Page 1

Бїгінгі нґмірде:

№120 (28598) 27 МАУСЫМ СЕНБІ 2015 ЖЫЛ

Милан кґрмесіндегі Ќазаќстан кїні

СЫРТЌЫ САЯСАТ СОЌПАЌТАРЫ Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен журналист Сауытбек Абдрахмановтың сұхбат кітабынан

Бїгін «Expo Milano 2015» кґрмесінде осындай атты акция ґткелі тўр

Италияның солтүстігіндегі Милан қаласында үстіміздегі жылғы 1 мамырдан бастап ЭКСПО көрмесінің өз жұмысын бастап кеткені белгілі. Өлшеулі мерзімі қазан айының 31-іне дейін созылатын оған күллі əлемнің 144 мемлекеті, 3 халықаралық ұйым, 16 мемлекеттік емес ұйым жəне 5 корпоративті павильон қатысуда. Бас тақырыбы –«Планетаны асырау. Өмір сүруге қажетті қуат» деп аталатын бүкілəлемдік көрме шеруі сапында біздің еліміздің де өз павильоны бар. Маусымның 27-сінде осы жерде Қазақстан күні аталып өтеді. Оған Италияға қысқа мерзімдік жұмыс сапарымен келген Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қатысады деп күтілуде. Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан» – Миланнан.

Миландағы осы тойдың өту барысын жазып-түсіріп көрсетуге белгіленген қазақстандық бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері мұнда бұрнағы күні Мəскеу арқылы алдын ала келіп жетті. Альпі тауының етегіндегі айдын шалқардай кең көсілген қаланың дидары бізге соншалықты жылы

көрінді. Елдің солтүстігінде, таудың қапталында жатқан, айналасын жапжасыл орман қоршаған шырайлы шаһардың жылылық мөлшері де біздің Астанадан төмен емес екен. Бірақ

қазіргі таңда көрмесінің өзі 150-ден астам ел мен ұйымнан жұрт жинап отырған құтты қоныста пəлендей абыр-сабыр байқала бермейді. Мұның бəрі мұндағы жұмыстардың

белгілі бір тəртіпке бағындырылып, өзіндік ұтымды жүйемен жүргізіліп жатқанының белгісі болса керек. (Соңы 4-бетте).

Қазақстан Республикасы Президентінің Өкімі Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ бўќаралыќ аќпарат ќўралдары саласындаєы сыйлыќтарын беру, гранттарын тапсыру жəне Алєысын жариялау туралы 1. Елдің экономикалық, əлеуметтік жəне саяси жаңғыруын ақпараттық қамтамасыз етудегі бұқаралық ақпарат құралдарының елеулі рөлін ескере отырып, Қазақстан Республикасы Президентінің бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы сыйлықтарын беру, гранттарын тапсыру жəне Алғысын жариялау жөніндегі қоғамдық комиссияның ұсынымдарын қарай келіп: Қазақстан Республикасы Президентінің Бұқаралық ақ па рат құралдары саласындағы сыйлықтары берілсін: Жанболат Əлиханұлы АУПБАЕВҚА – «Егемен Қазақстан» республикалық қоғамдық-саяси газетінің бас редакторына – Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 70 жылдығына арналған материалдар топтамасы жəне ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарын дамытуға қосқан зор шығармашылық үлесі үшін; Алексей Владимирович ПАНҒА – «Экспресс-К» газеті» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің бас директорына (марқұм) – елдің ақпараттық кеңістігі деңгейін өрістетуге бағытталған қызметі, отандық журналистиканы дамытуға қосқан үлесі үшін; Қазақстан Республикасы Президентінің бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы гранттары тапсырылсын: Зарица Георгиевна ЕСЕКЕЕВАҒА (Зарина Мұхамедəліге) – «Арша» медиастудиясының продюсеріне

– республиканың əлеуметтік-экономикалық дамуы жəне моноқалаларын мемлекеттік қолдау туралы «24 KZ» телеарнасындағы «Большие города» – «Дархан қала» атты авторлық жобасы үшін; Ринат Думанұлы КЕРТАЕВҚА – «Хабар» агенттігі акционерлік қоғамы «Хабар» телеарнасы Бағдарламалар өндірісі дирекциясының бас продюсеріне – қазақстандық телевизияны дамытуға қосқан шығармашылық үлесі үшін; Қазақстан Республикасы Президентінің бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы Алғысы жариялансын: «Достық-Дружба» рес пуб ликалық қоғамдықсаяси журналының шығармашылық ұжымына – қазақстандық патриотизмді қалыптастыруға, қоғамдағы этносаралық келісімді нығайтуға қосқан елеулі үлесі үшін; «Жетісу» өңірлік қоғамдық-саяси газетінің шығармашылық ұжымына – өңірде мемлекеттік бағдарламалардың орындалу барысын терең əрі жан-жақты жариялап-көрсеткені үшін; «Қазақстан» ұлттық телеарнасының шығармашылық ұжымына – мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылу барысын белсенді жариялап-көрсеткені жəне отандық ақпараттық кеңістікті өрістетуге қосқан зор үлесі үшін; «Астана» радиосындағы «Көкжиек» жəне «От и

Кїн тəртібі ќаралды Палата Спикері Қабиболла Жақыповтың төрағалығымен Мəжіліс бюросы өтіп, онда алдағы жалпы отырыстың күн тəртібі нақтыланды, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі. Депутаттар назарына бірқатар ратификациялық заң жобаларын қарау ұсынылып отыр. Олар: Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа Қырғыз Республикасының қосылуына байланысты ЕАЭО құқығына кіретін жекелеген халықаралық шарттарға түзетулерге, сонымен қатар, Италиямен, адамдарды ұстап беру жəне Италиямен, Румыниямен, Болгариямен қылмыстық істер

бойынша өзара құқықтық көмек туралы шарттарды ратификациялауға қатысты болмақ. Сонымен қатар, жалпы отырыста 2014 жылғы 29 мамырдағы ЕАЭО туралы шартқа Қырғыз Республикасының қосылуы туралы шартқа Армения Республикасының қосылуы туралы хаттаманы ратификациялауға байланысты бейінді комитеттерге қорытынды əзірлеу мерзімі тағайындалады.

Кґѕіл айту жеделхатын жолдады Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путинге белгілі мемлекет жəне қоғам қайраткері Евгений Примаковтың қайтыс болуына байланысты көңіл айту жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Көңіл айту жеделхатында Е.Примаковтың қайтыс болғаны туралы хабарды Мемлекет басшысының күйзеле отырып қабылдағаны атап өтілген. «Евгений Максимович мемлекеттік жəне саяси қайраткер, Ресей қоғамы мен халықаралық деңгейде зор беделге ие ғалым болатын. Ол өзінің бітімгерлік қызметімен көптеген елдерде шынайы құрметке бөленді», – делінген жеделхатта. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқының жəне жеке өзінің атынан Е.Примаковтың барша туыстары мен жақындарына көңіл айтты.

Ќаулы жобалары талќыланды

Қайрат Мəмидің төрағалығымен Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының кезекті жалпы отырысы өтті. Оты рыс тың күн тəртібіне сəйкес авторлық жəне сабақтас құқықты қорғауға, қылмыстық жаза тағайын дауға қатысты Жоғарғы Соттың екі нормативтік қаулысының жобасы талқыланды. Алғашқы жобаны таныстыра келе, Жоғарғы Сот судьясы Ирина Калашникова зияткерлік қызмет нысандарын қорғауға жəне қолдануға қатысты қатынастар азаматтық құқықтың нормаларымен реттелетіндігін атап өтті. Автор лық құқықты қорғау республиканың экономикалық өсімінің тұрақты жəне қарқынды дамуын қамтамасыз етудің маңызды шарттарының бірі ретінде қарастырылады жəне Қазақстанның ДСҰ-ға кіруі қарсаңында айрықша өзекті болып табылады. (Соңы 4-бетте).

до» бағдарламаларының шығармашылық ұжымына – маңызды мемлекеттік бағдарламалардың Еуразиялық экономикалық одақтың кызметі аясында жүзеге асырылу барысын жариялап-көрсеткені үшін; «Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені» коммерциялық емес акционерлік қоғамының шығармашылық ұжымына – Қазақстан туралы жаңа өзекті телевизиялық жобалар жасау арқылы отандық құжаттану саласын дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін; «Тіл» республикалық ақпараттық-сараптамалық журналының шығармашылық ұжымына – əлеуметтікэкономикалық реформалардың жүзеге асырылу барысын, мемлекеттік тілді жəне ұлттық мəдениетті дамыту мəселелерін белсенді жариялап-көрсеткені үшін; «Vesti.kz» спорттық-ақпараттық порталының шығармашылық ұжымына – саламатты өмір салтын кеңінен насихат тағаны, Қазақстанның спорт журналистикасын дамытуға қосқан үлесі үшін. 2. Осы өкім бұқаралық ақпарат құралдарында жариялансын.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2015 жылғы 26 маусым. №9

Елорда – егемендік еншісі 8-бет Жемќордыѕ жемсауын желімдеу 10-бет Полковниктіѕ беймəлім ќырлары 11-бет Ќоќыстан коттедж тўрєызєан... 16-бет

– Қазақстанның тəуелсіздік жылдарындағы жеткен жеңістері мен татқан жемістерінің баршасының басты кепілдерінің бірі – сыртқы саясатымыздың сарабдалдығы. Тəуелсіздік жолына қатар түскен елдердің арасында халықаралық аренада дəл Қазақстандай тез танылған, тез құрметтелген, Батыс та, Шығыс та қатар мойындаған дəл біздің елдей ел жоқ десем артық айтқандық болмайды. Басқасын былай қойғанда Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төрағалыққа қол жет кізуінің өзі білген жанға тамаша табыс. Біз бұл биікке бүкіл ТМД кеңістігінде, бүкіл түркі əлемінде, бүкіл мұсылман дүниесінде бірінші көтерілген мемлекетпіз. Осылай тарихта қалдық. – Сөзің дұрыс. Ал сен ЕҚЫҰ-ға төраға болып тұрғанда сол ұйымның саммитін өткізе алған жəне өзінде өткізе алған қазірше жалғыз ел де Қазақстан екенін айтуды ұмытпасаң тіпті дұрыс болады. Оның үстіне ол саммит кезегі келгенде өткізілген, былайша айтқанда, сол жылы өткізілуге тиісті сам мит емес еді. Ол кезең ЕҚЫҰ белгілі бір дəрежеде дағдарысқа ұшырап, тұрақты шақырылатын саммиттері ұйымдастырылмағанына он бір жыл болған күрделі кезең еді. Астана саммитінің қадір-қасиетінің бөлектігі де сонда. – Енді сол биікке қалай кел генімізді əңгімелеуді сұраймын. Осы əңгімеге дайындалу барысында кезінде оқыған «Сто великих дипломатов» деген кітапты тыңғылықты түрде қайтадан қарап шықтым. Бы ла йын ша біз дипломаттар дегенде ең алдымен елшілерді, елшіліктің, консулдықтың, Сыртқы істер министрлігінің қызметкерлерін ойға аламыз ғой. Ал жаңағы кітаптағы ұлы дипломат аталғандардың арасында патшалар, корольдер, императорлар, президенттер, канцлерлер көп-ақ. – Тарихқа қарап отырсаң ертедегі əміршілердің де, бертіндегі бас шылардың да бəрінің (əрине, мен елін жақсы басқарып, ізгі із қалдырғандарын айтып отырмын) халықаралық қатынастардың, соғыс пен бейбітшіліктің барлық мəселелерін тікелей өз қолдарында ұстап отырғанына көзің жетеді. «Ғасырлар тоғысында» деген кіта бымда маған ерекше əсер еткен саясат керлердің арасында Шарль де Голльді бөле айтқан едім. Оның өз елін Германия фашизмінен азат ету соғысын КСРО-мен, АҚШ-пен, Ұлыбританиямен бірлесе, солардың көмегіне сүйене отырып жүргізіп, сонымен қоса бірде-бір мəселеде одақтастарының

ырқына кетіп қалмауы, кейіннен Франция колонияларындағы ұлт-азаттық қозғалыстарының алдын алып, Африкадағы бұрынғы 15 колонияға тəуелсіздікті өзі ұсынуы дипломатиялық ке меңгерлігін көрсетеді. 1958 жылы Алжирде əскери бүлік басталғанда Фран ция парламенті де Голльді ел билігіне шақырып, сол жылы ол Француз Республикасының президенті болып сайланған. Ол кезде Алжирдің Франция құрамында қалуын ел халқының көпшілігі жақтайды екен. Шын мəнінде француз халқы сол тұста атақты генералды Алжирді қолда сақтап қалатын адам ретінде президенттікке қалаған. Алжир дағдарысының төрт жылы ішінде Шарль де Голль отаршылдықтың күні өткеніне, Алжир мəселесін ел тағдырын елдің өзі таңдау қағидаты бойынша шешу керектігіне халықтың көзін жеткізіп, 1962 жылы Алжирге тəуелсіздік беру жөніндегі келісімге қол қойғанда содан біраз бұрын көпшілігі Алжирді қолдан жібермеуді жақтап тұрған француздардың тоқсан пайыздан астамы енді Алжир тəуелсіздігін қолдайтын болып шыққан. Міне, дипломатияның күші деген осы. Шарль де Голльдің «Саясат – қолдан келетінді жасай білу өнері» деген атақты сөзі сол кезде айтылған. Оның «На острие шпаги» деген тамаша кітабы бар. Сонда саясаткер бар қайрат-қабілетін халықты соңынан ертуге жұмсауға, кейбір мəселелерде кезі келгенге дейін өзінің түпкі мақсатын ішіне бүге ұстауға, оны дəл дер шағында ғана ашуға тиісті екендігі айтылған. Есте ұстайтын сөз. Осындай мысалдарды ел басқарған адамдардың талайынан табуға болады. Солардың бірі – өзіміздің айбынды ханымыз Абылай. Оның басқа еңбегін былай қойып, тек Ресей мен Қытай арасында жүргізген дипломатиясын дұрыстап айта алсақ та кім-кімді де қайран қалдырар едік. Екі жақпен де тіл табыса жүріп өз елін ондаған жылдар бойы іс жүзінде, «де-факто» дейміз ғой, тəуелсіз ұстап тұра алғаны, ақыр аяғында өзінің дұшпанын, яғни жоңғарларды олардың өзінің дұшпанының, яғни Цин империясының қолымен қырғызып салғаны, сөйтіп Жоңғар мемлекетін жер бетінен жойып жібергені (аман қалған аз бөлігі қазақ даласы арқылы Еділ бойына жетіп, Ресейдің құрамына қосылып, қалмақ күйінде сақталды ғой) əлемдік дипломатия тарихындағы ғажайып құбылыстардың бірі деп сеніммен айтуға болады. Тек соны тарихшы ғалымдарымыз жеріне жеткізіп жаза алмай жүр. (Соңы 2-3-беттерде).

Лайыќтылар марапатталды Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Кеше Мемлекеттік хатшы Гүлшара Əбдіқалықова елдің үздік журналистеріне Байланыс жəне ақпарат қызметкерлері күніне байланысты берілетін Қазақстан Рес публикасы Президентінің бұқаралық ақпарат құрал дары саласындағы сыйлық тары мен гранттарын тапсырып, Алғыстарын жариялады. Алдымен Мемлекеттік хатшы биылғы сыйлықтар мен гранттарды алу құрметіне ие болған қаламгерлерді жəне Мемлекет басшысының Алғысын алған шығармашылық ұжымдарды, сондай-ақ, Қазақстанның барша журналистер қауымын кəсіби мерекелері – Байланыс жəне ақпарат қызметкерлері күнімен құттықтады. – Қазақстанның бұқаралық ақ парат құралдары азаматтық қоғамның маңызды бөлшегі ретінде билік органдары мен ел аза мат тары арасындағы дəнекер қызметін атқарып қана қоймайды, сонымен қатар республиканың барлық табыстары мен жетіс тік теріне лайықты үлес қосады, ортақ шаңырағымыздағы татулық пен келісімді нығайтады, – деді Г.Əбдіқалықова. Одан əрі Мемлекеттік хатшы Қазақстан халқын ұйыстыру, патриотизмге тəрбиелеу, елімізді ба рын ша дамыған 30 мемлекет қа тарына қосу жөніндегі страте гиялық міндеттерді жүзеге асыру ісінде отандық

БАҚ қызметінің зор ықпалы бар екенін атап көрсетті. – Қазақстанның бұқаралық ақ парат құралдарының сапасы мен кəсіби тұрғыдан жетілуін ын таландыру үшін Мемлекет бас шы сының арнаулы марапаттары тағайындалған болатын. Жыл сайын берілетін

осы марапаттарды тапсыру арқылы біз елдің медиакеңістігінің ең лайықты, талантын барынша жарқыратып көрсеткен өкілдерін атап өтеміз, – деді Мемлекеттік хатшы Г.Əбдіқалықова. (Соңы 4-бетте).


2 (Соңы. Басы 1-бетте).

– Абылай дипломатиясын айшықты ашып бердіңіз. Осы арада тарих туралы сұрақтар қойғым-ақ келіп кетті. Бірақ, ол тақырып бойынша арнайы əңгімеге уақыт табасыз ғой деймін. – Тақырыптан ауытқымайық. Сыртқы саясатты қалыптастырудың бастапқы белесін айтқалы отырмын. Ел өміріндегі кез келген мəселеге Президентті қа тысты етіп сөйлеуге болады. Ана шаруаға да, мына шаруаға да мемлекеттің басшысын байланыстырып айту əдеті баяғы заманнан бар. Қит етсе император қайда қарап отыр, мұндайға король қалай жол береді, осыны патша білмей ме, көрмей ме дейтін сөздер адамзатпен бірге жасасып келе жатқан шығар. Əлі талайға дейін солай бола беретін де шығар. Біздің қазекеңнің император тұрмақ, патша тұрмақ, тура Құдайыңның өзін кінəлап сөйлеуден де тайынбайтыны бар тіпті. Сондықтан жұрттың ана іске де, мына іске де Президентті жауапты етіп сөйлейтініне түсіністікпен қарауға да болады. Мұның арғы жағында түптеп келгенде жақсылық жатыр – елдің Мемлекет басшысына деген сенімі, Президентке артатын үміті жатыр. Ал негізінде ешқандай императордың, ешқандай корольдің, ешқандай патшаның елдегі барлық шаруадан толық хабардар отыруы іс жүзінде мүмкін нəрсе болған емес. Демократиялық үрдістер əлемде белең ала бастаған кейінгі ғасырларда бұл атымен мүмкін болмауға айналды. Ең бастысы – биліктің барлық іске бірдей тікелей жəне толық жауаптылығы тұжырымы қайта қаралды. Қазір біз билікті орталықсыздандыру бағытын жүзеге асырудамыз. Былайша айтқанда, мемлекет басқару ісінде Президент стратегияны ойластырады, айқындайды, белгілейді, ал оның жүзеге асырылу тактикасын биліктің басқа үш тармағы – атқарушылық, заң шығарушылық жəне сот тармақтары шешеді. Бірақ, Президенттің мемлекеттің сыртқы саясатына байланысты қызметіне орай сəл басқашалау айтуға тура келеді. Сыртқы саясат – президенттік саясат. Бұл саясаттың стратегиясы да, тактикасы да Президенттің құзыретінде. Мұны атап айту керек, қадап көрсету керек. Елдің сыртқы саясатын мемлекет басшысы тікелей айқындайды, тікелей жүргізеді. Бұл – басы ашық ақиқат. Түрлі ведомстволардың дербес сыртқы саясаты болмайтыны тəрізді, өзін-өзі құр мет тейтін əрбір мемлекетте көп сыртқы саясат болмайды. Сыртқы істер министрлігі – атқарушы орган. Ол Президенттің сыртқы саясатын тиімді түрде жүзеге асыруға жауап береді. Қоғамдық-экономикалық фор мацияның ауысуы қашанда зор өзгерістер туындатады. Ол өзгерістер дəйім адамдар санасындағы өзгерістердің күрделі үдерісімен бірге жүреді. Осыған орай қоғамда сол өзгерістерге сай келетін тиісті ахуал туғызу қажет. Ал ондай ахуал барлық салалардағы, соның ішінде идеология сияқты ерекше, нəзік, жауапты саладағы сарабдал саясаттың арқасында ғана жасалуы мүмкін. Мемлекеттің тəуелсіздігін нығайтуды біз сыртқы саясаттағы бағдарымызды қалыптастырудан бастадық деудің де еш артықтығы жоқ. Мен тəуелсіздік тізгіні қолға тиген алғашқы күндерден бастап сыртқы саясат мəселелеріне қатты көңіл бөлуге тырыстым. Оған нақты дəлел мынау. 16 желтоқсанда біз Тəуелсіздігімізді жарияладық. Сол күннің ертеңінде-ақ мен Мəскеудегі шетел елшілеріне жолығып, Қазақстанның тəуелсіздігіне байланысты ой-пікірлерін білуді жəне жинақтап, мəлімет беруді тапсырдым. «Мəскеудегі шетел елшілеріне жолығып» дегеніме сен таңданбайсың, өйткені сол тұста аппаратта жұмыс істедің, бірақ кейінгі жастар мұндай сөзге таңданатыны анық, бəлкім, тіпті түсінбейтін де шығар. Мəскеудегі елшілер дегені қалай дейтін шығар. Мəселе мынада. Бастапқы кезде тек бір біздің емес, ТМД елдерінің бəрінің шет елдердегі мүдделері Ресейдің дипломатиялық өкілдіктері арқылы қорғалатын. Бірде-біреуінде шетелдік елшіліктер болмайтын. Өйткені, біздің Сыртқы істер министрлігінің аты бар да заты жоқ еді. Одақтас республикалардағы ондай министрліктерді Орталық əйтеуір көз қылу үшін, республика екен дегізу үшін ғана құрып қойған болатын. Олардың қызметі дипломатиядан алыс жататын. Сол кезде айтылатын «республиканская дипломатия» деген кекесінді сөз де болатын. – Партияның Орталық комитетінде жұмыс істеген кезімнен мына бір жағдай есімде қалыпты. Идеология бөлімінде мəдениет секторын басқарған едім. Анда-санда шетелдік қонақтар келіп қалады. Соларды алып жүру, қала аралату, Алматының маңындағы көрікті жерлерді көрсету Сыртқы істер министрлігіне тапсырылатын. Бағдарламалардың бір-біріне ұқсастығы сондай, басылған қағаздың бір данасын сақтап қойып, тек елін, қонақтың аты-жөнін өзгертіп, «По сещение высокогорного катка Медеу», «Посещение дома-музея Жамбыла Жабаева» деген сияқтыларды, жауапты мекемеге министрлікті сол күйінде қалдырып, нақты орындаушының тұсына əдетте шетелдік қонаққа ере жүретін екі-үш адамды

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

Түрікменстан Президенті Сапармұрад Ниязов болғаны есімізде. – Қолдамағандар деген қарсы болғандар деген сөз емес. Олар мұндай мəселелердің бəрі кейінірек қарастырылуы керек деп санады. Менің достарым бұл үдерістің сатыластықпен, эволюциялық жолмен жүретінін, біраз уақытқа созылатынын ескермеді ғой деймін. Кейіннен көп нəрсе өзгерді. Оншақты жыл бойы Қазақстанның интеграциялық бастамаларын қолдамай келген Өзбекстанның өзі 2005 жылдың аяғында Еуразия экономикалық қоғамдастығына қосылу ниеті бар екенін мəлімдеді, бірнеше айдан кейін, 2006 жылдың басында Өзбекстан Қоғамдастыққа қосылды. Шынында да, мұндай одақтар тəуелсіздікке тікелей қауіп төндіреді деу жөнсіз. Еуропалық Одаққа қанша ел біріккен? Шекаралары ашық. Көлікпен зулап келе жатқаныңда көрші елдің жеріне кіргеніңді байқамай да қаласың. Ақшасы тұрмақ, банкісі тұрмақ, парламентіне дейін ортақ. Солар немене, тəуелсіздігінен айырылып па екен? Қайта өркендеп, дамып келе жатқан жоқ па? – Əйтсе де, 1994 жылы қазан айында Мəскеуде өткен ТМД елдері басшыларының саммитінде сіздің бұл ұсынысыңызды қаперге алумен шектелу, ондағы негізгі идеяларды ТМД-ның интеграциялық үдерістерін тереңдету барысында пайдалану жөнінде шешім қабылданды. Сіздің

білетін тіліне қарай ауыстырып жазып, мəшіңкеге қайта-қайта бастыра беретінбіз... Басқа кезде сол министрліктің бар-жоғы білінбейтін де. – Расында да, ақылға сыймайтындай ауыр жағдай ғой. Тəуелсіз мемлекет. Ше телде бірде-бір дипломатиялық өкілдігі жоқ. Мамандары тағы жоқ. Ха лықаралық дəрежедегі бірде-бір келісімге қол қойып көрмеген. Өзіміздің дербес сыртқы саясатымызды тездетіп қалыптастырмасақ, елдік мүдделерімізге орасан нұқсан келуі мүмкін екендігіне көзіміз жетті. Сондықтан тəуелсіздік тізгіні қолға тиген алғашқы күндердеақ мен еліміздің өз тəуелсіздігін жариялауына байланысты көзқарастарын анықтап, жинақтауды тапсырдым. – Біздің сыртқы саясатымыздағы ең басты ұстаным қандай болып белгіленді? – Еліміздің географиялық тұрғыдан орналасуын, мемлекеттің геосаяси жағдайын, көпұлттылығымызды, көпдінділігімізді, көптілділігімізді ескере отырып біздің сыртқы саясаттағы ең басты ұстанымымыз көпжақ ты бағдар болуы керек деген тоқтамға келдік. Сөйтіп, халықаралық байланыстарымыздың арқауы етіп жақындағы, алыстағы елдердің бəрімен бірдей өзара тиімді қатынастар орнатуымыз қажет деп шештік. Бұл арада да біз өзімізді тол ғандырған көп сұраққа жауапты ұлы Абайдан тапқандай болдық. Оның «Адам заттың бəрін сүй, бауырым

СЫРТЌЫ САЯСАТ Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев

деп» айтатын сөзі нағыз халықаралық дипломатияның ой қазығы емес пе? Жалпы, біз халықаралық аренадағы іс-қимылдарымызды тəуелсіздікке дейін-ақ бастағанбыз. 1991 жылдың басында мен Түркия Президенті Тұрғыт Озалды Қазақстанға шақырғанмын. Ол кезде КСРО субъектілерінің, яғни одақтас республикалардың Мəскеуді айналып өтіп, сыртқы саясат саласында əрекет жасауына құқы жоқ болатын. Соған қарамай мен бірқатар елдер басшыларымен тікелей қарым-қатынас орнаттым. АҚШ Президенті Джордж Бушпен, Ұлыбритания Премьер-Министрі Джон Мейджормен, Оңтүстік Кореяның Президенті Ро Дэ У-мен кездестім. Сингапур лидері Ли Куан Ю-ді Алматыға шақырып, көп сөйлестім. Оның біздің экономистердің алдында лекциялар оқуын ұйымдастырдым. Əрине, кез келген егемен мемлекет өзінің ұлттық қауіпсіздігін қорғаныс қабілеттілігін сақтау арқылы нығайтатын болады. Сондықтан біз ə дегенненақ соғысты болдырмау шараларын да ойластырдық, елімізді, жерімізді қорғау дың əдістерін көздейтін əскери доктринаны, тиісті заңдарды қабылдадық. Бірақ бұл мəселенің бір жағы ғана. Мынандай алмағайып дүниеде өз қауіпсіздігін қамтамасыз ету мəселесін біздей жері көп, елі аз, күрделі геосаяси жағдайдағы мемлекет қорғаныс қабілетін күшейтумен ғана шеше алмақ емес. Қазақстанның өзіндік ерекшелігі, экономикасының дамуы мен əскери құрылысының деңгейі елдің қауіпсіздігін қамтамасыз етуде əскери құралдарды емес, ең алдымен өзінің ішкі қуатына жəне парасатты, салмақты дипломатияға сүйеніп отырып, осы заманғы саяси құралдарға басымдық етуді алдымен қажетсінетін еді. Шекараны таспен қоршамау керек, шекараны доспен қоршау керек. Біз солай еттік. Қазақстан шекараларын заңды түрде бекітуді біз əу бастан сыртқы саясаттың басты буынының бірі деп санадық. Ол жайында өткен жолы айтқанмын. – 2015 жылғы көктемде Жастар форумында сөйлеген сөзіңізде сіз Қазақстанның экономикалық дамуына түбегейлі ықпал ететін нақтылы жəне қарапайым факторлар қатарында география мен климатты, яғни үлкен арақашықтықты, теңізге шығу жолы ның жоқтығын айтып едіңіз. Іс жүзінде біз осындай көптеген объективті жағдайларға қарамай алға басудамыз дегенсіз. Сонда еліміздің тиімді геосаяси жағдайы неде болып шығады? – Иə, сондай жағдайларға қарамай алға басудамыз. Ал жаңағы айтқан мəселелердің ішіндегі ең бастысы – біздің теңізге шығатын жолымыздың жоқтығы үлкен кемшілігіміз екені рас. Өзіңнің порттарың болып, сол порттардан жүк тиелген кемелерің мұхит айдынымен əлемнің кез келген портына жол тартып жатса, жақсы емес пе? Əрине, жақсы. Ол бізде жоқ. Бұған көнбеске амалың тағы жоқ. Теңізге шығатын жолы жоқ елдер мына дүниеде толып жатыр. Бірақ бар мəселе кемшілікті артықшылыққа айналдыруда ғой, солай емес пе? Біздің жеріміз ежелден Батыс пен Шығыстың арасындағы сауда жəне саяси байланыстардың сахнасы болған. Атақты Жібек жолының үлкен бір бөлігі

қазақ даласы арқылы өткен. Сондықтан да біздің еліміз Еуропаны, Орталық Азияны, Азия-Тынық мұхит аймағын, Азияның оңтүстігін байланыстырушы буын ретінде маңызды стратегиялық рөл атқара алады. Атқара да бастады. Бір жамандықтың бір жақсылығы бар деген сол. Мысалы, біз өз тауарларымызды елдің бір шетінен бір шетіне, одан асып шетелге апару үшін қосымша көп шығын жұмсаймыз. Оның есесіне өзге елдер өз тауарларын біздің ел арқылы тасымалдаса жаңағы бізге кедергі саналатын қашықтық енді пайда көзіне айналады, өйткені транзиттік тарифтен алатынымыз көбейе түседі. Сондықтан жиырмасыншы ғасырдың соңына қарай, мыңжылдықтар тоғысатын тұста əлемнің саяси картасында жаңа геосаяси жағдай туды дейміз. Онда Қазақстан Еуропаны Азия-Тынық мұхит аймағымен байланыстыратын кеңістікті алып жатыр. Бұл кеңістік сыртқы саяси жəне стратегиялық тұрғыдан тиімді кеңістік. Еліміз егемендік ала салысымен бұрын одақтас республика ретінде тіпті айналысып көрмеген проблемалармен бетпе-бет келді. Қазақстан халықаралық сахнаға шыға салысымен тіпті өзге ортаға қойды да кетті. Сол тұста біздің ең алдымен шешіп алған, қазақша айтқанда салған беттен басын ашып алған мəселеміз ел территориясында орналасқан ядролық қарудың тағдыры еді. Оның жай-жапсарын кезінде өзіңе əңгімелегенмін. Мына бір жағдайды да айта кетейін. Ол біздің түркітілдес ағайындармен арақатынасымызға байланысты. «Құдай қосқанды адам ажырата алмайды» дегендей, мың жылдық үзілістен кейін түрік бауырларымызбен қайта табысқанымыз рас. Олар Анадолы даласына біздің Сыр бойынан барған ғой. Қыпшақтар мен оғыздардың бөлінетін тұсы сол. Тəуелсіздік таңы атқан тұста бізге түрік бизнесмендерінің көп көмегі тиді. Сонымен бірге, түріктердің бірден-ақ бізге ақыл айтуға, тым қамқоршы болуға ұмтылуы секем алдырған еді. Біз деген «үлкен ағадан» жаңа ғана құтылған ел емеспіз бе? Осы мəселе бойынша менің өзім ерекше сыйлайтын адамым – Түркия Президенті Тұрғыт Өзалды ренжітуіме де тура келген кезі бар. Қайтейін, бəрі де елдің қамы ғой. – Нұрсұлтан Əбішұлы, ел тəуелсіздігі 1991 жылы жарияланғанымен іс жүзінде тəуелсіздік жағдайында өмір сүрген алғашқы жылымыз деп 1992 жылды атаған жөн. Сіз ол кезде 52 жасқа жаңа аттаған едіңіз. Өзіміздің елуден жаңа асқан кезімізді, қазіргі елуден асқандарды көз алдымызға келтіргенде сол бір тарихтың талмау тұсында бойыңыз бен ойыңызға түскен жүктің салмағын қалай қайыспай көтергеніңіз қайран қалдырады. НьюЙорктегі сөзіңізде Марк Твеннің жасы 48-ге келгенше пессимист күйінде қалған адам тым көп біледі, ал жасы 48-ден асқанда да оптимист күйінде қалатындар тым аз білетіндер деген сөзін келтіргенсіз. Марк Твеннен гөрі менің жолым болыңқыраған сияқты, өйткені, жасым 52-ге қараған шақта мен елімнің болашағына сеніммен қараймын дегенсіз. Ел болашағына сенгендіктен де, еліміз халықаралық қоғамдастықтың өміріне дендеп араласуға құқылы, соған лайықты деп

білгендіктен де сол жылы, Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымына мүшелікке қабылданғаннан кейінгі БҰҰ-ның Бас Ассамблеясының алғашқы, яғни 47-ші сессиясында сөйлеген сөзіңіздеақ сіз əлемдік ауқымда бастама көтердіңіз. Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөнінде кеңес ұйымдастыруды ұсындыңыз. Бұл идея қалай туындап еді? – Жалпы, Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық кеңесі сияқты құрылымды Азияда неге құрмасқа деген идея ешкімнің көңілінің түкпірінде атымен жүрмеуі мүмкін де емес еді. Бірақ оны нақты іске айналдырудың тетіктерін қарастыру керек қой. Соны бізге дейін ешкім де қарастырмапты. Біздің еңбегіміз – Еуразия құрлығындағы бейбітшілік пен қауіпсіздік проблемасы бойынша Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңес өткізу бойынша Қазақстанның нақты бастамасын көтергеніміз. Ең бастысы – ондай кеңестің міндетін, сипатын белгілеп, ұйымдастырудың тетіктерін көрсетіп бергеніміз, көптеген жылдар бойы жүйелі жұмыс жүргізіп, мақсатты жеріне жеткізгеніміз. – Қытайға жолым түскенде Бейжіңдегі Шет тілдерде əдебиет шығару баспасынан жарық көрген «О государственном управлении» деген кітапты ала қайтқан едім. Си Цзиньпиннің сөздерінің жинағы екен. Қытай басшысы Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңестің 2014 жылғы 21 мамырдағы 4-ші саммитінде сөйлеген сөзінде Қазақстанды «АӨСШК-нің бастамашы мемлекеті» деп бөлекше атапты, біз мұны елімізге деген құрметтің бір көрінісі деп білеміз. – Қытай басшысының ол сөзіне рахмет. Біздің бəріміздің басымызды бірлескен күш-жігермен Азияда қауіпсіздіктің сенімді жүйесін жасауға болады, жалпы бүкіл дүниеде қауіпсіз əлемді ортақтаса орнатуға болады деген пікір қосып отыр. Өз басым барабара АӨСШК Азиядағы қауіпсіздіктің ақиқат факторына айналатынына анық сенемін. Біздің осындай Кеңес шақыру жөніндегі бастамамызды ə дегенненақ Азия аумағының 90 пайызын алып жатқан мемлекеттер қолдағанын ерекше айту керек. – Сіз ұсынған тағы бір ірі бастаманың Еуразиялық экономикалық одақ құру бастамасының жүзеге асуына дəл жиырма жыл кеткенін қалай түсіндірер едіңіз? Бұл енді қанша дегенмен бұрынғы Кеңес Одағы елдерінің арасындағы мəселе ғой. – Бұл сұрағыңа жауап беруді əріден бастауға тура келеді. «Еуразия», «еуразияшылдық» деген ұғымдарды пайымдаудан. Негізінде біз адамзат тұрақты өмір сүретін материктер бесеу дейміз: Азия, Еуропа, Африка, Америка, Австралия. Ал таза геологиялық, географиялық тұрғыдан қарасақ, Азия мен Еуропа жеке-жеке материктер болып саналмайды. Азия мен Еуропа мыңдаған жылдар бойы бір-бірімен тығыз байланыспай, негізінен дербес өмір сүріп келгендіктен, тарихи, саяси, діни себептер ажыратқандықтан əрі жер көлемінің өте үлкендігіне байланысты шартты түрде екі материк ретінде айтылады. Біз Еуразияны дүниенің

екі бөлігінен – Еуропа мен Азиядан құралатын Жер шарының ең үлкен материгі деп білуіміз керек. Алайда, ресейлік еуразияшылар – Савицкий, Трубецкой, Бердяев, тағы басқалар Еуразия ұғымына тек географиялық мағына берген жоқ. Олар Еуразия деп сол кезде Ресей империясы алып жатқан территорияны атады. Ресейді Еуропа да емес, Азия да емес, өзінше «ортадағы материк» деп санады. Империяның тұтастығы үшін «еуропалық Ресей», «азиялық Ресей» ұғымдары жоқ, ортақ Ресей – Еуразия бар деді. Бұл – Еуразия ұғымының сол кездегі пайымдалуы. Ағылшынның Хэлфорд Макиндер деген ғалымының кімдекім Шығыс Еуропаны өз бақылауында ұстаса сол Хартлендте, яғни Еуразия континентінде, алып құрлықта үстем болады, кімде-кім сол жерде үстем болса, бүкіл əлемде үстемдігін орната алады деп жазғаны бар екен. Бұл сөз Еуразия аумағының стратегиялық тұрғыдағы аса маңыздылығын көрсетеді. Одан бері де тағы бір ғасырдай уақыт өтті. Сол уақыт ішінде бұрынғы Ресей империясының орнында Кеңес Одағы деген мемлекет орнады, оның құрамында он бес республика болды, олар бір-бірімен соншалықты тығыз қойындасып, электр желілеріне дейін, теміржолдарына дейін, автокөлік магистральдарына дейін мидай араласып кеткен біртұтас экономика құрды. Жаңағы он бес республикада ортақ тіл орнықты, ортақ діл де орнықты деуге болады. Адамдардың мінез-құлқында, психологиясында ұқсас жайлар көбейді. Тəуелсіздік келісімен барлық елдер бет-бетімен кетті де, қалыптасқан экономикалық байланыстардың бəрінің быт-шыты шықты. Ортақ базарымыздан айырылдық. Бір елдегі тауар бір елге өтпейтін болып, қоймаларға жинала бастады, ақыры кəсіпорындар, зауыттар, фабрикалар банкроттыққа түсті. Мыңдаған адамдар жұмыссыз қалды. Өкінішке орай, КСРО-ның қалған қирандысының орнына құрылған Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығы уақыттың объективті талаптарына толық сай келмеді, халықтар зəру болып отырған интеграцияны қамтамасыз ете алмады. Мен 1994 жылы Мəскеу мемлекеттік университетінде сөйлеген сөзімде тəуелсіз елдер арасындағы қарым-қатынастың сапалық жаңа деңгейіне ауысуы қажет екенін, мұның пісіп-жетілгенін айттым. Кеше ғана Одақтан зорға құтылғандай болып отырған елдердің халықтары «Одақ» сөзінен шошынатынын біліп, бірден-ақ Еуропалық Одақ бар екенін, ойдағыдай өмір сүріп жатқанын қоса айттым. Оларға құруға болатын одақты бізге неге құруға болмайды? – Сіздің Мəскеу университетінде жасаған ұсынысыңыз ТМД елдерінде əрқилы пікір туғызды. – Оларда ғана емес. Бұл жоба Қазақстанның өзінде де бірден қызу қолдау таба қойған жоқ. Біреулер интеграцияны жақтады, біреулер интеграцияны негізінен жақтай тұра, оны белгілі бір мөлшерде шектеуді ұсынды, біреулер интеграциялық үдерістер қазір қажет емес деп санады. – ТМД елдерінде сіздің ұсынысты қолдамағандар қатарында Өзбекстан Президенті Ислам Каримов пен

сол кездегі көңіл-күйіңіз қандай болды? – Əрине, қуандым дей алмаймын. Сонша өкінген де жоқпын. Өйткені, мен бұл идеяның жүзеге асуы ұзақ жылдарға созылатынын анық білетінмін. Мысалы, Еуропалық Одаққа қалай құрылған? 1950 жылы көмір мен болат жөнінде француз-герман бірлестігін құру жөнінде декларацияға қол қойылған. Одан жеті жыл өткенде Еуропа экономикалық одағы құрылған. Одан кейін тұтас ширек ғасыр, яғни 25 жыл өткенде барып Еуропалық Одақ құру туралы Маастрихт келісіміне қол қойылған. Сонда бұл идеяның басталуынан түйінделуіне дейінгі уақыт аралығы бас-аяғы 42 жылға созылған болып шығады. Менің ұсынысыма тым сақтықпен қарау кəдімгі «Негізі дұрыс қой, сонда да не болып кететінін қайдан білейік» деген сияқты ой қисынынан еді. Екінші жағынан, белгілі бір тұлғалар тарапынан идеяның авторлығына қызғанышпен қарау да атымен болмады дей алмаймын. – Бірақ, бұл арада мына жайды ескеру керек шығар. Ресей Федералдық жиналысы Федерация кеңесінің мүшесі Рамазан Абдулатипов Еуразия одағы идеясының Орталық Азиядан шыққаны біз үшін өте маңызды, идея Мəскеуден шыққанда оған бірден-ақ неше түрлі жамауатақ, яғни ярлык жапсырылар еді деген болатын. – Ол сөздің де жаны бар. Мен Еуразиялық одақ қалыптастыру жөніндегі идеяны əдейі Мəскеу университетінде, Ресей ғылыми элитасының өкілдері алдында айтқан едім. Жетекші ғалымдардың бұл идеяны қолдағаны ойымды орнықтыра түсті. Интеграция деген КСРО заманына қайта оралу емес. Интеграция – ең алдымен экономикалық прагматизм. Мұнда да өзім үнемі айтып отыратын «Алдымен – экономика, содан кейін – саясат» деген қағида алға ұсталады. Мысалы, еліміздің халқы небəрі 17 миллион адам. Шүкір, өсіп жатырмыз. Бірақ, қаншалықты өсе береміз? 20 миллионға жетпекшіміз. Жетеміз. 25 миллионға барармыз. 30 миллионға барармыз бір кезде. Бірақ, мына жаһанданған əлемде оның өзі өте тар нарық саналады. Біз өз халқымыздың қажетін ғана қанағаттандыратын экономикамен алысқа бара алмаймыз. Бізге міндетті түрде сыртқы нарықтар керек. Сол нарықтардың ең үлкені – 170 миллион адамдық Ресей нарығы. Өкінішке орай, қазірше біздің тауарларымыз Еуропаның, Американың нарығының талабына толық жауап бере алмайды, Қытайдың нарығы онсыз да толып тұр. Ал Ресей нарығы, Беларусь нарығы, басқа да көршілес нарықтар біздің тауарларға ыңғайлы, біздің нарық та олар үшін өтімді. Сондықтан мен Еуразиялық экономикалық одақ құру жөніндегі жұмысты жылдар бойы жүйелі түрде алға жылжытумен болдым. Алдымен Кеден одағы құрылды. Одан кейін Еуразиялық экономикалық қоғамдастық құрылды. Одан кейін, 2014 жылы, яғни идея ортаға салынғаннан соң 20 жыл өткенде Еуразиялық экономикалық одақ құрылды. ЕАЭО құру жөніндегі Шартқа Астанада қол қойылуының символдық мəні бар. Өйткені, Қазақстан бұл идеяны ұсынып қана қойған жоқ, Қазақстан осы жылдардың өн бойында дəйім бұрынғы кеңестік кеңістіктегі басты интегратор


www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

ретінде көрініп келді. Кез келген ірі шаруа аяқ астынан керемет нəтижелер бере қоймайды. Еуразиялық экономикалық одақтың жаңа құрылған тұсына Батыс əлемі мен Ресей арасындағы күрделі шиеленістер, түрліше «санкциялық соғыстар» тап келді, сондықтан бұл экономикалық одақтың əлеуеті дəл қазірше толық ашылмай тұр. Бірақ, мемлекеттеріміздің алдынан 170 миллион адамдық байтақ нарық ашып беретіндігінің өзі оның болашағы жарқын екенін көрсетеді. О бастан-ақ маған бұл жобаның өзіміз талайдан көз жазып қалған ізгілікке, жалпыадамзаттық құндылықтарға бағытталуы маңызды, тіпті бір есептен басымырақ та болып көрінді. Неге десең, біздің бəріміздің сан ғасырлық ортақ тарихымыз бар, бірлесе өмір сүру дəстүріміз бар, ортақ тағдырымыз бар. Халықтарымыздың бəрі бір-бірімен, қазақша айтқанда, «ішек-қарны араласып» кеткен. Енді олардың арасында шекаралар тұрады, кедендер тұрады, бір-бірімізбен неше түрлі бөгесіндермен бөлініп қаламыз деген оймен келісудің өзі қиын. Оның үстіне жұрттың бəрі əлемде интеграциялық бірлесу үдерісі жүріп жатқанын, айталық, Еуропалық одақ қа біріккен елдердің өркендеу үстінде екенін əрі ешқайсының да егемендігінен айырылмағанын көріп отыр. Əрине, біз Еуразиялық экономикалық одақ құруға біртіндеп, сатылап келдік. Мысалы, əуелдегі Еуразиялық

құруды ұсынған жоқ. Ондай ой да болған жоқ. Қазақстан осы арқылы өңірде гегемон мемлекет болғысы келеді деген сөздердің де ешқандай негізі жоқ. Əңгіме өңірлік нақты интеграция жайында. Адамдардың, капитал мен тауарлардың еркін қозғалуын қамтамасыз ететін біртұтас экономикалық кеңістік құру жайында. Өркениетті əлемде шекаралар ашылып жатқанда бір кезде бір халық болып отырған халықтардың шекараны бекітіп, кеденді кедергі етіп отырғаны көкейге қонымсыз. Мен Орталық Азиядағы жағдайды тұрақ тан дырудың ең жақсы жолы ішкі өңірлік ықпалдастық деген ойымнан қайт паймын. Мұнда біраз түйін жинақ талып қалған. Тек су ресурстарын бөлу мəселесінің өзінде біраз келіспеушіліктер бар. Олардың бəрін дəйім бірлесе шешкенде ғана біздің өңіріміздегі шиеленіс əлеуетін азайта аламыз. Оның үстіне ұлы державалардың осы өңірде экономикалық тұрғыдан басымдық ету үшін өзара бəсекелестікке түсіп жатқанын көріп отырмыз. Бізге қазір бір-бірімізге деген сенімді арттыра түсу керек. Араласу көп болған жерде сенім де көп болады. – Расында да, қарапайым халық түсіне бермейтін, жан ауыртар жайлар бар. Мен өзім Қазығұртта туғанмен, Келесте өскен едім. Ауданымыздың орталығы Абайдан Ташкентке дейін 45 шақырым ғана. Əрі кеткенде ай сайын барып тұратынбыз. Бала

орыс этносының өкілдері құрайтынында ғана емес. Қазақстан мен Ресейдің мəңгілік əріптестер болуға тиістігі талассыз. Менен Ресеймен қарымқатынасымыздың қандай болғанын қалар едіңіз деп сұрап жатады. Оған кезінде жұртқа белгілі сөзді пайдаланып жауап бергенмін. «География бізді көрші етті. Тарих бізді дос етті. Экономика бізді серіктес етті. Қажеттілік бізді одақтастар етті», дегенмін. Қазір де соны айтамын. Жаңағы сөзді айтқан адам – Джон Кеннеди, ол сөзі АҚШтың Канадамен қарым-қатынасына байланысты айтылған. Мен Қазақстан мен Ресейдің қарым-қатынасы осы сипатта болғанын қалаймын. Оны Ресейдегілер де жақсы түсінеді. Гумилевтің бір сөзі бар, Ресей тек еуразиялық мемлекет ретінде ғана, тек еуразиялық идеясы арқылы ғана ел болып қала алады деп келетін. Екі елдің арасында сындарлы үнқатысу арқылы, өзара мүдделерді ескеру арқылы шешуге болмайтын бірде-бір проблема жоқ. Жағдайдың қиындағаны сол кезде Ресейде барлық бұрынғы кеңестік республикаларда қос азаматтық енгізілу керек деген ойдың белең алып тұруына байланысты еді. Біз еліміз аумағында бір ғана азаматтық болуы керек деп санадық. Шынында да, қос азаматтық пен тəуелсіз мемлекет ұғымы тіпті қиыспайды. Оның үстіне жекешелендірудің жаңа ғана қызу жүріп жатқан кезі. Меншікке байланысты туындауы мүмкін кез келген

нақты айтқанмын, қос азаматтық болмайды», деп кесіп түсіпті... – Борис Николаевичтің ірі сөйлейтін, кесек турайтын мінезі бар еді. Көңілкүйдің адамы болатын. Кейде мəрттікпен де мəселе шешіп тастайтын. Байқоңыр ғарыш айлағы туралы біз ресейліктермен біраз ырғасқанбыз. Тəуелсіздік қолға тигеннен кейін Байқоңыр Қазақстанның иелігінде қалды. Бірақ оны ұстап тұра алатын қаржы да, оны тиісінше пайдалана алатын мамандар да бізде болған жоқ. Қайтпек керек? Ойпырмай, неше түрлі адамдар бар ғой, сол Байқоңырды біржолата жауып тастауды ұсынғандар да шықты арамыздан... Сондағы айтатындары – егемендігімізді сақтау, қоршаған ортаны қорғау. Əрине, біз Байқоңырдың Ресей мен Қазақстан тұрмақ, бүкіл адамзаттың ортақ қазынасы екенін ескере отырып өз ұсынысымызды жасадық. Оның мəнісі осынау бірегей кешенді бүкіл ТМД елдерінің ортақ игілігі үшін сақтауға саятын. Ресей Байқоңырды Қазақстан меншігі деп тануға келісті. Енді ғарыш айлағын жалға беру шарты бойынша пайдалану керек. Бар мəселе бағада. Біз жылына 200 миллион доллар десек, ресейліктер 50 миллион доллар да жетеді деп санады. Тіпті, ештеңе төлемеу керек дейтіндер де шыға бастады. Сондай бір тұста Мəскеуге барған сапарымда Борис Николаевичті 115 миллион доллар жалға алу құнын төлеуге көндіріп қайтқаным бар. Борис Николаевичтің еркөңілділігі

СОЌПАЌТАРЫ пен журналист Сауытбек Абдрахмановтың сұхбат кітабынан

экономикалық қоғамдастықтың ең басты жетістігі Беларусь, Қазақстан жəне Ресей арасындағы Кеден одағын құру туралы келісімнің жасалғандығы. Барабара оған Қырғызстан мен Армения қосылды. Айтқандай, бұл елдер кейіннен Еуразиялық экономикалық одаққа да қосылды. Өйткені, олар бұл арада ескі саяси құрылымдарды емес, бұрынғы КСРО-ны қалпына келтіруді емес, ұлттық мемлекеттердің экономикасы ықпалдастық арқауы бола алатынын басшылыққа алып отырғанымызға көз жеткізді. Негізінде өмір тəжірибесі өткен саяси тарих та, тіпті, тіл мен діннің бірлігі де нағыз ықпалдастық үшін аздық ететінін көрсетіп беріп отыр. Бір діндегі, бір тілді арабтардың ара-дара жүргендігі – осы сөзімнің дəлелі. Кірігудің нақты басты мүддесі экономикалық мүдде болғанда ғана ол баянды болмақ. – Сіз сол 1994 жылдың күзінде Орталықазиялық одақты ресімдеу жөнінде де ұсыныс жасаған едіңіз. Діні ортақ, тарихы ортақ, тілі ұқсас, ділі жақын ағайындар ол ұсынысты қолдап əкете қоймады. Оның себебі неде деп ойлайсыз? – Ағайындар ол ұсынысты дəл сол пішімде қолдап əкете қоймады деген орынды болады. Əйтпесе, сол жылы Біртұтас экономикалық кеңістік құру туралы шартқа қол қойылып, оған Қазақстан, Өзбекстан мен Қырғызстан кірген болатын. Араға төрт жыл салып, бұл шартқа Тəжікстан қосылды. Одан кейін «төрттік» Орталықазиялық экономикалық қоғамдастық құруға бел байлады. Өкінішке орай, ол құрылым негізінен қағаз жүзінде қалды. Неге «өкінішке орай» деп айтамын? Олай айтатыным – біз мəдениетіміз бен тарихымыздың ортақтығы жақындастырып отырған көршілес мемлекеттермен жанжақты байланыстарымызды қазіргіден əлдеқайда берік ете түсуге тиіс едік. Оған негіз жеткілікті. Бұрынғы бес кеңестік республика орналасқан Орталық Азия өңірі 4 миллион шаршы километр жерді алып жатыр, бұл дегеніңіз бүкіл Батыс Еуропаның аумағынан да артық. Мұнда 60 миллионнан артық халық тұрады. Бəрінің де теңізге шығатын жолы жоқ. Бəрінің су ресурстары ортақ. Кеңес Одағы кезінде қатынас жолдары толық төселген, газ, мұнай құбырлары тартылған. Бізге бірге болуды Құдайдың өзі қош көреді. – Тəжікстанның РЕГНУМ ақпарат тық агенттігі кезінде таратқан бір пікірден Назарбаевтың ұсынысы тəжік халқының мүддесіне сай келмейді дегенді оқыған едім. Ол автор өңірдің елдері өздерінің күш-жігерлерін анағұрлым ауқымды ықпалдастық бағытында белсендірек ете түсуі керек, бұл үдеріске Ауғанстан мен Иран қосылуы керек деп санайды. Соның өзінде де біз Орталық Азия жерінде біртұтас мемлекет құрылуымен келісе алмаймыз, ондай жағдайда өзіміздің тəуелсіздігімізді, өзіміздің тілімізді, өзіміздің төлтумалығымызды жоғалтып алу қаупі бар дейді. «Мы не можем согласиться с тем, что на территории Центральной Азии может быть создано единое государство», деп тұп-тура айтылған. – Қайдағы «единое государство?» Міне, түсініспеу деген осындайдан шығады. Ешкім де біртұтас мемлекет

күні мізден бізді өркениетті өмірге бейім деген де сол қала болатын. Ұлттық ұғымға ерте əкелген де сол қала еді. Сөйткен Ташкентке қазір іргесіндегі «Сарыағаш» шипажайына барып тұрып кіре алмаймыз. Алдымыздан көлденеңдеп кедені шығады.

