясы мен схемасын мердігер мен пайдаланушы ұйымның бірлескен бұйрығымен құралған жəне Тапсырыс берушінің өкілдерінен тұратын арнайы комиссия əзірлейді жəне жүзеге асырады. Технология мен схеманы Тапсырыс беруші жəне мердігер бекітеді. 126. Компрессорлық станцияның жабдықтарын пайдалануға қабылдауға дейін мыналар қажет: 1) бас мердігерден орындаушы техникалық құжаттаманы жəне қабылданатын жабдыққа жұмыс комиссияларының актілерін, сондай-ақ жабық жұмыстардың актілерін алу; 2) орындалған құрылыстың жобаға сəйкестігін тексеру; 3) бекіткіш газ құбырларын, май құбырларын жəне басқа да технологиялық коммуникацияларды беріктікке жəне саңылаусыздыққа сынау жəне үрлеу, қуыстарын тазалау; 4) іске қосу жұмыстарын бастамас бұрын монтаждау, сынау, өрт сөндіру жүйесінің сынамасын жүргізу; 5) қабылданатын жабдықтарды іске қосу жұмыстарын өткізу; 6) негізгі жəне қосалқы аппараттардың жəне бақылау-өлшеу аспаптарының жəне компрессорлық цех автоматикаларының жұмысын техникалық шарттарға сəйкес кешенді сынау. 127. Желдету, салқындату жəне жылыту жүйесі орындаушылық сипаттамаға ие жəне қалыпты пайдалануды жəне газды қайта сору агрегаты мен олардың қосалқы жүйелерінің жылдың кез келген мезгілінде, оның ішінде тоқтатылған кезеңде де дайындық қалпында ұстауды қамтамасыз етеді. 128. Газ тарату станциясын іске қосу алдында станция ғимаратында жəне кешенді жабдықтарға қызмет көрсету бағытында бөгде заттардың жоқ екендігіне көз жеткізу қажет. Ғимараттың газдануының, жанғыш материалдардың, оттектік жəне газ баллондарының болмауын ерекше мұқият тексеру керек. Өрт сөндіру құралдарының дайындығына көз жеткізу керек. Газ тарату станциясын іске қосудың алдындағы тексеру станцияның жəне оның жүйелерінің құрастырылуын есепке ала отырып əзірленген тəртіпке сəйкес жүргізіліп тексеріледі. Тексеру кезінде мыналарды орындау қажет: 1) жабдықтардың жағдайын жəне ықтимал олқылықтарды бақылау (сальниктік тығыздамадағы, фланец жəне бұранда қосылыстардағы жəне т.б. бос орындар); 2) одоризациялық қондырғыда одорант деңгейін бақылау; 3) сақтандырғыш клапандарда пломбаның, арматурада байпастық сызықтың бар-жоғын тексеру; 4) бақылау-өлшеу аспаптарының жарамдылығын тексеру; 5) қорғау автоматика жүйесінен жəне крандарды басқару торабынан, сондай-ақ авариялықескерту дабыл жүйесінен крандарды қашықтан басқаруды қосуды жəне жұмыс істеуін тексеру; 6) жапқыш арматураның қалпын тексеру (вентильдер, ысырма, крандар, іске қосу процесінде ашылуға жəне жабылуға ұшырайтын қысымды реттегіштер), сондай-ақ оның жүрісінің жеңіл жəне жатықтығы, крандардың гидрожүйелерінде гидравликалық сұйықтықтың бар-жоғын тексеру; 7) крандарды қайта қосуға арналған жоғары қысымды импульсті газдың бар-жоғын тексеру; 8) метанолды қондырғыда метанолдың бар-жоғын тексеру; 9) газды қыздыру жүйесінің жұмысын тексеру; 10) өндірістік-технологиялық байланыстың жарамдылығын тексеру; 11) электрмен жабдықтаудың жарамдылығын жəне электр энергиясын есепке алуды тексеру; 12) газ тарату станциясының автоматтық басқару жүйесінің жұмыс істеу жарамдылығын, сондай-ақ телемеханиканы тексеру. 129. Газ тарату станциясын іске қосуға мына жағдайларда: 1) қабылдау-тапсыру актісін тиісінше рəсімдеусіз; 2) газ тарату станциясы жүйелерінің бірінен берілген жұмыс режімінің жарамсыздығы немесе қамтамасыз етілмеуі жағдайында (қысқарту, қорғау, газды одоризациялау, авариялық-алдын алу дабылы, газ өлшеу аспаптары); 3) қорғау жүйелерінің пневмоавтоматикасын қоректендіру үшін газды тазалау жəне кептіру деңгейі ҚР СТ 1666-2007 «Магистральдық газ құбырлары бойынша жеткізілетін жəне тасымалданатын табиғи жанғыш газдар» Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандартының талаптарына сəйкес келмеген жағдайда; 4) магистральдық газ құбырлары желілік-өндірістік басқармасының диспетчерімен жəне тұтынушымен өндірістік-технологиялық байланыс болмаған жағдайда; 5) өрт сөндіру құралдары болмаған жағдайда; 6) тұтынушының төменгі желілердің газды қабылдауға əзірлілігі туралы жазбаша растауы болмаса; 7) даярланған операторлар болмаса; 8) энергиямен жабдықтау жүйесі болмаса немесе ақаулы болса; 9) табиғи газдың қалдықтарын бейтараптандыратын жүйе болмаса тыйым салынады. 130. Газбен қамтамасыз ету коммуникациясында отындық, іске қосу, импульстік газ, сондай-ақ компрессорлық станциялардың құбырларының технологиялық байланысында, газ бөлу станциясында жəне жерасты газ сақтау қоймаларында қондырғыларды жеке тексеру жұмыстарын жүзеге асыру үшін дəнекерлеу жəне басқа да отпен істелетін жұмыстар орындалады. Бұл ретте, қажетті қауіпсіздік шараларын қамтамасыз ету пайдаланушы ұйымға жүктеледі. Қажетті қауіпсіздік шаралары мердігерлік ұйым əзірлеген жəне Тапсырыс берушімен, пайдаланушы ұйыммен жəне жобалаушы ұйыммен келісілген арнайы нұсқаулықта көрсетіледі. Нұсқаулықты қажетті қауіпсіздік шараларын қамтамасыз ететін мердігерлік ұйым бекітеді. Газ тарату станциясындағы кешенді сынау кезінде тұтынушының газ құбырларына газ беруге тыйым салынады. Газ құбырлары 131. Магистральдық газ құбырлары мен компрессорлық станциялардың, газ тарату станцияларының, газ өлшеу станцияларының, жерасты газ қоймаларының технологиялық бекіткіш газ құбырлары үшін, сондай-ақ авариялық қор үшін қолданылатын құбырлар осы Қағидалардың талаптарына сəйкес келеді. 132. Технологиялық бекіткіш газ құбырларына технологиялық, отындық, іске қосу жəне импульстық газ құбырлары жатады. 133. Стандарт талаптарына (техникалық шарттарға) сəйкестігін растайтын сертификаттар мен басқа да құжаттары жоқ құбырларды жəне қалыпқа құйылған біріктіргіш бұйымдарды, сондай-ақ құбырлардың үстіңгі бетінде таңбасы болмаған жағдайда қолдануға тыйым салынады. 134. Магистральдық газ құбырлары мен газ тарату станцияларындағы, газ өлшеу станцияларындағы, жерасты газ қоймаларындағы жəне авариялық қордағы компрессорлық станцияларды технологиялық бекітетін газ құбырлары үшін қолданылатын құбырларға техникалық қызмет көрсетуді жəне жөндеу жүргізуді газ тасымалдау ұйымы (оператор) бекіткен жəне басқа технологиялық жабдықтарды жөндеу мерзімімен келісілген жоспар-кесте бойынша тиісті қызметтер орындайды. Газ құбырын бекітуді бақылау кезең-кезеңімен жүзеге асырылады (іргетас, тірек, ілмек, қамыт, т.б.), сондай-ақ газ құбырлары қабырғаларының қалыңдығы мен тербелісі эрозиялық жəне коррозиялық тозуларға шалдыққан жерлерде бүлінбейтін əдіспен бақыланады. 135. Бақылаудың мерзімін, тəртібі мен көлемін газ тасымалдау ұйымдары анықтайды. Дəнекерлеу-монтаждау жұмыстары күрделі жөндеуге жататын немесе күтілетін газ құбырларында қолданыстағы нормативтік құжаттардың талаптарына сəйкес орындалады. 136. Жұмыс істеп тұрған əрбір газ құбырына (желілік бөлік, компрессорлық станциялар, газ тарату станциялары, газ өлшеу станциядары, жерасты газ сақтау қоймалары) кəсіпорындар орындау құжаттамасының негізінде қолданылатын құбыр маркасын, электрод түрін, жапсарды дəнекерлеуге дайындау шартын көрсете отырып, дəнекерлеудің технологиялық картасын əзірлейді. 137. Жұмыс істеп тұрған газ құбырларына қосу (бұруды монтаждау) жобаға немесе газ тасымалдау ұйымымен келісілген техникалық құжаттамаға сəйкес орындалады. 138. Құбырларды кесу торабының конструктивтік мөлшері (диаметрі, қабырға қалыңдығы, құрыш маркасы) жобаға жəне қолданыстағы нормативтік құжаттарға сəйкес келеді. 139. Жұмыс істеп тұрған газ құбырларына бұруларды белгіленген тəртіппен ресімделген техникалық құжаттама мен технологиялар бойынша отсыз əдіспен қосуға рұқсат етіледі. 140. Пайдалану процесінде оқшаулағыш жабындылар мен желілік бөліктегі жерасты газ құбырларында, газ құбыры учаскесінен қорғаушы крандарға дейінгі компрессорлық станцияларды технологиялық бекіту, газ тарату станциялары, газ өлшеу станциялары, жерасты газ сақтау қоймалары учаскесінде коррозиялық бүлінулер анықталған кезде жөндеу жұмыстары жүргізіледі жəне қажет болған жағдайда сынау жүргізіледі. Сынау кем дегенде 8 жылда 1 рет жүргізіледі. 141. Желілік бөліктегі газ құбырларын, компрессорлық станцияларды технологиялық бекітуді, газ тарату станцияларын, газ өлшеу станцияларын, жерасты газ сақтау қоймаларын гидратты тығынды жою мақсатында ашық отпен жылытуға тыйым салынады.

142. Магистральдық газ құбырларының желілік бөлігін сенімді пайдалануды қамтамасыз ету жəне ықтимал коррозиялық бүлінулерді анықтау мақсатында кемінде 5 жылда 1 рет құбырішілік диагностиканы орындау қажет. 143. Құбырлардың техникалық жағдайына жəне топырақтың коррозиялық белсенділігіне мониторинг жүргізу негізінде көрсетілген мерзімнен кейінгі ауытқуларға рұқсат етіледі. Тіректегі газ құбырлары 144. Тіректерге салынған Магистральдық газ құбыры учаскелері газ тасымалдау ұйымының басшылығы бекіткен арнайы кестемен белгіленген кезеңдік бақылауға жатады. 145. Магистральдық газ құбыры учаскесінің, оның тіректері мен ілмегінің түрі рұқсат етілген шекке жақын өзгерген жағдайда, тірек пен ілмектің орны реттеуішпен тиісінше азайтылады. 146. Тірек пен ілмек рұқсат етілген шектен аса өзгеруі, сондай-ақ олардың техникалық қауіпсіз жағдайының бұзылуы тез арада жойылады. 147. Қатты мұзды, иірімді жəне топырағы шалшық болған учаскелерде топырақтың температуралық режімін, газ құбырының орны мен күйін бақылау ұйымдастырылады. Мұндай учаскелердегі газ құбырының орнын өлшеу кесте бойынша биіктікпен, бірақ кемінде үш айда бір рет жүргізіледі. 148. Газ құбырының коррозияға қарсы қабаты бұзылған кезде оны тез арада қалпына келтіру жүргізіледі. 149. Газ құбырының ашық учаскелерінің электр берілісі əуе желілерімен қиылысу орындарында газ құбырын электр берілісі желісінің сымы үзілген кезде оған жоғары кернеу берілуден қорғайтын құрылғылар орнатылады. 150. Газ құбырының сыртын тазалау жəне оқшаулау жабындысын жағу оған тірелген жабдықтар мен механизмдердің көмегімен, газ құбырының осы учаскесін ажыратудан кейін жəне оны газдан босатқаннан кейін жасалады. 151. Газ құбырының жекелеген тірегін ауыстыру немесе жөндеу кезінде ауыстырылатын (жөнделетін) тіректен 2 м-ден аспайтын арақашықтықта уақытша тірек орнатылады. 152. Газ құбыры тірегіне 10 м жақын жердегі трасса бойына көлік құралдары мен механизмдерінің жүруіне тыйым салынады. 153. Жөндеу кезінде Магистральдық газ құбыры арқылы өтуге арнайы жабдықталған, газ құбырымен байланысты емес өтуге ғана рұқсат етіледі. Өту конструкциясы оған ауыстырылатын жабдықтардың, машиналар мен механизмдердің ең жоғары салмағына есептеледі. 10 м-ден аз жерде көріну кезінде көлік құралдары мен механизмдерінің трасса маңынан өтуіне тыйым салынады. Туннельдердегі газ құбырлары 154. Туннельдерге салынған Магистральдыққ газ құбырын пайдалануға концентрацияның рұқсат етілген шегінен аспайтын булар мен газдардың концентрациясы кезінде рұқсат беріледі. Туннельдегі газ құбырында қауіпсіз жұмыс жүргізу үшін арнайы нұсқаулық дайындалады. Туннельдегі газ құбырын монтаждау жəне жөндеу кəсіпорын басшысы (бас инженер) бекіткен, жазбаша рұқсат бойынша жұмыс жүргізу жобасына сəйкес жүргізіледі. 155. Туннельге кірер алдында көрінетін жерге қауіпсіздік белгісі ілініп, мемлекеттік жəне орыс тілдерінде «Бөтен адамдарға кіруге болмайды. Жарылыс қаупі бар» деген жазбасы бар плакат ілінеді. Туннельге кірерден 50 м бұрын «Шылым шегуге жəне от тұтатуға тыйым салынады» деген жазуы бар қауіпсіздік белгісі орнатылады. 156. Туннельдегі порталдар құлыптаулы ақаусыз керегекөз қоршаулармен жабдықталады, оның кілті жақын желілік қараушыда, Магистральдық газ құбырының желілік-өндірістік басқармасының диспетчерінде жəне желілік-пайдалану қызметінің бастығында болады. 157. Газ құбырында немесе туннель қабырғасында тікелей газ құбырының үстінде ашық бояумен əр 20 м сайын туннельге кіру жəне шығу қашықтығы көрсетілген көлденең белгі салынады. Туннельдегі қашықтықты белгілеу бөлшек түрінде жасалады: алымда – туннельге кірердегі қашықтық жəне газ бағыты бойынша сызықша, бөлімде – туннельден шығу қашықтығы. 158. Туннель мен газ құбырын тексеру алдында туннельге кірердің үстіндегі еңісті жерлер тексеріледі, ол тас қиыршықтарының жəне тастардың портал алдындағы алаңға, газ құбыры компенсаторында орналасқан кіреберіске түспеуін қамтамасыз етеді. Бұл зерттеулердің нəтижелеріне сəйкес тастар мен қиыршықтарды қауіпсіз жою шаралары алынады. Тексеру нəтижелері актімен ресімделеді. Туннельдегі ауаның газдылығына бақылау жүргізіп болғаннан кейін жарылыстан қорғалған кезде екі адамнан кем емес топпен оқшаулағыш газтұтқыш пен аккумуляторлы шырақтармен туннельге кіруге рұқсат етіледі. 159. Туннельдегі ауада зиянды заттар рұқсат етілген концентрациядан төмен болған жағдайда туннельге оқшаулағыш газтұтқышты кимей кіруге рұқсат етіледі. 160. Газ құбырын бақылау тексеруінде туннельдің газдылығы əр 50 м сайын тексеріледі. 161. Ауада зиянды заттар мөлшері рұқсат етілген шектен асып кеткен жағдайда алға қарай жүру газ қауіпті жұмыс ретінде жүзеге асырылады. Бұл жағдайда газ құбырындағы қысым пайдаланудың соңғы жылында учаскеде тексеріліп тіркелген ең жоғары жұмыс қысымынан кем дегенде 30 пайыздан төмен болмайды. 162. Туннельде адамдар ұзақ уақыт болған кезде ауа ортасына сағатына бір рет кезеңдік бақылау жүргізіледі. Осы уақыт ішінде туннельде адамдар болса, екі жақтағы есік те ашық болады 163. Туннельде адамдар болған кезде, оның кіреберісінде кем дегенде екі адам оқшаулағыш газтұтқышпен (оның ішінде бір резервтіктен кем емес), газталдағышпен, дəрі қобдишасымен, зембілмен, аккумуляторлы шырақпен, басқа да қажетті заттармен жабдықталып, кезекшілік атқарылады. 164. Құтқару тобының қарауында диспетчермен байланыс құралы, автокөлік жəне дəрігерге дейінгі көмек құралы болады. Туннельге кіреберісте тұратын топтың құрамында диспетчермен байланыс орнататын адам болады. 165. Құтқару тобы екі жағынан ашылатын тыс жерде туннель сыртында болуы тиіс. Құтқару тобының мүшелері құтқару ісіне, оның ішінде туннельден зардап шегушіні алып шығу, тұншығу, күю жəне сыну кезінде дəрігерге дейінгі көмек көрсету əдістеріне үйретіледі. Құтқарушылар туннель ішінде орналасқан адамдармен үздіксіз байланыста (радио, телефон, дауыс немесе шартты дабылдар арқылы) болады. 166. Байланыс бұзылған кезде құтқарушылар апатты жою жоспарына сəйкес əрекет ете отырып, онда орналасқан адамдарға көмек көрсетеді. 167. Егер туннельдегі ауа газдылығы тұтанудың төменгі концентрациялық шегінен 20 пайыздан асса, ішке кіру тоқтатылады. 168. Туннельдегі газ құбыры учаскесі өшіріледі, ондағы қысым кемінде 50 пайызға, қажеттілік кезінде ауа қысымына дейін төмендетіледі. 169. Туннельдегі ауа газдылығы тұтанудың төменгі шоғырлы шекті мөлшерінен 20 пайыз төмен болған кезде айналма жол жаңартылады. Бұл ретте табиғи жəне туннельдің мəжбүрлі желдетілуін пайдаланады. 170. Туннельдің ішіндегі жергілікті құлаулар мен топырақ суының ағуын жою, туннельдің қабырғалары мен күмбезін жөндеу жұмыстары газ құбырын сақтауды ескере отырып, тау-кен жұмыстарын орындау үшін арнайы дайындалған жоспарға жəне нұсқаулыққа сəйкес жүргізіледі. Туннельдегі жұмыс уақытында осы жұмыспен тікелей айналысатын немесе оның жүргізілуін бақылайтын адам болады. Газ құбырының сыртқы қабатын тазарту жəне бояу үңгіртастағы ауа ағынының қарсы қозғалысы бағытында жүзеге асырылады. 171. Туннельдегі газ құбырында отпен істелетін жұмыстар магистральдан саңылаусыз ажырағаннан кейін жəне туннельдің екі жағында одан тыс орналасқан желілік арматура торабының арасындағы учаске газдан босатылғаннан кейін жүргізіледі. 172. Егер ажыратылатын желілік арматура ол жабылғаннан кейін саңылаусыздығы жеткіліксіз болса, жөнделетін учаскемен бірге ажыратылады жəне көршілес учаске (жұмыс жасамайтын арматураның қасында орналасқан) де газдан босатылады. 173. Туннельдің екі бөлімінде бір уақытта от жұмыстарын жүргізуге тыйым салынады. 174. Егер жұмыс аймағындағы көмірсутегі газының мөлшері тұтанудың төменгі коцентрациялық шегінен 20 пайыздан жоғары болса, үңгіртас ішіндегі от жұмыстары тоқтатылады жəне газ кету орны табылғаннан жəне рұқсат етілмейтін газдылық жойылғаннан кейін жаңартылады. 175. Туннель ішінде пайдаланылатын электржетегі бар қосалқы жабдықтар, электр қуаты бар бақылау-өлшеу жəне автоматика аспаптары мен жарықтандыру құралдары жарылыстан қорғалған жағдайда болады. Газ конденсатын кəдеге жарату 176. Газда конденсат болған жағдайда оны тұту үшін жабдық жəне олардың ішінде сұйықтықтың деңгейін белгіленгенге дейін төмендету үшін шұғыл шаралар қабылданатын аппараттар немесе сыйымдылықтарда сұйықтықтың белгілі бір деңгейіне жеткен кезде пайдаланушы персоналға ескерту дабылын беруді қамтамасыз ететін бергішпен жабдықталған газ конденсатын жинау, ауыстырып құю жəне кəдеге жарату үшін орнатылады. Газконденсаты жиналған қондырғылардың тораптары, қысымды рұқсат етілгеннен жоғары көтерілуін болдырмайтын сақтандыру қондырғыларымен жабдықталған арнайы үрлеу ыдыстарына үрленеді. Егер газконденсаты компрессорлық станцияға шағын көлемде жəне сирек түссе, жанусыз білте арқылы атмосфераға конденсатты жинағыштан газды тастауға рұқсат етіледі. Білте тұтану көздері бар объектілерден жəне жалпы пайдалану жолдарынан 100 м жақын емес станцияның қоршауынан тыс орналасады. Білте кем дегенде 5 м биіктікте, отты бөгеттеушімен жабдықталған жəне ішіне жаңбыр мен қардың түсуінен қорғалған болуы тиіс. 50 м кем емес радиуста білтенің айналысына қауіпсіздік белгілері мен мынадай жазулар орнатылатын қоршау болады: «Темекі шегуге тыйым салынады, жарылыс қаупі бар!». Газконденсаттарын ыдыстан сорып алуға арналған электр жабдығы жарылыстан қорғалғанда орнатылады. 177. Газконденсатын жинауға, ауыстырып құюға жəне босатуға арналған жабдық найзағайдан жəне статикалық электрдің пайда болуынан қорғалады. Газконденсатты басқа ұйымдарға жіберу газконденсатымен жұмыс істеу бойынша оқудан өткен жəне білімдерін тексеру туралы тиісті куəлігі бар тұлғаларға рұқсат етіледі. Газ конденсаты бар автоцистерналар үшін ашық от көздерімен орындардан немесе отпен істелетін жұмыстарды жүргізу орындарынан қауіпсіз ажыратуымен арнайы тұрақтар бөлінеді. Үрленетін ыдыстан газконденсатын толтыру жəне құю кезінде оларды жерлендіруге мүмкіндік беретін құрылғылармен жабдықталатын жеңіл мұнай өнімдеріне арналған арнайы автоцистерналарға құю жəне көмірқышқыл жəне ұнтақты өртсөндіргіштері болуы қажет, ал қысқы уақытта – құрғақ құммен құмсалғыштар болады. Қозғалтқыштың басқыштары алға шығарылады, ал пайдаланылған газды шығаратын құбырдың шеттері ұшқын басқышпен жабдықталады. Газконденсатын құю орнына аялдамадан шығу алдында қызмет көрсету персоналы автоцистернаның жөнділігін, оның жабдығын жəне электр өткізгіштерін (ұшқынның жоқ болуына) тексереді. Газконденсатын құйып алу жəне құю кезінде автокөліктің қозғалтқышы өшіріледі. Цистернаның корпусы, газконденсатына арналған жеңі жəне оның металл ұшы жерге қосылған болуы тиіс. Жеңнің ұшы цистернаның түбіне дейін салынады. 178. Автоцистернаға жақын жерде немесе оның кабинасында темекі шегуге тыйым салынады. Темекіні шегу тек қана осы орындарға бөлінген жерде рұқсат етіледі. Газконденсатының төгілуі кезінде онымен сіңген топырақты жоюды қоса алғанда, аймақты тазарту бойынша шаралар қолданылуы қажет. Топырақ аумақтан шығарылады жəне көміледі. Аймақты газконденсатынан тазартқанға дейін оның булардан тұтануын жəне мүмкін болатын пирофорлық қабаттарын болдырмайтын шаралар қолданылады. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігіне техникалық қызмет көрсету кезінде қолданылатын техникалық құжаттаманың тізбесі 179. Желілік пайдалану қызметінің мынадай техникалық құжаттамасы бар: 1) газ құбырының трассасына, газ тарату станциясына, жөндеу-пайдалану блогына, желілік пайдалану қызметі қызмет көрсететін газ тарату станциясы мен басқа да құрылыстардың желілік қараушылары мен операторларының үйлеріне арналған жер телімдерін бөлу актілерінің көшірмелері; 2) магистральдық газ құбырының желілік бөлігінің орындаушылық техникалық құжаттамасы; 3) қызмет көрсетілетін магистральдық газ құбыры учаскесінің жергілікті жағдайдың жоспары бар сызбасы (өзен мен аңғарлардағы өтпелер, трассабойлық жолдар, жапсарлас елді мекендер, газ құбырының басқа да жерасты жəне жерүсті коммуникациялармен, автомобиль жəне темір жолдарымен қиылыстары, апаттық құбыр қорларын сақтау орындары, объектілердің орналасу орындары жəне электрхимиялық қорғану құралдары жəне т.б.) 4) желілік бөліктің, газ тарату станциясының, суасты өтпелерінің жəне желілік бөлігінің басқа да объектілерінің техникалық төлқұжаттары; 5) негізгі жабдықтардың жəне қысыммен жұмыс жасайтын ыдыстардың төлқұжаттары; 6) қызмет көрсетуші персоналдар үшін лауазымдық жəне өндірістік нұсқаулықтары; 7) жұмыс түрлері мен мамандықтары бойынша қауіпсіздік жəне еңбекті қорғау нұсқаулықтары; 8) қызмет көрсететін трассаның жоспары, кескіні; 9) апатты жою жоспары; 10) жоспарлы-алдын алу жөндеу кестелері; 11) қолданыстағы басқа да нормативтік құжаттар. 180. Желілік пайдалану қызметінің мынадай жедел құжаттамасы бар: 1) газ құбыры трассасын тексеру журналы; 2) жөндеу жұмыстарының журналы; 3) апаттық бригаданы жинау жоспары; 4) тоқтап қалу, бұзылулар мен апаттарды тергеу бойынша техникалық актілер; 5) метанол мен одорантты қолдану бойынша құжаттама; 6) газ құбырлары мен жабдықтарды техникалық зерттеу жəне сынау актілері; 7) нормативтік-анықтамалық дерекқор. 2. Магистральдық құбырда газға қауiпті жұмыстарды жүргізу Газға қауіпті жұмыстар 181. Газдалған ортада немесе жұмыс жүргізу кезінде газ шығуы мүмкін жұмыстар газға қауіпті болып есептеледі. Кəсіпорындарда Магистральдық құбыр объектілерінің жұмыс аймақтарында қалыптасуы мүмкін зиянды жəне өртке қауіпті жарылғыш заттардың тізбесі əзірленеді (осы Қағидаларға 8-қосымша). Əрбір пайдалану бөлімшесінде осы Қағидаларға 9-қосымшаға сəйкес газға қауіпті орындардың тізбесі əзірленеді. Ауадағы газдылық шекті рұқсат етілетін мөлшерден жəне шекті рұқсат етілген жарылғыш қауіпсіз мөлшерден жоғары болса немесе құрамында 18%-дан төмен оттегі болатын аймақ газға қауіпті орын болып саналады (көлемі бойынша). Тұтанудың төменгі концентрациялық шегі – тұтану көзінен кез келген қашықтықта қоспасы бойынша оттың тарауы мүмкін қышқылдандырылатын ортасы бар бірыңғай қоспада жанатын заттың ең аз құрамы. 182. Газдың қауіпті мөлшері – бұл газ тұтануының төменгі концентрациялық шегінің 20%-ға тең болатын мөлшері (газдың ауадағы көлемдік үлесі). 183. Газға қауіпті жұмыстардың негізгі түрлеріне мыналар жатады: 1) жаңадан салынған газ құбырларының жобалау құжаттамасына сəйкес қолданыстағы газ желісіне қосылуы; 2) газ құбырларына жəне газбен қамту жүйесінің басқа да объектілеріне оларды пайдалануға беру кезінде жөндеуден жəне оларды консервациялаудан кейін, сондай-ақ оларда іске қосу жұмыстарын жүргізу кезінде газ жіберу; 3) жұмыс істеп тұрған ішкі жəне сыртқы газ құбырларына, газ тарату пунктінің жабдықтарына, газ пайдаланатын агрегаттарға техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу, сондай-ақ жарылудан қорғалған электр жабдықтарына қызмет көрсету жəне жөндеу жүргізу; 4) гидраттық тығындарды жою, бұқтырмаларды орнату жəне алып тастау жəне газ құбырларынан жұмыс істеп тұрған жабдықтарды, құралдарды жəне аппараттарды ажырату; 5) газ құбырларын ажырату, үрлету жəне демонтаждау; 6) жоғары жəне төмен қысымдағы ыдыстарға техникалық куəландыруды дайындау жəне жүргізу; 7) газды кəдеге жарату орындарында оларды жойғанға дейін топырақ əзірлеу; 8) технологиялық жабдықты, коммуникацияны, оның ішінде ыдыстың, аппараттың, цистернаның, коллектордың, құдықтың ішінде, сондай-ақ туннельдерде, траншеяларда жəне соған ұқсас басқа да орындарда оларды жүргізу кезінде жұмыс аймағына жарылу жəне өртке қауіпті немесе зиянды булардың, газдардың жəне жарылуға, жануға əкелетін, адам ағзасына зиянды əсер ететін, сондай-ақ оттегі құрамының жеткіліксіздігі (көлемдік үлесі 18%-дан төмен) жағдайында жұмыстарды қарау, тазалау, жөндеу жəне саңылаусыздығын жою. Персоналды газға қауіпті жұмыстарға жіберу шарттары 184. Газға қауіпті жұмыстарды орындауға арнайы дайындалған, медициналық тексеруден өткен, осы жұмыс түрін орындауға жарамды, жұмыстың қауіпсіз əдістері мен амалдарын, жеке қорғаныс құралдарын қолдануға, зардап шеккендерге алғашқы медициналық көмек көрсету ережелері мен амалдарына үйренген адамдар жіберіледі. Газға қауіпті жұмыстарды орындаушылар газға қауіпті жұмыстар бойынша (газға қауіпті ортада жұмыс істеу əдіс-тəсілдерімен таныс), арнаулы оқу мен

(Жалғасы 12-бетте).