ДƏЙЕКТЕМЕ:

«...Қала жаққа қарасам, көзіме жас толасың, Қалай қиып кетермін Төле бидің моласын. Елеусіздеу жүрген бір ақыны едім даланың, Шерге толып өзегім, кері аттанып барамын. Тілім бармай қош деуге, қия алмай көп қарадым, Ташкентті ұмытпа, ойлы туған қарағым. Қош, Тасқала, қайтейін,кіргізбеді кеденің, Біле алмадым біздерге ертеңгі ұрпақ не дерін. Қош, Ташкент, аяулым, көшімді артқа бұрармын, Тілегіңді сыртыңнан тілеуші боп тұрармын. Шайырлардан жайыңды хат арқылы сұрармын, Архивтерді ақтарып, оңашада жылармын».

Қасымхан БЕГМАНОВ, «Қазақ əдебиеті», 2015 жылғы 3 сəуір. – Бұл енді əр мемлекеттің өзінің шешетін мəселесі. Оған олай деуге де, бұлай деуге де болмайды. Бірақ, а ғ а йында с халық тардың араласқұраластығы қазіргіден анағұрлым артық болуға тиіс екендігі тағы талассыз. Басқасын айтпағанда, мұның өзі таза экономикалық тұрғыдан да тиімді екендігін дəлелдеп жатудың да қажеті жоқ. Біздің сыртқы саясатымыз Орталық Азиядағы ықпалдастық үдерістерін жалғастыруды, жандандыруды жақтайтыны, жай жақтап қоймай, осы бағыттағы жұмысты жалғастыра беретіндігі анық. – Сіздің халыққа жыл сайынғы Жол дау ларыңызда сыртқы саясат мəселелері де қозғалып тұрады. Солардың бəрінде басымдықтар қатарында алдымен Ресей Федерациясымен қарым-қатынас айтылады. Мұның сыры неде дер едіңіз? – «Сыры» дейтіндей ештеңе жоқ. Қазақстанның алдында мына əлемдегі негізгі əріптес пен негізгі одақтас кім бола алады деген таңдау тұрып көрген емес. Географиялық тұрғыдан да, тарихи тұрғыдан да біз үшін Ресейдің орны бір бөлек. Ресейлік бағыт – Қазақстан сыртқы саясатының аса маңызды басымдығы дегенді біз дəйім айтамыз. Бəрінен бұрын көршілермен достықта өмір сүру мемлекетіміздің сыртқы саясатындағы басты басымдық десек, бұл ең алдымен тарих табыстырған, тағдыр тоғыстырған Ресейге тікелей қатысты. Дербес мемлекеттерге айналған қазіргі жаңа кезеңде де біздің бұрынғыша рухани етене күйде келе жатқанымыз өте сүйінішті. Даму үдерісіндегі Қазақстанның басты серіктесі – Ресей. 2006 жылы Мемлекеттік думаның 100 жылдығына арналған отырыста сөйлеген сөзімде мен тек бір жылдың өзінде, атап айтқанда 2005 жылы Ресей Президенті Владимир Владимирович Путинмен 8 рет кездескенімізді айтқанмын. Мұндай жағдай мемлекеттер басшыларының арасында сирек деп ойлаймын. Басқаша болуы да мүмкін емес. Мəселе Қазақстан халқының ширек бөлігін

дауға көрші мемлекет өзінің «жарты азаматының» мүддесі тұрғысынан араласа берсе не болады? Жарайды, ондай даулар заң жолымен шешіледі дей қояйық. Ал енді өз еліңде тұрып жатқан адамдардың бір мезгілде көрші елдің де азаматы саналатын жағдайын көз алдыңа елестетіп көрші? Ондай алаң көңілмен біртұтас мемлекет құру, тіпті, мүмкін емес. Екінші жағынан, Кеңес Одағы ыдыраған кезде талай адам өз болашағын жаңа құрылып жатқан жас мемлекетпен байланыстыруға тəуекел етпей, өздерінің тарихи отандарына көшіп кеткен болатын. Қазақстан ол кезде ұзын саны 3 миллиондай адамынан, ең білікті мамандарынан айырылған еді. Бұл факторды есепке алмауға болмайтын. Ол уақытта қазақстандық азаматтық біртектілік мəселесі қазіргіден əлдеқайда басқаша қарастырылатын. Мен Сыртқы істер министрлігіне өз еліміздің аумағында қос азаматтыққа жол бермейтін, сонымен бірге Қазақстанда тұрып жатқан Ресей азаматтарына, Ресейде тұрып жатқан Қазақстан азаматтарына анау айтқандай қиындық тудырмайтын келісім жобасын дайындауды тапсырдым. Ол құжатты талқылау ұзаққа созылды, өте талас-тартысты өтті. Мəскеудегілер Қазақстандағы ресейлік азаматтардың құқы қазақстандық азаматтармен бірдей болуын, соның ішінде құқық қорғау органдарында, соттарда, тіпті мемлекеттік басқару органдарында жұмыс істеу құқы сақталуын табандап тұрып қорғады. Бұған келісу мүмкін емес еді. Пікірталастармен бір жарым жылдай уақыт өтті. Ақыры мынандай тоқтамға келдік. Көрші мемлекеттің аумағында ұдайы тұратын азаматтардың құқы біршама шектелетін болды. Мысалы, олар өздері тұратын елдің жоғары лауазымды мемлекеттік қызметтеріне, биліктің өкілетті органдарына сайлана алмайтын болды, дипломатиялық қызметке, құқық қорғау органдарына, атқарушы билік органдарына орналаса алмайтын болды, ең бастысы – сайлауларға қатыса алмайтын болды. Оның есесіне екі елде де көшіп барған адамдарға азаматтық алу жеңілдетілді. Бұл мемлекеттер арасындағы сенімді күшейте түсті. Жаңағыдай өз құқын өзі шектеу арқылы толыққанды азамат атана алмайтынына көздері жеткеннен кейін бұрын екі ойлы болып жүрген қазақстандықтардың барлығы дерлік азаматтық жөніндегі бір тоқтамға келді. – Осы тұста сіздің дипломаттық қасиетіңіз де көмекке келген екен. Мəскеуге барған бір сапарыңызда ресми келіссөздер басталардан бір күн бұрын Борис Ельцинмен бейресми жағдайда кездесіп, ұзақ пікірлесіп, біраз айтысып, өз ойларыңызды дəлелдеп, ақыры қос азаматтықты енгізбеу жөнінде уағдаласқан екенсіз. Ертеңінде келіссөз басталған бетте ресейлік биліктің ірі өкілдері қос азаматтық мəселесін қозғау қажеттігін қайта-қайта айта берген тұста Ельцин үндемей отырып қалыпты. Сол кезде сіз: «Борис Николаевич, мен бір нəрсені онша түсінбей отырмын. Бұл елде мəселені кім шешеді өзі? Біз кеше сізбен қос азаматтық болмайды деп келіскен сияқты едік қой?» депсіз. Сол сөзіңіз шамына тиіп кетіп, Ельцин: «Жетеді енді. Мен Нұрсұлтан Əбішұлына

ерекше еді. Кейде тіпті намысқа шауып, белден басып та жіберетін. Каспий теңізінің табанын бөлу сияқты аса күрделі мəселенің түйінін табу кезіндегі мəрт мінезі есімде қалып қойыпты. Өкінішке орай, Астанаға соңғы келген сапарында марқұмды ренжітіп алдық. Борис Николаевич ол кезде құрметті демалыста еді. Астанаға президенттік инаугурацияға келген болатын. Аппараттағы біреулер ол отырған жерде Путин ыңғайсызданады деген сияқты ой қисынына еріп, Ельцинді президенттер жеке кездесетін кештің тізімінен шығарып тастапты... Борис Николаевич өкпелеп, қонақ үйге кетіп қалыпты. Оны мен кейін білдім. Ланч бітісімен сəлемімді жеткізіп, менің атымнан кешкі қабылдауға шақырттым. Еркөңілділігі сол ғой, өкпесін ұмытып, қабылдауға келді, ағынан жарылып тамаша сөз сөйледі. Журналистердің «Еңсегей бойлы ер Ельцин» деп жазатындай жөні бар. – Қазақстан дипломатиясының тарихынан осы сияқты тағы қандай оқиғалар есіңізде қалды? – Бір жолы мынандай жағдай орын алды. Астанада өте ауқымды конференция өтіп жатқан еді. Конференция бағдарламасына шұқшия қарап отырған Путин бір кезде алдындағы микрофонды қосып: «Мына қағазды дайындаған адамдар – Назарбаевтың жаулары» деп салды. Бəріміз аң-таң қалдық. Содан кейін Владимир Владимирович өз ойын: «Мұнда Ресей АҚШ-пен, басқа да күштермен бірге өңірден тыс күш ретінде көрсетіліпті. Қашаннан бері біз өңірден тыс күшке айналып жүрміз?» деп түсіндірді. Сөзі дұрыс болған соң мен үндемедім. Расында да, өзіміздің құдай қосқан көршіміз Ресей біз үшін қалай өңірден тыс күш бола алады? Сөйтсем, конференция құжаттарын дайындау əдеттегідей Сыртқы істер министрлігіне емес, Ішкі істер министрлігіне тапсырылған екен, дипломатияның қыр-сырын, ең бастысы – сыртқы саясаттың мəн-жайын олар қайдан білсін? Сондай тағы бір жағдай еліміздің атауының ағылшынша жазылуына байланысты болды. Біз Біріккен Ұлттар Ұйымына қабылданғанда елдің аты ағылшын тілінде «Kazakhstan» күйінде жазылатын. Дұрыс жазылатын. Осылай болғанда «kh» арқылы қазақтың тіліндегі «қ» дыбысы дəл берілетін. Бірнеше жылдан кейін ономастикалық комиссия елдің ағылшынша атауын «Kazakstan» деп жазу жөнінде шешім шығарыпты. Сөйтіп, біз қазақтардың елі емес, казактардың елі сияқты көрінетін болдық. Бұл халықаралық ұйымдарда кəдімгідей түсініспеушілік туғызды. Ақыры ол қателікті жөндедік. Қазір ел атауы бастапқы нұсқасындағыдай «Kazakhstan» болып жазылады. Дипломатияда ұсақ-түйек деген болмайды. Біздің бір жоғары лауазымды дипломатымыз Біріккен Ұлттар Ұйымына жасыл түсті костюм киіп барған көрінеді. Сол-ақ екен дипломатиялық ортада бұл арқылы Қазақстанның исламдық мемлекет екендігі меңзеліп тұр деген əңгіме тарап кетіпті. Одан кейін дипломатымыздың жасыл түсті киімге жолауды қойғаны өзінен өзі түсінікті шығар. Осы арада тағы бір жайға тоқтала

кетейін. Бізді, мысалы, Біріккен Ұлттар Ұйымында мемлекеттік тілде – қазақ тілінде сөйлемеді деп кінə тағып жататындар табылады. Негізінде, онда қай тілде сөйлесең де еріктісің. Бірақ сөзіңді сондағы ресми алты тілдің біреуіне синхронды аударманы қамтамасыз етуің керек. Жарайды, оны да жасауға болады дейік. Қазақ тіліндегі сөзді, айталық, ағылшын немесе француз тіліне аударып тұрсын дейік. Алайда, сол тілден испан немесе қытай тіліне əрі қарай тағы аудару керек. Мұндай қосарланған аудармада синхрондылықты сақтау іс жүзінде мүмкін емес. Оның үстіне өте жауапты мəтіндердің аудармасында саяси тұрғыдан онша дəл жеткізілмеген тұстар да кездесіп қалатыны болады. Маған мынадай бір жағдайды айтты. Кеңестен кейінгі кеңістік елдерінің бірінің делегациясы Біріккен Ұлттар Ұйымына қабылданатын күні БҰҰ мінберінен өз тілінде сөйлеген екен. Бірақ, синхронды аудармада саяси сипаты бар елеулі қате жіберіліпті де, кейіннен делегация арнаулы баспасөз релизін таратып, өздерінің дұрыс позициясын түсіндіріпті. Сондықтан, мұндайда нақты жағдаймен санасуға тура келеді. Мен келіссөздерді қазақ тілінен сенімді аудармашы бар жерде қазақ тілінде жүргізуге тырысамын. Амал не, ондай мүмкіндік дəйім бола бермейді. Аудармашыға да көп нəрсе байланысты. – Көптеген кітаптарда сіздің келіссөз жүргізу мəнеріңіз жөнінде жазылған. Келіссөзді көңілдегідей жүргізу үшін қандай қасиеттер қажет дер едіңіз? – Ең керегі – мемлекеттік мүдделерге адалдық. Əр келіссөзге үлкен дайындық керек. Мəселенің мəн-жайына қанық болу қажет. Дипломатия дегенді көп адам алдымен айла деп ойлайды. Келіссөздер кезінде қулықпен, айламен алдап соққан жағдайлар тарихта баршылық, бірақ бүгінде ондай тəсілдердің күні өткен. Қу адам сенімсіздік туғызады. Мен аңғарымпаз жəне ынталы ақыл дер едім. Парасатты пайым керек. Байқампаздықтың да орны үлкен. Келіссөз жүргізіп отырған адамыңның бет-жүзіндегі байқалар-байқалмас өзгерістерден жан дүниесіндегі толқыныстарды тану өте қиын, бірақ мүмкін нəрсе. Жалпы, келіссөз жүргізу өнері өзіңмен сөйлесушінің ақыл-ойына өзіңнің мүддең талап ететін идеяларды бір-бір тамшылап құя білуден көрінеді дер едім. – Келіссөз жүргізудің əртүрлі дəстүрлерін қалай сипаттауға болады? – Олардың өз ерекшеліктері бары рас. Келіссөз жүргізудің шығыстық моделін стратагемдік көзқараспен сипаттайды. Стратагемдік ойлау жүйесі психологиялық тіресудің өзіндік заңдары мен талаптарына негізделеді. Араб əлемінде сөздің қадірі бөлекше. Арабша біраз сөз біліп алып, тіпті болмаса жаттап алып сөз бастасаңыз келіссөз жүргізушінің көңілі көтеріліп сала береді. Келіссөз жүргізудің қытайлық стилінің тамыры конфуцийлік этикаға барып тіреледі. Жапондар шешім қабылдаудың ұжымдық жүйесін дұрыс көреді, мəселені талқылауға, келісуге өте көп адам тартылады, содан да уақыт көп кетеді. Азия-Тынық мұхит өңіріндегі басқа елдермен салыстырғанда корейлер өздерінің сезімдері мен көңіл-күйін əлдеқайда ашық білдіреді. Қытайлардың, жапондардың бет-жүзінен ештеңе байқай алмасаң, корейлер келіссөз барысында-ақ эмоция таныта алады. Келіссөз жүргізіп, өз еліңнің мүддесін қорғап қалу – өнер. Бірде келіспейсің, бірде келісесің. Бірақ түпкі ойың ішіңде болады. – Осы тұрғыдан қарағанда біздің қазақстандық дипломатияның да өзіндік бет-бейнесі қалыптаса бастады деуге болатын шығар. Мысалы, ұлттық дəстүрлерімізді алға ұстай отырып, сыртқы саясат жоралғыларын жасау жақсы жемісін беріп жүр. 2001 жылы мен сіздің АҚШ-қа сапарыңызды көрсететін журналистер тобында болғанмын. Сонда алдымен елдің президенті Джордж Буштың əкесі тұратын Техасқа барғаныңыз, үлкен Бушпен бейресми сөйлескеніңіз, награда тапсырғаныңыз, одан кейін ертеңінде Вашингтонға келіп, кіші Бушпен келіссөз жүргізгеніңіз өте əдемі шықты. – Жалпы, америкалықтар өздерін өте табиғи ұстай алады. 2006 жылы АҚШқа барғанымда да Атлант мұхитының жағасында үлкен Буштың үйінде болғанмын. Сонда Джордж Буш мені түнемелікке ұлының, яғни кіші Джордж Буштың ұйықтайтын төсегіне жатқызды, ертеңіне штурвалға өзі отырып, үлкен катермен бізді ашық мұхитқа серуенге алып шықты, катерге отырарда үйдің шошаласына өзі көтеріліп, маған дəл келетін кроссовка тауып берді. Мен жанымдағы делегация мүшелеріне: «Құдды құдаларымызға келгендей болдық қой», деп əзілдеп жаттым. Ертеңінде АҚШ Президенті Ақ үйдегі кабинетінде мені: «Досым, өзіңді Вашингтонда көргеніме қуаныштымын!» деп құшақтай қарсы алды. Осындайосындай адамдық қарым-қатынас елдер арасын жақындастыра түседі. – Джордж Буш сол жолы сізбен əңгіме кезінде Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төрағалыққа ұмтылуын құптамайтынын аңғартқан екен. Бірақ сіз ол ойынан қайтара алыпсыз.

3 – Бұл жайында Тоқаев өз кітабында жақсылап жазған. Оған менің қосыпаларым жоқ. – Онда Қазақстанның сыртқы саясаттағы ең бір белесті биігіне – ЕҚЫҰ-ға төрағалығына байланысты айтсаңыз деймін. – Біздің ЕҚЫҰ-ға төрағалығымыз арқылы бүкіл əлемнің назары Орталық Азияға алғаш рет шындап аударылды деудің артықтығы жоқ. Өйткені, осы арқылы Орталық Азиядағы тұңғыш мемлекет Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымын бас қаруға қол жеткізіп еді. Бұл арқылы Қазақстанымыздың жаһандық қауіпсіздіктің ұйытқысына, татулық пен тұрақтылықтың кепіліне, бейбітшіліктің берекелі белдеуіне айналғаны бүкіл əлемге əйгіленіп еді. Мұның өзі Қазақстан халқының тəуелсіздік жылдарында қол жеткізген табыстарына халықаралық қоғамдастықтың жоғары құрметінің белгісі де болып табылатыны өзінен өзі түсінікті. Əңгіменің басында өзің де айттың ғой, біз бұл биікке бүкіл ТМД кеңістігінде, бүкіл түркі əлемінде, бүкіл мұсылман дүниесінде бірінші көтерілген мемлекетпіз деп. Дəл солай. Ал бұл айтуға ғана оңай. – 2011 жылы біз «Салтанат» деген қалың жинақ шығарғанбыз. Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төрағалығы туралы толғаныстар топтастырылған сол кітаптың атын сіздің «Астана Саммитін өткізу – бүкіл Қазақстан халқының салтанаты» деген сөзіңізден алып едік. Не айтатыны бар, ЕҚЫҰ-ға төрағалығымыз да, оның Саммитін өткізгеніміз де халқымыздың жұлдызын əлем аспанында жарқырата жағып берді. Осы арқылы сіз қазақтың етектегі басын төрге, төр болғанда да Еуропа төріне шығарып бердіңіз. Оны ашып айту, ашық айту – парыз. Кітаптың алғысөзінде сол ойды жеткізуге тырысқанмын. – Оқығанмын. ЕҚЫҰ-ға табысты төрағалық етуіміздің де, оның Саммитін ойдағыдай өткізуіміздің де мəні үлкен, əрине. Сонымен бірге, Қазақстанның тəуелсіздік жылдарындағы сыртқы саясатының ең басты жетістігі басқада. Ең жақсы сыртқы саясат – ішкі саясаттың жарасымды жалғасы. Елдегі қоғамдық-саяси тұрақтылыққа сыртқы саяси жағдай жасаудың тетігіне айналса, ұлттық қауіпсіздіктің бір кепіліне айналса, елдің экономикалық, əлеуметтік, зияткерлік жəне мəдени дамуының, іштей реформалануының қолайлы сыртқы жағдайларын қамтамасыз етсе, міне, ең жақсы сыртқы саясат сол. Əншейін ана елмен де татумыз, мына елмен де татумыз дегенді ғана сезінуден келер пайда шамалы. Сондықтан да мен тəуелсіздіктің алғашқы жылдарынан бастап сыртқы саясаттың, былайша айтқанда, «экономикалануына» қатты назар аудардым. Бұл отандық дипломатияның жаңа белеске, саяси прагматизмді басты қағидат етіп ұстанатын белеске аяқ басуы екенін елшілерге ерекше ескерттім. Ол үшін біздің дипломаттарымыз мына əлемде жүріп жатқан күрделі үдерістерден барынша экономикалық артықшылық таба білуге, халықаралық қарым-қатынастардан біздің еліміз үшін пайдалы үрдістерді көре білуге тиісті болды. Елшілердің қызметіне берілетін бағалар қатарына сол елден тартылған инвестиция көлемі де қосылды. Керек десең, елдің өз ішіндегі «Алдымен – экономика, одан кейін саясат» қағидатын біз белгілі бір дəрежеде халықаралық қарым-қатынастарымызда да қолдандық деуге болады. Президенттің жанындағы Шетел инвесторлары кеңесін сол үшін құрдым. Менің халықаралық сапарларым барысындағы негізгі мəселелердің бірі Қазақстанға инвестициялау мəселесі болатыны сондықтан. Тəуелсіздік жылдарында Қазақстан экономикасына құйылған шетелдік төте инвестициялардың көлемі шамамен 200 миллиард долларды құрады. Инвестициялар бізге неге келеді? Себебі, инвесторлар бізге сенеді. Бізді əлемде сыйлайды. Күшті экономикасы бар, халықаралық қоғамдастықта лайықты орны бар, уəдесіне берік, шетел инвесторларына тиісті жағдай жасай алатын, қаржының қайтарым беретініне кепілдік ете алатын мемлекет деп сыйлайды. Біз бұл мəртебені бағалаймыз. Біз əуелден өзіміздің тəуелсіз мемлекетімізді батыстық демократия қағидаттарына негіздеп, алдыңғы қатарлы азиялық мемлекеттердің тəжірибесін жəне еліміздегі көптілді, көпдінді қоғамның ерекшеліктерін ескере отырып құруды ойластырған едік. Сол ойымызды орындауға сыртқы саясатымызды орайластыра алдық. Қазақстанның мемлекеттілігі мен тəуелсіздігін нығайтуға əлемдік қауымдастықпен ықпалдастықты күшейтуді құрал етіп қолдана білдік. Халықаралық бедел деген салиқалы сыртқы саясат пен дəйекті ішкі дамудың жиынтығы. Біз соған қол жеткіздік. Бұл – біздің үлкен табысымыз. Айта берсе, сыртқы саясаттың сыры да көп, қыры да көп. Əңгімемізді қанша ұзаққа созсақ та, оның ұштығына шыға алмаспыз. Сондықтан бұл тақырыпты осымен қайыра тұрайық. Негізінде, сыртқы саяси қызмет барысында араласқан тұлғалар жөнінде арнайы əңгіме етуге де болатын шығар. Ол жағын кейін көрерміз.


4

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

Қазақстан Республикасы Президентінің Өкімі «Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ бўќаралыќ аќпарат ќўралдары саласындаєы сыйлыќтарын беру, гранттарын тапсыру жəне Алєысын жариялау ережесін бекіту туралы» Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ 2013 жылєы 22 наурыздаєы №190 Ґкіміне ґзгеріс енгізу туралы 1. «Қазақстан Республикасы Президентінің бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы сыйлықтарын беру, гранттарын тапсыру жəне Алғысын жариялау ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2013 жылғы 22 наурыздағы №190 Өкіміне мынадай өзгеріс енгізілсін: аталған Өкімнің 1-қосымшасында:

9-тармақ алып тасталсын. 2. Осы Өкім бұқаралық ақпарат құралдарында жариялансын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2015 жылғы 26 маусым. №8

Маќсат – Ўлт жоспарын жїзеге асыру Кеше Астанада Саясаткерлер конгресінің бастамасымен, сондай-ақ, Мəдениет жəне спорт министрлігінің қолдауымен саясаткерлердің «100 қадам: қазақстандық жаңғыртудың перспективалары» тақырыбында Конгрестің Сарапшылар клубының мəжілісі болып өтті.

Сарапшылар Ұлт жоспарын жүзеге асыру бойынша нақты ұсынымдамалары мен ұсыныстарын ортаға салды. «100 нақты қадам» – бұл жаһандық жəне ішкі сын-қатерлерге жауап болып табылатын мемлекеттің жаңғырту жөніндегі кешенді бағдарламасы. Ол Қазақстанның əлемдегі аса дамыған 30 мемлекеттің

қатарына қосылу жөніндегі мақсаттарына қол жеткізуге бағытталып отыр. Ұлт жоспарын тиімді жүзеге асыру мемлекеттік органдардың, сарапшылар қоғамдастығы мен азаматтық сектордың белсенді өзара іс-қимылын талап етеді, деп атап өтті Президент Əкімшілігі Басшысының орынбасары Б.Майлыбаев. Сарапшылар клубының жұмысына Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттары, Президент Əкімшілігінің, мемлекеттік органдардың, саяси партиялардың, сарапшылар тобының, ҮЕҰ-ның өкілдері, сондай-ақ, белгілі қоғам қайраткерлері мен БАҚ өкілдері қатысты. «Егемен-ақпарат».

Лайыќтылар марапатталды (Соңы. Басы 1-бетте). Сөйтіп, Мемлекет басшысының Өкімімен Қазақстан Республикасы Президентінің биылғы сыйлықтары «Егемен Қазақстан» республикалық газетінің бас редакторы Жанболат Аупбаевқа – Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 70 жылдығына арналған материалдар топтамасы жəне ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарын дамытуға қосқан зор шығармашылық үлесі үшін берілді. Сондай-ақ Президент сыйлығы «Экспресс-К» газеті редакциясы» ЖШС бас директоры болған марқұм Алексей Панға – елдің ақпараттық кеңістігі деңгейін өрістетуге бағытталған қызметі, отандық журналистиканы дамытуға қосқан үлесі үшін берілді. Биылғы Мемлекет басшысының гранттары «Арша» медиастудиясының продюсері Зарица Есекееваға (Зарина Мұха ме дəліге) – республиканың əлеуметтік-экономикалық дамуы жəне моноқалаларын мемле кеттік қолдау туралы «24 KZ» телеарна сындағы «Большие города»

– «Дархан қала» атты авторлық жобасы үшін; «Хабар» телеарнасы бағдарламалар өндірісі дирекциясының бас продюсері Ринат Кертаевқа қазақстандық телевизияны дамытуға қосқан шығармашылық үлесі үшін тапсырылды. Президент Алғыстары республикалық қоғамдық-саяси «Достық-Дружба» журналының шығармашылық ұжымына қазақстандық патриотизмді қалып тас тыруға, қоғамдағы этносаралық келісімді нығайтуға қосқан елеулі үлесі үшін; өңірлік қоғамдық-саяси «Жетісу» газетінің шығармашылық ұжымына аймақтағы мемлекеттік бағдарламалардың орындалу барысын терең əрі жан-жақты жариялапкөрсеткені үшін; «Қазақстан» ұлт тық телеарнасының шығармашылық ұжымына мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылу барысын белсенді жариялап көрсеткені жəне отандық ақпарат кеңістігін дамытуға қосқан зор үлесі үшін; «Көкжиек» жəне «От и до» радиобағдарламаларының шығармашылық ұжымына Еуразиялық экономикалық одақ жұмысы аясында маңызды мемлекеттік

бағдарламалардың жүзеге асырылу барысын жариялап-көрсеткені үшін; («Новости-Казахстан» ақпарат агенттігі мен «Астана» радиосының бірлескен жобасы); коммерциялық емес «Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені» акционерлік қоғамының шығармашылық ұжымына Қазақстан туралы өзекті телевизиялық жобалар жасау арқылы отандық құжаттану саласын дамытуға қосқан елеулі үлесі үшін; ақпараттық-сараптамалық «Тіл» журналының шығармашылық ұжымына əлеуметтікэкономикалық реформалардың жүзеге асырылу барысын, мемлекеттік тілді жəне ұлттық мəдениетті дамыту мəселелерін белсенді жариялап-көрсеткені үшін; ақпараттық-спорттық «Vesti. kz» порталының ұжымына саламатты өмір салтын кеңінен насихаттағаны жəне Қазақстанның спорт журналистикасын дамытуға қосқан зор үлесі үшін жарияланды. Шара барысында бірқатар марапатталғандар сөйлеп, өздерінің еңбектерінің еленгендігі үшін ризашылықтарын білдірді.

Ќаулы жобалары талќыланды (Соңы. Басы 1-бетте). Зияткерлік меншік саласындағы заңнамаға соңғы жылдары енгізілген өзгерістер авторлық жəне сабақтас құқықты қорғау туралы заң нормаларын сот тəжірибесінде дұрыс қолдану мақсатында осы нормативтік қаулыны əзірлеуге қажеттілік тудырды. Жоғарғы Соттың судьясы Мейрам Жанғұттинов екінші норма тивтік қаулы жобасы туралы айта келе, бұл жобаның жаза та ғайындау мəселесі бойынша жа ңа қылмыстық жəне

қылмыстық-процестік заңнама нормаларын бірізді қолдануды қамтамасыз ету мақсатында əзірленгендігін атап өтті. Жобада республика заңнамасында бұрынсоңды болмаған бірқатар жаңа ережелер қамтылған. Бұлар, атап айтқанда, қылмыстық теріс қылыққа, келісімдік іс жүргізудегі жаза тағайындауға қатысты нормалар. Қылмыстық жаза тағайындау мəселелері бойынша сот практикасы бұрынырақта екі нормативтік қаулыда көрсетілген болатын. Жаңа Қылмыстық, Қылмыстықпроцестік жəне Қылмыстық атқару

кодекстерінің қабылдануына байланысты жаза тағайындау жөніндегі жаңа институттарды тү сіндіру, жаңа нормативтік қаулы қабылдаудың қажеттілігі туындады. Нормативтік қаулылар жобаларын əзірлеу барысында осы мəселелер бойынша сот істері зерделеніп, сот тəжірибелері сараптан өткізілді, сондайақ жергілікті соттардан, ҒКК мүшелері мен мүдделі мемлекеттік органдардың ұсыныстары мен ескертулері ескерілді, деп хабарлайды Жоғарғы Соттың баспасөз қызметі.

Кеше елордада Байланыс жəне ақпарат қызмет керлерінің мерекесі қарсаңында Қазақстан халқы Ассамблеясы журналистер мен сарапшылар клубының кеңейтілген отырысы өтті. Аталған жиынға Президент Əкімшілігінің басшылығы, Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшелері, еліміздің мемлекеттік органдарының өкілдері мен республикалық жəне өңірлік БАҚ журналистері, этностық газеттердің бас редакторлары, сондай-ақ, сарапшылар, ғылыми жəне бірқатар шығармашыл зиялылар қатысты.

БАЌ ґкілдерініѕ ыќпалы зор Эльмира МƏТІБАЕВА, «Егемен Қазақстан».

Кездесу барысында «Баршаға арналған қазіргі заманғы мемлекет» – 100 нақты қадам шеңберіндегі «Ұлт жоспарын» ақпараттық сүйемелдеудегі журналистер алдында тұрған жаңа мін деттер талқыланып, ҚХА жылы аясындағы іс-шараларды ақпараттық қолдаудың қорытындылары қаралды. Алғысөзді Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары Ералы Тоғжанов БАҚ өкілдерін олардың кəсіби мерекесімен құттықтай келіп, сөзін осы саладағы мамандарға қойылатын міндеттерді атап өтуден бастады. Ел бірлігі жолында қолына қалам ұстаған қауым қай елде болмасын, мемлекеттік саясатты жеткізуде, қоғамдық пікірді қалыптастыруда аса ықпалды күшке ие екенін барша біледі. Сондықтан да қоғамның, халықтың санасына ел саясатын, ұлт мүддесін сіңіру барысында абзал міндеттерді атқарып, осы орайда өзекті дүниелерді жазып жүрген журналистерге рахмет, деді.

Е.Тоғжановтың айтуынша, ағымдағы жарты жылда шыққан материалдардың көлемі өткен бір жылдық есеппен салыстырғанда артық екендігі байқалады. Ол осындай қысқа мерзім ішінде тоғыз мыңға жуық материалдың жарық көруі көз қуантатындығын көлденең тартты. Əрине, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев биылғы жылды Қазақстан халқы Ассамблеясы жылы деп тікелей жариялауына байланысты ақпарат өкілдері тарапынан ынтымақ пен бірлікке ұйысқан, достықтың шынайы келбетін айқындап беретін жа ғым ды мақалаларды аянбай жазған дығы көрініс беретіндігі айтылды. Бірі түсінсе, бірі түсіне бермейтін мұндай материалдарды көптеп жариялаудың қажеті қанша деген сұраққа Е.Тоғжанов бірлік пен ынтымаққа бағытталған тақырыптар ешқашан көптік етпейтінін жəне олардың маңыздылығы жойылмай тындығын айту қажеттігін атап өтті. Елбасының моделін тек қана шетелдерде емес, өз елімізде де тыңғылықты, жүйелі түрде халыққа жеткізе білудің рөлі үлкен екендігін айта отырып, осы ретте «Егемен Қазақстан» республикалық

Елбасы кітапханасыныѕ ќызметі жəне даму келешегі Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде Елбасы кітапханасының атқарушы директоры Бейсембай Жұмабековтің жəне директордың орынбасары, талдау орталығының басшысы Тимур Шаймергеновтің қатысуымен «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы кітапханасының қызметі мен даму келешегі» тақырыбында баспасөз мəслихаты өтті. Айта кетейік, бүгінгі күнге дейін кітапхананы 6 000 адам келіп көрді. 150-ден астам экскурсия өткізілді. Елбасы кітапханасына атбасын тіреген жоғары мəртебелі қонақтардың ішінде Қырғызстан президенті Алмазбек Атамбаев, Монако Князі Альбер II, Өзбекстан президенті Ислам Каримов, Ресей Федерациясының президенті Владимир Путин, Беларусь Республикасының президенті Александр Лукашенко бар. Кітапхана қорында бұл күнде 19 100-ден аса кітап, 1 000 данадан астам мерзімдік баспа өнімдері мен электрондық басылымдар бар. Кітапхана қоры жуырда Н.Ə.Назарбаевтың «Мəңгілік Ел. Годы, равные векам. Эпоха, равная столетиям» деген жаңа басылыммен толықты. Бұл – Қазақстанның Тəуелсіздік

жылдарында өткен жасампаз жолын жан-жақты көрсеткен алғашқы кітап. Сондай-ақ, бұл рухани ордада сирек, коллекциялық жəне көне басылымдар бар, соның ішінде: Мемлекет басшысына Миландағы Амброзиан кітапханасы сыйға тартқан, Леонардо да Винчидің эскиздерінен тұратын альбом; 30 сақтау бірлігінен тұратын Қасиетті Құран басылымдарының коллекциясы; қазақ ғарышкері Т.Мұсабаев ғарышқа апарып əкелген Құран; ертеректе орыс императоры Александр ІІ кітапханасында сақталып келген Шлоссердің бүкілəлемдік тарихы; бір жарым беті Əбілхайыр ханға арналған, 1838 жылы жарық көрген энциклопедиялық лексикон. Президенттің жеке кітапханасын Н.Ə.Назарбаевқа əр жылдары жеткізілген басылымдар, қолтаңбамен сыйға тартылған кітаптар, сондай-ақ, Елбасы өзі 60-жылдардан бастап жинаған жеке (үй) кітапханасы құрайды. Қорда Нұрсұлтан Назарбаев қолданған, жұмыс барысында ерекшелеген, бетіне белгі қалдырған кітаптар айрықша орын алады. Кітапханадан америкалық East View Information Services, Inc компанияларының, мерзімдік басылымдарының электрондық мəліметтер базасы, сондай-ақ, ресейлік Polpred.

Милан кґрмесіндегі Ќазаќстан кїні (Соңы. Басы 1-бетте). Аппенин түбегінің ең терістік беткейінде орналасқан Милан Италиядағы Римнен кейінгі халқы көп үлкен қала болып табылады. Бүгінде Ломбардия облысының орталығы болып отырған оның негізін біздің дəуірімізге дейінгі 600 жылдықта кельттер қалаған екен. Енді кельттерден кетіп, өз дəуірімізге келсек, көптен бері əлем сəн сипатының орталығы ретінде танылып келе жатқан бұл қалада ерекше еске алатын көрікті орындар жеткілікті екенін айтар едік. Ежелгі дүние мен қазіргі заманның басын біріктіріп, екі бөлек əлемнің қиылысында отырғандай болып отырған құтты қоныс былайғы жұрт үшін, бəлкім, сонысымен де ыстық шығар. Миланның біз үшін ерекше көрініп отырған тағы бір жағы бар. Себебі, енді екі жылдан кейін Астана төрінде қанатын кеңге жаятын келесі ЭКСПО көрмесінің эстафетасын біз тап осы қаладан қабылдап алғалы тұрмыз. Миландағы көрменің соңғы кермесі жинап алынған күннен бастап жаһанның осыған қатысты мамандары мен жанкүйерлерінің назары бірден біздің Арқа төсіндегі байырқалы байтағымызға түсетін болады. Сөз сыралғысында айта кетейік, жалпы, Қазақстанның əлем жүзін шарлаған мұндай кең ауқымды көрмелерге қатыса бастағанына тым көп уақыт бола қойған жоқ. Өзінің тамырын 1851 жылы Лондонда бастау алған «Барлық халықтардың өнеркəсіп жұмыстары бойынша ұлы көрмесі» деп аталған шарадан тартатын бүгінгі ЭКСПО рəуішті жиында біздің еліміз бірінші мəрте 1998 жылы Лиссабонда бой көрсетті. Осында жалауын алғаш рет

көкке желбіреткен Қазақстан 2005 жылы жапонның Аичи деген қаласында кереге керген ЭКСПО-дан бастап қана белсенді қатысушы ретінде санатқа ілінді. Ал 2008 жылы испанның Сарагоса қаласында өткен келесі Бүкілəлемдік көрмеде біздің тіккен павильонымыз өзінің ұсынған бұйымдары мен көркем безендірілуі жағынан С категориясы бойынша жүлделі үшінші орынды жеңіп алды. Қытайдың Шанхай қаласында 2010 жылы аламанға ат қосқан көрмеде Қазақстан павильонын көрушілер саны бірінші рет 1,5 миллион адамнан асты. Бұдан кейін, 2012 жылы Оңтүстік Кореяның Ёсу қаласында өткен ЭКСПО-да да еңсеміз төмен болған жоқ. Міне, енді өзіміздің алдымызда ғана тұрған Миланға да кезек келді. Мамандар қазірдің өзінде мұнда келушілер саны 6 млн. адамнан асатынын айтып, жаңаша болжам жасап отыр. Кеше біз «Expo Milano 2015» көрмесіне барып, ондағы павильондарды түгелге жуық аралап көрдік. Айтатыны жоқ, олардың бəрі бірінен бірі өтеді екен. Бір-біріне мүлдем ұқсамайтын олардың əрбірінің өзіндік бет-бейнелері еріксіз көз тартады. Архитектуралық кескінкелбеті мен безендірілу дизайнының өзгешеліктері жағынан біріне-бірі жол бермей тұрған сол салтанатты сапта Қазақстан павильонының да ешкімге дес бере қойғысы келмей тұрғанын да байқадық. Мұнда қазір күніне орта есеппен, 4,5-5 мың адам шамасында келіп тұратынға ұқсайды. Көрмедегі біздің «ауылға» бұлайша жұртшылықтың жаппай назары ауып тұруын осындағы мамандар оның өзіндік бір шешіммен жасалған архитектуралық бітімімен қоса, ішін

газетінің атқарып жатқан белсенді де тиянақты жұмысына алғысын білдірді. «Егемен Қазақстан» республикалық газетінде ҚХА жылының көрініс табуы жоғары дең гейде болғандығын, ондағы материалдардың маңызды лығы мен мазмұндық құндылығы бар екендігін айта отырып, Е.Тоғжанов аталған газет тің пре зиденті Сауытбек Абдрахмановқа сөз берді. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев адамзат тарихында кемшілік саналып келген дүниелерді артықшылыққа айналдырды. Бəз біреулердің санасындағы «көп ұлттар тұратын мемлекет əлсіз болады» деген ұғымын жоққа шығарды. Бір емес, бірнеше ұлт өкілдерінің бір шаңырақ астында, ортақ мақсатқа жұмылып, ынтымақта күн кеше алатынын дəлелдеді. Себебі, ол алғашқы күндерден бастап-ақ достықты ту етіп ұстады, деді сөзінде С.Абдрахманов. Осыған байланысты осы газетте үстіміздегі жылдың бірінші қаңтарынан бері беріліп келе жатқан оқылымды дүниелердің барлығы да оқырман үшін екендігін жеткізді.

толтырып тұрған азық-түлік өнімдерінің түрлері мен сипатының қайталанбас қалпы екендігімен түсіндірді. – Біз Миланнан кейінгі ЭКСПО көрмесін өткізу кезегі Астанаға келетінін ескере отырып, Қазақстан павильонын жасауда негізгі екі түрлі нəрсеге айрықша көңіл бөлдік, – деді осыған орай Қазақстан Ұлттық павильонының бас комиссары Əнуарбек Мусин. – Біріншіден, ЭКСПО-2015 көрмесіндегі ең басты көрікті орын ретінде көрінуді мақсат еттік, екіншіден, 2017 жылы дəл осындай кең ауқымды шараны Астанада өткізуге дайын екенімізді көрсетуге күш салдық. Бас комиссардың айтуынша, Милан ЭКСПО-сында Қазақстан павильонының үздік үштіктің қатарында тұрғаны қазірдің өзінде белгілі болып қалған. Ал павильонның дəл осындай биік белестен көрінуі үшін Қазақстан Үкіметі 17 млн. еуродан астам қаржы бөліпті. Ал павильонның аумағы 3 мың 250 шаршы метрді құрайды. Мұнда келушілерді Қазақстанның ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, балық шаруашылығы, аквадақылдар, экология, егіншілік, сондай-ақ, республика өмірінен қызықты деректер деп бөлінетін 6 түрлі аймақтың экспонаттары қарсы алады. Қонақтардың барлығына мұнда қазақтың құнарлы да шипалы сусыны – қымыз ұсынылады. – Біздің ауыл шаруашылығы саласындағы ең басты экспонатымыз Социалистік Еңбек Ері, академик Бараевтың өзі отырып жұмыс істеген үстелі болмақ, – деді сөз орайында бас комиссар тағы. – Біз осы арқылы Қазақстанның əлемдегі сыртқа астық пен ұн шығарушы басты елдердің бірі

екенін көрсете түсуді межелеп отырмыз. Біздің павильондағы тағы бір ерекше есте қалатын көрініс – ондағы бассейн болуы керек. Мұнде елімізде арнайы өсіру қауырт қолға алынып жатқан бекіре балықтары жүзіп жүр. Осы арқылы павильонды ұйымдастырушылар Арал теңізінің проблемасын, ондағы құрып бара жатқан балықтар жайын жəне осы түйінді мəселелерді шешу жолында қолға алынып жатқан шаралар туралы жұртшылықты хабардар етпек болған. – Осы павильон құрылысын салып шығуға бір жарым жылға жуық уақыт жұмсалды, – деді Миландағы ЭКСПО-2015 көрмесі Қазақстан құрылыс кешенінің атқарушы директоры Роберт Мюллер. – Бірақ біткен жұмысқа бəріміздің де көңіліміз толады. Мен Қазақстан павильонын осы көрмедегі ең мықты жұмыстардың бірі деп санаймын. Біз бұл жұмыстарды атқару барысында қазіргі заманғы технологияларды кеңінен пайдаланып бақтық. Осының өзі Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласындағы өзіндік ерекшеліктері арқылы оның бүкіл тарихы туралы əңгімелеп беруімізге мүмкіндік берді. Жөн сөз. Бұған біз де келістік. Енді бүгінгі əңгімемізді осындай биік нотамен, көтеріңкі көңіл-күймен аяқтағымыз келіп отыр. Ал негізгі сөзді бүгін Бүкілəлемдік көрмеде Қазақстанның ұлттық күні болып өткеннен кейін айтып бермекшіміз. Бұған тек қосатынымыз: Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Италияға жұмыс сапары барысында бұдан басқа тағы екі елдің ресми жəне іскер адамдарының қатысуымен Қазақстан-Италия бизнес-форумы болып өткелі тұр.

Отырыс барысында көптеген лауазымды тұлғалар мен ақпарат қызметкерлері тақырыпқа орай жартыжылдық қорытындыларын баяндап, біздің мемлекет үшін Қазақстан халқы Ассамблеясының орны орасан екендігін қоғамға жариялаудан талмайтындықтарын айтты. Бұл ретте, ҚХА журналистер мен сарапшылар клубының төрағасы Ғаділбек Шалахметов отырыс тақырыбы бойынша осы клубтың атқаратын рөлі жайында, ал Президент жанындағы «Қоғамдық келісім» РММ директорының орынбасары Ғазиз Телебаев «ҚХА жылын ақпараттық сүйемелдеу» бойынша өздерінің тараптарынан орындалып жатқан қызметтері туралы баяндады. Іс-шара аясында этностық бұқаралық ақпарат құралдарының көрмесі ұйымдастырылып, жиын соңында клуб мүшелері, республикалық жəне өңірлік БАҚ журналистеріне «Қазақстан халқы Ассамблеясына – 20 жыл» атты мерейтойлық медаль табыс етілді.

–––––––––––––––

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

com мəліметтер базасы қолжетімді. Мұнда электрондық кітаптар да бар. Толық мəтіндік, анықтама-библиографиялық, рефераттық журналдар коллекцияларына қол жеткізуге барлық жағдай жасалған. Кітапхана қорында бүгінде 400-ге жуық экспонат бар. Бұлар – сыйлықтар, Елбасының жеке заттары, өнер бұйымдары, тарихи раритеттер, түрлі елдердің Мемлекет басшылары мен ресми өкілдерінің, халықаралық компаниялар мен ұйымдардың, белгілі мемлекет, саясат жəне қоғам қайраткерлерінің, белгілі спортшылар мен өнер қайраткерлерінің сыйлықтары. Кітапханада экспозиция аумақтарын безендіру, мемлекетіміздің атаулы күндеріне жəне тарихи мəні бар оқиғаларына байланысты тақырыптық көрмелер дайындау жұмыстары тұрақты жүргізіледі. Елбасы кітапханасының экспозициякөрме қызметі Н.Ə.Назарбаевтың жасампаз ойлары мен бастамаларын тақырыптық тұрғыдан көрсетуге бағытталған. Келушілер экспозициядан Мемлекет басшысының тұжырымдамалық ойларының жан-жақты қырларымен, Тəуелсіз Қазақстанның табыстарымен жəне жетістіктерімен терең таныса алады. Тақырыптық экспозицияның экспонаттары Тұңғыш Президенттің қызметін айшықтайды жəне Мемлекет басшысының көп қырлы əрі бірегей тұлғасын жан-жақты ашып көрсетеді. Раушан ТƏУІРХАНҚЫЗЫ, журналист.

Жасґспірімдер жайы ќашан жаќсармаќ? Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Жуырда Премьер-Министрдің орынбасары Бердібек Сапарбаев өткізген селекторлық кеңесте кəмелетке толмаған балаларды зорлық-зомбылықтан қорғау жəне олардың құқын сақтау мəселесі жан-жақты сөз болған еді. Сол жиында кəмелеттік жасқа толмаған балалардың өз өзіне қол жұмсайтыны да ашық айтылған болатын. Жəне сонда Премьер-Министрдің орынбасары тиісті министрлік өкілдеріне алдында Бас прокуратурада өткен заңдылықты, құқықтық тəртіпті жəне қыл мысқа қарсы күресті қамтамасыз ету жөніндегі үйлестіру кеңесінің отырысында кəмелетке толмағандарға қатысты қылмыстардың жиілеп кетуі туралы айтылған жайдан еш қорытынды шықпағанын да жасырмай ескерткен еді. Енді байқап қарасақ, Үкімет басшысы орынбасарының алаңдайтындай жөні бар екен. Себебі, биік мінберден айтылған мемлекеттік деңгейдегі мəселелер жоғарыдан ғана ерен бақылау болмаса сол жартас күйінде тұрып қалатын секілді. Өйткені, соңғы деректерге қарасақ кəмелетке толмағандардың тəртіп бұзбауына, қылмыс жасамауына жауап беретін тиісті мекемелердің оң ісі əлі байқалмайды. Мəселен, Көліктегі ішкі істер департаменті ағымдағы жылдың 22-24 маусымы аралығында, яғни бар-жоғы үш күн ғана «Жаз» атты жедел-алдын алу шарасын өткізген еді.

Сөйтсе, аталған шара барысында департаменттің қызмет көрсету аумағы бойынша 101 жасөспірім ұсталған, оның 22-сі əкімшілік құқық бұзушылық жасаған, 78-сі қараусыз қаңғып жүргендер екен. Бұл нені білдіреді? Айтылған сындардан еш нəтиже шықпағаны ма? Сонан амал жоқ, «олардың 12-сі Кəмелетке толмағандарды бейімдеу орталығына жеткізілді», дейді Əкімшілік полиция басқармасының аға инспекторы Гүлнар Қарсұлтанова. Əрине, елімізде кəмелеттік жасқа толмағандардан да басқалар қылмыстық құқық бұзушылық жасап жатқаны белгілі. Бірақ осы кəмелеттік жасқа толмағандарды тəрбиелеу ісіне қатысты адамдардың жауапкершілігі, расында, алаңдатпай қоймайды. Мəселен, осы шара барысында ата-ананың немесе басқа да заңды өкiлдердiң балаларды тəрбиелеу жөнiндегi мiндеттерін орындамаған 10 азамат əкімшілік жауапкершілікке тартылған. Оған қоса заңды өкілдерінсіз үйлерінен тыс жерде жүрген 21 жасөспірім ұсталған. Енді осындай кəмелеттік жасқа толмағандар тəртібін қатаң қадағалау бойынша жəне «Астана күні» мерекесіне орай еліміздің теміржол көлігі мен əуежайларында қоғамдық тəртіп пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында Көліктегі ішкі істер департаменті қызмет өткерудің күшейтілген тəртібіне көшпек. Əйтпесе жасөспірімдер жайын ойлайтын жандар аз секілді. Олардың ойланбай қылмыс жасап, тағдырлары тəлкекке қалмас үшін алдын алған абзал іс қой.


5

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

 Мемлекет мерейі

БЎЛ – ЇЛЕСІМІЗДІ ЇСТЕР ШАЌ Шешімін кїткен шаруа кґп Қарлығаш АРАЛБЕКОВА, Жамбыл облысы кəсіпкерлер палатасының директоры.

Əкімшілік кедергі – Басты баєдар – ґнім сапасы кəсіпкерге тўсау Еліміздің Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі біраз жылдардан бері айтылып жүрген мəселе болғанымен, Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың тиянақты жүргізіп отырған саясаты, берік ұстанымы нəтижесінде енді ғана мүмкін болып отыр. Осы бір абыройлы ұйымға мүше болу міндет қана емес, үлкен сын екені де жасырын емес. Сондай-ақ, ел кəсіпкерлері үшін бəсекелестіктің жаңа деңгейге көшуін білдіреді. Сондықтан, отандық кəсіпкерлердің əлем нарығына лайықты бəсекелестік таныту үшін мемлекет тарапынан барлық жағдайлар жасалуы тиіс. Шарафаддин ƏМІРОВ, «Егемен Қазақстан».

Кəсіпкерлерді қолдау – Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің басты міндеттерінің бірі. Агенттіктің Алматы қаласы бойынша департаментінің жанында қоғам мен мемлекеттік органдар арасындағы көпір болып табылатын қоғамдық кеңес жұмыс істейді. Кеңестің құрамына отандық биз нес өкілдері, кəсіпкерлік құры лымдар кіреді. Жақыннан бері қоғам дық кеңес отырыстарында мемлекеттік орган басшыларын тыңдау тəжірибесі жолға қойылған. Осындай отырыстар барысында қоғамдық ұйымдар жүргізген мониторингінің сауалнама нəтижелері таныстырылады. Кеше Алматы қаласы əкімдігінде осы қоғамдық кеңестің кезекті отырысы болып өтті. Онда «Мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасы туралы қоғамдық мониторингтің нəтижелері» деген тақырыпта Алматы қаласы Кəсіпкерлер палатасы директоры ның орынбасары міндетін уақытша атқарушы Салтанат Лесбаева баяндама жасады. Оның айтуынша, Алматы қаласы бойынша

кəсіпкерлер палатасы 1334 кəсіпкер арасын да мониторинг жүргізген. Өткен жылғы нəтижелермен салыстырғанда, кəсіпкерлердің мемлекеттік қызметтер сапасына деген қанағаттану деңгейі өскен. Кəсіпкерлер палатасы өткізген 15 мемлекеттік қызмет түрінің 13-і сапа жағынан жақсы нəтижелер көрсеткен. Сонымен қатар, кəсіпкерлер бірқатар кемшіліктерді де атап көрсеткен. Олар: қызмет көрсетудің ұзақтығы, электронды қызметтердің істен шығуы себепті техникалық проблемалар, мем ле кет тік мекемелер мен ХҚО қызметкерлерінің дөрекілігі жəне ұқыпсыздығы, шектен тыс көп құжаттарды талап етуі жəне қызмет көрсету уақытының ұзаққа созылуы. Дегенмен, көптеген кəсіп керлердің мемлекеттік қызметтердің регламенттері мен стандарттарының бары жөнінде бейхабар екендігі де анықталды. Көптеген кəсіпкерлер өздерінің əкімшілік рəсімдер терминдер мен негізгі ұғымдарды түсінбейтіндіктерін айтқан. Бұл бағытта кəсіпкерлердің құқықтық сауаттылығын көтеруге бағытталған жұмысты жандандыру көзделуде. АЛМАТЫ.

Майра БИМАШЕВА, кəсіпкер.

Еліміздің Дүниежүзілік сауда ұйымына кіру жөніндегі келісімдерінің сəтті аяқталуы бізді жаңа белестерге талпындыра түсті. Мұндай қадамға еліміз жайдан-жай бара қалған жоқ. Нарық көкжиегін кеңейту үшін еліміз алдымен кедендік одаққа мүше болды, Еуразиялық экономикалық одаққа енді. ДСҰ-ға мүше болуға 19 жыл дайындықпен келіп отырғанынан да бұл мəселеге Елбасының қаншалықты мəн бергенін аңғару қиын емес. Əрине, қандай да жаңа бастаманың өзіндік қиындықтары болары сөзсіз. Мемлекет басшысы бұл жолда да қиындықтар болатынын алдын ала ескертті. Дегенмен, осы жылдарда бұл бағытта мол тəжірибе жиналды. Сыртқы жəне ішкі нарықта өнімдер мен тауарлар өткізудің өзіндік үрдісі қалыптасты. Соның өзінде де Дүниежүзілік сауда ұйымының алға тартар сындары бар екенін жоққа шығаруға болмайды. Мұнда бəсекелестік алға шығады. Шетелден арзан

Алмаќтыѕ да салмаєы бар Кеңес АБСАТИРОВ,

Батыс Қазақстан облысы кəсіпкерлер палатасының директоры.

Халқымыздың салт-дəстүрі мен өмір сүру дағдысында əкелік қамқорлық бір ауыз тіркес бар. Бұл шын мəнісінде өте мəнді сөз. Өйткені, əкелік қамқорлыққа бөленген əулеттер мен отбасылардың жəй-күйі төмен болмайды. Əйтсе де, қолдау мен қамқорлық көрсетудің мұндай түрі отбасылық деңгейден аса алмайды. Ендеше, біз осы тіркесті мемлекеттік қамқорлық ұғымымен алмастыршақ ше? Талас жоқ. Оның ауқымы өте кең. Мəні мен мағынасы да өте

жоғары, əрі тигізер шапағаты да елдік сипат алады. Бұл арада ең басты айтайын дегенім, біздер отандық кəсіпкерлер қауымы еліміз тəуелсіздік алған кезеңдегі соңғы он жылдың ішінде мемлекеттің қамқорлығына

бөленіп келеміз. Тіпті, символдық түрде алғанда бізді Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың өзі тікелей қанатының астына алды десек артық айтқандық болмайды. Соның арқасында еліміздегі бизнес өкілдері өз өндірістерін құрып, бəсекеге төтеп бере алатындай тауарлар өндіру үшін үлкен мүмкіндіктер алды. Мемлекеттік органдар тарапынан кəсіпкерлік нысандарды тексеруге шектеулер қойып, бірнеше рет оған мораторийлер жариялануы да бізге жасалған мемлекеттік қамқорлық, Елбасының тікелей қолдауы деп түсінуіміз керек. Бұл жөнінде өзінің Қазақстан халқына арнаған Үндеуінде Н.Ə.Назарбаев отандық өндірушілерге қолдау

да сапалы тауарлар мен өнімдер ағылады. Біз соған дайын болуымыз керек. Мұндай жағдайда сапа мен бағаның арзандығы шешуші тұтқа болады. Біз егемендік алғаннан бергі кезеңде отандық өнімдердің бəсекеге қабілеттілігін артыруда біраз нəтижеге қол жеткіздік десек те, бұл бағыттағы ізденістер ілгерілей беруі тиіс. Бұл – ДСҰның да, уақыттың да талабы. Бір орында тұрып қалсаң, орныңды өзгелер еншілеп кетуі əбден мүмкін. Сондықтан отандық кəсіп керлердің басты бағдары ертеңгі күнмен өмір сүруге дағдылану дер едім. Бəсекеге қабілетті өнім шығару бізді бұрынғыдан да ширата түсуі керек. Бəсекелестік кəсіпкерлердің екінші тынысын ашып, іс-қимылына серпін береді деп ойлаймын. Əрине, маған біздің өңірге тосындау кəсіппен айалысу оңайға түскен жоқ. Бастап қыда жүрексінгенім де рас. Саңырауқұлақ өсірумен айналысуға апам Ақмарал ақыл-кеңес берді. Бұл бастамамды жолдасым Амандық та қолдады. 2014 жылы кəсіпкерлік негіздеріне оқып, қолыма сертификат тиісімен

көрсетіп, бизнес үшін қолайлы жағдайлар жасадық деген екен. Ашығы да, ақиқаты да осы. Бұған біз – отандық бизнес өкілдері ризашылықпен қол қоя аламыз. Алмақтың да салмағы бар дегендей ендігі кезекте бізге, яғни ел кəсіпкерлері мен бизнесмендеріне осы қамқорлық пен қолдауға іспен жауап беретін кез келді деп есептеймін. Өйткені, еліміз Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болып кірген жағдайда Мемлекет басшысы атап көрсеткендей бəсеке одан əрі күшейеді. Менің ойымша, бұған төтеп берудің бір ғана жолы бар. Бұл – сапасы жоғары, бағасы икемді қазақстандық тауарлар өндіруге қол жеткізе білу. Шынтуайтына келгенде, бұл – қолдан келетін іс. Тек бəсекеге сай болу үшін бізге ерік-жігер тұтастығы, іргелі ізденістер, биік міндеттер мен жоғары талаптар

шаруаны жүргізуге кірістім. Өткен жылы саңырауқұлақ өсіру жəне өткізуге «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» мемлекеттік бағдарламасының екінші бағыты аясында 1,5 миллион теңге несиеге қол жеткіздім. Алған қаражатқа жалпы алаңы 30 шаршы метр шағын жылыжай салып, 100 келі мицелий, қосымша тыңайтқыштар жəне басқа қажетті заттарды сатып алдым. Жұбайым Амандық қажетті құрал-жабдықтарды орнатуға қолғабыс берді. Үстіміздегі жылы саңырауқұлақтан екі рет өнім алдым. Оларды Ақтөбе қаласындағы мейрамханалар мен дəмханаларға, қоғамдық тамақтандыру орындарына өткіздім. Болашақта дүкендер мен базарларға да шығаруды көздеудемін. Алдағы уақытта саңырауқұлақты тұздап, маринадтап, өңдеп, қалбырға салып саудаға шығаруды ойластырудамын. Түрлі салаттар жасайтын, саңырауқұлақ қосылған мəнті, түшпара, паштет шығаратын цех ашу да ойымда бар. Саңырауқұлақ тұқымын зерттейтін зертхана салсам ба деп жүрмін. Осының бəрі сайып келгенде қайткенде де сапалы өнім өндіру қажеттігінен туып отырғаны шындық. Əрине, ілгері басуға із салдық. Алайда, Елбасы айтқандай ДСҰ-ға мүше болудың өзіндік жауапкершіліктері мен қауіпқатерлері де бар. Біз бəсе кеге дайын болуымыз керек, кəсіпкерлігімізді сараптап, жаңаша жұмыс істеуге талаптануымыз қажет. Сонда ғана еліміздің сауда-саттығының 90 пайызын қамтамасыз ететін ДСҰ-ға мүше елдердің ортасынан ойып тұрып орнымызды аларымызға сенім мол. Ақтөбе облысы, Қобда ауданы.

үдесінен шығуға септігі тиетіндей мақсаткерлік қасиеттер қажет. Мұның сыртында өндіріс технологиясын ұдайы жетілдіру, бəсекеге төтеп бере алатын тауарлар өндіруге қажетті қондырғылар мен құрал-жабдықтар кешені деген мəселе бар. Республикада Мемлекет басшысының қолдауымен жасалған көптеген бағдарламалар жəне онда көрсетілген несиелік жеңілдіктер бұл мəселенің шешімі табылып жатқанын көрсетеді. Отандық өндірісшілердің қамқоршысы Нұрсұлтан Əбішұлы Үндеуінде ДСҰ беретін артықшылықтарды пайдалана білетінімізді дəлелдеу қажет екенін айта келіп, бұл Қазақстанның қолынан келеді деп түйін жасады. Нағыз орнықты да сенімді түйін осындай-ақ болар. ОРАЛ.

Қазақ елі өзінің даму жолында тағы бір биікті бағындырды. Жиырма жылға жуық уақыт аралығындағы ерен еңбек ескерусіз кетпей Дүниежүзілік сауда ұйымының мүшесі атанды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың: «Бүгін де сауда-саттығымыздың 90 пайызы Дүниежүзілік сауда ұйы мына мүше елдерге тиесілі. Қазақстан шетелдік инвесторлар мен серік тестер үшін бұрынғыдан да тартымды бола түседі. Жаңа өндірістер мен жұмыс орындарын ашуға мүмкіндіктер туады. Біз бұл нəтижеге жету үшін 19 жыл табанды түрде жұмыс жүргіздік, келіссөздер оңай болған жоқ. Осы жылдары біздің Үкімет жəне сарапшыларымыз елімізге тиімді шарттарға қол жеткізу үшін талмай еңбек етті. Біз Дүниежүзілік сауда ұйымы мен Еуразиялық экономикалық одақтың талаптарын ұштастыра алдық. Бұл ретте ұлттық мүдделерімізді де қорғай білдік. ДСҰ-ға мүше болу – күллі Қазақстанның жеңісі. Бұл – еліміздің жаһандық экономиканың бөлінбес бөлшегі ретінде мойындалуының айғағы. Ұйым мүшелігіне 5 халықтық реформаны іске асыруға кіріскен кезеңде қа дам басуымыздың символдық мəні бар», – деп атап өтуі бұл қа дам ның Қазақстан үшін қанша лық ты ма ңызды екендігін көрсетіп тұр. Аталған ұйымға мүше болу арқылы еліміз экономикалық еркіндікке қол жеткізетіні анық. Яғни, халықаралық саудасаттықтың іркіліссіз жүргізілуіне септігін тигізу үшін құрылған ұйымның басты қағидатына сəйкес əлемдік сауда жүйесі 5 ұстаным аясында өрістеуі тиіс. Яғни, ең біріншіден, саудада кемсітушілікке жол берілмейді. Демек, кез келген мемлекет келесі мемлекеттің экспорты мен импортына шектеу қоюға құқы жоқ. Екіншіден, ұйымға

мүше мемлекеттерде сауда кедергілері, яғни екінші елден келетін импортқа қойылатын көлемдік шектеуі болмауы тиіс. Үшіншіден, шетелдік компаниялар, инвесторлар мен үкіметтер қолданыстағы сауда шарттарының кенеттен жəне бір тараптың еркімен өзгертілмейтініне кепілдік беруі шарт. Төртіншіден, халықаралық саудадағы бəсекелестікті ынталандыруы қажет. Ал соңғысы жоғары дамымаған мемлекеттер үшін халықаралық саудада жеңілдіктер жасау керек. Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болу отандық кəсіпкерлердің бəсекеге қабілеттілігін қажет ететіндігі де даусыз. Бұл тұрғыда атқарылар жұмыс ауқымды. Ауқымды жұмысты еңсеруде Кəсіпкерлер палатасына артылатын жауапкершілік жүгі де жеңіл емес екендігі белгілі. Жасыратыны жоқ, бүгінгі таңда кəсіпкерлік саласында шешімін күткен шаруа көп. Ол шаруалардың қатары ДСҰ-ға мүше болу арқылы артпаса азаймасы анық. Күнделікті жұмыс барысында біз мұндай проблемалармен жиі ұшырасудамыз. Ал ол проблемаларды шешу жолдарын қазір қарастырмасақ онда ел экономикасының дамуына үлкен тежеу жасайтынымыз сөзсіз. Жалпы, кəсіпкерлердің құқын қорғау, олардың мүддесін білдіру тек кəсіпкерлер палатасына ғана тиісті іс болып қалмау керек. Бақуатты да бай мемлекетке айналғымыз келсе бұл мəселемен бірлесе күрескен абзал. Жамбыл облысы.

Ќорќыныштан їміт басым болєаны жґн Гүлсара ЖОЛДАСБАЕВА,

Ш.Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар жəне инжиниринг университетінің проректоры, экономика ғылымдарының кандидаты.

Сауда-саттық мəселесі – экономиканың күретамыры. Сауда-саттық жапатармағай жүргізілетін жабайы алыс-беріс емес, халықаралық нормаларға негізделген, арнайы талаптар мен ережелері бар ауқымды құбылыс. Бұл тұрғыда алдымен ауызға алып, тілге тиек етеріміз 1995 жылы құрылған халықаралық сауда ережелерін либерализм принциптеріне қарай реттейтін халықаралық экономикалық ұйым – Дүниежүзілік сауда ұйымы. Негізгі мақсаты халықаралық сауданы дамыту болып табылатын бұл ұйымға бүгінде əлемнің алдыңғы қатарлы бірнеше елдері мүше. Біздің еліміз Мемлекет басшысының бастамасымен бұл ұйымға кіру жұмысын 1996 жылы бастаған болатын. Бұл ұйымға мүше болуда Қазақстан əлемдік сауда ұйымының талаптары мен нормаларына сəйкес тауар өндіру мен қызмет көрсетудің ішкі жағдайларына өзгертулер енгізу арқылы экономиканың тұрақты дамуына жағдай жасау, қазақстандық тауарлардың əлемдік сауда кеңістігіне кіру мүмкіншілігін алуын мақсат етті. Сондай-ақ, еліміздегі шағын жəне орта бизнестің нарықтық аясы кеңейіп, Еуропаға, Шығыс Азияға тауарды еркін өткізіп, оны сатуға мүмкіндік ашылады. Қазақстан əлемдік сауданың элитасына кіреді. Елімізге

сыртқы капиталдардың көптеп келуі қамтамасыз етіледі, шетел инвестицияларының көлемі артады. Қазақстандық тауарлар мен өнімдер ДСҰ-ға мүше елдердің нарығына қол жеткізе алады. Тұтынушылардың бағасы жағынан арзан, төзімділік жағынан сапалы тауарларға қол жеткізу мүмкіндігі ашылады, ал отандық өнім өндірушілерге бəсекелестік əсері мол болады. Бірақ, дамуды, ал дыңғы қатарлы 30 елдің қата рына қосылуды мақсат еткен елімізге іргелі ұйымдарға мүше болудан қорқудың емес, батыл енудің берері мол. Өйткені, бұл, яғни Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болу – уақыт талабы. Бұған дейін көршіміз Қырғызстан киімдерінің қытай, түрік тауарларымен бірге Қазақстан нарығына дендей еніп, халықтың тұтынуы тауарына айналғандығын көріп таңғалатын болсақ, біздің елімізге де сапалы өз өнімдерімен өзге елдердің назарын аударып, халықтың сұранысын өтейтін кезең келді. Бұл біздің елдің кəсіпкерлеріне үлкен жауапкершілік жүктейді. АҚТАУ.


6

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

ПАРЛАМЕНТ ПАРЛАМЕНТ

 Əріптестік əлеуеті

Жыл сайынєы сессияєа ќатысты

Парламент Сенатының депутаттары Ақан Бижанов пен Владимир Бобров Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясының 2015 жылғы жыл сайынғы сессиясының үшінші бөлігіне қатысты, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

Қазақстан Республикасының Парламенті мен ЕКПА арасындағы Ынтымақтастық туралы меморандум аясында қазақстандық депутаттар Парламенттік Ассамблеяның жұмысына тұрақты келіп жүр. Еуропа Кеңесі парламент шілерінің алдында БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун, Еуропа Кеңесінің шетел істері мен қауіпсіздік саясаты жөніндегі Жоғарғы уəкілі, Еуропалық комиссияның вицепрезиденті Ф.Могерини, Мальта

президенті М.-Л.Колейро Прека, Еуропа Одағының Бас хатшысы Т.Ягланд сөз сөйлейді. Сессия аясында интернеттегі кибер-терроршылдықпен күресте ын т ымақт ас т ы қт ы н ығ а й т у , неорасизмнің дамуына жол бермеу, ақпараттандырушыларды қорғауды жақсарту, бұқаралық ақпарат құралдары жұмысындағы айқындық, жаңа еуропалық əлеуметтік үлгіні іздестіру мəселелері талқыланды.

Сенімге серпін ќосќан жїздесу

Парламент Сенаты Халықаралық қатынастар, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы Икрам Адырбеков Корея Республикасы Ұлттық Ассамблеясының депутаты Хэ Йонг Вонды оның өтініші бойынша қабылдады, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

Сенатор мейманмен кездесуде бұл сапар Қазақстан мен Корея арасындағы өзара тиімді ынтымақтастыққа жаңа серпін беретініне сенім білдірді. Екіжақты өзара саяси ісқимылдың қарқынды сипатын атап өте келіп, И.Адырбеков парламентаралық үнқатысудың жоғары əлеуетіне тоқталды. «Екі елдің депутаттары өзара сапарларға

жүйелі түрде шығып тұрады, біздің еліміздің парламенттерінде Қазақстан мен Оңтүстік Кореяның заң шығару органдарының беделді мүшелерінен құралған достық топтары қызмет етеді», – деді сенатор. Тараптар сауда-экономикалық ынтымақтастықтың келешегін талқылады жəне барлық салада өзара ауқымды іс-қимылды өрістету қажеттігін атап өтті.

Парламенттік ынтымаќтастыќ артады

Парламентте Мəжілістің Экономикалық реформа жəне өңірлік даму комитетінің төрағасы Сейітсұлтан Əйімбетов Корея Республикасы Ұлттық Ассамблеясының депутаты Хэ Йонг Вонды қабылдады, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі.

– Біз Шығыс Азиядағы стратегиялық серіктесіміз Корея Республикасымен жан-жақты қарымқатынасқа айрықша назар аударамыз, – деп мейманды қарсы алды Корея Республикасының Парламенті арасындағы ынтымақтастық топ жетекшісі Сейітсұлтан Əйімбетов. – Қазақстан мемлекеті тəуелсіздік алғаннан бері екіжақты қатынас белсенді түрде өркендей бастады, – деді кореялық депутат өз кезегінде. Сонымен бірге, парламентаралық ынтымақтастық байланыстар да жоғары деңгейге көтерілген. Мысалы, өткен

жылдың маусымындағы Корея Республикасының Президенті Пак Кын Хенің Қазақстанға сапары барысында энергетика, білім беру, туризм, денсаулық сақтау салаларында 15 келісімге қол қойылған. Əңгіме барысында əртүрлі салалардағы өркенді байланыстар қатарында Атырау облысындағы газ-химия кешені, «Жамбыл» кен орнының жобасы, Балқаш ЖЭС құрылысы аталды. Сауда-экономикалық, мəдени ынтымақтастық, тағы да басқа бірқатар пікір алмасулардан кейін тараптар парламенттік құрамның, оның ішінде тəжірибе алмасу да бар, маңызына тоқталды.

 Қабылдау қарымы

Елшімен екіжаќты əѕгіме

Парламент Мəжілісінің Халықаралық істер, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы Мəулен Əшімбаев Нидерланд Корольдігінің Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Хенри Хуберт Дриссермен кездесті, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі.

М.Əшімбаев екі ел арасындағы қатынастардың қарқынды жəне тиімді дамып келе жатқанын атай отырып, Нидерланд Қазақстанның Еуропадағы бірден-бір іскер серіктесі екендігін жеткізді. Корольдік Қазақстан Тəуелсіздігін алғалы бергі уақытта еліміздің экономикасына 50 млрд. доллардан астам қаржы құйды. Аймақтық жəне ғаламдық үдерістерге қатысу барысына тоқ талған Мəжілістің комитет төрағасы Қазақстанның 2017-2018 жылдары БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне тұрақты емес мүше болуға ұмтылысын қолдайтынынан үмітті екендігін білдірді. Тараптар «100 нақты қадам» шеңберінде жасалып жатқан институттық 5 реформаға айрықша

назар аударды. Х.Дриссердің мəлімдеуінше, Қазақстан Еуропаға қауіпсіздік, тұрақтылық пен өркендеу орталығы ретінде маңызды. Жүргізіліп жатқан реформалар бойынша депутаттардың жұмысы туралы М.Əшімбаев біздің ел Нидерландтың заңнамалық қызмет саласының тəжірибесіне қызығушылық танытатынын білдірді. Сонымен қатар, мəжілісмен екі ел арасын дағы парламентаралық ынтымақ тас тықтың одан əрі дамуының маңызына тоқталды. Тараптар болашақ өзара байланыстар бағытының ішінде саудаэкономикалық, мəдени-ізгілік байланыстарды ерекше атады. Х.Дриссер Қазақстанды ДСҰ-ға енуімен құттықтады.

 Сауалы мен жауабы

Жетілдіру жалєасады

жаздық. Сөйтіп, біз қолданыстағы заңнаманың нормасын біршама жеңілдеттік, деді ол. Депутат Гүлнəр Сейітмағанбетова 4 бала өсірген анаға 12 жылдық жұмыс өтілі есептелетінін айта келіп, ал одан көп, мысалы, 10 бала өсіргенге неге жұмыс өтілі көбірек есептелмейді. 4 баланың əрқайсына 3 жылдан өтіл болса, одан көп бала санының əрқайсына тым болмаса 2 жылдан жұмыс өтілі неге есептелмейді деп сұрақ қойды. Заң жобасы бұл жерде біршама əділетті норма қарастырған екен. Тамара Дүйсенова өмірге 6 жəне одан да көп бала əкелген аналарға 12 жылдық жұмыс өтілінің үстіне базалық зейнетақысына ай сайын 15 мың теңгеден қосымша қаражат төленетінін айтты. Депутат Айткүл Самақованың сұрағы да көп адамдардың көкейінде жүрген мəселені қозғады. Депутат мүгедек балаларына қарайтын аналарға зейнетақы төлеу мəселесіне көңіл аударды. Олар мүгедек баласын 18 жасқа дейін баққан жылдарына жəрдемақы алады. Ана жазған одан кейін де баласын бағатыны белгілі, бірақ бұл жылдарға түк те алмайды. Егер

Оєан зейнетаќыєа ќатысты соѕєы заѕ жобасы кґзімізді жеткізді Мəжілістің соңғы жалпы отырысында халықты зейнетақымен қамсыздандыруға байланысты кейбір заңдарға өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөніндегі заң жобасы мақұлданғаны туралы жазған едік. Енді сол заң жобасын талқылау барысында ортаға салынған кейбір сауалдар туралы толығырақ жазуды мақсат етіп отырмыз. Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Депутат М.Тінікеев зейнетақы адамға өмір бойы төленетіндігін айтып, ал жинақталған соманың төленбей қалған бөлігі адам дүние салса, мұрагерлеріне беріле ме деп сұрады. Оған жауап берген министр Т.Дүйсенова жинақталған соманың ішіндегі жұмыс беруші берген 5 пайыз мұрагерге берілмей, тек өз еңбекақысынан ұсталған 10 пайыздық жарна ғана мұрагерге берілетінін айтты. Демек, адам өлгеннен кейін зейнетақы төлеу қызметінде отырғандар оның төленбей қалған сомасына тексеріс

жасап, қаншасы 10 пайыздың, қаншасы 5 пайыздың есебінен жинақталғанын ажыратулары керек екен... Депутат Т.Өмірзақов заң жобасының тағы бір түсініксіз тұсын көріп, сұрақ берді. Оның айтуынша, заң жобасы бойынша мемлекет жұмыс берушінің 5 пайыздық қосымшаны аударуына кепілдік бермейді екен. Оның үстіне бұл ақы жұмыскердің еңбекақысына сəйкес төленсе де ол адамның жекеменшігі емес. Осы заң жобасының 31-бабының 1-тармағына сəйкес оны тек өзіне 60 ай бойы аударылғанда ғана алады екен. Демек, кем дегенде 5

жыл ұдайы аударылып отырғаннан кейін ғана зейнет жасына іліксе 5 пайыздық үстеме жарнаны алады. Депутаттың осы əділетті емес қой деген сұрағына жауап берген министр алдымен жұмыс берушінің 5 пайыздық жарнаны аударуына мемлекет кепілдік бере алмағанымен, зейнетақыны төлеу міндеткерлігі қарастырылғанын айтты. Демек, жұмыс беруші тиесілі соманы аудармаса да оны мемлекет бəрібір төлеуге міндетті екен. Одан əрі Т.Дүйсенова 5 жылдық 5 пайыздық қосымша туралы қызық дерек айтты. Біздегі қолданыстағы заңнама бойынша зейнетақы əйел адамға 20 жылдық, ер адамға 25 жылдық жұмыс өтіліне сəйкес тағайындалады. Ал жұмыс беруші кемінде 5 жыл бойы қосымша 5 пайыздық зейнетақылық жарна төлеген болса, біз оған жинақтау қорынан з е йне т а қ ы т ө ле у к е р е к т і г і н

 Фотокүнделік

 Жаңа жоба жайында

Ўлттыќ банк ќызметіне ґзгерістер енгізіледі

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Сізді не толғандырады?

Тасќын жəне жаѕбыр сулары

Їкіметте оларды ўтымды пайдалану жґнінде жоспарлар бар ма? Қарағанды жəне Қазақстанның басқа да облыстарында орын алған көктемгі су тасқыны, олардың алдын алу жəне тиісінше қасіретті салдары бəрімізді де терең ойландыруға тиіс. Су басқан аудандардағы қалпына келтіру жұмыстары еліміз үшін, шыны керек, өте қымбатқа түсіп отыр. Бұған апаттың мүмкіндігін тиімді пайдалана алмай отырған өзіміз де кінəліміз. Андрей БЕГЕНЕЕВ, Мəжіліс депутаты.

Атап айтқанда, бүгінгі таңда БҰҰ осы бағытқа ерекше мəн беріп келеді. Мысалы, 2015 жылғы 20 наурызда Нью-Делиде жария етілген «Орнықты дамуға арналған су» тақырыбындағы баяндамасында таяу жылдардағы негізгі күн тəртібінде экожүйе, судың сапасы жəне апаттарды басқару басты назарға алынатыны атап өтілген. Əрине, табиғи су көлемін жинау мен пайдалану проблемасы Қазақстан үшін жаңалық емес. Оның сыртында, 2014 жылы сəуір айында Су ресурстарын басқару мемлекеттік бағдарламасы қабылданды. Алайда, биылғы көктем экономиканың табиғи ресурсы ретінде су тасқындарын қалай тиімді пайдалану қажет деген мəселенің өзектілігін арттыра

анасы бақпаса, сіздер патронатты медбике белгілеп, оған еңбекақы төлеген болар едіңіздер. Ең қиыны сол, зейнет жасына толғанда мүгедек баласын баққан жылдары үшін анаға жұмыс өтілі де есептелмейді. Осы мəселені дұрыс шешуіміз керек еді ғой, деді депутат. Бұл сұраққа жауап берген министр жаңа заң жобасы бойынша мүгедек балаларын күткен жылдары аналардың еңбек өтіліне есептелетінін айтты. Қолданыстағы заңға сəйкес аналарға мүгедек балаларын 16 жасына дейін күткені үшін ең аз еңбекақы көлемінде жəрдемақы беріледі екен. Ал 16 жастан кейін жаңа заң жобасы бойынша медициналық-əлеуметтік мекеме қызметкерлерінің орташа еңбекақысы көлемінде жəрдемақы төленетін болыпты. Осы жəрдемақыдан оған зейнетақылық жинақ қорына 10 пайыздық жəне жұ мыс берушінің есебінен 5 пайыздық жарна төленіп тұрады екен, сөйтіп, зейнетақы жасына жеткенде оған баланы күткен жыл дарының бəрі жұмыс өтілі болып есептеліп, жинақталған қор есебінен зейнетақы төленетін көрінеді.

түсті. Ендеше, азаматтарымыздың қауіпсіздігін сақтай отырып, көктемдегі судың жайылуын пайдалы іске бағыттайтын кез келді. Қазақстандағы барлық өзендердің негізінен 70-тен 80 пайызға дейін қардың суларымен толығып отыратыны белгілі. Айталық, табиғи сумен аз қамтыл ған Қарағанды өңірінде су ресурстарының 87 пайызынан астамы қардың сулары есебінен қалыптасады. Сондықтан, қар көп түскен сайын су тасқындарынан құтыла алмаймыз. Біз бүгінде су тасқынына қарсы қорғайтын қабырғалар, бөгеттер мен тоғандар, айналып өтетін арналар салумен қатар, басқа да іс-шараларды қолға алу, оның ішінде өзен арналарын реттеп отыру үшін су қоймасы құрылысын салу мəселесі өзекті болып тұр деп ойлаймыз. Қысқасы, бізге су қорын кейін аграрлық сектордың, энергетика

жəне басқа да салалардың қажетіне пайдалану үшін көктемгі еріген суды жинайтын тоғандар қажет. Бұл ретте, Астана мен Атырауда орын алған жаңбыр суының оқыстан болған тасқындарын басқару туралы да есте ұстағанымыз жөн. Біздің ойымызша, қажетті көлдерді жасау төтенше жағдайлар жəне суға қатысты басқа да қызметтердің жұмыстарын жетілдіру арқылы мүмкін болмақ. Айтпақшы, Қоршаған орта жəне су ресурстары министрлігі болған кезде тасқын суларды жинау үшін отыз су қоймасы құрылысының жобасы жарияланған болатын. Ал бүгінде оның тағдыры мүлдем белгісіз. Осы арада Үкіметке: «Бүгінгі таңда Үкіметте тасқын жəне жаңбырдың суларын ұтымды пайдалану жөнінде жоспарлар бар ма?» деген сұрақ қою орынды болмақ. Оның үстіне су ресурстарының тапшылығы мен шектеулілігі республика экономикасына жəне оның Мемлекет басшысы Н.Ə.Назарбаевтың бес институттық реформасы шеңберіндегі жоспарларына қатер төндіретінін Үкіметтегілер де жақсы білсе керек.

Мəжілістің Қаржы жəне бюджет комитетінің төрайымы Гүлжан Қарақұсованың жетекшілігімен «Қазақ стан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне екін ші деңгейдегі банктердің жұмыс істемейтін кредиттері мен активтері, қаржылық қызметтер көрсету жəне қаржы ұйымдары мен Қазақстан Ұлттық банкінің қызметі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасының тұсаукесері болды. Заң жобасы бойынша Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі төрағасының орынбасары Қуат Қожахметов баяндап берді. «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне екінші деңгейдегі банктердің жұмыс істемейтін кредиттері мен активтері, қаржылық қызметтер көрсету жəне қаржы ұйымдары мен Ұлттық банктің қызметі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы Қазақстан Үкіметінің 2014 жыл ғы 31 желтоқсандағы №1421 қаулысымен бекітілген Қазақстан Үкіметінің заң жобалау жұ мыстарының 2015 жылға арналған жоспарының 9-тармағына сəйкес əзірленген. Заң жобасы Қазақстан Республикасының 4 кодексіне жəне Қазақстан Республикасының 17 заңына өзгерістер енгізуді көздейді. Ал заң жобасының мақсаты қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқықтарын қорғаудың барабар деңгейі кезінде елдің қаржы секторының орнықтылығын қамтамасыз ету болып табылады. Заң жобасының негізгі ережелері екінші деңгейдегі банктердің жұмыс істемейтін

активтерімен жұмыстың қосымша тетіктерін жəне жағдайларын жасауға, Ұлттық банктің функциялары мен өкілеттіктерін оңтайландыруға, қаржы нарығының инфра құ рылымын дамытуға, қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқықтарын қорғау тетіктерін жетілдіруге бағытталған. Құжатта қарыз алушының жеке тұлғаның берешегінің өсуін болдырмау мақсаты жəне олардың барынша хабар дар болуы мен кредиттер беру талаптарының айқындылығын ойластырған. Екінші деңгейдегі банктердің жұмыс істемейтін активтерімен жұмыс бойынша қосымша тетіктер мен жағдайлар жасау қарастырылған. Ақша-кредит саясатын тиімді іске асыру бойынша талаптар да көрсетіліп, əлеуметтік-экономикалық салдарлар ескерілген. Заң жобасының таныстырылымында баяндамашыға Мəжіліс депутаттары А.Соловьева, Ж.Дүйсебаев, Н.Жазылбеков, М.Айсина, А.Бекенов, Е.Каппель сұрақтар қой ды. Жұмыс тобына жетекшілікке депутат Нұртай Сабильянов бекітілді, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі.

 Талқылау тағылымы

Бюджет ќаржысы ќатаѕ баќылауда немесе аќылы жолдарда жеѕіл кґліктер тегін жїруі əбден мїмкін Астанада «Нұрлы Жол» бағдарламасын іске асыру мақсатында қаралған бюджет қаражатын тиімді жұмсау жəне оған бақылау орнату бойынша Мəжілістегі «Нұр Отан» партиясы фракциясы жанындағы комиссияның отырысы өтті. Жиынға Мəжіліс депутаттары, бірқатар министрліктердің, ұлттық компаниялардың лауазымды тұлғалары жəне «Самұрық-Қазына» əл-ауқат қоры мен «Бəйтерек» холдингінің өкілдері қатысты. Жолдыбай БАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Жиынды ашқан Мəжіліс депутаты, «Нұр Отан» партия сы фракциясы жетекшісінің орынбасары Нұртай Сабильянов «Индустриялық, энергетикалық инфрақұрылымдардың дамуы, шағын жəне орта бизнесті қолдау», сондай-ақ, «Көлік-логистикалық инфрақұрылым» тақырыптары бойынша кеңінен əңгіме өрбіте

келіп, осы бағыттарда еліміз бойынша жүзеге асырылып жатқан ірі жобаларға тоқталды. Сондай-ақ, ол бюджет қаржысын тиімді жұмсау жəне оны бақылау жөніндегі «Нұр Отан» партиясы фракциясы жанындағы комиссияның кəсіпкерлік субъектілерімен өңірлерде жүргізген жұмысының нəтижесінде анықталған кейбір түйткілдерге тоқталды. Оның айтуынша, несие

сомасының мəлімделген көлемі 50 пайызға қысқаруы, мүліктік кепілдіктің төмен бағалануы, банктердің кəсіпкерлер өтініштерін қарау мерзімінің ұзақтығы өзекті мəселе болып тұр. Сондай-ақ, банктер талап ететін құжат пакеттерінің көптігі де кəсіпкерлердің қолын байлауда. Бұған қоса, Нұртай Сабильянов Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмасымен банктердің проблемалық несиелер қорының жарғылық капиталын ұлғайтуға қарастырылған 250 млрд. теңге Үкіметтің резервін көбейтуге бөлінгенін жеткізе келіп, «Комиссия Ұлттық банктен проблемалық несиелер жөнінде ақпарат сұрағанында, олар бұл ақпараттар банк құпиясы қатарына жататындығын айтады. Осыған байланысты екінші деңгейлі

банктер туралы заңға өзгерістер енгізуді жоспарлаудамыз. Біз мұны бастама етіп көтереміз», – деді. Елбасы бастамасымен елімізде жүзеге асырылып жатқан жобалардың жұмысы мен оларды қаржыландырудың тетіктері жəне бюджеттен бөлінген қаражаттардың жаратылу барысы жан-жақты баяндалған бұл отырыс барысында Мəжіліс депутаты Мұхтар Тінікеев, Инвестициялар жəне даму министрінің бірінші орынбасары Жеңіс Қасымбек жəне тағы басқалар сөз сөйледі. Жиында белгілі болғандай, Инвестициялар жəне даму министрлігі ақылы жолдарда жеңіл көліктерді тегін жүргізу ісін қолға алуда. Бұл жөнінде вице-министр Жеңіс Қасымбек: – Ақылы жолдар бойынша

бүгін мəселе көтермедік, дегенмен, мен үлкен хабар айтқым келіп отыр. «Астана – Бурабай» тəжірибесінен көріп отырмыз, 8085 пайыз пайданы жүк көліктері мен автобустар түсіреді. Біз болашақта ақылы жолдармен жеңіл көліктерді тегін жүргізуіміз мүмкін. Тек жүк көліктерінен ақы алатын боламыз. Меніңше, бұл қисынды болар еді. Егер депутаттар келесі сессияда қолдаса, заңнамаға тиісті өзгерістер енгізуге дайынбыз, – деді. Басқосу соңында «Инду стриялық, энергетикалық инфрақұрылымдардың дамуы, шағын жəне орта бизнесті қолдау» жəне «Көлік-логистикалық инфрақұрылым» бағыттары бойынша бюджеттік қаржылардың жұмсалуына қатысты аралық қорытынды шығарылды.


7

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

БЕСЖЫЛДЫЌТЫЅ БЕС КЇНІ

ШАЄЫН ЖƏНЕ ОРТА БИЗНЕСТІ ЌОЛДАУ

«Біздің өзіне тəуекел алуға, жаңа рыноктарды игеруге, инновацияларды енгізуге дайын тұрған қуатты кəсіпкерлер табын көргіміз келеді. Нақ осы кəсіпкерлер экономиканы жаңғыртудың қозғаушы күші болып табылады. Осыған байланысты Үкіметке 2010 жылдан бастап өңірлердегі кəсіпкерлікті дамыту жөнінде бірыңғай бюджеттік бағдарлама əзірлеуді тапсырамын. Оны «Бизнестің жол картасы-2020» деп атауды ұсынамын». Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ, 2010 жылдың 29 қаңтарындағы «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты халыққа арнаған Жолдауынан.

Кїн мен желдіѕ ќуат кґзі тиімді

Елімізде шағын жəне орта бизнесті дамытуға айрықша мəн беріліп отырғаны мəлім. Саланың кең өріс алып кетуі үшін энергия қуатының керек екені бесенеден белгілі. Кеше осы мəселеге орай Орталық коммуникациялар қызметiнде Энергетика министрi Владимир Школьник баспасөз мəслихатын өткізіп, биылғы жылы электр қуатын қымбаттату жоспарда жоқ екенін мəлімдеді. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Демек, электр қуаты қымбаттамаса, шағын жəне орта бизнестің ілгерілеуіне бұл да үлкен жеңілдік болмақ. Осы жөнінде айтып өткен министр, үш жылдың iшiнде Қазақстанда пайдалы қазбалар есебi жаңа жүйеге көшетінін жеткізді. «Пайдалы қазбалар есебiнiң халықаралық жүйесiн құру, 47 қадам – бұл «Қазақстан-2050» Стратегиясында айқындалған. Пайдалы қазбалардың қорын есептеу үшiн қазiр қолданылатын жүйе барлық қорларды, оларды тиiмдiлiк есебiмен алу мүмкiндiгiн есепке алмайды. Сондықтан, ескi жүйенi биржалар да, халықаралық қаржы институттары да мойындамайды. Тіпті, ескi жүйе мұнай бағасының өзгеруiн де есепке алмайды. Осы орайда, алдағы үш жылдың iшiнде Қазақстанда пайдалы қазбалар есебiнiң жаңа жүйесiне көшу қолға алынғалы отыр», дедi министр. Ведомство басшысы мəслихат барысында еліміздегі кен орындарының 15 пайызға жуығы тиімділіктің шегінде тұрғанын да айтып қалды. «Бұл мəселе мұнай бағасына байланысты, сондай-ақ, əрбір кен орнының өзіндік тарихы бар. Осы орында айтқым келетіні, кейбір елдерге қарағанда, біздегі жағдай жақсы деуге болады. Менің ойымша, барреліне 60-65 доллар баға болған кезде біздің кен орындарының 15 пайызға жуығы тиімділіктің шегінде болады», деген В.Школник, бұл мəселе Қазақстанның батысында бірнеше онжылдық бойы пайдаланылып келе жатқан ескі кен орындарына байланысты екенін түсіндіріп өтті. Баспасөз мəслихатында сұйытылған газ жөнінде де əңгіме өрбіді. Тілшілер тарапынан Орал мен Ақтөбе қалаларында сұйытылған газдың тапшылығынан бірнеше күннен бері жүргізушілер

кезекте тұрғандығы туралы сұрақ қойылды. «Мен осы жайында бүгінгі жаңалықтардан білдім. Біз 2,5 млн. тонна сұйытылған газ өндіреміз. Біздің елде тұтыну көлемі ең көп дегенде 650 мың тонна. Ал министрлік əрбір облыстың қажеттілігін ескере отырып, міндетті квоталарды реттейді. Ал қалғанын кəсіпкерлер экспортқа немесе басқа бағыттарда пайдалана алады. Бұл тұрғыда еркіндік берілген», деді министр. Батыс Қазақстан облысында орын алған мəселеге орай, онда қажеттілік көлемі шамамен 1 мың тонна екенін, сонымен бірге, аталған облыста квота 800 тоннаға жуық болғанын жеткізді. «Маған осы квота көбейтілгені туралы хабарлады. Мамандардың сөзіне қарағанда, аталған мəселе министрліктің өзінің бұйрығымен сұйытылған газға көтерме сауданы тоннасына 31 мың теңгеден 11 мың теңгеге дейін төмендетуі, яғни биыл үш есеге азайтуынан туындауы мүмкін. Осы орайда, адамдар да бұл газды бұдан əрі қарай экспорттау ниеті пайда болуы ықтимал. Қазіргі кезде квота көлемі артып, проблема шешіледі. Елімізде сұйытылған газ жеткілікті», деп қорытты ол өз сөзін. Бұған қоса, еліміздің жасыл экономикаға көшіп жатқаны жөнінде əңгімелеген спикер, шағын жəне орта бизнесті дамыту ісінде балама қуат көздерін өндіруді меңгеріп, жасыл энергияны пайдаланған тиімді болатынын айтты. Қазіргі кезде, Мемлекет басшысының осы тұрғыда жүктеген тапсырмасын орындаумен шұғылдану үстіндегі министрлік, бірқатар игі істерді жүзеге асырып жатқанын баяндады. Сөйтіп, шағын жəне орта кəсіппен шұғылданатындарға күннің көзі мен желден қуат көзін алатын қондырғыларды пайдалану аса тиімді екеніне тоқталды.

ДЕРЕК ПЕН ДƏЙЕК: «ҚазАгро» ұлттық холдингі 2015 жылдан бастап агросектордағы шағын жəне орта бизнесті қолдауға 91,6 миллиард теңгені бағыттады. Бұл – жалпы берілген несиелердің 93 пайызын құрайды жəне өткен жылдың осы мерзіміндегі деңгейден 1,4 есе көп. «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ 171 несие серіктестіктерін қаржыландырды. Бұл серіктестіктердің құрамында 11 мың ауыл шаруашылығы тауарларын өндіруші құрылымдар бар. «Алтын Асық» бағдарламасы бойынша 1,2 миллиард теңгеге 114 жоба, «Құлан» бағдарламасы бойынша 4,3 миллиард теңгеге 281 жоба қаржыландырылды. Өңдеу өнеркəсібіндегі шағын жəне орта

Табыстар тарихы Оңтүстік Қазақстан аяқ киім фабрикасы Түркиядан əріптестер тапты. Жуықта бұл фабрика ерлердің былғары бəтеңкесін шығара бастайтын болады. Мұнан кейін барлық маусымдарға арналған он түрлі аяқ киім шығаруды көздеп отыр.

Фабрика ең алдымен жеңіл аяқ киімдер шығару ісін қолға алған еді. Ол рыноктан өз орнын тапты. Енді фабрика одан күрделірек аяқ киімдер шығару ісін қолға алды. Күніне 500 данасын шығаратын болады. Фабрикада басында 18 адам жұмыс істейтін. Енді былғары аяқ киім шығаратын жаңа өндірістік желінің іске қосылуына байланысты тағы да 40 адам жұмысқа тартылатын болады. Фабрика иесі Санжар Тегеновтің жасы бар болғаны 28-де. Ол Мəскеудің экономика жөніндегі жоғары мектебін Лондон экономикалық мектебінің бағдарламасы бойынша аяқтаған. Бес жыл Дубайда шағын жəне орта кəсіпкерлікке арналған жеке бағдарламаны басқарды. Еуропаның басқа қалаларында да жұмыс істеп ысылды. Сөйтіп, шағын жəне орта бизнес саласында тəжірибе жинақтаған соң былтырғы жылы осы фабриканы ашты. Қазір мұнда жұмыстар сəтті жолға қойылып келеді. Алғашқы өнім жақсы өтіп жатыр. Сəтін салса, күзде Cott брендімен жаңа аяқ киім пайда болады. Іске сəт дейміз Санжарға.

бизнес субъектілеріне қаржылай қолдау көрсету жағдайы да жылдан-жылға жақсарып келеді. Осы іспен шұғылданатын «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ ұлттық қордың бірінші траншы есебінен өңдеу өнеркəсібіндегі субъектілерге 100 миллиард теңгенің қаржылай қолдауын көрсетті. Қаржылай қолдау шарасы еліміздің бүкіл аумағын – 14 облыс пен Астана жəне Алматы қалаларын қамтыды. Қаржының негізгі көзі (38,4 пайызы) тағам өнеркəсібіне жұмсалды. Ұлттық қордың екінші траншы есебінен 50 миллиард теңгенің қолдау көмегі жасалды. Шағын жəне орта кəсіпкерліктің 227 жобасы 40,6 миллиард теңгеге қаржыландырылды. Сонымен қатар, 48,3 миллиард теңгенің 255

жобасы қаржыландыру үшін мақұлданды. Өңдеу өнеркəсібіндегі шағын жəне орта бизнес үшін жұмсалған қаржының 45,8 пайызы тағам өнеркəсібіне бағытталды. Өңдеу өнеркəсібіндегі шағын жəне орта бизнесті қолдау үшін Ұлттық қордың үшінші траншы есебінен тағы да 50 миллиард теңге жұмсалынды. Бұл қаржының 9,3 миллиард теңгесіне шағын жəне орта бизнестің 92 жобасы қаржыландырылды. 32,6 миллиард теңгенің 174 жобасын қаржыландыру үшін мақұлданды. Бөлінген қаржының қомақты бөлігі металл емес минералдық өнімдер өндірісіне (бөлінген қаржының 25,5 пайызы) жəне тағам өнеркəсібіне (бөлінген қаржының 25,3 пайызы) жұмсалды.

Ауылдыѕ еѕсесін тіктейтін жоба Елбасының тікелей тапсырмасымен ел Үкіметі ауыл шаруашылығы саласын қолдау ісіне үлкен мəн беруде. Мұндағы негізгі мақсат – ауылдың еңсе тіктеуіне жəрдем көрсету, ауыл шаруашылығы өнімдерінің өтімділігін арттыру арқылы ауыл халқының жағдайын түзеу. Жалпы, ауыл шаруашылығына қолдау көрсетудің мəні зор, мағынасы терең. Өйткені, нақ осы мəселені шешу арқылы бүкіл еліміздің азық-түлік қауіпсіздігі қамтамасыз етіледі. Демек, ауыл шаруашылығын қолдау дегеніміз – бір есептен алғанда, «бір оқпен екі қоянды ату» деген сөз. Аталған мақсатты жүзеге асыру үшін елімізде «ҚазАгро» ұлттық холдингі құрылған. Холдинг қазірдің өзінде ауыл шаруашылығы саласында маңызы зор көптеген жобаларды жүзеге асырды. Соның нəтижесінде еліміздің өңірлерінде шетелдерден асыл тұқымды малдар сатып алынды. Мал бордақылау алаңдары, мал өнімдерін өңдейтін өңдеу кəсіпорындары құрылды. Жы лыжай шаруашылықтары ұйымдастырылды. Шағын несиелер беру арқылы үйде отырған əйелдер мен қолы бос адамдар еңбекке тартылды. Елімізде инфляцияның туындауының алдын алатын азық-түлік қорлары қалыптастырылды. Дихандар жаңа техникалармен қамтамасыз етілді. Басқа да көптеген шаруалар жүзеге асты. Қазіргі күні еліміздің ауыл шаруашылығы саласында Статистика жөніндегі агенттіктің деректері бойынша 175 мыңнан астам шаруа жəне фермер шаруа шы лықтары жұмыс істейді. Олардың көпшілігі қазірдің өзінде мемлекет қолдауына ие болды деп айта аламыз. Мəселен, «ҚазАгро» аясында жұмыс істейтін «Аграрлық несие корпорациясы» үстіміздегі жылдың өзінде 171 несие серіктестіктерін қаржыландырып үлгерді. Ал осы серіктестіктердің құрамында 11 мың ауыл шаруашылығы құрылымы бар екен. Мұның өзі еліміздің көптеген шаруа жəне фермер шаруашылықтары мемлекет қолдауына сүйеніп отырғандығын білдіреді. Мұның сыртында 2007 жылдан бастап ауылдағы инфрақұрылымдарды дамыту мақсатында ауылда тұрғанымен ауыл

шаруашылығына жатпайтын кəсіпкерлік түрлеріне де қолдау көрсетіле бастады. Үстіміздегі жылдың басынан бері осы жөніндегі бағдарлама бойынша 79 миллион теңгенің 10 жобасы қаржыландырылды. Бұл қаржы негізінен алғанда, ауылдағы қонақүйлер мен туристік бизнеспен шұғылданушыларға, жол бойындағы сервистік қызмет көрсетушілерге, ауылдардағы қоғамдық тамақтандыру орындары мен сауда нүктелеріне бағытталды. Ауыл шаруашылығына «ҚазАгро» холдингінің құрамындағы «ҚазАгроҚаржы» АҚ-тың қолдауымен биылғы жылдың өзінде 2117 ауыл шаруашылығы машиналары мен олардың құралжабдықтары сатып əперілмек. Мəселен, 100 комбайн, 847 трактор, 767 арнаулы техника, 37 технологиялық жəне өңдеу құралжабдықтары жəне басқалар сатып алынбақ. Мұндай көмек түрі де жыл өткен сайын артуда. «ҚазАгро» холдингінің еншілес акционерлік қоғамдары ар қылы ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге олар өндірген өнімді сатып алу жөнінен де көмектер көрсетіледі. Мəселен, «ҚазАгроӨнім» АҚ мал өсірушілерден үстіміздегі жылы 1,8 мил лиард теңгенің мал өнімдерін сатып алса, «Азық-түлік келісімшарт корпорациясы» АҚ астық өсірушілердің 50 миллион теңгенің өнімін мемлекеттік қорларға сатып алды. Ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерге көктемгі далалық жəне күзгі жиын-терін кезінде жылма-жыл қаржылай

қолдау көрсетіліп отырады. Осы мəселеге арнап, холдинг биылғы жыл үшін 60 миллиард теңгенің несие қаржысын бөлді. Осы қаржыға жанар-жағармай, қосалқы бөлшектер жəне басқа да қажеттіліктер сатып алынады. Холдингтің еншілес компаниялары көктемгі далалық жəне күзгі жиын-терін жұмыстары үшін өз қаржыларының есебінен басқа да көмектер көрсетуді ұйғарып отыр. Сөйтіп, ауыл шаруашылығы техникаларының лизингін қосып алғанда, аталған мақсатқа 97 миллиард теңгенің қаржысы бағытталды. Шағын жəне орта бизнеске тек «ҚазАгро» холдингі ғана емес, сонымен қатар, мемлекет арқылы құрылған басқа құры лым дарда қаржылай қолдау көмегін көрсетеді. Соның бірі – құрылғанына 18 жыл толып отырған «Даму» шағын жəне орта бизнесті қолдау қоры. Бұл қор өз бағдарламасының аясында 13,7 мың кəсіпкерлік субъектісіне 875 миллиард теңгенің қолдау көмегін көрсетті. Қор Елбасының тапсырмасы негізінде соңғы жылдары өңдеу ісімен айналысатын кəсіпкерлерді қолдауды негізгі назарына алды. Биылғы жылдың өзінде осы мақсатқа 157 миллиард теңгенің қаржысы бөлініп, 825 жобаға қолдау білдірілді. Елімізде соңғы жылдары шағын жəне орта кəсіпкерлікті қолдау мəселесі жан-жақты өрістеп келеді. Бұл іске, яғни кəсіпкерлікпен шұғыл дануға халықтың қалың бөлігі тартылуда. Өз ісін енді бастаған адамдарға кəсіпкерлікті жүргізу туралы сауатын ашу, түрлі консалтингтік көмектер көрсету бағытында да көптеген жұмыстар тындырылуда. Мəселен, «Нұр Отан» партиясының бастамашылдығымен кез келген адам шұғылдануға болатын 100 кəсіптің түрі анықталып, ол кəсіппен қалай шұғылдануға болатындығын үйрететін арнайы анықтамалық та шығарылды. Өткен жылы «Егемен Қазақстан» газеті де осы анықтамалыққа үлкен көңіл бөліп, оны жүйелі түрде түсінікті етіп жариялап отырды. Осыған байланысты халық ішінен көптеген жағымды пікірлерге ие болғанымызды айта кетсек артық болмас. Қысқасын айтқанда, шағын жəне орта кəсіпкерліктің дамуы – баршаға қатысты мəселе. Осы істе азаматтарымыз белсенді болған сайын еліміз де дамып, алға баса бермек.

Бетті əзірлеген Сұңғат ƏЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан».


8

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

АСТАНА ЖƏНЕ АСТАНАЛЫЌТАР

Шаттыќ шуаєындаєы шаћар Тəуелсіз еліміздің айбары мен айдынына айналған Астана төрткүл дүние түгел таныған бейбітшілік пен ізгілік ордасына айналды. Міне, осы сəні мен салтанаты жарасқан елордамыздың 17 жылдық мерейлі мерекесін жалпыхалықтық деңгейде тойлау үрдісі басталып кетті. Астана күні мерекесіне орай қаламызды безендіру мен əрлендіру шаралары өріс алды. Астана күніне орай қала көшелеріне ашық түсті гүл аркалары, гүлді шарлар жəне басқа да мерекелік композициялар көптеп орнатылуда. Сонымен қатар, əкімшілік жəне тұрғын үй ғимараттарының сырты да безендірілді. Аудандарда жарық динамикалық паннолар мен түрлітүсті жарықшашқыштар орнатылды. Шағын архитектуралық мүсіндер мен пішіндер саябақтар мен шағын бақтардың көркіне көрік қосты. «Есіл» ауданында «Арай» сая бағын, Ғашықтар саябағын, «Астаналық цирк» шағын бағын, «Астана Опера» мемлекеттік опера жəне балет театры алдындағы бақтарды безендіру жұмыстары аяқталды. «Хан Шатыр» СОО-ға қара ма-қарсы жер асты жолына жарықтар қойылып, «Астана Опера» театрының алдындағы көпір мен Орынбор көшесінің бойы жəне «ҚазМұнайГаз» жаяу жүргіншілер көпірі əсемделді. «I

Love Astana» композициялары Есіл өзенінің жағалауында, Астаналық саябақта жəне Астана халықаралық əуежайы аумағында орнатылды. «Жан жүрегім – Астана» шағын

Бас ќалада маса болмайды

Енді екі жылдан кейін елордада мүлдем маса қалмайтын болды. Бұл жөнінде Астана қалалық тұтынушылардың құқығын қорғау департаменті бастығының орынбасары Федор Пеев мəлімдеді. Мұның себебін ол елімізде өтетін ЭКСПО-2017 көрмесімен түсіндірді.