12

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 11-бетте). нұсқаулықтан өткен, өзіндік жұмысқа рұқсат беру емтиханын тапсырған, денсаулық жағдайына байланысты шлангты немесе оқшаулағыш газтұтқышпен жұмыс жасауға рұқсат алған, дəрігерге дейінгі алғашқы медициналық көмек көрсету, соның ішінде улану жəне күйіп қалу кезінде алғашқы медициналық көмек көрсету, тиісті газ қауіпті объекті жабдықтарын жөндей білуі қажет. Қауіптілігі жоғары жұмыста бір жылдан астам үзілісі бар персонал еңбек қауіпсіздігі бойынша өз бетінше жұмысты бастағанға дейін оқудан өтеді. Газға қауіпті жұмыстарды ұйымдастыру кезінде өнеркəсіптік қауіпсіздіктің негізгі талаптары 185. Осы бөлімнің талаптары газ тасымалдау ұйымының, сондай-ақ басқа да ұйымдардың персоналы орындайтын газға қауіпті жұмыстарға таратылады. 186. Əр газ тасымалдау ұйымында, оның филиалында немесе бөлімшесінде газ тасымалдау ұйымы, оның филиалы немесе бөлімше басшысының бұйрығымен газға қауіпті жұмыстарды орындауда жеткілікті тəжірибесі бар инженерлік-техникалық жұмысшылардың қатарынан газға қауіпті жұмыстарды қауіпсіз жүргізуге жауапты білім тексеруінен өткен адам тағайындалады. Газ бірнеше цехта (учаскеде) қолданылатын өндірісте ұйым бойынша газға қауіпті жұмыстарды жүргізуге жауапты адамнан басқа əкімшіліктің шешімі бойынша жекелеген цехтарда (учаскелерде) газға қауіпті жұмыстарды қауіпсіз жүргізуге жауапты тұлғалар бекітіледі. Əр ұйымда нақты өндірістік шарттарда қолдануға келетін газға қауіпті жұмыстарды қауіпсіз жүргізу тəртібін нақтылайтын өндірістік нұсқаулық əзірленеді, техника қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғау қызметі келісіледі, оны бас техникалық басшы бекітеді. Өндірістік нұсқаулықта рұқсат беру нарядын беруге, оны бекітуге жəне келісуге құқығы бар лауазымды тұлғалардың тізбесі болады. Өндірістік нұсқаулықта қамтылған қауіпсіздік талаптары Қағидалардың осы бөліміндегі талаптардан кем белгіленбейді. Басқа да ұйымдар газға қауіпті жұмыстарды орындау кезінде тапсырыс беруші кəсіпорынның нұсқаулығын басшылыққа алады. 187. Газға қауіпті жұмыстар, оның ішінде адамдардың аппараттың, ыдыстың жəне басқа да жабдықтардың ішінде болуына байланысты жұмыстар, егер олар жұмыстарды механикаландыру, автоматтандыру немесе тікелей адамдардың тікелей қатысуынсыз жүргізу мүмкін болмаған жағдайда жүргізіледі. Əр ұйымда газға қауіпті жұмыстар санын қысқарту бойынша технологиялық үрдісті жетілдіру, диагностиканың қазіргі əдістерін енгізу, технологиялық жабдықтар мен коммуникацияларды гидравликалық, механикалық, химиялық құралдармен тазарту, жекелеген тораптар мен аппараттарды шектеудің сенімді құралдары мен технологиялық схемаларын жарақтандыру арқылы олардың қауіпсіздік деңгейін арттыру бойынша шаралар қолданылады. Ұйымдарда əр цех (учаске) бойынша газға қауіпті жұмыстардың тізбесі əзірленеді (осы Қағидаларға 10-қосымша). Тізімде газға қауіпті жұмыстар жеке көрсетіледі: 1) рұқсат беру нарядын ресімдеумен жүргізілетін (осы Қағидалардың 11-қосымшасы); 2) рұқсат беру нарядын ресімдеусіз, бірақ осындай жұмыстарды оларды бастаудың алдында журналда міндетті тіркеу арқылы жүргізілетін (осы Қағидаларға 12-қосымша); 3) болуы мүмкін апаттық жағдайлар мен аварияларды жою немесе оқшаулау қажеттілігіне байланысты. 188. Газға қауіпті жұмыстар тізбесін цех (учаске) бастықтары дайындайды, оны өндірістік (техникалық) бөлім, техника қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғау қызметі келіседі жəне бас техникалық басшы бекітеді. Газға қауіпті жұмыстар тізбесі жылына бір реттен кем емес мерзімде қайта қаралады жəне қайта бекітіледі. Газға қауіпті жұмыстардың тізбесінде мыналар көрсетіледі: цех (учаске), жұмыстың орны мен сипаты, оны жүргізу кезінде болуы мүмкін қауіпті жəне зиянды өндірістік факторлар (ҚЗӨФ), орындаушылар санаты (өндірістік персоналдың), орындалатын жұмыстардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін негізгі шаралар. Бекітілген тізбеге енгізілмеген газға қауіпті жұмыстарды жүргізу қажеттілігі туындаған жағдайда олар осы Қағидалардың талаптарына сəйкес кейіннен он күндік мерзімде тізбеге енгізу арқылы рұқсат беру наряды бойынша орындалады. Жұмыстың сипатын жəне орнының тұрақтылығын, орындаушылардың белгіленген құрамымен оларды жүргізудің бірыңғай (ұқсас) шарттарымен сипатталатын технологиялық процестің ажырамас бөлігі болып табылатын мерзімде қайталанатын газға қауіпті жұмыстар рұқсат беру нарядын ресімдеусіз жүргізіледі. Барлық осы жұмыстар осы Қағидалардың талаптарына сəйкес жасалатын газға қауіпті жұмыстардың тізбесіне енгізіледі. 189. Осындай жұмыстарды жүргізу кезінде қауіпсіздік шаралары жұмыс орындарына арналған нұсқаулықта немесе осы Қағидалар талаптарын ескере отырып дайындалатын арнайы нұсқаулықта көрсетіледі. Осындай жұмыстар бөлімшелерде рұқсат беру нарядын ресімдеусіз жүргізілетін газға қауіпті жұмыстарды есепке алу журналында тіркеледі (осы Қағидаларға 12-қосымша). Журнал нөмірленеді жəне тігіледі, мастикалық немесе сүргіш мөрмен бекітіледі. Журналды сақтау мерзімі оның аяқталған күнінен бастап кем дегенде бір жыл. Апаттық жағдайдың дамуының алдын алу жəне аварияны оқшаулау қажеттілігіне байланысты газға қауіпті жұмыстар аварияны жою жоспарына сəйкес жүргізіледі. Рұқсат беру наряды бойынша орындалатын газға қауіпті жұмыстар күндізгі уақытта жүргізіледі. Газға қауіпті жұмыстарды шұғыл жүргізудің айрықша жағдайларында еңбекті қорғау қызметінің жəне техника қауіпсіздігі немесе объектінің апаттық қызметі өкілінің қатысуымен қараңғы уақытта жүргізілуіне рұқсат беріледі. Бұл ретте рұқсат беру нарядында жұмыстарды қауіпсіз жүргізуді қамтамасыз ету бойынша олардың тəуліктің қараңғы уақытында орындалу жағдайларын ескеретін қосымша іс-шаралар қарастырылады. Əуеде оқшауландыратын аппараттарды қолдануға байланысты газға қауіпті жұмыстарға тек арнайы оқу дайындығынан өткен адамдар ғана тартылады. Рұқсат беру нарядын ресімдеу немесе газға қауіпті жұмыстарды есепке алу журналында тіркеу арқылы орындалатын əр газға қауіпті жұмыс мынадай үш сатыдан тұрады: 1) газға қауіпті жұмысты жүргізуге объектіні дайындау; 2) газға қауіпті жұмыстарды тікелей жүргізу; 3) аяқтау жұмыстары. 190. Газға қауіпті жұмысты жүргізуге объектіні дайындауға жауапты болып осы объектіні пайдалану персоналының қарауына жататын цехтың инженерлік-техникалық жұмысшысы тағайындалады. Газға қауіпті жұмысты жүргізуге жауапты болып осындай жұмыстарды жүргізу кезінде технологиялық процесті жүргізумен айналыспайтын жəне газға қауіпті жұмыстарды қауіпсіз жүргізу тəсілдерін білетін инженерлік техникалық жұмысшы тағайындалады. Жұмысты басқа да ұйымның жұмысшылары орындаған жағдайда олардың жүргізілуіне жауапты болып газға қауіпті жұмыстарды жүргізуді басшылыққа алуға рұқсат берілген жəне қарауында газға қауіпті жұмыстардың орындаушылары бар осы ұйымның инженерлік-техникалық жұмысшысы тағайындалады. Рұқсат беру нарядын ресімдеу тəртібі, жұмыс басшысының, жұмыстарды дайындауға жəне жүргізуге жауапты тұлғалардың, сондай-ақ жұмысты орындаушылардың жауапкершілігі осы Қағидаларға 11-қосымшада көрсетілген. Отпен істелетін жұмыстарды жүргізуге арналған рұқсат беру нарядтарының барлығы рұқсат беру нарядтарын тіркеу журналында (осы Қағидаларға 13-қосымша) тіркеледі. Дайындық жұмыстары 191. Объектіні газға қауіпті жұмыстарды жүргізуге дайындауды цехтың (учаскенің) пайдалану персоналы дайындауға жауапты адамның басшылығымен жүзеге асырады. 192. Объектіні (жабдықтар, коммуникациялар жəне т.б.) газға қауіпті жұмыстарға дайындау үшін тиісті нұсқаулықтар мен рұқсат беру нарядтарында қарастырылған дайындық жұмыстарының барлық кешені орындалады. Бұл ретте қысымды азайту, зиянды жəне жарылу қаупі бар заттарды жою, олардың аралас технологиялық жүйелерден түсуін болдырмау, ұшқын шығуы мүмкін көздерді болдырмау арқылы газға қауіпті жұмыстардың қауіптілік деңгейін азайту бойынша шаралар қабылданады. Жарылу қаупі бар жəне зиянды заттарды тастау мүмкіндігіне байланысты газға қауіпті жұмыстарды жүргізу орны белгіленеді (қоршалады), ал қажет болған жағдайда қауіпті аймаққа бөтен адамдарды кіргізбеу мақсатында пост орнатылады. Қозғалмалы механизмдердің электр желілері көрінетін алшақтықпен қуат көзінен өшіріліп жəне осы механизмдерден ажыратылады. Аппараттардың іске қосу құрылғыларында жəне электр тарату құрылғыларында газға қауіпті жұмыстарды жүргізуге жауапты тұлғаның көрсетуі бойынша жұмыс аяқталғаннан кейін алынып тасталатын «ҚОСПАҢЫЗДАР – АДАМДАР ЖҰМЫС ІСТЕУДЕ» деген плакаттар ілінеді. 193. Дайындық шараларының орындалу сапасын бағалау үшін газға қауіпті жұмысты жүргізуді бастаудан бұрын тыныс алу органдарын жеке қорғау құралдарын қолдану қажеттілігін анықтау мақсатында тұйық кеңістіктерде (ыдыстарда, құдықтарда, үй-жайларда) əуе ортасында зиянды жəне жарылу қаупі бар заттардың болуына зертханалық немесе автоматты талдау жасалуы қажет. Зиянды жəне жарылу қаупі бар заттардың болуы шекті рұқсат етілетін концентрациядан аспайды. Газға қауіпті жұмыстарды жүргізуге дайындық кезеңінде жеке қорғау құралдарының, құрал-жабдықтардың, айла-бұйымдардың жəне орындаушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін басқа да құралдардың болуы мен жұмыс істеуі тексеріледі. Орындаушыларға инструктаж жүргізіледі жəне олардың жеке қорғау құралдарын пайдалану мүмкіндіктері, жұмыстың қауіпсіз тəсілдерін білуі жəне зардап шегушілерге алғашқы көмек көрсету əдістерін білуі тексеріледі, рұқсат беру нарядына белгі қойылады. Газға қауіпті жұмыстарды жүргізу 194. Газға қауіпті жұмыстарды рұқсат беру нарядында жəне осы Қағидаларда қарастырылған барлық дайындық жұмыстары мен іс-шаралар орындалғаннан кейін ғана рұқсат етіледі. 195. Газға қауіпті жұмыстарды құрамында кем дегенде үш адамнан тұратын бригада орындауы қажет. Бригада мүшелері жеке қорғаудың тиісті құралдарымен, арнайы киіммен, арнайы аяқ-киіммен, құрал-жабдықтармен, айла-бұйымдармен жəне қосалқы материалдармен қамтамасыз етіледі. Газға қауіпті жұмыстарды орындаудың алдында нақты шарттарды, оны орындаудың тəртібі мен тəсілін, қауіпсіздік шараларын, жеке қорғау құралдарын пайдалануды жəне зардап шегушілерге алғашқы көмек көрсетуді ескере отырып орындаушыларға нұсқамалық жүргізіледі. Газға қауіпті жұмыстарды бастар алдында нұсқауланатын нұсқардан кейін оларды жүргізуге жауапты əр орындаушыдан жайкүйі туралы сұралады. Газға қауіпті жұмыстарды жүргізу учаскесіне жұмыстарды жүргізуге жауаптының рұқсатымен жəне тиісті жеке қорғау құралдарымен ғана кіру мүмкін болады. Жұмыс жұмысты жүргізуге жауапты болғанда басталады. Олардың үнемі жұмыс орнында болуы жəне бақылауды жүзеге асыру мерзімділігі рұқсат беру нарядымен белгіленеді. Жарылу қаупі бар өнімдердің бөлінуі мүмкін болуымен байланысты жұмыстар ұшқын тұтатпайтын құралдар мен айлабұйымдарды қолдану арқылы тиісті арнайы киім мен арнайы аяқ-киімде орындалады. 196. Жарықтандыру үшін кернеулігі 12 В-ден аспайтын жарылудан қорғайтын жылжымалы шамдар немесе санатының орындалуы жəне жарылу қаупі бар қоспалар тобына сəйкесетін аккумуляторлық лампалар қолданылады. Құбыршектік газтұтқышта жұмыс істейтіндердің үздіксіз кию мерзімі рұқсат беру нарядының 8-тармағында белгіленеді жəне 15 минуттан аспайды, газдалмаған аймақтан тыс кейінгі демалумен 15 минуттан кем емес. Аяқтау жұмыстары 197. Жұмыс толық аяқталғаннан кейін жұмыс орны тəртіпке келтіріледі жəне бригадалардың қорытындысынан кейін орындаушыларды жұмыс басшысы қабылдап алады. Жұмыс басшысы жұмыстың аяқталуы туралы рұқсат беру нарядына қол қояды жəне оны өзіне осы жұмысты берген адамға өткізеді. Рұқсат беру нарядын оны берген адам жабдықты тексергеннен жəне жұмыс орнын, адамдардың болмауын, бөгде заттардың, құрылғылардың болмауын жəне тиісті тазалықта болуын тексергеннен кейін ғана жабады. Жабдықты қосу рұқсат беру нарядын жапқаннан кейін жəне оны берген адамның рұқсатымен ғана жүргізіледі. Газға қауіпті жұмыстардың ыдыстың, аппараттың жəне тұйық кеңістіктің ішінде орындалуы кезіндегі қосымша қауіпсіздік шаралары қөзделеді. Ашуға, тексеруге, тазартуға немесе жөндеуге жататын (ыдыстар, резервуарлар, аппараттар, құдықтар, траншеялар жəне т.б.) заттардан тазартылады, жұмыс істеп тұрған жабдықтардан жəне құбыр жүйесінен ажыратылады, олардың ішіндегі заттардың ерекшелігіне байланысты жуылады, бумен буланады, инертті газбен жəне таза ауамен желдетіледі. 198. Объектіні дайындау бойынша іс-шаралар тізбесіне енген бұқтырмаларды орнату (алу) бойынша жəне рұқсат беру нарядының 7-тармағында қарастырылған жұмыстар қосымша рұқсат беру нарядының ресімделуін талап етпейді жəне оны дайындық жұмыстарын жүргізетін пайдалану персоналы, сондай-ақ осы жұмыстардың орындалуы бойынша бригадаға енгізілген персонал жүргізеді. Бұқтырмаларды орнату (алу) кезіндегі қауіпсіздік іс-шаралары аппарат ішіндегі жұмыстардың орындалуына арналған рұқсат беру нарядының 7-тармағында жазылады. 199. Жылыту ыдыстары оларға адамдарды жіберу алдында 30ºС аспайтын температураға дейін салқындатылады. Өте жоғары температура кезінде жұмыс жүргізу қажеттілігі туындаған ерекше жағдайларда қосымша қауіпсіздік шаралары əзірленеді (ыдысты таза ауамен үздіксіз үрлеу, термо қорғайтын костюмдерді, аяқ-киімдерді қолдану, жұмыста жиі үзіліс жасау жəне т.с.с.). Жұмысты бастар алдында ыдыстың ішінде жəне оларды жүргізудің барлық уақытында газға қауіпті жұмыс аймағында көрінетін жерде «ГАЗҒА ҚАУІПТІ ЖҰМЫСТАР» деген плакат ілінеді, оларды жұмыс аяқталған соң жұмысты жүргізуге жауапты тұлғаның рұқсатымен ғана алады. Ыдыстың ішінде жұмыс жүргізу үшін құрамында кем дегенде үш адам болатын бригада тағайындалады (бірі жұмыс істеуші, екеуі қадағалаушы). Ыдыстың ішінде бір адамның болуына рұқсат етіледі. Жұмыс істеушілердің көпшілігінің ыдыстың ішінде болу қажеттілігі жағдайында, қауіпсіздік шаралары əзірленеді, рұқсат беру нарядына енгізіледі жəне қадағалаушылардың қатарын көбейтуді (аппаратта жұмыс істейтін бір адамға бірден кем емес қадағалаушы) қарастыратын қосымша қауіпсіздік шаралары жүзеге асырылады, жұмысшылардың кіру жəне эвакуациялану тəртібі, құбыршектердің, газтұтқыштардың қоршау келтеқұбырларын, ескерту-құтқару арқандарын орналастыру тəртібі əзірленеді, жұмысты жүргізу орнында өндірістік технологиялық байланыстың жəне дабылдамалардың болуы жəне т.б.. Барлық жағдайда ыдысқа түсетін жұмысшыға крест тəрізді бауымен жəне оған бір бос ұшы сыртқа шығарылатын қадағалаушының қолында болатын белгі беретін ескерту-құтқару арқанымен құтқару белбеуі кигізіледі. 200. Карабинді құтқару белбеуі мен ескерту-құтқару арқаны қолданыстағы стандарттар мен нормативтік құжаттарға сəйкес сыналады. Жұмысшы мен қадағалаушы арасында көрінетін байланыс болмаған жағдайда, шартты дабылдар беру жүйесі орнатылады. Ыдыстың ішінде жұмыс жүргізген жағдайда, қадағалаушы ыдыстың қақпағының жанында жұмысшы киінген киімдей киімде жəне өзін оқшаулайтын газтұтқыш «дайын болу» жағдайында болады. Бұл ретте ол: 1) дабылдар мен жұмыс істеушілердің қимылдарын байқайды жəне олардың ыдыста болу уақытын бақылайды; 2) газтұтқыштың ауа құбыршегінің жəне ауақоршағыш құрылғының орналасу жағдайын байқайды; 3) қажет болған жағдайда жұмыс орнына байланыс пен дабылдаманың қолжетімді тəсілдерін пайдалана отырып, жұмыстың жүргізілуіне жауапты адамды шақырады; 4) оқшаулайтын газтұтқышта зақымданғанға көмек көрсету үшін ыдысқа түседі. 201. Тұйық кеңістік ішінде жұмыс істейтіндердің тыныс органдарын қорғау үшін құбыршектік, оттегі-оқшаулағыш газтұтқыштар немесе ауа оқшаулағыш аппараттары қолданылады. Сүзгі газтұтқыштарын пайдалануға тыйым салынады. 202. Құбыршектік газтұтқыштың қоршау келтеқұбыры таза ауа аймағына шығарылады жəне бекітіледі. Шлангі оны майыстырудан, бұраудан, қысудан ауаның бармай қалу мүмкіндігіне жол бермейтіндей тəрізді орналастырылуы қажет. Егер желдеткіш арқылы ауаны мəжбүрлеп беру болмаса, құбыршегінің ұзындығы 10 метрден аспайды. Техникалық басшы ыдыстағы оттегі құрамы 18%-дан төмен емес, ал зиянды бу мен газдың құрамы шекті рұқсат етілген мөлшерден аспаған жағдайда, ыдыстың ішінде тыныс алу органдарын қорғау құралынсыз жұмыс істеуге рұқсат беріледі. Бұл ретте зиянды жəне жарылу қаупі бар булар мен газдардың сырттан келу немесе олардан бөлінетін футеровкалар мүмкіндігі болдырылмайды. Басшы тікелей жұмыс алдында сұрау арқылы жұмысшылардың денсаулық жағдайын тексереді, қауіпсіз жұмыс шаралары бойынша бригада мүшелерінің барлығына нұсқаулықтар береді, жеке қорғау, құтқару, арнайы киімдерінің жəне басқа да инвентарьлар құралдарының осы жұмыс шарттарына сəйкестігі жəне сапасы тексеріледі. Аппараттың ішінде тыныс алу органдарын жекел қорғау құралдарын қолданбай жұмыстардың орындалу қауіпсіздігін қамтамасыз ету шаралары газға қауіпті жұмыстарды ұйымдастыру мен жүргізу бойынша өндірістік нұсқаулықта, рұқсат беру нарядында көрсетіледі жəне мыналардан тұрады: 1) қалыпты ауа режімін қамтамасыз ететін аппаратқа таза ауаның үздіксіз кепілді берілуі; 2) ауа ортасының жағдайын үздіксіз бақылау; 3) аппаратта жұмыс істеушінің жəне қадағалаушының əрқайсысында құбыршектік газтұтқыштардың «дайын» жағдайда болуы; 4) жұмыс жүргізу орнының жанында дабылдама жəне байланыс құралдарының болуы (түстік, дыбыстық, радиотелефондық); 5) ыдыста жұмыс істеушінің əрқайсысында оған бекітілген ескерту-құтқару арқанымен бірге құтқару белбеуінің болуы; 6) қауіпсіздікті қамтамасыз ететін өзге де шаралар. 203. Құдықтардың, коллекторлардың, туннельдердің жəне басқа да ұқсас тыныс алу органдарының қорғау құрылғысы мен құралынсыз жұмыс істеуге тыйым салынады. Жұмыстың орындалуы кезінде басшы жұмыс жəне демалу режімінің сақталуын бақылайды. Газтұтқышта 15 минут жұмыс істегеннен кейін жұмыс істеушіге 15 минуттан кем емес үзіліс беріледі. Жұмысшының ыдысқа түсуі жəне одан шығуы үшін қолданылатын жылжымалы сатылар белгіленген тəртіппен сыналады жəне қауіпсіздік шарттарына сəйкес келеді. Жұмыс орнында сатының дұрыс бекітілуін, орнықтылығын жəне сенімділігін тексеруді, жұмысты жүргізуге жауапты адамның қатысуымен өткізеді. 204. Жұмысшыға ыдысқа түскен жəне одан шыққан кезде қолына қандай да бір затты ұстауына рұқсат етілмейді. Жұмысқа қажетті барлық құралдар мен материалдар ыдысқа олардың құлауын жəне жұмысшыларға зақым келтіруін болдырмайтын тəсілмен беріледі. Жарылу қаупі бар орындарда жұмыстың орындалуы кезінде соғылу жағдайында ұшқын бермейтін металдан жасалған құралдар қолданылады. Ұшқын туғызатын электр құралдарын қолдануға тыйым салынады. Егер ыдыстың ішінде жұмысшының қимылдарында əдеттегі қимылдан тыс ауытқулар (əлсіздік белгілері, газтұтқыш маскасын шешуге ұмтылу əрекеті) байқалатын болса, сондай-ақ оның қауіпсіздігіне қауіп төнетін басқа да жағдайлар туындаған жағдайда жұмысты тез арада аяқтау, ал жұмысшы ыдыстан шығарылуы қажет. Ыдыс ішіндегі жұмыс аяқталған соң жұмыстарды жүргізуге жауапты адам

27 тамыз 2013 жыл

қақпақтарды жабар алдында онда адамдардың, құралдардың, материалдардың, бөтен заттардың қалмағанына көз жеткізеді жəне бұл туралы рұқсат беру нарядының 16-тармағына жазба енгізеді. Жөнделген газ құбырынан, ыдыстан (аппараттан, ыдыстан) ауаны 0,1 МПа-дан аспайтын қысымдағы газбен шығару қажет. Егер шығатын газды ауа қоспасына кіретін оттегінің құрамы 1%-дан аспайтын болса (көлемі бойынша), ауаны шығару аяқталған болып есептеледі. Ауаны шығару аяқталған соң үрлеп тазартатын пілте жабылады. Құдықтарда, кəріз желілерінде, туннельдерде жəне соған ұқсас құрылғыларда жұмыстарды жүргізуді жұмыс жүргізу орнына зиянды жəне жарылу қаупі бар заттарды дүркін лақтыруды болдырмайтын шаралар қабылданатын осы объектілермен технологиялық байланысты цех басшылары рұқсат беру нарядында қол қойып келісуі қажет. 205. Люктермен жəне құдықтардың қақпақтарын ашу кезінде мыналарға: 1) қақпақтарды дəнекерлейтін лампалармен қыздыруға; 2) люк қақпағына ауыр заттармен (кувалдамен, балғамен, ломмен жəне т.б.) соққы беруге тыйым салынады. 206. Люктер мен құдықтардың қақпақтарын ашу түсті металдан жасалған ұзындығы 500 мм-ден кем емес, ал диаметрі 10 мм-ден кем емес арнайы ілгіштермен ауа немесе жел ағынының қозғалысы тарапынан жүргізіледі. 207. Қысқы уақытта құдық (люк) қақпағының ұяшығымен бірге тоңазыған кезінде қақпақты ағаш аралық арқылы балғамен тықылдатып немесе тұз, əк, ыстық сумен не бу қосындысымен еріту қажет. Құдықтың, люк қақпағының үсті қоқыстан, қардан, мұздан тазартылуы тиіс, ал тайғақта люктің айналасына құм себіледі. Жерасты коммуникацияларын тексеруге байланысты барлық жұмыстар осы құрылыстарды пайдаланатын ұйымдар өкілдерінің қатысуымен, ал газды, кабельдік жəне қалалық телефон желілерін тексеру олардың өкілдерінің міндетті қатысуымен жүргізіледі. Құдық (туннель) ішіндегі кез келген жұмыстар аяқ астынан газ пайда болған жағдайда, сондай-ақ найзағай жақындаған жағдайда тоқтатылады. Жұмыстарды жүргізу кезеңінде құдықтардың ашық люктері қоршалады, ал түнгі уақытта жарық түсіріледі. Ыдыстың ішкі жағына орындалуы зиянды жəне жарылу қаупі бар заттарды қолдану жолымен қорғау жабындарын жасаған кезде осы заттарды мəжбүрлі алып тастауды қарастыру қажет. Желілік бөлігін пайдалану кезінде апаттардың, өрттің, жарақаттанушылықтың алдын алуды жəне жоюды ұйымдастыру 208. Газ тасымалдау ұйымында өрт-жарылу қаупі бар əр объекті (цех) үшін, сондай-ақ барлық бөлімше немесе филиал үшін апатты жою жоспарлары əзірленеді. 209. Апатты жою жоспарын газ тасымалдау ұйымының бастығы (операторы) бекітеді. Олар хабарландыруды ұйымдастыру, апат жəне (немесе) өрт орнындағы жинау мен шоғырландыру бойынша өндірістік жəне объектілік бөлімшелердің лауазымды тұлғалары əрекеттерінің, қажетті күш пен құралдар санының, бірінші кезектегі апаттық-құтқару жəне (немесе) өрт сөндіру жұмыстарын жүргізу, сондай-ақ осы мақсаттар үшін тартылатын басқа да бөлімшелермен өзара іс-қимылдың толық мазмұнын енгізеді. Апаттарды жою жоспары уақтылы түзетіледі, қарастырылған күштер мен құралдарды тарту практикасында жыл сайын пысықталады. Апатты жою бойынша барлық жұмыстар осы Қағидалар талаптарын ескере отырып құрылған осы объектіге (учаскеге) арналған апатты жою жоспарына сəйкес орындалады. Тəуліктің қараңғы уақытында апатты жою кезінде жұмыс орнын жарықтандыру үшін жарылыс қаупі бар қоспа санаты мен тобына сəйкес келетін жарылудан қорғаныс деңгейімен бірге кернеулігі 12 В аспайтын шамдар қолданылады. 210. Апаттық жұмыстарды жүргізу орындарында өрт сөндіру құралдары жəне алғашқы медициналық көмек көрсету құралдары қарастырылады. Апатты жоюмен айналысатын барлық жұмысшылар бастапқы өрт сөндіру құралдарын пайдалана алады жəне алғашқы медициналық (дəрігерге дейінгі) көмек көрсетеді. 211. Аса қауіпті жағдайларда ерікті өрт сөндіру жасағының немесе өртке қарсы қызмет жеке құрамының қызмет көрсетуші персоналынан өрт сөндіру бекеттері қойылуы қажет. Газ құбыры саңылаусыздығының зақымдалу, бұзылу орындарын табу мақсатында газ құбыры трассаларын тексеру үшін көлік құралдарын пайдалану кезінде мына шарттарды сақтау қажет: 1) трассаның жақсы көрінуі кезінде (тəуліктің жарық уақытында) көлік құралдарын газ жылыстау орнынан 100 метрден кем емес қашықтықта тоқтату қажет (желді емес жағынан); бұдан кейінгі барлауды құрамы екі адамнан кем емес газ қауіпті орындарда жұмыс қағидаларын білетін жəне өрт қауіпсіздігі шараларын сақтайтын желілік-пайдалану қызметінің персоналы жүргізеді; 2) нашар көрінетін уақытта (тəуліктің қараңғы уақытында жəне тұман кезінде) құрамы үш адамнан кем емес патрульдік топ əрекет етеді. Топ жəне көлік құралдарының арасындағы қашықтықты топ басшысы белгілейді, барлық жағдайда 100 метрден кем емес ара қашықтықты құрайды; 3) газдың жылыстау белгілері табылған кезде патрульдеу тобы көлік құралдарына дереу тоқтау жəне газдың кему аймағына одан əрі барлау жүргізуге белгі береді. 212. Ауа кеңістігінің газдылығын қозғалмалы газталдағышпен бақылау қажет. Магистральдық газ құбырын қайта тексеру жəне зерттеуді жүзеге асырушы патрульдеу тобы трассаның жағдайы туралы диспетчерлік қызметке үнемі баяндап отырады. Газ жылыстауы болмаған жағдайда патрульдеу тобы диспетчерлік қызмет рұқсат бергеннен кейін ғана қайтады. Газдың жылыстау орны табылған кезде оған тек желді емес тараптан жақындау қажет. Егер ол жергілікті сипаты немесе жұмыс барысы бойынша мүмкін емес болса, онда сүзгі ғазтұтқышын кию қажет. 213. Апаттық көлік, арнайы техника жəне жабдықтар жел жоқ жақта орналасады. Қауіпсіз арақашықтықты газ кему орнындағы жұмыс басшысы осы газдылықтың, жану жəне газ кемуінің таралу қаупі негізінде белгілейді. Бұл ретте, адамдар мен көлікті шұғыл көшіру мен маневр жасау қамтамасыз етіледі. Газ кемуі табылған аймақты қызыл белгі беру жалаушаларымен, ал қараңғы уақытта – жарылыстан қорғалған шамдармен, сондай-ақ «ГАЗ. ОТҚА ЖАҚЫНДАМАҢЫЗДАР!», «ОТҚА ЖАҚЫНДАМАҢЫЗДАР!», «ТЕМЕКІ ШЕКПЕҢІЗДЕР!» жəне т.б. жазулары бар белгілермен қоршау қажет. 214. Елді мекендерге, темір, тас жəне жаяу жүру жолдарына жақын газ кему орнын арнайы қойылған бекеттермен күзету қажет. Қажет болған жағдайда көліктердің газ кему орнына жақын жол учаскелеріне көлік айналмасын ұйымдастыру, сондай-ақ туындаған қауіпті жағдай туралы газ тасымалдау ұйымының, филиалдың немесе бөлімшенің диспетчерлік қызметіне тез арада хабарлау қажет. Қарастырылған қауіпсіздік шараларын сақтау кезінде, сондай-ақ жұмыс аймағындағы ауада газ пайда болған жағдайда газ қаупі бар жұмыстар дереу тоқтатылады, ал жұмысшылар қауіпті аймақтан шығарылады. Газдардың қауіпті шоғырлануы анықталған жағдайда: 1) тыныс алу органдарын жеке қорғау құралдарын даярлау жəне пайдалануға келтіру; 2) газдалған аймақтан шығу; 3) қауіпсіздік бойынша талап етілетіндерден басқа барлық жұмыстарды тоқтату; 4) бұл туралы тікелей жұмыс басшысына немесе диспетчерге хабар беру; 5) желдің бағытын ескере отырып, газдалған аймақты қауіпсіздік белгілерімен белгілеу; 6) газдылықты жоюға арналған шаралар қолданылуы қажет. 215. Жұмыстар газдану мен кему себептері жойылғаннан кейін қайта басталады. Бұл ретте газ құрамы санитарлық норма бойынша рұқсат етілген шекті мөлшерден аспайды. Магистральдық газ құбыры объектілеріндегі жөндеу жəне апаттық-қалпына келтіру жұмыстары кезінде əрекет етуші персонал шекті рұқсат етілген мөлшердің жұмыс аймағындағы ауадан арту қауіптілігі кезінде тыныс алу органдарын жеке қорғау құралдарын қолданады. Тыныс алу органдарын жеке қорғау құралдарының түрі мен маркасы тікелей жұмыс басшысындағы жұмыстың жүргізілу орнында болатын жұмыс жоспарларында жəне апаттарды жою жоспарында көрсетіледі. Тыныс алу органдарын жеке қорғау құралдарына сəйкестендіретін объектілердің уақтылы қамтамасыз етілуіне жауапкершілік əкімшілікке жүктеледі, ал болуына, дұрыс сақталуына жəне олардың уақтылы қолданылуына – жөндеу жəне апаттық-қалпына келтіру жұмыстарына жауаптыларға жүктеледі. 216. Апаттарды жою кезінде жауапты басшы қауіпті аймақта бригада жұмысының кезектілігін белгілейді. Қауіпсіз аймақта құрамы төрт адамнан кем емес жəне тиісті қорғанысты жəне газдылықты бақылау құралдарымен қамтамасыз етілген ауысымды бригадалар дайындалады. Қауіпті аймақтағы персоналдың жұмысын үздіксіз қадағалау ұйымдастырылады. Белгі берілген жағдайда запастағы бригада зардап шегушілерді қауіпті аймақтан шығару бойынша алғашқы көмек көрсетеді жəне қажет болған жағдайда жұмысты жалғастырады. Газ қауіпті объектілердегі апаттарды жою бойынша жұмыстар арнайы нұсқаулықтарды жəне апаттарды жою жоспарын сақтаумен орындалады. Патрульдеу тобының қозғалмалы газдылықты бақылау аспаптары, тыныс алу органдарын тиісті жеке қорғау құралдары, байланыс немесе дабыл беру құралдары, қауіпті аймақтарды белгілеу үшін қауіпсіздік белгілері болады. Ұйым, объектілер жəне шығу бригадалары (бөлімшелер) ұйым басшысы бекіткен тізбе бойынша дəрі-дəрмекпен жəне алғашқы медициналық көмек көрсету құралдарымен қамтамасыз етіледі. Жедел жəрдем шақыру жəне персоналды жақын медициналық мекемеге жеткізу үшін байланыс жүйесі орнатылады. 217. Барлық персонал ұйымға қызмет көрсететін медицина қызметкерімен немесе арнайы дайындығы бар тұлғамен дəрігерге дейінгі көмек көрсету тəсілдерін үйренеді. Оттан жəне жарақаттан, уланудан жəне басқа да қездейсоқ оқиғадан зардап шегушіні тапқан кез келген жұмысшы зардап шегушіге дəрігерге дейінгі көмек көрсетеді жəне болған жағдай туралы объектінің əкімшілігіне немесе медицина пунктіне хабарлайды. Апаттық жағдайларды жою жəне шектеу бойынша апаттық бригадалардың қызметі апаттарды жою жоспарында белгіленеді. 218. Апаттарды жою жоспарын құру, оларға уақтылы толықтырулар мен өзгерістер енгізу, оларды қайта қарау жəне қайта бекіту үшін (3 жылда 1 реттен жиі емес) жауапкершілік газ тасымалдау ұйымының, филиалдың немесе бөлімшенің бас техникалық бастығына жүктеледі. 219. Əр кəсіпорында апаттық бригадалар апаттарды шектеу жəне жою жоспары бойынша персоналдың əрекеттерін кейіннен бағалау арқылы əр тақырып бойынша əр бригада үшін 3 айда 1 реттен жиі емес жаттығу сабақтарын өткізеді. Апаттық бригада радиостанциялармен жабдықталған арнайы апаттық машиналарда шығады. Жерүсті жəне жерасты газ құбырларындағы апаттарды шектеу жəне жою үшін кіру кезінде апаттық бригаданың маршруттық картасы мен қажетті орындаушылықтехникалық құжаттары болады. 3. Тоттанудан қорғау Электрхимиялық қорғаныс жүйелерін пайдалануды ұйымдастыру 220. Барлық құрылыстар қорғаушы жабындылар мен электрхимиялық қорғау құралдарымен тоттанудан кешенді қорғауға жатады. Магистральдық газ құбырын ішкі тоттанудан қорғау оның қауіптілігі туралы деректер пайда болғанда жүзеге асырылады. Тоттануға қарсы қорғау жобаларын мамандандырылған ғылыми-зерттеу жəне жобалау ұйымдары дайындайды. Байланыс кабельдері мен қуат кабельдерін тоттанудан қорғау кезінде қолданыстағы нормативтік құжаттарды басшылыққа алу қажет. 221. Магистральдық газ құбырын топырақтық тоттанудан электрхимиялық қорғау құралының түрі мен құрылымын жоба бойынша анықтайды. Қорғау құралдары төсем жағдайларына, тоттану қаупі (топырақтың, жердің жəне басқалардың сипаттамасы) туралы жəне магистральдық газ құбыры қызметінің мерзімін талап ететін деректерге байланысты таңдалады. 222. Пайдалану процесінде магистральдық газ құбырын тоттан тиімді қорғауға: 1) қорғау құралдарының құрылысын жəне қайта құрылуын кіріс жəне операциялық бақылау бойынша өткізумен; 2) электрхимиялық қорғаудың жеке құрылғыларын жəне жалпы оның жүйесін пайдаланудың оңтайлы параметрлерін қолданумен; 3) газ құбырының ішкі жəне сыртқы бетінің, оқшаулағыш жабындысының тоттану жағдайын, электрхимиялық қорғау құралдарының жағдайын уақтылы диагностикалау жəне диагностика нəтижелерінің негізінде қорғауды күшейту бойынша шаралар қолданумен; 4) жөндеу-қалпына келтіру жұмыстарын уақтылы жүргізумен қол жеткізіледі. 223. Магистральдық газ құбырын тоттанудан қорғау құралдары көршілес құрылыстар мен қоршаған ортаға теріс əсерін тигізбейді. 224. Құрылыстарды жəне барлық объектіні тоттанудан электрхимиялық қорғау жүйесі құрылысты пайдалануға тапсырғанға дейін іске қосылады. Уақытша электрхимиялық қорғау жүйесі құбыры топыраққа төселіп, көмілгеннен кейін бір айдан кешіктірмей салынады жəне іске қосылады. 225. Газ құбырлары жерүсті төсемдері кезінде олардың топырақтың бетіне шыққан аймағын қоса алғанда жобаға сəйкес немесе металл жəне/немесе бейметалл қорғау жабындыларымен атмосфералық тоттанудан қорғауға жатады. 226. Магистральдық газ құбыры учаскелерінің аяқталған құрылысымен (немесе жөнделген) қорғау жабындысы зақым іздеуші аспаппен газ құбыры төселгеннен жəне көмілгеннен соң екі апта өткеннен кейін ғана, сондай-ақ жобаға сəйкес тұрақты (катодты поляризациялау əдісі) жəне/немесе айнымалы токта газ құбырының ауыспалы кедергісін анықтау арқылы бақыланады. 227. Электрхимиялық қорғау жүйесіне мыналар кіреді: 1) жылжымалы зертханалар; 2) электрхимиялық қорғау құралдары: ТҚҚ, дренаждық қорғау станциясы, гальваникалық (протекторлық) құрылғылар, біріккен қорғаудың электрлік тұйықтағыштары; 3) электртехникалық жабдықтың, өлшеуіш аспаптар мен құралдарының жиынтығы; 4) электрхимиялық қорғау құралдарына техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу бойынша жұмыстарды жүргізу үшін арнайы техникалық құралдар; 5) магистральдық газ құбырының жағдайына тоттану зерттеуін бақылау мен жүргізу үшін техникалық құралдар (жылжымалы электр өлшеуіш аспаптар, жылжымалы зертханалар, бақылау жəне өлшеу пункттері, салыстырудың жабдықталған электродтары жəне тоттанудан пластина топтамасымен); 6) газ құбырында тазарту жəне оқшаулау-төсеу жұмыстарын жүргізу сапасын бақылау құралдары. 228. Электрхимиялық қорғау қызметтерінің өндірістік бөлімшелерінде мыналар: 1) электрхимиялық қорғау құралдарын базалық жөндеу үшін үй-жайлар; 2) аспаптар, айла-бұйымдар жəне құрал-саймандар; 3) арнайы киім мен жеке қорғаныс құралдары; 4) электрхимиялық қорғау қызметі басшысы үшін ұйымдастыру қызметін жүзеге асыру жəне құжаттаманы сақтау үшін үй-жай қөзделеді. 229. Электрхимиялық қорғау құралдарын тоттанудан қорғау жүйесін пайдалану кезіндегі негізгі міндеттер: 1) электрхимиялық қорғау құралдарын тиімді, сенімді жəне қауіпсіз пайдалануды қамтамасыз ету; 2) техникалық қызмет көрсету мен жөндеудің уақтылы орындалуы кезінде қолданыстағы стандарттарға, нормативтік құжаттарға сəйкес электрхимиялық қорғау құралдарының жəне магистральдық газ құбыры объектілерін тоттанудан электрхимиялық қорғаудың ұзақтығы бойынша жəне уақыт шегінде оңтайлы пайдалану режімдерін қамтамасыз ету; 3) магистральдық газ құбырының объектілері мен оларды қорғау құралдарының тоттану жағдайын электрхимиялық жəне құралмен зерттеуді, осы құралдарды жоспарлы алдын ала жөндеуді жəне күрделі жөндеуді ұйымдастыру жəне уақтылы жүргізу; 4) магистральдық газ құбырының құрылыстарын жерасты тоттанудан қорғаудың қазіргі əдістері мен құралдарын пайдалануға қолдану, тоттанудан қорғау құралдарының кінəратсыздығы мен тиімділігін арттыруға, осы əзірлемелердің нəтижелерін қолданыстағы магистральдық газ құбыры объектілеріне енгізуге бағытталған ғылыми-зерттеу жəне тəжірибелік-өнеркəсіптік жұмыстардың орындалуына жəрдемдесу; 5) газ құбырларының тоттану жағдайы мен қорғалуына жүйелі талдау жүргізу, тоттанудан қорғау құралдарының жұмысын жақсарту бойынша іс-шаралар əзірлеу жəне осы іс-шаралардың іске асырылуын қамтамасыз ету; 6) электрхимиялық қорғау қызметінің қызмет көрсетуші персоналының техникалық деңгейін арттыру, жаңа жабдықпен жұмыс жасауға үйрету, қызметтің барлық бөлімшелеріндегі жұмысшылардың тəжірибесімен алмасуын ұйымдастыру; 7) тоттанудан қорғау құралдарын жөндеу мен қайта құру бойынша жұмыстардың ағымдағы жəне келешектегі жоспарлануы, соның ішінде газ құбырларының оқшаулағышын ауыстыруды жоспарлауға қатысу; 8) пайдаланатын негізгі жабдықты паспорттауды жүзеге асыру, пайдалану жəне есеп беру құжаттамасын жүргізу. Электрхимиялық қорғаныс құралдарының техникалық қызмет көрсетуі 230. Электрхимиялық қорғаныс құралдарының жұмысын тексеру мен техникалық тексеруді: 1) алыстан бақылау құралдарымен жабдықталмаған катодтық қорғанысты қондырғыларында айына 2 рет; 2) құрғату қорғаныс қондырғысында айына кем дегенде 4 рет; 3) құрғату қондырғысында 6 айда 1 рет кезеңділігімен жүргізіледі. 231. Алыстан бақылау құралы орнатылған катодтық қорғаныс қондырғысын тексерудің мерзімін кəсіпорын белгілейді. Техникалық қарау жəне тексеру кезінде катодтық қорғаныс қондырғысының жұмыс режімін бақылауды орындау қажет; контактілік біріктіргіштердің, анодтық жерлендіргіштердің, орнату тораптары мен блоктарының профилактикалық қызмет көрсетуі, мотоесептегіш немесе электр энергиясын есептегіш бойынша катодтық қорғаныс қондырғысы жұмысының үзілмеуін бағалау қажет. Тексеру мен жөндеу жұмыстары жүргізілген кезде электрхимиялық қорғаныс қондырғыларын катодтық жəне құрғататын қондырғылар үшін бір тоқсанда 80 сағаттан аспайтын мерзімге ғана жəне құрғататын қорғаныс қондырғысы үшін бір тоқсанда 24 сағаттан аспайтын мерзімге ғана тоқтатуға болады; катодтық, құрғататын, протекторлық қорғаныс қондырғылары үшін электрхимиялық қорғаныс құралдарын жыл бойынша есептегенде 10 күннен аспайтындай мерзімге, ал құрғату қорғаныс қондырғысы үшін 3 күнге ғана тоқтатуға болады. 232. Электрхимиялық қорғаныс құралдары мен қорғаныс бүркеуінің жағдайы журналға тіркеледі немесе актімен ресімделеді. 233. Катодтық қорғаныс қондырғыларының (құрғату қорғаныс қондырғыларының) электр өлшеу