Еламан ҚОҢЫР,

«Егемен Қазақстан».

Департаменттің үйлестіру комиссиясының отырысында Ф.Пеев: «Көрме өтетін уақытқа дейін Астанада бірдебір маса қалмауы керек. Осы мақсатта биылдан бастап маса жəне кеміргіштермен күрес мəселесін күшейтеміз. Бұл жұмыс негізінен тұрғын үй коммуналдық қызметіне жүктеледі. Алайда, көрмені өткізу ортақ іс болғандықтан, оған барлығымыз атсалысамыз. Яғни, біз аталған қызметке көмектесіп, кеңес береміз. Бүгінде осы жұмыстарға қажетті қаражатты есептеп, сметасын толтырдық», – деді. Сондай-ақ, департамент басшысының орынбасары бұл мəселенің өзекті екенін айтты. «Астананың масасы өте маңызды мəселе. Көрме кезінде шетелден келген бұқаралық ақпарат құралдары бұл туралы жазып, хабар таратса, беделімізге нұқсан келеді», – деп барша астаналықты еліміздің абыройы үшін күш біріктіруге шақырды. Айта кетейік, Астанадағы көрме 2017 жылдың 10 маусымы мен 10 қыркүйегі аралығында өтеді. Оған бірнеше мемлекет, халықаралық ұйым, инновациялық технологиялар бойынша көшбасшы компаниялар қатысады деп жоспарлануда. Сондай-ақ, оны 2 млн.-нан 5 млн.-ға дейін адам келіп тамашалайды.

архитектуралық композициялары «Астана Опера» театрының алдында, Тұран даңғылы мен Сығанақ көшесінің қиылысында жəне «Керуен» сауда, ойын-сауық орталығының қасына орналастырылды. «Я люблю Астану» композициялары Сығанақ көшесі мен Бейсекова көшесінің қиылысына қойылды. Сондай-ақ, Астана күніне дайындық шеңберінде аудандарда санитарлық тазарту, бүлінген абаттандыру

құрылғыларын қалпына келтіру, саябақтар мен көшелердегі жəне сəндік жарықтандыруларды тексеру жұмыстары қолға алынды. «Алматы» ауданында 20-дан астам жарық-динамикалық панно орнатылып, Ш.Құдайбердіұлы даңғылы, Абылай хан даңғылы, Тəуелсіздік даңғылындағы көпірлер мен Қараөткел көпірі, Бараев көшесіндегі көпір безендірілді. 375 панельдік көріністер ілінді. «Сарыарқа» ауданында Рэдиссон қонақ үйінен Самал шағын ауданына дейін Есіл жаға лауының ұзына бойына əсем банерлер ілінді. Конгресс-холлдың алдына «Одуванчик» мерекелік композициясы, «Жастар» сарайының алдында «Беседка» инсталляциясы орнатылды. Теміржол вокзалының алдында, Есенберлин мен Бейбітшілік көшелері қиылысында жəне дөңгелек алаңда «Я люблю Астану» шағын архитектуралық композициялары көз тартады. Міне, осылай əсем безендірілген елордада биыл Астана күніне орай 70-тен астам мерекелік шара, оның басым бөлігі ашық алаңдарда өткізіледі. Бас қаламыздың төл мерекесін мерейлі өткізейік!

Жұмыр жердегі ең көне де атақты Сан-Карло театры Қазақстанға алғаш рет гастрольмен келеді. Тек екі күн – 5 жəне 6 шілдеде «Астана Опера» сахнасында Адольф Аданның «Жизель» балеті əлемдік деңгейдегі жұлдыздар – Норвегия ұлттық балетінің прима балеринасы Иоланда Корреаның жəне премьері Йоэль Карреньоның қатысуымен өтеді.

Сан-Карлоныѕ алєашќы гастролі Жизель партиясын орындайтын прима балерина Иоланда Корреа тамаша техникасымен əйгілі, оның билеу мəнерінде мін жоқ, оған керемет үйлесімділік – сахнада жарқырап, жеңіл, əсем əрі сенімді қимылдау, музыкаға деген жоғары қабілет тəн. Оның серігі Йоэль Карреньо ханзада Альберттің рөлін сомдайды. Кубалық биші қайталанбас дара əртістік қабілетімен жəне сахнаға сай тамаша дене бітімімен сүйсіндіреді. Ол күрделі қимылдарды асқан шеберлікпен таза орындауды, би қимылын мəнерлі əдіске салуды жетік меңгерген. 60 адамнан тұратын неаполитандық театрдың балет труппасы «Жизель» балетін КСРО халық əртісі, Мемлекеттік сыйлық иегері Людмила Семеняканың редакциясында ұсынады. Үлкен театрдың примасы Жизель партиясын дүниежүзінде ең үздік орындайтындардың бірі болғанын еске салайық. Сюжетке, аңызға айналған қыздар-виллисалар – тойға дейін көз жұмған, алданған қалыңдықтар негіз болған. Олар өмір бақи орман кезіп, түнгі

жолаушыларды еліктіріп, əлсіреп өлгенше биге шыр айналдыруға мəжбүр. «Гүлмен əрленген некеқияр көйлектерін киіп... айдың жарығында тоқтаусыз билейтін виллисалар билеуге берілген уақыт аяқталуға жақын қалғанын сезген сайын құмарлана əрі жылдамырақ билей түседі, сосын олар мұздай суық мүрделеріне қайта оралады...» (Г.Гейне). Жизель есімді ауыл қызы Альбертке – шаруа болып киінген ақсүйекке ғашық болады. Жизель жігіт те оны сүйетініне берік сенімді. Альберттің қалыңдығы бар екенінен ол əлі хабарсыз. Көп ұзамай шындық ашылады. Жизель құсадан көз жұмады. О дүниелік болса да, ол өзін сатып кеткен күйеужігітті сүйіп өтеді. Ар-ұяты қинаған Альберт түн ішінде оның қабіріне келгенде, қыз оны виллисалардан құтқарады. Аталған гастроль бір жыл бұрын қол қойылған қос театрдың Серіктестік жөніндегі меморандумы шеңберінде жүзеге асқан алғашқы жоба болмақ.

–––––––––––––––––

Суретте: «Жизельден» көрініс.

Жарайсыѕдар, «Намыстыѕ» жігіттері! Мақтаарал өңірінен шыққан белгілі азаматтардың бірі Қазақстан Республикасының Бас əскери прокуроры Ерғали Серікбайұлы Мерзадиновтың бастамасымен Ұлы Жеңістің 70 жылдық мерекесіне орай «Есірткісіз – болашаққа» атты ұранмен өткізілген Мақтаарал ауданындағы 122 мектептің оқушылар арасында «М» лигасы бойынша өткізген жарыста біздің Мамық Тоқжігітов атындағы жалпы орта мектебінің «Намыс» футбол командасы I орынды жеңіп алды. Бұл, əрине, команданың жаттықтырушысы, денешынықтыру пəнінің мұғалімі Асқар Əбенов ағамыздың еңбегінің жемісі. Ерғали Серікбайұлының демеушілігімен олар 14 маусым күні Астана қаласына барып, «Қажымұқан» атындағы стадионда «Жас ұлан» футбол командасымен жолдастық кездесу өткізіп, біздің «Намыс» футбол командасы намысты қолдан бермей 6:3 есебімен жеңіп қайтты. Бұл да біз үшін үлкен мерей. Астанаға барған футболшыларымыз Назарбаев Университетте, Бəйтеректе, ЭКСПО-2017 құрылыс алаңында, Сыртқы жəне Ішкі істер министрліктерінде, Хан Шатыр, саябақ, мұрағаттарда болып, Астананың əсем жерлерімен танысып үлкен əсер алып қайтты.

Оқушыларымыздың осылай жақсы демалып, ой-өрісін кеңейтіп,

туған жерге, спортқа деген сүйіспеншілігін арттырып келуіне үлкен септігін тигізген Данияр Жұ маділов, Қанат Баетов, Алтай Молдабаев жəне басқа азаматтарға, қала аралауда көлік қызметін көрсеткен Əнуар есімді жігітке ата-аналар мен мектеп ұжымы атынан үлкен алғысымызды білдіреміз. Ал туған жерінің жастарының жақсы азамат болып өсуіне, спортты сүйіп, саламатты өмір салтын сақтап, елдің өсіп-өркендеуіне

үлес қосатын дені сау, рухы мол азаматтар өсіп шықсын деген ниетпен демеушілік жасап жүрген жерлесіміз Ерғали Серікбайұлы Мерзадиновке деген құрметіміз ерекше. Ол кісіге ел үшін жасап жүрген еңбегіңіз жемісті болсын деп, үлкен рахмет айтамыз. Жас ұрпақ тəрбиесіне көңіл бөлер осындай азаматтар ел басқарған ағалар арасында көп болса, нұр үстіне нұр болар еді. Астанадан ауылға түнгі сағат екіде оралған футболшыларымызды бүкіл ауыл болып музыкамен, мерекелік дастарқанмен күтіп алдық. Мектеп басшылары мен ата-аналар жас жеткіншектерге жəне олардың жаттықтырушысы Асқар Əбеновке үлкен жеңістері үшін алғыстарын айтып, келешек өмірлеріне жақсы тілектерін білдірді. Жұмагүл КАРИЕВА, М.Тоқжігітов атындағы орта мектеп мұғалімі.

Оңтүстік Қазақстан облысы, Мақтаарал ауданы, Есентаев ауылы.

Елорда – егемендік еншісі Ақбота ХАМИТОВА,

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы кітапханасының аға сарапшысы.

Қазақстан бүгінде мемлекеттігін тұғырлы етті. Əлемді өзгертетін жасампаздық идеялар ұсынатын парасатты елге айналды. Бірлігі мен татулығы жарасқан халқының өрелі істерін барша дүниеге паш етті. Адамзаттың алтын бесігі – Еуразияның қақ ортасынан ойып тұрып жаңа астанасын салды. Жазиралы сайын даланың жауһарына айналған елордамыз – Астана тарихы баршамызды қызықтыратыны сөзсіз. Астана қаласының Тəуелсіз мемлекетіміздің елордасына айналғанына биыл он жеті жыл толады. Астана осындай аз мерзім көлемінде əлемнің көптеген елдерінің ежелден қалыптасқан астаналарымен тең дəрежеде əлемдік қауымдастыққа кеңінен танылып, егемен мемлекеттің бас қаласына айналғандығын барынша айқындап отыр. Шетелдік қонақтар əр келген сайын елдегі, ең алдымен елордамыз – Астана қаласында тұрғы зылып жатқан жаңа ғажайып құрылыстарды көреді. Бұл сəулетті құрылыстар Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың идеяларының көрінісі болып табылады. Астана бүгінгі күні тəуелсіз елдің орталығы, Қазақстанның саяси-экономикалық өрлеуінің темірқазығы. Астананың көк шалғынды көрікті жерінде түндігін түріп тастап, қасқайып бой көтерген ғажайып ғимарат – Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының кітапханасы. Мақаламызға осы кітапханадағы Елбасының жеке мұрағаты қорында сақталған тарихи құжаттар, елорданы Алматыдан Ақмолаға көшіру туралы мəселе көтерілген Жоғарғы Кеңестің отырысының стенограммаларынан бастап Елбасының Астана турасында, оның байтақ тарихы мен қазіргі замандағы маңызы хақындағы сөйлеген сөздері арқау болып отыр. 1994 жылдың 6 шілдесінде Президент Н.Ə.Назарбаев Қазақ стан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің таңертеңгі отырысында ата-бабаларымыздың сан ғасырлар бойы аңсаған армандары, жерұйық іздеген Асан қайғының сапарлары жайлы тереңнен қозғап, Кеңес мүшелерін осы пікірді қолдауға көндіруі жүректі шымырлатады. Елбасының еліміздің астанасын Алматыдан Ақмолаға ауыстыру туралы шешімі де осындай мақсаттарды көздеген дана шешім болғандығы бүгін ақиқатқа айналды. Қазақстан өзінің территориялық аумағы бойынша əлемдегі аса ірі елдердің алғашқы ондығына кіреді. Қазақстанның территориясы арқылы бірнеше сағаттық белдеулер өтеді. Сондықтан да мемлекеттің басқару орталығын орасан зор кеңістікті алып жатқан елдің географиялық орталығы болып табылатын жерге орналастыру өте əділ шешім болды. Жаңа елорда бүкіл Еуразия құрлығының кіндік ортасына орналастырылуы тек Қазақстанның ғана емес, сонымен қатар біздің елімізбен тығыз іскерлік қатынастар орнатқан алысжақын шет мемлекеттер үшін де оңтайлылық туғызды.

Қазақстан – ел тəуелсіздігінің кепілі үшін құрлықтар ара сындағы достық қарым-қатынастарға мүдделі мемлекет. Сондықтан да елорданың тоғыз жолдың торабында қоныс тебуі ішкі жəне сыртқы саясаттың ауқымды мəселелерін, жаһандық маңызы бар саясиэкономикалық мəселелерді шешу үшін айрықша маңызды. Астана экологиялық апатты аймақтардан алшақта, табиғаттың дүлей күштерінен туындайтын келеңсіздіктерге ұшырау қаупі аз аймақта орналасқан. Бұл қандай да болсын стратегиялық маңызы бар орталықтар үшін ерекше мəн беруді талап ететін фактор. Астана – егемендіктің еншісі, тəуелсіз тарихымыздағы орны да, маңызы да ерекше қала. Кез келген елді оның елордасы арқылы танып, мойындайды. Астананың қазіргі таңдағы даму үдерісі елдің болашаққа жасаған болжамын, Қазақстанның өзге əлемге қатынасын білдіреді. Астананың келбеті – қазақстандықтардың келбеті, мемлекетіміздің нышаны. Бүгінгі таңда Астана біздің келешегімізге қатысты маңызды шешімдер қабылдайтын мемлекетіміздің саяси орталығы ғана емес, сонымен бірге əлемдік деңгейдегі саяси, экономикалық, əлеуметтік, гуманистік, мəдени, діни мəселелерді шешу үшін дүниежүзінің саясаткерлері мен көшбасшылары бас қосатын ізгіліктің ордасына айналып отыр. Елбасы елорданың мемлекеттің дамуындағы рөлі турасында: «Астана біздің Отанымыздың жүрегінде, халықты біріктірген ұлттық идеяға айналды, ол халықтың өз күші мен ұлы мақсаттарына деген сенімнің символына айналды,» – дейді. Шындығында, Президентіміз Астананы асқақтату арқылы Қазақстанды келешегі кемел, əлеуеті қуатты мемлекет ретінде төрткүл дүниеге танытты. Астанада көпұлтты, көп конфессиялы тəуелсіз Қазақ станда орныққан тұрақтылық, татулық пен бейбітшілік дінаралық жəне ұлтаралық келісім мен өзара ықпалдастықты қалыптастыру жолындағы, жаһанданудан сақтану, əлемде қалыптасқан мəдениетаралық, дінаралық қақтығыстар мен түрлі лаңкестік іс-əрекеттерге тосқауыл қою үшін əлемдік деңгейдегі маңызды бастамалар көтерілді. Елбасы 2005 жылы Астанадағы Орталық мешіттің ашылу салтанатында: «Қазақстандағы рухани келісім ғайыби құбылыс емес, өміріміздің əбден орныққан қағидаты. Бұл құбылыс – ең алдымен, мемлекетіміздің дін саласында жүргізіп отырған, əрі əлемнің көптеген мемлекеттеріне үлгі бола алатын сындарлы да салиқалы саясатының нəтижесі» – деп Қазақстан қоғамындағы татулық пен тұрақтылық ахуалының экономикалық реформалардың табысты өтуіне, əлеуметтік саладағы жетістіктерге, халықтың əлауқатының жақсаруына тигізген оң ықпалына баға берді. Дүниежүзілік мəдениет пен діндердің даму тарихында алғаш рет Астанада құбылмалы əлемдегі өзара түсіністіктің аса күрделі мəселелері бойынша мəдени жəне тең құқылы диалогтың орасан зор оң үлгісін берген Əлемдік жəне дəстүрлі діндер лидерлерінің съезі

өтті. Əлемдік деңгейдегі дуалы ауыз саясаткерлердің дені Біріккен Ұлттар Ұйымының қазақстандық үлгісі деп атап жүрген Қазақстан халқы Ассамблеясы да өз жемісін беріп келеді. Əлемде баламасы жоқ бірегей тəжірибені дүниежүзінің барлық мемлекеттері пайдалану керек деген тұжырымды Батыс пен Шығыстың көптеген саясаткерлері жарыса айтуда. Қоғамдағы барлық құбылыстар, оның ішінде бір елдегі əртүрлі ұлттардың мəдениеттері өзара тығыз байланысты. Осы байланыстарды ел игілігі мен ұлт бірлігін нығайтуға пайдалану үлкен саяси өнер. Қазақстан халқы Ассамблеясы осындай игілікті істі атқару үшін алғаш құрылған қоғамдық институт. Қазақ елінің Сарыарқа төсіндегі елордасы – Астана осындай қордалы мəселелерді талқы лайтын ынтамақтастықтың алаңына, бітімгершіліктің ордасына айналды. Жер бетіндегі Біріккен Ұлттар Ұйымынан кейінгі үлкен құрылым – 56 елдің басын қосқан Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымының үшінші мыңжылдықтағы – ХХІ ғасыр дағы саммиті Қазақстанның төрағалығымен Астанада өтті. Астана саммиті жаһандық саясатқа «Астана рухы», «Еуразиялық қауіпсіздік» деген жаңа ұғымдарды енгізді. Қазақстан төрағалығы ЕҚЫҰ-ның өзіне жаңа мазмұн дарытты, жаңа бағыт əкелді. Қазақстанның ұйымға төрағалық етуі Қазақ елінің мəртебесін биіктетіп, Қазақстан халқының патриоттық сезімін арттырды. Географиялық орналасуы, тарихы мен саяси орталық ретіндегі маңызынан басқа Астананың сəулеттік ерекшелігінің өзі таңдай қақтырарлық, өз алдына əңгіме қозғарлық мəселе. Астана – бұл мемлекеттің ажары. Елорданың ұтымды географиялық орналасуы алуан түрлі архитектуралық қиялдардың жүзеге асуына мүмкіндік берді. Астананың архитек ту ралық келбеті болашаққа ұмтылысты көрсететіндей болуы керек, яғни біздің мемлекетіміздің мəдениеттердің өзара ықпалдастығы мен прогреске ашықтығын үйлестіре алатындай болуы керек еді. Бүгінгі Астана – азиялық астаналардың ішіндегі неғұрлым еуропалық қала. Ол барлық еуразиялық жолдардың тоғысында орналасқан. Иə, Сарыарқаның бір кездері ақселеу бұйырғын, қара жусан қаптаған сайын даласында осындай көрсең көзің тоятын, алып шаһар орнайды деген ешкімнің ойына келмек түгілі, түсіне де кірмеген шығар, сірə. Шүкір делік, қаншама замандар бойы ата-бабаларымыздың шыбын жанын шүберекке түйіп, нар тəуекелге бел байлап, азаттық жолындағы күресі еш кетпей, ғасырлардың сынынан, тарих-тағдырдың тезінен аман-есен өтіп, бүгінгідей құтты қайырлы күнге жеттік. Қазіргі Астана ұлтымыздың рухының құдіреттілігін əлемге танытып отыр. Астана – мемлекетіміздің биік мəртебесі, жоғары дəрежесі, бақ-берекесі, елдік пен бірліктің тұтқасы, дербестігіміздің дара тумасы. Ескерту: Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы кітапханасының мұрағатындағы құжаттар пайдаланылды.

Бетті əзірлеген Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».


 Жазылған жайдың жаңғырығы Академик Төрегелді Шарманов ағамыздың «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған «Құндылықтар құлдырауы» (13.03.2015) деген мақаласында негізінен ғылым саласындағы əсіреатаққұмарлықты сын тезіне салған. Шынында, қоғамдық өмірімізде дендей бастаған мұндай көлеңкелі көріністер ғылымның беделін түсірумен шектелмейді. Оның зияны ұшан-теңіз. Сауатсыз оқымыстылардың көбеюі – адамгершіліктің азаюы. Ізгі қасиеттердің – ар, ұждан, намыс, ұят дегендердің – құнсыздануы. Жан сезім тазалығының тотыға бастауы. Мұндай күйге түссек дамыған жұрттың қатарына қалай қосыламыз? Ел алдында тұрған ұлы міндеттерді орындау үшін жалған ғалым керек пе? Осынау бəсеке заманында шалағай мамандармен биік деңгейден көріне аламыз ба? Бізге бақайын есептеп, жеңілдің үсті, ауырдың астымен жүргісі келетін жатыпішер жалқаулардың керегі жоқ. Бізге елін, жерін, халқын көркейтемін, сол үшін аянбай қажымас-қайрат көрсетіп, күні-түні жұмыс істеймін деген отаншылдар ке-

Атаќќўмарлыќ – адамгершіліктіѕ ќўнсыздануы Амантай КƏКЕН,

Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің құрметті ардагері, отставкадағы полковник.

рек. Əркім өзінің қызмет саласында үздік болғанын қалаймыз. Данышпан Абай атам «Егерде есті кісілердің қатарында болғың келсе, күніне бір мəртебе, болмаса жұмасына бір, ең болмаса, айында бір, өзіңнен өзің есеп ал! Сол алдыңғы есеп алғаннан бергі өміріңді қалай өткіздің екен, не білімге, не ахиретке, не дүниеге жарамды, күніңді өзің өкінбестей қылықпен өткізіппісің» деп еді. Ақын бабамыздың тағылымын есінде сақтап, қадір тұтып, бұған соншалықты ынта-ықылас көрсеткендер бар ма екен? Бар. Соның біреуі – кеше ғана өмірден өткен өзіміздің Бельгер. Оның еңбекке қаншалықты жауапкершілікпен қарап, не бітіргенін тізбей-ақ қояйын. Көзі қарақтылар онсыз да біледі. Неміс проблемасы туралы кітап жазу барысында екі-үш рет Гер-ағамен сөйлескенім бар. Əңгіме барысында «Абайдың 15-қарасөзін ұмытпайық» деп «Резюме» деген кітабын сыйлады. «Амантай Кəкен мырзаға. Менің шығармашылық есебім. Қабыл алыңыз. Г.Бельгер. 14.04.2011» деп жазды. Бұл не? Əңгіме, повесть, роман ба? Əлде аударма шығар. Ақтарып қарасам, тақырыптың астына «Биоби блиографический отчет» деп түсініктеме беріліпті. Он екі бөлімнен тұратын кітапта автордың өмірбаяны туралы қысқаша анықтамасынан басқасы оның ғұмыр бойы айналысқан жұмысы – жазған, құрастырған кітаптары, үш тілде – орыс ша, қазақша, немісше шыққан ұжым дық жинақтарда, газет-журналдарда жарияланған материалдары, аударған роман-повестері, пьесалары мен сценарийлері, əңгімелері, очерктері, сыйлық алған еңбектері, т.б. библиография: қашан, қай баспадан шыққандығы бəрі рет-ретімен сұрыпталған. Неткен еңбекқорлық, ұқыптылық, тиянақтылық. Жазушы бауырымыздың тамаша ескерткіші. Тілге тиек болған Абай пікірі, ойлап қарасам, қазақ үшін ғана емес, бүкіл əлем жұртшылығына арналған сөз сияқты көрінеді де тұрады. Ақын атамыздың ұлылығы да осында болса керек. Любищев деген ғалымның өмірі туралы жазылған хикая осыған куə. Орыстың көрнекті қаламгерлерінің бірі Даниил Граниннің «Оғаш өмір осындай» («Эта странная жизнь») деген повесі бар. Жазарман қиялынан туған аңыз-əңгіме емес, өмірде болған оқиға. Александр Александрович Любищев деген ғалымның өзгеден жеке-дара, басқаға мүлде ұқсамайтын оқшау өмірі туралы деректі туынды. Лекциясын тыңдап, ақыл-кеңесін есту үшін Ленинград пен Мəскеу зиялылары, əсіресе жастар жағы жиі шақыратын көрінеді. Қарсы алып, шығарып салған байсалды оқымыстылар, жас ғылым докторлары, жалпы интеллигенция өкілдері соңынан өріп жүреді екен. Сонша əлпештеп аялайтын ол кім? Сөйтсек, Ульянов сияқты шет аймақтағы институтында істейтін, ВАК-тің емес, ректордың бұйрығымен берілген қатардағы профессор. Лауреат та емес, ВАК-қа да қатысы жоқ. Ғылыми еңбектері ше? Онда мін жоқ. Жоғары бағаланады. Бірақ Любищевтен де ірі математиктер мен генетиктер бар ғой. Сөз болып отырған кейіпкеріміздің жер қыртысын жүйелеу, ғылым тарихы, ауыл шаруашылығы, генетика, өсімдікті қорғау, философия, этномология, зоология, эволюция теориясы, атеизм саласындағы ондаған монографиясы

9

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

мен сан алуан зерттеу еңбектері жарық көрсе де ғылым докторы деген атағы жоқ. Бұған өзі «кінəлі». Себебін сұраса, «ресімдеуге уақыт жоқ» дейтін көрінеді. Сөйтсек, бар ғұмырын ғылымға арнаған ол ондаған жыл бойы өзінің осы мақсатқа қанша сағат, неше минут жұмсағанын күнде, апта, ай, тоқсан сайын есебін шығарып отырады екен. Негізгі көздеген нысанаға қатысы жоқ жұмыс қажетсіз деп, есепке кірмейді. Демек, атақ-даңқ, шен-шекпен алуға қатысты шаруаға уақыт бөлу керек емес. Ал академик Андрей Дмитриевич Сахаровтың мол дəулет, байлыққа деген көзқарасы ерекше екен, дүниеқоңыздықтан мүлде ада болыпты. Сутегі бомбасын жасаған соң Курчатов, Харитон, Келдыш, Королевтердің қатарына қосылды. Оларға ерекше жағдай жасалып, ұсыныспікірлерін жүзеге асыру үшін тұтас ғылыми-зерттеу институттары жұмыс істейтін, мемлекет қаржы мен ресурсты аямады. Мұны бəрі бағалады, дəл осындай мейірбандылықтан ешкімнің қол үзгісі келмеді – тек Сахаровтан басқасы. Андрей Дмитриевич материалдық құндылыққа ғажап немқұрайлылық көрсетті. Көптеген сыйлықтардан түскен сол кездегі түсінік бойынша қыруар қаржы болып есептелетін ақшаның жартысын Қызыл Креске, қалғанын онкология орталығының құрылысына берген. Ешкім «рахмет» те демепті. Керісінше, бастықтар түсініксіздік пен наразылық пиғылын қоздырады. Сахаров өз еркімен жоғары мəртебелі жағдайын тастады, қызметінен, өзіне бекітілген машинасынан, жүргізушісінен, өңкей басшылар тіркелген емханасынан бас тартты. Басқалар аса қажет деп есептейтін құрмет пен атақ-даңққа назар аудармады. Оны басқа шаруалар мазалады: өзі бірінші болып жасаған бомбаның адамзатқа қаншалықты қауіпті қару екендігін жария етті. Термоядролық қаруды сынаудың адамзатқа қаншама қасірет əкелетіндігіне жұрттың назарын аударды. Əлемдегі бейбітшілікті сақтау үшін күресті. Əрине, Бельгер, Любищев, Сахаров майдан даласындағы қырғын соғысқа қатысып, батырлық көрсете қойған жоқ дейік. Бірақ олардың іс-əрекеті ерлік жасағаннан да артық еді, өйткені, мағыналы өмір сүрді. Атқарған жұмыстарын өздері табиғи жағдай деп қабылдады, мұның жұмбағы мен құпиясы да осында еді. * * * Атақ-даңққа, шен-шекпенге, орденмедаль сияқты сый-сияпатқа əуестік, сыбайлас жемқорлыққа деген құштарлық сияқты көріністер қай халықта болса да бар. Ал қазақтар арасында ондай ұнамсыз жағдайлар неге орын алады? Бізді ойландыратын мəселе осы. Жағымпаздық, сүйкімсіздік, ұнамсыздық қазаққа қайдан келген? Бұл əр адамның өзіне байланысты десек те, жалпы, ел ішінде қалыптасқан қоғамдық-саяси хал-ахуалдың ықпалы аз болды деп айта алмаймыз. Тамыры тереңде жатқан дүние. Осыдан 550 жыл бұрын құрылған дербес мемлекеттігіміз кейін сыртқы күштердің араласуымен құлады, екі ғасырдай отаршылықты бастан кешірдік. Тəуелсіздік алғанымызға əлі ширек ғасыр да болған жоқ. Мемлекеттің өсіп-өркендеуі үшін бұл онша көп уақыт бола қоймаса да, едəуір шаруаның басы қайырылды. Əлем мойындап отыр. Əрине, шешілмеген мəселе шашетектен. Осыған байланысты, бірнеше ғасыр бойы отаршылық тауқыметін бастан кешірген, рухани қыспаққа ұшыраған қазақ халқының жадын жаңғыртып, төл тарихымызды тани білудің маңызы ерекше болмақ.

Ресей патшалығы отаршылдық саясатты жүзеге асыру үшін неше түрлі қитұрқы айла-амал қолданғаны белгілі. Осы мақсатпен Дала өлкесінде елде ықпалы бар, жұртқа сөзі өтетін кейбір ақсақалдар мен байлар, қожалар мен билер, сұлтандардың біразына жүйелі түрде əртүрлі марапат көрсетіліп жатты. Мəселен, қазақтар арасынан шыққан жүзбасы, хорунжий, есаулдар мен одан лауазымы биіктеу деген əскери қызметшілердің іс-əрекеті бодан халықты «ақ патшаның» айбыны мен құрметі алдында қалшылдап тұратындай жағдайға келтіруге жұмылдыруы тиіс еді. «Генералгубернаторлардың қалауы бойынша өзіне бөлінген төтенше жағдайда жұмсалатын қаржы есебінен ыждағатты қызметі жəне орыс тілін меңгергені үшін қоғамдық басқарманың бұратана халықтан шыққан қызметшілері құрметті шапанмен немесе ақшалай сыйлықпен марапатталуы мүмкін», – делінген «Түркістан өлкесін басқару туралы Ереженің» 106-бабында. * * * Сатқындыққа апарар жолдың бірі – əсіреатаққұмарлық. Ұлы Маркс атап өткендей, мұның қоғам үшін аса қауіптілігі сол, сенімді сатқындыққа, сүйіс пенші лікті өшпенділікке, өшпенділікті сүйіспеншілікке, адамгершілікті көргенсіздікке, көргенсіздікті адамгершілікке, құлды мырзаға, мырзаны құлға, нақұрысты ақылдыға, ақылдыны нақұрысқа... айналдыра алатын жойқын күш екендігінде. Бұл дегеніңіз, дүниені төңкеріп тастай алатын табиғи жəне адамгершілік қасиеттердің жаппай сапырылыстырылуы деген ұғым. Черняевтің оңтүстік өңірді жаулап, жеңіске жетуіне жергілікті адамдар көмектесті, отаршылардың сыйқұрметін алды. 1837-1847 жылдардағы ұлт-азаттық қозғалысының жеңіліп, оның көсемі Кенесары хан мен серіктестерінің түгелдей қырылып-жойылуы, себеп-салдары туралы айтылып та, жазылып та жатыр. Бұл жеке əңгіме. Қазақ ханы қырғыздармен болған соғыста қолға түсіп, солардың қолынан қаза тапты. Осыдан кейін қырғыздардың Батыс-Сібір генерал-губернаторының белгілі құрылымдарымен астыртын байланысы құпия болудан қалды. Өйткені, хан қазасынан кейін Кеңесарыны жеңгендерге жəне оны қолдап, көп жағдай жасаған орыс отрядтарының бастықтарына үкімет марапатын беруге ынта көрсетіп, бастамашылдық жасаған Ресей жағы болатын. 1847 жылдың 19 мамырында П.Горчаков князь əскери министр А.Чернышовке «қырғыздарды марапаттауға келсек, оларға тапсыру үшін жоғарғы басшылыққа өтініш жасап, маған 6 алтын жəне осыншама күміс медаль жіберсеңіз» деп жазады. Нəтижесінде, Қамбар Асыланов, Сары Алтаев деген сұлтандар «ыждағат көрсеткені үшін» («за усердие») наградталды. Қырғыз жасақтары жетекшілерінің бірі Жанқарша би (Жанқараш) Исходжин (Есқожин) алтын медальға ие болды. Қырғыздың бетке ұстар əскери элитасына алтын, күміс медальдар, қымбат шапандар, тіпті əскери шендердің берілуі оларды Ресейге іш тартып, тіл алғыш одақтасына айналдыруы тиіс деп есептелді. Шынында, бұл сыйсияпаттарды алып жатқандар Ресей азаматтары емес қой. Қырғыз манаптары, билері, батырлары – барлығы 12 адам – алтын медаль алды. Кенесары əскерін қырып-жойып, патша сарайы алдында ерекше сіңірген қызметі ескеріліп, Ормон хан орыс армиясының подполковнигі деген шенге ие болды. Өкініштісі сол, Кенесары бастаған

ұлт-азаттық қозғалысқа қарсы шығып, сатқындық көрсеткен, сол үшін ақ патша үкіметінің «ыстық ықыласына» бөленген өз қандастырымыз да аз емес еді. * * * Совет заманының басшылары марапаттау, сый-сияпат көрсету, орден, медальдарды тарату мəселесіне əртүрлі көзқараста болды. Шет жағасын көрдік те. Дегенмен, кейбір деректерге тарихи таным тұрғысынан қарап, бірен-саран оқиғаларды еске түсіре кеткеніміз артық болмас деп ойлаймыз. «Кеңестер Одағының барлық қарулы күштерін іскерлікпен ұйымдастырып, Ұлы Отан соғысын гитлерлік Германияны толықтай жеңуімен аяқтағаны үшін И.Сталин 1945 жылдың 26 маусымында екінші рет «Жеңіс» орденімен марапатталады. Сонымен бірге, тағы да маршалдар бастамасымен «біздің Отанды жəне оның астанасы Москваны қорғаудың ауыр күндерінде Қызыл Армияны басқарып, гитлерлік Германиямен күресте ерекше ерлік пен табандылық көрсеткені үшін» Кеңес Одағының Батыры атағымен наградталады, бұған Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса берілуі тиіс еді (О.С.Смыслов. Загадки советских наград. //М., 2005). Құрметті атақ беріліп, қолбасшы орденімен екінші рет қошеметке бөленгені туралы хабарды Сталин жаңа шыққан «Правда» газетінен оқып-біледі. Бұл туралы өзімен бұрын ешкім ақылдаспағандықтан көсемнің ашу-ызасы қайнайды. Кремльге келіп, маңайындағыларды жинайды, олар Сталиннің қаһарына ұшырайды. – Қалай құтылуды өздерің білесіңдер, бірақ мен орденді алмаймын, – дейді ол. Алайда, бес жылдай уақыт өткен соң бірде саяжайда, кешкі ас үстінде, бұрынғы сый-сияпаттар туралы əңгімені Иосиф Виссарионович өзі қозғайды. Сол кездері екі жұлдызды əрі екі «Жеңіс» орденді Батырдың бейнесі барлық жерде əлдеқашан жарқырап тұратын. Ақыры, Н.Шверник, Бірінші май мерекесі қарсаңында, 1950 жылдың 28 апрелінде, оның «70 жылдығына байланысты» үшінші Ленин орденімен қоса 1945 жылғы наградасын тапсырады. Мерейтой кең көлемде атап өтілді. Сарай адамдары күтпеген сыйлық жасайық деп Сталин орденін белгілеуді қолға алады. Шақа сарайының (Монетный двор) музейінде, көрме-заттың үлгісін көрсетуге арналған орында басқаларға ұқсамайтын, станокпен көбейтілмеген өзіне ғана тəн, тек дайындама есебінде жасалған небəрі екі дана орден сақталған. Қалай десек те, Кеңестер Одағында тағы бір абыройы биік қошемет түрі дайын болған сияқты еді. Орден «өзіне» ұнаса да, соңғы шешуші кезеңде қасарыса қалғаны (алдын ала келісімін берген болатын). Оның қарауына орденнің он үш үлгісі, «И.В. Сталиннің 70 жыл толуы құрметіне мерекелік медаль белгілеу», «Халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайту туралы халықаралық сталиндік сыйлықты белгілеу» туралы жарлықтардың жобалары тапсырылады. Міне, осылардың ішінен ол соңғысын ғана таңдайды, ал мұндай орден тек өлгеннен кейін белгіленуі керек деген ойын білдіреді. – Əр нəрсенің өзінің уақыты болады, – дейді партия көсемі. – Орден онсыз да белгілі адамдарға емес, елеусіз қалған ерлерді көпке таныстыру үшін беріледі. Иə, Сталин жолдас не айтарын білетін. Партия көсемінің қызметі аздай, Министрлер Кеңесін қоса басқарған (1958 жылдың наурызынан бастап) Н.С.Хрущев жалған мадақ пен арзан атаққа, мансап пен шенге үйір болды, боссөзділікке салынды, он жылда үш мəртебе Социалистік Еңбек Ері, Кеңес Одағының Батыры атанып, көптеген сыйлықтарды еншілеп, мемлекеттік марапаттарды құнсыздандыра түсті. Оның темір-терсекке құмарлығы ерекше болды. Д.Қонаев «Өтті дəурен осылай» деген естелік кітабында былай деп жазады. Хрущевке «Тың жəне тыңайған жерді игергені үшін» медалін тапсырдым. Хрущев балаша қуанды. Тебіренгені сонша, мені қапсыра құшақтап, өмірі істемеген тірлігін көрсетті. Ел алақандары қызғанша дуылдата қол соқты». Л.И.Брежневтің тұсында орынды-орынсыз орден-медаль үлестіру, құрметті атақтарды тарату одан əрі жалғасты, бірақ бұл қоғамдағы моральдық-психологиялық хал-ахуалды жақсарта қойған жоқ. Керісінше, мұндай жағдайдың қалыптасуы тіпті, сол сыйсияпаттарды таратуға тікелей қатысы бар деген шенеуніктердің өзіне ерсі көрінді. Белгілі жазушы, публицист Л.Млечин Брежнев туралы жазған кітабында бір назар аударарлық деректі келтіреді. КОКП Орталық Комитеті əкімшілік органдарының бөлім жетекшісі Н.Савинкин партия көсеміне шағым жасайды: – Біз атақ үлестіру мен орден таратуды тоқтата тұруымыз керек. Мүлдем құнсызданып кетті. Брежнев таң қалады: – Коля, сен, немене, темірді аяйсың ба? Ала берсін. Алады, сосын жуады, көңіл-күйі көтеріледі, жұмысқа ынтасы артады. Оларды мұндай мүмкіншіліктен неге айырасың? Өткеннен сабақ алайық. Əсіреатаққұмарлықтың адамгершілікті құнсыздануына ұшырататындығын əрдайым есте сақтайық. АСТАНА.

Ќўрмет Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Мұнайлы өлкедегі Қаламы қарымды қаламгердің бірі – Жоламан Бошалақ. Өткен ғасырдың 70-ші жылдарынан бері жүрегі қалаған кəсібі – журналистикаға адалдығынан жаңылмады. Осы салада табан аудармастан 40 жылдан астам жемісті еңбек етті. Аудандық басылымнан арна тартқан еңбек жолы тек баспасөзбен байланысты өрілді. Қаламынан шыққан туындыларында майлы қиянға айналған Маңғыстау өңірінің түйткілді мəселелерін кеңінен толғады. Өңірдегі жақсы істерді оқырманға жеткізуге асықты. Əулиелер мекеніндегі жасампаз істермен бірге, айтулы адамдары жөнінде де қалам тербеді. Жоламан ағамыз тақырып талғамай жазатын қаламгер ғана емес, əріптестерін жақсы істерге ұйыстыра білетін тамаша басшы болуымен де танылды. Телеарнаны да басқарды, əсіресе, «Маңғыстау» газетіне бас редакторлық еткен жылдарда

ұйымдастырушылық қабілеті жарқырай көрінді. Əріптес ағамыздың өзі ел басылымы – «Егемен Қазақстанның» Маңғыстаудағы меншікті тілшісі қызметін атқарған жылдарын өмірінің бір белесіне балайды. Жақында «Егеменнің» ардагері Жоламан Бошалақты Жылыой ауданының əкімі Мақсым Ізбасов арнайы шақырып, ерекше құрмет көрсетті. Өйткені, Жоламан ағамыз осы ауданда дүниеге келіп, осы ауданнан үлкен өмірге қанат қаққан. Оны ұдайы айтып жүреді. Бауырмалдығымен, адами қасиеттерімен баршаға тілеулес болып жүретін Жоламан Бошалаққа Жылыой ауданының құрметті азаматы атағы берілді. – Елдің ықыласынан артық не бар? Əсіресе, туған жердегі жақсы істерге сүйсініп, жерлестердің ыстық ықыласына бөленгенге, құрметін көргенге не жетсін! – деп ағынан жарылды Жоламан аға. Атырау облысы.

 Ұлттық мектептің ұлы мұраты

Ерекше мектептіѕ ерекше табысы Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Айрықша тарихы бар Абай атындағы республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен əдебиетін тереңдете оқытатын мектеп-интернаты биыл үлкен табысқа жетіп отыр. 10 бірдей оқушы ҰБТ нəтижесінде «Алтын белгі» алса, 43 мектеп бітіруші халықаралық, республикалық олимпиадаларда топ жарды. Биыл талантты түлектерге «Алтын белгілерін» табыстау үшін Білім жəне ғылым вице-министрі Такир Балықбаев аталмыш мектепке арнайы келді. Осылайша, аталмыш білім ордасы білімнің биік деңгейін көрсетті. Ата-ана да он жыл бойы баласының болашағы үшін төккен терінің нəтижесін көрді. Мектеп бойынша ҰБТ-ның орташа көрсеткіші 102 балды құрады. Вице-министр республикалық деңгейдегі мектептің дарынды түлектеріне аттестат тапсыру салтанатында: «Сіздерді мектеп бітіргендеріңізбен ғана емес, осы оқу орнын таңдаған күндеріңізбен де құттықтаймын! Бұл – ұлттың иісі аңқыған ерекше тағ дыр лы мек теп! Бұл мектептен қо ғам қайрат керлері, таны мал

əншілер, талай атақты тұлғалар, айтулы журналистердің легі шыққан. Жақсы білім – жақсы болашақтың кепілі», деді. «Алтын белгі» иелері медальдарын вице-министрдің қолынан алса, халықаралық жарыстардың жеңімпаздарына аттестаттарын осы мектептің түлегі, генерал-лейтенант, мемлекет жəне қоғам қайраткері Əділ Шаяхметов табыстады. Реті келіп тұрғанда, елу жыл бойы Алматыдағы «№2 мектеп-интернат» атанған білім мекемесі 1957 жылы республикадағы шопандардың балалары үшін деген оймен қаладағы №12 мектептен кейін ашылған екінші қазақ мектебі екенін еске сала кету керек. Бұл білім ұясы қай кезден бастап қазақ тілі мен əдебиетін тереңдетіп оқыта бастады десек, Желтоқсан оқиғасынан кейін ұлттың рухы мен намысы оянды. Өз тілімізді ұлықтамасақ халық ретінде жойылып кететінімізді ұққан ел азаматтарының араласуымен, 1988 жылы Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің қаулысы шығып, мектеп – республикалық қазақ тілі мен əдебиетін тереңдете оқытатын білім ұясы мəртебесіне ие болды. 2003 жылы республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен əдебиетін тереңдете оқытатын орта мектеп-интернаты деп атауы қайта толықтырылды. Алматыдай үлкен қаладан ауылдың иісін шығарған, шəкірттері тек қазақша сөйлейтін, қазақша ойлайтын, қазақша түс көретін осынау мектеп талай тұлғаларды түлеткен. Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы төрағасының бірінші орынбасары Талғат Мамашев, атақты композитор Кеңес Дүйсекеев, ҚР ҰҚК академиясының бұрынғы

бас шысы, генерал-лейтенант Əділ Шаяхметов, Парламент Мəжілісінің депутаты Мəулен Əшімбаев, халықаралық Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырəлі сынды азаматтар осы №2 мектеп-интернатта оқығанын əрдайым мақтан тұтады. Енді, міне, заман өзгерді. Білімде де, өнерде де, өмірде де бəсеке бар. Бала бойындағы дарынды дамытуға бірінші кезекте ата-ана жауапты болып тұрған кезең. Қысқасы, дер кезінде сапалы білім алуға, өнер үйренуге, тіл меңгеруге жүрдім-бардым қараған бала да, бағдар беруге ықпал етпеген əке-шеше де «қолымды мезгілінен кеш сермедімнің» керін келтіреді. Сондықтан, мемлекетіміз де дарынды балаларды қолдауда, тегін оқытып, талантын ашуда қол қусырып отырған жоқ. Осындай білім мекемелерінің бірі –Абай атындағы республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен əдебиетін тереңдете оқытатын орта мектепинтернаты. Егеменді еліміздің ең басты мақсаты өркениетті елдер қатарына көтерілу болса, ал өркениетке жетуде жанжақты дамыған, рухани бай тұлғаның алатын орны ерекше. Кемел адамның бір қасиеті – тіл байлығы, өз ойын

нақты, терең мағыналы əрі көркем жеткізе білу болса, бұл өнердің бəрі де мектепте бар. Мұғалімдердің міндетін ықыласпен атқаруына жағдай жасалған, бай кітапхана жұмыс істейді. Биыл əдебиетке, жазуға бейімі бар шəкірттердің «Шыңдау» атты жинағы шығарылыпты. Аружан Арынованың «Көңіл толқыны», Жансая Себепованың өлеңдер жинағы, Дана Русланқызының «Сезім тамшылары» атты жеке кітаптары жарық көрген. Мектеп оқушылары əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде, Ресейде өткен «Созвездие-2015», «Математика жəне жобалау-2015» олимпиадасы мен Якутияда өткен халықаралық байқауға қатысып, жүлделі орындардан табылса, Байқоңыр қаласындағы «Ғылым əлемін ашамыз» халықаралық жарысына 12 оқушы қатысып, білім гранттарына ие болыпты. – Мектебімізге республиканың түкпір-түкпірінен дарынды балалар терең білім аламыз деген ниетпен келеді. Ылғи үздіктер жиналған ортадан жүйріктердің ғана озып шығары сөзсіз. Балалар бір бірінен қалмас үшін барын салып оқиды. Оның үстіне бүгінгі заман – бүкіл жаңа технологиялардың қарыштап дамыған заманы. Тіпті, теледидарды сөзбен қосып, сөзбен басқаратын дəрежеге де жеттік. Инновациялық жəне интеллектуалдық бағытта білім беру бағдарламаларын барынша жетілдіруді көздеп отырмыз. Ендігі жылғы меже – оқушылардың білім сапасын мұнан да жоғары деңгейге көтеру, – дейді мектеп директоры, білім беру ісінің үздігі Мұхтар Ботабайұлы Ибраимов. АЛМАТЫ.


10

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

 Толғандырар тақырып – Құрметті Ғалым Нұрмағамбетұлы, қазақстандықтардың көпшілігі өз балаларын түрлі шетелдік оқу орындарына оқуға жіберетіні үйреншікті үдеріске айналды. Кешегі мектеп түлектерінің алдында енді университет таңдау міндеті тұр. Дегенмен, бүгінгі күнде əлем елдерінің көбінде жағдай тұрақсыз екендігі аян. Осыған қарай, шетелдік жоғары оқу орындарын таңдаған болашақ студенттер мен олардың ата-аналары əлемнің түрлі елдеріндегі діни ахуалдың ерекшеліктері туралы нені білгендері абзал? – Əрине, мемлекет жастардың шетелдерде білім алуын, олардың елге қажет мамандықтарды игеруін жəне басқа елдерден оң тəжірибе жинауға деген құштарлығын құп-

 Көзқарас анықтағаны жөн. Сондай-ақ, сенімсіз «хұжыралар» мен «марказаларға» (діни мектептер) байқамай түсіп кетпеуін де жіті қадағалап отырғаны абзал. Жəне балаларының бос уақытын қалай жəне кіммен өткізетіні аса маңызды. Үшіншіден, ата-аналар мен жастар шетелдің кейбір діни ұйымдары аттарын əртүрлі зайырлы немесе ресми атаулармен жасыратынын білулері керек. Мысалға, ағылшын немесе араб тілдерін, бизнес жүргізу негіздерін тегін үйрету курстары, өзін өзі дамыту, танымал психология, шешендік өнер курстарының артында шетелдік азаматтарды арбаумен айналысатын деструктивті ұйымдар тұруы мүмкін. Барлық аталған факторлар деструктивті, соның ішінде діни идея-

Діни білімніѕ негізін ґз елімізде алєан абзал

Осы орайда, біз ата-аналардан тағы да балаларының шетелдің қандай діни орталықтарында білім алып жатқанын қадағалауды өтініп сұрар едік. Себебі, мұның жастар мен тұтас Қазақстан қоғамының рухани қауіпсіздігіне ықпал ететін мəселе екенін атап көрсеткім келеді. Шетелде діни білім алуды мақсат еткен жас отандастарымызға айтарым, діни білімге Қазақстанның дəстүрлі конфессияларының бағытына сай оқытатын əрі олар ұсынған елдердегі жоғары оқу орындарын таңдаңыздар. Əдетте, бұлар – тексерілген, білім беру мен оқутəрбие үдерісін қадағалау саласында ынтымақтастық туралы келісімшартпен негізделген жоғары оқу орындары. Атап айтқанда, қазіргі кез-

Мəдениет жəне спорт министрлігі Дін істері комитетініѕ тґраєасы Єалым ШОЙКИНМЕН əѕгіме тайды. Сондықтан, қазіргі күн де біздің елімізде жастардың «Болашақ» мемлекеттік бағдарламасы аясында жəне, сонымен қатар, əртүрлі гранттар мен ата-аналарының жеке қаражаты есебінен шетелдерде білім алуына барлық жағдайлар жасалған. Өкінішке қарай, соңғы уақытта жастарымыздың шетелдерде оқып жүріп əртүрлі келеңсіз оқиғаларға тап болуы орын ала бастады. Сондықтан, мемлекет біздің жастарымыздың шетелдерде əртүрлі сипаттағы қақтығыстарға ұшырамауына, олардың жапа шекпеуіне жəне басқа елдердің заңдарына қатысты мəселелер туындамауына мүдделі. Жалпы, бұл мəселеде Еуропа елдері мен Америкада жағдай тыныш болса, араб мемлекеттері мен Азияның кейбір жəне Таяу Шығыс елдерінде жағдай мезгіл сайын тез өзгеріске түсіп отырады жəне көп жағдайда діни фактор басымдыққа ие. Өкінішке қарай, кейбір мемлекеттерде, атап айтқанда, Таяу Шығыс елдерінде соңғы жылдардағы əртүрлі діни ағымдардың белсенділігінің артуымен, дінаралық қақтығыстардың белең алуымен жəне экстремистік, сондай-ақ, террористік ұйымдардың ашық наразылыққа шығуымен қоғамдық-саяси жəне діни ахуал күрт күрделеніп кетті. Бұған қоса, қазіргі күнде əртүрлі жалған жəне деструктивті ұйымдардың қызметі ашық жүргізіліп, олар басқа елдерден білім алу мақсатымен келген шетел азаматтары арқылы өз қатарларын толықтыруды көздейді. Сондықтан, ел азаматтары өздерінің болашақ білім алатын елін таңдау барысында сол мемлекеттің қоғамдық-саяси жəне діни ахуалы туралы ой түйіп, оның тарихын, мəдениетін, діні мен ділін біліп алғаны жөн. Өкінішке қарай, көптеген атаана шетелдерде білім алудың кейбір тұстарына мұқият назар аудармастан, өз балаларының басқа елдерде оқуын қуана құптайды. Олар балалары білім алғысы келген елдің ыңғайына бейімделуі үшін уақыт керек екенін, басқа мəдениет пен өзге менталитеттегі адамдармен қатар өмір сүріп, араласатынын білулері тиіс. Қиындықтардың басқа да жағы жоқ емес. Шетелге білім алуға кеткен жастарымыздың бес немесе одан да көп жыл өткен соң Қазақстанға қайта оралуы кезінде күтпеген жағдайлар орын алуы мүмкін. Елге қайтқан жастар мұндағы қоғамға қайта үйренісуі қажет, бəсекеге қабілетті жұмыс тауып, туған топырақтың игілігі үшін өзгелермен қатар қызмет етуі керек. Аталған жағдайдың бəрінде де ата-ана көмегінің маңызы өте жоғары. Əсіресе, шетелге шығу кезінде қазақстандық жастар тап болуы ықтимал төмендегідей қауіп-қатерлерге ерекше тоқталғанды дұрыс деп есептеймін. Біріншіден, сол білім алуға барған елде немесе оқу ордасында жат діннің ықпалына түсу қаупі. Əдетте, адам мұндай келеңсіздіктерге аты беймəлім ұйымдар, бауырластық, достық атын жамылған түрлі діни қауымдастықтар мен хұжыралардың (ордендер) тарапынан қаржылай көмек алатын түрлі шет тілдерін үйрету орталықтарына қатысу, мемлекет бақылауынан тыс ғибадат ету орындарын аралау, сенімсіз дін лидерлерінің жеке сабақтары мен дəрістерін тыңдау кезінде тап болуы мүмкін. Екіншіден, балаңыз шетелде діни білім алатын болса, онда ата-ана баласының қандай діни мекемеде немесе діни орталықта оқып жатқанын білуі керек. Мүмкіндігінше жиі бақылауда ұстап, балаларының ресми медреселер мен жоғары оқу орындары қабырғасында оқып жатқанын

лар мен көзқарастардың елімізге енуі мен таралу қаупін тудыратынын естен шығармаған жөн. Олар діндарларымыздың арасында ой мен көзқарас қақтығыстарының, қоғамымыздың азаматтық, əлеуметтік-экономикалық жəне моральдық-этикалық өмір сүру аяларында теріс қоғамдық көзқарастың туындап, дамуына əсер етуі ықтимал. Мұның бəрі, əрине, бізді қатты толғандырады, əрі шетелдегі азамат тарымыздың қауіпсіздік шараларын терең зерттеуге мəжбүрлейді. Қазақстан Республикасы Конституциясының 11-бабына сəйкес, мемлекетіміз өз азаматтарының қорғанысы мен қамқорлығын ел шекарасынан тыс жерлерде де қамтамасыз ететіні белгілі. Сондықтан, еліміздің мемлекеттік органдары қазақстандықтарды шет мемлекеттердегі түрлі даулы жағдайларға немесе жат діннің идеологиялық арбауына түсу жолдарынан шеттетуге бар күшжігерін жұмсап отыр. Алайда, мұндай жағдайлардың алдын алуда ата-аналар мен студенттердің рөлі ерекше екенін тағы да атап өту керек. – Дін саласындағы білім беру туралы айта кетсеңіз. – Еліміз тəуелсіздікке қол жеткізгеннен кейінгі алғашқы жылдары қазақстандық жастардың бір бөлігі теологиялық білім қуып көптеген шет мемлекеттерге оқуға кетті. Осы орайда менің бірнеше мəселеге тоқталғым келіп отыр. Əуелі айтарым, діни білімді отандық діни оқу орындарында ал ған маңызды. Ата-аналар мен студенттер сапалы діни білім алу үшін Қазақстанның да мүмкіндіктері жоғары екенін білулері керек. Бүгінгі күні Қазақстанда бір ислам университеті мен тоғыз медресе, бұдан өзге православие мен католиктік діни семинариялар жұмыс істейді. Президентіміз Н.Ə. Назарбаев елдің қиын экономикалық жағдайларына қарамастан, 1993 жыл дың өзінде Алматыда «Нұр Мүбəрак» Египет ислам мəдениеті университетін ашқызды. Алғаш құрылған 2000 жылдан қазіргі кезге дейін университет елдің белді діни оқу ордасына айналып үлгерді. Бүгінде аталған білім ошағы қазіргі күннің талаптарына жауап беретін жоғары білімді əрі білікті дінтанушы, исламтанушы, араб жəне ағылшын тілдерінің аудармашысы мамандарын даярлаумен айналысады. Осы оқу орындарындағы барлық діни, сондай-ақ, зайырлы пəндерді оқыту бағдарламалары Білім жəне ғылым министрлігінің талаптарына сəйкес дайындалған. Сонымен қатар, зайырлы білім берудің бөлігі ретінде елімізде алты жоғары оқу орнында – əл-Фараби атындағы ҚазҰУ мен Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ-де, Е.Бөкетов атындағы ҚарМУ мен «Нұр Мүбəрак» университетінде жəне Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті мен Шет тілдері жəне іскерлік карьера университетінде дінтану мамандары даярланады. Аталған жоғары оқу орындарында мемлекеттің тапсырмасымен 800 студент – болашақ дінтанушылар мен исламтанушылар білім алуда. Түйіп айтқанда, болашағын дінтану мен теологиялық ілімдерді зерттеуге арнаған қазіргі жастарға өз Отанын да кəсіби білім алудың барлық мүмкіндіктері жасалған. Бүгінде мемлекет пен отандық оқу орындарының тарапынан шетелдің діни оқу орындарынан Отанға қайтып оралған қазақстандық студенттердің діни білімдерін жалғастыр уын қам тамасыз ету үшін бір лескен шаралар қолға алынып отыр.