аспаптарының көрсеткіштері мен құрғату нүктелерінде өлшеу нəтижелері дала жəне эксплуатациялық журналдарда тіркеледі. Жоғары омдық аз ылғалданған жəне еріген топырақта құбыр-жер əлеуеттеріндегі түрлілігін өзгерту кезінде кіретін жеріндегі кернеуі 100 МОм-нан аспайтын аспаптарды пайдалану қажет. Басқа жағдайларда кіретін жеріндегі кернеуі 10-20 МОм аспаптарды қолдануға жол беріледі. Барлық бақылау-өлшеу пункттерінде қорғау əлеуеттерін бақылауды қолданыстағы стандарттарға, нормативтік құжаттарға сай жүргізу қажет. Қорғалатын құрылыстардың барлық ұзақтығына арналған əлеует алғашында үзбей алып шығатын салыстыру электродымен немесе пайдаланудың бірінші жəне екінші жыл аралығындағы кезеңде 10 м аспайтын өлшеу қадамымен өлшеу қажет. Одан əрі кем дегенде жылына бір рет бір-бірімен көрші катодтық қондырғылардың арасында ең төмен əлеуеттер учаскесінде кем дегенде екі нүктеде омдық кернеу құрамынсыз əлеуетті бақылау орындалады. Əлеуетті өлшеуді электрхимиялық қорғаныс жүйесін, жерасты коммуникация желілерін қайта құрғаннан, кезбе токтың қарқындылығын өзгерткеннен жəне ғимаратты күрделі жөндеуден кейін жүргізу қажет. Ғимараттың учаскелерінде қорғаныс əлеуеттерінің ең төменгі жəне ең жоғарғы рұқсат етілген мəндері (абсолюттік шамасы бойынша) жəне барынша топырақтың электр өткізгіштігі кезеңінде жылына кем дегенде 2 рет алып шығатын электрод əдісімен қосымша əлеуеттерді өлшеу жүргізіледі. Мұндай өлшеуді катодтық қорғаныс қондырғысының жұмыс режімін өзгертуге байланысты кезбе ток көздерінің пайда болуымен, жаңа ғимараттарды салумен жəне электрхимиялық қорғаныс жүйесін дамытумен орындау қажет. 234. Құбырлардың тотыққан-қауіпті учаскелерінде жəне кем дегенде үш жылда бір рет қорғаныс əлеуеттерінің ең төменгі мəнімен учаскелерде қорғаныс əлеуеттерін «салыстырудың алып шығатын электрод» əдісімен 10 м аспайтын қадаммен қосымша өлшеу жүргізіледі. Ғимараттың тоттану жағдайы бақылау шурфтарының көмегімен, ең алдымен, қорғаныс шамасының үздіксіз катодтық поляризациялаумен қамтамасыз етілмеген жəне тотығу-қауіпті учаскелерде орналасқан қорғаныс жабынының қанағаттанарлықсыз жағдайымен учаскелерді көзбен шолып анықтайды. Магистральдық газ құбырының тотығу-қауіпті учаскелеріне – температурасы 40 С жоғары газ тасымалдайтын учаскелер, сондай-ақ тұзды, батпақты, суарылатын жерлерде, суасты өтпелерде, су жайылатын жерлерде, сондай-ақ темір мен автомобиль жолдары арқылы өтпелерде, компрессорлық станциялар аймағында, газ тарату, газ өлшеу станцияларында, жерасты газ сақтау қоймаларында, түрлі құбырлармен қиылыстарында, өнеркəсіптік немесе тұрмыстық орлар учаскелерінде, қоқыс пен шлак тасталған жерлерге жəне кезбе ток учаскелерінде төселген газ құбырлары жатады. Басқа құрылыстардың тотыққанқауіпті учаскелерінде кезбе токтың болуы бойынша жəне топырақтың тотығу белсенділігі бойынша, топырақты жəне басқа да сулардың қолданыстағы стандарттары нормативтік құжаттардың негізінде белгіленеді. 235. Магистральдық газ құбырының электрхимиялық қорғау қызметінің барлық жұмыс кешенін орындау үшін қажетті арнайы техникамен, жабдықтармен, диагностикалық аспаптармен жəне құралсаймандармен, айла-бұйымдармен жарақтандырылады. Энергиясумен жабдықтау қызметтері мен электр химиялық қорғау қызметтері арасындағы электр берудің электр жабдықтау желілерін пайдалану кезіндегі жауапкершілік бөлімінің шекарасы магистральдық газ құбырының желілік-өндірістік басқармасымен, жерасты газ сақтаумен жəне т.б. бөлімше бойынша бұйрықпен белгіленеді. 236. Газ қысымында тұрған газ құбырына катодты шығарудың (өткізгіштің) электрлі жəне газды дəнекерлеу көмегімен дəнкерлеуге тыйым салынады. Қолданыстағы газ құбырына термитті дəнкерлеуді, арнайы оқытудан өткен білікті жұмысшы қолданысқағы газ құбырына өткізгіштерді термитті дəнкерлеу бойынша нұсқаулықты сақтай отырып жүзеге асырады. Қолданыстағы газ құбырына өткізгіштерді жанамалап дəнкерлеуді, арнайы оқытудан өткен білікті жұмысшы жабдықты дайындаушы-зауыттың нұсқаулығын сақтай отырып жүзеге асырады. 237. Катодты қорғаныштың өткізгішін дəнкерлеуді, тұрақты бақыланатын шурфта газдануды болдырмаған кезде жүргізу қажет. Қолданыстағы газ құбырында катодтық жəне дренаждық шығаруды орнату белгіленген тəртіпте бекітілген нұсқаулыққа сəйкес жүзеге асырылады. Құбырға өткізгіштерді біріктіру орны мен өткізгіштің өзі пісірілгеннен кейін қауіпсіздік шараларын сақтаумен коррозияға қарсы оқшаулағышпен қорғалады. Өткізгіштерді дəнкерлеу қорғанышты көзілдірікпен, арнайы киіммен жəне басқа да тиісті қорғаныштың құралдарымен жүргізіледі. Электрлендірілген темір жолдардың сүйрете тартқыш кіші станцияларының сору фидерлерінің (фидер шинасының «минусы») əлеуетін өлшеу кезінде аспаптарды (ампервольтметрлерді) қосу кіші станция персоналының қатысуымен жүргізіледі. Темір жəне автомобиль жолдары арқылы өтпелердің қорғанысты қаптамдарында өлшеулер орындауды: бірі – аспаппен жұмыс істейтін, екіншісі – электродты қоятын жəне көлік қозғалысын қадағалайтын 2 адам жүзеге асырады. 238. Газ құбыры трассасында ұзын өткізгішпен (0,5-1 км) өлшеу жүргізуге тыйым салынады, егер оған қатарласа – 110-500 кв (25-100 м қашықтықта) электр беру желісі жүргізілсе. Токтың шамасына қарамастан, кернеудегі ток жүргізу бөлігінде қандай да бір жұмысты орындауға тыйым салынады. Коррозияның ингибиторын қолдану үшін олармен қауіпсіз жұмыс жүргізу бойынша арнайы нұсқаулық əзірленеді жəне бекітіледі. Коррозияның ингибиторымен жұмыстар мынадай қауіпсіздік шараларын сақтаумен орындалады: 1) жұмысшы олармен қауіпсіз жұмыс істеуге арнайы оқытылады; 2) жұмыстар тиісті жеке жəне ұжымдық қорғаныш құралдарын қолдану арқылы жүргізіледі. Электрхимиялық қорғау құралдарына техникалық қызмет көрсету кезінде қолданылатын техникалық құжаттама тізбесі 239. Электрхимиялық қорғау құрылғыларының жоспарланған техникалық пайдалану ісшараларын жүзеге асыратын (соның ішінде күрделі жұмыстар жүргізу) электрхимиялық қорғау қызметінің техникамен жабдықталу нормативтері осы Қағидаларға сəйкес анықталады. Электрхимиялық қорғау қызметінің жабдықтау табелі жергілікті жағдайды ескерумен əзірленеді жəне оны газ тасымалдау ұйымы бекітеді. 240. Электрхимиялық қорғау құрылғыларын пайдалануға беру кезіндегі құжаттама құрамы: 1) электрхимиялық қорғаудың барлық құралдарына арналған атқару құжаттамасы; 2) жасырын жəне құрастыру жұмыстарын, жеке жəне кешенді сынақтан өткізу, электрхимиялық қорғау құралдарын пайдалануға қабылдау актілері; 3) электрметрикалық өлшеулердің нəтижелері; 4) бекітілген жобалық құжаттама барлық кейінгі өзгертулерімен; 5) өндіруші зауыттың паспорттары жəне электрхимиялық қорғау құралдарын пайдалану бойынша нұсқаулықтары; 6) газ тасымалдау ұйымы белгілеген басқа құжаттама. 241. Пайдалану құжаттарының құрамына мыналар кіреді: 1) электрхимиялық қорғау қызметі туралы ереже; 2) əр жұмыс орны бойынша лауазымдық жəне өндірістік нұсқаулықтар; 3) газ құбырының тоттанған аймақтарының картасы; 4) бұйрықтар, өкімдер журналы, газ тасымалдау ұйымдарының, ведомстводан тыс бақылау органдарының актілері; 5) электрхимиялық қорғау қызметінің жұмыс жоспары, жоспарлы жəне алдын алу жөндеулерінің кестесі, электрхимиялық қорғау қызметінің жұмыс жөніндегі есептері; 6) еңбекті қорғау жөніндегі нұсқаулық; 7) қызметкерлердің электр қауіпсіздігі бойынша білімін тексеру жəне медициналық куəландыру кестесі; 8) электрхимиялық қорғау құралдарын пайдалану журналы; 9) КҚС пен электрмен қамтамасыз ету жүйелерінің істен шығуын есепке алу журналы; 10) КҚЗ жəне дренажды қорғау стансаларын пайдалану жөніндегі дала журналдары; 11) шурфтардағы оқшаулауды тексеру актілері; 12) ақау ведомостары; 13) газ құбырларының ең төмен мəннен төмен жəне ең жоғары мəннен жоғары əлеуеті бар учаскелерінің тізімдемесі; 14) анодты жəне қорғайтын жерлендіруді өлшеу хаттамалары; 15) электрхимиялық қорғау құрылғыларының профилактикалық сынақтарының хаттамалары; 16) электрхимиялық қорғау құралдарының жəне қоректендіретін электр тарату желілерін орнатудың негізді электр схемалары; 17) аварияларды жою жоспары. 242. Кəсіпорынның электрхимиялық қорғау қызметі жасайтын құжаттама тізіміне мыналар кіреді: 1) кəсіпорын белгілеген есептілік нысандары; 2) тоттануға қарсы шаралар жоспары; 3) шурфтардағы газ құбырларын қарау жоспары; 4) электрхимиялық қорғау құралдарының жұмысы жəне тоқтап тұруы жөніндегі есебі; 5) қорғайтын əлеуеттерді көктемде жəне күзде километрлік өлшеу жəне электрметрикалық өлшеу қорытындыларының тізімдемелері мен талдаулары; 6) электрхимиялық қорғау құралдарын пайдалану жəне жөндеу жұмыстары жөніндегі жылдық есеп. Электрхимиялық қорғау құралдарының жəне газ құбырларының қорғау жабыны жағдайын бақылау жөніндегі құжаттама пайдаланудың жəне мұрағатты дерекқорды қалыптастырудың бастапқы материалы болып табылады жəне магистральдық газ құбырын пайдалану кезеңі барысында сақталуға тиіс. 4. Газ тарату стансалары Газ тарату стансаларын пайдалануды ұйымдастыру 243. Газ тарату стансалары (бұдан əрі - ГТС) газды тұтынушыларға белгілі бір қысыммен, тазарту деңгейімен, одоранттаумен жəне оны өлшеумен беруге арналған газ тарату стансалары. Газ тарату стансасынан шығуда газ тасымалдау ұйымы мен тұтынушы арасында жасалған шартқа сəйкес жұмыс қысымын ұстап тұрумен газдың белгіленген санын беру ± 10% дəлдікпен қамтамасыз етіледі. Газ тарату стансасының қызмет көрсетуші персоналының саны екі жүзден кем болмайтын газ тасымалдау ұйымында газ тарату стансасының пайдалану бөлімі ұйымдастырылуы мүмкін. Қызмет көрсету персоналының 200-ден кем болмайтын газ тарату стансасын пайдалануды ұйымдастыру бойынша басқаруды өндірістік бөлімнің магистральдық газ құбырын жəне газ тарату стансасын пайдалану жөніндегі инженерімен жүзеге асырылады. Газ тарату стансасында арнайы құралдардың (байланыстың, электрхимиялық қорғаудың, энергиямен жабдықтау, телемеханика, бақылау - өлшеу аспаптарының жəне автоматиканың) жай-күйі, оларды жөндеу жəне ұстау үшін жауапкершілік осы Қағидалардың талаптарына сəйкес тиісті қызметтердің мамандарына жүктеледі. Газ тарату стансасының технологиялық желісін магистральдық газ құбыры желілік-өндірістік басқармасының бас инженері немесе бастығының орынбасары бекітеді жəне ол оператор бөлмесінде көрінетін жерде ілінеді. Газ тарату стансасы аумағының қоршауында стансаның атауы жəне кімге тиесілі екендігі, сондай-ақ газ тарату стансасын пайдалануға жауапты тұлғаның аты көрсетілген белгі болады. Қоршаудың периметрі бойынша жəне кіру қақпаларының алдында қауіпсіздік белгілері жəне «Газ!», «Бөгде адамдарға кіруге болмайды!» деген жазуы бар плакаттар орнатылады. 244. Бекіту арматурасы (крандар) ГТС ғимаратынан 10 м кем болмайтын қашықтықта ГТС алдында жəне артында орнатылады. ГТС-та кіру газ құбырларын газ қысымының жоғарылауынан қорғайтын автоматты қорғау қарастырылады. Кіру жəне шығу газ құбырларында оқшаулағыш фланецтер орнатылады. Газ тарату стансасының ғимараты найзағайдың тура түсуінен қорғалады. Сыртқы қондырғылар (шаңтұтқыштар, май шаруашылығы, білтелер жəне т.б.) жерлендірілген қондырғыға жалғау арқылы найзағайдың қайталап түсуінен жəне статикалық электр қуатынан қорғалады. Газ тарату стансаларының персоналдың тұрақты кезекшілігінсіз пайдаланатын бөлмелеріндегі температура + 5 градустан төмен емес белгіленеді. Тарату стансалары мына еселі ауа алмасуды қамтамасыз ететін желдету қондырғыларымен жабдықталады: реттеу бөлмесі мен бақылау-өлшеу аспаптары жəне автоматика бөлмелерінде – 3; одоранттау бөлмесінде – 10. 245. Газ тарату стансасының жəне газ тарату пунктінің жарылысқа қауіпті бөлмелеріндегі электр жарығы жарылыстан қорғалған болып жасалады. Газ тарату стансасының сумен жабдықтау жəне диспетчерлер жəне тұтынушылармен жедел байланысу жүйесі орнатылған. Жабдықтар мен газ тарату стансасын қауіпсіз пайдалану үшін нормативтік құжаттармен белгіленген көлемде жəне мерзімде техникалық қызмет көрсетілуі тиіс. Қызмет көрсетуші персонал технологиялық жүйелер мен ауыстыру қондырғыларының, газды тазарту, гидраттың пайда болуының алдын алу, газдың қысымын кеміту, бақылау-өлшеу аспаптары жəне автоматика, бекіту, реттеу жəне қорғау арматурасы, желдету, жылыту, сумен жабдықтау жəне канализация жүйелері, электр қуатымен жабдықтау, найзағай түсуден қорғау жəне статикалық электр қуаты разрядтарынан қорғау, байланыс, телемеханика, электрмеханикалық қорғау технологиялық жүйелері мен құрылғыларының жай-күйін, газ тарату стансасы жəне газ тарату пункті бөлмелерінде ауадағы газдың құрамын бақылайды, сондай-ақ анықталған ақаулықтарды жояды. 246. Газ тарату стансалары мен газ тарату пункті бөлмелерінде от жұмыстарын жабдық сөніп тұрғанда жəне газы шығарылған жағдайда кемінде үш адамнан тұратын бригада жүргізеді. Газ тарату стансаларының бөлмелеріндегі ауа құрамында зиянды жəне жарылысқа қауіпті газдардың шоғырлануы мезгілді түрде өлшеніп отырады. Ауада газдың болуын бақылау вахталық қызмет көрсетумен – ауысымда бір рет, мезгілді (үйде) қызмет көрсетуі бар газ тарату стансасында – тəулігіне бір рет (түскі ауысымда) жəне орталықтандырылған (айналып өтетін) қызмет көрсетуі бар газ тарату стансасында – газ тарату стансасына келу кезінде, бірақ аптасына бір рет жүргізіледі. Газ тарату стансасында жəне газ тарату пунктінде газды редукциялау автоматты түрде жүзеге асырылады. Ақауларды жою, жабдықты ауыстыру жəне апатты жағдайлар үшін қажетті уақытқа газды байпаста жапқышпен қолмен кемітуге рұқсат етіледі. Газ шығатын жерлер сабын ерітіндісінің, индикаторлық қағаздың немесе құбыр мен арматура қосылыстарындағы тасымалданатын газ саралауыштың көмегімен анықталады. Газ импульстік жүйеден жəне берілген қысымды реттеу қондырғыларынан реттеу ғимаратынан тыс шығарылған білтеге лақтырылады. Газ тарату стансасының жəне газ тарату пунктінің операторы кезекші диспетчерге бұзылулар мен ақаулықтарды, оның ішінде газ тарату стансасының жабдықтары мен құбыр бекіткіші туралы хабарлайды, сонымен бірге онымен өзінің ісқимылдарын келіседі. Блокты автоматты газ тарату стансаларында қызмет көрсетуші персоналға арналған, жобамен көзделген жеке жылытылатын бөлме қарастырылады. Газ тарату стансасына техникалық қызмет көрсетуде қолданылатын техникалық құжаттаманың тізбесі 247. Газ тарату стансасының қызметінде (желілік-пайдалану қызметі) мына құжаттама көзделеді: 1) мемлекеттік қабылдау жəне жұмыс комиссияларының актілері; 2) газ тарату стансасының жабдықтар құрамына кіретін бұйымдарға арналған паспорттары; 3) жобаға сəйкес толық көлемдегі орындау құжаттамасы; 4) осы Қағидаларға 14-қосымшаға сəйкес газ тарату стансасының техникалық паспорты. 248. Газ тарату стансасы қызметінің (желілік-пайдалану қызметінің) немесе жөндеу-техникалық тобы инженерінің, газ тарату стансасын пайдалануға жауапты тұлғаның мынадай құжаттамасы болуға тиіс: 1) жабдықтың барлық түрлерін, коммуникация жəне газ тарату стансасы жүйесін пайдалану бойынша нұсқаулықтар; 2) өлшеу жəне автоматика құралдарын жоспарлы-ескерту жөндеу туралы ереже; 3) болуы мүмкін ақаулықтардың тізбесі жəне оларды жою əдістері; 4) газ тарату стансасының жабдығы мен жүйесінің барлық түрлерін пайдалану бойынша нұсқаулықтар; 5) қолданыстағы магистральдық газ құбырларында от жəне газ қауіпті жұмыстарды жүргізудің үлгілік нұсқаулығы; 6) одорантты жəне метанолды жеткізушілерден алу, тасымалдау, сақтау, жіберу жəне қолдану тəртібі туралы нұсқаулық; 7) газ тарату стансасының қызмет көрсету қызметкерлерінің лауазымдық нұсқаулықтары; 8) газ, жарылыс жəне өрт қаупі бар объектілерде ауа ортасын бақылау бойынша нұсқаулық; 9) еңбекті қорғау жағдайын тексеру журналы; 10) жұмыс орнында нұсқаулықты тіркеу журналы; 11) газ тарату стансасындағы жөндеу-алдын алу жұмыстарына арналған уақыт нормалары; 12) əрбір газ тарату стансасында жоспарлы-ескерту жөндеуді жүргізудің жоспар-кестесі; 13) материалдардың азаймайтын қор тізбесі; 14) газ тарату стансасы қызметі жəне жөндеу-техникалық тобы автомашинасының жабдықталу табелі; 15) жоғары қысымды ыдыстарды тексеріп қарауға жəне сынақтарға ұсыну кестесі; 16) бақылау-өлшеу аспаптарын мемлекеттік жəне ведомстволық тексеруге тапсыру кестесі; 17) магистральдық газ құбырындағы еңбекті қорғауды басқару жүйесі; 18) магистральдық газ құбырын техникалық пайдалану қағидалары; 19) магистральдық газ құбырын пайдалану кезіндегі қауіпсіздік қағидалары; 20) өрт қауіпсіздігінің қағидалары. 249. Газ тарату стансасының операторында мына құжаттама болуы керек: 1) газ тарату стансасының жабдықтары мен коммуникацияларын пайдалану бойынша нұсқаулықтар; 2) технологиялық коммуникациялар мен импульстік құбыр жолдарының негізді желісі; 3) газ тарату стансасы операторының лауазымдық нұсқаулығы; 4) қорғау жəне дабыл жүйесіне қызмет көрсету бойынша нұсқаулық; 5) желдету жүйелеріне қызмет көрсету бойынша нұсқаулық; 6) газдың шаң тазарту жабдығына қызмет көрсету бойынша нұсқаулық; 7) газ құбырына метанолды жəне одоранттар енгізу қондырғысына қызмет көрсету бойынша нұсқаулық (қондырғы болған жағдайда); 8) газ шығынын өлшеу жəне өздігінен жазатын жабдықтардың диаграммаларын өндеу жүйесіне қызмет көрсету бойынша нұсқаулық;

9) қысыммен жұмыс істейтін ыдыстарды пайдалану бойынша нұсқаулық; 10) сынаппен жəне сынап аспаптарымен жұмыс істеу кезіндегі техникалық қауіпсіздік бойынша нұсқаулық (осындай аспаптар болған жағдайда); 11) жылыту қазандары мен газ жылытқыштарын пайдалану бойынша нұсқаулық; 12) электрхимиялық қорғау стансасында қызмет көрсету бойынша нұсқаулық; 13) жүккөтергіш тетіктерді пайдалану бойынша нұсқаулық; 14) найзағайдан қорғау қондырғыларын жəне газ құбыры объектілерін статикалық электр қуатынан қорғау қондырғыларын пайдалану бойынша нұсқаулық; 15) газ тарату стансаларының өртке қарсы қауіпсіздігі бойынша нұсқаулық; 16) автоматтандыру жүйесінің негізді пневматикалық желісі; 17) қолда бар байланыс құралдары мен жүйелерін пайдалану бойынша нұсқаулық; 18) қалдықтардың (ластанған жердің, конденсаттардың) пайда болуы, қозғалуы жəне кəдеге жарату көлемдерінің жиынтық журналы; 19) газ тарату стансасына келіп кету журналы; 20) қызмет көрсетуші персоналға арналған кəсіптер мен жұмыс түрлері бойынша еңбек қауіпсіздігі жəне еңбекті қорғау жөніндегі нұсқаулықтар. 250. Газ тарату стансасында орнатылған жəне пайдаланылатын жабдықтар мен коммуникациялар жобалау құжаттамасына сəйкес келеді. Газ тарату стансасының жабдықтарындағы кез келген өзгерістер белгіленген тəртіппен келісіледі жəне техникалық құжаттамаға уақытында енгізіледі. Газ тарату стансаларының өнеркəсіптік жəне қосалқы бөлмелерінің жарылысқа жəне өртке қауіптілігі бойынша жіктелуі осы Қағидаларға 15-қосымшаға сəйкес қабылданады. Əрбір газ тарату стансасында белгіленген нысан бойынша жедел құжаттама жүргізіледі: 1) газ тарату стансалары жұмыс тəртібінің бақыланатын параметрлерін, технологиялық схемаларындағы ауыстыруларды, жабдықтың жай-күйі мен жұмыс тəртібін, сонымен бірге алынған нұсқаулықтар мен бұйрықтарды хронологиялық тəртіппен жазуға арналған жедел журнал; 2) коммуникацияларды жəне оларда орнатылған арматуралар мен сақтандыру құрылғыларын көрсетумен газ тарату стансасы газ құбырының бекітілген негізді желісі (оператор бөлмесіндегі көрінетін жерге ілінеді); 3) жабдықты, коммуникацияларды, жабдықты, құрылғыларды, аспаптарды жоспарлы-алдын ала жөндеу кестесі; 4) аумақтық газбен жабдықтау кəсіпорындарының, негізгі тұтынушылардың, өрт сөндіру командасының, жедел жəрдем жəне жергілікті билік органдарының телефон нөмірлері жазылған тақтайшалар. Жедел құжаттаманы (кем дегенде тоқсанына бір рет) газ тарату стансасын пайдалануға жауапты тұлға қарайды жəне осы құжаттаманы жүргізу кезінде табылған кемшіліктерді жою бойынша тиімді шараларды қабылдайды. Газ тарату стансаларын пайдалануға қабылдау 251. Газ тарату стансасын құрастырудан кейін бірінші рет іске қосу алдында жабдық пен станса коммуникацияларын престеуге, сақтандыру қақпақтарын, қорғау жəне апаттық-ескерту дабылы жүйелерін баптауға жасалған актілерінің болуы тексерілуге тиіс. Газ тарату стансасын пайдалануға беру алдында станса жайларында жəне газ тарату стансаларының жабдық кешеніне қызмет көрсету бағытында бөгде заттардың тұрмауына көз жеткізу қажет. Бөлменің газдануын, жанғыш материалдар, оттегі жəне т.б. газ баллондарының болмауын мұқият тексеру. Өрт сөндіру құралдарының дайын болуын қадағалау. Газ тарату стансасын тексеру алдындағы тексеріп қарау станса мен оның жүйелерінің жинақталуын ескерумен газ тарату стансасының инженері жасаған бағытпен жүргізіледі. 252. Тексеріп қарау кезінде мыналарды орындау қажет: 1) жабдықтың жай-күйін жəне болуы мүмкін кемшіліктерді бақылау (тығыздама, фланецті жəне бұрандалы қосылыстардағы саңылаулар жəне т.б.); 2) серіппелі сақтандыру клапандарында, қоршау арматурасында пломбаның бар болуын тексеру; 3) бақылау-өлшеу аспаптарының іске жарамдылығын тексеру; 4) крандарды қорғау автоматикасы жүйесінен жəне крандарды басқару тораптарынан, сондай-ақ апаттық-ескерту дабылы жүйесінен қашықтан басқару жұмысын жəне қосылуын тексеру; 5) бекіту арматурасының жағдайын (іске қосу кезінде ашылып жəне жабылып отыратын қысымды реттейтін крандардың вентильдерін, ысырмаларын), сондай-ақ жеңіл жəне бірқалыпты жүруін тексеру; 6) шаңтұтқыштардағы май деңгейін тексеру; 7) крандарды ауыстыру үшін жоғарғы қысымды импульстік газдың болуын тексеру; 8) метанолды құрылғыда метанолдың болуын бақылау; 9) газды жылыту жүйесінің жұмысын тексеру; 10) өндірістік технологиялық байланыстың іске жарамдылығын тексеру. 253. Газ тарату стансасын мына жағдайларда: 1) қабылдау-тапсыру актісі толтырылмаған болса; 2) газ тарату стансасы жүйелерінің біреуі істен шығып, жөндеуге келмейтін жағдайда (газды редукциялау, қорғау, одоранттау, авариялық ескерту дабылы, газды есепке алу аспаптары); 3) газды тазалау мен құрғату деңгейі пневмоавтоматика жүйесін қоректендіру үшін салалық стандарттарға сəйкес келмесе; 4) диспетчермен жəне тұтынушымен өндірістік технологиялық байланыс болмаса; 5) өрт сөндіру құралдары жоқ болса; 6) газ тарату стансаларының технологиялық газ құбырлары мен коммуникацияларының электрхимиялық қорғанысы болмаса; 7) төменгі жүйелерінің газды қабылдауға дайын болуының жазбаша растауы жəне мемлекеттік қадағалау органдарының рұқсаты болмаса; 8) дайындықтан өткен операторлар жоқ болса іске қосуға тыйым салынады. Газ тарату стансаларын пайдалану кезіндегі ерекше талаптар 254 Газ қысымы 1,5 МПа (15 кгс/см2) ге дейін төмен болуы мүмкін МГ учаскелерінен жоғарғы қысымды газ алатын газ тарату стансасында осы газ тарату стансасына бекітілген тұтынушыға берілетін газ қысымын қолдауды қамтамасыз ету бойынша іс-шаралар жасалады (қорғау автоматикасы жүйесін өшіру, кранды қолмен басқару түріне ауысу жəне қысымды бақылау клапандары арқылы реттеу). Газды бірдей мөлшерде тұтынбаған жағдайда жəне газ ағыны қағысы кезінде импульстік жəне өлшемдік тізбектерді қосымша үрлеу арқылы зиянды əсерлерді болдырмай, газдың параметрлерін тіркеу мүмкіндігі қамтамасыз етіледі. Газ шығынын 30%-дан төмен жəне 80 %-дан жоғары диапазонда өздігінен жазатын құралдармен өлшеу негізгі шығын өлшегішке параллельді қосылған газ есептеу аспаптары арқылы қамтамасыз етіледі. 255. Күз бен қыс мезгілдерінде тұрақты суық ауа райы жағдайында газ тарату стансаларының жүйелері мен құралдарының қалыпты жұмысы үшін төмендегі шаралар қолданылады: 1) құралдарды жылытылған шкафтарда орналастыру жəне оларды қоршаған ауаның температурасы +20 ±2°С болғанда іске қосу; 2) кеміту бөлмесіндегі температурасын +5°С ден төмен емес деңгейде сақтау; 3) бекіту крандары, ажыратып қосқыш жəне кеміту тораптарының іске жарамдылығын; газ жылытқыштың жұмысын; одорантты қатып қалу мүмкіндігін болдырмауды бақылауды күшейту. 256. Станса арқылы өтетін газда ылғал жоғарғы деңгейде болса, коммуникациялар мен жабдықтан сұйықтықты жəне конденсатты автоматикалық түрде жинау жəне жою шаралары қамтамасыз етіледі. Конденсатты жерге төгуге, сондай-ақ өзенге, су қоймасына шашуға тыйым салынады. Пайда болған конденсатты кейін кəдеге жарату үшін арнайы сыйымдылықтарға құяды. Егер конденсат жерге төгілсе, аумақты тазаламай тұрып, өрт пайда болу мүмкіндігін болдырмайтын шаралар қолданылады. Конденсатпен ластанған жерді əрі қарай кəдеге жарату үшін уақытша арнайы жерге оқшаулайды. Өз қажеттіліктеріне жұмсалатын газ есепке алынады жəне ол одорантталады. От, қауіпті газ жұмыстарын жүргізген кезде немесе газ тарату стансаларында авария болған жағдайда, газды редукциялау жəне тұтынушыға жеткізу стансаның айналма желісі арқылы жүргізіледі. Бұл ретте тұтынушыға газды редукциялау қолмен iске асырылатындығы туралы алдын ала хабарланады. Айналмалы желіде жұмыс істегенде оператор кіру жəне шығу қысымын, стансаның шығу жағындағы температураны 30 минут сайын тіркейді жəне иісқосқыш қондырғыны бақылауды қамтамасыз етеді. Газ тарату стансасының жабдығы. Блоктар, тораптар, құрылғылар 257. Газ тарату стансасының ауыстырып қосу торабы жоғары қысымды газ ағынын айналма желі бойынша автоматты реттеуден қолмен реттеуге көшіруге, сондай-ақ газды сақтандыру арматурасы арқылы тұтынушыға тарату желісінде қысымның артуын болдырмауға арналған. Ауыстырып қосу торабын жауын-шашыннан сақтау үшін жеке ғимаратта немесе қалқа астына орналастырады. Бекіту арматурасының қалыпты жағдайы – жабулы күйі. Айналма желі крандарын газ тарату стансасының қызметi пломбалайды. Сақтандыру клапандарының алдында орнатылатын үш кодты кранның жұмыс жағдайы – ашық. Жұмыс кезінде қысымның сақтандыру клапаны (тек қол жетегімен) жұмыс жағдайын тексеру жедел журналға жазумен айына бір рет, ал қысқы мерзімде 10 күнде бір рет тексеріледі. Сақтандыру клапанын қысымның артуынан тексеру жəне реттеу кестеге сəйкес жылына екi рет өткізіледі. БССК жəне ССК-ны баптау шектері - 10%-дан жоғары номиналды қысым. Қысымның сақтандыру клапандарын тексеру жəне реттеу тиiстi актімен ресiмделеді, клапандар пломбыланады жəне тексеру датасы мен реттеу деректері бар биркамен жабдықталады. Қысқы мерзімде арматураға, аспаптарға, ауыстырып қосу тораптарына өтетін жерлер міндетті түрде қардан тазаланады. 258. Газ тарату стансасындағы газ тазарту торабы технологиялық құбырларға, жабдыққа, станса мен тұтынушылардың бақылау жəне автоматика құралдарына механикалық қоспалар мен сұйықтардың төгілуінен сақтау үшін қолданылады. 259. Газ үлестiру стансасындағы газды тазарту үшін газды дайындайтын əртүрлі шаң-ылғал тұтқыш құралдар қолданылады. Газ тарату стансаларында газды конденсаттан жəне ылғалдан тазалайтын сұйықтықты ыдысқа автоматты түрде құятын құрылғылар орнатылады. Бұл сұйықтықтар жиналған бойда газ тарату стансалары аумағынан шығарылып отырады. 260. Қорғау, автоматты реттеу жəне басқару жүйелерiнiң үзiлiссiз жұмысын қамтамасыз ету үшiн импульстік жəне командалық газ кептiріліп, тазаланады. Бақылау жəне өлшеу құралдарын жəне автоматиканы өлшеу жүйелерінде газды кептіру мен тазалауға арналған құралдарды пайдаланған кезде қолданылатын шаралар: 1) үрлеу арқылы аспап пен жабдықтың қуысын үнемі бақылау жəне тазарту; 2) газ дайындау құрылғыларының жұтқыш жəне сүзгіш элементтердің күйін көзбен шолып бақылау; 3) резервтегi жабдықты іске қосу жəне жұтқыштарды қалпына келтіру арқылы құрылғының сүзгiш жəне жұтқыш элементтерiн үнемi ауыстырып отыру. 261. Дренажды жəне ағызып жiберу желілері, бекіту арматурасы қатып қалудан сақталады. Сұйықтық жиналатын сыйымдылықтар жерлендіріледі. Аппараттардың iшкi қабырғаларын жару, тексеру жəне тазарту бойынша газ қаупi бар жұмыстар, пирофор қалдықтары болған жағдайда тазарту олардың жануына мүмкiндiк бермейтiн шараларды көздейтін нұсқаулыққа сəйкес жүргізіледі. Пирофор қосылыстары өздiгiнен жанып кетпеу үшін тазалау аппараттары алдын ала сумен немесе бумен толтырылады. Аппарат қабырғаларын ашу, тексеру жəне тазарту кезінде оны көп сулау керек. Құрамында пирофор темірі бар аппараттан алынатын шөгінділер металл су құйылған ыдысқа жиналады, ал жұмыс аяқталғаннан кейін газ үлестiру стансасының аумағынан дереу шығарылып, өрт жəне экологиялық жағынан қауіпсіз, арнайы бөлінген жерге көміледі. 262. Гидрат түзілімдерін болдырмау торабы арматураны қатып қалудан жəне газ құбыры коммуникациялары мен арматурада кристалды гидраттардың түзілуін болдырмауға арналған. Гидрат түзілімдерін болдырмау үшін мына шаралар қолданылады: 1) газды жалпы немесе ішінара жылыту; 2) қысым реттегiштердiң корпустарын жергiлiктi жылыту; 3) газ құбыры коммуникацияларына метанолды енгiзу. 263. Газ жылыту тораптарын пайдалану немесе қысым реттегіштер корпустарын жергілікті жылыту өндіруші-зауыт нұсқаулықтарына жəне осы Қағидаларға сəйкес орындалады. Газ жылыту тораптары бар болса, жылу алмастырғыш, құбырлар жəне арматура жылу оқшаулағышымен қорғалады. 264. Газ тарату стансасының коммуникациясына метанолды енгізуді магистральдық газ қүбыры басқармасының желілік-өндірістік басқарма диспетчерінің бұйрығымен оператор немесе газ тарату стансасының қызмет көрсету жұмысшылары жүзеге асырады. 265. Газ тарату стансасында газды редукциялау төмендегідей жүзеге асырылады: 1) бір үлгілі тіреу-реттеу арматурасымен жабдықталған өнімділігі бірдей екі кеміту желісі арқылы (бір жібі – жұмыс істейтін, екіншісі – қосалқы); 2) бір үлгілі тіреу-реттеу арматурасымен жабдықталған үш кеміту желісі арқылы, оның 2 жібі (əрбіреуінің өнімділігі – 50%) жұмыс жəне бірі - қосалқы (өнімділігі – 100%); 3) үш кеміту желісін пайдаланумен, бұл ретте 3 желінің əрқайсысына өнімділігі 35-40% (3 желі), реттеуге келмейтін дроссель құрылғысы жəне реттеу кранымен жарақталған айналмалы желі қолданылуы мүмкін. 266. Қысым реттегіш немесе реттеу клапанының шартты диаметрі кеміту желілерінің санын ескерумен нақты өнімділікке сəйкес келеді. Реттегішті қосу жəне ажырату осы қысым реттегішті пайдалану нұсқаулығына сəйкес жүргізіледі. Реттегіштің қалыпты жұмысын қамтамасыз ету үшін берілген қысымды, командалық газдың тазалану дəрежесін, реттегіште бөгде шудың болуын, сондай-ақ реттегіш қосылыстарында саңылаудың болмауын бақылап отыру керек. Қорғау автоматикасы жүйесін қолданған жағдайда əрбір кеміту желісі пневможетегі бар крандармен жабдықталады, олар атқару тетіктері ретінде қолданылады. Газды редукциялау желілері ажырату біліктерімен жабдықталады. 267. Газды есепке алу торабы газды коммерциялық есепке алуға арналған. Газ шығынын өлшеуде тораптың техникалық орындалуы нормативтік құжаттамаларға сай келеді. Газ шығынын өлшеу торабына қызмет көрсету кəсiпорынның басшылығы бекiткен нұсқаулықтар арқылы iске асырылады. Газ шығынын нақты өлшеу үшін көрсеткінің қайта қойылған диаграммасының нөлдік деңгейіндегі қалпын бақылап, газды есепке алу торабының өлшеу жəне қосылу желілері конденсатынан үрлеу жұмыстары жүргізіледі. Газ шығынын өлшеу торабын пайдаланған кезде барлық бақылауөлшеу құралдары кезекті метрологиялық тексерістен өтеді. ТК ғимаратының бірінші реттегі датчиктер жəне екінші реттегі құралдар жайында ± 5 градус ауытқумен + 20 градус ауа температурасын қамтамасыз ететін жылыту жүйесі болады. ТК жайында ағынды-тарту желдеткіш жүйесі, қажет болса, ауа баптау жүйесі қарастырылады. ТК электржабдықтау жүйесінің үйлестіру аймағы жарылысқа қауіпсіз болып табылады. 268. Газды одаранттау торабы тұтынушы иіс арқылы газдың ағып жатқанын сезіну үшін қолданылады. Газ тұтынушыларға «Магистральдық газ құбырлары арқылы жеткізілетін жəне тасымалданатын жанатын табиғи газдар» ҚР 1666 М сəйкес беріледі. Газды одоранттау үшін газ тарату стансаларында орнатылған одоранттау құралдары қолданылады. Одорант ретінде этилмеркаптандар (16 г/1000 м3) немесе олардың басқа қоспаларын қолдануға болады. Бұл қоспаларда газда аз шоғырланғанда жағымсыз исі болады жəне қалыпты температурада жеңіл буланады. Одоранттар 2-сыныпты қауіпті заттарға жататындығын, ал одоранттау құралдары бар бөлмелер мен қоймалар жарылуға қауіпті екендігін ескеру қажет. Газды одоранттау жəне оны сақтау жайларының едені сұйықтықты сіңірмейтін материалдан жасалады. Одоранттау қондырғылары орналасқан бөлмелерде жəне одорант сақтайтын жабық қоймаларда магистральдық газ құбыры желілік-өндірістік басқармасының басшылығы бекіткен кесте бойынша ауа құрамында көмірқышқылды газ бен одорант буының болуына талдау жүргізіліп отырады. Одорант күн сəулесінен жəне жылыту құралдарының қыздыруынан сақтайтын герметикалық жабық ыдыстарда сақталады. Одоранттау жайына жəне одорант қоймасына газтұтқыш киіп кіреді. Егер бұл бөлмелерде желдеткіштер үнемі істеп тұрмаса, қызметкерлер кірер алдында 15 минут бұрын механикалық тартпа желдеткіші қосылады жəне ол қызметкерлер бөлме ішінде болған кезде қосылып тұрады. Одорантпен байланысты жұмыстарды газтұтқыш, резеңке етіктер, резеңке қолғаптар жəне резеңке қосылған алжапқыштарды киіп қана жүргізу керек. Одорантпен жұмыс істеу газ қауіпті болып саналады. Одорант бар бөшкелерді ұшқын ұшырмайтын құралмен ашқан жөн. Жабық бөлмеде одорант бар бөшкені ашуға жəне басқа бөшкеге құюға тыйым салынады. Бөшкенің сыртқы қақпағын ашқаннан кейін қақпақ арасында пайда болатын пирофордың жануын болдырмау үшін ішкі қақпақ айналасына дымқыл мата төселеді. Одорантты бөшкеден жерасты сыйымдылыққа кем дегенде үш адамнан тұратын топ жабық күйінде құяды. Одорантты құю үшін ашық майқұйғыштарды қолдануға тыйым салынады. Еденге немесе жерге төгілген одорант, міндетті түрде хлормен, гиплохлорид натриймен, марганқышқыл калиймен бейтараптандырылады. Жерді бейтараптандыратын сұйықтықтармен өңдегеннен кейін, оны қайтадан күреп, бейтараптандыратын сұйықтықпен екінші рет өңдейді. Одорант жанбау үшін түйіртпексіз хлорлы əк ерітіндісі дайындалады. Одоранттан босатылған ыдысты (бөшкелерді) герметикалық жабық күйінде сақтап, тасымалдайды. Электр құралдары, электр шамдары, бақылау-өлшеу құралдары жəне одаранттау қондырғысы автоматикасы жарылыстан қорғалып жасалады. Одоризатордың ішін қарау немесе жөндеу кезінде оны одоранттан босатып буландырады. Аппарат толық буландырылғаннан кейін ашылады. Пирофор темірі этилмеркаптанның кіруінен жанып кетпеу үшін жабдықтың, қосылу сызықтарының, крандардың, вентильдердің сырты тексеріліп, сүртіледі. Бекіту арматурасы 269. Бекіту арматурасы технологиялық құбырларды, аппараттарды, ыдыстарды өшіруге арналған. Пайдалану барысында арматура кестеге жəне нұсқаулыққа сəйкес бекіту торабының саңылаусыздығын, жеңілдік деңгейін жəне ысырманың жеңіл қозғалуын анықтау үшін жүйелі түрде сынамадан өткізіліп тұрады. Бекіту арматурасы бiр кiсiнің күшiмен тірелгенше басу арқылы ашылады. Бекіту арматурасын құбырларды, iлмектерді, сүймендердi қолданумен ашуға рұқсат етiлмейдi.

(Жалғасы 13-бетте).


(Жалғасы. Басы 11-12-беттерде). 270. Газ тарату стансасы жұмыс істеген кезде бекіту арматурасына профилактикалық тексеру жүргізіледі: орталықтандырылған қызмет көрсету объектісінде - газ тарату стансасына келген сайын, ал мерзімді, үй жағдайында жəне вахта объектісінде қызмет көрсету жағдайында - аптасына бiр рет тексеру жүргізіледі. 271. Крандар, ысырмалар жəне вентильдерде мыналар болады: 1) технологиялық желіге сəйкес нөмірі көрсетілген жазбалар; 2) ашу жəне жабу бағытын көрсететін көрсеткілер; 3) газ (сұйықтық) қозғалысы бағытының көрсеткілері. 272. Жабық кранды саңылаусыз ету жəне тығынның бұралуын жеңілдету үшін ашу кезінде технологиялық ауыстыруларға қатысатын крандарға тығыздайтын май жағылады. Тығыздау жүйесі бүлінген бекіту крандарын қолдануға тыйым салынады. Бекіту крандарын жəне ысырмаларды реттейтін немесе дроссельдік құрал ретінде қолдануға тыйым салынады (айналмалы желіде бекіту арматурасын қолдану бұл талапқа бағынбайтын шарт болып табылады). Газ тарату стансасының жөндеуден кейін іске қосылуы 273. Газ тарату стансасын жөндеуден кейін іске қосуға дайындау барысында да, жабдық немесе жүйені 48 сағат ішінде сынау барысында да ақаулар табылған жағдайда жөндеу ақауды жойғанша жəне қайта сынау жүргізілмегенше аяқталмаған болып есептеледі. Газ жіберілген құбырлар, ыдыстар мен құрылғылар жоғарғы шегі 0,1 МПа қысымды газбен үрлеп тазартылуға тиіс, бұдан соң қысым жұмыс қысымына дейін көтеріледі. Стансаны жөндеуден кейін іске қосуға жəне жөндеу жұмыстарын жүргізуге рұқсатты газ тарату стансасының басшысы, жедел-диспетчерлік қызметпен келісе отырып жəне барлық газ тұтынушыларды хабардар етумен диспетчерлік қызмет береді. Газ тарату стансасын жөндеуден кейін іске қосуға осы Қағидаларда көзделген жағдайларда рұқсат берілмейді. 5. Компрессорлық стансалар Компрессорлық стансаларды пайдалануды ұйымдастыру 274. Компрессорлық стансалар газ тасымалдауын қамтамасыз етуге арналған жабдықтар кешенінен, газ жабдықтары мен қондырғылардан тұрады. Компрессорлық стансалардың кешені төмендегі объектілер, жүйелер мен құрылыстарды қамтиды: 1) бір немесе бірнеше компрессорлық цехтар; 2) тасымалданған газдан шыққан қатты жəне сұйық қоспаны жинақтау, жою жəне залалсыздандыру жүйелері; 3) электрмен жабдықтау жүйесі; 4) өндірістік-шаруашылық жəне өрт сөндіруге арналған сумен қамту жүйесі; 5) жылумен қамту жүйесі; 6) кəріз жəне тазалау құрылғылары жүйесі; 7) найзағайдан сақтау жүйесі; 8) компрессорлық стансалар объектілерін электрхимиялық қорғау жүйесі; 9) байланыс жүйесі; 10) компрессорлық стансаның диспетчерлік пункті; 11) əкімшілік-шаруашылық үй-жайлар; материалдарды, реагенттерді жəне жабдықтарды сақтауға арналған қоймалар; желілік бөлік пен компрессорлық стансалар жабдығы мен техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу құралдары, қосалқы объектілер. 275. Компрессорлық цех жалпы жəне жеке ғимараттар мен блок-контейнерлерде орнатылған газ айналдыратын агрегаттарды жəне төмендегі оның қызмет көрсетуін қамтамасыз ететін жүйелерді, қондырғылар мен құрылыстарды қамтиды: 1) магистральдық газ құбырына қосылу торабы; 2) бекіту арматурасы бар технологиялық коммуникациялар; 3) газ тазалау қондырғысы; 4) газды ауамен салқындату қондырғысы; 5) отын, іске қосу жəне импульсті газ жүйесі; 6) жағармайды салқындату жүйесі; 7) цехтың электрлік құрылғылары; 8) автоматты басқару жəне бақылау-өлшеу аспаптары жүйесі; 9) қосалқы жүйелер мен құрылғылар (маймен қамту, өрт сөндіру, жылыту, газдануын тексеру, ауаны желдету мен салқындату жəне т.б.) 276. Компрессорлық стансалар төмендегі негізгі технологиялық процестерді іске асыру барысында тасымалданатын газ қысымын күшейту арқылы газ құбырының жобалық немесе жоспарлы өнімділігін қамтамасыз етеді: 1) газды тазалау жəне кептіру; 2) газды сығымдау; 3) газды салқындату. 277. Компрессорлық станса жабдығының тиімділігі, сенімділігі, қауіпсіздік жəне үнемділігі мыналармен қамтамасыз етіледі: 1) жабдықтың техникалық күйін көзбен шолу арқылы, штаттық бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматика жəне техникалық диагностика құралдарын қолданумен тұрақты немесе мерзімді бақылау; 3) жабдықтың жəне коммуникацияның іске жарамды күйі; 4) компрессорлық стансалардың технологиялық қондырғылары жұмысының үйлесімді режімімен; 5) моральдық жəне физикалық тұрғыдан ескірген жабдықты жаңғырту немесе реновациялау. 278. Компрессорлық стансаның жабдығына кетпейтін бояумен немесе басқа тəсілмен нөмір қойылады. Жаңғырту кезінде компрессорлық станса жабдығындағы құрастырмаларға енгізілген өзгерістер өнімдерді, ақпараттық жəне өкімхаттардың, рационализаторлық жəне енгізуге ұсынылған не қарастырылған басқа ұсыныстарды жасаушылармен (əзірлеуші) келісілген түрде жүзеге асады. Газ айдау агрегатының құрастырмаларын жəне компрессорлық стансаның негізгі техникалық жабдықтарын өзгерту бойынша рационализаторлық ұсыныстар мен өзге де техникалық шешімдерді аталмыш бұйымды өндіруші кəсіпорнымен келісіледі. Компрессорлық стансалардың коммуникациялары мен жабдықтарының өзгерістері енгізілген жəне сынақтан өткізілген соң техникалық атқару құжаттамасына енгізіледі. Барлық өзгерістер пайдаланушы қызметкерлерге хабарланады. 279. Газдың, майлардың, жағармайлардың, салқындатқыш сұйықтықтардың, техникалық жəне ауыз судың, жұмыс аймағының, бөлмелердің жəне құдықтардың газдану сапасын пайдаланушы қызметкерлер өндірістік нұсқаулықтарға сəйкес бақылауға алады. Тексеру кезеңділігі мен тəртібін кəсіпорын белгілейді. Компрессорлық стансаның құбырларына, желілік бөлік жəне газ тарату стансалары үшін осы Қағидаларға 16-қосымшаға сəйкес рұқсат берілген жұмыс қысымының «Растау формуляры» толтырылады. 280. Компрессорлық стансалардың жабдығын, жүйелерін жəне құрылыстарын пайдалану жəне жөндеуді қамтамасыз ететін қызметкерлердің негізгі міндеттері: 1) жабдықтың техникалық күйін жөндеу-техникалық қызмет көрсету жүйесі негізінде сақтау; 2) газды тазалау, сығымдау жəне салқындату бойынша техникалық процестің үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету; 3) компрессорлық стансалар жүйесі мен жабдықтарының сенімділігін, тиімділігін, үнемділігін жəне қауіпсіздігін қамтамасыз ету; 4) өндірістік ғимараттар, құрылыстар мен аумақтардың іске жарамдылығын қамтамасыз ету; 5) газды сығымдаудың белгіленген режімін сақтау; 6) қоршаған ортаны жəне пайдаланушы қызметкерлерді қауіпті жəне зиянды өндірістік факторлардан қорғау; 7) негізгі жəне қосалқы жабдықты жаңғырту, техникалық қайта жарақтау, қалпына келтіру жұмыстарын ұйымдастыру жəне жүргізу. 281. Компрессорлық стансаның өндірістік объектілерін, жабдық жəне коммуникацияларын мына қызметтер (учаскелер) пайдаланады: 1) газкомпрессорлық – компрессорлық цехтың негізгі жəне қосалқы технологиялық жабдығы, жүйелері жəне құрылыстары; 2) энергия жəне сумен жабдықтау – компрессорлық стансаның электртехникалық құрылғылары, жылу жəне сумен қамту жабдықтары, өндірістік кəріз жүйелері; 3) бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматика-компрессорлық стансалардың негізгі жəне қосалқы жабдықтарының автоматтау құралдары; 282. Пайдалану қызметтері осы Қағидаларға 17-қосымшаға жəне құрылыс нормалары мен қағидаларына сəйкес компрессорлық станса мен объектілер, ғимараттар жəне құрылыстар арасындағы ең төменгі арақашықтықты қамтамасыз ету бойынша шара қолданады. Компрессорлық стансаларға техникалық қызмет көрсету 283. Компрессорлық стансаның əрбір жүйесі жəне құрылғысына пайдалану формулярын толтыру керек. Компрессорлық стансалар жабдығы мен жүйелер тиiстi Қағидалар мен нұсқаулықтарға сəйкес техникалық куəландырудан, тексеруден өткізіледі, олардың өткізілуі туралы актілер пайдалану формулярына қоса тіркеледі. Компрессорлық стансалар жабдығын жұмысқа жарамды күйде ұстау техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жүйесі арқылы жүзеге асырылады. Техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жүйесі мыналарды көздейді: 1) жүктемемен жұмыс iстеу кезіндегі мерзімді техникалық (оның ішінде диагностикалық) қызмет көрсету; 2) жүктемемен жұмыс жасау мерзiмi белгіленген уақыттан кейiн техникалық қызмет көрсету; 3) тоқтатылған жабдықта жұмыс жасау мерзiмi белгіленген уақыттан кейiн техникалық қызмет көрсету жəне ағымдағы жөндеу жұмыстары; 4) резервтегі жəне жабылатын жабдық пен жүйеге техникалық қызмет көрсету; 5) жоспарлы – ескерту (орташа, күрделі) жөндеулер; 6) авариялық қалпына келтiру жөндеу жұмыстары. 284. Техникалық қызмет көрсету мен жөндеу мерзiмдiлігін жəне көлемдерін кəсіпорын жабдықтың техникалық күйiн жəне жабдықты жасап шығарған кəсіпорынның пайдалану жəне жөндеу құжаттамасының талаптарын ескерумен белгілейді. Негiзгi агрегаттармен байланысты қосалқы тетіктер сол агрегаттармен бірге жөнделеді. Жабдық пен құрылыстарды күрделі немесе орташа жөндеуге шығаруға дейін: 1) жабдықты ашып қарағаннан кейiн нақтыланатын сметалар мен ақау тізімдемесі толтырылады; 2) техникалық күйіне талдау талдау жүргізу үшін қажеттi деректерді алу мақсатында жабдыққа сынақ жүргiзеді; 3) жөндеу жұмыстардың кестесі жəне жөндеу жұмыстарының жобасы жасалады; 4) қажеттi жөндеу құжаттамасы дайындалады, жөндеу кезінде жоспарланған жабдықты жаңғырту жəне қалпына келтiру бойынша жұмыстар құжаттамасы жасалады жəне бекітіледі; 5) қажеттi материалдар, қосалқы бөлшектер, тораптар жəне тиiстi құжаттамалар дайындалады; 6) аспап, құрал-саймандар жəне көтергiш-тасымалдау тетіктері жинақталады, жарамды күйге келтiріледі жəне қажет болса,сыналады; 7) жөндеу жұмыстарын жүргізетін персонал жинақталады жəне оларға нұсқама жүргізіледі. 285. Жөндеу жоспары мен кестелерін кəсіпорын əзірлейді жəне оны жөндеу ұйымы мақұлдайды. Компрессорлық цех жөндеу-профилактикалық жұмыстарды орындау, стансаның қорғалуын тексеру жəне бекіту арматурасын ажырату үшін жоспарлы түрде жылына 1 рет (жаз кезінде) 48 сағатқа тоқтатылады. Қосымша уақытты кəсіпорын белгілейді жəне ол газ тасымалдау ұйымымен келісіледі. Компрессорлық цехты жоспарлы түрде тоқтату алдында басшылар мен орындаушыларды көрсетумен жұмыс жоспарын құрып, оны бекіту, жоспарланатын жұмыстарды қажеттi материалдармен, аспаптармен жəне тетіктермен жабдықтау қажет. Газ тасымалдау сенiмдiлiгін арттыру жəне компрессорлық стансалардың жабдығын авариядан қалпына келтіру үшін жөндеу жұмыстарының уақытын кеміту қордағы материалдар мен қосалқы бөлшектердің азаймайтын қорын құрумен жəне оны ұстап тұрумен қамтамасыз етіледі. Бір үлгілі жабдықтың қордағы тораптары мен бөлшектері газ тасымалдау ұйымының орталықтандырылған қоймаларында сақталады. Компрессорлы стансаларда шеберханалар мен өндіріс алаңдары болады. Стационарлық жəне жылжымалы көтеру-тасымалдау құралдарының, такелаж құралдарының, құрал-саймандар жəне механикаландыру құралдарымен жабдықтау жəне оларды іске жарамды күйде ұстау көзделеді. Белгіленген пайдалану мерзімі жақындаған негізгі жабдықты жұмысқа қосу кезінде жабдық пен жүйенің ресурсын ұзарту, жаңғырту жəне қайта жабдықтау туралы шешім қабылдау үшін бастапқы деректерді алу мақсатында алдын ала жұмыстар кешені жүргізіледі. 286. Компрессорлық стансаларда жабдықтың сенімділік көрсеткішін жинау жəне өңдеу тəртібі мен əдістемесі туралы ведомстволық нұсқаулықтарға сəйкес негізгі жəне қосалқы жабдықтар сенімділігінің статистикалық көрсеткіштерін есепке алу ұйымдастырылады. Объектілер мен құрылыстардың жабдықтарына қолданыстағы нұсқаулықтарға сəйкес кезеңдік техникалық куəландырулар (техникалық жай-күйін бақылау) жүргізіледі. Олар: 1) ғимараттар, құрылыстар, құбырлар жəне iргетастардың жабдық салмағынан отыруын бақылау; 2) мемлекеттiк бақылау органдарына қарасты объектілерді сынау; 3) компрессорлық цехтың технологиялық құбырларының дiрiлдi күйiн бақылау; 4) физикалық əдiстермен металл жəне технологиялық құбырлардың оқшаулануын бақылау; 5) газ айдау агрегатына диагностикалық қызмет көрсету (ең алдымен вибродиагностика); 6) газтурбиналық жабдықтың, басқа жанармай пайдаланатын жабдықтың жану өнімдерімен бірге ластағыш заттар шығаруын өлшеу; 7) жабдықтың акустикалық көрсеткiштерiн жəне олардың қолданыстағы нормаларға сəйкестігін тексеру; 8) табиғи газдың жылыстауын жəне артық жылыстауын табу жəне жою үшін технологиялық құбырлар мен жабдықтарды зерттеу. Компрессорлық цех 287. Компрессорлық цехтың жабдықтары, қондырғылары мен жүйелері жабдықты шығарушы зауыттың пайдалану жөніндегі нұсқаулығының, осы Қағидалар мен қолданыстағы нормативтік құжаттар мен стандарттардың негізінде жасалған өндірістік нұсқаулықтарға сəйкес пайдаланылады. 288. Компрессорлық цех қызметкерлерінің пайдалану кезіндегі міндеті бекітілген лауазымдық нұсқаулықтармен анықталады. Агрегатты іске қосу жəне ажыратумен байланысты барлық операцияларды жедел персонал газ ауыстыру агрегатын пайдалану жөніндегі нұсқаулыққа сəйкес орындайды. Агрегатты жөндеуден кейін іске қосу газ айдау агрегатын жөндеуге беру жəне жөндеуден алу туралы бекітілген ережелерге сəйкес жүргізіледі. Автоматты басқару жүйесімен жабдықталған газ айдау агрегатын іске қосу пайдалану кезінде қолмен де, автоматты басқару тəртібімен де жүзеге асырылады. Газ айдау агрегатына қызмет көрсету кезінде жедел персонал диспетчерлік қызмет белгілеген магистральдық газ құбырының жұмыс тəртібін ұстанады, параметрлерді кезеңдік тіркеуді жəне бақылауды жүзеге асырады, өзгеру себептері мен қалыпты көлемнен ауытқуға талдау жасайды, қауіпті режімдердің алдын алу шараларын қабылдайды, соның ішінде: 1) айдау құрылғыларынан (компрессорлардан) кейін роторлардың айналу жиілігін реттеу, газ айдау агрегаттарының санын өзгерту жəне оның жұмыс схемасын қайта құру арқылы газ қысымының рұқсат етілген жұмыс қысымынан жоғарылап кетуіне жол бермеу (қысым рұқсат етілген шамадан 0,15 МПа – ға жоғарылаған кезде қорғану іске қосылады); 2) салқындату құрылғысының жұмыс жасау тəртібін реттеу, газ айдау агрегаты немесе газ құбыры жұмысының режімін өзгерту арқылы компрессорлық цехтың шығуында газ температурасының рұқсат етілген шектен асуына жол бермеу; 3) сыртқа айдау құрылғылары арқылы газ шығынын бақылау жəне газ айдау агрегатының жұмыс схемасын жəне санын, ротордың айналу жылдамдығын, газ құбыры жұмысының тəртібін өзгерте отырып, шығын көлемі төмендетілген (помпаж аймағы) жəне жоғарылатылған аймақтарда (динамикалық беріктік талаптары бойынша қауіпті режім аймағы) жұмыс жасау мүмкіндігі туралы ескерту; 4) жүктеменің (немесе сыртқы жағдайлардың) өзгеруінен белгіленген мөлшерден асып кетпеу үшін газтурбиналық қондырғының жану өнімдерінің жұмыс температурасын ұстап тұру; 5) компрессорлық стансалардың жұмысы кезінде жүктемелердің газмотокомпрессорлардың цилиндрлері бойынша жүктеменің тең үлестірілуін бақылау жəне реттеу; 6) газ айдау агрегатының жалғастырғышында қуаттың рұқсат етілген шектен асып кетуіне жол бермеу; 7) газ айдау агрегатының өндіруші зауыттың пайдалану жөніндегі нұсқаулығы бойынша тыйым салынған ротор айналу жиілігінде жұмыс істеуіне жол бермеу; 8) метеожағдайлар мен атмосфералық ауа параметрлерін бақылау, мұздануға қарсы жүйенің жұмысын реттеу жəне бақылау, оны уақтылы қосу арқылы газтурбиналық қондырғының ішке сору трактына мұз қатырмау шараларын қабылдау; 9) атмосфералық ауаны жергілікті шаңдану көздерінің (əсіресе көлік құралдарының) пайда болуына жол бермеу; 10) компрессор аузындағы сұйылту уақытын бақылау жəне ауысымды сүзгіш элементтерді уақытында ауыстыру; 11) жұмыс істеп тұрған агрегатта ось компрессорын жуу (егер бұл газтурбиналық қондырғының аталған түрін пайдалану жөніндегі нұсқаулықта қаралған болса); 12) технологиялық коммуникациялар мен компрессорлық цехтар қондырғыларында гидраттың түзілу жағдайына талдау жасау жəне алдын алу үшін технологиялық газ параметрлерін бақылау; 13) рұқсат етілген шектен асатын гидравликалық кедергілермен жұмыс жасаудың алдын алу үшін тазарту, салқындату қондырғысында, қорғау торларында жəне технологиялық коммуникациялардың басқа элементтеріндегі қысымның өзгеруін бақылау; 14) айдағыштың эррозиялық тозуын жəне элементтерінің ластануын болдырмау үшін аппараттардың қажетті санын қосу, оларды тұрақты түрде құрғату, тазалау арқылы газ тазалау қондырғыларының тиімді жұмысын қамтамасыз ету;

13

www.egemen.kz

27 тамыз 2013 жыл

15) клапандардың, жылытқыштар мен жанармай газын тазарту қондырғыларының сенімді жəне тиімді жұмысын қамтамасыз ету үшін жанармай жүйесі жұмысы параметрлерінің уақытпен өзгеруін бақылау; 16) импульстік газ жүйесінің жұмысқа қабілеттілігін бақылау; 17) май блоктарындағы май деңгейін анықтау жəне оларды күндізгі ауысымда уақтылы майға толтыру; 18) майлау, реттеу жəне тығыздау жүйелеріндегі қысым мен температураны бақылау; 19) газ айдау агрегатын өндіруші зауыттың пайдалану жөніндегі нұсқаулығында белгіленген шекте май мен мойынтіректің температуралық режімін қамтамасыз ету; 20) май сүзгілеріндегі қысымның мəндерін жəне өзгеруін анықтауы жəне оларды уақытында тазарту немесе ауыстыру; 21) айдағышты тығыздау жүйесінің жұмысқа қабілеттілігін тексеру; 22) діріл деңгейі мен оның өзгеруін бақылау; 23) өрт сөндіру құралдарының жиынтықталуын жəне жұмысқа қабілеттілігін бақылау; 24) газ қауіпті аймақтарда газдану деңгейін бақылау жəне қажетті жағдайларда газдың шоғырлануын жылжымалы құралдар арқылы өлшеу; 25) резервтік жəне апаттық құралдардың іске жарамдылығын тексеру жəне оларды жедел ажыратып қосу («резервтеуді тексеру»); 26) майлайтын май мен салқындатқыш сұйықтыққа химиялық талдау жүргізу үшін сынама алу; 27) май жүйесіндегі майдың қайтымсыз шығындарын есепке алу; 28) жабық жерлердегі, контейнерлер мен блок-бокстардағы температура режімін бақылау жəне оларды жылыту, желдету жүйесінің жұмысын тексеру; 29) кəдеге жарататын жылумен қамту жүйесінің параметрлерін бақылау, кəдеге жарататын жылу алмастырғыштарды реттеуді жəне ауыстырып қосуды жүзеге асыру; 30) жедел əдістермен жоюға болатын газ жылыстауын анықтау жəне жою; 31) пайдаланушы қызметкерлерге жəне жабдыққа қауіп туғызатын газ жылыстау жағдайында объектіні ажырату шараларын қабылдау. 289. Компрессорлық цех мына жағдайларда технологиялық коммуникациялардан газ шығару жəне газ құбырынан ажыратылу арқылы авариялық тəртіпте тоқтатылады: 1) газ айдау агрегатының технологиялық жабдығында немесе компрессор цехында өрт болғанда; 2) ғимаратта (жабық жерде) өрт болғанда; 3) жоғары қысымды газ құбырының жарылуы немесе көп мөлшерде газ шығарылған кезде; 4) газды тазарту, суыту қондырғыларында жəне коммуникация қондырғыларында өрт болғанда; 5) жабдыққа жəне адамдардың өміріне қауіп туғызатын дүлей апаттар мен төтенше жағдайлар кезінде. 290. Газ айдау агрегатын автоматты тоқтату немесе апатты тоқтатуды жедел персонал газ айдау агрегатын өндіруші зауыттың техникалық құжаттамасына жəне өндірістік нұсқаулықтарға сəйкес жүргізеді. Пайдалану кезінде автоматтық қорғауларды ажыратуға немесе өзгертуге болмайды. Кейбір қорғаулар уақытша ажыратылған кезде (мəселен аспаптарға қызмет көрсету үшін) қорғауы ажыратылған параметрге немесе агрегаттың өзінде тексеру жүргізіледі. Жөндеуден кейін баптаудан өткен жəне жүйелері тексерілген агрегат басқару қалқандары пломбыланған күйде пайдаланылады. Барлық жоспарлы тоқтатуларды жəне қордағы газ айдау агрегаттарының іске қосылуларын жедел қызметкер күндізгі уақытта жүргізеді. Барлық жоспарлы жəне тəртіптік тоқтатулар пайдалану құжаттарына сəйкес жасалады. Газ айдау агрегатын мəжбүрлі тоқтатуды жедел қызметкер жүргізеді. 291. Мəжбүрлі немесе апаттық тоқтаған жағдайда оның себебін анықтап, ол жойылғанша агрегатты іске қоспайды. Газ айдау агрегатының «резерв» немесе «ыстық резерв» жағдайында болуын кəсіпорын белгілейді. «Ыстық резерв» жағдайындағы агрегатта «іске қосу» батырмасынан немесе технологиялық процестерді басқарудың автоматтандырылған жүйесінің белгісі бойынша тез арада іске қосатын барлық іске қосу алдындағы талаптар үздіксіз орындалады. «Резерв» жағдайындағы агрегатқа техникалық қызмет көрсетіледі. Оны жүргізу тəртібі газ айдау агрегатын іске қосу қажеттілігі кезінде бұйрық түскеннен 2 сағаттан кешіктірмей жүргізуді қамтамасыз етеді. Компрессорлық цех жайы күшпен сорып шығаратын жəне авариялық желдеткішпен, автоматты өрт сөндіру жүйесімен, жарылысқа дейінгі концентрациялар дабылымен, диспетчермен жəне компрессорлық стансаның басқа жайларымен байланысу құралдарымен, бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматикаға берілетін ауа қысымы төмендеген кезде іске қосылатын жарық жəне дыбыс дабылымен, стационарлық немесе жылжымалы жүк көтеру жəне басқа құрылғылармен жабдықталады. 292. Бөлек тұрған газ айдау агрегаттары техникалық талаптарға сəйкес жабдықталады. Ғимараттағы ауада жанғыш газ мөлшері тұтанудың рұқсат етілген төменгі шегінен 15%-ға жеткен кезде (метан бойынша ~ 0,75%) апаттық сору желдеткіші автоматты түрде қосылады. Ғимараттағы ауада жанғыш газ мөлшері тұтанудың рұқсат етілген төменгі шегінен 20 пайызға асып кетсе (метан бойынша ~ 1%), компрессорлық цехты пайдалану тоқтатылады. Ғимараттағы ауада жанғыш газ мөлшерінің қаншалықты екенін бақылау жəне дабыл беру жүйесі жұмыс жасамаса, компрессорлық цехты пайдалану тоқтатылады. Апатты желдеткіштің автоматты қосылуы мен автоматты дабыл берудің жұмысқа қабілеттілігін əр ауысымды қабылдау кезінде кезекші қызметкер тексереді. Бөлме ауасындағы жанғыш газдың жарылысқа қауіпті мөлшері туралы дабыл беру жүйесі өндіруші зауыттың нұсқаулығына сəйкес тексеріледі. Оған қосымша жылжымалы газталдағыштар арқылы жұмыс аумағындағы ауадағы рұқсат етілген мөлшерге тексеру жүргізіледі. Бақылау кəсіпорынның бас инженері бекіткен ауа ортасын бақылау жоспар-кестесінде көзделген мерзімдерде жүргізіледі. Жоспар-кестеге ауа ортасын бақылау нүктелері салынатын объектінің жоспар картасы қоса берілуі тиіс. Жоспардағы əр нүктеге нөмір беріледі. Сынама алу нүктелері сол нөмірлермен көрсетіледі. 293. Жоспар-кестеде сынама алу мен сараптама жасау мерзімділігі жəне саны көрсетіледі. Сыртқа айдау құрылғылары бар компрессорлық стансаларда стансаны бір кілтті айналдыру арқылы апатты тоқтату көзделген, ол барлық жұмыс істеп тұрған компрессорлық агрегаттарды тоқтатады жəне компрессорлық станса газ құбырларынан газдың артық қысымын шығаратын жалпы стансалық крандарға ауыстырады. Газ айдау агрегаты қашықтан іске қосу жүйесімен жабдықталғанда олар дабыл құрылғыларымен жарақталады. 294. Компрессорлық цехтың машина залына жəне айдау қондырғылары ғимаратындағы электр жабдықтары жарылысқа қауіпсіз етіп орнатылады. Компрессорлық жабдықты қолданыстағы стандарттар мен нормативті құжаттарға сəйкес, ал технологиялық құбырларды осы Қағидаларға 16-қосымшаға сəйкес бояу қажет. Компрессорлық цехтағы құбырларға газдың, ауаның жəне басқа да заттардың қозғалу бағытын көрсететін стрелкалар салынады. Компрессорлық цех коммуникацияларындағы бекіту жəне реттеу арматурасының тиісті жүйе схемаларының нөмірлеріне сəйкес технологиялық нөмірі болады. Бекіту крандарында ашу-жабу белгілері болады. 295. Май қатты жабылған, майдың сұрыбына сəйкес жазуы бар сыйымдылықтарда арнайы жерлерде сақталады. Компрессорлық стансалар магистральдық газ құбырынан қашықтан жəне жергілікті басқарылатын болат бекіту арматурасы арқылы газ кіретін жəне шығатын жерден ажыратылады. Компрессорлық цехта жəне оның сыртында, қызмет көрсету аймағы шегіндегі газ шығатын құбырлар жəне температурасы 45 градустан жоғары ыстық ауа шығарғыштар жылуы оқшауланған. Пайдаланылған газ құбырлары, газтурбиналы құрылғылар мен газмотокомпрессорларды бекіту білтесі компрессорлық цех ғимаратының төбесінен 2 м жоғарыға, дефлектордан 1 м жоғары шығарылады. Пайдаланылған газды шығару құбырлары мен дефлектордың арасындағы көлденең қашықтық кем дегенде 6 м газ айдау агрегаттарының, компрессорлық жəне күштік цилиндрлердің нөмірі болады. Агрегат нөмірі күштік жəне жетек бөлігінде, сондай-ақ технологиялық бекіткіш жағынан ғимарат қабырғасында көрсетіледі. 296. Газ айдау агрегатында жұмыс істемейтін немесе жөндемейтін тұлғаларға компрессорлық цех ғимаратына, стационарлы коллекторларға, компрессорлық стансаларды қосу тораптарына станса басшылығының рұқсатынсыз кіруге тыйым салынады. Құрылыс-құрастыру жұмыстарынан, жөндеуден, жаңартудан кейін іске қосу-реттеу мен компрессорлық стансаны технологиялық режімге шығару жұмыстары кəсіпорынның бас инженері бекіткен нұсқаулық бойынша жүргізіледі. Жабдығы іске жарамды, машина залы мен газ айдау галереясында бөгде адамдар болмаған кезде ғана агрегат іске қосылады. Агрегат іске қосылғанда жəне жұмыс істеп тұрған кезде ауа сүзгіш камераларға кіруге тыйым салынады. 297. Компрессорды ревизия, жөндеу, ұзақ уақыт ажыратудан соң жұмысқа қосу компрессорлық станса бастығының келісімімен жасалады. Компрессорлық станса ауданында күн күркіреген уақытта газ айдау агрегатын жоспарлы тоқтату мен іске қосуға, технологиялық бекіткіш мен күштік электр қондырғысын ауыстырып қосуға тыйым салынады. Сыртқа айдау құрылғыларының газ қабылдау бөлігінде пайдаланудың алғашқы кезеңінде қорғайтын торлар орнатылады. Қорғау торларын магистральдық газ құбырларының желілік-өндірістік басқармасының ұсынысы бойынша кəсіпорынның рұқсатымен ғана алады. Бітеуіштерді, қорғау клапандарын, фланецті жəне басқа қосылыстарды саңылаусыздыққа жəне беріктікке сынау алдында қауіпсіздік белгілерімен жəне жазбалармен белгілеу қажет. Толық автоматтандырылғаннан басқа газ айдау агрегаттарын жұмыс істеу кезінде қадағалаусыз қалдыруға тыйым салынады. Газдың жылыстауы анықталған жағдайда (газ құбырларынан, жабдықтан жəне т.б.) компрессорлық цех ішіндегі адамдарға тез арада хабарлап, газдың жылыстау салдарларын жою шараларын қабылдайды. Егер газ жылыстауын тез арада жою мүмкін болмаса, цехтан адамдарды шығарып, есік пен терезелерді ашады, электр тогын, ажыратқыш пен электр қозғалтқыштарды ажыратады жəне қоспайды, газдың жылыстауын тоқтату үшін шаралар қабылдайды. Газ айдау агрегатының немесе майлау жүйесінің жекелеген тораптарынан май кетсе, май жинайтын металл ыдыстар қойылып, майдың төгілу салдарларын жою жұмыстары жүргізіледі. Цехтың едені мен іргетасына майдың төгілуіне жол берілмейді. Жұмыс істеп тұрған газ айдау агрегатында анықталған ақауды жоюға болмайды. Мұндай жағдайда газ айдау агрегатын тоқтату компрессорлық станса бастығының немесе оның орынбасарының рұқсаты бойынша жүргізіледі. Газ айдау агрегатын пайдалану нұсқаулықта көрсетілген жағдайларда тоқтатылады. 298. Компрессорлық цех мына жағдайларда газ құбырынан ажыратылып, технологиялық коммуникациялардан газды шығарумен апатты тоқтатылады: 1) ғимаратта өрт болғанда жəне оны қолда бар құралдармен сөндіру мүмкін болмағанда; 2) газды тазарту жəне салқындату қондырғысында, технологиялық коммуникацияларда өрт болғанда; 3) жоғары қысымды газ құбырлары жарылғанда; 4) адамдар мен материалдық құндылықтарға қауіп төндіретін дүлей апаттарда. 299. Газ айдау агрегатын жəне компрессорлық цехты апаттық тоқтату туралы ақпарат компрессорлық станса бастығына хабарланып, екі жақтан көршілес компрессорлық стансаларға, газ тасымалдау ұйымының (оператордың) диспетчерлік басқармасы мен диспетчерлік қызметіне ескертіледі. Газ айдау агрегатын апатты тоқтатуды агрегат сынған кезде, қызметкерлерге, жабдыққа қауіп төнгенде, агрегат ішінен металл дыбысы немесе шу шыққанда, газ, май көп кетсе, ғимаратта өрт басталса, бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматика істемесе немесе басқа жағдайларда кезекші қызметкер жүзеге асырады. Жергілікті басқару қалқандары мен орталық қалқан агрегаттарының панельдері жөндеуге берілсе, электр қуатынан ажыратылады. Басқару органдарында «Қоспаңыз, адамдар жұмыс істеп жатыр» деген белгі қойылады. Операциялар жедел журналға тіркеледі. Газ айдау агрегаттарын технологиялық бітеу кезінде жөндеуге қойылған газ айдау агрегатына жанармай жəне газ берілсе, бекіту жəне реттеу арматурасын жөндеу қауіпсіз болуы үшін олар мына: арматураны басқарудың электрпневматикалық тораптарын қарқынды газбен толтыру ажыратылған, электржетекті арматураның күштік электрқоректенуі ажыратылған, құбырлардағы импульстік газдың жалпыстационарлық коллекторынан пневмо-гидроцилиндр жетектеріне дейінгі жарықтар техникалық құралдармен қамтылған; арматураны қолмен басқаруға шектеу қойылған, «Ашпаңыз», «Жаппаңыз» плакаттары мен қауіпсіздік белгілері орнатылған жағдайға келтіріледі. 300. Компрессорлық бөлікті ашумен байланысты жөндеуге қойылған газ айдау агрегатында мына операцияларды жасау қажет: 1) соратын жəне айдайтын газ құбырын, айдағыш корпусын газконденсанттан құрғату; 2) сорып алушы жəне айдау газ құбырларындағы люк тесіктерін ашу; 3) люк тесіктері арқылы айдағыштың жəне оған қосылған газ құбырларының ішкі аумағын инертті газбен желдету немесе үрлеу; 4) газ айдау агрегаты жағынан резеңке шарлар орналастыру, оларды 4000-5000 Па қысымға дейін ауамен толтыру. 301. Қолданыстағы цехта газ айдау агрегатын кəсіпорынның басшысы бекіткен нұсқаулық бойынша ғана құрастыруға жəне жөндеуге рұқсат етіледі. Компрессорлық станса құрылысының екінші кезеңінде газ айдау агрегатын құрастыру кезінде машина залының немесе айдағыштар галереясының бөлігін өртке төзімділігі 0,75 с. болатын газ өтпейтін қабырғамен бөлінеді. Машина залында жəне сыртқа айдағыштар галереясында жөндеу жұмыстарын компрессорлық цех басшысының немесе оны ауыстыратын тұлғаның рұқсаты бойынша, ауысым инженер-диспетчерімен келісу арқылы жүргізу қажет. Жөндеуге қатысатын қызметкерлер жұмысты қауіпсіз жүргізу тəртібі жəне ережелері туралы нұсқамадан өтеді. Айдағышты ашу жұмыстары компрессорлық цех басшысының немесе оны ауыстыратын тұлғаның рұқсат-наряды бойынша орындалады. Айдағышты ашу алдында сору-тарту желдеткішінің сенімді жұмыс істеуіне көз жеткізу керек. 302. Айдағыштарды ашу кезінде айдағыштар галереясында, технологиялық газ құбырлары газдан босатылған болса да, қандай болмасын жөндеу жұмыстарын жүргізуге тыйым салынады. Айдағышты ашу кезінде бөлмеде ашуды жүргізген адам мен жұмыс істеп тұрған газ айдау агрегаттарына қызмет көрсететін жедел персонал ғана бола алады. Айдағышты ашу жəне жөндеу кезінде жұмыс орнындағы ауаға 30 минутта бір рет тексеру жүргізіледі, ол журналға тіркеледі. Жөнделген газ айдау агрегаты онда жəне сорғыш жəне айдау құбырларында бөгде заттар болмауын тексергеннен кейін жабылады. Тексеруден кейін осы Қағидаларға 19-қосымшаға сəйкес акт толтырылады. Айдағыштың сору бөлігіндегі бекітпелерді жəне қорғау торларының жиілігін тексеріп қарауды 11-қосымшаға сəйкес газ қауіпті жұмыстарға наряд-рұқсат толтыру арқылы кем дегенде үш адамнан тұратын бригада шлангалы немесе оқшаулағыш газтұтқыш киіп жүргізеді. Компрессорлық стансаның газ құбырындағы жаңа дəнекерлеу жапсары жөндеу жүргізілгеннен кейін физикалық əдістердің бірімен тұтас периметр бойынша тексеріледі. 303. Пайдалану кезінде мына жабдықтар мен жүйелердің іске қосылуы (қосылуы жəне (немесе) жұмыс істеуі) сыналады: 1) резервтік жəне апаттық электрмен жабдықтау көздері (іске қосу болмаған жағдайда) номиналды жүктемеге жақын жүктемемен – айына кем дегенде 1 рет жəне жарты жылда бір рет; 2) резервтік қазандық, газды ауа жылытқыштар жəне басқа жеке жылыту құралдары – қысқы маусымда ай сайын; 3) су, көбік, газ, ұнтақ түріндегі өрт сөндіру құралдары – пайдалану жөніндегі нұсқаулықта белгіленген мерзімде; 4) компрессорлық стансаның авариялық ажыратылу жүйесі – осы Қағидалардың талаптарына сəйкес цехты жоспарлы тоқтату кезінде. 304. Цехтың қысымның жоғарылауынан қосылатын автоматты дабыл жүйесі айына 1 рет, қорғау жүйесі жоспарлы тоқтату кезінде 1 рет, жанатын газ қысымының төмендеуі айына 1 рет, авариялық жарық пен желдету жүйесінің қосылуы ауысымды қабылдау-тапсыру кезінде 1 рет тексеріледі. Компрессорлық цехтың барлық жүйелері мен қондырғылары осы Қағидаларға сəйкес белгіленген уақытта жəне гидравликалық, пневматикалық, электрлік жəне басқа да нұсқаулықтарға сəйкес сынаудан өтеді, сонымен бірге, бақылау мен тексеруден, ол туралы актілер формулярға қоса тіркеледі. Компрессорлық цехтың технологиялық қондырғылары мен жүйелерін кешендік сынақтан өткізу уақытын газ тасымалдау ұйымы белгілейді. Оларды 72 сағат тоқтамай жұмыс істегеннен кейін ғана пайдалануға қабылдайды. Əрбір газ айдау агрегатының төмендегідей жерлерінде стансалық реттік нөмірі болады: 1) жетекті қозғалтқыштың корпусында; 2) қомпрессор корпусында; 3) автоматты басқару жүйесінің ақпарат беру құрылғысында (басқару пульттарында); 4) газ шығару шахтасы жəне газтурбиналық қондырғы мен газ қозғалтқыштарына арналған ауа жинайтын камераларда; 5) газ айдау агрегатының жеке жабық жайында (ғимаратында). 305. Технологиялық, отын жəне іске қосу газ құбырларындағы барлық бекіту жəне реттеу арматурасының корпусында, жетегінде жəне басқару органдарына (жетекке) қоса тіркелетін арнайы карточкаларда технологиялық нөмірлер жазылады. Нөмірлері компрессорлық цехтың технологиялық схемасына қатаң сəйкес келеді. Жедел персоналдың апаттық дабыл қағу қондырғыларының нұсқаулықта көрсетілмеген алдын ала іске қосу шарттарын немесе шамаларын өзгертуіне не түзеуіне, сондай-ақ нұсқаулықта көрсетілмеген газ айдау агрегатын іске қосу дайындығын қамтамасыз ететін операцияларға тыйым салынады. Іске қосу процесі кезінде жедел персонал іске қосу операциясының жəне газ айдау агрегатының нұсқаулықтарға сəйкес пайдалану параметрлерінің дұрыстығын бақылайды. Іске қосу операциясының немесе пайдалану параметрлері шектен шығып кеткен жəне жүйелілігі ауытқыған жағдайда, қызметкерлер мен қондырғыларға қауіп төнген жағдайда іске қосу автоматты түрде немесе апаттық жағдайда тоқтату түймесін басумен тоқтатылады. Көпцехты компрессорлық стансаларда пайдалану кезінде өндірістік нұсқаулықтарда өзгеріске əкеліп соқтыратын режімдер мен операциялар туралы цехтар арасындағы жедел ақпарат алмасу көлемі мен тəртібі көрсетіледі. Өндірістік нұсқаулықтарда жедел персонал үшін штаттық жəне штаттан тыс (авариялық) өзгерістер (бұзылу) мен компрессорлық стансаның түрлі ауа райы жағдайындағы (дауыл, су басу, жер сілкінісі, найзағай, мұз қату, шаңды дауыл, жалпы нормадан ауытқыған төмен температура кезінде) жұмыс істеу режімі көрсетіледі. Компрессорлық станса жұмыс кестесінде болуы мүмкін өзгерістердің болжамды тізбесі: 1) компрессорлық стансаға кірудегі қысымның штаттық диапазон шектерiндегi жоғарылауы немесе төмендеуі; алдыңғы немесе кейінгі компрессорлық стансаның авариялық тоқтатылуы; 2) қатар жұмыс істейтін цехтың авариялық тоқтатылуы; 3) қатар жұмыс істейтін цехты «айналымға» шығару жəне жүктеу; 4) қатар жұмыс істейтін цехты «айналымға» шығару; 5) қатар жұмыс істейтін газ айдау агрегаттарының мəжбүрлі тоқтауы; 6) газ құбырлары тізбектерінің үзілуі;