де Қазақстан мұсылмандарының діни басқармасы мен Дін істері комитетінің атсалысуымен Түркия, Мысыр жəне Ресейдің бірқатар беделді жоғары оқу орындарымен келісімшарт əзірлеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. – Азаматтарымызды шетелде діни білім алудың ерекшеліктері ту ралы ақпаратпен қамтамасыз ету үшін мемлекеттік органдар тарапынан қандай іс-шаралар қолға алынуда? – Азаматтарымызды шетелде діни білім мен өзге де салаларда білім алу кезінде ақпараттандыру жəне қорғау үшін Дін істер комитеті 2014 жылы «Қазақстан Респуб ликасының шетелге білім алуға шығатын азаматтарына арналған дін мəселелері бойынша жадынама» атты құжат жариялады. Құжат қазақстандық жастарға шет елде жүріс-тұрысын реттеуге, əртүрлі жағдайларда дұрыс əрекет етуді үйретуге арналған. Атап айтқанда, жадынамада азаматқа шетелде болған кезінде сол елдің мемлекеттік тəртібін, заңдарын, дəстүрлері мен салтын құрметтеу керектігін еске салады. Сонымен бірге, оларға Қазақстан Республикасының азаматы екенін, өзіндік мəдениетіміздің, тарихымыз бен рухани құндылықтарымыздың ешқандай елден кем емес екенін əрі оларды оқу жылы барысында берік ұстану керектігін ескертеді. Азаматтарымыз шетелде болған кезінде Қазақстанның əлемдік қоғамдастық алдындағы беделі мен шетелдіктердің еліміз туралы түсі нігін өздерінің іс-əрекеті мен мінез-құлқы арқылы қалыптастыратынын еш ұмытпаған жөн. Сонымен қатар, мемлекетіміз шетелдің жоғары оқу орындарында оқитын жастардың еліміздің шетелдегі дипломатиялық өкілдіктерімен тұрақты байланысқа шығып тұрғанын қалайды. Шет мемлекетке барып орналасқаннан кейін студент уақытты бір айдан асырмай Қазақстан Республикасының елшілігі немесе консулдығына консул дық есепке тұруы керек. Сонымен бірге, дипломатиялық өкілдік терімізбен мүмкіндігінше тұрақты байланыста болып, олар ұйымдастыратын қоғамдық-мəдени іс-шараларға қатысуы шарт. Бұл – отандық жаңалықтардан хабардар болу, туған жермен байланысты үзбеу үшін маңызды. Дегенмен, жадынаманың басты артықшылығы: онда деструктивті діни ұйымдар мен ағымдар қызме тінің əдістерін анықтау белгілері көрініс тапқан. Яғни, деструктивті ұйымдармен қатынасқа түскен азаматтан алғашқы белгілерді танып, тиісті шара қолдану үшін келелі кеңестер берілген. «Жадынама...» елдің барлық аймақ тарына таратылған əрі Қазақстанның Мəдениет жəне спорт министрлігі Дін істері комитетінің, сонымен қатар, Білім жəне ғылым, Сыртқы істер министрліктерінің ресми сайттарында қолжетімді. Сондық тан, студенттер мен олардың ата-аналары жадынаманың мазмұнымен танысып, күнделікті өмірінде пайдаланып, бағыт-бағ дар есебінде қолданғаны жөн деп білемін. – Шетелдерде оқып жүрген Қазақстан жастарына қандай тілек айтар едіңіз? – Еліміздің келешегі білімді жастарға тікелей байланысты. Сондықтан, жастарымыз қайда оқыса да сапалы білім алуға ұмтыл сын, Қазақстан азаматы деген асқақ аттың беделін төмендетпесін, ата-ана мен елінің үмітін ақтасын дегім келеді. Əңгімелескен Самат МҰСА, «Егемен Қазақстан».

Жемќордыѕ жемсауын желімдеу ақшасы жетпейтін 2-3 деңгейлі коттедждері мен басқа да қымбат дүниелері содан тұрғызылып жатады... Бұл белгілі жайттар. Біздің айтпағымыз осыған қарсы тұрудың жолдары ғой. Дамыған елдер пара алушы туралы салық орындарына ақпарат беріп, қылмысты қайтаруға көмектескен адамға талапайға түспекші қаражаттың 10-15 пайызы көлемінде сыйақы беретін көрінеді. Мəселен, жуырда АҚШ-тың салық орындары осындай қылмыс туралы ақпарат берушіге 104 млн. дол-

лайық көрмей, өткір сұрақтардың астына алған еді. «Сіз Қазақстанды біршама уақыт басқардыңыз, сонда сыбайлас жемқорлықпен қалай күрестіңіз?» деген де сұрақ болды. Шыж-бы жы шы ғып, сас қалақтаған Колбин «сасқан үйрек артымен сүңгиді» дегендей, «біз Қазақстанда қылмыскерлердің жеген ақшасын өз еркімен қайтаруы туралы келісімге келіп, қомақты қаражатты бюджетке қайтарттық» дегені ғой. Ол кезде мұндай мəлімдеменің өзі қылмыспен парапар еді. Депутаттар да соған сарт етіп

салдары мен келтіретін шығыны есептеліп, соның есебінен 10-15 пайыз көлемінде дабыл қағушыға сыйақы төленетін көрінеді. Сондықтан, еуропалық жүргізушілер əріптестерінің жол тəртібін бұзғанын көрсе, полицияға дер кезінде қуана хабарлайды екен. Осыны білетін жүргізушілер ешқашан жол тəртібін бұзбауға тырысады. Осындай тəртіптерді Солтүс тік көршіміз де өздеріне енгізуді жоспарлап отыр. Бола шақ қылмыс туралы ақпарат берген адамға мұнда ықтимал шығынның 15 пайызы көлемінде сыйақы төленбекші, бірақ ол 3 млн. рубльден аспауы керек делінген («АиФ», №22, 20.05.2015 г.) Алайда оларда «стук», «стучать» деген сөздер талай жазықсыз адамның көзін құртқандықтан, Сталин заманынан бері жеккөрінішті болып қалған. Сондықтан, ондайларды тіміскі, алатұяқ, жансыз деп санап, жек көреді. Жазықсыз

лар беріпті, сөйтіп мемлекет қазынасына талапайға түскелі тұрған 780 млн. долларды қайтарған. Осындай дəстүр Еуропаның озық елдерінде бар. Осыны білетін парақор маңайындағы қызметкерлерінен қорқып, параға жоламайды екен. Сайып келгенде, саналы Еуропада пара алушы туралы ақпарат беру – патриоттық іс əрі қалтаға қомақты қаржы түсіретін пайдалы жұмыс деп бағаланатын көрінеді. Осы тəртіпті білгенде кешегі тарихымыздағы бір оқиға есімізге түсті. 1989 жылы КСРО халық депутаттарының І съезінде Жоғарғы Кеңеске сайланған депутаттар Геннадий Колбинді Қазақстан КП Орталық комитетінің бірінші хатшысы қызметінен КСРО-ның Халықтық бақылау комитетіне төраға етіп сайла мақ болып жатты. Алайда, көптеген депутаттар оны бұл қыз мет ке

жабыса кетіп, «ақша жеген қыл мыскерлермен мəмілеге келген деген не сұмдық?», деп ол байғұсты қатты тұқыртып тастаған еді. Енді бүгін қарап отырсақ, «жаманның айтқаны емес, сандырағы келеді» дегендей Колбиннің сол сөзінің жаны бар болып шықты. Желінген үлкен қаражатты қайтарту үшін жемқорлардың бел ортасында жүрген адамға сыйақы ретінде біршама қаражат беру керек екен... Сөйтіп, парақорды «өз адамының» күшімен құрықтауға болатынға ұқсайды. Еуропада жол тəртібін бұзу да жүргіншілердің өз дабылының арқасында құрықталған көрінеді. Өйткені, еуропалық авто мобиль жүргізуші жол тəртібін бұзған əріптесі туралы жол полициясына жедел хабар беруге тырысады. Оның бұл əрекеті – болуы ықтимал жол апатының алдын алу деп бағаланып жəне сол апаттың

жанды қаралап, үстінен арыз жазған сияқты емес, бұл хабар қоғамдағы қылмыстың алдын алу емес пе? Сөйтіп, өзің өмір сүріп жатқан ортаны сауықтырып, тазалық пен тəртіпке қосқан үлесің емес пе? Осыны халыққа түсіндіру бағытында көп жұмыс істеуіміз керек дегенді қазір орыстың озық ойлы адамдары айтып жүр. Бізге де осы іс керек екені даусыз. Əйтпесе, жебірлік сырқатына ұшыраған қоғам дертінен қалай айықпақ? Ондай жерде заң да өз күшінде бола алмайды. Президент те осыны айтып, заңның үстемдігінің болуын қатаң талап етіп отыр емес пе? Жемқорлар біреуден жасқанса ғана жемсауын толтырудан арылар еді. Ал оған қарсы қолдан келген барлық амалдар қолданылуы керек қой. Ол үшін озық елдердің оңтайлы тəжірибесін қолданып жатқанның да айыбы жоқ.

əрбір азамат атсалысса єана мїмкін болады Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Сыбайлас жемқорлықпен күрес үдеген сайын мемлекет қаражатын жымқыратындардың саны неге арта түседі? Бұған қарағанда біздегі күрестің тиімділігі кемшін сияқты. Осы зауал жалғыз бізде емес шығар, ендеше басқа дамыған елдер онымен қалай күреседі екен? Міне, осы сұрақтың жауабын өзімізше іздеп көрген едік. Бір ауыз сөзбен жемқорлықтың бастауларына тоқтала кетейік. Жемқорлықтың қордасы – тендер. Тендер арқылы жекеменшікке жұмыс жүктегенде бəленше миллионды оның есепшотына аударатын пайдакүнем шенеунік осыдан өзіне бірдеңе алмаса іші удай ашитын сияқты. Оның үстіне ақшаны алып, жұмысты тындырмақ болған кəсіпкердің де барлығы бірдей қаражатты барынша тиімді жұмсап, жобада көрсетілген тапсырысты толық орындайтынына күмəн көп. Оның жұмысының сапасын тексеретін қызмет те «бармақ басты, көз қыстыға» жол беріп жататыны даусыз. Соның кесірінен жобада көрсетілген көп жұмыстар атқарылмай, келте қайырылып жатады. Мəселен, тендерде жеңіп алған қаржымен мектеп салынса, ауладағы спорттық қажеттіліктер, ойын алаңдары «ұмытылады», аурухана тұрғызылса да сол – ауланы абаттандыру, науқас жандардың таза ауамен тыныстау орындары секілді нысандарға жоспарланған «ақша жетпей» қалады. Оның сылтауы да оп-оңай: құрылыс материалдарының бағасы өсіп кетті, инфляция жеп қойды дегенмен шектеле салады. Ал шын мəнінде оларға қарастырылған қаражаттар «бөліске» кеткен... Ол-ол ма, жобада көрсетілген бағалы құрылыс материалдары да қолданылмай, бұзылған үйлерден түскен арзан кірпіш, сапасыз құм, арзан цемент жəне т.б. қолданылып, жебірлердің қалтасына жем болып түскен қаражаттың орнын жабады жəне қалғаны құрылысты салушыны байытады. Осының бəрі құпия болудан əлдеқашан қалып, жұрттың бəрі білетін «бөліс процесіне» айналғалы талай заман болды. Ортадан жоғары ғана еңбекақы алатын кейбір шенеуніктің таза табыспен өмір-бақи ішпей-жемей, киім кимей, бала оқытпай, əйеліне қымбат киімдер мен алқа-жүзік əпермей жинаса да

 Өнеге

Еѕбектен тапќан баќытын Тынымсыз еңбектің арқасында абыройға кенелген жан көп. Солардың бірі – С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университетінің профессоры, экономика ғылымдарының докторы Қарлығаш ƏЛЕНОВА. Қайрат пен қажырлылықты өміріне арқау еткен Қарлығаш Төлеубайқызы бар ғұмырын ұрпақ тəрбиелеу ісіне арнап, бір ұйымда тапжылмай қырық жыл абыройлы қызмет етіп келеді. Алдымен кафедра меңгерушісі, кейін аға ғылыми қызметкер атанып, одан соң докторлық диссертациясын қорғаған Қ.Əленованың ұлағатты ұстаз ретінде жазған ғылыми еңбектерінің құндылығы мен қажеттілігі өз алдына. Студенттердің бірнеше буынын тəрбиелеп ұшырған ол əлі күнге дейін магистранттар мен докторанттарды да білім нəрімен сусындатып келеді. Өмірлік серігімен де осы университетте танысады. Көкше өңірінде дүниеге келіп, оқу, еңбек жолын Ақмола жерінде өткізген жұбайы Қалымбек Зейнуллин үлкен адамгершілік иесі, кісілігі мен кішілігі мол, талапты, алдына қойған мақсатына табандылықпен жете білген азамат еді. Қалымбек Шегірұлының алаңдамай ғылыммен айналысуына, факультет деканы лауазымына дейін жоғарылап, абыройлы қызмет атқаруына жұбайының қосқан үлесі қомақты еді. Жүрегінде ізгілік, жүзінде мейі рім шуағы ұялаған жан -

дардың отбасын ғалымдар отбасы деп атауға əбден болады. Жол да сынан ерте айырылса да, жаққан отын өшірмей, шаңырағын шайқалтпай, балаларын білімді азаматтар етіп тəрбиелеумен бірге, Қарлығаш Төлеубайқызы олардың да ғылым жолында жоғары жетістіктерге жетуіне барынша ықпал етті. Бүгінде қызы Римма Дондағы Ростов қаласында Суслов атындағы Мемлекеттік университеттің философияэкономика факультетін үздік бітіріп, Мəскеу қаласында Ломоносов атындағы мемлекеттік университетте аспирантураны тəмамдап, кандидаттық, кейін докторлық диссертациясын қорғаса, оның жұбайы, яғни күйеу баласы Ғани Са ғиев Мəскеудің таукен институтының аспирантурасын бітірген, техника ғылымдарының кандидаты. Олардың қызы Азия мен күйеу баласы Мұрат та жоғары білімді мамандар, ғылыми дəрежелері бар. Ұлы Ғалым Англияда оқыса, кіші қызы Софья – оқу озаты. Үлкен ұлы Руслан – заң магистрі, кеден подполковнигі. О н ы ң ү л к е н қы з ы Ж а н н а Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің саясат-

тану факультетін, кейін магистратураны бітірген. Қазір С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық универ ситетінде философия кафедрасында ассистент болып қыз мет атқарады. Əжесінің əріп тесі, кіші ұлы Рүстем болса, əке жолын қуған инженер-механик, оның қызы Малика Қытайдың Пекин қаласында оқиды. Осылайша, артында саналы ұрпақ пен əдемі өмірдің ізін қалдырған əке есімін бүгінде ұрпақтары жалғастыруда. Өмірлік өлшемдерді мейірімділік пен тазалықтан іздейтін Қарлығаш Төлеубайқызы жан-жақтылығын жұртшылық аузының суы құрып айтады. Ол əн салғанда тамсанбайтындар кемде-кем. Əсіресе, оның дауысын жары ерекше ұнататын. Əділ, жасандылықтан ада мінезімен, дүниетанымының кеңдігімен Қ.Əленова бұл тірлікте біраз белестерді бағындырды. Еңбегі де елеусіз-ескерусіз қал мады. Жарынан ерте көз жазып қалса да, балаларын жетек тей жүріп, ғылымнан қол үзбеді. Нəтижесінде, Білім жəне ғылым министрлігінің «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» атағы мен мемлекеттік грантына ие болып,

Пекин, Шанхай, Лондон, НьюЙорк, Хьюстон қалаларына барып, халықаралық «Темпус» бағдарламасы аясында Германия, Голландия, Бельгия елдерінде болып, жоғары оқу орындарында тəжірибе ал масты. Расында да, адам мақсатына өзін-өзі жетілдіру арқылы жетеді екен. Ұдайы ізденіс пен адал еңбектің нəтижесінде ол өз мақсатына қол жеткізді. Осылайша, тұтастай болмыс-бітімімен, қарымқабілетімен артына өнегелі із тастап келеді. Ендеше, барға тасымай, жоққа жасымай, арзан атақ қуып алқынып, дүние қуып шалқымаған Қарлығаш Төлеубайқызының өмірі əрдайым көпке үлгі. Гүлбаршын ӨКЕШҚЫЗЫ, журналист.


www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

11

 Ашылмаған аралдар Білетіндер, Ауған соғысында Қабдолда Мелқұмов деген бір тамаша əрі ержүрек, батыл да қайратты адам қызмет еткен дейді. Білмейтіндер, оның өзгелер секілді қатардағы қарапайым инженер-механик болғандығын ғана айтады. Бірақ ол туралы тараған аңыздарға қарағанда, офицер Мелқұмов кезінде Ауғанстан президенті болған Хафизулла Əминді тақтан тайдыруға атсалысып, оның орнына келген президент Бабрак Кармальдың оққағарына айналыпты дейді. Ондай адам болса, бар болған шығар. Алайда, бір нəрсе ақиқат: оқиғаның тап осылай өрбігені тарихи шындық. Ал аты аңызға айналған дейтін Мелқұмовтың кім екендігі туралы кейін «Өмір – күрес» атты деректі кітапта ашық айтылды. Қазіргі күні Мелқұмовты ешкім де іздемейді, оған хат та жазбайтын көрінеді... Ерлігін ешкім ескермегені ме, қалай? Əлде белгісіз жан болған Қабдолда ұмытылды ма екен?

дайындықтың бəрінен өтеді. Олар топографияны да, мина қойып жаруды да, əртүрлі көліктерді жүргізуді де, жүрегінің соғысын естіртпей небір ғимараттарға енуді де, көргенін қағазға қалтқысыз түсіріп беруді де, суда балықша жүзіп, қабақтан қарғып қалықтап, жерде елестеп жүруді де меңгеріп алды. Бірақ барлаушы тіл білмесе ештеңе барлай алмайтыны тағы белгілі. Өйткені, Қабдолда бастаған топқа, ең алдымен, жергілікті тұрғындармен тіл табысып, олардың арасында үгіт-насихат жұмыстарын жүргізу жəне түкпірдегі қышлақтарда тəртіп орнату керек еді.

сала береді. Сөйтсе, бір əскери гарнизонда бүлік шығыпты. Бұлар қалаға кіре берісте оларды тоқтатып, тексере бастайды. Кез келген адамның құжатын тексеру деген тек бетперде: егер ол күдік тудырса, шетке алып шығады да атып тастайды. Адам жоқ болса, проблема да жоқ деген секілді, бұл мəселені тез шешудің ең қарапайым амалы болатын. Сондай бір аса қауіпті жағдайдың туғандығын Қабдолда іштей сезді. Иə, оның өзінде ешқандай құжат жоқ еді. Алайда, бұлар жүрер алдында командирдің саяси мəселелер жөніндегі орынбасары В.Глотов өзінің жеке куəлі-

берер ме еді. 1978 жылдың күзінде оны Целиноград облысы бойынша МҚК басқармасына шақыртып алды. Бұл нағыз сынақтың өзі болғанын Қабдолда кейін түсінді. Оған Степногор қалалық МҚК бөліміне басшылық лауазымға баруына ұсыныс бар екені, сонымен қатар, Мəскеуден арнайы қысқа курстық оқуға лайықты сардарды жіберу туралы телеграмма бар екенін айтты. Екеуінің бірін таңдау еркі өзіне бұйырады. Қызметіне адал кіріскен əрі шынайы əділ еңбек етуге бекінген Қабдолда Степногордегі жылы креслоны таңдамай, оқуға аттанғысы келетіндігін білдірді.

Полковниктіѕ беймəлім ќырлары Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Сґз басы

Иə, талай жанды жалмаған, талайды мүгедек етіп, талай адамның жанын жаралаған Ауған соғысы ұмытылмастай тарихта қалды. Əрине, соғыстың аты – соғыс. Ауған соғысын да жұрттың бəрі біледі. Бірақ оны көпшілік Ұлы Отан соғысымен салыстыра алмайды. Салыстыру да мүмкін емес. Өйткені, мұнда «мен жаумын» деп көзге көрініп тұратындар болған жоқ дейді. Кімнің кім екенін ешкім білмейді. Дос па, дұшпан ба, оны тек мылтық атылғанда ғана біледі, бірақ ол кезде бəрі кеш болатын. Күндіз қарапайым көрінген диқаншының кетпені түнде ажал себетін қаруға айналып шыға келеді. Сондықтан, мұнда алдымен жасырын ажалды ауыздықтау үшін де жасырын қызмет ету аса қажет болды. Өйткені, кейін қанша əскер кіргізілсе де олардың күтпеген қатерден көз ашпауы əбден мүмкін еді. Бұл орайда КСРО басшылығы сол кездегі Ауғанстан жайын алдын ала білу үшін ол жаққа əуелі нағыз маман жансыздарды аттандыруды жоспарлады. Олардың бəрі арнайы ұзақ дайындықтан өтіп, кез келген тосын жағдайдан жол тауып шыға алатын биік дəрежеге жеткен сардарлар болатын. Ал сол кезде, сенсеңіз де, сенбесеңіз де осындай сайдың тасындай іріктелген ірілердің басшысы КСРО-ның МҚҚ капитаны Қабдолда Ешенұлы еді. Əрине, бұлай деп ерекше атап айтып отырғанымыздың өзіндік жөні бар. Кеңес əскері Ауғанстанға 1979 жылдың аяғында енгізілгені белгілі. Мұздай қаруланған əскер негізгі күш екені рас. Бірақ ондай алып күш көзсіз əрекет ете алмайтыны тағы бар. Кіммен, қалай, қай тұста, не үшін соғысу керектігін жетік білу қажет. Бір сөзбен айтқанда, Кеңес əскері кіргізілместен бұрын ондағы шынайы ахуалды жетік зерттейтін жəне қажетті жағдайды барынша талапқа лайықтай алатын адамдардың алда жүргені, қауіпсіз алаң туғызғаны керек. Олар, ен алдымен, кеңестік өкілдіктердің қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, жергілікті жердің нақты жағдайын анықтау мен жедел байланыстарды ретке келтірулері тиіс болды. Бұл кезде, əсіресе, Ауғанстанның Ғазни аймағында мүлде адам түсініп болмайтын аласапыран уақыт еді. Онда көптеген банда ұйымдары диверсиялық жəне террористік əрекеттерді ұйымдастырып, партия белсенділерін, шаруаларды, дəрігерлерді, əйтеуір не керек, көздеріне осы қалай болып түскен бейбіт жандарды ату, асумен шектен шыққан еді. Тіпті, ешкімге еш зияны жоқ мектептер де, оған қоса электр станциялары да жарылып жатты. Ал бəрінен бұрын көпшілік жаппай пайдаланатын ауызсу көздері уланып, тұрғындарға аса қауіпті жағдай туды. Айта берсе, аяқ аттап басқан сайын кездесетін мұндағы қиын ахуалдың ұшы-қиыры жоқ. Міне, осындай кімнің кім екенін айыру мүмкін емес, жергілікті тұрғындар үшін «байтал түгіл, бас қайғы» болып жатқан шақта кеңестік барлаушылар алдына үлкен міндет қойылды. Бір қарағанда ондай міндеттерді орындаудың еш қисыны жоқтай көрінетін. Не үшін? Кім үшін? Қандай мақсатпен? Алайда, өзгелерге жұмбақ болып көрінген амалдар сыры барлаушыларға түсінікті еді. Ал негізгі міндет айқын болғанда, оны орындау жолдары да ашыла түсетіндігі сөзсіз. Барлаушы бəрін білуге тиіс. Əйтпесе, ол көзделген мақсаттың орындалуы үшін қажетті мəліметтерді нақты екшеп ала алмайды жəне соған сай тиісті əрекет те ете алмайды. Сондық тан, барлаушылардың өзгелерден артықшылығы да, басымдылығы да нақты жағдайдың сырын анық білуінде жатыр дейміз.

Дайындыќ

Осындай аса астарлы ойды жүзеге асыру мақсатын қамтамасыз ете алатын арнайы топтар жасақтауда кадрлардың

да айрықша таңдалғаны жасырын емес. Бірақ барлаушы да адам. Адам баласына пендешіліктен айырыла қою да қиын. Демек, осы жағдай да қатаң ескерілгендіктен сонау 1980-жылы Қазақстанның Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінде аса маңызды міндетті атқаратын, жоғарыда айтқанымыздай, арнаулы «Алтай» командасы құрылды. Оған ерекше де, басты тапсырма ретінде – Ауғанстанға аттану жүктелді. Ал ол кезде Ауған жерінде не болып жатқаны белгілі. Соған орай елдің сол кездегі жағдайын Қабдолдадан артық басқа біреу біле қоймайтын болып шықты. Себебі, ол сол кезге дейін Ауған жерінде бір емес, екі мəрте болып қайтқан еді. Демек, аса астыртын тапсырманы КСРО басшылығы күткендегідей орындай алатын Қабдолдадан асатын адам жоқ. Оның білімі де, күш-қуаты мен дене қайраттылығы да, тыншылық дайындығы мен тəжірибесі де талапқа сай келді. Осы артықшылықтарды тап басып, айыра білген басшылық Ауған жеріндегі құпия тапсырманы орындауға барлаушы Қабдолда Ешенұлын жетекші етіп жіберді. Қайраттылық демекші, бұл топтың қайда баратыны жəне онда не атқаратыны, соған сай оларды қандай қауіп-қатер күтіп тұрғандығы бесенеден белгілі еді. Өмір мен ажалдың ортасынан жол тауып шыға алмаса – өздеріне серт, дайындықтары осал түссе – орталыққа серт дегендей, не өлім, не өмір деп емес, тапсырманы аман орындап шыға алатындарына бек сенді. Себебі, дене күш дайындығы өте жоғары болды. Жансыз ретінде жаудың мақсатын, ойын анықтау, дайындалып жатқан теракт туралы біліп, оның алдын алу, сосын ол ақпараттарды аман-есен жеткізу жолында мейлі, қандай кедергілер шықпасын, мүмкін болса айналып, болмаса қақ жарып өту қажет. Ұрыста өлмеу де үлкен өнер. Соншама қиындықпен құпия мəліметтерді бойына жиып алып, бірақ оны тиісті жеріне жеткізе алмаса, барлаушының не құндылығы бар? Міне, нағыз барлаушыны басқалардан айрықша айқындайтын айырмашылық амалдарының артықшылығы осында. Сондықтан, ұрыста тұрыс жоқ: оң келгенін оңынан, сол келгенін солынан жайратып жүре беру керек. Осы мақсатты топтың əр мүшесі ойдағыдай орындай алуы үшін олар ен жоғары дайындықтан өткізілді. Алғашқыда топқа таңдалған жігіттер арнайы денешынықтыру, əуедесанттық жəне таулы дайындық пен соғыс қимылдары жаттығуларынан өтіп, қоян-қолтық ұрыстың небір түрін меңгерді. Барлаушылар осындай көптеген түрлі жаттықтырулардан кейін өздерінің белгілі деңгейге жеткендерін сезінгенде тұла бойларына бір сенімділік те пайда болды. Көздегенін қалт жібермейтін, ұрғанын сілейтіп түсіретін, қашқаны құтыла алмайтын, сен тұр, мен атайын дейтін қарулы сарбаздар, қажетті

Ал мұны тіл білмей орындау мүмкін бе? Əрине, жоқ. Сондықтан тіл білгеннің өрісі кең деп, олар бұл міндетті де игерді. Бір сөзбен айтқанда, Қабдолда жігіттерді арнайы дайындық кезінде олардың білуге, меңгеруге тиісті барлық жайларға аса мұқият та жауапты қарауын талап етті. Тіпті, ұсақ қой дейтін мəселелерге дейін еш нəрсе назардан тыс қалмады. Өйткені, соғыста кез келген елеусіз іс ажал əкелуі мүмкін. Ал топтың бір мүшесінің қатардан шығуы жедел тапсырманың орындалмауына соқтыруы əбден кəдік. Ендеше, топтағы əр барлаушы өзін бөлек ретінде емес, бір дененің мүшесіндей сезіне білулері керек. Сонда ғана олар бір жұдырықтай жұмыла əрекет ете алады, дейді Қабдолда Ешенұлы.

Ќатерлі сəттер

Сөзінің растығын дəлелдеу үшін Қабдолда жанды мысал да келтіріп берді. Мəселен, сол 1980-жылы бұлар Ғазни аймағы губернаторының өтініші бойынша жергілікті белсенділермен бірге түкпірдегі қышлаққа атанады. Тау шатқалында бұлардың колоннасын бақайшағына дейін қаруланған дұшпандар күтіп тұр екен. Оқ қардай борайды. Бірден колоннаны бастап келе жатқан көліктің жүргізушісі оққа ұшты. Тар шатқалда айналар орын жоқ. Енді, сəл кешіксе табада қуырылар балықтай оттың ортасында қалмақ. Дұшпандарға асықпай көздеп атуға қолайлы жер. Міне, осындай сəт дағдаратын уақыт емес. Адамның дайындық əрекетіне сай ойланбастан қимылдайтын кез. Сол айтқандай бронетранспортерден атып шыққан барлаушы Т.Боқажанов жаудың жаудырған оғының астында құйындай ұшып барып, тоқтап қалған бастапқы көлікке жетті. Көзді ашып, жұмғанша көлікке отырып, оны тар шатқалдан алып шықты. Ізінше қалған көліктер де барынша тез қозғалып, қауіпсіз тұсқа иек артты. Сөйтіп, қас пен көздің арасында іске асқан батылдық пен шапшаңдық арқасында бірнеше адамы бар колонна жау құрсауынан аман қалды. Алғашқыда Қабдолда қызмет еткен «Зенит» отряды Кабулдан орын тепті. Ондағы ауыр жағдай адам айтса сенгісіз еді. Жауласқан топтар бірбірімен қырқысып, жаға жыртысып, тіпті, бірін-бірі жеп қоюға əзір тұрды. Ал КСРО МҚК басшылығы жəне өзі ғана білетін негізгі тапсырманы орындау үшін Қабдолда əрлі-берлі жүріп, тыным таппайтын. Оның қасындағы жолдастары да бəрі бірдей азиялық ұлттан еді. Сонда қаладағы моджахедтердің бəрі қолдарына Калашников автоматын ұстап жүретін дейді ол. Моджахедтерге, егер сəл күдіктенсе: «Дреш! – Атамын!» деп айқай салу жəне артынша шүріппені басып қалу түк емес көрінеді. Міне, осындай бір жағдайда Қабдолда бастаған топ қаланың сыртына шығады. Енді қалаға қайтар кезде дүние астан-кестен болып

гін оған берген болатын. Ал ол куəлікті посттағы ауған əскерилері көрер болса, мəмілеге келіп жатпайтындығы белгілі. Қабдолда бұл құжаттың өзіне не үшін қажет болуы мүмкін екенін о баста-ақ түсінбеген. Өйткені, ондағы сурет мың рет қарасаң да бұған мүлде ұқсамайды ғой. Дегенмен, қалтасына салып алған болатын. Енді постта күдігі расқа айналып, «Дреш! – Атамын!» деген тұла бойды тітіркентер əмірлі үнді естігенде жедел қимылдамаса кеш қалатынын анық сезді. Көліктен шықпастан бөтен куəлікті сарбаздың тұмсығына тақап өте сенімді түрде: «Шурави! – Кеңестікпіз!» деп қабағын түйе айқай салды. Ана сарбаз қолына құжатты алып қарамақ түгіл, қаруынан қос қолын ажырата алмай қалып, кері шегінді. Сөйтіп, бөтеннің құжатын көрсеткен қазақ барлаушысы шұғыл əрекет етуінің арқасында болуы мүмкін қауіпті жағдайдың алдын алды. Əрине, қандай қауіпке болса да алдын ала дайын жүретін көліктегі қалған сардарлар да қаруларының шүріппесіне сұқ саусағын тигізіп тұрған. Əбүйір болғанда, бұл жолы келеңсіздік қантөгіске ұласпай қалды.

Шабуыл

Ақыры Қабдолда Ешенұлы үшін негізгі тапсырманы орындайтын да уақыт келіп жетті. Бұл енді, əрине, тапсырманың тапсырмасы болатын. Маңыздылығы да, жауаптылығы да өте жоғары еді. Ол тапсырма – ел президенті Хафизулла Əмин отырған Тəж Бек сарайына басып кіру. Бұл тапсырманы орындауға да Қабдолда жетік дайындықпен келді. Өйткені, кезінде ол да өзгелер секілді бір күндері барлаушы атанармын-ау деп ойлаған жоқ. Əкесінің жолын қуып, теміржолшы болуды ғана қалады. Бұл үміті ақталып, сонау Мəскеу қаласындағы Көлік инженерлері институтын ойдағыдай бітіріп шықты. Сөйтіп, ол сол кездегі Целиноград облысындағы Атбасар бекетіне жұмысқа орналасты. Əрі саламатты өмір салтын ұстанып, əрі ағылшын тілін жетік білетін, əрі спортпен шұғылданып, əрі қызметін ойдағыдай атқарып жүрген оған бір күні арнайы қызметтің адамдары жолықты. Сіз секілді жаны да, ары да таза адамдар қоғамға əділ қызмет етуі үшін керек деді. Сондықтан, оның мемлекеттік қауіпсіздік қызметі қатарына қосылуын қалады. Бірақ Мемлекеттік қауіпсіздік комитеті қатарына толыққанды қосылу үшін қайта оқу керек екендігі белгілі. Сондықтан, оны КСРО МҚК Мəскеудегі шет тілін білетін жедел қызметкерлерге арналған Қызылтулы жоғары мектепке екі жылдық оқуға жіберді. Расында, Қабдолданы мұндай оқуға тағдырдың өзі тартқандай еді. МҚК арнайы оқуын бітірген соң ол Целиноград облысында қызмет атқаруға кіріскен. Жоғарыда тағдырдың жазуы деп бекер айтпаған шығармыз. Егер оған тағы да бір қолқа салынбағанда осы бір қызметінде қала

Міне, осылайша Қабдолда өміріне барлаушылық қызметті мəңгілікке қосақтап алды. Оның сол кезде барған оқуы туралы МҚК жұмыс істеп жүрген жандардың бірқатары білмейтін де еді. Бұл сол кездегі халықаралық аласапыран жағдайға байланысты құпия түрде шұғыл ашылған жасырын оқу орны болатын. Расында, оның қандай мақсатты көздейтінін ешкім білген емес. Сырттай сардарлардың білімін жетілдіру курсы деп аталғанымен, онда соғыс, қажет болса бейбіт кезеңде жау тылында арнайы тапсырмаларды орындайтын топ командирлерін дайындау жүргізілді. Өзінің мақсаты мен мəні білдіріп тұрғандай, мұнда барлаушылардың барлаушысы ғана дайындалатын еді. Сөйтіп, осы оқу ордасында сен тұр, мен атайын дейтін сайдың тасындай іріктелген жігіттерден құралған алғашқы «Зенит» атты атақты арнайы бөлімше жасақталды. Оның міндетіне, жоғарыда айтқанымыздай, Ауғанстан президенті сарайын басып алу жүктелді. Бұл арнайы операция «Шторм-333» деп аталды. Оған негізінен сардарлардың білімін жетілдіру курсының офицерлері қатысты. Олардың барлығы да ауған киімдерін киіп, əуе десанты əскерінің 9-ротасы жəне арнайы мақсаттағы батальон жауынгерлерімен бірге күш біріктірді. Ал Əмин сарайын оған шын берілген деп саналған екі мыңға жуық адам қорғап тұрды. Сарайға барар жолдар сауытты əскери техникалармен қоршалып, айнала алақанға салғандай анық көрінгендіктен ұшқан құс, жыбырлаған аң өте алмайтын. Солардың арасынан сарайға бір тар жол ғана апаратын. Оның өзі оқтыноқтын оқтың астына алынып тұратын. Сондықтан, ол жерге көзге түспей бару, тіпті, жақындау мүмкін емес еді. Сонда да болса Əмин ешкімге сенбеген көрінеді. Өзінің əскеріне сенбеуінің салдарынан өзін тақтан тайдыруды мақсат еткен Кеңес Одағынан да көмек сұрапты. Осыны ұтымды пайдалана білген барлаушылар көмек көрсетеміз деген сыңаймен ресми түрде сарайға еніп, өздеріне не керектің бəрін біліп алған. Осының арқасында Қабдолда жолдастарына қалай, қайтіп шабуыл жасау қажеттігін əбден үтір, нүктесіне дейін ежіктеп елеп, екшеп алды. Ақыры сарайға шабуыл жасайтын уақыттың соңғы секунды соғылды. Сол-ақ екен, үш БТР бірден ышқына алға ұмтылды. Жалғыз тар жолға шыққан бірінші БТР бірден жалынға оранды. Екінші БТР кіреберіске тура тартты. Сарайдағылар да салғаннан барынша қарсыласып бақты. Олар да оңай жаңғақ емес екендіктерін көрсетті. Сонда, шыны керек, алғашқыда жоспарланған шабуыл үзіліп қалардай көрінді. Бірақ тап осы кезде «Зенит» сардарлары мен мұсылман батальоны лап қойғанда ұрыстың беті өзгеріп сала берді. Нəтижесінде, Əмин сарайын алу бар-жоғы 42 минутке ғана созылды. Сөйтіп, тамаша ұйымдастырылған шабуыл əскери ғылым тарихына енді.

Кармальды кїзету

Бұдан кейін «Зенит» тобы жаңадан қайта жасақталуына байланысты өзгертілді. Қабдолда Целиноград облысындағы МҚК басқармасындағы бұрынғы қызметіне оралды. Осымен тар жол, тайғақ кешу тоқтаған шығар деп алаңсыз жұмысын істеуге енді бет бұрғанда 1980 жылы оны қайтадан Мəскеуге шақыртты. Оны тағы да Ауғанстан күтіп тұр екен. Бұл жолы кезінде өзі жолдастарымен қарулы шабуыл жасап, тақтан тайдырған Əминнің орнына

келген президент Бабрак Кармальдың жеке қауіпсіздігін қамтамасыз етуі керек болды. Қаншалықты қауіпті қызмет болса да, Қабдолда мұны да ойдағыдай орындайтынына күмəн келтірмеді. Баяғы «Зенит» тобындағы отыз шақты адам ішкі қауіпсіздікті қамтамасыз етіп, президент Бабрак Кармальды күзетуге кірісті. Олардың бəрі сарайда тұрды. Ал сарайдың ішкі бейнесі, бөлмелердің кеңдігі, өрілген əсемдігі, қойылған түрлі заттардың мазмұны шығыстың ғажайып құндылығымен астасып жанға жайлылық туғызады. Атшаптырым бөлмелер, жағалай көз сүрінетін түгі құлпыра жайнаған кілемдер, тып-тыныш тыныштық, не керек, тамаша еді дейді. Ал тыста айналада қанды қырғын жүріп, əртүрлі жікке бөлінген адамдар бірін-бірі кескілеп, соғысып жатты. Президент резиденциясы сыртында кеңестік десантшылар, одан кейін ауғандық топ, олардың сыртында ауған милициясы – царандо болды. Міне, Бабрак Кармальды осылайша төрт шеңбер құрған қарулы жандар күні-түні күзетіп тұрды. Сондықтан, сарайдағы ішкі жағдай мүлде басқаша болатын. Қабдолдалар екі ай бойына далаға да шықпаған. Тамаққа таңертең – палау мен «фанта», түсте – тағы палау мен «фанта» жəне кешкі асқа да палау мен «фанта» сусыны берілген. Осы палаудың дəмі əлі күнге аузымда тұр, дейді екен Қабдолда Ешенұлы.

«Алтайдыѕ» аты озды

Екі айдан кейін елге қайтып оралған Қабдолда «Каскад» атты арнайы мақсаттағы бөлімше негізінде қазақстандық «Алтай» тобын жасақтауға тапсырма алды. От пен оқтың ортасында болып, талайды көрген Қабдолда бұл топқа нағыз мықтыларды ғана іріктейді. Іріктеу өте қатаң жүргізілгені сонша 700 əскери қызметшілер арасынан бар болғаны 43 адам ғана таңдап алынған. Жəне осы адамдардың басым көпшілігі қауіпсіздік органдары қызметінің кадрлары болған екен. Отряд Қабдолданың жетекшілігімен тағы да жедел арнайы дайындықтан өткізіледі. Сосын сəтті сағат туғанда жасырын түрде Алматы – Ферғана – Кабул бағыты бойынша ұшақпен жіберілді. Одан əрі Кабул – Кандагар арқылы елдің оңтүстік шығысындағы Ғазни аймағына жетті. Жаңа топтың мақсаты да, бұрынғыша, яғни жаңа билікке жаңа қоғам орнатуда көмектесу, банда ұйымдарымен күрес, əскери шабуылдарға қатысу жəне басқа міндеттер болды. «Алтай» Ғазни аймағына жете бергенде жаудың орасан шабуылына ұшырады. Қабдолда мұндайдың талайын көрді ғой, біледі. Тек ұрыс даласына жаңадан жеткен жауынгерлерді ажал тісін ақситып, қанды тырнағын батыра қарсы алғанда олар дайындықтарының қандай екенін дəлелдер шақ туғанын сонда ғана түсінді. Сөйтіп, осылайша өмір мен өлім арпалысқан шақта аман қалудың амалын қарастыратын құнды тəжірибе де біртіндеп жиналды. Тек сол тəжірибенің адам шығынынсыз келмейтіндігі өкінішті-ақ дейді. Алайда, мұның бəрі ұзақ жылдар бойы аса құпия мəліметтер қатарында жасырын қалды.

Мелќўмов кім?

Иə, 22 мың қазақстандық қатысқан Ауған соғысы он жылға созылды. Мыңға жуық адам опат болып, 21 адам ұштыкүйлі жоғалды. Əскери борыштарын өтеу кезінде батылдық пен ерлік көрсеткен мыңдаған қазақстандық мемлекеттік наградаларға ұсынылып, оның бесеуі Кеңес Одағының Батыры атағын алды. Міне, осы жылдары «Зенит», «Алтай», «Вымпел» секілді арнайы мақсаттағы əскери бөлімшелерде аса маңызды құпия тапсырмаларды орындаған чекистердің үлесі зор болды. Ұзақ уақытқа дейін бұл тақырып «мүлде құпия» белгісімен ашылмай жатты. Өйткені, жоғарыда айтқанымыздай, бұл арнайы мақсаттағы əскери бөлімше жауынгерлері Ауған жеріне əскер кіргізілгенге дейін о жаққа жіберілген болатын. Олардың кім екенін о жақтағы адамдар да білген жоқ. Себебі, бүркеншік есім жамылып, жасырын қызмет етті. Солай жүріп мемлекеттік қауіпсіздік комитеті алға қойған тапсырмаларды орындай білді. Солардың қатарында Қабдолданың да сіңірген еңбегі аз емес екен. Алайда, оны бəрі Мелқұмов деп таныды. Қалтасында басқа құжат та болмады. Егер кенеттен жау қолына түсіп қалса немесе кім біледі, ажалы жетсе, расында, оның кім екенін ешкім білмеуі керек-тұғын. Əсіресе, кеңестік тыңшы екенін ешкім сезбегені дұрыс. Мелқұмовтың анкетасында экономикалық өкілдік құрамындағы «инженер-механик» деген мамандығы ғана жазылды. Осылайша, Мелқұмовтың аса маңызды əрі ең басты міндетті жүзеге асыруға атсалысқаны қаттала берді.

Қабдолда Мелқұмов дегеннің нақты кім екені отыз жылдан кейін белгілі болды. Осы жайлардың бəрін ашық мəлімдейтін «Өмір – күрес» атты деректі кітап шыққан соң барлаушы полковник Қабдолда Бекжановтың ерекше ерліктері де паш етілді. Сөйтіп, Қабдолда Ешенұлы Бекжанов «Мелқұмов» деген бүркеншік атты жамылып жасаған аса астыртын да ерлік пен батылдыққа толы қызметі үшін КСРО МҚК мен қазақстандық талай наградаларға ие болды. Бүгінде Мелқұмовты ешкім іздемесе де, полковник Қабдолда Бекжановты ел ұмытар емес. Оған хаттар да жазылады, марапаттар да берілуде. Өйткені, жоғарыдағы ерлік істерді кім жасағанын халық енді біледі.


12

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

 28 маусым – Байланыс жəне ақпарат қызметкерлерінің күні

«Білгенім їшін кітапќа, їйренгенім їшін адамдарєа ризамын»

– дейді «Костанайские новости» облыстыќ-аймаќтыќ газетініѕ бас редакторы, əлеуметтану єылымдарыныѕ докторы Сергей ХАРЧЕНКО – Сергей Васильевич, жақында Ресейдің Карловы Варыдағы консулы Константин Проваловпен жүргізген сұхбатыңызда мəскеулік бір баспадан кітабыңыздың шыққанын айтқан едіңіз. Əңгімені жағымды жаңалықтан бастайық, жаңа туынды не туралы? – Кітап «Екі ел, екі тағдыр, бір мақсат» деп аталады. Мұнда Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Ресей Президенті Владимир Путин туралы ойларымды жинақтадым. Кітаптың бірінші бөлімі «Нұрсұлтан Назарбаев: Елбасы, еуразиялық ойшыл» деп аталады. Кітаптың «Владимир Путин: барлаушы, саясаткер, патриот» деп аталатын екінші бөлімі көрші ел басшысы туралы жазбаларымнан тұрады. Мен Қазақстан Президентімен жас құралпым шамалас адаммын, бір заманда, бір қоғамда ержеттік. Нұрсұлтан Əбішұлы өмір сүрген, ержеткен қоғамның, уақыттың қиындықтары, жетістігі – барлығы маған да таныс. Мен əлемдік дəрежедегі лидердің өсу жолына үңілдім, ол туралы əдебиеттер, мақалалар, кітаптар мені ерекше қызықтырады. Өз басым лауазымдық биікке көтерілген жандарды екіге бөліп қараймын. Оның бірі биікке көтеріліп алған соң, проблемалардың барлығын өзінен ысырып тастап отырады, демек, өзінің көлеңкесінен арғыны көрмейді. Екіншісі – халық үшін туған адамдар. Олар қызметінің алғашқы күнінен бастап, кішкентай мүмкіндікті жібермей, адамдарға көмекке ұмтылады. Мұны ол қызметтегі міндеті емес, өмір деп ұғынады. Сосын кең көлемде, биік деңгейден халқының болашағын ойлайды. Мұндай көшбасшылар үлкенкішінің, алыс-жақынның өзіне деген терең құрметін оятады, нұрымен шуақ шашып тұрады. Нұрсұлтан Назарбаев осындай дəрежеге көтерілген лидер. Көшбасшының жалпы басшыдан айырмашылығын түсіну де ешкімге қиындық тудыра қоймас. Көшбасшы өзі өмір сүріп отырған қоғамнан озық ойлайды, ісімен де оқ бойы алға кетеді, болашақты болжайды. Мен осы кітапты жазар алдында Америка президенттері Джордж Вашин гтон, Томас Джефферсон, Джордж Кеннеди жəне тағы басқа да əлемдік тұлғалардың өмірі мен қызметі туралы көп оқыдым. Қазақстан Президентінің де ел тізгінін қолына алғалы бергі қызмет жолын, баяндамалары мен сөздерін қалт жібермей қадағалап отырамын. Осы кітапқа дайындық үстінде де Елбасы туралы қазақстандық жəне ресейлік саясаткерлер

мен ғалымдардың, журналистердің мақалаларын қолыма алуға тура келді, ол туралы түсірілген соңғы фильмдер Нұрсұлтан Əбішұлының тұлғасын жан-жақты аша білді. Назарбаевты уақыт мойындады, болашақ та мойындайтын болады. Мұндай адамдарды уақыт тудырады, уақыт өсіреді. Қарап отырсаңыз, Нұрсұлтан Назарбаев саясат сахнасына шыққан 90-шы жылдар мен оның бүгінін салыстырыңызшы. Мемлекет басшысының мəселені тереңнен ойлауы, əлем бетбе-бет келіп отырған проблемаларды кең қамтуы жөнінен тек алға жəне биікке өсіп отырды. Заманның адамзат алдына тосып отырған барынша күрделі мəселелерін тереңнен қайырып талдап қана қоймай, оның шешу жолдарын айтады. Елбасы сол үшін де көшбасшы! Мен жаңа кітабымда əлемдік екі лидер Нұрсұлтан Назарбаев пен Владимир Путин өмірі мен қызметі туралы айта отырып, көрші əрі бір-біріне ұқсамайтын екі ел – Қазақстан мен Ресей халықтары куə болып отырған бүгінгі күрделі уақыт жайынан да ой қозғадым. – Қазір ақпарат билеген заманда тарихи құндылықтарға қайта баға беру, тарихты қайта қарау секілді ұмтылыс көп. Осы неге байланысты? Мұның халықаралық жағдайдың тыныштығына кері əсері болмай ма? – Сұрақ маңызды. Ақпарат ғасырында өмір сүріп отырмыз. Қазіргі ақпарат кеңістігінің дамуы əр адам ға өзінің айналасында жəне жалпы əлемде не болып, не қойып жатқанын ой таразысынан өткізуге мүмкіндік береді. Ал тарихи құндылықтарға келсек, олар да қоғамның, ұрпақтың ауысуына қарай өзгеретін болуы тиіс. Өйткені, оның ар

жағында мүдде жатыр. Алайда, нақты шындыққа негізделген іргелі тарихи құндылықтар бар. Оны ешкім орнынан қозғалта алмайды. Сосын қоғамның дамуына да, қоғамдық пікірге де ешқандай əсер ете алмайтын, бірақ айтыла беретін əңгімелер де болады. Екінші дүниежүзілік соғыс қорытындыларына қалайша қайта баға береміз? Түрлі пікір айтылады. Соғыс жəне соғыстан кейінгі саяси сахнада аласапыран уақыт болды. Саяси тұлғалар көзқарастарының өзі желге қойған қалқандай құбылып отырды. Фашистік Германияны жеңу үшін Ұлыбритания, АҚШ, Кеңес Одағының əскери-саяси одағы құрылды. Фашизм ұясы жойылды. Ал соғыстан кейін Англияның Премьер министрі, ірі мемлекет қайраткері У.Черчилль өзінің Фултондағы сөзінде Кеңес Одағына қарсы сөйледі. Солай бола тұра Сталин ауырып жатқанда күн сайын елшілігі арқылы оның халін біліп тұрды. «Ол Ресейді соқамен қабылдап, соңында атом бомбасы бар ел қалдырып кетті» деп баға берген де сол. Саясаттағы өз күшін таразылау жəне құндылықтарды қайта бағалау Черчилльден басталған секілді. Бүгін біз Ұлы Отан соғысында жеңген Ресей емес, Кеңес Одағы екенін жазуға тиіспіз. Бұлай жазбасақ, ол тарихи құндылықтарды бұрмалау болады. «28 панфиловшылар ерлігі – аңыз» деген қаңқу сөздер шығып жүр. 28 панфиловшылардың ерлігі, олардың қазақстандық жауынгерлер, Алматыда құрылған дивизиядан екендігі, генерал-майор И.В.Панфилов, батальон командирі Б.Момышұлы тарихи тұлғалар болғандығы – шындық. Тарихи факт – ешкімнің, ешқандай пікіріне көнбейтін бірбеткей, сол күйінде қалатын құбылыс. Тарихи шындықты лақапқа айналдырғысы келгендердің өзі мазаққа айналады. Оларды тарих та, тарихи тұлғалардың аруағы да кешпейді. – Қазақстан тарихи тағдырымен көп этносты ел болып отыр. Елбасы саясатының арқасында бірліктің қандай болатындығының қазақстандық үлгісін жасаған елміз. Демократия осы бірлігіміздің, тұтастығымыздың сақталуына қаншалықты қызмет етеді? Сіздің ғалым жəне Қазақ стан халқы Ассамблеясының мүшесі ретінде пікіріңізді білгім келеді. – Əлемде қоғамдық-саяси өмір тым саясаттанып кетті. Кейбір журналистер, саясаттанушылар кез келген оқиғадан, көріністен саяси астар іздеп тұрады. Бұл түбірімен қате. Мысалы, Батыс елдерінде бір жыныстылардың отбасын құратыны қазір көп

Байланысшы болу – бала кезден арманым Мен алыс аудан – Ойылдың топырағында туыпөстім. Əкем Николай Тимофеевич пен анам Валентина Александровна қазір де Ойылда тұрып жатыр. Қазақ балаларымен тай-құлындай тебісіп, бірге өстім. Содан болар, қазақшам жатық, жерлестеріммен өз тілдерінде еркін сөйлесемін. Ойылда орта мектеп бітіргеннен кейін Ақтөбе байланыс колледжін қызыл дипломмен тəмамдап, туған жеріме оралып, Ойыл аудандық телекоммуникация торабына жұмысқа тұрдым. Ұжымдағы ынтымақтастық пен өзара татулық мені қанаттандырып жіберді. Қай іске де жауапкершілікпен қарауға дағдыландым. Екі жылдан кейін өзім жұмыс істейтін Ойыл телекоммуникация торабы директорлығына жоғарылатқанда əріптестеріме деген сенімім бұрынғыдан да нығая түсті.

Қазір бұл мекемеде 30-ға жуық адам еңбек етеді. Олардың бəрі өз ісінің білікті мамандары. Барлық елді мекендермен телефон байланысы бар. Басқа да байланыс қызметтері жолға қойылған. Телехабарлар көрмейтін елді мекен жоқ. Бұрыннан қалыптасқан ұжымдық өндірістік жəне еңбек дəстүрін дамыта отырып, жаңаша жұмыс істеуге талпындық. Тұтынушылардың көңілінен шығатындай байланыс қызметін ұсыну оңай шаруа емес. Дегенмен, мекеменің ырғақты жұмысын қамтамасыз етуде əріптестерім ылғи да қолдау көрсетіп отырды. «Бір жеңнен қол, бір жағадан бас» шығара еңбек етудің арқасында облыс бойынша алдыңғы орындарда болдық. Мұның бəрі өз ісін жетік білетін əріптестерімнің арқасы екенін бек сезінемін. Əріптестеріме арқа сүйей отырып, қоғамдық жұмыстардан да қалыс қалмадым. Мен бəрін былай қойғанда, қазақтың келінімін. Жұбайым Амангелді Нұрбаев бірыңғай қазақ тұратын Ырғыздың жігіті. Сондықтан, үйде мейлінше қазақы салтдəстүрді ұстанамыз. Жеті нан пісіремін, басқа да ұлттық тағамдарды дайындаймын. Өз ұлтымның да əдет-ғұрпын білемін. Көп білгеннің артықтығы жоқ. Мен бала күннен көңілім ұнатқан

кəсіптің кілтін тапқаныма қуаныштымын. Ойылдықтар арасында азды-көпті беделім болса, оның осы өзім қалаған қызмет арқылы келгенін де сеземін. Осындай адал еңбегімнің өтеуі болар, өткен жылы облыстық телекоммуникация мекемесіне жұмысқа ауыстым. Қазір осында еңбек етудемін, сату қызметімен айналысамын. Бұл ұжым да мені жылы қабылдады. Бір анадан туғандай татулықта еңбек етіп жатырмыз. Мерекеге толағай табыспен келдік. Өзімнің еңбек жолымда үйренгендерімді осы жерде де тиімді пайдалануға тырысудамын. Мен қолым босаса гүл өсіргенді жаным қалайды. Барлық гүлді ұнатамын, алайда, орхидея жаныма жақынырақ. Сондықтан да, бүгінгідей мерекелік сəтте əріптестеріме халыққа қалтқысыз қызмет етіп, жұмыстарында табысты болуға, отбасында бақытқа кенелулеріне тілектестік білдіремін. Наталья ТАМБОВЦЕВА, «Қазтелеком» АҚ Ақтөбе облыстық телекоммуникация дирекциясы сатуды басқару қызметінің жетекші маманы.

Ақтөбе облысы.

айтылады. Адам психологиясында мұндай ауытқушылықтар бұрынғы заманда да болған. Ал Еуропа мұндай некені шарасыздық деп таниды, кейбір елдерде оған рұқсат берілгені де белгілі жəне олар барлығы да осыған келеді деп ойлайды. Егер өзге елдерде жұрт мұхиттың жағасындағы биік жарға шығып алып, суға секіріп жатса, біз де соны қайталап қырылуымыз керек пе? Демократия мен анархияның аражігі бар емес пе? Демократия деп түсінетін мұндай ағымға немен қарсы тұруымыз қажет. Бұл орайда, қазақтардың даналығы керемет қару. Қазақ халқының тамырын тереңнен тартқан, қанға сіңген дəстүр-салты бар. Үлкенді сыйлау, жеті атаға дейін қыз алыспау, ағайынның татулығын ойлау, ұрпақтар сабақтастығы секілді қасиеттері, түрлі тыйым сөздері, ұл мен қыздың тəрбиесі сырттан келетін саясат танған азғындыққа жол бер мейді. Сонымен қатар, қазақтар дың қонақжай лылығы, қарымқатынастың барлығын адамгершілікке, сыйластыққа құруы – бүгінгі Қазақстандағы жұдырықтай жұмылған бірлік негізінің бірі дер едім. Толеранттылық, өзгенің мəдениетін, кісілігін сыйлап тұрып, өзін сыйлату – қазақ халқынан бөліп болмайтын тағы бір қасиет. – Сергей Васильевич, қазақстандықтардың арман-мұраты – қазақстандық патриотизм туралы не айтар едіңіз? – Кеңес Одағы кезінде, біздің жастық шағымызда пионер, комсомол ұйымдары болды. Пионер, комсомол батырларды пір тұттық. Олардың барлығы да саясатпен жасалған еді. «Жас гвардияның» өзі партияның Орталық комитетінің тапсырмасымен жазылды. Бұл фашизмге қарсы жастардың қарсылығын, рухын көтеру үшін жасалды ғой. Сол кездің өлшемімен қарағанда дұрыс та болар. Əр заманның өз мұраты болады. Менің бір байқағаным, қазақстандық патриотизм бар. Мысал айтайын. Жеңіс күні Қостанайда жаңбыр сүмектеп құйып тұрды. Соғыс құрбандарына арналған мемориалға гүл шоқтарын қою үшін Жеңіс саябағына халық сыймай кетті. Мен кіре алмай кезек күтіп, саябақтың сыртында бір жарым сағат жүрдім. Мен сияқтылар құйған жаңбырдың астында тырп етпей кезекке тұрып, саябаққа кірді. Жаңбырға малшынған қостанайлықтарды сол күні ешкім ескерткішке гүл шоғын қой деп қыстаған жоқ. Қарттар да, жастар да Мəңгілік алауға тағзым етіп, қабырғада жазылған боздақтардың аты-жөнін сипап өтеді. Міне, бұл көзіңе жас үйірер көрініс еді. Бұл патриотизм емес пе?

Мен сол күні мынандай ойға келдім. Өткеніңді білу, ұмытпау патриотизмнің бастау бұлағы болса керек. Сондықтан, Елбасының «Мəңгілік Ел» идеясы өте өзекті əрі уақтында көтерілген даналық шешім дер едім. – Сіз отыз жылға жуық уақыт бойы аймақтағы ірі газетті басқарып келесіз. Бүгінгі журналистика жəне шығармашылық ұйымды бас қару жөніндегі пікіріңіз де қызықты болар еді. – Журналистика – өмірдің, қоғамның айнасы ғой. Қазір халықаралық саяси өмір өте күрделі. Осы тақырыпқа жазатын журналистер елдер мен мемлекет басшылары арасындағы қарым-қатынасты бұзбайтындай, елдестіретін елшідей ма қала жазуы тиіс. Əлеуметтік, эко номикалық тақы рып қа жазатындарға тақырыпты сауатты талдап, іске пайдаң тиетіндей етіп жаз дер едім. Журналистика саласы жақсы кадрларға зəрулігін де айтқым келеді. Қазіргі журналистер қызыл сөзге берілмей, өмірді бақылап, адамның ішкі жан дүниесіне үңіліп жазса деймін. Ал ұжымға басшы ретінде мен журналистердің жұмыс істеуіне жағ дай жасауды алдыңғы орынға қоямын. Сосын олардың күнделікті ісіне араласа бермеймін, жазғанына өзі жауапкершілік алуына үйретемін. Журналистерді өзін өзі тəрбиелеуге, өздігінен ізденуге, білім алуына итермелеймін. Бүгінгі журналистер коммерциямен айналыспауы тиіс. Бұл дұрыс бағыт емес. Сондықтан, бүгінгі газет редакторлары – менеджер болуы тиіс деп ойлаймын. Əрине, басшының жоғары ішкі мəдениеті ұжымды тəрбиелейді. Мен мұны өзімнен талап етіп отырамын. – Соңғы сұрақ. Сергей Васильевич, Елбасының замандасымын, ер жеткен уақытымыз қатар дедіңіз əңгіме басталғанда. Өзіңіз туралы айта кетсеңіз. – Заманымыз бір дейтінім, біздің балалық шағымыз соғыстан кейінгі ауыр уақытқа тап келді. Мен 1945 жылы Украинаның Житомир облысында туғанмын. Өзім өскен Рясное селосы фашистердің қолында үш рет болып, үш рет кейін қайтарылыпты. Аштық, күйзеліс. Бала кезімде соның шет жағасын көрдім. Жасөспірім кезімде комсомолдық жолдамамен Қостанайдың Жітіқара ауданындағы асбест комбинатының құрылысына келдім. Мұндағы жұмыстың ауырлығы да адам айтқысыз еді. Комсомолдық екпінді құрылысқа келген бір жарым мың жастың 500-і үш күннен кейін қашып кетті. Мен мұндай ауыр жұмыстан тек оқу арқылы кететінімді түсіндім. Мектепті сырттай қысқа мер зімде бітіріп, ҚазМУ-ге оқуға түстім. Содан бері кітаптан бас алмай оқумен келемін. Білгенім үшін кітапқа, өмірді үйренгенім үшін жолымда кездескен жақсы адамдарға ризамын. Əңгімелескен Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

ҚОСТАНАЙ.

 Əріптес əзілі

Шыєыстаєы шарж шебері Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан»

Мерейді Өскеменнен шығатын «Менің өлкем» газетінде қызмет етіп жүрген кезінен білемін. Газетке мақалаларын, əлеуметтік желіге жазушы Оралхан Бөкейдің портретін, Алтайдың əйгілі Мұзтауы бейнелен ген пейзаждарын жариялап жүргенін көріп, əрі журналист, əрі суретші ініме қызыға қарайтынмын. Катонқарағай ауданының Шыңғыстай ауылында дүниеге келген ол Оралхан Бөкейдің ауылдасы екенін мақтан тұтады. Бала күнінде əйгілі жазушының ауыл көшесін қақ жарып бара жатқан асқақ, кербұғы кейпін көргенін жыр қылып айтады. Оқушы кезінде кеше ғана өмірден өткен жазушы Дидахмет Əшімханұлымен сонау Алтайдан хат жазысып тұрыпты.

Мерей Қайнаров Шəкəрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің бейнелеу өнері жəне дизайн факультетін тəмамдаған соң Глубокое ауданының «Ақбұлақ» газетінде еңбек жолын бастады. Аудандық басылымнан бастап сатылап өсіп келе жатқан жас жігіт бүгінде Шығыс Қазақстан облыстық «Дидар» газетінің белді тілшісі. Өңірдің бас газетіне келгеніне жылдан асса да, тұшымды жарияланымдарымен шығармашылық ортаға бірден сіңіп кетті. Ең қызығы, жазбаларымен шектелмей, облыстық газетте еңбек ететін əріптестерінің шарждарын айнытпай салып, қаламдас достарына тосынсый жасай бастады. Əлеуметтік желіге жарияланған шарждарынан əріптестерінің əрқайсысының мінез-құлқы, болмысы анық байқалады.

Əзіл шарждарды редакциядағы ақын, айтыскер досы Мұратхан Кенжеханұлы қуақы өлең жолдарымен əсемдеп қояды. Мерейдің əр шаржы шыққан сайын, облыстың əр қиырын шарлап, тыным таппай жүретін газет тілшілерінің өміріне жаңа леп соққандай, бір жадырап қалады. Мерей əріптесіміздің елімізге белгілі қаламгерлер мен журналистер қауымына арнаған шамға тимес шарждарымен баспасөз күні қарсаңында бөлісуді жөн көрдік. ӨСКЕМЕН. ––––––––––––––––

Шаржда: Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, жазушы Əлібек Асқаров; «Егемен Қазақстан» РГ» АҚ президенті Сауытбек Абдрахманов; белгілі тележурналист Нұртілеу Иманғалиұлы.

Телекоммуникация ќызметі жаќсарып келеді Байланыс – адамзаттың бүгінгі өмірінің ажырамас бөлшегіне айналған сала. Баспасөз өкілдерімен қатар келетін байланыс күнінде Шығыс Қазақстан облыстық телекоммуникация дирекциясының бас директоры Ермек ҚУАНЫШБЕКОВПЕН əңгімелескен едік. Кəсіпорын басшысы өңірде байланыс саласының өркендеп келе жатқанын, «айшылық алыс жерлерден жылдам хабар алғызған» жаңа технологиямен қамту жөнінде жүйелі жұмыстар жасалып жатқанын жеткізді.

– Ермек Болатұлы, еліміздің ірі экономикалық аймақтарының бірі – Шығыс Қазақстан өңіріндегі байланыс саласына басшылық қызметке тағайындалғаныңызға көп уақыт өте қойған жоқ. Жеделдікті ұнататын сала аймақта қаншалықты жолға қойылып отыр? – Елімізде «Ақпараттық Қа зақ стан – 2020» мемлекеттік бағдарламасы қабылданғанын білесіздер. Аталған бағдарламаны жү зеге асыру шеңберінде «Қазақ телеком» АҚ Шығыс Қазақстан өңірінде көпқабатты үйлерде оптикалық кабель талшықтары желісін орнату жобасын жүзеге асырып жатыр. Айталық, 2014 жылы өңіріміздегі облыстық дəрежесі бар екі қалада, атап айтқанда, Өскемен мен Семей қалаларындағы көпқабатты үйлерде оптикалық кабель талшықтары желісінің құрылысы аяқталды. Бұл қалаларда əр бесінші отбасы жедел интернет құрылғыларына ие деуімізге болады. Бұл көрсеткіш ай сайын артпаса, кеміген жоқ. Келесі кезеңде, яғни ағымдағы жылы Риддер мен Зырян қалаларында GPON технологиясы бойынша кеңжолақты интернетті дамыту үшін желі құрылысы жүргізіліп, жыл соңына дейін алғашқы абоненттерге қосылатын болады. – Өңірімізде интернет қызметі солғын аудандардың бірі Абай ауданы екенін білеміз. Абайлықтар сапалы интернет қызметіне қашан қол жеткізеді? – «Қазақтелеком» АҚ Шығыс Қазақстан облысы филиалының тағы бір маңызды жетістігі ретінде оптикалық кабель талшықтары желісі құрылысының барлық жерде жаппай жүргізіліп жатқанын айтар едім. Бұл стратегиялық бағдар лама өңірдің əрбір аудан орталықтарына жеткізілді. 2007 жылы басталған бағдарлама биыл толығымен аяқталады. Сіз айтқан Абай ауданының орталығы – Қарауыл ауылы жақында, жаз маусымының соңында аталған желінің негізгі магистраліне қосылады. Осылайша, аудан орталықтарын сандық жүйеге көшіру 100 пайызға толығымен орындалады. Бұл жоба кең жолақты интернет қызметін ұсынып қана қоймайды. Сонымен бірге, аудан орталықтарының тұрғындары интерактивті сандық теледидар көруге мүмкіндік алады жəне аудан халқының компьютерлік сауатын көтеруге айтарлықтай үлес қосады деген ойдамыз. – Бүгінде ұялы байланыс операторлары уақытпен, нарықпен бірге жетіліп келе жатқаны айқын. Қалалық, ауылдық телефондар қажет болмауға айналды... – Жыл сайын халыққа ғана емес, сонымен бірге заңды тұл ғаларға арналған жаңа техноло гия мен қызмет түрлері енгізілуде. Оларға көрсетілетін қызмет сапасы да жақсарып келеді. FMS шешім базасында «Əмбебап номер» атты жаңа қызмет түрін ұсыну басталғанын айтқым ке леді. Бұл – қалалық жəне мобильді номерлерді біріктірумен бірге еліміз бойынша шектеусіз қоңырау шалуға мүмкіндік береді. Аталған қызмет түрі Өскемен мен Семей қалаларынан өзге Риддер, Серебрянск қалалары мен Глубокое кентін қамтып отыр. Жыл соңына дейін осы қызмет түрін облыстың барлық аудан орталықтарының тұрғындары пайдаланып, өздерінің бағасын беретін болады. Дерек ретінде айтар болсақ, 2015 жылдың 1 маусымындағы мəлімет бойынша, Шығыс Қазақстан өңірінде 749 елді мекен телефонмен қамтылып, 467 ауыл кең жолақты интернетке қол жеткізді. Тіркелген телефон қызметіне 385 мың абонент қосылса, 123 мыңнан астам абонент (2013 жылдан бері 17 пайызға өскен) кең жолақты интернет желісін пайдаланады. Оның ішінде 44 мың абонент (2013 жылдан бері 64 пайызға өскен) «ID Net» қызметін пайдаланса, 20 мыңнан астам абонент (2013 жылдан бері 56 пайызға өскен) «ID TV» қызметіне қосылған жəне 12 мыңнан аса абонент (2013 жылдан бері 104 пайызға өскен) «ID Phone» қызметінің тұтынушысы атанды. Бүгінде 3 мыңнан астам абонент «Əмбебап номер» қызметінің артықшылықтарына көз жеткізіп үлгерді. Мұның барлығы байланыс мамандарының тиімді технологияға иек арта отырып, тынымсыз жұмыс істеуінің нəтижесі деп ойлаймын. Соның нəтижесінде, Шығыс Қазақстан облыстық телекоммуникация дирекциясы 2014 жылы «Қазақтелеком» АҚ-тың үздік филиалы деп танылды. Сондай-ақ, былтыр филиалымыздың 2 қызметкері Қазақ стан Республикасы Ақпарат жəне байланыс агенттігінің құр мет грамоталарымен марапатталып, 1 қызметкеріміз «Жылдың үздік қызметкері» атты ұжымдық марапатқа ие болды. Үш бірдей қызметкеріміз Қазақстан Республикасының Инвестиция жəне даму министрлігінің «Үздік байланысшы» атағымен, кəсіпорында 20 жылдан артық жұмыс істеген 37 қызметкеріміз «Қазақтелеком» АҚ 20 жылдық мерейтойлық белгісімен марапатталды. Əңгімелескен Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Шығыс Қазақстан облысы.


13

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

Бос мемлекеттік әкімшілік лауазымдарға орналасуға конкурс туралы хабарландыру (Жалғасы. Басы 119-нөмірде). 3. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі комитетінің Батыс Қазақстан облыстық орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы басшысының орынбасары, С-О-2 санаты. Функционалды міндеттері: құзыреті шегінде инспекция қызметін үйлестіреді; инспекция басшысы болмаған кезеңде инспекция қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады жəне инспекцияға жүктелген міндеттердің орындалуына жəне оның өз функцияларын жүзеге асыруына дербес жауап береді; орман жəне аңшылық ресурстарын, өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің басқа да ресурстарын, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды ұтымды пайдалануды мемлекеттік реттеу жəне қамтамасыз ету, орман ресурстары мен жануарлар дүниесі ресурстарын қорғауға, күзетуге, молықтыруға жəне пайдалануға, ЕҚТА-ның жай-күйі мен қызметіне мемлекеттік бақылау жасауды жүзеге асыру; инспекцияның құзыреті шегінде орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі жүйесін жетілдіру бойынша ұсыныстар əзірлеу; инспекцияның қарауындағы құжаттардың орындалуына бақылау жасау; тəртіптік комиссияның, бос əкімшілік мемлекеттік қызметшілердің лауазымдарына орналасу үшін кандидаттарды іріктеу жөніндегі комиссияның, əкімшілік мемлекеттік қызметшілердің аттестаттауын жүргізу жөніндегі комиссияның қызметіне жалпы басшылық жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары саласында (орман ресурстары жəне орман шаруашылығы немесе аңшылықтану жəне аң шаруашылығы немесе аң балық шаруашылығы жəне өнеркəсіптік балық аулау немесе агрономия немесе мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы (зоотехния)) немесе ветеринария саласында (ветеринариялық медицина немесе ветеринариялық санитария) немесе құқық саласында (құқықтану) немесе жаратылыстану ғылымдары саласында (биология немесе экология немесе механика (ауыл шаруашылығын механикаландыру)) немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында (геология жəне пайдалы қазбалар кен орнын барлау) немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес саласында (экономика немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару) жоғары білім. Кəсіби біліктілігі: тиісті санат үшін мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға кандидаттардың Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігімен анықталатын тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының заңнамасын білу талаптарын, «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білуі. Практикалық тəжірибесі: Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының 2014 жылғы 11 желтоқсандағы № 58 бұйрығымен (Нормативтік-құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 10080 болып тіркелген) бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. XV. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті Ақтөбе облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаменті Ақтөбе қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы, 030019, Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 97, анықтама үшін телефоны: 8 (7132) 56-47-57 факс 56-00-74, электронды мекенжайы: gornalog@taxaktub.mgd.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Ақтөбе қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы заң бөлімінің басшысы (С-R -3 санаты, 1 бірлік уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: талап-арыз жұмыстарын ұйымдастырады жəне уақтылы сотқа ұсынады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік білім. Жұмыс тəжірибесі келесі талаптардың біріне сəйкес болуы тиіс: мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; жоғары немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; ғылыми дəрежесінің болуы. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерін білуі. 2. Ақтөбе қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы ақпараттық технологиялар бөлімінің бас маманы (СR-4 санаты, 1 бірлік уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: ҚР ИСАЖ, СЕӨБ, ҚҚС, ЖТАБ жəне Акциз АЖ бағдарламалық жүйелеріне əкімшілендіру жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық, заңгерлік, техникалық, информатикалық. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі экономикалық, заңгерлік, техникалық, информатикалық білімі барларға рұқсат етіледі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтікқұқықтық актілерін білуі. 3. Ақтөбе қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы ақпараттарды қабылдау жəне өңдеу орталығы бөлімінің бас маманы (С-R-4 санаты, 3 бірлік уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: салық төлеушілердің тапсырған ақпараттарын «Ақпараттарды қабылдау жəне өңдеу бойынша орталығының жұмыс ережесіне» сəйкес қабылдау, өңдеу жəне құжаттарды беруді жүргізеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық, заңгерлік, техникалық, информатикалық. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі экономикалық, заңгерлік, салық ісі, техникалық, информатикалық білімі барларға рұқсат етіледі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерін білуі. 4. Ақтөбе қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы Кеден одағы шеңберінде жанама салықтарды əкімшілендіру бөлімінің бас маманы (С-R-4 санаты, 1 бірлік уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: жанама салықтарды əкімшілендіру жағдайында Ақтөбе облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаментіне жəне басқарма басшысына есептерді жəне ақпараттарды уақтылы ұсынылуын қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық, заңгерлік. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі экономикалық, заңгерлік, салық ісі бойынша білімі барларға рұқсат етіледі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтікқұқықтық актілерін білуі. 5. Ақтөбе қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы тіркелмеген салық төлеушілермен жұмыс жəне шұғыл тобы бөлімінің бас маманы (С-R-4 санаты, 1 бірлік уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: салық төлеушілердің салық міндеттерін орындауына салықтық бақылау жасайды, салық төлеушілердің салық салу объектілерінің жəне салық салумен байланысты объектілердің есебін жүргізеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық, заңгерлік. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі экономикалық, заңгерлік, салық ісі бойынша білімі барларға рұқсат етіледі. Осы санаттағы лауазымдар

бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерін білуі. 6. Ақтөбе қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы жеке тұлғалардан ақпараттарды қабылдау жəне өңдеу орталығы бөлімінің жетекші маманы (С-R-5 санаты, 1 бірлік уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: жеке тұлғаларды қабылдауды жүзеге асыра отырып, мүлік салығын, жер салығын, жер телімдерін пайдалану үшін төлемдерді есептеуді қамтамасыз етеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім: экономикалық, заңгерлік, салық ісі, техникалық, информатикалық. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерін білуі. Əйтеке би ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы, 030100, Əйтеке би ауданы, Комсомол селосы, Абылай хан көшесі, 24-үй, анықтама үшін телефоны: 8 (71339) 21-1-67 факс 22-1-15, электронды мекенжайы: aitekenal@taxaktub.mgd.kz «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Əйтеке би ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы салықты əкімшілендіру жəне ақпараттық технологиялар бөлімінің бас маманы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: техникалық сабақтар өткізу, БАҚ-қа материалдар шығару, жалпы түсініктемелік жұмыстар жүргізу. Тіркеу мəліметтерінің, шаруа қожалықтары мəліметтерінің қалыпты жағдайын бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық, салық ісі. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі экономикалық, салық ісі бойынша білімі барларға рұқсат етіледі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерін білуі. Алға ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы, 030200, Алға қаласы, Байтұрсынов көшесі, 15-үй, анықтама телефоны: 8 (71337) 4-10-06, 4-27-63, электронды мекенжайы: alqanal@taxaktub.mgd.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1.Алға ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы ақпараттарды қабылдау жəне өңдеу орталығы жəне салық төлеушілерді тіркеу» бөлімінің бас маманы (С-R-4 санаты, 1 бірлік уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: бөлімге бекітілген салықтардың, төлемақылардың түсімдеріне бақылау жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық, заңгерлік, салық ісі. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі экономикалық, заңгерлік, салық ісі бойынша білімі барларға рұқсат етіледі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтікқұқықтық актілерін білуі. 2. Алға ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы ақпараттарды қабылдау жəне өңдеу орталығы, салық төлеушілерді тіркеу бөлімінің жетекші маманы (СR-5 санаты, 1 бірлік уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: бөлімге бекітілген салықтардың, төлемақылардың түсімдеріне бақылау жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім: экономикалық, заңгерлік, салық ісі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерін білуі. Қарғалы ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы, 030500, Бадамша селосы, Əйтеке би көшесі, 32, анықтама телефоны: 8 (71342) 22-4-95, 22-8-75, электронды мекенжай: karnal@taxaktub.mgd.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттік əкімшілік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қарғалы ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы ақпараттарды қабылдау жəне өңдеу орталығы жəне салықты əкімшілендіру бөлімінің бас маманы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: салық төлеушілерге мемлекеттік қызмет көрсету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: салық ісі, экономикалық, заңгерлік. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі салық ісі, экономикалық, заңгерлік білімі барларға рұқсат етіледі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерін білуі. Темір ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы, 030800, Шұбарқұдық селосы, Желтоқсан көшесі, 4-үй, анықтама телефоны: 8 (71346) 2-27-53, 2-27-33, электронды мекенжайы: temirnal@taxaktub.mgd.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Темір ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы ақпараттарды қабылдау жəне өңдеу орталығы жəне салық төлеушілерді тіркеу бөлімінің бас маманы (С-R-4 санаты, 1 бірлік уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: салық төлеушілерге мемлекеттік қызмет көрсету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық, заңгерлік, салық ісі. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі экономикалық, заңгерлік, салық ісі білімі барларға рұқсат етіледі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерін білуі. 2. Темір ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы салықты əкімшілендіру жəне камералдық бақылау бөлімінің бас маманы (С-R-4 санаты, 1 бірлік уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: салықтардың жəне өзге де міндетті төлемдердің дұрыс есептелгенін жəне уақтылы бюджетке аударылғаны туралы салық есептіліктеріне салықтық тексерулер жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық, заңгерлік, салық ісі. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі экономикалық, заңгерлік, салық ісі білімі барларға рұқсат етіледі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерін білуі. 3. Темір ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы есептеу, өндіру жəне құқықтық-ұйымдастыру жұмыстар бөлімінің бас маманы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің уақтылы түсуіне бақылау жасау, есеп беттерін бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық, заңгерлік, салық ісі. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі экономикалық, заңгерлік, салық ісі бойынша білімі барларға рұқсат етіледі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтікқұқықтық актілерін білуі. Байғанин ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы, 030300, Қарауылкелді селосы, Барақ батыр көшесі, 38 а-үй, анықтама телефоны: 8 (71345) 2-25-54,2-31-42, электронды мекенжайы: bayganal@taxaktub.mgd.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Байғанин ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқар масы есеп, өндіру жəне салық төлеушілермен жұмыс жасау бөлімінің басшысы (С-R-3 санаты, 1 бірлік уақытша, негізгі қызметкердің бала күтімі бойынша демалысы кезеңіне).

Функционалды міндеттері: бюджетке төленетін салық жəне міндетті төлемдердің түсуіне бақылау жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық, заңгерлік, салық ісі, техникалық. Жұмыс тəжірибесі келесі талаптардың біріне сəйкес болуы тиіс: мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; жоғары немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; ғылыми дəрежесінің болуы. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерін білуі. XVI. Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігі Индустриялық даму жəне өнеркəсіптік қауіпсіздік комитетінің «Астана қаласы бойынша департаменті» РММ, 010000, Астана қаласы, Омаров көшесі, 91-үй, «№2 ӨСҚБ» ғимараты, анықтама үшін телефон: (8-7172) 39-08-78, 39-07-37, e-mail:insp_ast@mail.ru, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қазандық жəне газ шаруашылығы объектілерін мемлекеттік қадағалау бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жоғары мемлекеттік органдардың тапсырмаларын, кіріс құжаттардың, басшылықтың өкімдерін, бұйрықтарын жəне тапсырмаларын уақтылы орындалуын қамтамасыз ету; өнеркəсіптің жетекшілік ететін қауіпті өндірістік объектілерде өнеркəсіптік қауіпсіздік мəселелері бойынша жоба жəне рұқсат, қауіпті өндірістік объектілерде өнеркəсіптік қауіпсіздік деңгейін жоғарлатуға бағытталған нормативтік-құқықтық актілерді жетілдіру құжаттамасын дайындау мен келісу; өнеркəсіптің бақылау жүргізілетін кəсіпорындарда өнеркəсіптік қауіпсіздік саласындағы заңнама талаптарын сақталуын қадағалайтын тексерістерді ұйымдастыру жəне оларға қатысу; ұжымдық жəне ведомствоаралық жиналыстарды өткізуге арналған өнеркəсіптік қауіпсіздік мəселелері бойынша материалдардың дайындалуын қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе берілген лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. XVII. Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігі Индустриялық даму жəне өнеркəсіптік қауіпсіздік комитетінің «Шығыс Қазақстан облысы бойынша департаменті» РММ, 070019, Өскемен қ., Буров көшесі, 63-үй, анықтама телефоны: 8-(7232)-24-08-21, e-mail:vkggtn@mail.ru, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Салааралық қадағалау, энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру саласындағы бақылау бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жоғары тұрған органның тапсырмаларын, басшылықтың бұйрықтарын, тапсырмаларын, өкімдерін, кіріс құжаттардың уақтылы орындалуын қамтамасыз ету. Бақылаудағы қауіпті өндірістік объектілерде өнеркəсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету мəселелері бойынша жұмыс жоспарларын жəне кешенді бағдарламаларын əзірлеу жəне орындау. Өнеркəсіп саласының бақыланатын қауіпті өндірістік объектілерде өнеркəсіптік қауіпсіздік саласындағы қадағалау қызметін жүзеге асыру бойынша жұмыстарды жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: құрылыс, тау-кен ісі, электр энергетикасы, пайдалы қазбаларды байыту, механика, геодезия мен картография, сумен жабдықтау, суды бұру жəне су ресурстарын қорғау, көтергішкөліктік машиналары мен жабдықтары салаларындағы техникалық білім. 2. Химиялық жəне металлургиялық өнеркəсіпті мемлекеттік қадағалау бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жоғары тұрған органның тапсырмаларын, басшылықтың бұйрықтарын, тапсырмаларын, өкімдерін, кіріс құжаттардың уақтылы орындалуын қамтамасыз ету. Бақылаудағы қауіпті өндірістік объектілерде өнеркəсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету мəселелері бойынша жұмыс жоспарларын жəне кешенді бағдарламаларын əзірлеу жəне орындау. Өнеркəсіп саласының бақыланатын қауіпті өндірістік объектілерде өнеркəсіптік қауіпсіздік саласындағы қадағалау қызметін жүзеге асыру бойынша жұмыстарды жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: металлургия, мұнай-химия, тау-кен ісі, стандарттау, тіршілік қауіпсіздігі жəне қоршаған ортаны қорғау салаларындағы техникалық білім. 3. Қазандықтар мен газ шаруашылығы, көтергіш құрылыстары жəне нан өнімдері объектілерін мемлекеттік қадағалау бөлімінің бас маманы (С-О-5 санаты, 1 бірлік, негізгі қызметкердің «Болашақ» бағдарламасы бойынша оқу мерзіміне). Функционалды міндеттері: жоғары тұрған органның тапсырмаларын, басшылықтың бұйрықтарын, тапсырмаларын, өкімдерін, кіріс құжаттардың уақтылы орындалуын қамтамасыз ету. Бақылаудағы қауіпті өндірістік объектілерде өнеркəсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету мəселелері бойынша жұмыс жоспарларын жəне кешенді бағдарламаларын əзірлеу жəне орындау. Өнеркəсіп саласының бақыланатын қауіпті өндірістік объектілерде өнеркəсіптік қауіпсіздік саласындағы қадағалау қызметін жүзеге асыру бойынша жұмыстарды жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: жылу энергетикасы, сумен қамтамасыз ету жəне кəріз, ауыл шаруашылығын механикаландыру, автомобиль көлігін пайдалану, аспап жасау, экология, мұнай-газ ісі, көтергіш-көлік, құрылыс, жол машиналары мен жабдықтары, технологиялық машиналар мен жабдықтар, газ-мұнай құбырларын жəне газ-мұнай қоймаларын пайдалану мен құрылғысы салаларындағы техникалық білім. 4. Зырян ауданы бойынша тау-кен рудасын қадағалау бөлімінің бас маманы, С-0-5 санаты, 2 бірлік. Функционалды міндеттері: жоғары тұрған органның тапсырмаларын, басшылықтың бұйрықтарын, тапсырмаларын, өкімдерін, кіріс құжаттардың уақтылы орындалуын қамтамасыз ету. Бақылаудағы қауіпті өндірістік объектілерде өнеркəсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету мəселелері бойынша жұмыс жоспарларын жəне кешенді бағдарламаларын əзірлеу жəне орындау. Өнеркəсіп саласының бақыланатын қауіпті өндірістік объектілерде өнеркəсіптік қауіпсіздік саласындағы қадағалау қызметін жүзеге асыру бойынша жұмыстарды жүргізу. Өнеркəсіптік қауіпсіздік мəселелері бойынша жобалау жəне рұқсат беру құжаттамасын дайындау жəне келісу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: таукен ісі, механика, жылу энергетикасы, геология, құрылыс, электромеханика, пайдалы қазбаларды байыту, жүк көтергіш механизмдер мен жабдықтар, ақпараттық жүйелер салаларындағы техникалық білім. 5. Риддер қаласы бойынша салааралық қадағалау, энергия үнемдеу жəне энергия тиімділігін арттыру саласындағы бақылау бөлімнің бас маманы, С-0-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жоғары тұрған органның тапсырмаларын, басшылықтың бұйрықтарын, тапсырмаларын, өкімдерін, кіріс құжаттардың уақтылы орындалуын қамтамасыз ету. Бақылаудағы қауіпті өндірістік объектілерде өнеркəсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету мəселелері бойынша жұмыс жоспарларын жəне кешенді бағдарламаларын əзірлеу жəне орындау. Өнеркəсіп саласының бақыланатын қауіпті өндірістік объектілерде өнеркəсіптік қауіпсіздік саласындағы қадағалау қызметін жүзеге асыру бойынша жұмыстарды жүргізу. Өнеркəсіптік қауіпсіздік мəселелері бойынша жобалау жəне рұқсат беру құжаттамасын дайындау жəне келісу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: тау-кен ісі, механика, жылу энергетикасы, геология, құрылыс, электромеханика, пайдалы қазбаларды байыту, жүк көтергіш механизмдер мен жабдықтар салаларындағы техникалық білім. 6. Əкімшілік-қаржылық жұмыс бөлімнің бас маманы, С-0-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: департаментті қаржыландыруды жинақтау мен егжей-тегжейлі жоспарларын, бухгалтерлік есептерді, жоспарланған жəне өткізілген мемлекеттік сатып алулар бойынша статистикалық есептерді құру, бөлінген қаражат пен қажетті ресурстарды тиімді жəне мақсатты пайдалануын ұйымдастыру, қаржылық сұрақтар бойынша басқа мемлекеттік ұйымдармен жұмыс

істеу, «Мемлекеттік сатып алу туралы» ҚР Заңына сəйкес мемлекеттік сатып алуды ұйымдастыру жəне өткізу, қаржылық сұрақтар саласындағы заңнама актілерді, нормативтік құжаттарды, нұсқаулықтарды, ережелерді пайдалану бойынша əдістемелік көмек көрсету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары қаржылық немесе экономикалық білім. XVIII. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қаржылық бақылау комитетінің Жамбыл облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясы, 0080012, Тараз қаласы, Ленин көшесі, 25 а-үй, анықтама үшін телефон: 8 (726)2 45-66-43, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. № 4 бақылау бөлімінің бас маман-бас бақылаушытексерушісі, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: республикалық жəне жергілікті бюджет қаражатын пайдаланудың Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкестігіне бақылауды жүзеге асыру. Ішкі қаржылық бақылау, мемлекеттік сатып алу, аудиторлық қызмет, бухгалтерлік есеп жəне қаржылық есептілік саласында бақылау жəне іске асыру функцияларын жүзеге асыру. Бақылаушының жеке бақылау жоспарының орындалуын үйлестіреді. Тəуекелді басқару жүйесіне (ҚБ/ТБЖ) бақылауды жүргізу туралы бұйрықтарды жəне жоспарды, бақылау актілері мен материалдарды енгізеді. Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес басқа да міндеттер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе құқық саласындағы жоғары білім (мамандығы: экономика немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе заңгер, құқықтану). Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе құқық саласында (мамандығы: экономика немесе есеп жəне аудит немесе қаржы немесе заңгер, құқықтану) білімі барларға рұқсат етіледі. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес, осы санат бойынша функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. Мемлекеттік жəне орыс тілдерін білу, дербес компьютерде MS Word, MS Exsel internet бағдарламаларымен, электронды поштамен жұмыс істеу. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қаржылық бақылау комитетінің Атырау облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясы, 060005, Атырау облысы, Атырау қаласы, Азаттық даңғылы, №115, анықтама үшін телефон/ факс: 8(7122)-45-12-68, электронды мекенжайы: fink. atyrau@minfin.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. № 3 бақылау бөлімінің бас маман-бас бақылаушытексерушісі, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: республикалық жəне жергілікті бюджеттердің орындалуына ішкі бақылауды жүзеге асырады. Мемлекеттік мекемелердің қаржыландыру жоспарлары жасалуының дұрыстығына жəне бекітілуіне, бюджет қаражатының мақсатты пайдалануына, сондайақ республикалық бюджеттік бағдарламалардың тиімді іске асырылуына бақылауды жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасының сақталуын бақылауды, бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік, аудиторлық қызмет саласында бақылауды жүзеге асырады. Өз құзыреті шегінде бақылау объектілерінің республикалық жəне жергілікті бюджеттерге салықтық емес түсімдерді енгізудің толықтығы мен уақтылығына қатысты мəселелер жөніндегі қызметін бақылауды жүзеге асырады. «Əкімшілік құқық бұзушылық туралы» ҚР кодексінде белгіленген жағдайларға байланысты материалдар бойынша хаттамалар мен қаулы дайындайды. Бақылау нəтижелері бойынша бөлінген сомаларды бюджетке өтеуін қамтамасыз ету мақсатында, сондай-ақ мемлекеттік сатып алу туралы ҚР заңнамасының бұзушылықтармен жасалған күшіне енген мемлекеттік сатып алу туралы шарттардың күші жойылған деп тану туралы талап-арыздарды сотқа дайындайды. Жүргізілген бақылау іс-шараларының қорытындысы бойынша мемлекеттік қаржылық бақылау стандарттарына сəйкес бақылау актісін жасақтайды, материалдар мен ақпараттардың əзірленуін қамтамасыз етеді, бақылау объектілеріне жіберілген ұсынымдардың орындалуын бақылауды жүзеге асырады, бақылау объектісінің қылмыс құрамы белгілері бар ісəрекетті жасасу фактісі анықталған жағдайда құқық қорғау органдарына беруге бақылау құжаттарын ресімдейді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық (экономика, менеджмент, есеп пен аудит, қаржы), заңгерлік білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Үлгілік біліктілік талаптарына сай осы санат бойынша функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білуі. Экономист, бухгалтерлік қызметте тəжірибенің болуы құпталады. XIX. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі комитетінің «Жамбыл облыстық орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы» республикалық мемлекеттік мекемесі, 080009, Жамбыл облысы, Тараз қаласы, Əл-Фараби көшесі, 11-үй, анықтама үшін телефондар: (7262) 34-12-84, 51-92-01, 56-84-35, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Жануарлар дүниесі жəне аңшылық шаруашылығы бөлімінің бас маманы, C-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ормандарды жəне ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қорғау бойынша мемлекеттік мекемелермен жəне аңшылық пайдаланушылармен табиғат пайдалану заңнамаларының сақталуын жəне жануарлар дүниесін пайдаланудың шарт міндеттерінің орындалуын тексеруді жүзеге асырады. Браконьерлікпен жəне зиянды жыртқыштармен күресті жəне облыстағы аңшылық шаруашылықтарында жабайы жануарлардың көбеюіне əсері тиетін шараларды өткізуді ұйымдастырады. Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы талаптардың сақталуын қадағалап, бақылауды жүргізеді. Облыстағы атқарушы органдарға аңшылық шаруашылығы саласы бойынша əдістемелік жəне кеңестік көмек көрсетеді. Қызметтік мақсаттарда қызметтік қарудың дұрыс пайдаланылуына жауапты. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары немесе жаратылыстану немесе құқық саласындағы жоғары немесе орта кəсіптік білім. Мамандығы: аңшылықтану жəне аң өсіру немесе зоотехния немесе биология немесе экология немесе құқықтану. Қазақстан Республикасы заңнамаларын білуге тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік-құқықтық актілерді білуі. «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын, осы санаттағы нақты лауазымның мамандығына сəйкес салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білуі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер. 2. Оңтүстік Батыс Балқаш инспекциясы бөлімінің бас маманы, C-О-5 санаты, 2 бірлік. Функционалды міндеттері: құзыреті шегінде балық жəне жануарлар дүниесі ресурстарын пайдалану, өсімін молайту жəне қорғау саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалау, балық аулау жəне балық, аңшылық шаруашылығын жүргізу ережелерін сақтау, жеке жəне заңды тұлғалардың балық жəне жануарлар шаруашылығын жүргізуге арналған келісімшарттарын орындауын сақтауды, бақылаудағы су қоймаларында балық ресурстары жəне басқа да су жануарларын, орман шаруашылығын қорғау үшін рейдтік шараларды ұйымдастырады жəне қатысады. Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақталуын анықтау мақсатында жануарлар дүниесін пайдаланушылар қызметін тексеруді жүзеге асырады. Бақылау-инспекциялық қызмет бойынша есептерді белгіленген тəртіпте дайындайды, балық, орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі субъектілерінің тексеру жоспарын дайындайды. Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы талаптардың сақталуын қадағалап бақылау жүргізеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары немесе білім немесе жаратылыстану немесе құқық саласындағы жоғары немесе ортадан кейінгі кəсіптік білім. Мамандығы: аңшылықтану жəне аң шаруашылығы немесе орман ресурстары жəне орман шаруашылығы немесе балық шаруашылығы жəне өнеркəсіптік балық аулау немесе биология немесе химия немесе экология

немесе құқықтану. Қазақстан Республикасы заңнамаларын білуге тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтікқұқықтық актілерді білуі. «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты, осы санаттағы нақты лауазымның мамандығына сəйкес салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білуі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер. 3. Кадрлық, қаржылық жəне құқықтық жұмыс бөлімінің бас маманы (C-О-5 санаты, 1 бірлік негізгі қызметкердің бала күтімі демалыс кезеңіне). Функционалды міндеттері: инспекцияның персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызмет туралы заңнамасын орындау жөніндегі қызметті үйлестіреді. Тəртіптік, аттестаттау, конкурстық жəне кадр мəселелері жөніндегі өзге де комиссиялардың қызметін ұйымдастырады, аттестаттауды жəне конкурстық іріктеуді жүргізу, мемлекеттік қызметшілерді тəртіптік жауаптылыққа тарту, мемлекеттік қызметшілерді қызметінен босату ресімдерінің сақталуын қамтамасыз етеді. Кадрларды іріктеуді ұйымдастырады, мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік қызметті өткеруіне байланысты құжаттарды ресімдейді, мемлекеттік қызметте болуына байланысты шектеулердің сақталуын қамтамасыз етеді, мемлекеттік қызметшілердің тағылымдамасын, тəлімгерлігін, қызметін бағалауды, оқуын, қайта даярлығын (қайта мамандануын) жəне біліктілігін арттыруды ұйымдастырады, мемлекеттік қызметшілерді көтермелеу түрлерін жəне оларды қолдану тəртібін əзірлейді, дербес деректерін, бағалау, аттестаттау жəне оқудан өту нəтижелері туралы мəліметтерді есепке алуды жүзеге асырады. Персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) инспекцияның басшысына бағынады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе гуманитарлық ғылымдары саласындағы жоғары немесе орта кəсіптік білім. Мамандығы: құқықтану немесе филология. Қазақстан Республикасы заңнамаларын білуге тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік-құқықтық актілерді білуі. «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын, осы санаттағы нақты лауазымның мамандығына сəйкес салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, мемлекеттік тілді білуі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер. 4. Орман жəне ерекше қорғалатын табиғи аумақтар бөлімінің бас маманы, C-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамалары аясында, өзінің қызметтік нұсқаулығына сай жəне бөлім басшысының өкімдері мен тапсырмаларын, бөлімнің жоспарлы іс-шаралар жұмыстарын жəне инспекцияның басқа да жоспарларын сапалы орындауға міндетті. Ормандарды күзету, қорғау, молықтыру жəне орман ресурстарын пайдалануға, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жұмысы мен жағдайына бақылау жасайды. Орман шаруашылығы жəне ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы бағдарламаларды дайындауға жəне орындауға атсалысады. Заңды жəне жеке тұлғалардың орман заңнамаларын сақтауына бақылау жасайды. Орман шаруашылығы жəне ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жағдайын жақсарту мəселесі бойынша ұсыныстар дайындайды. Орман пайдалану саласы бойынша барлық құжаттарды жүргізеді, кіріс хаттарға нақты жауап дайындап, уақтылы жауап қайтарады. Ағымдағы жылдық есептерді уақтылы жəне сапалы жасауға тиісті.Əкімшілік құқық бұзушылық істерін қарайды жəне орман шаруашылығына келтіретін зиянды өтеуге талап қояды. Инспекция ішінде сыбайлас жемқорлықпен күрес туралы заңдардың орындалуын жəне оны жою бойынша шаралар қолданады. Жоғары тұрған ұйымдардың жəне басшылардың өкімдерін нақты орындауға тиісті. Инспекция басшысының немесе бөлім басшысының тапсырмасымен құзыреті шегіндегі жиындарға қатысады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары немесе жаратылыстану немесе құқық саласындағы жоғары немесе орта кəсіптік білім. Мамандығы: орман ресурстары жəне орман шаруашылығы немесе аңшылықтану жəне аң өсіру немесе биология немесе экология немесе құқықтану. Қазақстан Республикасы заңнамаларын білуге тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік-құқықтық актілерді білуі. «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын, осы санаттағы нақты лауазымның мамандығына сəйкес салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, мемлекеттік тілді білуі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер. 5. Балық шаруашылығы бөлімінің жетекші маманы, C-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: балық қорлары жəне басқа да су жануарлары кадастрын жəне мониторингіне мемлекеттік есеп жүргізеді. Балық аулауды реттеу, су іркуіш құрылыстарындағы балық қорының жағдайын ихтиологиялық бақылау, балық шаруашылығы су айдындарының жəне учаскелерінің төлқұжаттарын жүргізуді жəне су іркуіш құрылыстардың есебін жүргізеді. Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарының сақталуын анықтау мақсатында жануарлар дүниесін пайдаланушылар қызметін тексеруді жүзеге асырады. Бақылау инспекциялық қызмет бойынша есептерді белгіленген тəртіпте дайындайды. Инспекция мен комитеттің бақылауындағы жоғарғы тұрған жəне басқа да мемлекеттік органдардан түсетін құжаттарды мезгілінде жəне сапалы орындайды, инспекцияның аппараттық кеңес шешімдерін, шаралар жоспарын, басшылық тапсырмаларын жүзеге асырады. Кəсіптік біліктілігі: Қазақстан Республикасы заңнамаларын білуге тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтікқұқықтық актілерді білуі. «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын, осы санаттағы нақты лауазымның мамандығына сəйкес салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, мемлекеттік тілді білуі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары немесе білім немесе жаратылыстану немесе құқық саласындағы жоғары немесе орта кəсіптік білім. Мамандығы: балық шаруашылығы жəне өнеркəсіптік балық аулау немесе биология немесе химия немесе экология немесе құқықтану. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы минис трлігі Орман шарушылығы жəне жануарлар дүниесі комитетінің Шығыс Қазақстан облыстық орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы, 070002, Өскемен қаласы, Мыза көшесі, 2/1-үй, анықтама үшін телефон: 8 (7232) 578387, электронды мекенжай: khamzina.k@minagri.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Күршім инспекциясы бөлімінің басшысы, Күршім ауданы, Күршім ауылы, С-О-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану, балық ресурстарының мемлекеттік есебі мен кадастры жəне мониторингі саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалауды жүзеге асыру; балық аулауды реттеу; су жинайтын құрылғылардағы балық қорының жай-күйіне ихтиологиялық қадағалау жүргізу; балық аулау мен балық шаруашылығын жүргізу ережелерінің сақталуын бақылау; жеке жəне заңды тұлғалармен балық шаруашылығын жəне балық аулауды жүргізуге жасалған шарттар талаптарының сақталуын, бақылауындағы су қоймаларында балық ресурстарын жəне басқа да су жануарларын қорғау жөніндегі рейдтік іс-шаралардың орындалуын бақылау; жануарлар дүниесін пайдаланушылардың қызметтеріне олармен Қазақстан Республикасының жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану саласындағы заңнама талаптарының сақталуын қадағалау мақсатында тексеріс жүргізу; балық шаруашылығы қызметтері бойынша есептерді жəне балық шаруашылығы субъектілеріне тексеріс жүргізудің жарты жылдық жоспарларын дайындау, жұмыс бағдарламаларын жəне жұмыстың перспективалық жоспарларын əзірлеу, нормативтік-құқықтық актілердің жобаларын əзірлеу, құқық қорғау жəне табиғат қорғау органдарымен балық ресурстарын жəне басқа да су жануарларын қорғау бойынша бірлескен іс-шараларды ұйымдастыру жəне жүргізу, тексеріс актілерін, Қазақстан Республикасының орман шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жəне жануарлар дүниесі саласындағы əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы хаттамаларды жасау, қаулы шығару жəне жоғарыда (Соңы 14-бетте).