7) компрессорлық стансалардың технологиялық крандарының заңсыз жабылуы (ашылуы); 8) аппараттар жəне технологиялық коммуникациялардың гидравликалық кедергiлерiнiң жоғарылауы; 9) ауыспалы жəне тұрақты электр тогымен жабдықтау жүйесінің бұзылуы; 10) жылу жəне сумен жабдықтау жүйелерінің бұзылуы; 11) газ құбырлары қуыстарының технологиялық тазалау процесінің бұзылуы; 12) қызметкердің қателігі немесе басқа себептер. 306. Тоқтатылған газ айдау агрегаты төмендегі қалыптардың бірінде болады: 1) ыстық резерв – «Іске қосу» батырмасы немесе компрессорлық стансаның автоматты басқару жүйесiнің дабылы арқылы дереу автоматты iске қосылуын қамтамасыз ететiн барлық іске қосу алдындағы барлық талаптар орындалады жəне үздіксіз жалғасады. Осы қалыпта болу ұзақтығы – 30 тəулікке дейін, одан кейін өндірушінің нұсқаулығы бойынша техникалық қызмет көрсету жұмысы жүргізіледі; 2) резерв – команда келіп түскеннен кейiн 2 сағаттан кешіктірмей іске қосуды қамтамасыз ететін іске қосу алдындағы талаптар орындалады жəне үздіксіз жалғасады (осы талаптың орындалуын қамтамасыз ететiн техникалық қызмет көрсету операцияларын жүргізуге рұқсат етiледi). Осы күйді сақтау мерзімі – 100 тəулікке дейін, кейiн газ айдау агрегатының жұмысқа қабiлеттiлiгi кешендi тексеріледі; 3) техникалық қызмет көрсету – агрегат жұмысқа қабілетті күйде сақтаулы, алайда онда пайдалану құжаттарында көзделген техникалық қызмет көрсету операциялары жүргізіледі. Осы күйдің мерзімділігі мен ұзақтығы өндірушінің құжаттамасында белгіленеді (бірақ 24 сағаттан кем жəне сəйкесінше 740 сағаттан артық емес). 4) жөндеу – агрегат жұмысқа қабілетсіз күйде сақтаулы жəне оған жөндеу құжаттарында көзделген жоспарлы жəне авариялық жұмыстар жасалуда. Бұл ретте қызметкерлердің нормативтік құжаттарда көзделген жұмыс жағдайлары қамтамасыз етіледі; 5) тоқтатып қою – агрегат жұмысқа қабілетсіз күйде сақтаулы; онда екі жылға дейін оның сақталуын жəне 20 тəуліктен аспайтын мерзімде жұмысқа жарамды жəне пайдалануға дайын күйге дейін қалпына келу қабілетін қамтамасыз ететін жұмыстар жүргізілген. 307. Газ айдау агрегаттарының əр күйі үшiн компрессорлық цехты қауiпсiз пайдалануды қамтамасыз ету бойынша техникалық жəне ұйымдастыру шаралары ескеріледі. Газ айдау агрегатын осы күйлердің бірінде болуы газ тасымалдау ұйымының (оператордың) орталық жедел – диспетчерлік басқармасымен келісіледі. Зерттеу, диагностикалық, бақылау жəне тағы басқа сынақтар мен ісшараларды дайындау жəне өткiзу бекітілген бағдарлама-əдістемелер жəне жедел персоналдың басқаруымен орындалады. Газ тазарту қондырғысы 308. Газ тазарту қондырғыларын өндіруші-зауыттардың нұсқаулықтарына жəне осы Қағидалар талаптарына сəйкес қолданады. Газды тазарту қондырғысына техникалық қызмет көрсету мыналарды қамтиды: 1) жабдық жəне телекоммуникацияны сырттан шолып тексеру; 2) тазарту аппараттарын іске қосу жəне сөндіру; 3) қондырғының шығуында жəне кіруінде қысымның айырмашылығын бақылау; 4) аппараттарда сұйықтықтың деңгейін бақылау; 5) қыздыру жəне құрғату қондырғыларын іске қосу, сөндіру жəне жұмысқа қабілеттігін бақылау; 6) айырылған шлам мен конденсатты аппараттан шығару (үрлеу); 7) газдың жылыстауын бақылау жəне оны жою. 309. Көрсетілген операцияларды орындау мерзімділігі жабдықтың техникалық жағдайымен, автоматтандыру деңгейімен, газдың сапасымен жəне т.б. айқындалады. Үрлеу кезінде олардың жиілігі жəне ұзақтығы табиғи газ шығынының төмен болуын қамтамасыз етеді. Тазарту аппараттарынан ластағыш заттарды қоршаған ортаға жіберуге тыйым салынады. Іске қосылатын аппараттардың саны олардың техникалық сипаттамаларына байланысты анықталады. Қысымы жіберілетін қысымнан артық болатын тазарту аппараттарын жұмыс істетуге тыйым салынады. Аппараттардың техникалық жарамдылығын куəландырудың мерзімділігі мен тəртібі жылына бір рет, компрессорлық стансаны жоспарлық тоқтатумен немесе кезекті техникалық куəландырумен қатар жүргізіледі. Тоттануға қауіпті жерлерде (үшайырлар, бұрмалар жəне басқа қосқыш бөлшектер) кіру, шығу жəне құрғату құбырлары қабырғаларының қалыңдығын бұзбайтын əдістермен жыл сайын бақылап отыру жəне жерлендіру құрылғыларын тексеру керек. Бақылау нəтижелері өлшеу хаттамалары мен актілерде көрсетіледі. Газды салқындату қондырғысы 310. Газды салқындату қондырғысын пайдалану жабдықты өндіруші зауыттардың нұсқаулықтарына, жобалық құжаттамаға жəне осы Қағидалардың негізінде жасалған нұсқаулыққа сəйкес жүргізіледі. Газды салқындату қондырғысын іске қоспай компрессорлық стансаны пайдалануға болмайды. Газды ауамен салқындату аппараты сыртындағы газ температурасын жедел персонал белгіленген деңгейде ұстап тұрады. Газды ауамен салқындату аппараты сыртындағы газ температурасының өзгеру шектерін магистральдық газ құбырын бойлай тұрақтылығының, жұмыстың оңтайлы режімінің қамтамасыз етілуін; оқшаулаудың сақталуын; гидраттың түзілуін болдырмауды; сыртқы ауа температурасын ескерумен кəсіпорынның ДҚ белгілейді. Газды салқындату қондырғысына техникалық қызмет көрсету мыналарды қамтиды: 1) жабдықтар мен коммуникацияларды сыртынан шолып тексеру, газдың жылыстауын анықтау; 2) қалақтардың дірілі мен жұмысын бақылау; 3) қондырғының сыртындағы газдың температурасын бақылау жəне тіркеу; 4) газ қысымының өзгеруін бақылау. Көрсетілген операцияларды орындау мерзімділігі техникалық жағдайға, автоматтандыру деңгейіне қарай анықталады, бірақ тəулігіне кем дегенде 1 рет. 311. Жұмысқа қосылған салқындату желдеткіштерінің санын диспетчер таңдайды немесе атмосфералық жағдай мен берілген режімді есепке алумен автоматты таңдап алынады. Қондырғының сыртында газ температурасының белгіленген шектерден ауытқыған жəне бұл ретте оны өзгерту үшін техникалық құралдар болмаған жағдайда газ тасымалдау ұйымының (оператордың) жеделдиспетчерлік басқармасымен келісуі арқылы компрессорлық стансаның жұмыс режімі өзгертіледі. Қондырғыдағы газ қысымы белгіленген шектен жоғары болған жағдайда қондырғының айналма газ құбырындағы бекіту краны ашылады жəне ластанған аппараттарды кезекпен тоқтату жəне тазарту шаралары қабылданады. Жылына 1 реттен сирек емес құбыр шоғырларының, желдеткіштердің жұмысқа қабілеттілігін анықтау жəне ластанудан тазалау үшін ауамен салқындату аппараттарына сыртқы тексеру жүргізіледі. Тоттануға қауіпті жерлерде (үшайырлар, бұрмалар жəне басқа қосқыш бөлшектер) кіру жəне шығу құбырлары қабырғаларының қалыңдығын бұзбайтын əдістермен жыл сайын бақылап отыру жəне жерлендіру құрылғыларын тексеру керек. Бақылау нəтижелері өлшеу хаттамалары мен актілерде көрсетіледі. Отын, іске қосу жəне импульстік газ жүйелері 312. Отын газ жүйесі негізгісі істен шыққан кезде резервтік тармақты автоматты қосылу режімінде кеміту пунктінде пайдаланылады. Жүйелер жабдық өндіруші зауыттардың пайдалану жөніндегі нұсқаулықтарын ескерумен кəсіпорын əзірлеген өнеркəсіптік нұсқаулыққа, жобалық құжаттамаға жəне осы Қағидаларға сəйкес қолданылады. Жүйелерді пайдалану кезінде: 1) жүйелердегі қысымды бақылау жəне қажет болған жағдайда реттегіштерді баптау; 2) қорғау клапандарына кезеңдік тексерулерді жəне реттеулерді (жылына 1 рет) жүзеге асыру; 3) негізгі жəне резервтік тармақтарды кезеңдік (жылына 1 рет) ауыстыру; 4) айырғыштарды, аяздатқыштарды, ресиверлерді жəне коллекторларды ластанудан тазалап тұру (жергілікті жағдайларға байланысты); 5) сүзгілерде қысымның айырмасын бақылау жəне қажет болған жағдайда сүзетін элементтерді ауыстыру; 6) импульстік газды құрғату реагенттерін қалпына келтіру немесе ауыстыру; 7) отын газ жылытқыштарының жұмысын жəне кемітілгеннен кейін газдың температурасын бақылау; 8) газдың жылыстауын уақытында табу жəне жою; 9) газ шығынын өлшеу жəне тіркеу; 10) бекітілген кестеге сəйкес жабдықты тексеру, тазарту, жөндеу жəне сынау. 313. Əрбір ыдысқа (аппаратта) компрессорлық стансаның технологиялық схемасы бойынша өшпейтін бояумен жазу жəне таңба салынады. Компрессорлық стансаны маймен жабдықтау 314. Пайдалану барысында компрессорлық стансаның маймен жабдықтау жүйесі газ айдау агрегатын, электртехникалық қондырғыларды жəне көмекші тетіктерді маймен қамтамасыз етеді, шығынды жинау, тазарту, өлшеу жəне майдың қозғалысын есептеу жұмыстарын жүргізеді. Компрессорлық стансаны пайдалану кезінде майдың төмендегі сандағы төмендемейтін қоры қамтамасыз етіледі: 1) барлық орнатылған газ айдау агрегаттарына жəне электр стансаларының қозғалтқыштарына арналған жағармайлардың үш айлық шығындарынан кем емес, ал жағымсыз тасымалдау схемасында жылдық шығыннан алты айлық шығынынан кем емес; 2) трансформатор майы – трансформаторларға жəне майлы ажыратып қосқыштарға құйылған санынан 10%-дан кем емес; 3) басқа майлар – екі айлық шығыннан кем емес. 315. Майлау жəне трансформаторлық майлар, жағатын майлар жəне компрессорлық стансадан келіп түсетін басқа реагенттердің сертификаты (төлқұжаты) болады жəне олар стандарттарға, қолданыстағы нормативтік құжаттарға жəне техникалық талаптарға сəйкестігін анықтау мақсатында химиялық зертханада тексеріледі. Стансалық май құбырлары жабдыққа берілетін майдың пайдалану нормаларынан төмен болмайтын сапасын қамтамасыз ететін күйде болады. Газ айдау агрегаттарын сақтау жəне пайдалану кезінде май үнемі сырттан қарап тексеріледі жəне оған қысқа талдау жүргізіледі. Турбина майын қысқа талдау тұтану температурасын, қышқыл санын, суды сорып шығару реакциясын, механикалық қоспалардың, шламның жəне судың бар болуын анықтауды қамтиды. Трансформатор майын қысқа талдау тұтану температурасын, ойықтың кернеуін, сулы сорып шығару мен механикалық қоспалардың реакциясын анықтауды қамтиды. Талдау жəне бақылау мерзімділігін кəсіпорын белгілейді. 6. Газды жер астында сақтау Жерасты газ қоймаларын пайдалануды ұйымдастыру 316. Газды жер астында сақтау Қазақстан Республикасының газбен жабдықтаудың бірыңғай жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады жəне газды тұтыну əркелкілігі мен ұзақмерзімді жəне жедел газ резервтерінің пайда болуын реттеуге арналған. 317. Жер астындағы газ қоймасында газды қабылдау, құю жəне іріктеу жүзеге асырылады. Газды жер астында сақтау өзіне мына объектілер кешенінен тұрады: компрессорлық сығу стансалары, газ тарату пункттері, құбыр жəне басқа қосалқы объектілер. Жерасты газ қоймаларының құрылыстары мен жабдықтарын пайдалану, бақылау-алдын алу іс-шараларын орындау кезінде осы Қағидалардың мына талаптарын ескерген жөн. Жер астындағы əрбір газ қоймасы, пайдалану кезінде жасалған жағдайларға қарамастан, мына негізгі технологиялық параметрлерімен сипатталады: 1) жалпы көлемімен, яғни сақталатын газдың жиынтық санымен, оның ішінде: 1-1) белсенді көлемімен – газды тұтыну тəртібіне байланысты айдалатын жəне іріктелетін газдың санымен; 1-2) буферлік көлемімен – құюдың жəне іріктеудің жобалық тəртіптерін қолдауға қажетті газдың қабатында қалатын санымен; 2) газды айдау мен іріктеудің тəуліктік орташа жəне ең жоғары өнімділігімен; 3) ұңғымалардың пайдалану қорымен, технологиялық қажетті айдау, байқау, геофизикалық (колоннаны бұрғылап тесусіз), бақылау, сіңіргіштік (өнеркəсіптік қорларды жинау үшін) жəне басқа ұңғымалар санымен; 4) газдың ең жоғары (айдау кезінде) жəне ең төмен (іріктеу кезінде) қысымымен, оның ішінде ұңғымалар забойы мен сағасында, компрессорлардың кіруінде жəне шығуында, сонымен бірге құйылатын жəне іріктелетін газдың барысы бойынша технологиялық тізбектің басқа торабында; 5) компрессорлық агрегаттардың белгіленген қуатымен. 318. Газды құю, іріктеу, салқындату, бөлу жəне құрғату, негізгі технологиялық параметрлерін қамтамасыз етумен байланысты қосалқы операциялар (бақылау жəне байқау, арнайы кəсіптік гидрогаздинамикалық жəне геофизикалық зерттеулер, өнеркəсіптік ағындарды тастау жəне т.б.), осы Қағидаларға сəйкес өткізіледі. Жер астындағы газ қоймасын жасаудың бастапқы сатысында қызметкерлер технологиялық схеманы ұйымдастырушы-əзірлеушілермен бірігіп тəжірибелікөнеркəсіптік пайдалануды жүзеге асырады. Тəжірибелік-өнеркəсіптік пайдалану кезінде табылған газ жылыстауы жойылады. Пайдаланылатын ұңғымалардың жанындағы аумақтарда (50 м жақын емес) бұрғылау мұнаралары, мұнаралық құрылыстар жəне бұрғылау құрылыстарын салуға болмайды. Фонтанды арматураға қызмет көрсету аумағы қоршалады. 319. Жер астындағы газ қоймаларының қосалқы құрылыстары мен объектілері осы Қағидаларға сəйкес пайдаланылады. Периметрі бойынша қауіпсіздік белгісімен жəне қоршау мемлекеттік жəне орыс тілдеріндегі «Газ, жарылу қаупі бар!» плакаттарымен жабдықталады. Газ ұңғымалары айналысындағы аумақ бұталар мен талдардан тазартылады. Осы аумақтың периметрі бойынша ені 3 м кем емес минералданған жолақ салынады жəне ол жыл сайын қалпына келтіріледі (жырту жəне басқа əдіспен). Жер астындағы газ қоймасын пайдалануды газ тасымалдау ұйымының газды жер астында сақтау бөлімі (басқармасы) басқарады. Нақты жер астындағы газ қоймаларын пайдаланудың техникалық жəне əдістемелік басқаруды газ тасымалдау ұйымы (оператор) жүзеге асырады. Жер астындағы газ қоймасының жабдығын жəне құрылысын пайдалануды тікелей басқаруды газды жер астында сақтау қызметі жəне басқа бөлімшелердің бастықтары жүзеге асырады. 320. Жер астындағы газ қоймаларын пайдалану осы Қағидаларға сəйкес жүзеге асырылады. Газды жер астында сақтаудың пайдалану персоналы жер астындағы газ қоймасын пайдаланудың технологиялық режімдерін сақтауға, жоспарланған гидродинамикалық жəне геофизикалық салалық зерттеулерді жүргізу үшін ұңғымаларды дайындауға, жабдықтар мен ұңғымаларға уақытында техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жүргізуге; жер қойнаулары мен қоршаған ортаны қорғау, еңбекті қорғау, фонтанға қарсы жəне өртке қарсы қауіпсіздік бойынша іс-шараларды орындауға жауапты болады. Жерасты газ қоймаларына техникалық қызмет көрсету 321. Жабдықтардың техникалық қызмет көрсету мерзімділігі осы Қағидаларға сəйкес белгіленеді. Технологиялық жобаның əзірлеушісі газды жер астында сақтау геологиялық қызметімен бірігіп газды жер астында сақтауды пайдаланудың технологиялық параметрлеріне бақылауды жүзеге асыру жəне айдау мен пайдалану ұңғымаларының өнімділігін көбейту бойынша жəне қоймада газ көлемін белсенді көбейту, сонымен бірге технологиялық операцияларға газдың шығындарын төмендету бойынша арнайы кəсіптік зерттеулер жүргізеді. Газды жер астында сақтауды тəжірибелікөнеркəсіптік жəне өнеркəсіптік пайдалану үшін газды құю мен іріктеудің əр кезеңіне газ тасымалдау ұйымында (операторы) газ қоймаларын пайдаланудың технологиялық режімдері жасалады жəне бекітіледі. Газды жер астында сақтау жұмыстарының бекітілген технологиялық режімдерінен ауытқуы газ тасымалдау ұйымының (операторымен) орталық жедел-диспетчерлік басқармасымен жəне технологиялық жобаның əзірлеушісімен келісіледі. 322. Газды жер астында сақтау жəне пайдалану жөнінде тиісті бақылау жəне байқау регламенті əзірленеді. Регламент геологиялық құрылыстың ерекшелігін, бір немесе əр газды қабаттың жұмыс режімін, рұқсат етілетін айдау қысымын жəне газды іріктеу диапазонын өзгертуді, өлшеулерді орындау техникасын жəне басқа жағдайларды ескерумен осы газды жер астында сақтау технологиялық схемасын əзірлеуші автормен бірігіп, геологиялық қызмет (бөлім) жасайды. Тəжірибелік-өнеркəсіптік айдау кезінде үнемі жəне циклдық пайдалану барысында мезгілді түрде өткізбейтін жыныс қалыңдықтарының жабатын жинағыш қабатының саңылаусыздығы жете тексеріледі. 323. Жер астындағы газ қоймаларын пайдалану кезінде айдау, пайдалану, сіңіру, байқау жəне бақылау ұңғымаларының құбыр кеңістігінің саңылаусыздығы тексеріледі. Тексеру зерттеудің геофизикалық жəне басқа əдістерімен жүзеге асырылады: нейтрондық гамма-каротаж, газометрия, термометрия жəне т.б. Зерттеу мерзімділігі мен тəртібін жер астындағы газ қоймасының геологиялық қызметі (бөлімі) белгілейді жəне оны газ тасымалдау ұйымы (оператор) бекітеді. Жинағыш қабаттың газды бөлігіндегі қысым оның орташа мəнін белгілеумен бірнеше ұңғымалар бойынша он күн сайын өлшенеді. Газды аймақтың көлемін анықтау мақсатында байқау ұңғымаларындағы қабат қысымы өлшенуге тиіс. Пайдалану барысында қабат-қақпағының саңылаусыздығын тексеру үшін бақылау ұңғымаларында судың қысымын (деңгейін) өлшеу жүзеге асырылады. Көрсетілген жұмыстарды орындау тəртібі мен мерзімділігін газ тасымалдау ұйымымен (оператормен) келісе отырып, газды жер астында сақтау геологиялық қызметі (бөлімі) белгілейді. Айдау жəне пайдалану ұңғымаларын пайдалануға газ шығынын, сұйықтықтың саны мен құрамын, механикалық қоспалардың санын жəне газдың температурасын өлшеуді қамтитын бақылау жүзеге асырылады. 324. Əр текті жинағыш қабаттарда қабылдаушылық бейінін анықтау үшін тереңдік дебит өлшегіштермен айдау, пайдалану жəне сіңіру ұңғымалары бойынша газ бен сұйықтықтың шығыны анықталады. Пайдалану, айдау жəне байқау ұңғымаларының негізгі жұмыс параметрлері жəне бақылау ұңғымалары бойынша қысымды (деңгейді) өлшеу нəтижелері ауысымды жедел газ таратушы пункттерінде жəне газды жер астында сақтау геологиялық қызметінің (бөлімінің) жиынтық журналдарында тіркеледі. Техникалық жағдайы, өнімділік сипаттамасы, кенжарлық жəне сағалық жайластыруы бойынша газды жер астында сақтау қоймаларын пайдалану талаптарына сəйкес келмейтін ұңғымалар жобалық технологиялық параметрлерінде күрделі жөндеу геологиялық қызметі (бөлімі) өкілдерінің актісіне сəйкес жөнделіп, қайта жабдықталады.

325. Қалпына келтіруге немесе күрделі жөндеуге келмейтін авариялық ұңғымалар міндетті түрде жойылады. Беттерінде газ байқалған аумақ, адамдар, жануарлар жəне техника кіріп кетпеу үшін тез арада қоршалады. Қоршау периметрі бойынша, жолдардың жанында қауіпсіз белгілері жəне «Газ, жарылу қаупі бар!» деген плакаттар орнатылады. Ашық газ фонтаны пайда болған жағдайда газды жер астында сақтау персоналы аварияларды жою жоспарының, осы Қағидалардың талаптарына сəйкес тез арада оны жою бойынша шаралар қолданады. 326. Тексеру жəне пайдалану барысында табылған фонтан арматурасындағы барлық кемшіліктер мен ақаулықтар, газ кəсіпшілігі цехының тиісті журналына енгізіліп, уақытында жойылады. Тексеру мен техникалық қызмет көрсету мерзімділігін газды жер астында сақтау қызметі (бөлімі) белгілейді. Ұңғыманың сағасындағы фонтан арматурасына қызмет көрсету үшін қоршаулары жəне сүйеніші бар стационарлық сатысы бар жұмыс аумағы жасалады. Биіктікте орналасқан фонтан арматурасының құбырлары сенімді бекітіледі. Фонтан арматурасына мұз қатып қалған жағдайда оны сыртынан бумен, ыстық сумен жылытып, оған ингибиторды құяды. Ұңғымаларды үрлеу жəне оларды мезгілді зерттеу кезінде газды жер астында сақтау басшылығы бекіткен тиісті нұсқаулықтар жəне жұмыстарды жүргізу бағдарламасы басшылыққа алынады. Қысым астындағы немесе электр кернеуі бар қондырғылар мен аппаратура барлық жабдықтардың, коммуникациялардың, бақылау-өлшеу аспаптарының, арматураның іске жарамдылығы мен саңылаусыздығы тексерілгеннен кейін, сонымен бірге аппаратура, шлейфтер жəне басқа кəсіптік құбырлар мұқият тазартылып, шайылып жəне үрленгеннен кейін іске қосылады. 327. Аппараттар мен газ құбырларында газдың қысымы қондырғыларды жіберу бойынша жұмыс нұсқаулықтарға сəйкес біртіндеп көбейтіледі. Газды тазалау жəне тазарту жүйесін ұзақ уақытқа тоқтату кезінде құбырларды, аппараттарды қорғау қысқы мерзімде қатып қалудан, жарылуға жəне өртке қауіпті қоспалардың пайда болуынан қорғау шаралары қабылданады. Жабдықты шаю, үрлеу, тазарту жəне жөндеу тəртібі газ тасымалдау ұйымы (оператор) бекіткен арнайы нұсқаулықпен анықталады. Қабаттардан газ конденсаттары мен мұнайды алумен жер астындағы газ қоймаларын пайдалану тəртібін газ тасымалдау ұйымы (оператор) белгілейді. Газды жер астында сақтау кезінде газдың жылыстауынан жоғары жатқан жинағыш қабаттарда газдың жиналуы орын алған жағдайда, жылыстау себептерін табу, газдың əрі қарай орнын ауыстыруын жəне оның жиналу көлемінің көбеюін оқшаулау жəне болдыртпау шаралары қабылданады. Егер газдың жиналуы газды жер астында сақтауды қалыпты пайдалануға немесе жақын орналасқан кəсіпорындар мен елді мекендерге қауіпті болса, осы жиналған газ арнайы бұрғыланған жүктен жеңілдететін ұңғымалардың көмегімен қысымды толығымен төмендетуге дейін толық шығарылады. Жүкті жеңілдететін ұңғымалардың газы мүмкіндігінше қолданылады. Жерасты газ қоймалары стансаларында газды тазарту жəне құрғату 328. Жер астындағы газ қоймаларында газды сұйық жəне қатты механикалық қоспалардан тазарту жəне құрғату «Магистральдық газ құбырлары арқылы жеткізілетін жəне тасымалданатын жанатын табиғи газдар» ҚР СТ 1666-2007 Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандарты талаптарына сəйкес жүзеге асырылады. Жерасты газ қоймаларындағы газды құрғатуға жəне тазартуға арналған жабдық оны өндіруші зауыттардың нұсқаулықтары негізінде газ тасымалдау ұйымы (оператор) əзірлеген нұсқаулыққа, Қысыммен жұмыс істейтін ыдыстарды орнату жəне қауіпсіз пайдалану қағидаларына жəне осы Қағидаларға сəйкес қолданылады. Газды тазарту жабдығын пайдалану барысында жиналған қоспаларды құрғататын сыйымдылықтарға жинап отыру жəне олардың санын есептеу, жабдықтар мен аппараттарда газдың қысымы мен температурасын бақылап отыру қажет. 2. Магистральдық газ құбырына техникалық диагностика жүргізу 1. Техникалық диагностиканы ұйымдастыру 329. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігіне техникалық диагностика жасаудағы басты міндет – оның техникалық жағдайының өзгеруін уақытында анықтау болып табылады: қоршаған ортамен өзара байланыс жағдайы, газ құбырының қалған қорын бағалау, Магистральдық газ құбыры желілік бөлігінің сенімді жұмыс істеуін жəне қауіпсіз пайдаланылуын қамтамасыз ету үшін қажетті шаралар мен жөндеудің тиімді əдістері. 330. Газ құбырын пайдалану сатысында өткізілетін диагностикалық шаралар кешеніне мыналар кіреді: 1) шолып қарау, соның ішінде аэро-фототүсіру, газ жылыстауына оптикалық жəне лазерлік мониторинг жүргізу, т.б; 2) стационарлы сезбектердің көмегімен уақыттың нақты масштабындағы параметрлерді бақылау жəне өлшеу (мониторинг); 3) кезеңдік аспаптық тексерулер, соның ішінде қарқынды электрметрлік өлшеулер, газ құбырларын геодезиялық жайғастыру, суасты өткелдерін бақылау, қызу-деформациялық жағдайды анықтау, т.б; 4) кезеңдік құбырішілік тексерулер, соның ішінде құбыр геометриясын бақылау, оның коррозиялық жағдайын, жарылуын анықтау, т.б; 5) магистральдық газ құбырының желілік бөлігіне техникалық диагностиканы бақылау, жүргізілген тексерулер мен бақылаулардың, істен шығулар мен аварияларға ретроспективті талдау қорытындыларын біріктіру; 6) газ құбырының бақыланатын учаскесіндегі жұмыстың қалған ресурсын болжау; 7) газ құбырын қалпына келтіру жəне ішінара жөндеу бойынша ұсыныс бере отырып, газ құбырындағы қауіпсіз жұмысты болжау; 8) газ тасымалдау жүйелері объектілеріне диагностика жүргізу бойынша мəліметтер банкін жасау. 331. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігіне техникалық диагностика жүргізу бойынша жұмыстар газ тасымалдау мекемесінің жыл сайынғы өндірістік жоспарының негізінде жүргізіледі, ол газ құбыры учаскесінің техникалық жағдайына диагностика жасау мерзімі мен оның сенімді жəне қауіпсіз пайдаланылуын қамтамасыз етуді көздейді. 332. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігіне техникалық диагностика жасаудың объектілік жоспарларын объектіні іске қосқаннан кейін əр бөлімше жасайды жəне объекті пайдаланылатын барлық мерзім бойына техникалық жағдайына байланысты жыл сайын түзетіледі. Мұндай жоспарларға: 1) күзету; 2) техникалық қызмет көрсету немесе жөндеудің толықтығы мен сапасын диагностикалық бақылау; 3) кешенді диагностикалық тексеру (пайдаланудың алғашқы кезеңінде, желілік бөліктің техникалық жағдайын кезеңдік куəландыру, қайта тексеру, арнайы диагностикалық зерттеулер); 4) құбырдың техникалық параметрлерін тұрақты түрде диагностикалық өлшеп отыру. 333. Техникалық диагностика жоспарында мыналар белгіленеді: 1) диагностикалық жұмыстардың мақсаттары; 2) диагностика əдістері мен құралдары; 3) диагностиканың бастапқы сатысында диагностика жұмыстарын өткізу тəртібі; 4) орындаушылар, есеп беру түрі; 5) диагностикалық бақылаудың таңдалған стратегиясының экономикалық негіздемесі. 334. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігіне техникалық диагностика жасау жоспарын дайындау жəне оның мерзімін, кезеңділігі мен көлемін белгілеген кезде мына факторлар есепке алынады: 1) құбырдың, құбыр құрастырмасының, оның учаскелері мен элементтерінің орналасқан ауданының ерекшеліктері, объектінің жасы; 2) құбыр арқылы тасымалданатын өнімнің жарылыс жəне өрт қауіптілігі; 3) жоспарлау кезіндегі объектінің техникалық жағдайы; 4) диагностика құралдарының тиімділігі мен құны, диагностикалық зерттеулерді өткізуге кететін шығындар. 335. Газ құбыры учаскесінің өнімділігін оны диагностикадан өткізу үшін азайту керек болған жағдайда жұмыс жүргізу уақыты мен технологиялық режімнің өзгеру тəртібі орталықтандырылған жедел-диспетчерлік басқармасымен келісіледі. 336. Қолда бар диагностикалық ақпараттың негізінде бөлімше Магистральдық газ құбырының желілік бөлігінің техникалық жағдайы туралы тоқсандық жəне жылдық есептерді жасайды, оны инженерлік-техникалық орталыққа жібереді. Қолданыстағы құбырлардың техникалық жағдайын бағалау кезінде кешендік диагностика пайдаланылады. Кешенді диагностика алдымен сараптама нəтижесінде анықталатын өте қауіпті учаскелерде жүргізіледі: 1) жобалық, атқару жəне пайдалану құжаттамалары; 2) трассаның, елді мекеннің, табиғи-техникалық жағдайлары бойынша бұрын жүргізілген зерттеулердің ақпараттық материалдары, əдебиеттер; 3) аэротүсіру жұмыстарының материалдары; 4) ақау табу жөніндегі есептер; 5) бұрынғы жерүсті бақылау деректері. 337. Өте қауіпті ретінде мыналарды бөліп қарауға болады: 1) инженерлік-геологиялық жəне технологиялық жағдайлардағы аса қиын трасса учаскелері: 2) қатты мұзды (мұздылық жиынтығы 0,4-тен жоғары), иірімді жəне жерасты мұздары бар жер учаскелері; 3) жібіген жəне қатып қалған топырақтар арасындағы трасса учаскелері; 4) құбырға ықпал ететін жəне жоғары пайдалану жүктемесі бар трасса учаскелері; 5) мұзды топырақты беткейлер; 6) жылжымалы учаскелер; 7) селді ағындардың қиылыстары; 8) өңделетін аумақтардағы учаскелер; 9) қалқымалы учаскелер мен қақпалар; 10) ауа жəне суасты өткелдері; 11) құбырлардың қиылысуы; 12) темір жəне автокөлік жолдарының астымен өту; 13) компрессорлық стансалардағы технологиялық құбырлар; 14) құрылымдық тораптар-ұстатқыштар, кран тораптары, компенсаторлар, бұрмалар; 15) ақауы бар учаскелер (ақау табу нəтижелері бойынша). 338. Газ құбырындағы аса қауіпті учаскеде мынадай диагностикалық жұмыстар кешені жүргізіледі: 1) газ құбыры трассасын барлап тексеру; 2) құбырдың нақты жағдайы мен құбырлардың жоспар жəне тереңдігі бойынша орын ауыстыру мəндерін анықтау; 3) əртүрлі қиылыстарда құбырдың кернеу жағдайы мен қабырғасының қалыңдығын анықтау; 4) құбырдың оқшаулау жабындысының жай-күйін жəне тоттанудан қорғалуының негізгі сипаттамаларын анықтау; 5) топырақтың физикалық-химиялық сипаттамасын, құбырдың айналасын, құбырдың оң жəне теріс қалқымалылығының деңгейін анықтау; 6) əр түрлі сипаттағы учаскелердегі құбырға сыртқы күштердің əсерін анықтау; 7) бақыланатын қиылыстардағы құбыр қабырғасының температурасы мен ішкі қысымын анықтау. 339. Бақылау жүргізілетін қиылыстар арасындағы газ құбырында тосын апаттық жағдай пайда болған кездерді ескермегенде, барлық бақыланатын параметрлер бастапқы мəндерін анықтағаннан кейінгі өлшеулер кезінде бір қиылыста бақыланады. 340. Құбырішілік тексерулер жүргізу газ тасымалдау мекемесінің өндірістік жоспарына сəйкес реттеледі жəне жүзеге асырылады. Құбырішілік тексерулер жүргізу мерзімділігі газ құбырының əр нақты учаскесінің техникалық жағдайы мен ішкі жағдайларына (топырақ, климат, геология, гидрология, т.б.) байланысты болады. Жаңа газ құбырларының құрылысын аяқтаған кезде, бірақ пайдаланғаннан кейін бір жылдан кешіктірмей, құбырішілік тексеру жұмыстары жүргізіледі. Газ құбырын құбырішілік диагностика құралдарымен қайталап тексерудің орташа уақыты – 5 жыл. Құбырда құбырішілік ақау табу құралдары арқылы ақаулар анықталған жағдайда (қатты майысу, гофралар, жарықтар, қатты тоттану) ақауларды жою бойынша жұмыстар тез арада жүргізіледі. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігін пайдалануды жүзеге асыратын мекеме техникалық диагностика кезінде алынған ақпараттардың сенімділігі мен шынайылығына жауапты болады. 341. Жүргізілген диагностикалық тексерулер негізінде магистральдық газ құбырының желілік бөлігінің техникалық жағдайына бағалау жүргізіледі жəне оның жұмысқа жарамдылығы болжанады. Сараптама нəтижесі бойынша ұсынылған газ құбыры учаскесін диагностикалау, күрделі жөндеу жəне жаңарту жүргізу жоспарына енгізу нақтыланады. Тексеру техникалық құралдар мен жабдықтарды қолдана отырып, газ құбыры учаскесі мен объектінің, жекелеген тораптардың техникалық жағдайларын бағалауды нысанаға алады. Тексеру ішіне қарау да кіреді. Тексеру бағдарламасы мен əдістерін газ тасымалдау ұйымы немесе мамандандырылған ұйымдар дайындайды. Тексеру нəтижелері объектілерді пайдалануға жауапты тұлғаларында жəне газ тасымалдау мекемесінің өндірістік-техникалық бөлімшесіндегі тұлғаларда сақталады, актімен рəсімделеді. 342. Қиылыстарда, 20 жəне 17-қосымшаларда көрсетілген жақын қашықтықтағы объектілер маңында, сондай-ақ қорғау аймақтары мен шлейфтерге, технологиялық коммуникацияларға жақын орналасқан МГ учаскелері тоқсанына 1 рет газ жылыстауы жағдайына тексеріледі. Жоғарыда көрсетілген учаскелерді электрометрикалық зерттеу жəне тік қазу жұмыстарының мерзімділігі олардың техникалық жағдайларын ескере отырып, газ тасымалдау мекемесімен келісіліп белгіленеді. Диагностикалық тексерулердің мақсаттары: 1) қуыстардың мөлшерін жəне газ жылыстау көлемін нақтылау; 2) коррозиялық жəне эррозиялық бүлінулерді, жарылуларды жəне металдың басқа да ақауларын анықтау; 3) металдың механикалық күшін, деформациясын, газ құбыры учаскесінің орналасуын өлшеу; 4) тіреуіштердің, бекіткіш жəне басқа да əуе өткелдерінің құрастырма элементтерін бағалау жəне тазарту қондырғылары мен шығынды есептеу пункттерінің жағдайын бағалау; 5) суасты өткелдерінің техникалық жағдайын анықтау; 6) жерасты газ құбырларының қазылу тереңдігін анықтау; 7) гидравликалық тиімділікті бағалау, жергілікті гидравликалық қарсылықтарды анықтау; 8) тазарту қондырғыларының өту мүмкіндіктерін анықтау (бұрын мұндай құрылғылар өткізілмеген учаскелер үшін); 9) құбыр металы мен оқшаулау жағдайын көзбен жəне аспаппен бағалай отырып шурфтау жəне электрметрлік тексеру. 343. Саңылаусыздыққа тексеру газ жылыстауын жəне оның көлемін анықтау үшін арнайы аппаратураның көмегімен жүргізіледі. Тексеру кезеңділігін газ тасымалдау мекемесі белгілейді. Тіреуіш, бекіткіш, іргетас, басқа да құрастырма элементтердің техникалық жағдайы, əуе өткелдерінде газ құбырының топыраққа кіру жəне шығу орындары, компрессорлық стансаларға қосылу тораптары, тазарту қондырғыларын іске қосу жəне қабылдау тораптары жоба талаптарына сəйкес шығын өлшеу пункттерінде анықталады. Бұл ретте газ құбырының сыртқы қабатына тексеру жүргізіледі. Əуе өткелдерінде тексеру үш рет жүргізіледі: көктемде – су тасығаннан кейін, жазда – температура жоғары болғанда, қыста - температура төмен болған кезде. Су өткелдерінің жағдайы жобаға жəне осы Қағидаларға сəйкес тексеріледі. Тереңдігі 1,5 м (сабада) кеме жүрмейтін өткелдер жазғы маусымда желілік-пайдалану қызметінің күшімен тексеріледі. Тексеру кезеңділігін кəсіпорын газ тасымалдау ұйымының келісімі бойынша пайдалану шарттарына қарай белгілейді. 344. Компрессорлық стансаларда негізгі жəне қосалқы бөлшектер сенімділігінің статистикалық көрсеткіштерін есепке алу ұйымдастырылады. Объектілер мен құрылыстардың жабдықтарына қолданыстағы нұсқаулықтар белгіленген мерзімдерде техникалық куəландырулар (техникалық жайкүйін бақылау) жүргізіледі, оның ішінде: 1) ғимараттар, құрылыстар, құбырлар жəне iргетастардың жабдық салмағынан отыруын бақылау; 2) мемлекеттiк бақылау органдарына қарасты объектілерді сынау; 3) компрессорлық цехтың технологиялық құбырларының дiрiлдi күйiн бақылау; 4) физикалық əдiстермен металл жəне технологиялық құбырлардың оқшаулануын бақылау; 5) газ айдау агрегатына диагностикалық қызмет көрсету (ең алдымен вибродиагностика); 6) газтурбиналық жабдықтың, басқа жанармай пайдаланатын жабдықтың жану өнімдерімен бірге ластағыш заттар шығаруын өлшеу; 7) жабдықтың акустикалық көрсеткiштерiн жəне олардың қолданыстағы нормаларға сəйкестігін тексеру; 8) табиғи газдың жылыстауын жəне артық жылыстауын табу жəне жою үшін технологиялық құбырлар мен жабдықтарды зерттеу. 345. Пайдалану кезінде мына жабдықтар мен жүйелердің іске қосылуы (қосылуы жəне (немесе) жұмыс істеуі): 1) резервтік жəне апаттық электрмен жабдықтау көздері (іске қосу болмаған жағдайда) номиналды жүктемеге жақын жүктемемен – айына кем дегенде 1 рет жəне жарты жылда бір рет; 2) резервтік қазандық, газды ауа жылытқыштар жəне басқа жеке жылыту құралдары – қысқы маусымда ай сайын; 3) су, көбік, газ, ұнтақ түріндегі өрт сөндіру құралдары – пайдалану жөніндегі нұсқаулықта белгіленген мерзімде; 4) компрессорлық стансаның авариялық ажыратылу жүйесі – осы Қағидалардың талаптарына сəйкес цехты жоспарлы тоқтату кезінде сыналады. 346. Цехтың қысымның жоғарылауынан қосылатын автоматты дабыл жүйесі айына 1 рет, қорғау жүйесі жоспарлы тоқтату кезінде 1 рет, жанатын газ қысымының төмендеуі айына 1 рет, авариялық

(Жалғасы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 11-13-беттерде). жарық пен желдету жүйесінің қосылуы ауысымды қабылдау-тапсыру кезінде 1 рет тексеріледі. Компрессорлық цехтың барлық жүйелері мен қондырғылары осы Қағидаларға сəйкес белгіленген уақытта жəне гидравликалық, пневматикалық, электрлік жəне басқа да нұсқаулықтарға сəйкес сынаудан, сонымен бірге, бақылау мен тексеруден өтеді, ол туралы актілер формулярға қоса тіркеледі. Компрессорлық цехтың технологиялық қондырғылары мен жүйелерін кешендік сынақтан өткізу уақытын газ тасымалдау ұйымы белгілейді. Оларды 72 сағат тоқтамай жұмыс істегеннен кейін ғана пайдалануға қабылдайды. Əрбір газ айдау агрегатының төмендегідей жерлерінде стансалық реттік нөмірі болады: 1) жетекті қозғалтқыштың корпусында; 2) қомпрессор корпусында; 3) автоматты басқару жүйесінің ақпарат беру құрылғысында (басқару пульттарында); 4) газ шығару шахтасы жəне газтурбиналық қондырғы мен газ қозғалтқыштарына арналған ауа жинайтын камераларда; 5) газ айдау агрегатының жеке жабық үй-жайында (ғимаратында). 2. Магистральдық газ құбырының компрессорлық стансасына техникалық диагностика жүргізу 347. Техникалық диагностика, компрессорлық станса жабдығының жұмысқа қабілеттігін, сенімдігін жəне қауіпсіздігін бақылау мониторинг жəне диагностика жүргізудің техникалық жəне бағдарламалық құралдарының көмегімен жүзеге асырылады. Осы құралдар компрессорлық станса жабдығының техникалық жағдайына талап етілетін нақтылықпен бағалау жүргізеді жəне кем дегенде келесі өлшеу өткізу кезеңіне дейін оның өзгеруін болжайды. Мониторинг жəне диагностика жүйелері оларды əзірлеу жəне ведомстволық комиссияның пайдалануға қабылдауы бойынша компрессорлық стансасында орнатылады. 348. Пайдалануға берілетін диагностикалық жүйелер мына үш деңгейдегі өзара байланысқан мақсаттарды шешуге тиіс: 1) оларды пайдалану бойынша нормативтік құжаттармен жəне əдістемелік нұсқаулықтармен реттелетін параметрлері бойынша жабдықтың жай-күйін бақылау жəне оны белгіленген «Жақсы», «Рұқсат етіледі», «Шараларды қолдануды талап етеді», «Рұқсат етілмейді» нормативтік техникалық жағдайлардың біріне жатқызу; 2) жабдықтың элементтері мен тораптарының нақты кемшіліктерін сəйкестендіру жəне өлшенетін сигналдарды өңдеудің арнайы əдістерін жəне бұрын өткізілген өлшеулердің қорытындыларын қолданумен алынатын диагностикалық параметрлері бойынша оларды дамыту дəрежесін бағалау; 3) жабдықтың элементтері мен тораптарының техникалық жағдайын жəне диагностика жүргізілетін объекті үшін жиналған ақпаратты статистикалық өндеудің нəтижелері бойынша анықталған ақаулардың даму процестерін болжау (болжау жүйелерінде басқа үлгілі объектілерде жиналған ақпарат қолданылуы мүмкін). 349. Мониторинг пен диагностика жүйелерін орнату компрессорлық стансаны жаңадан салу жəне қайта жаңарту кезінде, сондай-ақ пайдаланылатын компрессорлық стансаларды жаңарту барысында қамтамасыз етіледі. Пайдалануға берілетін толық функциялы жүйелер компрессорлық стансаны диагностикадан өтетін жабдықтың əр түрінің, үлгісінің жəне нақты данасының нақты жай-күйін ескерумен пайдалануды қамтамасыз етеді. Диагностикалық жүйелерді тəжірибелік пайдалану кезеңінен кейін жабдықты жоспарлы-ескерту жөндеу жүйесінен нақты техникалық жағдайы бойынша қызмет көрсету жүйесіне жүйелі түрде ауысу жүзеге асырылады. Ауысу уақыты нақты компрессорлық станса үшін өзі құрамына кіретін саланың жəне газ тасымалдау ұйымының техникалық қайта жарақтау жоспарлары бойынша регламентке сəйкес белгіленеді. Ауысу жүйесі мен тəртібі салалық құжаттарымен жəне газ тасымалдау ұйымының бұйрығымен реттеледі. 350. Компрессорлық стансаға диагностикалық қызмет көрсету үш деңгейлі жүйеге сəйкес қамтамасыз етіледі: компрессорлық стансаның қызмет көрсету персоналы, газ тасымалдау ұйымының құрамына кіретін немесе кірмейтін аймақтық диагностикалық орталықтар, сараптама орталықтары. Компрессорлық стансада пайдаланылатын диагностикалық жүйелер авариялардың болмауын жəне жабдықтың ағымдағы жəне болжамды техникалық жағдайы туралы компрессорлық станса персоналы қабылдаған шешімнің анықтығын, сонымен қатар, мамандар мен сарапшыларды тартумен шешімдерді қабылдаудың қолайлы мерзімдерін қамтамасыз етеді. Компрессорлық стансада диагностикалық қызмет көрсету кезіндегі нормативтік құжаттама жабдық авариялық жағдайда істен шыққан болса, сондай-ақ «Рұқсат етілмейді» диагностикалық техникалық жай-күйі орын алған кезде стансаның барлық қатысушыларының өзара əрекет етуін қатаң регламенттейді. Жабдықты өндірушінің диагностикалық қызмет көрсету нəтижелері бойынша реттелетін жөндеу аралық кезеңін ұзартуы жабдықты өндірушімен жəне қадағалау органдарымен келісілген салалық нормативтік құжаттамамен регламенттеледі. 3. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігіне техникалық диагностика жүргізу 351. Магистральдық газ құбыры объектілерінің тоттануына қарсы қорғау тиімділігі мен тоттану (коррозиялық) күйін кешенді тексеру осы Қағидаларға сəйкес жүргізіледі. Құрамында омдық құрамдасы жоқ қорғау əлеуеттерін қосымша өлшеуді кем дегенде 5 жылда бір рет тот басып кету қаупі жоғары учаскелердің ең төмен əлеуеттер аймағында арасын 10 метрден асырмай жүргізу керек. Тексеру кезінде анықталған магистральдық газ құбыр қорғау жабындарының зақымданулары жоспарлы мезгілден асырмай жөнделеді. Кезектен тыс өлшеулер кəсіпорын белгілеген мерзімде мыналарда жүргізіледі: 1) электрхимиялық қорғау жабдықтарының жұмыс тəртібі мен жобасы өзгеріске ұшыраған учаскелердің бəрінде; 2) электрленген темір жолдарды пайдалану схемалары мен тəртібі өзгерген кезбе ток əсері бар учаскелерде; 3) жаңа жерасты металл құрылыстар салынған немесе жер астындағы іргелес ескі құрылыстар бұзылған учаскелерде. 352. Шурфтардағы ғимараттарды тексеру кезінде тоттану қаупі жоғары учаскелерді ішінара зерттеу мына көлемде орындалады: 1) табиғи əлеуетін жəне омдық құрамдасы жоқ əлеуетін өлшеу; 2) қорғау жабынының сипаттамасын, өлшемін, орналасқан жерін, тесіктерін, қыртыстарды, гофрларды, ажыраған қабаттарды анықтау жəне сипаттау; 3) топырақтың құбырға жақын жеріндегі электролиттік ph қышқылдығын анықтау; 4) құбырдың шеңбері бойынша тот басқан жердің тереңдігін, көлемін, мөлшерін, ауданын анықтау, актімен ресімдеу; 5) 10 жылға дейін пайдаланылғанда тереңдігі 3 мм-ден асатын тоттанған сызықтар, 5 жылдан кем пайдаланылғанда 2 мм-ден асатын терең тоттанған сызықтар анықталған болса, топырақ сынамасы алынып, мамандандырылған зертханаға химиялық талдауға жіберіледі. 353. Электрхимиялық қорғау деректерін тексеру нəтижелері дала журналдары мен электрхимиялық қорғау құралдарын пайдалану журналдарына жазылады. Катодты қорғау қондырғылары телебақылауын қолданған жағдайда бақылау деректері электрхимиялық қорғау құрылғыларын пайдалану журналына енгізіледі. 3. Магистральдық газ құбырын жөндеу 1. Жалпы талаптар 354. Жабдықты жөндеуден кейін жаттықтырумен қоса дайындау жəне жөндеу жұмыстарын жүргізуге жауапты қызметкерлер газ тасымалдау ұйымы (оператор) қызметкерлерінің құрамынан тағайындалады. Газ қауіпті (от) жұмыстарын жүргізу кезінде жұмыстарды басқаруды дайындық жұмыстарына жауапты жəне (немесе) жұмысты жүргізуге жауапты тұлға міндеттерімен қатар атқаруға болмайды. Егер жөндеу жұмыстарын мердігерлік ұйым орындаса, ұйым тарапынан осы жұмысты орындауға рұқсат құжаты берілген ұйым қызметкері жұмыстың басшысы болып тағайындалады. Бұл жағдайда дайындық жұмысынан кейін агрегат жөндеу жұмысы мерзіміне мердігерлік ұйымның актісі бойынша беріледі. Негізгі жөндеу жұмыстары кезінде дайындық жұмыстары газ қауіпті жəне от жұмыстарының көлемін барынша қысқартады. Жөнделіп отырған газ құбырымен қатарлас, жақын орналасқан жəне қиып өтетін басқа қолданыстағы газ құбырларын оларды пайдаланатын кəсіпорындар осы Қағидалардың 21-қосымшасына сəйкес болуы мүмкін газ жылыстауын анықтау мақсатында жөнделетін аймақ шекарасына жақын орналасқан учаскелердің техникалық жай-күйін тексереді. 355. Магистральдық газ құбыры трассасында, бұрма жолақта немесе автомобиль жəне темір жолдарының күзет аймақтарында, электр қуатын беру желілерінде, кабельдік желілерде, кеме жүретін өзендер мен кеме жүзетін каналдар өткелдерінде, сонымен қатар басқа ұйымдарға тиесілі жоғары вольтты желілер мен коммуникациялардың түйіскен жерлерінде жөндеу, сондай-ақ дайындық жəне жер жұмыстарын жүргізу үшін осы жолдар мен коммуникацияларды пайдаланып отырған ұйымдармен алдын-ала жазбаша келісім жасалады. Егер келісімде жұмыстар кезінде ұйым өкілінің қатысуы келісілген болса, соңғысы жұмыс мерзімі мен орны жөнінде алдын ала ескертіледі. Магистральдық құбырдың күзет аймағында жұмыстарды жүргізу рұқсаты мен тəртібі осы Қағидалар талаптарына сəйкес жəне 22-қосымшада көрсетілген нысан бойынша рəсімделеді. Күзет аймағында жөндеу-қалпына келтіру жұмыстарын тез арада орындау қажет болатын авариялық жағдайда мына талаптарды орындай отырып, пайдаланушы ұйымдармен алдын ала келіспей-ақ жүргізуге рұқсат етіледі: 1) авариялық бригаданы авария болған жерге жібере отырып, тəулік уақытына қарамастан, пайдаланушы ұйымға жұмыстың басталуы мен жұмыс орнына ұйым өкілінің келу қажеттігі туралы хабарланады; 2) жұмыс басшысы үнемі авария аймағында болуға тиіс; 3) құбырды пайдаланушы ұйым өкілінің авария орнына келіп жеткеніне дейін күзет аймағындағы жер жұмыстары қолмен орындалады; 4) авария орнына келіп жеткен пайдаланушы ұйым өкілі құбыр жəне оның құрылыстарының тұрған жерін дəл көрсетіп, оларды сақтау шараларын қолданады жəне жұмыстың соңына дейін сол жерде болады. 356. Желілік-пайдалану қызметі апаттық-қалпына келтіру жəне жөндеу-алдын алу жұмыстарын орындау үшін материалдық-техникалық қормен (көлік құралдарымен жəне механизмдермен) жабдықталады. Биіктікте жөндеу жұмыстарын жүргізу кезінде жұмыс басталмай тұрып жұмыс орны қоршаулары мен сатылары төсеме тақтаймен жабдықталады. 3 метрден артық емес биіктікте жиылмалы басқыштарды қолдануға болады. Белгіленген нормаларға сай емес дайындалған төсеме тақтайларды, сонымен қатар кездейсоқ заттарды төсеме тақтай ретінде қолдануға тыйым салынады. Газ құбырының үстіңгі жағын тазалау немесе газ құбырының осы бөлігін өшіргеннен жəне оны газдан босатқаннан кейін оны оқшаулай жабу үшін газ құбырына сүйеп қоятын механизмдерді қолдануға рұқсат етіледі. 357. Қолданыстағы газ құбырлары мен технологиялық жарылыс қаупі бар қондырғылар орналасқан жұмыс орындарын, сонымен қатар жер жұмыстарын жарықтандыру жарылыстан қорғалып жасалған құралдармен (шырақтар, ажыратқыштар, электр өткізгіштермен) жүзеге асырылады. Қысымы 42 В-тан жоғары емес, зауытта өндірілген қозғалмалы шамдар (шырақтар), аса қауіпті (ор, құдық, ыдыстар жəне т.б.) жəне ылғалдылығы жоғары жерлерде – жарылыстан қорғалып жасалған 12 В-тан жоғары емес шамдар қолданылады. 358. Шырақтарды жəне электр саймандарын электрмен қамтамасыз ету кəбілі механикалық зақымданулардан қорғалады. 359. Дұрыс жасалған прожекторды жарылысқа қауіпті объектілерден электр қондырғыларын пайдалану ережелері талап ететін қауіпсіз арақашықтықта, мүмкіндігінше олардың жел соғатын жағына орнатуға болады, оның ішінде: 1) компрессорлық стансадан, жарылысқа қауіпті бөлмелерден (ғимараттар) кем дегенде 60 метр қашықтықта; 2) сұйытылған газдары бар сұйыққоймаларынан (газоконденсатпен) кем дегенде 100 метр қашықтықта. 360. Жер астындағы резервуарлар үшiн көрcетiлген қашықтық екi есе кiшiрейтіледі. 361. Оқшаулауды қалпына келтіру (жөндеу) жəне құбыр металы зақымданбаған газ құбыры учаскесін бітеу жұмыстарын газ қысымын төмендете отырып осы Қағидалар талаптарына сəйкес қолмен жүргізу қажет. Газ құбырын күрделі жөндеу кезінде оқшаулауды қалпына келтіру мен бітеуді газдан босатылған газ құбырында машиналар мен механизмдердің күшімен орындауға рұқсат етіледі. 362. Топырақ коррозиясы бар аумақтарда газ құбырын тексеру жəне жөндеу кезінде параллель тармақтарда қысымды арттыруға тыйым салынады. 363. Газ құбырын күрделі жөндеу кезінде құбырлардың жарамдылығын бағалауды кəсіпорын, Магистральдық газ құбырының желілік-өндірістік басқармасы жəне мердігерлік ұйым өкілдерінен тұратын, кəсіпорын басшысы тағайындаған комиссия жүргізеді. Тесік емес жəне басқа зақымданулар анықталған жағдайда (гофра, механикалық зақымданулар жəне т.б.) өтпелі жұмыс қысымы осы учаскеде ең төмен рұқсат етілген қысымның 30 %-дан аспайтын мəнге төмендетіледі. Қабырға қалыңдығының 30%-ға дейін коррозиялық зақымданулар бар болса (құбырішілік ақау табу нəтижелері бойынша), қысым соңғы пайдаланған жылы осы учаскеде тіркелген ең төмен жұмыс қысымынан кем дегенде 30%-ға төмендетіледі. Қабырға қалыңдығының 30%-дан асатын коррозиялық зақымданулар бар болса (құбырішілік ақау табу нəтижелері бойынша), газ құбырындағы қысым толығымен жойылады. Магистральдық газ құбырының желілік бөлігін, технологиялық құбырларды жөндеу кезінде олар механикалық əсерге ұшыраса, ондағы қысым атмосфералық қысымға дейін төмендейді. Газды білте арқылы шығарады. Бұл кезеңде білтеден, сондай-ақ қозғалтқышы істеп тұрған машиналардан немесе механизмдерден 200 метрге дейін от жұмыстары жүргізілмейді. Ашу алдында резервуарлар, аппараттар суытылады, өнімнен босатылады, істеп тұрған аппаратурадан жəне құбыр жүйесінен ажыратылады, қажет болса, шайылады жəне бумен өңделіп, желдетіледі. Артқы ілмегі бар бітеуіштер жөнделетін резервуарға тартылған коммуникациялардың бəріне орнатылады. 364. Ысырмалар камерасы жəне құдықтар желдетіліп, олардағы мұнай өнiмдерi өнеркəсiптiк кəрізге шайылады, еден толық тазартылады жəне сумен мұқият жуылады. Жұмыстың орындалуын, əсіресе жабық жұмыстардың сапасын техникалық операциялық бақылауды жауапты орындаушылар жəне оның жетекшiсi iске асырады. Қолданыстағы объектіде (Магистральдық газ құбырының желілік бөліктерінде, компрессорлық стансаларда, газ тарату стансаларында, газ өлшеу стансаларында, жерасты газ қоймаларында жəне т.б) жөндеу жұмыстарын жүргізу кезінде (бекіту арматурасы, кері клапан, газ құбырының бөлшектерін ауыстыру жəне т.б.) дəнекерлеу жіктерін жұмыс қысымынан артық қысыммен байқау мүмкін болмаған жағдайда, оларды «кепілді» дəнекерлеу қосылыстарына жатқызады. 365. Газ объектілерінің сенімді жəне қауіпсіз жұмысын қамтамасыз ету үшін жөндеу жұмыстарынан кейін кепілді дəнекерлеу жіктерін орындауға қосымша талаптар белгіленеді. Кепілді дəнекерлеу жіктерінің қажеттілігі, орналасуы жəне саны ұйымның от жұмыстары жоспарына жəне оған наряд-рұқсатқа сəйкес белгіленеді. Кепілді жіктерді жинау жəне дəнекерлеуді операциялық бақылау үшін жауапты, осындай газ объектілерінде 3 жылдан кем емес дəнəкерлеу-құрастыру жұмыстарын жасау тəжірибесі бар тұлға басқарады. Дəнекерлеу жұмыстарына 6-разрядтан төмен емес біліктілігі бар, аттестаттаудан өткен дəнекерлеушілер жіберіледі. Кепілді дəнекерлеу жігі екі сағаттан кем емес уақыт бойы жұмыс қысымымен тасымалданатын (технологиялық) өнім (шикізат) арқылы саңылаусыздыққа тексеріледі. Əрбір кепілді дəнекерлеу жігіне от жұмыстарына жауапты тұлға, операциялық бақылау үшін жауапты тұлға, дəнекерлеу-құрастыру жұмыстарын орындаушылар жəне сынау зертханасының жауапты өкілдері қол қоятын, белгіленген нысандағы (осы Қағидаларға 23-қосымша) акт толтырылады. Актінің бір данасы атқару құжаттарына енгізу үшін от жұмыстары жүргізілген цех немесе пайдалану қызметінің басшысына беріледі. Кепілді жіктерге жасалған актілер техникалық атқару құжаттарымен бірге сақталады. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін құбыр, ыдыс жəне аппарат іші бөгде заттардан, кірден, май қалдықтарынан жəне басқа заттардан тазартылады. 366. Магистральдық газ құбырын жөндеу кезінде газ қауіпті жəне от жұмыстарына 11-қосымшаға сəйкес белгіленген нысандағы наряд-рұқсат беріледі, ал жоспарлы от жұмыстарына, сонымен қатар, осы жұмысты ұйымдастыру жоспары 24-қосымшаға сəйкес əзірленеді. 2. Жер қазу жұмыстары 367. Жерасты электр тарату желісінің тік жазықтармен шектелген, шекті кəбілдермен қатар жүретін жəне екі жағынан олардан 1 метр қашықтықта орналасқан жер телімі түріндегі қорғалатын аймақта жер жұмыстарын жүргізуге болмайды. Су асты электр тарату желісінің шеткі кəбілдердің екі жағынан 100 метрге алыс орналасқан тік бағытты жазықтықтар арасындағы су бетінен су түбіне дейінгі су кеңістігі түріндегі қорғалатын аймақта жер жұмыстарын жүргізуге тыйым салынады. Жұмыстар қауіпті (қорғалатын) аймақта, газ құбырына немесе өнім құбырына жақын жерде жүргізілсе, жұмыстардың басшысы (жауапты орындаушы) жұмыс аймағындағы ауадағы зиянды жəне жанатын заттардың құрамын қатаң бақылауға алады. 368. Газ құбырын тексеру, сонымен бiрге катод шығуларын бекіту немесе бұрмаларды ойып орнату үшін шурфтарды орнату кезіндегі жер қазу жұмыстары желілік шебердің немесе желілікпайдалану қызметінің басшылығы тағайындаған басқа жауапты тұлғаның басшылық етуімен жүргізіледі. 369. Жерүсті жəне жерасты коммуникациялары көрсетілген аумақ жоспары немесе осы жоспардың көшірмесі болмаса, сондай-ақ жұмыс орнынан қауіпті аумақ шегінде орналасқан жерасты коммуникациялар мен құрылыстарға иелік ететін ұйымдар мен қызметтердің жауапты өкілдерімен келісілмесе, жер қазу жұмыстарын компрессорлық станса, газ үлестiру стансасы, газ өлшеу стансасы, жерасты газ қоймалары аумағында, газ құбырларына, өнім құбырларына, кəбілдерге жəне басқа жерасты коммуникацияларға жақын бастауға тыйым салынады. Жер жұмыстарын механикаланған тəсілмен немесе қолмен жасау талаптары, шұңғы (ор) көлемі, қабырғаларды бекіту шарттары мен құлдилық мəні осы Қағидалар талаптарына сəйкес қабылданады.