14

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 13-бетте). аталған құжаттардың орындалуын бақылауды жүзеге асыру; бөлім жұмысын ұйымдастыруды қамтамасыз ету, бөлімнің алдағы жəне ағымдағы жұмыстарын жоспарлау; олармен инспекция басшылығының жəне комитеттің тапсырмаларының уақытында жəне сапалы орындалуын бақылау, Қазақстан Республикасының жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану саласындағы заңнамаларының өзге де талаптарын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары (балық шаруашылығы, өнеркəсіптік балық аулау), (орман шаруашылығы, орман өсіру немесе орман жəне бақша-саябақ шаруашылығы, аңтану, аң өсіру) немесе жаратылыстану ғылымдары (биология, экология) немесе құқық (заңтану) саласындағы жоғары білім. 2. Көкпекті инспекциясы бөлімінің бас маманы, Көкпекті ауданы, Тассай ауылы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалауды жүзеге асыру; балық аулау мен балық шаруашылығын жүргізу ережелерінің сақталуын бақылау; жеке жəне заңды тұлғалармен балық шаруашылығын жəне балық аулауды жүргізуге жасалған шарттар талаптарының сақталуын қадағалау; бақылауындағы су қоймаларында балық ресурстарын жəне басқа да су жануарларын қорғау жөніндегі рейдтік іс-шараларды орындау; жануарлар дүниесін пайдаланушылардың қызметтеріне олармен Қазақстан Республикасының жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану саласындағы заңнама талаптарының сақталуын қадағалау мақсатында тексеріс жүргізу; балық шаруашылығы қызметтері бойынша есептерді жəне балық шаруашылығы субъектілеріне тексеріс жүргізудің жарты жылдық жоспарларын дайындау, құқық қорғау жəне табиғат қорғау органдарымен балық ресурстарын жəне басқа да су жануарларын қорғау бойынша бірлескен іс-шараларды жүргізу, тексеріс актілерін, Қазақстан Республикасының орман шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жəне жануарлар дүниесі саласындағы əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы хаттамаларды жасау, қаулы шығару жəне жоғарыда аталған құжаттардың орындалуын бақылауды жүзеге асыру; инспекция басшылығының жəне комитеттің тапсырмаларын уақытында жəне сапалы орындау; Қазақстан Республикасының жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану саласындағы заңнамаларының өзге де талаптарын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары (балық шаруашылығы, өнеркəсіптік балық аулау немесе орман шаруашылығы, орман өсіру немесе орман жəне бақша-саябақ шаруашылығы немесе аңтану, аң өсіру) немесе жаратылыстану ғылымдары (биология, экология) немесе құқық (заңтану) немесе қоршаған ортаны қорғау жəне табиғат ресурстарын ұтымды пайдалану саласындағы, экономика саласындағы жоғары немесе ортадан кейінгі білім. ХХ. Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қылмыстық-атқару жүйесі комитетінің «Ақтөбе облысы бойынша қылмыстық-атқару жүйесі департаменті» РММ, 030012, Ақтөбе қаласы, Новаторов көшесі, 43 А-үй, анықтама үшін телефоны: 8(1732) 56-40-01, факс: 8(7132) 56-18-73, e-mail: duis_aktobe@nur.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Құжаттандырумен қамтамасыз ету тобының жетекші маманы, С-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: құжаттаманы тіркеу жұмыстарын жүргізу, құжаттарды есепке алу, сақтау, жеткізу жəне тапсыру, мекеменің істер номенклатурасын құрастыру, істерді жұмыс барысында жүргізіп, аяқталуы бойынша мемлекеттік мұрағатына бекітілген тəртіп бойынша тапсыру жұмыстарын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары немесе ортадан кейінгі: заңгерлік. Жұмыс тəжірибесі талап етілмейді. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтікқұқықтық актілерін білуі. Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Қызылорда облысы бойынша қылмыстық-атқару жүйесі департаменті, 120000, Қызылорда қаласы, Абай даңғылы, 48-үй, анықтама телефон, факс: (8-7242) 23-48-29, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қаржымен қамтамасыз ету тобының жетекші маманы, С-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: бухгалтерлік есеп заңдылықтарын сақтау. Мемлекеттік мекемелердегі түгендеуді уақтылы жүргізу. Тауарлық-материалдық құндылықтардың кірісі мен шығысы бойынша барлық шаруашылық операцияларын уақтылы жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі; білімі барларға рұқсат етіледі. Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы» заңдарын, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білуі. Мемлекеттік тілді білу. ХХІ. Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі Мұнай-газ кешеніндегі Экологиялық реттеу, бақылау жəне мемлекеттік инспекция комитетінің «Қостанай облысы бойынша экология департаменті» РММ, 110000, Қостанай қаласы, Гоголь көшесі, 75-үй, 1-қабат, 129-кабинет, анықтама телефоны: 8 (7142) 50-17-86, факс: 50-14-56, электронды мекенжайы: oblekol@mail.ru, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Мемлекеттік экологиялық бақылау бөлімінің бас маманы (С-О-5 санаты, 1 бірлік уақытша, 2018 жылғы 2 сəуірге дейін негізгі қызметкердің бала күту бойынша демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: құзыреті шегінде белгіленген тəртіпте бекітілген жоспарлар, кестелер, ұсыныстар жəне басқа құжаттар негізінде табиғат пайдаланушылармен экологиялық жəне мұнай жəне газ саласындағы заңнамалардың сақталуына тексерістерді жүзеге асыру; құзыреті шегінде нормативтікқұқықтық актілердің жобасын əзірлеуге қатысу; перспективалы жəне ағымдық жұмыс жоспарын əзірлеу; тексерістердің нəтижелері бойынша актілерді жасау, құзыреті шегінде бұзушылықтарды жою жөніндегі нұсқамаларды шығару; құзыреті шегінде əкімшілік істерді қозғау жəне қарау; шығындарды есептеу жəне экономикалық бағасын ұсыну; кінəлі тұлғаларды əкімшілік жəне қылмыстық жауапкершілікке тарту туралы материалдарды тиісті органдарға жолдау; қоршаған ортаның жағдайына əсер тигізетін табиғатты қорғау жəне өзге объектілерді пайдалануға қабылдау жөніндегі жұмыс жəне мемлекеттік комиссиялардың жұмысына қатысу; комитет басшылығының тапсырмалары мен бақылаудағы тапсырмалардың уақтылы жəне сапалы орындау; комитеттің жұмыс жоспарларын жасауға қатысу, орындалуын бақылау; ақпараттандыру жəне рұқсаттар мен хабарламалар туралы заңнамаларға сəйкес лицензиялау жəне құзыреті шегінде басқа да мəселелер жөнінде интернет-ресурста қажетті ақпаратты орналастыру жəне жаңарту; алқаларды, кеңестерді, семинарларды өткізуге ақпараттарды дайындау; құзыреті шегінде есептер мен ақпараттарды тиісті органдарға уақтылы дайындау жəне ұсыну; белгіленген тəртіпте департамент мүддесін сотта, сондай-ақ басқа ұйымдарда ұсыну, соның ішінде қажетті құжаттардың дайындалуын қамтамасыз ету; департамент құзыреті шегінде жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау; мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы заңнамаға сəйкес жергілікті жерлерде субъектілердің қызметін тексеруді ұйымдастыру жəне қатысу; мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы заңнамаға сəйкес жергілікті жерлерде субъектілердің қызметіне жүргізілген тексерістер туралы есептер дайындау, статистикалық есептерді жүргізу; рұқсаттар мен хабарламалар туралы заңнаманы бұзуды жою жөнінде шаралар қолдану; Қазақстан Республикасы заңнамалары талаптарының бұзылуы туралы уəкілетті жəне құқық қорғау органдарына материалдар əзірлеу; лицензиялау саласындағы заңнама талаптарының бұзылуы туралы істер бойынша талап-арыз дайындау жəне сотпен іс қарауға қатысу; құзыреті шегінде лицензиялау жəне аккредиттеу мəселелері бойынша мемлекеттік органдармен, шаруашылық субъектілерімен хат алмасуды жүзеге асыру; лицензиялау қызметі жөніндегі есептілік үшін ақпарат əзірлеу; жыл сайынғы есепті, берілген жəне қайта ресімделген лицензиялар, аккредиттеу куəліктерінің тізілімін жүргізу үшін ақпарат

əзірлеу; Е-лицензиялау мемлекеттік деректер орталығындағы жұмыс; Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің «Client Rnion» мемлекеттік деректер қорында жұмыс; стратегиялық, операциялық жоспар бойынша есептілікті жүргізу; қолданыстағы заңнамаға сəйкес хабарламалар жөнінде қажетті ақпаратты интернет-ресурстарда орналастыру жəне мониторинг жүргізу; хабарламалар жөнінде есептілікті дайындау; құзыреті шегінде хабарлама тəртібі бойынша мемлекеттік органдармен, шаруашылық субъектілерімен хат алмасуды жүзеге асыру; мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы заңнамасына сəйкес жергілікті жерлерде мұнай өнiмдерiн көтерме жабдықтаушылардың қызметіне тексеріс ұйымдастыру жəне қатысу; құзыреті шегінде белгіленген тəртіпте бекітілген жоспарлар мен кестелердің жəне басқа да заңды негіздерде комитеттің аумақтық органдарын тексеруді ұйымдастыру жəне оларға қатысу; құзыреті шегінде басқа да қызметтерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе əлеуметтік ғылымдары, экономика жəне бизнес немесе білім беру немесе техникалық ғылымдары жəне технология немесе гуманитарлық ғылымдары немесе ауыл шаруашылығы ғылымдары немесе қызмет көрсету немесе денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз ету немесе ветеринария немесе жаратылыстану ғылымдары саласындағы жоғары білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасы Экология кодексін, «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы», «Жер қойнауы жəне жер қойнауын пайдалану туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын, қоршаған ортаны қорғау, мұнай жəне газ саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, осы санаттағы нақты лауазымның мамандығына сəйкес салаларындағы қатынастарды реттейтін құқықтық актілерін білуі. «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын, Мемлекеттік тілді білуі. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс істей білуі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер. ХХІІ. Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі Мұнай-газ кешеніндегі Экологиялық реттеу, бақылау жəне мемлекеттік инспекция комитетінің «Қарағанды облысы бойынша экология департаменті» РММ, 100000, Қарағанды қаласы, Бұқар жырау даңғылы, 47-үй, анықтама телефоны: 8(7212) 426935, факс 41-09-11, электронды мекенжайы: g.b.kalieva@inbox.ru, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Мемлекеттік экологиялық бақылау бөлімінің бас маманы (С-О-5 санаты, 2 бірлік, 1 бірлік – тұрақты, 2 бірлік уақытша, 2018 жылғы 20 сəуірге дейін негізгі қызметкердің бала күту бойынша демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: құзыреті шегінде белгіленген тəртіпте бекітілген жоспарлар, кестелер, ұсыныстар жəне басқа құжаттар негізінде табиғат пайдаланушылармен экологиялық жəне мұнай жəне газ саласындағы заңнамалардың сақталуына тексерістерді жүзеге асыру; құзыреті шегінде нормативтікқұқықтық актілердің жобасын əзірлеуге қатысу; перспективалы жəне ағымдағы жұмыс жоспарын əзірлеу; тексерістердің нəтижелері бойынша актілерді жасау, құзыреті шегінде бұзушылықтарды жою жөніндегі нұсқамаларды шығару; құзыреті шегінде əкімшілік істерді қозғау жəне қарау; шығындарды есептеу жəне экономикалық бағасын ұсыну; кінəлі тұлғаларды əкімшілік жəне қылмыстық жауапкершілікке тарту туралы материалдарды тиісті органдарға жолдау; қоршаған ортаның жағдайына əсер тигізетін табиғатты қорғау жəне өзге объектілерді пайдалануға қабылдау жөніндегі жұмыс жəне мемлекеттік комиссиялардың жұмысына қатысу; комитет басшылығының тапсырмалары мен бақылаудағы тапсырмалардың уақтылы жəне сапалы орындау; комитеттің жұмыс жоспарларын жасауға қатысу, орындалуын бақылау; ақпараттандыру жəне рұқсаттар мен хабарламалар туралы заңнамаларға сəйкес лицензиялау жəне құзыреті шегінде басқа да мəселелер жөнінде интернет-ресурста қажетті ақпаратты орналастыру жəне жаңарту; алқаларды, кеңестерді, семинарларды өткізуге ақпараттарды дайындау; құзыреті шегінде есептер мен ақпараттарды тиісті органдарға уақтылы дайындау жəне ұсыну; белгіленген тəртіпте департамент мүддесін сотта, сондай-ақ басқа ұйымдарда ұсыну, соның ішінде қажетті құжаттардың дайындалуын қамтамасыз ету; департамент құзыреті шегінде жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау; мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы заңнамаға сəйкес жергілікті жерлерде субъектілердің қызметін тексеруді ұйымдастыру жəне қатысу; мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы заңнамаға сəйкес жергілікті жерлерде субъектілердің қызметіне жүргізілген тексерістер туралы есептер дайындау, статистикалық есептерді жүргізу; рұқсаттар мен хабарламалар туралы заңнаманы бұзуды жою жөнінде шаралар қолдану; Қазақстан Республикасы заңнамалары талаптарының бұзылуы туралы уəкілетті жəне құқық қорғау органдарына материалдар əзірлеу; лицензиялау саласындағы заңнама талаптарының бұзылуы туралы істер бойынша талап-арыз дайындау жəне сотпен іс қарауға қатысу; құзыреті шегінде лицензиялау жəне аккредиттеу мəселелері бойынша мемлекеттік органдармен, шаруашылық субъектілерімен хат алмасуды жүзеге асыру; лицензиялау қызметі жөніндегі есептілік үшін ақпарат əзірлеу; жыл сайынға есепті, берілген жəне қайта ресімделген лицензиялар, аккредиттеу куəліктерінің тізілімін жүргізу үшін ақпарат əзірлеу; Е-лицензиялау мемлекеттік деректер орталығындағы жұмыс; Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитетінің «Client Rnion» мемлекеттік деректер қорында жұмыс; стратегиялық, операциялық жоспар бойынша есептілікті жүргізу; қолданыстағы заңнамаға сəйкес хабарламалар жөнінде қажетті ақпаратты интернет-ресурстарда орналастыру жəне мониторинг жүргізу; хабарламалар жөнінде есептілікті дайындау; құзыреті шегінде хабарлама тəртібі бойынша мемлекеттік органдармен, шаруашылық субъектілерімен хат алмасуды жүзеге асыру; мемлекеттік бақылау жəне қадағалау туралы заңнамасына сəйкес жергілікті жерлерде мұнай өнiмдерiн көтерме жабдықтаушылардың қызметіне тексеріс ұйымдастыру жəне қатысу; құзыреті шегінде белгіленген тəртіпте бекітілген жоспарлар мен кестелердің жəне басқа да заңды негіздерде комитеттің аумақтық органдарын тексеруді ұйымдастыру жəне оларға қатысу; құзыреті шегінде басқа да қызметтерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе əлеуметтік ғылымдары, экономика жəне бизнес немесе білім беру немесе техникалық ғылымдары жəне технология немесе гуманитарлық ғылымдары немесе ауыл шаруашылығы ғылымдары немесе қызмет көрсету немесе денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз ету немесе ветеринария немесе жаратылыстану ғылымдары саласындағы жоғары білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламенті жəне оның депутаттарының мəртебесі туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасы Экология кодексін, «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тəртібі туралы», «Жер қойнауы жəне жер қойнауын пайдалану туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын, қоршаған ортаны қорғау, мұнай жəне газ саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, осы санаттағы нақты лауазымның мамандығына сəйкес салаларындағы қатынастарды реттейтін құқықтық актілерін білуі. «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын, мемлекеттік тілді білуі. Microsoft бағдарламаларының стандартты пакетімен компьютерде жұмыс істей білуі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерін орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер. ХХІІІ. Қызылорда облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаментінің Қазалы ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы, 120400, Қазалы ауданы, Əйтеке би кенті, Пірімов көшесі, 3-үй, анықтама үшін

27 маусым 2015 жыл

телефондар: 8(72438) 22-4-82, 8(72438) 22-1-47, электронды мекенжайы: kazalinsk@taxkzil.mgd.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қазалы ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы салық төлеушілермен жұмыс, өндіру жəне ұйымдастыру-құқықтық қамтамасыз ету бөлімінің бас маманы, C-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: салық заңнамасының сақталуын қамтамасыз ету; салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің толық түсуін қамтамасыз ету; салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер, міндетті зейнетақы жарналары жəне əлеуметтік аударымдар бойынша берешектерді жою бойынша ісшараларды жүзеге асыру; мерзімінде орындалмаған салық міндеттемесін орындауды қамтамасыз ету тəсілдерін жəне салық берешегін мəжбүрлеп өндіріп алу шараларын жүзеге асыру; салық төлеушілердің салық міндеттемелерінің орындалуына бақылау жасау; сотта, сондай-ақ басқа да ұйымдарда құқықтық мəселелерді қарау кезінде белгіленген тəртіппен кірістер басқармасының мүдделерін қорғауды жүзеге асыру; салық басқармасы қызметін құқықтық қамтамасыз ету бойынша жұмыстар жүргізу; салық басқармасының құқықтық сипаттағы құжаттарын əзірлеуге қатысу; шағым-талап қою жұмыстарын жүргізу; əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істер бойынша өндірісті жүзеге асыру кезінде салық басқармасының қызметін құқықтық қамтамасыз ету; салық заңдылығын түсіндіру жəне насихаттау бойынша жұмыстарды жүргізу; салық заңнамасы талаптарын бұзған тұлғаларға əкімшілік іс қозғау үшін хаттамалар толтыру; салық басқармасының мемлекеттiк қызметшiлерінің мемлекеттiк қызмет өткеруiне байланысты шешiмдерiн ресiмдеу; қызметшiлердiң жеке iстерiн жүргiзу; мемлекеттiк қызметшiлердiң еңбек кiтапшаларына (қызмет ету тiзiмдерiне) қажеттi жазбалар енгiзу; мемлекеттiк қызметшiлердiң заңда белгiленген шектеулердi қабылдауы туралы келiсiмін жазбаша нысанда белгiлеу; мемлекеттiк қызметшiлерге олардың құқықтық жағдайының мəселелерi жөнiнде ақыл-кеңес беру; мемлекеттiк қызметте болумен байланысты шектеулердiң сақталуын бақылау; уəкiлеттi органға ұсыну үшiн бос лауазымдар тiзiмiн, бос лауазымдарды толтыру жөнiнде өтiнiмдер жəне өзге де қажеттi ақпарат дайындау; конкурстық, тəртіптік, аттестаттау жəне мемлекеттік қызмет өтілін белгілеу комиссияларының құжаттарын əзірлеу; материалдық-тауарлы құндылықтарының есебін жүргізу; салық төлеушілердің жəне салық салу объектілерінің мемлекеттік тізілімінің толықтығын қамтамасыз ету мақсатында уəкілетті органдармен жұмыс жүргізу; салық төлеушілердің салық міндеттемелерінің орындалуына бақылау жасау; функционалды міндеттерінің шеңберінде жоғары тұрған органның немесе лауазымды тұлғалардың тапсырмаларын орындау, жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау. Лауазымдық нұсқауда көрсетілген басқа да міндеттерді орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, есеп жəне аудит, қаржы) немесе құқық (құқықтану). Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі қызмет көрсету, экономика жəне басқару (экономика, есеп жəне аудит, қаржы) немесе құқық (құқықтану) саласында білімі барларға рұқсат етіледі. Негізгі қызмет бағыты бойынша кезеңді қайта даярлау курстарын аяқтау жөнінде сертификаттары болуы қошталады. XXIV. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің «Достық» кедені» РММ, Алакөл ауданы, Достық кенті, Парк «Т» көшесі, анықтама үшін телефон: 72833 (31051 факс), (32037), электронды мекенжайы: keden.dostyk@mail.ru, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Талдау жəне тəуекелдер басқармасының жетекші маманы, С-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарын, заңды жəне жеке тұлғаларды «Қазақстан Республикасындағы кеден ісі туралы» Қазақстан Республикасы кодексі 16-бабының негізінде құпиялылық режімін сақтай отырып, статистикалық ақпараттармен қамтамасыз ету. Бөлімнің құзыретіне кіретін мəселелер бойынша кедендік құжаттардың электронды көшірмелерінің деректер базасы бойынша есептік ақпараттарды тұрақты негізде беру. Қазақстан Республикасының арнайы кедендік статистикасы мен сыртқы сауда айналымының кедендік статистикасын жүргізуді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе құқық немесе гуманитарлық ғылымдар саласында. 2. Ұйымдастыру-қаржы басқармасы ұйымдастыру бөлімінің бас маманы (С-0-5 санаты, 1 бірлік, оның ішінде негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне 2017 жылдың 16 желтоқсанына дейін). Функционалды міндеттері: кеденнің құрылымдық бөлімшелерінде тіл туралы заңнаманың Қазақстан Республикасы нормативтік-құқықтық актілерінің, комитеттің, кеденнің мемлекеттің тіл саясатын регламенттейтін бұйрықтары, өкімдері, нұсқаулары нормаларының жəне ережелерінің сақталуын бақылау, кеденнің басшылығы қол қоятын мемлекеттік тілдегі шығыс құжаттары жобаларының мемлекеттегі тілдегі мəтіндерін редакциялаудан өткізуді қамтамасыз ету; кеденнің құрылымдық бөлімшелерінде мемлекеттік тілді дамыту бойынша жоспарлы іс-шаралардың орындалуын ұйымдастыру жəне бақылау; баспасөзконференциялар, брифингтер, тағы басқалар өткізуді ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, техникалық ғылымдар жəне технологиялар немесе құқық немесе гуманитарлық ғылымдар немесе білім саласында. 3. Ұйымдастыру-қаржы басқармасы ұйымдастыру бөлімінің жетекші маманы, С-0-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: кеден ісі сұрақтары бойынша кеден басшылығының тұлғаларды қабылдауын ұйымдастыру жəне үйлестіру; кеден құрылымы бөлімшелерінде іс жүргізу тəртібінің сақталуын бақылау; құжаттардың ресімделуі мен орындалу тəртібін бақылау; кеденге түсетін құжаттарды уақтылы қабылдауды ұйымдастыру, тіркеу, басшылық қарауына дайындау жəне сəйкес мекенжайға жіберу; ведомстволық нормативтік-құқықтық актілерді тіркеу, жүйелеу, сақтау жəне тарату; құжаттармен жұмыс істеудің əдiс нысандарын жəне атқарушылық тəртiптi жетiлдiру бойынша шараларды ұйымдастыруға қатысу; заңды жəне жеке тұлғалардың өтініштерін есепке алу жəне тіркеу, өтініштердің уақтылы қарастырылуын бақылау; кеденнің құрылымдық бөлімшелерімен бірлесе отырып, іс номенклатурасын жасау жəне құжаттарды қалыптастыру; заңнамалық жəне өзге де нормативтік-құқықтық актілермен бекітілген нормаға сəйкес құжаттарды ресімдеуге бақылау жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, техникалық ғылымдар жəне технологиялар немесе құқық немесе гуманитарлық ғылымдар немесе білім саласында. 4. Кедендік ресімдеу басқармасы кедендік декларациялауды жəне кедендік тазартуды бақылау бөлімінің жетекші маманы, С-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: тауарларды кедендік тазарту мен декларациялауға байланысты кедендік операцияларды (сонымен бірге алдын ала, уақытша, толмаған, уақытпен декларацияланған жəне жиналмаған немесе ажыратылған, кешенді емес немесе аяқталмаған түрдегі тауарларды декларациялау, сондай-ақ мəліметтерге толықтырулар мен түзетулердің енгізілгендігі, тауардың шығуына дейін кедендік декларацияға мəлімденген т.б) соның ішінде ақпараттық технологияларды қолдана отырып жасау; кедендік бақылаудың нысаны мен түрін анықтау үшін тəуекелдерді басқару жүйесін қолдана отырып кедендік бақылауды жүргізу; кедендік процедуралар жəне олардың əрекеттерінің аяқталуы аясында тауарларды орналастыру шартын сақтай отырып кедендік бақылауды жүргізу; Кеден одағының тауары мəртебесін иеленбейтін тауарларды орналастыру кезінде, кедендік процедуралардың шартын сақтай отырып кедендік бақылауды жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, техникалық ғылымдар жəне технологиялар немесе құқық саласында. 5. Кедендік ресімдеу басқармасы саудалық емес айналым бөлімінің жетекші маманы, С-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: халықаралық жолаушылар пойызында, автобустарда жəне жеңіл автокөліктерде жолаушылардың қол жүктері мен жол жүктеріне (бірге алып жүрілетін немесе алып жүрілмейтін) кедендік бақылау жəне кедендік ресімдеуді жүзеге асыру. Бөлімде кəсіптік

даярлық сабақ бойынша жəне кеденде жаппай құқықтық оқыту сабақтарын жүргізу. Кедендік бақылауды жүзеге асыру кезінде анықталған құқық бұзушылықтар бойынша бастапқы шараларын жүргізу. Кедендік бақылау кезінде КБТҚ тиімді пайдалану. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе құқық немесе гуманитарлық ғылымдар немесе білім саласында. 6. Кедендік бақылау басқармасы кедендік бақылау бөлімінің жетекші маманы, С-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: басқарманың құзыреті шегінде мемлекеттік органдардың, өзге ұйымдардың, жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін жəне сұрау салуларын қарау жəне олар бойынша қорытынды ұсыну; басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша кеден бекеттері, сыртқы экономикалық қызметке қатысушыларға əдістемелік жəне практикалық көмек көрсету; басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша құрылымдық бөлімшелерден түсетін талдамалы жəне есептік ақпаратты жинауды, талдауды жəне жинақтауды жүзеге асыру, оларға сəйкес комитеттің жəне басқарманың басшыларына ақпараттық-талдау материалдарының дайындалуын жүзеге асыру; басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша бизнес-құрылымдарға жəне кеден бекеттері мен кеденнің құрылымдық бөлімшелерінің қызметкерлері үшін конференцияларды, кеңестерді, тақырыптық семинарларды жəне өзге іс-шараларды өткізуге жəне дайындауға қатысу; Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық жəне құқықтық актілердің, сондай-ақ Кеден одағы актілерінің жобаларын əзірлеуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім: құқық, əлеуметтік ғылым дар, экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында. 7. Кедендік бақылау басқармасы тауарлардың жеткізілуін бақылау бөлімінің жетекші маманы, С-О-6 санаты, 2 бірлік. Функционалды міндеттері: «ҚР ҚМ КБК ЖБО кедендік транзиттік жүйесін» қолдану; тауарларды уақытша сақтауға орналастыруды жəне уақытша сақтау мерзімдерін бақылау, тауарларды уақытша сақтауға орналастыруды растайтын құжаттарды тіркеу; тауарларды əкетуді (экспорт, кері экспорт) көздейтін кедендік ресімдермен орналастырылған тауарлардың іс жүзінде əкетілуін бақылау; СЭҚ-қа қатысушыларға іс жүзінде əкету туралы белгілері бар тауарларға арналған декларацияларды беру, салық органдарына тауарлардың іс жүзінде əкетілуі туралы ақпаратты жіберу; сыртқы экономикалық жəне кеден ісі саласындағы өзге де қызметке қатысушыларды Кеден одағының жəне Қазақстан Республикасының кеден заңнамасы туралы, соның ішінде заңнамамен белгіленген тəртіпте Кеден одағының жəне Қазақстан Республикасының кеден заңнамасындағы өзгерістер мен толықтырулар туралы тұрақты негізде уақтылы ақпараттандыруды қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім: құқық, əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар саласында. 8. Кедендік бақылау басқармасы бөлінетін радиоактивті материал дарды бақылау жəне кедендік бақылаудың техникалық құралдары бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 2 бірлік. Функционалды міндеттері: ҚР кедендік шекарасы арқылы өту кезінде барлық тауарлар мен көлік құралдарына жəне жолаушыларға (қол жүгіне) тұрақты қашықтықтан автоматтандырылған қондырғы көмегімен үнемі радиациялық бақылауды жүзеге асырады жəне табиғи шамадан асқан гамма-нейтрондық фоны тіркеледі; тасымалданатын құралдар көмегімен иондаушы сəулеленудің қайнар көзін (табиғи шамадан асқаны анықталған кезде), тауардың, қол жүгі (орны) орауының жəне көлік құралының (оның бөлігі) деңгейіне дейін шектейді; ұсталған радиоактивтік заттарды, радиациялық қауіпсіздік талабына сай көлік ұйымы жəне аймақтың басқа ұйымының алдын ала жабдықталған арнайы орнында (теміржол тұйықтары мен алаңдары) уақытша сақталуын қамтамасыз етеді; ұсталған радиоактивті материалдарды белгілінген тəртіп бойынша өкілетті органдарға өткізеді; иондаушы сəулелену көзінің қуаты оның спектралдық сипаттамасын өлшеу арқылы теңестіреді; Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе осы салаға сəйкес ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе құқық техникалық ғылымдар жəне технологиялар, немесе жаратылыстану ғылымдар саласында. 9. Кедендік бақылау басқармасы бөлінетін радиоактивті материалдарды бақылау жəне кедендік бақылаудың техникалық құралдары бөлімінің жетекші маманы, С-О6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ҚР кедендік шекарасы арқылы өту кезінде барлық тауарлар мен көлік құралдарына жəне жолаушыларға (қол жүгіне) тұрақты қашықтықтан автоматтандырылған қондырғы көмегімен үнемі радиациялық бақылауды жүзеге асырады жəне табиғи шамадан асқан гамма-нейтрондық фоны тіркеледі; тасымалданатын құралдар көмегімен иондаушы сəулеленудің қайнар көзін (табиғи шамадан асқаны анықталған кезде), тауардың, қол жүгі (орны) орауының жəне көлік құралының (оның бөлігі) деңгейіне дейін шектейді; ұсталған радиоактивтік заттарды, радиациялық қауіпсіздік талабына сай көлік ұйымы жəне аймақтың басқа ұйымының алдын ала жабдықталған арнайы орнында (теміржол тұйықтары мен алаңдары) уақытша сақталуын қамтамасыз етеді; ұсталған радиоактивті материалдарды белгілінген тəртіп бойынша өкілетті органдарға өткізеді; иондаушы сəулелену көзінің қуаты оның спектралдық мінездемесін өлшеу арқылы теңестіреді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе құқық техникалық ғылымдар жəне технологиялар немесе жаратылыстану ғылымдары саласында. 10. Тауар номенклатурасы жəне кедендік құн басқармасының бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: тауарлардың кедендік құн деңгейін бақылау, тауарларды дұрыс жіктеу, тауарлардың шығарылған елін айқындау жəне кедендік баж ставкаларының деңгейін қолдану, жеңілдіктер мен тарифтік преференцияларды ұсынудың заңдылығы бөлігінде тауарлардың кедендік декларациялауын мониторингтеу, Қазақстан Республикасының кеден органдарына жүктелген кедендік төлемдер мен салықтардың республикалық бюджетке уақтылы жəне толық енгізілуін қамтамасыз ету; бекітілген болжам тапсырмаларының орындалуын қамтамасыз ету; кедендік төлемдер мен салықтардың дұрыс төленуін бақылауды жүзеге асыру; кедендік төлемдердің, салықтардың жəне өсімпұлдың түсуін есепке алады; кедендік төлемдерді, салықтарды жəне өсімпұлды төлеу бойынша жеке шоттардың жүргізілуін бақылау; төлем карточкалары арқылы төленген кедендік төлемдердің, салықтардың жəне өсімпұлдың түсуін бақылау; Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе осы салаға сəйкес ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, техникалық ғылымдар жəне технологиялар немесе құқық саласында. 11. Алакөл кеден бекетінің санитарлық-карантиндік бақылау жөніндегі бас маманы (С-О-5 санаты, 1 бірлік, негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне 2017 жылдың 25 қарашасына дейін). Функционалды міндеттері: кеден органдарына жүктелген міндеттер шегінде, санитарлық-карантиндік заңнама талаптарының сақталуына бақылауды жүзеге асыру. Санитарлық-эпидемиологиялық салада халықтың саламатты жəне азық-түлік өнімінің қауіпсіздігіне рұқсат құжаттарының болуын тексеруді жүзеге асыру. Қазақстан Республикасы заңнамалық актілеріне сəйкес санитарлық-эпидемиологияқ бақылау саласында əкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарау. Ақпараттық технологияны пайдаланып тауарлар мен бақылаудағы тауарлардың есебін жүргізу. Кеден одағының кедендік шекарасы арқылы өткізілетін тауарларға қатысты кеден ісі саласындағы тыйым салулар мен шектеулердің сақталуына кедендік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары медициналық білім (санитарлық қадағалау, санитарэпидемиолог, санитар-гигиенист), мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларды екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі медициналық білімі (санитарлық қадағалау, санитар-эпидемиолог, санитаргигиенист) барларға рұқсат етіледі. Денсаулық жағдайы туралы медициналық мекеме қорытындысының болуы (наркологиялық, психоневрологиялық, тері-венерологиялық, туберкулезге қарсы диспансерлерінде есепте тұрмайтындығын растайтын анықтамаларының болуы). 12. Теміржол кеден бекетінің жетекші маманы (С-06 санаты, 29 бірлік, 24 бірлік тұрақты, 5 бірлік негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне 2017 жылдың

16 желтоқсанына, 2017 жылдың 11 қарашасына, 2017 жылдың 12 маусымына, 2017 жылдың 14 қаңтарына, 2015 жылдың 24 қыркүйегіне дейін). Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының кеден органдарына жүктелген ҚР заңдарын жəне кеден заңдарын сақтау; құзыреті шегінде ҚР егемендігін, ұлттық жəне экономикалық қауіпсіздігін, сонымен қатар адам өмірі мен денсаулығы, қоршаған ортаны қорғау, жануарлар мен өсімдіктерді, əкелінетін тауарларды тұтынушылардың құқықтарын сақтау; кедендік бақылаудың формаларын штаттық тəртіпте қолдану; тауарларды кедендік процедураларға орналастырылғаннан шығарғанға дейінгі шараларды қоса алғандағы кедендік бақылауды жүргізу; егер кедендік ресімдеу жазбаша жəне кедендік декларацияны қолданумен кедендік құжаттардың қағаз даналарының архивін жүргізу, сонымен қатар қолданбалы бағдарламалық қамсыздандырудың мəліметтер базасын жүргізу; Кеден одағы шекарасы арқылы тасымалданатын тауарларға қатысты тыйым салулар мен шектеулерді қосқанда кеден ісі саласында кедендік бақылау жүргізу; жеке жəне кедендік уəкілетті бөлімдермен кедендік бақылау аймақтарда режім тəртібін сақтауды бақылау; кедендік бақылаудың формалар мен объектілерін анықтау мақсатында тəуекелді басқару жүйесін пайдалана отырып кедендік бақылау жүргізу; кедендік тексерудің, кедендік қараудың нəтижесімен тексеру актісін толтыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе құқық немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар немесе ветеринария немесе ауыл шаруашылығы ғылымдары немесе қызмет көрсету саласында. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар: 1) нысанға сəйкес өтініш; 2) 3х4 үлгідегі суретпен нысанға сəйкес толтырылған сауалнама; 3) бiлiмi туралы құжаттардың нотариалды куəландырылған көшiрмелерi; 4) еңбек қызметін растайтын құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесi; 5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2010 жылғы 23 қарашадағы № 907 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасының Нормативтік-құқықтық актілердің тізілімінде 2010 жылы 21 желтоқсанда № 6697 болып тіркелген) нысандағы денсаулығы туралы анықтама; 6) Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігінің көшірмесі; 7) құжаттарды тапсыру сəтінде уəкілетті органмен белгіленген шекті мəннен төмен емес нəтижемен тестілеуден өткені туралы қолданыстағы сертификат (немесе куəландырылған нотариалды көшiрмесi). Егер азамат еңбек қызметін жүзеге асырмаған жəне конкурс жарияланған бос лауазым бойынша жұмыс өтілі талап етілмейтін жағдайларда 4) тармақшада көрсетілген құжатты ұсыну талап етілмейді. Құжаттардың толық емес пакетін ұсыну конкурс комиссиясының оларды қараудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Мемлекеттік қызметшілермен тапсырылатын 3) жəне 4) тармақшаларында көрсетілген құжаттарды олар жұмыс істейтін мемлекеттік органдардың персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) куəландыра алады. Азаматтар бiлiмiне, жұмыс тəжiрибесiне, кəсiби шеберлiгiне жəне беделіне қатысты (бiлiктiлiгiн арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар берiлуi туралы құжаттардың көшiрмелерi, мiнездемелер, ұсынымдар, ғылыми жарияланымдар жəне өзге де олардың кəсіби қызметін, біліктілігін сипаттайтын мəліметтер) қосымша ақпараттарды бере алады. Азаматтар жоғарыда аталған құжат тігілетін мұқабада орналастырылған құжаттарды қолма-қол тəртіпте немесе пошта арқылы құжаттарды қабылдау мерзiмiнде бере алады. Азаматтар жоғарыда аталған құжаттарды хабарламада көрсетілген электронды пошта мекенжайына электронды түрде бере алады. Конкурсқа қатысу үшін жоғарыда көрсетілген құжаттарды электронды пошта арқылы берген азаматтар құжаттардың түпнұсқасын əңгімелесу басталғанға дейін бір жұмыс күн бұрын кешіктірілмей береді. Жоғарыда аталған құжаттардың түпнұсқасы берілмеген жағдайда тұлға əңгімелесуден өтуге жіберілмейді. Құжаттарды қабылдау мерзiмi конкурс өткiзу туралы хабарландыру соңғы жарияланған күнінен бастап 10 жұмыс күннің ішінде, көрсетілген мекенжай бойынша тиісті мемлекеттік органдарға тапсырылуы тиіс. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Астана, Алматы, Атырау, Көкшетау, Павлодар, Тараз, Өскемен, Орал, Петропавл, Қостанай, Қызылорда, Қарағанды, Талдықорған, Ақтөбе, Ақтау жəне Шымкент қалаларындағы аймақтық тестілеу орталықтарында белгіленген тəртіппен өтеді. Конкурс комиссиясы жұмысының ашықтылығы мен объективтілігін қамтамасыз ету үшін оның отырысына байқаушыларды қатыстыруға жол беріледі. Конкурс комиссиясының отырысына байқаушылар ретінде Қазақстан Республикасы Парламентінің жəне барлық деңгейдегі мəслихат депутаттарының, Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тəртіпте аккредиттелген бұқаралық ақпарат құралдарының, басқа мемлекеттік органдардың, қоғамдық бірлестіктердің (үкіметтік емес ұйымдардың), коммерциялық ұйымдардың жəне саяси партиялардың өкілдері, уəкілетті органның қызметкерлері қатыса алады. Байқаушы ретінде конкурс комиссиясының отырысына қатысу үшін тұлғалар əңгімелесу басталуына 1 жұмыс күні қалғанға дейін кешіктірмей персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) тіркеледі. Тіркелу үшін тұлғалар персоналды басқару қызметіне (кадр қызметіне) жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін, ұйымдарға тиесілілігін растайтын құжаттардың түпнұсқасын немесе көшірмелерін ұсынады. Мемлекеттiк органның басшысының (жауапты хатшысының) келісімі бойынша конкурс комиссиясының отырысына сарапшылардың қатыстырылуына жол беріледі. Сарапшы ретінде конкурс жариялаған мемлекеттік органның қызметкері болып табылмайтын, бос лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс тəжірибесі бар тұлғалар, сондай-ақ персоналды іріктеу жəне жоғарылату бойынша мамандар, басқа мемлекеттік органдардың мемлекеттік қызметшілері, Қазақстан Республикасының Парламент жəне мəслихат депутаттары қатыса алады. «Б» корпусындағы бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарға орналасуға үміткерлерге арналған тестілеу бағдарламасы: С-3, C-О-1, С-О-2 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының Конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Нормативтік-құқықтық актілер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. С-4, С-5, С-О-4, C-O-5, С-О-6, С-R-3, С-R-4 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының Конституциялық заңын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi; С-R-5 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ), «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» (15 сұрақ) Қазақстан Республикасының заңдарын бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. Азаматтар конкурсқа қатысу шығындарын (əңгімелесу өтетiн жерге келу жəне қайту, тұратын жер жалдау, байланыс қызметiнiң барлық түрлерiн пайдалану) өздерiнiң жеке қаражаттары есебiнен жүргiзедi. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің сайты: www.anticorruption.gov.kz


Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2010 жылғы 20 тамыздағы №422 бұйрығына 2-қосымша Нысан Ұйым атауы

«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамы –––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Қайта құру туралы мəлімет Ұйым қызметінің түрі Қосымша білім беру қызметтері ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Ұйымдық-құқықтық нысаны ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– Есептілік нысаны: шоғырландырылған/шоғырландырылмаған ––––––––––––––––––––––––– (қажетті емесін сызып тастаңыз) Қызметкерлердің орташа жылдық саны 669 адам. ––––––––––––––––––––––––– Кəсіпкерлік субъектісі ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– (кіші, орта, ірі) Заңды мекенжайы (ұйымның)

050012, Қазақстан Республикасы, республикалық маңызы бар қала: Алматы қ., Амангелді к-сі, № 61 үй –––––––––––––––––––––––––––––––––

2014 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша ШОҒЫРЛАНДЫРЫЛҒАН БУХГАЛТЕРЛІК БАЛАНС мың теңге Жол коды

АКТИВТЕР 1 1. Қысқа мерзімді активтер Ақша қаражаты жəне оның эквиваленттері Сату үшін қолда бар қаржы активтері Туынды қаржы құрал-саймандары Пайдалар жəне шығындар арқылы əділ құны бойынша ескерілетін қаржы активтері Өтеуге дейін ұсталатын қаржы активтері Басқа қысқа мерзімді қаржы активтері Қысқа мерзімді саудалық жəне басқа дебиторлық берешек Ағымдағы табыс салығы Запастар Басқа қысқа мерзімді активтер Қысқа мерзімді активтер жиыны (010-нан 019 аралығындағы жолдар сомасы) Сатуға арналған активтер (немесе шығып қалатын топтар) II. Ұзақ мерзімді активтер Сату үшін қолда бар қаржы активтері Туынды қаржы құрал-саймандары Пайдалар жəне шығындар арқылы əділ құны бойынша ескерілетін қаржы активтері Өтеуге дейін ұсталатын қаржы активтері Басқа ұзақ мерзімді қаржы активтері Ұзақ мерзімді саудалық жəне басқа дебиторлық берешек Үлестік қатысу əдісімен ескерілетін инвестициялар Инвестициялық мүлік Негізгі құралдар Биологиялық активтер Барлау жəне бағалау активтері Материалдық емес активтер Кейінге қалдырылған салық активтері Басқа ұзақ мерзімді активтер Ұзақ мерзімді активтер жиыны (110-нан 123 аралығындағы жолдар сомасы) БАЛАНС (100 жол + 101 жол + 200 жол) МІНДЕТТЕМЕ ЖƏНЕ КАПИТАЛ III. Қысқа мерзімді міндеттемелер Займдар Туынды қаржы құрал-саймандары Басқа қысқа мерзімді қаржы міндеттемелері Қысқа мерзімді саудалық жəне басқа кредиторлық берешек Қысқа мерзімді резервтер Табыс салығы бойынша ағымдағы салық міндеттемелері Қызметкерлерге сыйақы Басқа қысқа мерзімді міндеттемелер Қысқа мерзімді міндеттемелер жиыны (210нан 217 аралығындағы жолдар сомасы) Сатуға арналған шығып қалатын топтардың міндеттемелері IV. Ұзақ мерзімді міндеттемелер Займдар Туынды қаржы құрал-саймандары Басқа ұзақ мерзімді қаржы міндеттемелері Ұзақ мерзімді саудалық жəне басқа кредиторлық берешек Ұзақ мерзімді резервтер Кейінге қалдырылған салық міндеттемелері Басқа ұзақ мерзімді міндеттемелер Ұзақ мерзімді міндеттемелер жиыны (310нан 316 аралығындағы жолдар сомасы) V. Капитал Жарғылық (акционерлік) капитал Эмиссиялық табыс Сатып алынған меншікті үлестік құралсаймандар Резервтер Бөлінбеген пайда (жабылмаған шығын) Басты ұйымның меншік иелеріне қатысты капитал жиыны (410-нан 414 аралығындағы жолдар сомасы) Бақыланбайтын меншік иелерінің үлесі Капиталдың барлығы (420 жол +/- 421 жол) БАЛАНС (300 жол + 301 жол + 400 жол + 500 жол)

Басшы Бас бухгалтер

15

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

2 010 011 012

Есепті кезеңнің соңында 3

Есепті кезеңнің басында 4

519974

438086

016

1321

11282

017 018 019 100

4728 334566 11307

7402 288155 30906

871896

775831

4497490

5097509

45018

49193

013 014 015

101 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 200

4542508

5146702

5414404

5922533

Жол коды 2 210 211 212 213 214

95 106484

215 216 217

186

2707

1336

387 196404

300

108101

199498

301 310 311 312 313 314 315 316

948698

41200

400

948698

1377705

410 411

4102590

4045870

35547 219468

40177 259283

4357605

4345330

5414404

5922533

1336505

412 413 414 420 421 500

Ахметова Гульнас Кенжетаевна Сарбасова Меруэт Муслимовна

Назар аударыңыз! Астана қаласы мем лекеттік мүлік жəне жекешелендіру депар таменті «Астана қаласы бойынша мемлекеттік кірістер департаменті» ММ-нің теңгеріміндегі Астана қаласы, Республика даңғылы, 2 мекенжайында орналасқан жалпы ауданы 148 шаршы метр асхана үй-жайын мүліктік жалға беру жөнінде «Егемен Қазақстан» газетінің 2015 жылғы 18 маусымдағы №113 санында жарияланған тендер бойынша №2 лоттың өткізілмейтіндігі туралы хабарлайды.

Мерзімді баспа басылымдарына жазылушылардың назарына! Құрметті жазылушылар, «Қазпочта» АҚ мерзімді баспа басылымдарын уақтылы жеткізбеген, мүлде жеткізбеген немесе қызмет көрсету сапасы төмен болған жағдайда «Қазпочта» АҚ-тың Байланыс орталығына 1499 нөмірі арқылы хабарласуларыңызды өтінеді (ҚР бойынша ұялы жəне қалалық нөмірлерден қоңырау шалу тегін). Біз Сіздерге əрдайым көмектесуге дайынбыз!

«Солтүстік» ƏКК» ҰК» АҚ (бұдан əрі – сатушы, қоғам) сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды: – Қоғамның «Швейный дом «Престиж» ЖШС-дағы 30,44% үлесін сату жөнінде, орналасқан мекенжайы: Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Саумалкөл а., Янко к-сі, 47. Үлесті сатудың бастапқы бағасы – 6 306 551 (алты миллион үш жүз алты мың бес жүз елу бір) теңге. Аукцион 2015 жылғы 30 шілдеде сағат 11-де мемлекеттік мүлікті тіркеудің www.gosreestr.kz вебпорталында болады. Бастапқы бағаның 15% мөлшеріндегі 945 983 (тоғыз жүз қырық бес мың тоғыз жүз сексен үш) теңге сомадағы кепілді жарна «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ-тың ағымдағы шотына енгізіледі (бұдан əрі – ұйымдастырушы); – Қоғамның «Наурыз-2030» ЖШС-дағы 27,73% үлесін сату жөнінде, орналасқан мекенжайы: Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавл қ., Омбы тас жолы к-сі, 1. Үлесті сатудың бастапқы бағасы – 148 135 890 (бір жүз қырық сегіз миллион бір жүз отыз бес мың сегіз жүз тоқсан) теңге. Аукцион 2015 жылғы 30 шілдеде сағат 11-де мемлекеттік мүлікті тіркеудің www.gosreestr.kz вебпорталында болады. Бастапқы бағаның 15% мөлшеріндегі 22 220 384 (жиырма екі миллион екі жүз жиырма мың үш жүз сексен төрт) теңге сомадағы кепілді жарна «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ-тың ағымдағы шотына енгізіледі (бұдан əрі – ұйымдастырушы); – Қоғамның «Солтүстік» қаржы компаниясы» ЖШС-дағы 100% үлесін сату жөнінде, орналасқан мекенжайы: Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 38. Үлесті сатудың бастапқы бағасы – 198 200 (бір жүз тоқсан сегіз мың екі жүз) теңге. Аукцион 2015 жылғы 30 шілдеде сағат 11-де мемлекеттік мүлікті тір кеудің www.gosreestr.kz вебпорталында болады. Бастапқы бағаның 15% мөлшеріндегі 29 730 (жиырма тоғыз мың жеті жүз отыз) теңге сомадағы кепілді жарна «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ-тың ағымдағы шотына енгізіледі (бұдан əрі – ұйымдастырушы); – Қоғамның «Қызылжар ауданының сервистік-дайындау орталығы» ЖШС-дағы 99,9 % үлесін сату жөнінде, орналасқан мекенжайы: Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавл қ., Мир к-сі, 69. Үлесті сатудың бастапқы бағасы – 1 642 115 (бір миллион алты жүз қырық екі мың бір жүз он бес) теңге. Аукцион 2015 жылғы 30 шілдеде сағат 11-де мемлекеттік мүлікті тіркеудің www.gosreestr.kz вебпорталында болады. Бастапқы бағаның 15% мөлшеріндегі 246 318 (екі жүз қырық алты мың үш жүз он сегіз) теңге сомадағы кепілді жарна «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ-тың ағымдағы шотына енгізіледі (бұдан əрі – ұйымдастырушы). Кепілді жарналарды аударуға арналған деректемелер: ЖСК KZ529261501102032004; БСК: KZKOKZKX; банк атауы: «Қазкоммерцбанк» АҚ; КНП: 171; Кбе: 16; төлем алушы: «Ақпараттықесептеу орталығы» акционерлік қоғамы; БСН: 050540004455. Нысанды сату «Ақпараттықесептеу орталығы» АҚ Директорлар

кеңесінің 2014 жылғы 23 мамырдағы шешімімен бекітілген мемлекеттік мүлікті тіркеудің вебпорталында мүлікті сату бойынша электрондық сауда-саттықтар өткізу регламентіне сəйкес жүзеге асырылады (бұдан əрі – регламент). Аукционға қатысу үшін алдын ала веб-порталда мыналарды көрсетіп тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегі, аты жəне əкесінің аты (бар болса); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнессəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауы, бірінші басшының тегі, аты жəне əкесінің аты (бар болса); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейлі банктердегі банктік шоттардың деректемелері; 4) байланыс мəліметтері (пошталық мекенжайы, телефон, факс, е-mail). Жоғарыда көрсетілген мəліметтердің біреуі өзгерген жағдайда, тіркеу веб-порталына енгізілген мəліметтерді қатысушы бір жұмыс күні ішінде өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін тіркеудің веб-порталына қатысушының ЭЦҚ қойылған регламенттің қосымшасына сəйкес нысан бойынша сауда-саттыққа қатысуға өтінімді тіркеу қажет. Қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион басталуға дейін екі сағат бұрын аяқталады. Тіркеудің веб-порталына өтінім қабылдаудан бас тартуға қатысушының регламенттің 22-тармағындағы жəне 23-тармағының бірінші абзацтағы талаптарды сақтамауы, сондай-ақ аукцион бас талуға дейін екі сағат бұрын ұйымдастырушының шотына саудасаттық өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның түспеуі негіз болып табылады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша аукцион: 1) аукцион басталғаннан кейін жиырма минут ішінде аукцион залына қатысушылардың бірде-біреуі сатылатын нысанды регламенттің 43-тармағына сəйкес белгіленген бастапқы бағасын арттыру арқылы сатып алуға тілек білдірмесе, онда сауда-саттықтың бұл нысаны бойынша аукцион өтпеді деп саналады; 2) егер аукцион басталғаннан кейін жиырма минут ішінде аукцион залына қатысушылардың бірде-біреуі сатылатын нысанды регламенттің 43-тармағына сəйкес белгіленген бастапқы бағасын арттыру арқылы сатып алуға тілек білдірмесе, онда белгіленген қадамға бастапқы баға арттырылады; 3) егер ағымдағы баға арттырылғаннан кейін жиырма минут ішінде аукцион залына қатысушылардың бірде-біреуі сатылатын нысанды бағасын арттыру арқылы сатып алуға тілек білдірмесе, онда сатылатын нысанды алуға тілек білдірген соңғы қатысушы жеңімпаз деп саналады, ал аталған нысан бойынша аукцион болды деп танылады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен сатылатын нысан бойынша аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен сатылатын нысан бойынша аукцион бағаны арттырудың

екі қадамынан кем емес болғанда өткізілді деп саналады, бұл жағдайда кемінде екі қатысушы бастапқы бағаны екі қадамға арттырған жағдайда жүзеге асырылады. Сатылған нысан бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз аукцион өткізу күні ЭЦҚ-ны пайдаланып тіркеудің веб-порталына қол қояды. Сатудың нəтижелері туралы электрондық хаттама аукционның нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының нысанның сату бағасы бойынша сату-сатып алу келісімшартындағы міндеттемелерін тиянақтап жазатын құжат болып табылады. Сауда-саттықта жеңіске жеткен қатысушы сауда-саттықтың нəти желері туралы электрондық хаттамаға қол қоюдан бас тартқан жағдайда, сатушы кепілді жарнасын қайтармайды. Сату-сатып алу келісімшартына жеңімпаз Петропавл қ., Мир к-сі, 69 мекенжайы бойынша электрондық аукцион өткізілген күннен бастап он күнтізбелік күннен аспайтын мерзімде қол қоюы керек. Сату-сатып алу келісімшарты бойынша есеп айырысу сатушы мен сатып алушының арасында жүреді, бұл ретте сатып алушы есеп айырысуды мына тəртіппен жүргізеді: 1) аванстық төлем сату нысаны бағасының 15% мөлшерінде сату-сатып алу келісімшартына қол қойылған күннен бастап он жұ мыс күнінен аспайтын мерзімде енгізілуі керек. Аванстық төлем сатып алушының сату-сатып алу келісімшарты бойынша міндеттемелерін тиісінше орындауын қамтамасыз ету болып табылады. Кепілді жарна аванстық төлемнің есебіне жатқызылады; 2) қалған сома тараптардың келісімі бойынша, бірақ сату-сатып алу келісімшартына қол қойылған күннен бастап отыз күнтізбелік күннен аспайтын мерзімде енгізіледі. Сатушы мен сатып алушының арасындағы есеп айырысу қолмақол емес, сату-сатып алу келісімшартында көрсетілген сатушының есеп айырысу шоты арқылы жүргізіледі. Түпкілікті есеп айырысу мерзімінен кешіктірілген жағдайда, сатушы біржақты тəртіппен сату-сатып алу келісімшартын бұзады. Түпкілікті есеп айырысу мерзімі кешіктірілуі салдарынан сату-сатып алу келісімшарты бұзылған жағдайда, аванстық төлем қайтарылмайды. Сату нысанын тапсыру мүлікті қабылдау-беру актісіне қол қою жолымен сатып алу-сату келісімшарты бойынша сату бағасын сатып алушы толық төлегеннен кейін жүргізіледі, ол аталған нысанға меншік иесінің өзгергені туралы мемлекеттік тіркеу өткізу үшін негіз болып табылады. Сауда-саттықты ұйымдастыру шы ның мəліметтері: тел.: 8(7152)463936; мекенжайы: Петропавл қ., Совет к-сі, 34-үй, 21-пəтер. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратпен www.gosreestr. kz немесе www.spk-soltustik.kz сайттарында танысуға, сондай-ақ анықтаманы 8 (7152) 500830 (сатушы), 8 (7152) 463936 (ұйымдастырушы) телефондары арқылы алуға болады.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» мемлекеттік мекемесінің Жетісу филиалы мемлекеттік республикалық меншіктегі объектілерді мүліктік жалға (жалдауға) беру жөнінде тендер өткізу туралы хабарлайды Тендер 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 11.00-де мына мекенжайда болады: Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 114. Тендерге мына объектілер ұсынылады: 1. Тұрғын емес тұрақжай, жалпы алаңы 6 ш.м., барлық инженерліктехникалық коммуникацияларымен бірге, орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Талғар ауданы, Талғар қаласы, Лермонтов к-сі, 53А. Баланс ұстаушы – «Халыққа қызмет көрсету орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК-ның Алматы облысы бойынша филиалы. Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 4645,32 теңге. Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 1858,13 теңге. Мүліктік жалға алу (жалдау) мерзімі – 1 жыл. 2. Тұрғын емес тұрақжай, жалпы алаңы 5,6 ш.м., барлық инженерліктехникалық коммуникацияларымен бірге, орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Іле ауданы, Өтеген батыр кенті, Қуат шағын ауданы, Тəуелсіздікке 10 жыл к-сі, 23. Баланс ұстаушы – «Халыққа қызмет көрсету орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК-ның Алматы облысы бойынша филиалы. Жалдаудың бастапқы мөлшерлемесі айына – 4335,63 теңге.