27 тамыз 2013 жыл

370. Терең ор тік қабырғаларымен тасты емес жəне қатпаған топырақта бекітпелерсіз тереңдігі 1,0-ден аспайтын жерасты суы деңгейінен жоғары – үйілген, құмды жəне қиыршық тасты топырақта; 1,5 – құмдақтарда; 1,5 – саздақтарда; 2,0 – аса тығыз тасты емес топырақтарда ашылады. Ордың тереңдігі одан жоғары болғанда еңіс ылдилығы ордың тереңдігіне, топырақ түріне жəне оның жайкүйіне қарай 25 – қосымшаға сəйкес анықталады. Ылғалданған құмды, сарғыш топырақты жəне үйілген (тығыздалмаған) топырақтарды бекітпелерсіз өңдеуге тыйым салынады. Жұмысшыларды бекітпелер орнатпай тұрып траншеяға жұмысқа жіберуге болмайды. 371. Жұмыстардың басшысы əсіресе ылғалданған топырақтың құлауына қарсы шараларды, атап айтқанда, еңіс ылдилығын азайту, жерасты жəне жерүсті суларын бұру, бекітпелерді күшейту шараларын қабылдай отырып, еңістер мен бекітпелердің жай-күйін үнемі бақылап отырады. Шөгінді жəне жеңіл шайылатын топыраққа салынған газ құбыры учаскесінде жұмыс жасау кезінде жерүсті суларының газ құбыры траншеясына ағып кетпеуін болдырмау шараларын қарастыру қажет. Механизмдермен жер жұмыстарын жүргізу кезінде қолмен істейтін жерлердің шеттеріне белгі қойылады. Диаметрі 800 мм дейінгі құбырда жұмыс жасау кезінде шұңғы кем дегенде екі шығумен – шұңғының екі жағынан бір-бірден жабдықталады. Диаметрі 800 мм асатын құбырда жұмыс жасау кезінде шұңғы кем дегенде екі жағынан екі-екіден төрт шығумен жабдықталады. Шығулар саты түрінде жасалады немесе жиылмалы басқышпен жабдықталады. Жұмысшылар қабырғалары бекітілмеген орда (шұңғыда) жұмыс жасап жатқан кезде ор жанында жұмыстар жүргізілмейді, ал ауыр механизмдер топырақ құлауы мүмкін дене шегінен тыс орналастырылады. Жұмысқа қажетті аспаптар мен материалдар ордың (шұңғы) сыртқы шетінен 0,5 м жақын емес қойылады. Жер жұмыстары жұмыс аймағының ауасы тексерілгеннен кейін басталады. Қысым астындағы қолданыстағы газ құбыры трассасында жер қазатын механизм көмегімен шурф немесе ор қазуға тек жоспарда жəне тереңдігі бойынша жұмыс істеу орнында газ құбырының нақты орналасуы белгілі болса, сондай-ақ кесетін механизм ернеуін құбырға жан-жағынан 0,5 метрден жақын келтірмеу шартымен рұқсат етіледі. Жер қазатын механизмнің тірегіш бөліктері бұл ретте тікелей құбырдың үстінен жүргізілмейді. Əрі қарай құралдар құбыр қабырғасын зақымдап кетпеу үшін, балғаны, сүйменді немесе басқа соққы құралдарын қолданбай, қолмен жүргізіледі. Газ құбырының нақты орналасуы туралы деректер жоқ болса, шурфтау, зондпен тексеру немесе басқа қауіпсіз тəсілмен оның орналасқан жерін анықтап алғаннан кейін ғана механизмнің көмегімен қазуға рұқсат етіледі. Магистральдық газ құбыры мен кəбілдерді пайдалану жəне жөндеумен байланысты емес жер жұмыстарын сырт ұйымдар газ құбырынан жəне кəбілден кем дегенде 2 метр қашықтықта Магистральдық газ құбырын пайдалану қызметі өкілінің қатысуымен жүргізеді. Қолданыстағы коммуникациялар трассаларына жақын жерде жер жұмыстарын жүргізу кезінде осы трассаларға топырақ үйіп қоюға тыйым салынады. 372. Орлар су бұрғыш орлар жəне т.б. орнату арқылы тау жағынан топырақ үйіндісін орналастыра отырып, су басудан жəне жер үстіндегі сулардың шайып кетуінен қорғалады. Егер шурфты (шұңғыны) қазу кезінде газ құбырынан газ шығуы немесе газдану белгілері байқалса, онда жер қазу жұмыстары дереу тоқтатылады да, адамдар шурфтан (шұңғыдан) шығарылады. Жер қазу жұмыстары газ шығуы жəне газдану тоқтатылғаннан кейiн, қауіпті газ жұмыстарын жүргізу барысында талап етілетін қосымша сақтандыру шаралары орындалған жағдайда жалғастырылады. Газ шығуын тоқтату бойынша жұмыстарды атқарғанда газ құбырын қазып табатын жұмысшылардың сақтандырғыш белбеулері жəне құбырішек газтұтқыштары болуы керек. Құбырішек ұштары газдалған жерден тыс аймақтың жел жағында болғаны дұрыс. Сақтандырғыш белбеулерінің жіптерін жұмыс істеп жатқан жұмысшыларды бақылайтын жəне қажет болғанда оларға көмек көрсететін, ордың сыртында тұрған жұмысшылар (дублер) ұстап тұрады. Ашық ор, компрессорлық станса, газ тарату стансасы, газ өлшеуіш стансасы аумағындағы, көлік пен жаяу жүргіншілер жүретін жерлердегі газ сақтайтын жер асты қоймалары берік қоршалады жəне қауіпсіздік белгілері мен жазбалар қойылады. Түнгі уақыттарда жарық дабыл шамдары, ал қажет болса – посты қойылады. 373. Жүкті тиеу-түсіру жұмыстары қол еңбегімен жəне механикаландырылған əдіспен жауапты қызметкердің басшылығымен жүзеге асырылады. Жүкті тиеу-түсіру жұмыстарының механикаландырылған əдісі салмағы 50 килограмнан артық жүктер үшін, сонымен қатар жүктерді 3 метрден артық биіктікке көтеру жұмыстары үшін міндетті болып табылады. Жұмыс басшысы жүкті тиеу-түсіру жұмыстарын бастамас бұрын шарттардың сəйкестігін, жүккөтергіш жабдықтың техникалық жағдайын жəне жүккөтергіш крандарды қауіпсіз қолданылуы жəне жабдықтау қағидаларына сəйкес орындаушылардың дайындығын тексереді. Жүктерді инвентарлы арқанмен немесе бекітілген техникалық шарттарға сəйкес дайындалған арнайы жүкті байлайтын жабдықтармен арқандайды. Арқандау əдістері арқандалған жүктің құлауын немесе сырғуын болдырмау керек. Жүкті тиеу, тасымалдау жəне түсіру кездерінде көліктің жəне жүктің нық тұруын камтамасыз ету қажет. Жүкті тиеу-түсіру жұмыстары кезінде орнықсыз тұрған жүктерді арқандау, сонымен қатар көтерілген жүктегі арқандау құралдарын ығыстыруға тыйым салынады. 374. Пайдалану жəне жөндеу кезінде қолданылатын такелаждық құралдар (кендір арқандар, сымтемірлер, арқандар, шынжырлар) жəне жүккөтергіш механизмдер (тальдар, жүкшығырлар, крандар) тексеріледі жəне жүк көтеру мөлшерінің шегі, сынақ өткізілген күн мен кезекті сынақтың өтетін күні, техникалық куəландыруы белгіленген таңбалармен немесе биркалармен, тақтайшалармен жабдықталады. Жүкті көтеру немесе қозғау кезінде жұмыс орны қол еңбегін қолданған жағдайда 5 лкдан кем емес жəне машина мен құрылғыларды пайдаланған жағдайда 10 лк-дан кем емес мөлшерде жарықтандырылады. Құбырларды тиеу жəне түсіру кезінде олардың өз бетімен қатардан немесе көліктен сырғып кетуін болдырмайтын шаралар қолданылады. Болат құбырларды биіктігі 3 метрден аспайтын алдын ала тегістелген қатарларға төсеу қажет. Құбырлардың астыңғы қатарына бөренелер мен тақтайлардан жасалған төсемелер қойылады. Құбырлардың сырғып кетпеуі үшін төменгі қатарды темір (инвентарлық) тығыздап бекіткен жөн. Кейбір жағдайларда кебістердің орнына төсемелерге берік бекітілген ағаш ұштық тіреулерді қолдануға болады. Құбырлардың екінші жəне одан кейінгі қатарларын төсемелерсіз бір-бірінің үстіне қойып жинайды. 375. Жиек үсті мен ор үстіндегі дəнекерлеу жəне оқшаулау жұмыстары кезінде құбыр төсегіш крандардың көмегімен жауапты адамның белгі беруі бойынша құбырды орға түсіреді. Қысым астындағы түтікшелер мен баллондарды, шыны ыдыстағы материалдарды, жанғыш жəне жарылғыш жүктерді тиеу, тасымалдау жəне түсіру кезінде олардың серпілуі мен соққыға ұшыруын, үйкелуін, оларға ұшқын шашырауын жəне жанар-жағар маймен, сондай-ақ тұтанғыш заттармен үйкелуін болдырмау шаралары қолданылады. 3. Оқшаулау жұмыстары 376. Магистральдық газ құбырларының объектілерінде оқшаулау жұмыстары газ тасымалдау ұйымының (оператордың) осы Қағидалар негізінде əзірленген нұсқаулықтарына сəйкес орындалады. Құбырларды ұзақ уақытқа төсеу, сонымен қатар оларды тазалау, бетін тегістеп жабу жəне оларға битум шайырын (мастика) жағу жұмыстары мастер немесе бригадирдің басшылығымен орындалады. Тазалау жəне оқшаулау машиналары құбыр бойымен еш кедергісіз қозғалуы үшін жолдың жұмыс учаскесі даярланады. Механикаландырылған тазалау жəне оқшаулау жұмыстары барысында тазалау жəне оқшаулау машиналары өте алатын, бірақ жатқан жерінен (құбырдың төменгі деңгейінен бастап есептегенде) 0,8 м аспайтын биіктікте құбырларды жол бойымен қозғалатын құбыртөсегіш крандармен демеп тұрады. Адамдарға ор мен (траншея) құбырлардың ортасында, кран жəне құбыртөсегіштердің, тазарту жəне оқшаулау машиналарының қарсысында тұруға тыйым салынады. Жұмысшыларға оқшаулау жұмыстары жүргізіліп жатқан ордың ішінде тұруға тыйым салынады. 377. Құммен тазарту жұмыстары кезінде мынадай талаптарды ұстану міндетті болып табылады: 1) жұмыс орындары қоршалады жəне қауіпсіздік белгілері қойылады; 2) тазалау жұмыстарын орындайтын жұмысшы мен құммен тазалайтын аппаратта тұратын жұмысшының арасына дабыл орнатылады; 3) жұмыс аяқталған соң жинағышқа ауа жіберу тоқтатылады жəне ондағы қысым атмосфералық деңгейге дейін азайтылады; 4) жұмысшылар тиісті жеке қорғаныс жабдықтарымен камтамасыз етіледі. 378. Төсеме бояу жұмыстары кезінде жанғыш сұйықтықтармен жұмыс істеу барысында сақталатын өрт қауіпсіздігі ережелерін сақтау қажет. Осы жұмыстардың барысында ашық жалынмен жəне басқа да жану көздерін пайдалану, сонымен қатар төсеме бояуды (праймер) ашық жалыннан 50 м жақын қашықтықта əзірлеуге тыйым салынады. 379. Төсеме бояу жұмыстары жүргізілетін бөлме өрт қаупі жəне жарылу қаупі бар жер болып табылады, сондықтан ол жерде жұмыстың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ауаның кіруін жəне желдетілуін реттейтін желдеткіш болуы тиіс, жұмыс кеңістігінің ауа құрамында көмірсутек жəне зиянды заттардың (бензиннің, битумның, фенолформальдегидті қара майдың) мөлшері шоғырлану шегінен аспауы жəне тұтанудың 20% төменгі шоғырлану шегінен аспауы тиіс. Төсеме бояуды битумды қыздыратын орыннан қауіпсіз қашықтықтағы жерде дайындайды. Осыған сай битум 100°С аспайтын температурада қыздырылуы тиіс. Битум бензинге құйылады, керісінше емес. Этильды бензинді жəне бензолды төсеме бояу дайындайтын ерткіш ретінде пайдалануға тыйым салынады. Төсеме бояуды (праймерді) дайындау, тасымалдау жəне құбырларға жағу кезінде шылым шегуге тыйым салынады. Бензин мен битумды араластыру кезінде қоспаны ағаш піскекпен араластыра отырып, температурасы 100°С аспайтын мөлшерде қыздырылған битумды бензинге баяу ағыспен құяды. Бөшкеге толтырылған төсеме бояуды жеке бөлмеде немесе шатырдың астында жанар-жағар майлы заттарға арналған өртке қарсы қауіпсіздік қағидаларын ұстана отырып сақтайды. Сақтау жəне тасымалдау кезінде бөшкелер герметикалық түрде жабылады. Төсеме бояумен жұмыс істегенде оларды тиеу жəне түсіру кезінде бөшкелер мен бидондарды лақтыруға, сонымен қатар темір заттармен ұрғылау арқылы тығындарды бұрап шығару жəне қақпақтарын ашуға тыйым салынады. Төсеме бояу немесе бензин төгілген жерді құммен немесе топырақпен жабады. Төсеме бояу тұтанып кеткен жағдайда судан басқа барлық өрт сөндіру жабдықтарын қолдану қажет. Төсеме бояуды дайындайтын, сақтайтын жəне қолданатын жерлерде, сонымен қатар оны тасымалдау кезінде шылым шегуге тыйым салынады. Оқшаулау машинасының багына төсеме бояу механикаландырылған əдіспен құйылады. 380. Битум шайырын (мастика) дайындайтын қазанды газбен толтырылған газ құбырынан 30 м алшақ қашықтыққа орналастыру қажет. Қазан қасындағы жұмыс орны қазанның жоғарғы жағы жұмысшының кеуде тұсына сай келетіндей болып жабдықталады. Битум қазандығын өз көлемінің ¾ бөлігінен аспайтындай етіп толтырады. Қазан орналасатын аймақ шөптен тазартылады. Мастиканы дайындайтын жерде өртке қарсы жабдықтардың жиынтығы болуы тиіс. Қазанды отқа қойған кезде мастиканың тұтануына қарсы шаралар қолданылады. Ол тұтанып кеткен жағдайда жеке қауіпсіздікті сақтай отырып, отты киізбен немесе құммен өшіреді. Жанып жатқан шайырды сумен немесе су ерітінділерімен өшіруге тыйым салынады. Шұңғыда, орда жəне сол сияқты жерлерде құбырға төсеме бояу жұмыстарын кемінде екі жұмысшы орындауы тиіс. Ыстық мастика орға көлемінің ¾ бөлігінен аспайтындай етіп толтырылған жəне тығыз бекітілетін қақпағы пен ілмегі бар арнайы металл бөшкемен жеткізіледі. Бөшкені орға шарбағы 1 м кем емес арнайы алып шығатын мінбеден карабині бар берік арқанмен түсіреді. Бөшкені жұмысшыларды шығарған соң ордың түбіне орналастырады. Шұңғыда төсеме бояуды (битум шайырын) қолмен жағатын жұмыстарды атқару кезінде шұңғыға марштық баспалдақ немесе шарбақтары жəне көлденең тақтайшасы бар жазық басқыш орнатылады. Ыстық оқшаулау материалдарымен жұмыс істейтін жұмысшылар тиісті жеке қорғаныс құралдарын: брезент күртешелер мен шалбар (шалбар кең əрі балағы сыртқа шығып тұруы тиіс), ал қыс мезгілінде мақтадан жасалған костюмдерді; былғары етік (шалбардың астынан кию үшін) немесе қысқа қонышты етік; астары бар жəне ыстық битум шайырын дайындау, тасымалдау жəне құю кезінде, құбырларды гидроизолмен немесе басқа оқшаулағыш материалдармен орау кезінде ағытпалы жеңі бар брезент қолғаптарын; көзге ыстық битумның кездейсоқ тиюінен қорғайтын жай əйнектері бар көзəйнектерін; көзге арналған əйнектері бар дулыға (басты, мойынды жəне бетті қорғау үшін) қолданады. Битуммен жұмыс кезінде жұмысшыларға бет, мойын, қол терілеріне қорғаныс пасталарын немесе ланолин жағуға кеңес беріледі. 381. Оқшаулағыш материалдардың басқа да түрлерін (полимерлі жабысқақ лента, полиэтилен жəне эпоксидті жабын) қолдана отырып, өндіруші зауыттың оқшаулау технологиясы талаптарын сақтаған жөн. Шыны талшықты оқшаулау материалдарымен жұмыс кезінде тыныс алу органдарын қорғайтын арнайы жеке қорғаныс (бетперде, респиратор) жабдықтарын қосымша пайдалану қажет. Қазанда газ құбырларын дəнекерлеу мен оқшаулау жұмыстарын қатар жүргізуге тыйым салынады. 382. Жөндеу жұмыстарының мерзімділігі мен ауқымын кəсіпорын жабдықтардың жай-күйіне жəне жабдықтарды өндіруші кəсіпорынның пайдалану жəне жөндеу құжаттамасының талаптарын ескере отырып белгілейді. Негізгі агрегаттарға тікелей байланысты қосалқы механизмдердi жөндеу негізгі агрегаттарды жөндеу жұмыстарымен бiр уақытта жүргiзiледі: 1) Жабдықты ашып қарағаннан кейін нақтыланатын кемшіліктер тізімдемесі мен сметалар құрылады; 2) техникалық күйін талдау жасауға қажеттi мəлiметтердi алу үшін жабдыққа сынақ жүргiзіледі; 3) жөндеу жұмыстарының графигі жəне жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру жобасы құрылады; 4) қажеттi жөндеу құжаттамасы дайындалады, жөндеу мерзiмінде орындау жоспарланған жабдықтарды жаңғырту жəне қалпына келтiру бойынша жұмыстар құжаттамасы құралады жəне бекітіледі; 5) қажеттi материалдар, қосалқы бөлшек, тораптар жəне тиiстi құжаттамалар дайындалады; 6) көтергiш-көлiк механизмдері, аспаптар жəне құрал-саймандар дұрыс күйге келтiріледі жəне қажеттілігіне қарай сынақтан өткізіледі; 7) жөндеу жүргізетін қызметкерлер құрамы жасақталады жəне нұсқаулық беріледі. 383. Жөндеу жоспарлары мен графиктерін кəсіпорын құрады жəне жөндеу жүргізетін ұйыммен келісім жасайды. Компрессорлық цех жоспарлы тəртіппен жылына 1 рет (жаз маусымында) 48 сағат көлемінде профилактикалық жөндеу жұмыстарын атқару үшін жəне стансалық қорғанысты тексеру жəне ілмекті арматураның жұмысын тоқтату үшін тоқтатылады. Қосымша уақыт қажет болса, оны кəсіпорын белгілейді жəне газ тасымалдайтын ұйыммен келісім жасайды. Компрессорлық цехтың жұмысын жоспар бойынша тоқтатар алдында жетекшiлері мен орындаушылары көрсетілген жұмыс жоспарын құру жəне бекіту; жоспарланған жұмыстарды қажетті материалдармен жабдықтау қажет. Газ тасымалдау сенiмдiлiгін арттыру жəне компрессорлық стансалардың жабдықтарына апаттық жөндеу-қалпына келтіру жұмыстарының уақытын азайту материалдар мен запас бөлшектердің толықтырылып отыратын қоры арқылы қамтамасыз етіледі. Бір типтес жабдықтардың запас тораптары мен бөлшектері газ тасымалдайтын ұйымның орталықтандырылған қоймаларына орналастырылады. Компрессорлы стансалардағы барлық қолда бар запас бөлшектер мен жабдықтарды есепке алу ұйымдастырылады; олардың жай-күйі мерзімді түрде тексеріледі. Стационарлық жəне жылжымалы жүккөтергіш көлік құралдары, такелаждық жабдықтар, жөндеу жұмыстарын механикаландыратын құралдар мен аспаптарды жабдықтау жəне дұрыс күйде ұстау қарастырылады. Белгіленген ресурсқа жуықтаған негізгі жабдықтың жұмыс көлемі атқарылған уақытта ресурсты толықтыру, жабдықтар мен жүйелерді қайта жабдықтау туралы шешім қабылдау жəне ресімдеу үшін қажетті бастапқы деректерді алу мақсатында уақтылы жұмыстар кешені жүргізіледі. 384. Жөндеу мақсатында тоқтатылған жергілікті басқару қалқандары мен орталық қалқан агрегаттарының панелдері электр қуатынан ажыратылады. Басқару органдарында «Іске қоспаңыз − адамдар жұмыс істеп жатыр» деген белгі қойылады. Операциялар оперативтік журналға тіркеледі. Газ айдау агрегаттарын технологиялық байланыстыратын ілгекті жəне реттеуші арматура, жанармай жəне газ берілетін жөндеуге қойылған газ айдау агрегаты жөндеу қауіпсіздігін қамтамасыз ететін төмендегідей күйге келтіріледі: арматураны басқарудың электропневматикалық тораптарын қарқынды газбен толтыруды ажырату, электр құбыр арматурасының электрмен қоректендірілуін ажырату; құбыр жетектеріндегі ажыратпалар импульстық газдың жалпы стационарлық коллекторынан жетектің пневмогидроцилиндрлеріне дейін техникалық құралдармен қамтамасыз ету; арматураның қолмен басқаруын блоктау, «Ашуға болмайды!», «Жабуға болмайды!» деген плакаттар мен қауіпсіздік белгілерін орнату. 385. Жөндеуге қойылған газайдау агрегатында компрессорлық бөлікті ашуға байланысты мына операциялар жасалады: 1) сорғыш жəне айдағыш газ құбырынан, айдағыш корпусынан газконденсантты дренаждау; 2) сорғыш жəне айдағыш газөткелдерінен люк-лазаны жасыру; 3) люк-лазалар арқылы газ айдағыштың немесе оған қосылған газ құбырының ішкі аумағын инертті газбен желдету немесе үрлеу; 4) газ айдау агрегаты тарапынан резеңке шарлар орналастыру, оны ауамен немесе 4000-5000 Па (400-500 мм) дейінгі қысыммен үрлеу. 386. Қолданыстағы цехта газ айдау агрегатын монтаждауға жəне жөндеуге мекеменің басшысы бекіткен нұсқау бойынша ғана рұқсат етіледі. Екінші кезектегі газ айдау агрегатын монтаждау кезінде, бірінші кезектегі агрегаттар пайдаланылатын машина залының немесе айдағыштар галереясының бөлігі өртке төзімділігі 0,75 сағ. болатын газ өтпейтін қабырғамен бөлінеді. Газ айдағыштың машина залын жəне галереясын жөндеу жұмыстарын компрессорлық цехтың басшысының немесе оны алмастыратын тұлғаның рұқсатымен жəне ауысым инженер-диспетчерінің келісімімен жүргізу қажет. Жөндеуге қатысатын қызметкер жұмысты қауіпсіз жүргізу ережесі мен тəртіптері туралы нұсқаулықпен танысуы тиіс. Айдағышты ашу жұмыстары компрессорлық станса басшысының немесе оны ауыстыратын тұлғаның наряд – рұқсатымен орындалады. Айдағышты ашар алдында ауа кіретін желдететін желдеткіштің дұрыс жұмыс істеп тұрғанына көз жеткізу қажет. 387. Ажыратқыштарды ашу кезінде айырғыштар галереясында технологиялық газдан босатылған болса да, қандай да бір жөндеу жұмыстарын жүргізуге тыйым салынады. Ғимаратта айырғышты ашу кезінде ашуды жүргізген адам мен жұмыс істеп тұрған газ айдау агрегаттарында қызмет ететін қызметкер болады. Айырғышты ашу жəне жөндеу кезінде жұмыс орнындағы ауаға 30 минутта бір рет тексеру жүргізіледі, ол журналға тіркеледі. Жөнделген газ айдау агрегатын агрегатта жəне сорғыш, айдағыш құбырларда бөгде заттар болмауын қарағаннан кейін жабылады. Тексеруден кейін осы Қағидаларға 19-қосымшаға сəйкес акт жасалады. Газ айдағыштың сору бөлігіндегі бекітпелерді жəне қорғаныс торларының жиілігін қарауды осы Қағидаларға 11-қосымша сəйкес қауіпті газ жұмыстарына наряд-рұқсат ресімделген кемінде үш адамнан тұратын бригада құбырішектік немесе оқшаулағыш газтұтқыштарда пайдалана отырып жүргізеді. Компрессорлық стансаның газ құбырындағы жаңа дəнекерлеу жігі жөндеу жүргізілгеннен кейін физикалық əдістердің бірімен барлық периметр бойынша бақыланады. 4. Газ тарату стансасын жөндеу

388. Құралдарды жөндеу жөніндегі жұмыстардың мерзімділігі мен мазмұны осы Қағидалар бойынша белгіленеді. 389. Құралдар мен газ тарату стансалары жүйесі үшін осы Қағидаларда мынадай қызмет түрлері мен жөндеу жұмыстары белгіленеді: 1) мерзімді техникалық қызмет көрсету; 2) ағымдағы жөндеу; 3) күрделі жөндеу. 390. Мерзімді техникалық қызметтің жəне жүргізілетін жөндеудің көлемі мен графиктері жыл сайынғы жоспарлармен анықталады. Мерзімді техникалық қызмет – құралдың жұмыс істеу жағдайын пайдалану құжатында бекітілген уақыт аралықтары арқылы қолдау бойынша операциялар кешені. 391. Ағымдағы жөндеу – жоспарланған кезекті жөндеу жұмыстарына дейін құралдың қалыпты пайдаланылуы қамтамасыз етілетін жөндеу түрі. Ағымдағы жөндеуге жататындар: тиекті крандардың тығыздамаларын жəне бөлшектерін жуу, тазалау, майлау; сақтандырғыш қақпақшасының қысымын берілген қысымға сəйкестендіру, корпусын бояу; газ құбырларының, қондырғылардың, арматура мен жүйелердің үстіңгі қабаттарын бояу, шаңтұтқыш ілгекті арматуралардағы сұйықтықтың ағуын болдырмау; іргетастарды, қоршауларды жəне т.б. ішінара жөндеу жəне сырлау. 392. Ағымдағы жөндеу кезінде кемшіліктерді жекелеген құрамдас бөлшектерді ауыстыру немесе қалпына келтіру арқылы жояды. Ағымдағы жөндеу кезінде қалған құрамдас бөлшектердің техникалық жағдайы міндетті түрде тексеріліп, табылған кемшіліктері жойылады жəне реттеу жұмыстары атқарылады. Құралдар мен жүйеге ағымдағы жөндеу жүргізу қажеттілігін магистральдық газ құбыры желілік өндірістік басқармасының басшылығы жоспарланған алдын ала жөндеу жасау графиктері негізінде, жоспарлы тексерістің нəтижелеріне жəне газ тарату стансасын пайдалану үдерісіндегі ескертпелерге сүйене отырып анықтайды. Қорғауыш қақпақшалары мерзім сайын бекітуші қысымға тексеріледі жəне оның нəтижелері тексеріс актісіне жəне 26-қосымшаға сəйкес ППК баптауына тіркеледі. Редукциялау сызығында жəне басқа құралдағы ілгекті крандарды жөндеу кезінде тұтынушыларға газ беру магистральдық газ құбыры желілік өндірістік басқармасы əзірлеген нұсқаулығына сəйкес айналма желі арқылы жүргізіледі. Апат жағдайында тұтынушыларға газ беру сызығында берілген қысымды қалыпта ұстау да стансаның айналма желісі бойынша жүзеге асырылады. Айналма желі бойынша жұмыс істеген кезде газ тарату стансасының шығысында қысымды тоқтаусыз тіркеу жұмыстары жүргізіледі, осыған сəйкес газ тарату стансасында жұмыс атқаратын қызметкерлердің болуы міндетті. 393. Газ тарату стансаларын тоқтату қажеттілігіне байланысты жөндеу жұмыстары газ ең аз қолданылатын мезгілде жүргізіледі. Жөндеу жұмыстары кезінде құралдың қызмет атқару ұзақтығына, техникалық-экономикалық көрсеткіштерінің жоғарылауына бағытталған іс шаралар орындалады. Жөндеу кезінде технологиялық схемаларда белгіленген тəртіппен келісілген жəне бекітілген, əзірленген жоба бойынша өзгертулер болады. Газ тарату стансасының əр қызмет бөлімінде алдағы күз-қыс мезгілдеріне газ тарату стансасының апатсыз жұмыс істеуін қамтамасыз ету бойынша шаралар жоспары əзірленеді: 1) тығыздамалар мен фланцтық қосылыстарды жөндеу жəне қарау; 2) ілгекті крандарда жаздық жағармайды қыстық жағармайға ауыстыру; 3) редуктордағы жанармайды ауыстыру; 4) біріктіруші жіктердің жəне олардағы ілгекті арматураның герметикалылығын тексеру; 5) газ қыздырғыш, жылытқыш жəне желдеткіш жүйелерін тексеру жəне баптау. 394. Газ тарату стансасының негізгі құралдары жөндеуден кейін қысым астында жұмыс істеуге өндіруші зауыт көрсеткен, бірақ 48 сағаттан аспайтын мерзім ішінде тексеріледі. Егер осы уақыт ішінде құрал жұмысында ешқандай кемшіліктер болмаса пайдалануға беріледі. Негізгі құралды жөндеу бойынша барлық жұмыстарды газ тарату стансасының инженері атқарылатын техникалық құжат қоса берілетін акт бойынша қабылдайды. Қосалқы құралдарды жөндеу кезіндегі жүргізілетін жұмыстар туралы толық жазба құрал құжатына немесе арнайы жөндеу журналына жазылады. 395. Газ тарату стансасының коммуникациясы мен технологиялық құралдарының техникалық ахуалы мен сенімділігін бағалау үшін вибрация жағдайында, қысым мен температураның өзгерістері жағдайында, коррозия мен эррозия əсер етуі жағдайында жұмыс істейтін құбыр мен құрал металдарының жағдайына мерзім сайын техникалық диагностикалау жүргізіледі. Тексеру мерзімділігі жергілікті пайдалану жағдайларын ескере отырып, бірақ 5 жылда 1 реттен кем емес мерзімге белгіленеді. Ағымдағы жөндеу жұмыстары қолданыстағы жабдықтағы газды бүлдірмей жүргізіледі. 5. Газ тарату стансасын жөндеуге дайындық 396. Газ тарату стансасындағы құралдар мен жүйені жөндеу жұмыстары осы Қағидаларда көзделген мерзімде жəне ауқымда жүргізіледі. 397. Жабдықтарды алдын ала жоспарлы жөндеу графигін газ тарату стансасының инженері əзірлейді, газ тарату стансасының қызметтік бөлімінің бастығымен келісім жасайды жəне магистральдық газ құбыры желілік өндірістік басқармасының бастығы бекітеді. Құралдарды немесе жүйелерді жөндеуге қойғанға дейін мынадай даярлық шаралары қолданылады: 1) ақаулар тізідемесіне сай дайындалған керекті материалдар, аспаптар, жабдықтар жəне запас бөлшектер; 2) жөндеу жұмыстары кезіндегі құжаттар дайындалып, бекітіледі; 3) аспаптар, құрал-сайман, такелаж жабдығы жəне тетiктер көтергiш-көлiк жабдықталып, дұрыс күйге келтiрілген; 4) жөндеу жүргізуге арналған орындар дайындалды; 5) жөндеу бригадасы жинақталған жəне нұсқау берілген; 6) тұтынушыға газды үзіліссіз жеткізу шаралары қарастырылған; 7) жеке қорғаныс құралдары мен өрт сөндіру құралдары дайындалды. 398. Ақаулар тізімдемесін жөндеуге жұмсалатын материалдар мен қосалқы бөлшектер нормасы көрсетілген жобаланатын жұмыстар тізімін қамтиды. Газ тарату стансаларының құралдары мен жүйелерін жөндеуге арналған ауыстырмалы бөлшектер мен материалдарды газ тарату ұйымы газ тарату стансасының жабдықтарды жөндеу жұмыстарының жоспарлары негізінде құрылатын магистральдық газ құбыры желілік өндірістік басқармасының тапсырыстарына сəйкес жеткізеді. 399. Газ тарату стансасындағы жөндеу жұмыстары от жұмыстарын жəне қауіпті газ жұмыстарын жүргізу нұсқаулығына сəйкес жүргізіледі. Газ тарату стансасында жүргізілетін жөндеу жұмыстарының барлық түрлері 27-қосымшада көрсетілген. Газ тарату стансаларының құралдары мен жүйелерін жөндеу бойынша жүргізілетін барлық жұмыстар газ тарату стансаларында регламенттік жұмыстарды жүргізудің технологиялық əзірлемесі бойынша жəне жөндеуге жауапты тұлғаны көрсету арқылы жүзеге асырылады. 6. Газ тарату стансасын жөндеуге шығару тəртібі 400. Стансаны жоспарлы жөндеуге шығармай бұрын газ тарату стансасы қызметінің жұмысшылары оперативтік кезекші қызметкерлермен бірлесіп осы Қағидаларда көзделген барлық жұмыстар мен өлшеулерді белгілейді. 401. Стансаны жоспарлы жөндеуге шығаруды газ тарату стансасының қызметі немесе жөндеутехникалық тобы магистральдық газ құбыры желілік-өндірістік басқармасының басшылығы бекіткен күнтізбелік кесте бойынша жəне тұтынушылардың келісімімен жүргізеді. Газ тарату стансасын тоқтатқаннан кейін жөндеуге жауапты тұлға алғашқы ақаулар тізімі мен жөнделетін жабдықты ашқанда табылған ақаулардың негізінде нақтыланған жөндеу тізімін құрады. 402. Газ тарату стансасын жөндеуге немесе апаттық жағдайда тоқтатқанда тұтынушыға газ жеткізу желісіндегі белгіленген қысым айналма желінің көмегімен сақталады. Жабдықты күрделі жөндеуден өткізу үшін газ тарату стансасы жылына кем дегенде 1 рет тоқтатылады. Газ тарату стансасын тоқтату уақыты мен ұзақтығы тұтынушылармен олардың резервтік отынға уақтылы ауысуы үшін алдын ала келісіледі. 403. Жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін газ тарату стансасын тоқтату газ тасымалдау ұйымының (оператор) жедел-диспетчерлік басқармасымен жəне барлық газ тұтынушылармен белгіленген тəртіппен келісіледі. 7. Магистральдық газ құбырында от жұмыстарын жүргізу Жалпы ережелер 404. От жұмыстары дегеніміз ашық отты пайдалануға байланысты, ұшқын тудырушы жəне газдың, жанғыш сұйықтықтардың, материалдар мен құрылыстардың (электр дəнекерлеу, газбен дəнекерлеу, бензо-керосинмен кесу, дəнекерлеу жұмыстары, ұшқын тудыру арқылы металды механикалық өңдеу жəне т.б.) жануын тудыруы мүмкін температураға дейін қыздырумен байланысты технологиялық операциялар. 405. Қауіпті аймақ дегеніміз газдың кемуі немесе газ конденсатының мүмкіндігінің салдарынан жарылыс қаупі бар концентраттар шоғырлануы жəне жалындау орын алуы (жарылу) немесе басқа да келеңсіз салдардың тууы (осы Қағидаларға 28-қосымша) мүмкін жұмыс аймағының ортасымен ең төмен қол жетімді ара қашықтыққа сəйкес шеңбер радиусымен («Магистральдық құбырлар» СНжҚ 3.05-01-2010 4-кесте) шектелген аймақ. Жұмыс аймағы дегеніміз күзет аумағының ауқымына тең өлшемдерімен отты жұмыстарға тікелей қатысатын (құбыржүргізушілер, автокөтергіштер, экскаваторлар, дəнекерлеу агрегаттары жəне т.б.) техника орналастырылатын іргелес аймағы бар отты жұмыстар атқарылатын (шұңғы, ор, газ құбырлары, газ жабдықтары) қауіпті аймақтың орталық бөлігі. 406. Жарылыс − талқандау салдарына əкеп соқтыруы мүмкін сығылған газдың құрылуымен сүйемелденетін пəрменді толқынның тууына жəне кенеттен қысымның серпінді көтерілуіне əкелетін зат жағдайының физикалық, химиялық жəне физикалық-химиялық өзгеруіне байланысты қуат бөлінудің тез ағымдағы бақыланбайтын үрдіс. Жарылыс қаупі бар аймақ дегеніміз жарылыс қаупі бар қоспалар болуы немесе шоғырлануы мүмкін жай немесе жайдағы, не болмаса сыртқы орнатудағы шексіз кеңістік. Өрт қаупі бар аймақтардың жіктеуіші мен шектері электрқондырғы жабдықтарымен анықталады. Азотты қолданумен орындалатын от жұмыстары бойынша жалпы қағидалар 407. От жұмыстарының қауіпсіздігін жоғарылату мақсатында құбырлар жəне технологиялық жабдықтар учаскелерінен метанды, ауаны немесе газ ауа қоспасын ығыстыру үшін газ тəрізді азот қолданылады. Азотты беру кезінде жарылысқа қауіпті компоненттердің – метан мен оттегінің концентрациясы – азот қосылған газ қоспасында азаяды жəне олардың концентрациясы (пайыздық мəніндегі мөлшері) рұқсат етілетін мəнге жеткеннен кейін азот беруді тоқтатуға болады. Азот беруді аяқтағаннан кейін метан мен оттегінің мөлшері жоғарылап кетуі мүмкін болған жағдайда олардың құрамын мерзімді түрде бақылау жəне қажет болғанда азот беруді жаңарту қажет. 408. От жұмыстары жүргізілетін жерде азот беру екі тəсілмен – компрессорлық стансаның, газды жер астында сақтау қоймаларының, газ тарату стансаларының жəне басқа газ объектілерінің жабдықтарына кіретін, жобада көзделген, арнайы стационарлық құбыр жүйесін қолдану арқылы немесе жылжымалы азот қондырғыларын қолдану арқылы жүзеге асырылады. Құбырға жəне технологиялық жабдыққа тікелей азот беру болат құбырлар немесе иілгіш тармақ бойынша жүзеге асырылады. Азотты объектіге беру кезіндегі азоттың артық қысымы 0,005 бастап 0,2 МПа дейінгі (0,05 кгс/см2 - 2,0 кгс/см2) шекте реттелуі тиіс. Азот қондырғысынан берілетін азоттың температурасы +5оС төмен белгіленбеуі тиіс. Құбырдың немесе технологиялық жабдықтың қуысынан табиғи газды ығыстыру қоспадағы 1%-дан көп емес метан концентрациясына дейін жүргізіледі. Азот қондырғысы компрессорлық стансалардың жаңадан енгізілетін жəне қайта құрастырылатын жабдықтарының құрамына кіреді. Қолданыстағы компрессорлық станцияларды жаңарту кезінде құбырлар мен жабдықтарды азотпен толтырудың технологиялық жүйелері орындалады. Олар жүйеленген жалғау тораптарымен жабдықталады. Жылжымалы азот қондырғыларын қолдануға рұқсат етіледі. Əр компрессорлық станса үшін азотты беруді көздейтін нақты жұмыстарды орындау бойынша нұсқаулықтар əзірленеді. Алдын ала тиісті нұсқаулық əзірлемей, компрессорлық стансаның технологиялық жабдықтарына азот беруге байланысты жұмыстарды жүргізуге рұқсат берілмейді. Компрессорлық стансада от жұмыстарын жүргізу кезінде қауіпсіздікті жоғарылату үшін жұмыстарды орындау учаскелерінде жəне көршілес жер учаскелерінде газ ығыстыру орындалады. Компрессорлық стансаның технологиялық құралдары мен жабдықтарына азот беруге байланысты жұмыстарды орындау үшін азот беру барысында компрессорлық стансаның бекіту жəне реттеу арматурасын басқару бойынша жауапты, азот қондырғысының жұмысына жəне метан мен оттегінің концентрациясына өлшеу жүргізуге жауапты тұлғалардан тұратын бригада тағайындалады. 409. Азот беру бойынша жұмыстарды бастар алдында бригада басшысы компрессорлық станса басшысына жабдықтың азот беруге даярлығы туралы баяндайды жəне азот беруге жазбаша түрде рұқсат алады. Компрессорлық стансаның технологиялық құбырларына жəне жабдықтарына азот беру газ қоспасында метанның 1%-дан көп емес жəне оттегінің 2%-дан көп емес болуын қамтамасыз ету үшін жүргізіледі. Жұмыс барысында метан мен оттегінің мөлшерін бақылау технологиялық жабдықтардың ішкі қуыстарының жұмыстарды жүргізу бойынша тиісті нұсқаулықта көрсетілген жерлерінен сынамалар алу жолымен жүргізіледі. Өлшемдердің мерзімділігі – азот берілетін барлық процесс ішінде əр 15 минуттан сайын. Өлшеу нəтижелері құжатпен ресімделеді. Метан мен оттегінің тұрақты, рұқсат етілетін қосындысына қол жеткізгеннен кейін азотты беруді тоқтатады жəне дəнекерлеу-монтаждау жұмыстарын орындайды. Газөткізгішінің желілік бөлігінде от жұмыстарын орындау кезінде азотты қолдану. Азотты қолданумен əртүрлі от жұмыстарын орындау үшін, азот беруге арналған жабдықтың нақты түрін қолдануды ескеретін нұсқаулықтар əзірленеді. Көршілес учаскелерде екі рет қысымды түсіру кезінде азотты қолдануға рұқсат етіледі. Азотты қолданумен қатар газөткізгішін табиғи газбен толтыру алдында газ-ауа қоспасын ығыстыруға рұқсат беріледі. От жұмыстарын ұйымдастыру кезіндегі өнеркəсіптік қауіпсіздіктің негізгі талаптары 410. Қағидалардың осы тарауының негізінде газ тасымалдау ұйымында, филиалдарында жəне бөлімшелерінде өндіріс ерекшеліктерін, жергілікті жағдайларды есепке ала отырып, от жұмыстарын жүргізу бойынша жұмыс нұсқаулықтары əзірленуі тиіс. Жұмыс нұсқаулықтары мемлекеттік бақылау аймақтық органдарымен жəне газ тасымалдау ұйымының кəсіподақ ұйымдарымен келісіледі жəне газ тасымалдау ұйымының, филиалдардың жəне бөлімшелердің басшыларымен (бас инженерімен) бекітіледі. Жұмыс нұсқаулықтарында мыналар көрсетілуі тиіс: 1) газ тасымалдау ұйымдарында, филиалдарында немесе бөлімшелерінде вахталық əдіспен жұмыс жасау кезіндегі ұйымның ерекшеліктерін есепке ала отырып, от жұмыстарын жүргізу шарттарының ерекшелігі; 2) қосымша қауіпті жəне зиянды өндіріс факторлары; 3) климаттық жəне табиғи шарттардың ерекшеліктері; 4) жергілікті шарттарды жəне қосымша қауіпсіздік шараларын есепке ала отырып, от жұмыстарын орындау технологиясы; 5) аса күрделі жағдайларда (шалшықта, құламалы бөктерлердегі сөрелер жəне т.б.), сондай-ақ газ құбырларының, компрессорлық стансалардың, газ тарату стансаларының, газ өлшеу стансаларының, жерасты газ қоймаларының күрделі технологиялық тораптарында жұмыс жүргізу ерекшеліктері; 6) жеке баспаларда жəне күкіртті сутектен тұратын газ құбырларында орналасқан агрегаттарда жұмыс жасау ерекшеліктері; 7) қатты газ қысымымен ою технологиясын қолдану арқылы жұмыс жүргізу ерекшеліктері. 411. От жұмыстары жоспарлы жəне апаттық болып бөлінеді. 412. Жоспарлы от жұмыстары типі бойынша қарапайым, күрделі жəне кешенді болып бөлінеді: 1) қарапайым от жұмыстары – тікелей газ құбырларын, газ жабдықтарын, құбырларды жəне жанар-жағар материалдарын тасымалдайтын технологиялық жабдықтарды (бұдан əрі – жанар-жағар материалдары) қозғамайтын жұмыстар – наряд-рұқсат бойынша орындалады (осы Қағидаларға 11-қосымша); 2) күрделі от жұмыстары – газ құбырларында, газ жабдықтарында, құбырларда жəне жанаржағар материалдарының жабдықтарында жұмыс істеу – наряд-рұқсат жəне от жұмыстарын ұйымдастыру мен жүргізу жоспары бойынша орындалады (осы Қағидаларға 24-қосымша); 3) кешенді от жұмыстары – бұл бірнеше технологиялық байланысты объектілерде немесе бір объектідегі бірнеше орындарда бір уақытта жүргізілетін, не болмаса бірнеше филиалдардың, бөлімшелердің жəне/немесе басқа ұйымдардың келісілген əрекеттерін қажет ететін жұмыстар. 413. Апаттық от жұмыстары жұмыс басшысы қол қоятын наряд-рұқсат жəне «Апаттарды жою жоспары» бойынша орындалады. 414. Пайдаланушы ұйымда от жұмыстарын жүргізуге жауапты лауазымды тұлғалар көрсетілген типі мен түрлері бойынша от жұмыстарының тізімі əзірленуі тиіс. От жұмыстарын ұйымдастыру жəне өткізу жоспарларын құру, келісу жəне бекіту тəртібін газ тасымалдаушы ұйым, филиал анықтайды. От жұмыстарының тізімін əр үш жыл сайын, сондай-ақ объектілерді қайта құруға, технологияларды өзгертуге немесе жабдықтарды өзгертуге байланысты қайта қарастырып отыру қажет. Тізімге енбеген жұмыстарды атқару қажеттілігі туындаған кезде оларды жұмыс басталғанға дейін немесе олардың аяқталуынан кейінгі үш күн ішінде (егер жұмыстар апаттық жағдайды жою тəртібінде жүргізілсе) осы тізімге енгізу керек. Наряд-рұқсатты рəсімдеу, жұмыс басшысының жауапкершілігі, жұмыстарды даярлайтын жəне өткізетін тұлғалар, сондай-ақ жұмысты орындаушылар осы Қағидаларға 11-қосымшада мазмұндалған. 415. От жұмыстарына қатысатын тұлғалар алдын ала оқытылады жəне олардың осы Қағидалар, от жұмыстарын жүргізу бойынша жұмыс нұсқаулықтары жөніндегі білімдері тексерілуі тиіс, жұмыс орнындағы нұсқаулықты тіркеу журналына жəне наряд-рұқсатқа жазу арқылы мақсатты нұсқаулықтан өтуі, өзімен бірге еңбек қорғау бойынша куəлік алып жүруі тіис. От жұмыстарын тікелей орындаушылар 18 жасқа толған, арнайы дайындықтан өткен, орнатылған тəртіп бойынша өзіндік жұмысқа рұқсат алу білімі тексерілген, қажетті біліктілікке ие, біліктілік куəлігі бар, тиісті жеке қорғаныс құралдарын, тыныс алу органдарын жеке қорғау құралдарын, ұжымдық қорғаныс құралдарын қолдану, сондай-ақ дəрігерге дейінгі көмек көрсету дағдыларына ие жəне медициналық қарсы көрсетілімдері жоқ адамдар болып табылады.

416. Тəлімгерлердің, оқушылардың жəне практиканттардың от жұмыстарына қатысуына тыйым салынады. 417. От жұмыстарының жекелеген кезеңдерін орындауға бригадалар, өзге филиалдар мен басқа ұйымдардың жеке жұмысшылары, олардың қызмет көрсетуші персоналдармен бірге техникалық құралдар тартылуы мүмкін. Траптық ұйымдар осы Қағидалар жөніндегі білімдерін тексеру хаттамасын ұсынады немесе олардың қызметкерлерінің осы Қағидалар жөніндегі білімдері тексеріледі. Мұндай жағдайда бригадалар құру туралы бірлескен (филиалдарда жəне тартылатын ұйымдарда) бұйрық шығарылады, онда: 1) от жұмыстарына қатысатын тұлғалардың аты-жөні жəне біліктілігі; 2) уақытша пайдалануға берілетін техникалық құралдардың тізімі; 3) от жұмыстары кешенінің басшысы болып тағайындалатын филиал өкілі; 4) от жұмыстарын жүргізуге жəне техникалар мен механизмдердің жарамды жағдайына жауаптылар; 5) бекеттер бойынша жауаптылар көрсетіледі. 418. Тартылатын персонал бірлескен бұйрықта бейнеленгендей, от жұмыстарын жүргізу кезеңінде филиалдың оперативтік басшылығына бағынышты болады. От жұмыстарын ұйымдастыру жəне жүргізу жоспарын объектілерінде немесе қызмет ету аймақтарында от жұмыстары атқарылатын тиісті филиал қызметтері, бөлімшелері құрады жəне оларды жүргізудің ұйымдастырушылықтехнологиялық бірізділігі анықталуы тиіс. От жұмыстарын ұйымдастыру жəне өткізу жоспары мыналарды қамтиды: 1) объект атауы, жұмыс жүргізу орны, атқарылатын жұмыстың мақсаты, мерзімі, жұмыстың атқарылу уақыты; 2) қолданылатын құбырлар, бөлшектер, тиеу арматуралары, электродтар жəне) т.б., сондай-ақ нормативтік құжаттарға сілтеме жасалған барлық арнайы жұмыс түрлерін өндірудің қысқаша техникалық жəне конструктивті талаптары; 3) жұмыстарды материалдық қамтамасыз ету нұсқаулықтары; 4) жабдықтардың, механизмдердің, байланыс құралдарының, күзет бекеттерінің, демалу жəне тамақтану орындарының орналасуы, сондай-ақ жұмысты жүргізуге жауапты лауазымды тұлғаның тегі көрсетілген жұмыстарға қатысушы персоналдың тізімдік құрамы; 5) құбырлар учаскелерінің, технологиялық жабдықтардың, электрхимиялық қорғаныс құралдарының жəне басқа жабдықтардың жүзеге асырылатын ауыстырулардың (жандыру, сөндіру) тəртібі мен жүйелілігі; 6) от жұмыстары жүзеге асырылатын газ құбыры (объект) учаскесінің технологиялық жəне ахуалдық сызбасы; 7) от жұмыстарын орындау жəне жөндеуден өткен газ құбыры учаскесін (объектісін) сынау кезіндегі операциялардың техникалық бірізділігі; 8) от жұмыстарын орындау кезіндегі қауіпсіздік талаптары енгізіледі. 419. От жұмыстарын ұйымдастыру жəне өткізу жоспарын құру, келісу жəне бекіту тəртібін газ тасымалдау ұйымы, филиал немесе бөлімше басшысы белгілейді. Бекітілген от жұмыстарын ұйымдастыру жəне өткізу жоспары диспетчерлік қызметте сақталатын арнайы журналға тіркеледі. Түрлі филиалдардың, бөлімшелердің бірнеше атқарушы ұжымдары орындайтын кешенді от жұмыстарын жүргізу кезінде пайдаланушы ұйым кешенді жүргізуге бұйрық шығарады. Объектілерінде кешен жүргізіліп жатқан филиал, бөлімше бекеттердің, мамандардың, техниканың орналасуы анықталатын бұйрық шығарады, əр оттық жұмысты өткізуге наряд-рұқсат жəне от жұмыстары кешенін жүргізу жоспары рəсімделеді. Мына жағдайларда кешенді от жұмыстарын жүргізуге бұйрық шығару қажет: 1) технологиялық байланысқан бірнеше объектілерде бір уақытта жұмыс жүргізілгенде; 2) бірнеше филиалдардың, бөлімшелердің, бригадалардың келісілген əрекеттері қажет болғанда; 3) бір газ объектісінде орналасқан бірнеше орындарда бір мезгілде жұмыс жүргізгенде; 4) аса күрделі жағдайларда жұмыс жүргізгенде. 420. Кешенді от жұмыстарын жүргізу туралы бұйрықпен жұмыс кешенінің басшысы, жеке отты жүргізуге жауапты адам жəне жұмыстарға қатысушы филиалдар, ұйымдар тағайындалады. Көрсетілген от жұмыстары кешенін жүргізу туралы бұйрықты кешен көлеміне сүйене отырып, газ тасымалдау ұйымы, филиал немесе бөлімше шығарады. Күрделілігіне байланысты газ тасымалдау ұйымының өндірістік бөлім бастықтары, филиалдардың, бөлімшелердің басшылары (басшы орынбасарлары) жұмыс кешенінің басшысы болып тағайындала алады. Егер от жұмыстарын даярлау жəне тікелей өткізу орындаушылардың бір құрамымен атқарылатын болса, олардың дайындығы мен өткізілуіне бір жауапты адам тағайындалуы мүмкін. Қолданыстағы объектілердегі оларды тоқтатуға немесе газдың өршуіне байланысты от жұмыстарын жүргізу белгіленген тəртіппен газ тасымалдау ұйымының ПДС келісілген болуы керек. От жұмыстарын жүргізуге жауапты адам олардың жүргізілуін жеке өзі басқарады. Ол наряд-рұқсатқа, жұмыстардың жүргізілуін ұйымдастыру жоспарына, осы Қағидалардың талаптарына сəйкес жұмыс жүргізудің қауіпсіздігіне, тəртібіне, сапасына жəне шапшаңдығына жауапты болады. Жоғары тұрған жəне қадағалаушы ұйымдардың от жұмыстарын орындауға байланысты өкімдері персоналға тек қана оларды жүргізуге жауапты адам арқылы ғана жеткізілуі тиіс. От жұмыстарын бастамас бұрын оларды жүргізуге жауапты адам: 1) жұмысқа қатысушыларға жұмысты орындау тəртібі, тəсілі, ерекшелігі мен орындалуы, сондай-ақ нақты қауіпсіздік шаралары туралы (мақсатты нұсқаулық) наряд-рұқсатқа жəне жұмыс орнындағы нұсқаулықты тіркеу журналына қол қоюын рəсімдеу арқылы нұсқаулық жүргізуге; 2) материалдардың, құралдардың, қорғаныс құралдарының, өртке қарсы жəне құтқару құралдарының болуын, жарамдылығын, жиынтықтылығын жəне дұрыс қолданылуын тексеруге; 3) бекеттерді, жұмыс бригадаларын, машиналарды, механизмдер мен байланыс құралдарын орындар бойынша орналастыруды қамтамасыз етуге; 4) барлық машиналар мен механизмдердің жұмысқа жарамдылығына көз жеткізуге; 5) тиеу арматурасының жұмысқа жарамдылығына көз жеткізуге; 6) бекеттермен жəне диспетчерлік қызметпен байланыстың болуын тексеруге; 7) жұмыс аймағындағы əуе кеңістігін бақылауды қамтамасыз етуге; 8) отты жұмыстарды жүргізу орнында болуға міндетті. 421. От жұмыстарын жүргізу кезінде көлік жəне өртке қарсы құралдар, арнайы жабдықтар, механизмдер, радиобайланыс құралдары жел жоқ жаққа орналастырылуы тиіс. Олар жедел орнын ауыстыру мен бір мезетте жəне жеке маневрлеу мүмкіндігін есепке ала отырып орналастырылуы тиіс. От жұмыстарын атқаруға тікелей қатыспайтын жұмысшылар, көлік құралдары, жабдықтар, материалдар жəне оларда пайдаланылмайтын өзге де құндылықтар, сондай-ақ дем алу, жылыну, тамақтану орындары, медпункт, командалық бекет (қозғалмалы вагондар, шатырлар, жəне т.с.с.) қауіпсіз аймақта орналастырылуы керек (осы Қағидаларға 28-қосымша). Жұмысты бастамас бұрын ауысым бастығы (диспетчер) мүдделі ұйымдарды, цехтарды, қызметтерді жəне лауазымды тұлғаларды от жұмыстарының орны, сипаты жəне басталу уақыты туралы ескертеді. От жұмыстарын атқару үшін қолданылатын материалдардың, жабдықтардың жəне бұйымдардың, олардың сапасы мен қолдану шарттарына сəйкестігін растайтын құжаттары (паспорты, сəйкестік сертификаты) болуы керек. Атқарылған жұмыстар туралы мəліметтер он бес күндік мерзім ішінде орындаушылық техникалық құжаттамаға жəне объект паспортына енгізілуі тиіс. Даярлық жұмыстары 422. Газ объектісін от жұмыстарына əзірлеуді наряд-рұқсатқа жəне жұмыстарды ұйымдастыру жəне жүргізу жоспарына сəйкес филиалдың, бөлімшелердің пайдаланушы персоналы жүзеге асырады. Диагностика жасау туралы есепті қоса отырып, сонымен бірге құбырлардың ішкі жағының ақау табуын, қауіпті аймақ шеңберіндегі газ кемуін анықтау мақсатындағы жергілікті жағдайларды қоса алғанда, технологиялық жабдықтардың жəне газ құбырының техникалық жағдайы мен сенімділігін сипаттайтын құжаттар жұмыс басталғанға дейін зерттелуі тиіс. Құбыр, дəнекерлеу жіктерінің бойында газдың кемуі анықталған кезде жарамсыз газ құбырларының (объектілер) қауіпті аймақ шектері жоспарланған от жұмыстары басталғанға дейін газ кемін жою үшін тоқтатылады. От жұмыстары жұмыс аймағы оларды қауіпсіз жəне қолайлы орындау үшін əзірленуі қажет: 1) от жұмыстары жүргізілетін жерге еркін кіріп шығатын орын жасалады; 2) кедергі келтіретін, жарылыс қаупі бар, өрт қаупі бар құралдар мен зиянды заттар жойылады; 3) жасанды жарықтандыруды қоса алғанда, тиісті жарықтандырумен қамтамасыз етіледі. 423. От жұмыстарының жұмыс аймағы оларды орындау орнының ерекшелігін, ауа райын, желдің бағыты мен жылдамдығын есепке ала отырып, тиісті сақтандыратын қауіпсіздік белгілерімен, плакаттармен белгіленуі (қоршалуы) керек жəне оған бөгде адамдардың, көлік құралдарының кіруіне жол бермеу бойынша шаралар қолданылуы тиіс. От жұмыстарын жүргізетін орын жарылу қаупі бар жəне зиянды заттардың келіп түсуі мүмкін көздерден нақты ажыратылады (оқшауланады), ал от жұмыстары жүргізілетін газ құбырларының учаскелері 100-500 паскальға (10-50 мм су бағанасы) тең қауіпсіз жұмыс жүргізуді қамтамасыз ететін қысымға дейін газ тасымалы жасалатын ортадан ажыратылған болуы керек. От жұмыстарын жүргізу орнын қиып тастауы мүмкін ілгекті арматуралардың қате немесе өздігінен орын ауыстыру мүмкіндігін болдырмайтын шаралар қолданылады: 1) от жұмыстарын ұйымдастыру жəне жүргізу жоспарында қарастырылған орындарға тиісті нұсқау берілген жəне байланыс құралдарымен қамтамасыз етілген қызметкерлер құрамының кезекшілігін қою; 2) бекіту арматурасын басқарудың желілік телемеханика жүйесін істен ажырату (от жұмыстары кезеңіндегі кез келген жағдайда); 3) пневмогидрожетекші шүмекте – импульсті газды өршіту, пневмогидрожетекшілерден құбырішектерді шешу (импульсті түтіктер) жəне оларды жинап тастау, ал штуцерді сөндіріп, оларды автоматты басқарудан қолмен басқаруға ауыстыру үшін қолданылатын шүмектердің мұрындықтарын (қадаларын) алып тастау; 4) бекіту арматурасынан қол жетегімен штурвалды ағыту немесе оларға механикалық тосқауыл қою; 5) тиісті қауіпсіздік белгілерін жəне «ашуға болмайды», «жабуға болмайды» деген жазуы бар плакаттарды (қажет жерлерге) ілу; 6) бекіту арматурасында су сіңіргіш жабдықтар болған кезде шүмек корпусы мен оның тиек жабдығының арасындағы газ бекітілуі керек. 424. Фланцтарды ажырату немесе орауыштардың қию орындарында 25 мм кем емес етіп қиылған электр қосқыштар орнатылған болуы керек, ал электрхимиялық қорғаныс құралдары от жұмыстарын бастар алдында осы от жұмыстары жүргізілетін уақытқа ажыратылады. От жұмыстары аяқталған кезде дəнекерленген орындар тегістеледі. От жұмыстары жүргізілетін орындарда от жұмыстарын ұйымдастыру жəне жүргізу жоспарында жəне наряд-рұқсатта алдын ала қарастырылған өрт сөндіру құралдары болуы тиіс. Газ жабдықтарын даярлау 425. От жұмыстары атқарылатын газ жабдықтары (қысыммен жұмыс істейтін түтікшелер, арматура жəне бекіткіш құбырлар) қысым көзімен байланыстыратын барлық құбырлардан ажыратылады жəне газ бен ОТС-дан (тезтұтанғыш сұйықтық) босатылады. Арасында білте жібі бар қатар орнатылған бірізді ілгекті екі краны бар газ жабдығын ажыратуға жол беріледі. Газ конденсатының қалдығы жабдықтан босатылғаннан кейін өз ағысымен ағызылады, сорғымен сорылып, табиғи немесе инертті газбен үрлеп тазартатын ыдысқа сығылады. 426. Газ конденсатының қалдығын сығылған ауамен сығуға, сондай-ақ сұйықтықты топыраққа (еденге) жəне кəрізге төгуге тыйым салынады. 427. Ыдыстар мен құбырларды босатқаннан кейін жақсылап булау керек. Ыдыстар мен құбырлардың қуыстарында пирофорлы шөгінділер болған жағдайда үрлеп тазарту алдында сумен жуу керек. Ыдыстар тазартылып жуылу үшін ашық тұрған жоғарғы люкта суға толтырылады. Қолданылған су өнеркəсіптік кəрізге төгіледі, ал пирофорлар өрт қауіптілігі жоқ жерде мол сумен жойылады. Ыдыстар жуылған соң табиғи түрде ауамен тазартылады (ашық тұрған жоғарғы жəне төменгі люктарда) немесе бақылау арқылы үш есе ауа алмасуын қамтамасыз ететін, бірақ бір сағаттан кем емес уақыт ішінде кептіріледі. Пайдалану барысында немесе от жұмыстарына даярлау үдерісінде қыздырылған ыдыстар адамдарға жұмыс істеуге берілгенге дейін 30°С аспайтын температураға дейін салқындатылады. Ыдысты от жұмыстарына даярлағаннан кейін оның ішіндегі ауаға зиянды жəне жарылу қаупі бар заттардың құрамына талдау жүргізу керек. Құбырлардың желілік бөлiгiн даярлау 428. От жұмыстарына даярлану алдында от жұмыстары жүргізілетін газ құбырларының учаскелеріне жəне қауіпті аймақ шегімен шектес (параллель салынған, қауіпті аймаққа жақын жəне оны қиып өтетін) құбырларға қажетті қауіпсіздік шараларын анықтау үшін зерттеу жүргізіледі. 429. От жұмыстарының қауіпті аймағында орналасқан газ құбырларында қысымның көтерілуіне жол берілмеуі тиіс. Газ кемуі байқалмаған немесе пайдалану барысында құбыр беріктігінің төмендеуі туралы куəландыратын өзге факторлар анықталмаған учаскеде механизмдердің көмегімен газ құбырын ашуға жəне ондағы қысымды төмендетпестен, қолмен оқшаулаудан ажыратуға жол беріледі. 430. Созылыңқы учаскелерді ашқан кезде газ құбырының асылып тұруын жəне онда қосымша кернеу туындауына жол бермейтін шараларды қолданған дұрыс. 431. Газ құбырының желілік аумағында от жұмыстарын бастар алдында төмендегі шаралар орындалады: 1) оны көршілес учаскелер мен жетектерден сызықтық крандармен ажырату; 2) 100-500 Па (10-50 мм ст) қысымға дейінгі газдан босату. 432. Ажырататын арматура герметикалық жабынды қамтамасыз етеді. Крандарды тығыздағыш майдың (паста) көмегiмен тығыз бекiту керек. Егер газ құбырындағы ажыратушы бекіту арматурасын жапқаннан кейін герметикасы жеткіліксіз болса, жөнделетін учаскемен бірге ақаулы (герметикалық емес) арматурадан кейінгі көршілес учаскені де ажыратып, қысымнан босату керек. Газ құбырының учаскесін білтемен газ ығыстыру арқылы босату қажет. Осындай жұмыстарды орындаушы (соның iшiнде шудан қорғайтын) тиiстi жеке қорғаныс құралдарымен жəне байланыс құралдарымен қамтамасыз етілуі тиіс. Газ ығыстырумен тікелей айналыспайтын қызметкер, сонымен қатар техникалық құралдар білтеден кемінде 200 м қашықтыққа жел жағынан орналасуы тиіс. Сызықтық крандар мен от жұмыстары жүргізілетін орын арасындағы жоғарғы белгі айырмасы бар газ құбыры учаскесіндегі от жұмыстарын жүргізу барысында жұмыс орнындағы артық қысым өсуін есепке алу қажет, егер ол білтелі краннан жоғары орналасса өседі, ал керісінше жағдайда төмендейді. Газоконденсатының болмауын тексеру iсін, қауіпсіздік шараларын сақтай отырып құбырдың жоғарғы бөлігінен тесілген саңылау арқылы енгізілген қуыс бұрғының көмегімен жүргізу қажет. Газ құбырында ОТС, газ конденсаты табылған жағдайда, оларды жылжымалы ыдысқа ағызып шығарып, осыған арнайы бөлінген орынға апару керек. Газ құбырындағы ОТС-ны жояр алдында өрт сөндiру құралдарын, жеке жəне ұжымдық қорғаныс құралдарын даярлап алу керек. От жұмыстары 433. От жұмыстарын даярлық жұмыстары толық орындалғаннан кейiн бастауға рұқсат етiледi. От жұмыстарын орындаушылар оларды орындауға от жұмыстарының басталуы жəне жүргізілу тəртібі туралы бұйрық беретін от жұмыстарының жүргізілуіне жауапты тұлғаның нұсқауы бойынша кіріседі. От жұмыстарына қатысушылардың саны барынша аз болуы қажет. От жұмыстарына қатысушылардың барлығы тиісті арнайы киіммен жəне басқа да қажетті жеке қорғаныс құралдарымен қамтамасыз етілген. Газтұтқыштардың, құтқару белдігінің, арқандардың, жылу шағылдыратын костюмдердің жəне өртке қарсы құралдардың жұмысқа əзірлігіне жəне дайын тұруына ерекше назар аударылады. Жұмыс аймағына от жұмыстарының жүргізілуіне жауапты тұлғаның рұқсатымен кіріп-шығу қажет. От жұмыстары жұмыс аймағының ауасындағы газдың құрамы ең төменгі тұтану шегінің концентрациясының 20%-дан көп емес болғанда орындалады. Газ концентрациясы ең төменгі тұтану шегінің концентрациясының 20%-дан астам жоғарылаған жағдайда от жұмыстарын дереу тоқтату, ал адамдарды қауіпті аймақтан шығару қажет. От жұмыстарының жүргізілуіне жауапты тұлға жұмыстарды жүргізу барысында жұмыс аймағының газдануын тасымалданатын газталдағышпен мерзім сайын, бірақ минуттан жиі емес аралықта бақылап отырады. От жұмыстарын жүргізер алдында шұңғыда, құбыр ішінде, ыдыста, басқа тораптарда конденсаттың, жанғыш материалдардың болмауына көз жеткізу қажет жəне егер олардың бар екендігі анықталса, жою бойынша шараларды қолдану тиіс. 434. Жауын, қар жауғанда, күштi жел соққан кезде дəнекерлеу жұмыстары арнайы баспа астында жүргiзiлуi тиіс. Найзағай кезінде газды өршітуге жəне желілік крандардың жəне үрлеп тазарту білтелерінің жанында адамдардың тұруына рұқсат етiлмейдi. Осы Қағидалардың талаптары орындалмаған жағдайда жəне наряд рұқсатта, ұйымның жəне жұмыс жүргізу жоспарында көзделген жұмыс жүргізудің қауіпсіздік шаралары орындалмаған жағдайда, сонымен қатар жұмыс аймағында немесе қауіпті аймақта жарылу қаупі туындаған жағдайда от жұмыстарының жүргізілуіне жауапты тұлға оларды дереу тоқтатады. 435. Сонымен бiрге от жұмыстары мына жағдайларда дереу тоқтатылады: 1) қауiптi аймақта орналасқан объектіде апат жағдайының туындауы; 2) от жұмыстарын орындайтын ұйымдық, техникалық, технологиялық жағдайлар жəне табиғат жағдайлары шұғыл (теріс) өзгерген кезде; 436. Жарылу қаупі бар жағдай туындаған жағдайда, ДВС механизмдерін, арнайы жабдықтарды жəне көлік құралдарын сөндіру қажет, сонымен қатар дəнекерлеу аппараттарының жəне жұмыс аймағында орналасқан басқа да тоқ қабылдағыштардың электр қоректендіруін сөндіру қажет. Жұмысшылар қауіпті аймақтан шығарылады жəне апат жағдайының туындау себебін анықтау жəне жою бойынша шаралар қолданылады. От жұмыстарын қауіпсіз жұмыс жағдайы толық орнына келтірілгеннен кейін от жұмыстарының жүргізілуіне жауапты тұлғаның нұсқауы бойынша қайта бастауға болады. От жұмыстарының бұзылуы, өзгеруі, тоқтатылуы жəне қайта басталуы жəне қабылданған шаралар туралы хабарламаны диспетчерлік қызметке, оперативтік диспетчерлік жəне орталық оперативтік диспетчерлік басқармаға хабарлау қажет. Бекіту арматурасымен бөлінбеген екі

(Жалғасы 15-бетте).


(Жалғасы. Басы 11-14-беттерде). немесе одан көп учаскеде от жұмыстары бірізді жүйемен жүргізіледі, яғни əрбір келесі жұмыс алдыңғысы толық аяқталғаннан кейін жүргізіледі. Құбыр учаскелерінде олардың ұзындығына қарамастан екі жəне одан көп от жұмыстарын бір уақытта жүргізуге қауіпсіздік шаралары сақталған кезде жəне ерекше жағдайларда рұқсат етіледі: 1) пiскекті жіберу арқылы учаскені конденсаттан алдын ала тазарту; 2) учаске ұштарындағы орауыштарды кезекпен кесу арқылы газ құбыры учаскесінің жұмысын тоқтату; 3) жұмыстан шығарылған учаскені табиғи газдан нөлдік концентрацияға дейін құбыр ішін қысымды желдеткішпен жарылыстан қауіпсіз жағдайда үрлеп тазарту арқылы босату, пирофорлық қосылыстар жоқ болған жағдайда газ ауа қоспасын жарылыстан қауіпсіз соратын жабдықты немесе табиғи желдетуді қолдана отырып шығару. 437. Тура ақауларды дəнекерлеу, катодтық өткізгіштерді дəнекерлеу бойынша от жұмыстарын газ құбырының бірнеше учаскелерінде бір уақытта жүргізуге рұқсат етілмейді. От жұмыстары кезінде бекіту арматурасын жабуды жəне ашуды ұйымның жəне жұмыстарды жүргізу жоспарына сай жəне от жұмыстарының жүргізілуіне жауапты тұлғаның өкімі бойынша жүргізу қажет. Арматураның орнын ауыстыру қажет болатын күтпеген жағдайларда арматура көзделген жұмыстарды ұйымдастыру жоспарына сай, газ тасымалдау ұйымының, филиалдың, бөлімшенің ПДС келісімі бойынша өзгертіледі. Осы операциялар алдында от жұмыстарын тоқтату, ал қатысушыларды қауіпті аймақтан шығару қажет. Дəнекерлеушілер жəне олардың көмекшілері тиісті қорғаныс құралдарын қолдана отырып, сонымен қатар арнайы киім жəне арнайы аяқ киім киіп жұмыс істейді, сонымен бірге қорғаныс қалқанын немесе бетпердесін қолданады. Төбедегі дəнекерлеу жұмыстары кезінде дəнекерлеуші қосымша асбест жəне брезент жеңқап киеді. 438. Түсті металдар мен құрамында мырыш, мыс немесе қорғаныс бар қорытпаларды дəнекерлеу кезінде дəнекерлеуші тиісті газтұтқышты қолдануы тиіс. Дəнекерлеу жіктерін қоқыстан тазарту кезінде жұмыскерлер сақтандырғыш көзілдірігін киеді. Құбырдың қисық сызықты учаскесін тілетін газ тілуші тілуді аяқтайтын уақытта қисық сызықтың арғы жағында тұрады. Жарылу қаупі бар бөлмеде электр дəнекерлеу жұмыстарын атқарған кезде кері тоқ жеткізуші сым дəрежесінде жерге қосылған сымды, металл конструкциясын, жабдық корпусын жəне құбырларды қолдануға тыйым салынады. Ормандарда немесе төсеме тақталарда дəнекерлеу жұмыстарын жүргізгенде бұл құрылғылар құлап түскен балқыған металл өрт туғызбауы немесе адамдарды күйдірмеуі үшін темір немесе асбест қабатпен жабылады. Электр тұтқышқа ток жіберу үшін ақау түсуден қорғалған иілгіш оқшауланған сым қолданылады. Дəнекерлеу аппараты жəне көмекші құралдар от жұмысы орнынан 20 м қашық жерге орналастырылады. Жұмыс аяқталғаннан кейін немесе үзілісте электр дəнекерлеу аппараты сөндіріледі. Дəнекерлеу тізбегін қоректендіру көзі сөндіріліп тұрғанда жəне электр дəнекерлеу жабдығы істен ажыратылғанда түзетуге болады. Дəнекерлеу аппаратының жекелеген бөліктерінің (трансформаторлар, мойынтіректер, щеткалар, екінші тізбек контактілері жəне басқалар) температурасы 75° С аспайды. Температура рұқсат етілетін шектен артқанда агрегат істен ажыратылады. Жұмыс істеп жатқанда дəнекерлеу аппаратының корпусында кернеу бұзылуы анықталған жағдайда дəнекерлеуді тоқтату жəне аппаратты істен ажырату қажет. Ацетиленді газгенератор жұмыс орнына немесе басқа да от көздеріне 10 м қашықтықта жел жағынан орналастырылады. Оттегі құйылған баллондарды (кемінде екеу) жел жағынан от жұмыстары орнынан 10 м қашықтықта кемінде 5 м аралықта орналастыру қажет. Қысымы 0,05 МПа (0,5 кг/см2) төмен баллоннан оттегі өндіруге тыйым салынады. Өздігінен тұтанып кету жəне жарылу мүмкіндігіне байланысты оттегінің (оттегісі бар герметикалық емес баллон) майлау майларымен жəне басқа да көмірсутекті тез тұтанатын сұйықтықтармен түйісуіне тыйым салынады. Сығылған, сұйытылған газдары бар баллондар тасымалдау жəне сақтау кезінде күн сəулесінен немесе өзге жылу көзінен қызып кетуден қорғалады. Сығылған жəне сұйытылған газдары бар баллондарды вентиль тежегіштеріндегі бітеуіш қақпақсыз жəне сақтандырғыш қалпақсыз тасымалдауға жəне сақтауға тыйым салынады. Баллондарды тасымалдау жəне сақтау кезінде құлап кетуден, оқыс серпу немесе соққы алудан қорғау керек. Екі баллонды арнайы арбамен дəнекерлеу бекетіне əкелуді қоспағанда, оттегісі жəне ацетилені бар немесе басқа да жанғыш газдары, жанар-жағар май материалдары жəне майлары бар баллондарды бір үй-жайда (кузовта) тасымалдауға жəне сақтауға тыйым салынады. Металл кесу үшін тез тұтанатын сұйықтықтарды (керосин, бензин жəне басқалары) пайдалану кезінде төмендегі талаптарды орындау қажет: 1) жанармай толтырылған бөшке оттегі баллонынан жəне жұмыс орнынан, сонымен бiрге кез келген от көзінен 5 м-ге қашық жел жағынан орнатылады; 2) бөшкеге ауқымының 3/4 көлемінде жанармай толтырылады, бөшкедегі қысым 0,3 МПа (3 кгс/ см2 ) аспауы тиіс; 3) кескіштің ұшқыны өшпей тұрып жанармай толы бөшкеден ауа шығаруға болмайды; 4) газ кесушінің киiмiне жанғыш сұйықтықтың тиюіне жол бермеу қажет. 439. Ацетиленге арналған құбырішекті оттегі өткізгіші ретінде жəне керісінше оттегі өткізгішін ацетилен беру үшін пайдалануға тыйым салынады. Жұмыс барысында құбырішектің бұратылып жəне бүктеліп қалмауын, сонымен қатар ток өткізгіштермен, қыздырылған заттармен түйіспеуін жəне майлы заттармен ластанбауын қадағалау қажет. Құбырішектерге металл жəне шлак қалдықтарының шашырандысы түспеуі тиіс. Өткелдер мен жолдар арқылы салынған кезде құбырішектер механикалық əсерлерден қорғалуы тиіс. Құбырлардың (конструкциялардың) дəнекерлеу жіктерін жарықтандыру үшін қолданылатын иондық сəулелену көздерімен жұмыс істегенде Радиоактивтік заттармен жəне басқа да иондық сəулелену көздерімен жұмыс істеудің негізгі санитарлық қағидалары, Ұйымдар мен кəсіпорындарда радиоизотоптық ақау табу кезінде қауіпсіз жұмыс жүргізу бойынша нұсқаулық, Радиоизотоптық ақау табу бойынша санитарлық қағидалар орындалуы тиіс. Дəнекерлеу жіктерінің ақау табуы бойынша жұмыстармен айналысатын адамдар оқытылады жəне дəнекерлеу жұмыстарына жасалатын тиісті бақылау түрін жүргізу құқығына куəлігі болады. Магнитографиялық бақылау кезінде жаңғырту аспаптарын жəне қоректендіру көздерін пайдалану бойынша зауыт нұсқаулықтарына сай жерге қосу қажет. Дəнекерлеу жіктерінің гамма жəне рентгендік ақау табу кезінде қауіпсіз қашықтықтан жұмыс істеуге мүмкіндік беретін құралдар қолданылады. Иондық сəулелену көздерімен жұмыс істегенде дозиметрлік аспаптардың тұрақты бақылауы жүргізілуі тиіс. Гамма жəне рентгендік ақау табу аспаптарымен жұмыс істелетін орынға бөгде адамдардың кіруіне тыйым салынады. Қауіпті аймаққа тиісті қауіпсіздік белгілері, жазбалары жəне (немесе) қоршаулары қойылуы тиіс. Жұмыс аяқталған соң тасымалданатын қондырғыларды (аспаптар) қызметкер арнайы жабдықталған қоймаға тапсырады. Жұмыс күні ішінде орын алған барлық ақаулар туралы қызметкер əкімшілікке хабарлайды. Электр дефектоскоп жұмыс басталғанға дейін сенімді түрде жерге қосылады. Ақау табу барысында диэлектрлік қолғаптар мен галоштарсыз жұмыс істеуге; қуыс бұрғыға қол тигізуге немесе аспапты алдын ала қоректендіру көзінен ажыратпай жөндеуге; егер заттардың үстіңгі беттері ылғалды болса, оқшаулау сапасын тексеруге тыйым салынады. Газ объектілерінің ішіндегі жəне өнеркəсіп алаңындағы от жұмыстары (компрессорлық станциялар, газ тарату стансалары, газ өлшеу станциялары, жерасты газ қоймасы) 440. Газ объектілерінің жабдықтарында от жұмыстары оны жұмыстан шығарғаннан кейін жүргізіледі. Газ объектілерінде оны тоқтатусыз от жұмыстарын өткізу қажет жағдайда, мыналар: 1) газдың, газ конденсатының жабдықтардан, құбыр арматурасынан, құбырлардан шығып кетуін жəне жабдықтардағы білте жəне сақтандырғыш қақпақтар арқылы технологиялық газ, конденсат атылуы мүмкіндіктерін қоса алғанда, от жұмыстарын орындау үдерісінде жарылу қаупі бар аймақтың жағдайына тұрақты бақылау орнату; 2) жабдықтарды, құбыр арматураларын үрлеп тазартуға, жүргізілетін от жұмыстарының қауіптілігін арттыратын басқа да жұмыстарға тыйым салу; 3) жарылысқа қауiптi аймақтағы ауаның газдылығына жүйелi бақылау ұйымдастыру қажет болады. 441. Газ жабдығы немесе арматура орн