Тендерге қатысу үшін кепілді жарна – 1734,25 теңге. Мүліктік жалға алу (жалдау) мерзімі – 1 жыл. Жалдау ақысының мөлшерлемесі өзіне коммуналдық қызметтер мен тұрақжайға қызмет көрсету шығындарын кіргізбейді, олар бөлек төленеді. Тендер өткізу шарты мен жеңімпазды таңдау өлшемі 1. Банктік жəне есеп айырысу-кассалық қызметтер көрсету үшін объектіні пайдалану. Тендер комиссиясының шешімі бойынша объект үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сəйкес келетін тендер қатысушысы тендер жеңімпазы болып танылады. Қатысушы тендерге қатысу үшiн жалға берушi белгiлеген мерзiмде мыналарды тапсыру қажет: Өтінім тендерлік құжаттамада айқындалған талаптар мен шарттарға сəйкес жасалады. Өтінімдер қосарланған конверттерде қабылданады. Тендерге қатысуға өтінім, онда тендерге қатысуға үміткердің келісімі жəне тендер шартын орындау бойынша оның міндеттемесі жəне қосарланған конверттерде сəйкесетін шарттың қорытындысы қамтылуы тиіс.

Сыртқы конвертте мына құжаттар қамтылуы қажет: 1) үмiткердiң тендерге қатысуға келiсiмiн жəне оның тендер шарттарын орындау мен шарт жасау жөнiндегi мiндеттемелерін қамтитын тендерге қатысуға өтiнім; 2) желiмделген конвертте тендердiң шарттары бойынша ұсыныстар; 3) заңды тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпұсқасын ұсына отырып, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың немесе куəліктің құрылтай құжаттарының (құрылтай шарты мен жарғы) көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; дара кəсіпкер үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, дара кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжай анықтамасының) көшірмелері немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, азаматтарды тіркеу кітабының (мекенжай

анықтамасының) көшірмелері немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен үзінді-көшірме; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестікке қатысушылар тізілімінен үзінді-көшірме (серіктестікке қатысушылардың тізілімі жүргізілген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттары; 6) кепілді жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; 7) екінші деңгейлі банкте ағымдағы шоттың бар екендігін растайтын анықтама. Ішкі конвертте үміткердің жапсырылған конверттегі тендер шарты бойынша ұсынысы қамтылуы тиіс. Ішкі конверт өтінімдер беру сəтінде жабық болуы жəне үміткер оны мөрлеуі қажет. Өтінімдер қабылдау тігілген түрінде жалға берушінің мекенжайына құжаттардың ұсынылуымен, беттері нөмірленіп жəне соңғы беттеріне қол қойылып жəне мөр басылып расталуы тиіс (жеке тұлғалар үшін – егер

мұндай болса). Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекеше лендіру комитетінің «Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің депозиттік шотына енгізіледі, ИИК KZ790705012170167006, БИК ККМFKZ2A, БСН 120340000064, КБе 11, мекеме коды 2170167, КНП 171. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап күнтізбелік 10 күннен кешіктірілмей жасалады. Тендер өткізу туралы хабарлама ресми жарияланған күнінен бастап тендер объектісімен танысу үшін барлық сұрақтар жəне тендерлік құжаттаманы алу бойынша Алматы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің Жетісу филиалына мына мекенжайға хабарласу керек: Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 114, 25 жəне 26-бөлмелер. Анықтама алу телефондары: 267-7026, 267-70-50. Тендер қатысушыларын тіркеу тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін жиырма төрт сағат ішінде, яғни 2015 жылғы 16 шілдеде сағат 11.00-де аяқталады.

 Кітап көкжиегі

Тіршілік тірегі – тіл

Оңтүстік Қазақстан облыстық сотында Қабыл Дүйсенбидің «Тілім – тірегім» кітабының тұсаукесер рəсімі өтті

Кітапқа автордың 1990 жылдан бүгінгі күнге дейінгі мемлекеттік тілді қолдану мен дамыту, оқытыпүйрету, қазақ тілінде іс қағаздарын жүргізу жəне ономастика, терминология салала рын дағы өзекті мəселелер жөнінде жазған еңбек тері мен баспасөз беттерінде жарық көрген бірқатар мақалалары енгізілген. Жарияланған мақалалар мен еңбектерде «Қазақстан Респуб ликасындағы Тіл туралы» жəне «Əкімшілік-аумақтық құрылыс туралы» (жер-су, елді мекен, мектеп, көше атауларына қатысты) заңдарын іске асыру барысында қол жеткізген жетістіктер туралы, сонымен бірге, орын алған кемшіліктер де ашық көрсетіліп, оларды жоюдың тиімді жолдары мен тетіктері ұсынылған. Айта кету керек, мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту бүгінгі күннің өзекті проблемасының бірі болғандықтан, бұл кітап мемлекеттік тіл саясатын жүзеге асыру жолында қызмет етіп жүрген мамандар мен туған тіл тағдыры қызықтыратын көпшілік қауымға арналған. Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, «Тіл жанашыры» құрмет белгісінің иегері, «Мемлекеттік тіл жəне БАҚ» республикалық байқауының жеңімпазы, облыстық соттың ақпараттық қамтамасыз ету бөлімінің басшысы Қабыл Дүйсенбидің 2000 да на мен жа рық көрген «Тілім – тірегім» кіта бы ның тұсаукесер рəсіміне облыстық соттың төрағасы мен алқа төрағалары, судьялар мен кеңсе басшысының орынбасары, тілші-ға лым дар, облыс тық жəне

Шымкент қалалық əкімдіктерінің білім, жастар саясаты, тілдерді дамыту басқармаларының басшылары, сондай-ақ, БАҚ өкілдері қатысты. Іс-шараны төраға Н.Шəріпов ашып берді. Мұнан кейін Нұрсерік Кəрімұлы Қ.Дүйсенбидің облыстық сотта мем лекеттік тіл мəселесіне жауапты маман болып бекітілген үш жылдан бергі уақытта жергілікті соттардың 36 қызметкері мемлекеттік тілді меңгеру курстарында оқып шыққанын жəне облыс соттарындағы жалпы құжат айналымының мемлекеттік тілдегі орташа көрсеткіші 67 пайыздан 97 пайызға дейін өскенін, ал қазақ тілінде қаралған істердің үлесі 55 пайыздан 74 пайызға жеткенін атап өтті. Сонымен қатар, жиын барысында «Тілім – тірегім» кітабының мəнмаңызы туралы М.Əуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті Гуманитарлық зерттеулер институтының директоры, филология ғылымдарының докторы, профессор Мекемтас Мырзахметұлы баяндама жасады. Баяндамадан кейінгі жарыссөзде Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, халықаралық «Алаш» сыйлығының лауреаты, Оңтүстік Қазақстан облысының «Құрметті азаматы», белгілі жазушы Еркінбек Тұрысов, Қазақстанның Құрметті журналисі, жазушы-драматург Захардин Қыстаубаев жəне Шымкент қаласы əкімдігі Тілдерді оқыту орталығының директоры Нұрила Жұманова сөз сөйледі. Қаршыға КҮЛЕН.

Ќўрметті салымшылар!

«Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ «Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі бағдарламасы» шеңберінде Қостанай облысы жəне Қостанай қаласының əкімдіктерімен «Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Қайырбеков көшесіндегі №351/1 тұрғын үйдің аймағы» мекенжайында орналасқан тұрғын үй құрылысы бойынша Ынтымақтастық жөніндегі келісімшартқа қол қойылғандығын хабарлайды. Барлығы 30 пəтер, оның ішінде «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ желісі бойынша 16 пəтер, бағасы 1 шаршы метрі 100 000 теңге. Құрылыстың аяқталу мерзімі: 2015 жылдың қараша айы. Тұрғын үйді сатып алушылар мен жалға алушылардың пулына қатысуға өтініш қабылдау мерзімі 2015 жылғы 1 тамыздан бастап 30 қыркүйекті қоса алғандағы аралықта. Банктің Қостанай қ., əл-Фараби даңғылы, 67 мекенжайында орналасқан филиалында немесе Банктің www.hcsbk.kz Интернет-ресурсында тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі арқылы тұрғын үйді сатып алушылар мен жалға алушылардың пулын құру тəртібімен жəне құрылыс нысанының сипаттамасымен (соның ішінде ғимарат қасбетін жəне пəтерлердің жоспарлануын көру де бар) егжей-тегжейлі танысуға болады.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Темірболат Тасқалиұлы ЕДІЛБАЕВ Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің əкімшілік-шаруашылық жұмыстары жөніндегі проректоры Темірболат Тасқалиұлы Еділбаев 58 жасқа қараған шағында дүниеден өтті. Т.Еділбаев 1958 жылы 28 қаңтарда Орал облысындағы Тайпақ ауданының Базартөбе ауылында дүниеге келген. 1976 жылы орта мектепті бітірген соң Кеңес армиясы қатарына алынып, екі жыл əскери борышын өтеген соң 1979-1985 жылдары Алматыдағы Октябрьдің 20 жылдығы атындағы станок жасау зауытында жұмысшы болды. 1985-1993 жылдары спорттық бағыттағы республикалық орта мектеп-интернатта шеберхана меңгерушісі, директордың шаруашылық, сонан соң оқутəрбие ісі жөніндегі орынбасары болып істеді. 1993-1996 жылдары Алматыдағы №13 мектеп-интернаттың директоры, 1996-1998 жылдары республикалық «Иман» кəсіпорны директорының орынбасары болды. 1998-2000 жылдары О.Таңсықбаев атындағы Алматы қолданбалы-сəндік өнер колледжі директорының орынбасары, 2000-2003 жылдары Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында, 2003-2008 жылдарда Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақтүрік университетінде, 2008 жылдан бері Абай атындағы

Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде əкімшілікшаруашылық жұмыстар жөніндегі проректор қызметтерін атқарды. Темірболат Тасқалиұлы Еділбаев өзіне тапсырылған жұмысқа сергек жəне жауапкершілікпен қарайтын жан еді. Ол қызмет істеген жылдарда Абай атындағы ҚазҰПУ-дың оқу ғимараттары мен жатақханалары күрделі жəне ағымдағы жөндеулерден өтті, дəріс залдары, оқу аудиториялары заманауи ақпараттықкоммуникативтік техникалармен жабдықталды. Университет қалашығы абаттандырылды. Көптеген игілікті істер жүзеге асырылды. Т.Еділбаев досқа адал, жолдасқа қайырымды, ақжарқын азамат болатын. Оның жарқын бейнесі біздің жадымызда ұзақ уақыт сақталады. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ұжымы.

М.Əуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің ұжымы Гуманитарлық зерттеулер институтының директоры, көрнекті абайтанушы ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор, Мемлекеттік жəне «Түркі əлеміне қызмет» сыйлықтарының лауреаты Мекемтас Мырзахметұлына ұлы ҚАЙРАТТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


16

www.egemen.kz www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

а д н ы с а є а ж л ґ К

 Жағымды жаңалық

Атаќты Стивен Сигал Астанадаєы жас ґрендерді айкидоєа баулуда Атақты кино актері, режиссер Стивен Сигал Астанаға келді. Ол елорда күніне орай өтетін І халықаралық жауынгерлік өнер фестиваліне құрметті қонақ ретінде қатысады. Сапар аясында Голливуд жұлдызы астаналық жас өрендерге айкидо спортының қырсырын үйретті.

Еламан ҚОҢЫР,

«Егемен Қазақстан».

Алдымен Стивен Сигал Астана əкімі Əділбек Жақсыбековпен кездесті. Шаһар басшысы қонаққа елордамыздың тарихы, қала күнінің жалпыхалықтық сипатқа ие болған мерекеге жəне барша қа зақстандықты бір мақсат пен мүдде жолында ұйыстырып отырған рухани күшке айналғанын айтып берді. Кездесуден кейін Ə.Жақсыбеков қонақты Астанадағы Оқушылар сарайына бастап келді. Ол жерде Стивен Сигал жауынгерлік өнердің əдіс-тəсілдері бойынша шеберлік сабағын өткізді. Оған 70тен астам жас спортшы қатысты. Қазақ ұландарының спортқа деген қызығушылығына риза болған актер: «Сіздің елде айкидоға жас балалардың қызығушылық деңгейі осыншалықты жоғары деп ойламаппын. Жалпы, қазақ халқының жекпе-жек өнерінде өзіндік орны бар екенін білемін. Дегенмен, айкидо көп халық үшін жат екені

жасырын емес. Соған қарамастан, алдыма келген жеткіншектердің көптігін көріп қуанып тұрмын. Балалар – біздің болашағымыз. Менің қазір үйрететін əдістерім олардың өмірде дұрыс жол таңдауына септігін тигізеді. Сондайақ, кез келген жағдайда өз-өздерін қорғай алатын, өз күшіне сенімді тұлға болып қалыптасуына да айкидоның берері мол», – деді. Сонымен қатар, даңқты актер жетістікке жету үшін не қажет екенін айтып берді. «Алға қойған мақсатқа жету үшін əртүрлі жолдан өтуге тура келеді. Алайда, бұл жолда жалқаулық пен салғырттыққа орын жоқ. Тек тəртіп пен табандылықтың арқасында ғана көздегеніңе қол жеткізуге болады. Мен сіздерге білгенімді үйретіп, өмірден өз орындарыңызды табуларыңызға сеп болғым келеді. Ең бастысы, батыл болыңыздар. Намыс пен рухтың қайнар көзі – ұлт пен Отанды шын сүйсеңіздер, бəрі сіз ойлағандай болады. Ендеше іске сəт!», – деген Стивен Сигал

татамиге шығып, айкидо өнерінің əдістерін үйрете бастады. Жаттығу барысында Сигал шəкірттеріне өздерін еркін ұстауға мүмкіндік берді. Жекпе-жек кезіндегі басты қағида жөнінде ол: «Кілемдегі жағдайды өз бақылауың нан шығармауға тырысу керек. Одан бөлек, қарсыласты өзіңе тым жақын жіберуге жəне оның ту сыртыңнан шабуылдауына мүмкіндік беруге болмайды. Дегенмен, мұндай тығырықтан да шығар жол бар. Себебі, кез келген шабуылға қарсы қолданатын қарымта əдістер болады», – деп бірнешеуін көрсетті. Шара соңында актер Қазақстан, Астана туралы пікірін білдіріп: «Маған Астана ұнайды. Əсем, сұлу қала. Алдағы уақытта міндетті түрде қайтып ораламын», – деді. Осы ретте, бұл оның Астанаға екінші рет келуі екенін айта кетейік. Бұған дейін Сигал 2011 жылы дəстүрлі экшн-фильмдер кинофестиваліне келген еді. Əйгілі маманнан дəріс алған жас айкидошы Даниэль Əубəкіров: «Жасы 60-тан асқанына қарамастан, өте ширақ қимылдайды. Бізге бұрын-соңды білмейтін əдістерді үйретті», – деп, қонақтың шеберлігіне тəнті болғанын айтты. Бүгінде 63 жасқа келген Стивен Сигал 50-ге жуық Голливуд фильміне түскен. Жеті жасынан бері айкидомен айналысатын ол бұл жекпе-жек түрінен VII дан иегері. Аталған спорттың қыр-сырын толық меңгеру үшін 20 жыл Жапонияда тұрған. Сөз соңында Астанада өтетін І халықаралық жауынгерлік өнер фестиваліне тоқталып өтейік. Елорда күніне орай алғаш рет ұйымдастырылып отырған шараға 12 жекпе-жек түрі бойынша жоғары дəрежелі белбеу мен дан иегерлері қатысады. Олардың арасында Қазақстаннан бөлек, АҚШ, Қытай, Ресей, Чехия, Оңтүстік Корея жəне Жапониядан келген шеберлер бар.

 Мəссаған!

Тіркеуде жоќ тўрєын ґмірде бар екенін дəлелдей алмай жїр

Фотоэтюд Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

 Сіз білесіз бе?

 Міне, қызық!

«Ќўралай» халыќаралыќ фестивалі

Астанада қуыршақ театр ларының І халықаралық «Құралай» фестивалі өтеді. 29 маусымда шымылдығы салтанатты түрде ашылатын «Құралай» фестивалі 2 шілдеге дейін созылады. І халықаралық «Құралай» фести валіне Перу, Эстония, Болгария, Сер бия, Румыния, Татарстан, Тəжікстан елдеріндегі қуыршақ театрларының үздік өкілдері келді. Отандық қуыршақ театрының майталмандары да қызу дайындық үстінде. Құралай Ешмұратованың мұрындық болуымен өтетін шара «Жастар» сарайында салтанатты түрде ашылады, одан əрі қойылымдар Қалибек Қуанышбаев атындағы қазақ музыкалық драма театрының сахнасында өтеді.

 Масқара!

Арпылдаєан иттер 10 жастаєы баланы аяусыз талап ґлтірді Қостанай облысы Затобол ауылында қайғылы жағдай орын алды. 10 жастағы баланы үйінен 100 метр жерде иттер талап өлтірді. Бұл туралы «Костанайские

новостиге» сілтеме жасап NUR.KZ хабарлады. 10 жастағы Сергей Рыдниннің жоғалып кеткені туралы хабар полицейлерге 18 маусымда беріледі.

Сергейді бүкіл қала бойынша іздестірген. Жеткіншектің жансыз денесі жергілікті тұрғын Олег Тупкалоның иттер асыраған аймағында табылған. Тұрғын ол жерді «Азия-век» ЖШСнен жалға алған. Тупкало иттерді байлауда ұстамағаны белгілі болды. Иттер мекендейтін аймаққа жеткіншек қалайша жəне не себепті кіріп кеткені əзірге белгісіз.

 Оқиға

Дымы ќалмай жанып кетті Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Еламан ҚОҢЫР,

«Егемен Қазақстан».

Ақтөбенің 29 жастағы тұрғыны, екі баланың анасы Айымгүл Көшербаева ешбір жерде тіркеуде жоқ. Тіпті оның қолында өмірге келгенін растайтын құжаты да болмаған. Сондықтан ол бүгінде өзінің өмірде бар адам екенін дəлелдей алмай жүр. Соңғы үш жылда келіншектің бармаған жері, баспаған тауы қалмады. Сотқа да шағымданып көрді. Алайда, ол жерде ДНК сараптамасынан өту керек тігі айтылған. Ал мұндай сараптаманың құны 150 мың теңге тұрады. Бала күтімі бойынша дема лыста отырған ана үшін бұл қомақ ты қаржы. Дегенмен, тек осы сараптама қорытындысынан

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

кейін ғана ол еліміздің азаматы екенін дəлелдей алады. Өзінің өмірде бар адам екеніне өзгелердің көзін жеткізу үшін əділет басқармасы мен «Нұр Отан» партиясына да барған. Бірақ Айымгүлдің туғаны туралы ешбір жерде тіркелмегендіктен, аталған мекемелер де көмек бере алмай отыр. Кезінде қой баққан ата-анасы орталықтан алыс тұрғындықтан, баланың құжаттарын рəсімдемеген. Енді 1986 жылы кеткен сол қателіктен қыздары зардап шегуде. Құжатсыз азаматша өз тағдырын балалары қайталай ма деп қорқады. Себебі, балаларының туу туралы куəлігін жасату үшін де аналарының құжаты қажет. Айымгүл, тіпті, он жыл отасқан жолдасымен де заңды некеге тұра алмай келеді.

«Ланцелот» мейрамханасынан шыққан өрт электр желісінің қысқаша тұйықталуынан болуы мүмкін. Бұл туралы өрт сөндіру қызметі брифингте хабарлады. Жалпы оның өртеніп жатқаны жайлы хабар өрт сөндірушілерге 16 сағат 30 минутта түскен. Қызыл жалынды құрықтауға 11 техника мен 30 адам жұмылдырылған. Мамандар алдымен мейрамхана қызметкерлерін қауіпсіз жерге шығарып, алаулаған жалынның көрші үйлерге жайылып кетпеуіне назар аударған. Оқиға куəгерлерінің айтуынша, өрттің қызуының күштілігі сондай, көрші ғимараттардың сырты балқып кеткен. Өрт кезінде көрші үйдің терезелері сынып, дуалды бойлай өскен қылқан жапырақты ағаштары жанған. – Өрт кезінде мейрамханадан бір бос, бір толық газ балонын алып шықтық. Мұның өзі мұнда өрт қауіпсіздігі сақталмайтынын көрсетеді. 2012 жылы осы мейрамхананы тексеру барысында өрт қауіпсіздігі сақталмайтыны

анықталған болатын. Сол кезде қожайынға айыппұл салынған-ды. Алайда, ол өткеннің ащы сабақтарынан қорытынды шығармаған болып шықты, дейді өрт сөндіру қызметі бастығының орынбасары Дархан Халмұратов. Отқа оранған аумақ 700 шаршы метрді құрайды. Қызыл жалынды бұғалықтау1,5 сағатқа созылған. Ал, мамандар мейрамхананың өртенуі электр желісінің қысқаша тұй ық талуынан болды деп болжап отыр. «Ланцелот» мейрамханасының қожайыны Овик Арсенян өрт

шыққан күні қалада болмаған. Күлге айналған мейрамханасын көргенде, қызметкерлер мен көршілерінің амандығына мың тəубе дегенін айтады. Бұл биылдыққа тіркелген ең ірі өрт оқиғасы көрінеді. Тап сол күні Ақтөбеде 20 жерде өрт болған. Ауа райының аптап ыстық екенін ескерсек өрт қаупі əлі сейілмейтіні белгілі. Сондықтан өртті болдырмауда аса сақтық керектігі айтпаса да түсінікті. Ақтөбе қаласы.

АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-07-87.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz. Интернет-редакция: ekazakhstan@mail.ru Алматыда: факс (727) – 273-07-87, электронды пошта – egemalm@mail.ru

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-07-26, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

«Қалауын тапса, қар жанар» демекші, бейберекет шашылған қалдықтың өзін кəдеге жаратуды енді-енді үйрене бастадық. Алпысты алқымдаған алматылық ағамыз осындай еңбеккештігінің арқасында бас ауыртқан баспана мəселесін ғана шешіп қойған жоқ, төңіректің тазалығына да бір кісідей атсалысты. Үй салуға қажетті материалдың денін қоқыс арасынан жиыстырып, жертөлесімен қосқанда үш қабатты коттедж тұрғызды деп хабарлайды 31-арна тілшілері. Оқап Мұқажанұлы елдің үйінен ерекше баспана салды. Əдеттегідей, кірпіштен не болмаса ағаштан емес, бос шыны шөлмектерден тұрғызды. Алты баласы бар ақсақалдың не жұмысы, не зейнетақысы жоқ көрінеді. Қалтаны қаққан қымбатшылық пен тұрмыстың нашарлығы осы қадамға қарай итермелесе керек. Қыста жылы, жазда салқын бұл баспанаға 80 мыңнан астам шыны бөтелке жұмсалыпты. Оқап аға бір жыл уақытын сарп етіп жинаған бөтелкелерді көшекөшеден, дүкендер мен күл-қоқыстардың арасынан тауып отырыпты. Бір тиын да ақша жұмсамай салған зəулім үйі адам денсаулығына еш зиянсыз дейді. Ең бастысы – қауіпсіз көрінеді. Тіпті, 9 баллдық жер сілкінісі кезінде де былқ етпей шыдас беретіндігіне сенімділік танытты. «Балалардан тек қана цементке ғана ақша алдым, ішкен-жегенімнен артылған ақшаны цементке жұмсадым, қалғанының бəрін бөтелке топырақ, ағаш ұнтағы, бөтелкемен салып шықтық», дейді Оқап Мұқажанұлы. Алты жыл бұрын басталған баспанасына бүгінде балалары мен немерелері қоныстанған. Зəулім үйден бөлек монша, киіз үй мен қораны да шөлмектен салған. Бір ғана моншаның өзіне 9 мыңнан астам бөтелке кеткен. Ал ескі күй табақтарды сəндік үшін жабыстырғанын айтады. Ешкімнің көмегінсіз зəулім баспана тұрғызған ағамыз қазір үйдің ішкі бөлмелеріне күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізіп жатыр. Шыныдан шаңырақ көтерген ақсақалдың ендігі арманы – немерелері ойнайтын шағын ойын алаңын салып беру. «Егемен-ақпарат».

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А.

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Ќоќыстан коттедж тўрєызєан...

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-Полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 13 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №592 ek


17

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 18 маусым

№456

«Өнімділік 2020» бағдарламасы 1. Бағдарламаның паспорты

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасы азаматының паспортын, Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігін, шетелдіктің Қазақстан Республикасында тұруына ықтиярхатты, азаматтығы жоқ адамның куәлігі мен босқын куәлігін ресімдеу, беру, ауыстыру, тапсыру, алып қою және жою қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 26 тамыздағы № 852 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы азаматының паспортын, Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігін, шетелдіктің Қазақстан Республикасында тұруына ықтиярхатты, азаматтығы жоқ адамның куәлігі мен босқын куәлігін ресімдеу, беру, ауыстыру, тапсыру, алып қою және жою қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 26 тамыздағы № 852 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 50, 696-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Қазақстан Республикасы азаматының паспортын, Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігін, шетелдіктің Қазақстан Республикасында тұруына ықтиярхатты, азаматтығы жоқ адамның куәлігі мен босқын куәлігін ресімдеу, беру, ауыстыру, тапсыру, алып қою және жою қағидаларында: 4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «4. Қазақстан Республикасы азаматының паспортын, Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігін уәкілетті мемлекеттік орган құжаттандырылатын адамның тұрақты тіркелген жері бойынша, сондай-ақ жоғалуына, жарамдылық мерзімінің өтуіне, неке қию (бұзу) бойынша тегін өзгертуіне, одан әрі пайдалануға жарамсыздығына, құжаттарды әзірлеудің жаңа технологиясына сәйкес олардың түр өзгерісіне, Қазақстан Республикасының азаматы жеке куәлігі негізінде Қазақстан Республикасының азаматы паспортын алғаш рет алуына байланысты паспорт және (немесе) жеке куәлік ауыстырылған жағдайда нақты болатын жері бойынша береді. Шетелдіктің Қазақстан Республикасында тұруына ықтиярхатты, азаматтығы жоқ адамның куәлігін уәкілетті мемлекеттік орган құжаттандырылатын адамның тұрақты тіркелген жері бойынша береді. Қазақстан Республикасы азаматының паспортын, Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігін, шетелдіктің Қазақстан Республикасында тұруына ықтиярхатты, азаматтығы жоқ адамның куәлігін уәкілетті мемлекеттік орган жеке басты куәландыратын құжаттарды (Қазақстан Республикасының шетелдік мекемелерінде ресімделген Қазақстан Республикасы азаматының паспорттарын қоспағанда) алуға арналған өтінім берілген күннен бастап күнтізбелік отыз күннен кешіктірілмейтін мерзімде береді және иесіне немесе оның заңды өкіліне жеке табыс етеді.»; 6-тармақтың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) көлемі 3,5 х 4,5 сантиметр (қағаз бланкідегі формулярды ресімдеген кезде) екі фотосуретті;»; 13-тармақтың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) көлемі 3,5 х 4,5 сантиметр (қағаз бланкідегі формулярды ресімдеген кезде) екі фотосуретті;»; 18-тармақтың 1) тармақшасы және 21-тармақтың 1) тармақшасы алып тасталсын; 30-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «30. Қазақстан Республикасының азаматтары жеке басты куәландыратын құжаттарды жоғалтқан, олар одан әрі пайдалануға жарамсыз болған, жеке тұлғаны сәйкестендірумен байланысты өзгерістер енгізу қажеттілігі туындаған, осы Қағидалардың 29-тармағының 1), 2), 3), 4), 5), 6) тармақшаларында көрсетілген деректерді сәйкестендіру мүмкін болмаған жағдайларда, сондай-ақ анықтамалық деректерінің ауысуына, өзгеруіне, құжаттарды әзірлеудің жаңа технологиясына сәйкес олардың түр өзгерісіне байланысты, жаңа құжаттар алу үшін тұрақты тіркелген жері бойынша, сондай-ақ жеке басты куәландыратын құжаттары жоғалған, олар одан әрі пайдалануға жарамсыз болған, неке қию (бұзуы) бойынша тегін өзгерткен, құжаттарды әзірлеудің жаңа технологиясына сәйкес олардың түр өзгерісіне байланысты жағдайларда нақты болатын жері бойынша уәкілетті мемлекеттік органға өтініш білдіреді. Қазақстан Республикасында тұрақты тұратын шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар жеке басты куәландыратын құжаттарды жоғалтқан, олар одан әрі пайдалануға жарамсыз болған, жеке тұлғаны сәйкестендірумен байланысты өзгерістер енгізу қажеттілігі туындаған, осы Қағидалардың 29-тармагының 1), 2), 3), 4) 5), 6) тармақшаларында көрсетілген деректерді сәйкестендіру мүмкін болмаған жағдайларда, сондай-ақ анықтамалық деректерін ауыстыруына, өзгертуіне байланысты жаңа құжаттар алу үшін тұрақты тіркелген жері бойынша уәкілетті мемлекеттік органға өтініш білдіреді. Бүлінуіне, жеке басты сәйкестендірудің мүмкін болмауына байланысты одан әрі пайдалануға жарамсыз құжаттарды қоспағанда, жаңа паспорттар мен жеке куәліктер алғанға дейін бұрынғы құжаттар алынбайды.»; 31-тармақта: бірінші бөліктің бірінші абзацы мынадай редакцияда жазылсын: «31. Қолданылу мерзімінің өтуіне, одан әрі пайдалануға жарамсыз болуына, құжаттарды әзірлеудің жаңа технологиясына сәйкес олардың түр өзгерісіне байланысты Қазақстан Республикасы азаматының паспортын, Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігін ауыстыру үшін өтініш иесі мынадай құжаттарды:»; 2) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «2) көлемі 3,5 х 4,5 сантиметр (қағаз бланкідегі формулярды ресімдеген кезде) екі фотосуретті;»; мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен толықтырылсын: «Уәкілетті органға тапсыруға жататын паспортта шет мемлекеттің қолданыстағы визасы болған кезде азаматтың өтініші бойынша паспорт алынбайды. Бүл ретте жарамсыз паспорт өтеуге (паспорттың бір жақ шетін тескішпен тесу арқылы) жатады және иесіне қажеттілігі өткенге дейін қайтарылады.»; 33-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «33. Қазақстан Республикасы азаматының паспортына, Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігіне, шетелдіктің Қазақстан Республикасында тұруына ықтиярхатқа, азаматтығы жоқ адамның куәлігіне жеке тұлғаны сәйкестендірумен байланысты, осы Қағидалардың 29-тармағының 1), 2), 3), 4) 5), 6) тармақшаларында көрсетілген деректерді сәйкестендіру мүмкін болмаған жағдайда, сондай-ақ анықтамалық деректерін ауыстыруына, өзгертуіне байланысты өзгерістер енгізу үшін өтініш иесі: 1) еркін нысандағы жазбаша өтінішті (неке қию (бұзу) бойынша тегін өзгертуге байланысты жүгінгендерден басқа); 2) мемлекеттік баж төленгені туралы құжатты (мемлекеттік баж төлеуден босатылған адамдар растайтын құжаттарын ұсынады); 3) көлемі 3,5 х 4,5 сантиметр (қағаз бланкідегі формулярды ресімдеген кезде) екі фотосуретті; 4) ауыстыруға жататын Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігін; 5) Қазақстан Республикасы азаматының паспортын (бар болса); 6) шетелдіктің Қазақстан Республикасында тұруына ықтиярхатты (шетелдіктер үшін); 7) жарамды ұлттық паспортты (шетелдіктер үшін); 8) азаматтығы жоқ адамның куәлігін (азаматтығы жоқ адамдар үшін); 9) өтініш білдірудің негізділігін растайтын құжатты ұсынады. «Ұлты қазақ азаматтардың тегі мен әкесінің атын жазуға байланысты мәселелерді шешу тәртібі туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 2 сәуірдегі № 2923 Жарлығына сәйкес ұлты қазақ адамдар тегі мен әкесінің атының жазылуын өзгерту туралы өтінішхатпен уәкілетті мемлекеттік органға жүгінген кезде қалаған тегін, әкесінің атын мемлекеттік немесе орыс тілінде көрсете отырып, еркін нысанда өтініш береді. Тектерде тегі мен әкесінің атының түбір негіздерін сақтай отырып, қазақ тіліне тән емес аффикстер алынып тасталады, онымен бір мезгілде әкесінің атын жазу кезінде қазақ тіліне тән емес аффикстердің орнына әкесінің есіміне адамның жынысына қарай «ұлы» немесе «қызы» деген жалғау жалғанады. Өтінішке мына құжаттардың бірі қосымша беріледі: 1) туу туралы куәлік (жеке басты куәландыратын құжаттарды алғаш рет алған кезде); 2) ауыстыруға жататын жеке куәлік, паспорт; 3) Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі белгілеген нысандағы Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылданғаны туралы анықтаманы (Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдануына байланысты жеке куәлік алған кезде). Тектері мен әкесінің атының жазылуы қазақ халқының қалыптасқан дәстүрлеріне сәйкес өзгертілген ұлты қазақ адамдар өтініш білдірген жағдайда, паспорттар мен жеке куәліктерді олардың бұрынғы тектері мен әкелерінің аттарын ұсынылған туу туралы куәліктерге сәйкес бұрынғыдай жаза отырып ресімдеуге болады.»; 37-тармақ мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Жеке куәлік тұрғылықты жерден басқа жерде жоғалған кезде Қазақстан Республикасының азаматы өтініш бергенде уәкілетті мемлекеттік орган уақытша жеке куәлікті нақты болатын жері бойынша тұрғылықты жеріне қайта оралу үшін береді.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 18 маусым

№459

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 18 маусымдағы №459 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Жүйелі тіркеуді жүргізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 12 қыркүйектегі № 799 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 34, 375-құжат). 2. «Шағын, орта және ірі кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғалардың үлгі жарғыларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 16 қыркүйектегі №852 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 38, 414-құжат). 3. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 16 қыркүйектегі № 852 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 23 желтоқсандағы № 1230 қаулысы. 4. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 18 шілдедегі № 820 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 11-тармагы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж, № 47, 643-құжат). 5. «Бағалау қызметінің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 ақпандағы № 124 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж, № 15, 269-құжат). 6. «Көрсетілетін заң көмегі сапасының критерийлерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 10 ақпандағы № 72 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж, № 5, 49-құжат). 7. «Ғимараттарды, құрылыстардың және (немесе) олардың құрамдас бөліктерін мемлекеттік техникалық тексеру бойынша, салық салу объектілерінің құнын айқындау бойынша Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Тіркеу қызметі және құқықтық көмек көрсету комитетінің «Жылжымайтын мүлік орталығы» республикалық мемлекеттік қазыналық кәсіпорындары өндіретін және (немесе) өткізетін жұмыстарының, көрсетілетін қызметтерінің бағаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 20 наурыздағы № 251 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж, № 22, 165-құжат).

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 17 маусым

№440

Астана, Үкімет Үйі

«Өнімділік 2020» бағдарламасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 наурыздағы № 254 қаулысына өзгерістер енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Өнімділік 2020» бағдарламасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 наурыздағы № 254 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 27, 314-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: 1) кіріспе мынадай редакцияда жазылсын: «Индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау туралы» 2012 жылғы 9 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына, Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010 - 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама жэне Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір жарлықтарының күші жойылды деп тану туралы» 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 жэне «Қазақстан Республикасын индустриялық- инновациялық дамытудың 2015 - 2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын бекіту туралы және «Мемлекеттік бағдарламалар тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 957 Жарлығына толықтыру енгізу туралы» 2014 жылғы 1 тамыздағы № 874 жарлықтарына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді »; 2) 4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «4. Осы қаулының орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігіне жүктелсін.»; 3) көрсетілген қаулымен бекітілген «Өнімділік 2020» бағдарламасы осы қаулыға қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі және ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.МӘСІМОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 17 маусымдағы №440 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 наурыздағы № 254 қаулысымен бекітілген

Бағдарламаның «Өнімділік 2020» бағдарламасы атауы Әзірлеу үшін негіздеме

Бағдарламаны әзірлеу мен іске асыруға жауапты мемлекеттік орган

«Индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау туралы» 2012 жылғы 9 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы, Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010 – 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама және Қазақстан Республикасы Президентінің кейбір Жарлықтарының күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 және «Қазақстан Республикасын индустриялықинновациялық дамытудың 2015 – 2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын бекіту туралы және «Мемлекеттік бағдарламалар тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 957 Жарлығына толықтырулар енгізу туралы» 2014 жылғы 1 тамыздағы № 874 жарлықтары Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі

Бағдарламаның Экономиканың басым секторларында еңбек өнімділігін ұлғайту арқылы мақсаты өнеркәсіптік кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру Бағдарламаның Жұмыс істеп тұрған өндірістерді жаңғырту (техникалық қайта міндеттері жарақтандыру) және бәсекеге қабілетті жаңа өндірістерді құру. Кәсіпкерлік субъектілерін сервистік қолдау. Кластерлік бастамалардың дамуын қолдау. Іске асыру мерзімдері Нысаналы индикаторлар

Қаржыландыру көздері

2011 – 2020 жылдары: 1-кезең – 2011 – 2014 жылдар, 2011 – пилоттық; 2-кезең – 2015 – 2020 жылдар. Бағдарламада қойылған міндеттерді іске асыру мақсатында мынадай нысаналы индикаторларға қол жеткізіледі: 2015 жылға дейін: ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алған өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындарында еңбек өнімділігін кемінде 1,5 есеге ұлғайту; ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алған кәсіпорындар қуатының орташа жүктелуін 70 %-ға дейін ұлғайту; 2018 жылға дейін: Бағдарлама шеңберінде ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алған кәсіпорындарда еңбек өнімділігін кемінде 1,5 есеге ұлғайту; жылына орташа есеппен алғанда кемінде 10 кәсіпорынға инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу және/немесе сараптау; жылына орташа есеппен алғанда кемінде 10 кәсіпорынның құзыретін арттыру; жылына орташа есеппен алғанда кемінде 3 кәсіпорынның технологиялық процестерін жетілдіру; жылына орташа есеппен алғанда кемінде 3 кәсіпорынның өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру; 3 аумақтық кластер құру және оларға мемлекеттік қолдау көрсету; 2020 жылға дейін: Бағдарлама шеңберінде ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алған кәсіпорындарда еңбек өнімділігін кемінде 1,5 есеге ұлғайту; жылына орташа есеппен алғанда кемінде 10 кәсіпорынға инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу және/немесе сараптау; жылына орташа есеппен алғанда кемінде 10 кәсіпорынның құзыретін арттыру; жылына орташа есеппен алғанда кемінде 3 кәсіпорынның технологиялық процестерін жетілдіру; жылына орташа есеппен алғанда кемінде 3 кәсіпорынның өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру; 3 аумақтық кластер құру және оларға мемлекеттік қолдау көрсету Республикалық бюджетте 2011 жылы 15 764 910 мың теңге, 2012 жылы – 10 133 367 мың теңге, 2013 жылы – 134 050 мың теңге, 2014 жылы – 126 670 мың теңге, 2015 жылы – 697 311 мың теңге, 2016 жылы – 697 311 мың теңге, 2017 жылы – 697 311 мың теңге, 2018 жылы – 697 311 мың теңге, 2019 жылы – 697 311 мың теңге, 2020 жылы – 697 311 мың теңге көзделген. Келесі жылдардың республикалық бюджетінен қаржыландыру көлемі жоспарланатын кезеңге арналған тиісті бюджеттерді қалыптастыру кезінде нақтыланады.

2. Кіріспе «Өнімділік 2020» бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама) Қазақстан Республикасы Президентінің «Жаңа он жылдық – Жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына Жолдауын, Қазақстанның 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспарын, Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010 – 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаны, Қазақстан Республикасын индустриялық-инновациялық дамытудың 2015 – 2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын және Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Шетелдік инвесторлар кеңесінің 23-ші жалпы отырысының 2010 жылғы 4 маусымдағы № 01-8.1 хаттамасын іске асыру шеңберінде әзірленген. Бағдарлама Дүниежүзілік банктің әдістемелік қолдауымен әзірленді және Мемлекеттік бағдарламаны іске асыру құралдарының бірі болып табылады. Экономиканың жалпы өнімділігі оның айтарлықтай деңгейде бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын фактор болып табылады. Ғылымды көп қажетсінетін өнімді шығаратын өңдеуші салалар кәсіпорындары үлесінің ұлғаюы экономикадағы еңбек өнімділігінің деңгейін едәуір арттырады. Сондықтан да мемлекетке оның өнімділігін арттыруды ынталандыру, инновациялық әзірлемелерді енгізу, қазіргі заманғы басқару технологияларын енгізу және жалпы кәсіпорындардың негізгі қорларын жаңғырту өте маңызды. Бірінші кезеңнің негізгі міндеті бәсекеге қабілетті жаңа өндірістерді құру, еңбек өнімділігін арттыру мақсатында жұмыс істеп тұрған өндірістерді жаңғырту (техникалық қайта жарақтандыру) және қазіргі заманғы басқару технологияларын енгізу болып табылады. Кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру және кластерлік бастамалардың дамуын қолдау бірінші кезектегі міндет болып табылады. Бұл ретте, еңбек тиімділігіне бизнестің инновациялық белсенділігі, күшті бренд, персоналдың біліктілігі, өткізу нарығының тартымдылығына қол жеткізу, бәсекелі ортаның сапасы, өнімдерді немесе қызметтерді шебер жылжыту және сату қабілеттілігі де әсер етеді. Бұдан басқа, қазіргі заманғы басқару технологияларын енгізу мәселелерінде менеджменттің рөлі басты болып табылады. Қалыптасқан жағдайды есепке ала отырып, тиісті Бағдарламаны әзірлеу арқылы қазіргі заманғы басқару және энергия үнемдеуші технологияларды енгізудің, кәсіпорындарды жаңғыртудың және жаңа бәсекеге қабілетті өндірістер құрудың жүйелі шараларын қабылдау қажет. Бағдарламаны іске асыру шеңберінде: 1) мемлекет индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган, Бағдарлама операторлары және құралдар арқылы мемлекеттік қолдау шараларын ұсыну мүмкіндігі туралы шешім қабылдайды; 2) қажет болғанда Бағдарламаны іске асыру шеңберіндегі құжаттарды мүдделі орталық мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдармен келісуді Бағдарлама операторы «бір терезе» қағидаты бойынша орындайтын болады. Бағдарлама шеңберінде бір өтінім берушіге қатысты Бағдарлама құралдарын кешенді ұсынуға жол беріледі. Бағдарламада пайдаланылатын ұғымдар: 1) Бағдарлама операторы – «Қазақстандық индустрияны дамыту институты» акционерлік қоғамы; 2) құрал операторы – мемлекеттік қолдау шараларын ұсынатын, жарғылық капиталына мемлекет 100 пайыз қатысатын заңды тұлға және/немесе ұлттық даму институтының, ұлттық басқарушы холдингтің еншілес ұйымдары; 3) өтінім беруші – Бағдарлама шеңберінде мемлекеттік қолдау шараларын алуға өтінім берген кәсіпкерлік субъектісі; 4) инвестициялық жобаның кешенді жоспары – қажетті экономикалық, техникалық, басқарушылық және өзге құжаттамалар топтамасы; 5) орындаушы – еңбек өнімділігін арттыру, сондай-ақ аумақтық кластерлерді дамыту мақсатында өтінім беруші тартатын заңды немесе жеке тұлға; 6) қаржылай қолдамайтын оператор – «Сыртқы консультанттарды тарту арқылы озық кәсіпорындардың консультациялық жобаларын бірлесіп қаржыландыру (Еуропа Қайта Құру және Даму Банкінің Қазақстан Республикасының шағын және орта кәсіпкерлігін қолдау жөніндегі бағдарламасы)», «Шағын және орта кәсіпкерліктің топ-менеджментін оқыту» құрауыштарын қоспағанда, Бағдарламаның төртінші бағыты шеңберінде Кәсіпкерлерге мемлекеттік қаржылық емес қолдауды жүзеге асыратын Ұлттық кәсіпкерлер палатасы; 7) кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығы (бұдан әрі – КҚО) – бұл «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» акционерлік қоғамының өңірлік филиалдары жанынан құрылған және/немесе облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың кәсіпкерлер палатасы, жергілікті бюджетте қаражат болған жағдайда, жергілікті атқарушы органдар жанынан құрылатын жеке кәсіпкерлік субъектілеріне және кәсіпкерлік бастамасы бар халыққа мемлекеттік қолдау шараларын көрсетуге арналған инфрақұрылымдық кешен; 8) топ-менеджер – заңды тұлғаның басшысы немесе оның атқарушы органының мүшесі немесе өндірісті немесе оның жекелеген кезеңдерін ұйымдастыруға жауапты тұлға (жоба менеджері, өндіріс жөніндегі басқарушы директор және т.б.). 3. Ағымдағы жағдайды талдау 1. Ағымдағы жағдайды бағалау, сондай-ақ оның елдің әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық-саяси дамуына ықпалы. 2010 жылы Қазақстанның өнеркәсібі тұрақты өсу қарқынын көрсетеді. 2010 жылдың 1-жартыжылдығында жалпы ішкі өнім (бұдан әрі – ЖІӨ) көлемі 8 733 001, 3 млн. теңгені құрады және алдыңғы жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда нақты мәнде 8,0 %-ға өсті. 2010 жылдың 1-жартыжылдығында ЖІӨ-дегі тауарлар өндірісі мен көрсетілетін қызметтер өндірісінің үлесі, тиісінше, 40,5 %-ды және 56,8 %-ды құрады. ЖІӨ өндірісіндегі негізгі үлесті 32,0 %-ды өнеркәсіп құрайды. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 2010 жылғы қаңтар-тамыздағы қолданыстағы бағалар бойынша 7 467,6 млрд. теңгені құрады, бұл 2009 жылғы қаңтар-тамызға қарағанда 10,9 %-ға көп. Тау-кен өндірісі өнеркәсібінде өндіріс 5,8 %-ға, өңдеуші өнеркәсіпте 19,1 %-ға, электрмен жабдықтау, газ беру, бу және ауа желдеткіші 7,6 %-ға өсті. Тамақ өнімдері мен мұнайды қайта өңдеу, тоқыма бұйымдары, құрылыс материалдары, металлургия, химия өнеркәсібінің өнімдері мен машина жасау өндірісі артты. Өндірістің өсуі республиканың 15 өңірінде байқалады. Республиканың экспорт көлемі құндық мәнде 2005 – 2009 жылдар аралығында 55,1 %-ға 27,9-дан 43,2 млрд. Америка Құрама Штаттары (бұдан әрі – АҚШ) долларына дейін өсті, сонымен қатар 2008 жылмен салыстырғанда, экспорт көлемі 2009 жылы 39,3 %-ға, тиісінше,71,2-ден 43,2 млрд. АҚШ долларына дейін қысқарды. Құндық мәнде экспорт көлемінің төмендеуі ең алдымен, әлемдік нарықта тұтынушылар сұраныстарының төмендеуімен және елдің негізгі экспорттық баптары болып табылатын негізгі энергия тасымалдаушылар мен шикізат ресурстарына бағаның төмендеуімен байланысты болды. Бүгінде шамамен 1000-ға жуық қазақстандық компания экспорттық операцияларды жүзеге асырады, олардың 750-ге жуығы өңделген өнімді экспорттайды. Қазақстандық өнімдердің негізгі сатып алушылары Қытай (республиканың барлық экспортының 15,7 %), Италия (15,7%), Франция (9,2%), Ресей (9,1%) болып табылады. Өңдеу өнеркәсібі экспортының үлесі 26,8 %-ды құрайды, оның ең көп 14,9 %-дық үлес салмағын металлургиялық өнімдер экспорты құрайды. Негізгі экспорттық тауар топтарына минералдық шикізаттар мен одан жасалған өнімдер, металдар мен одан жасалған бұйымдар, химия саласының, мал шаруашылығының және өсімдік шаруашылығының өнімдері жатады. 2005 – 2009 жылдар ішінде қосылған құны жоғары өңделген экспорттың басты баптары – машина мен жабдықтар, дайын азық-түлік тауарлары бар-жоғы 2,6-3,5 % немесе 0,7-2,5 млрд. АҚШ долларын құрайды. Шикі мұнай мен табиғи газ өнеркәсіп өнімдері экспортының тауарлық құрылымында айрықша үлес (64,8 %) алады. 2. Күшті және әлсіз жақтарын, мүмкіндіктер мен қауіптерді талдау. Бүгінгі күні Қазақстандағы еңбек өнімділігі төменгі деңгейде қалып отыр. Орта есеппен бір адамға шаққанда ол 30-40 мың АҚШ долларын құрайды, бұл ретте дамыған елдерде бұл көрсеткіш 200 мың АҚШ долларына тең. Мәселен, Қазақстанда ең төменгі еңбек өнімділігі ауыл шаруашылығында байқалады – жылына жұмыс істейтін бір адамға 3 мың АҚШ долларына жуық, ал дамыған елдерде – 50-70 мың АҚШ доллары. Қазақстанның машина жасауында бұл көрсеткіш 10-17 мың АҚШ долларын құрайды, шетелдік бәсекелестерде – 90 мың АҚШ доллары. Бұл артта қалушылық бірқатар факторлармен түсіндіріледі, солардың бірі: ағымдағы қуаттарының толық жүктелмеуі, негізгі қорлардың жоғары тозуымен және менеджменттің қазіргі заманғы технологияларды енгізе және қолдана алмауы болып табылатын. Объективті талдау үшін Бағдарламаның күшті және әлсіз жақтарын, сондай-ақ бар мүмкіндіктер мен қауіптерді нақты айқындау қажет. Күшті жақтары

Әлсіз жақтары

1. Экономиканың басым секторларында еңбек өнімділігін ұлғайту үшін нормативтік құқықтық негіздің болуы. 2. Экономиканың басым секторларында еңбек өнімділігін ұлғайту бойынша жоғары әлеуеттің болуы. 3. Еңбек өнімділігін ұлғайтудың экономикалық рентабельділігі. 4. Жұмыстың салааралық бағыттылығы. 5. Кадрлық әлеуеттің болуы. 6. Кәсіпорындарды технологиялық жаңғыртуға жәрдем көрсету. 7. Озық басқарушылық және өндірістік технологияларды енгізуге жәрдем көрсету. 8. Аумақтық кластерлерді дамытуға жәрдем көрсету. Мүмкіндіктер

1. Қаржы нарығының жеткіліксіз даму деңгейі және қарыз алудың жоғары құны. 2. Индустриялық инфрақұрылымның жеткіліксіз дамуы. 3. Өңдеу өнеркәсібі салаларының көпшілік кәсіпорындарының негізгі қорларының тозуы (60 %-дан астам). 4. Өнімнің ресурс сыйымдылығы, энергия сыйымдылығы. 5. Шикізат салалары өнеркәсібінің құрылымындағы үстемділік, тікелей инвестициялардың, басым түрде шетелдік, көбінесе тау-кен өнеркәсібіне ағылуы. 6. Талап етілетін біліктілік деңгейіндегі адами ресурстардың төмен қолжетімділігі. Қауіптер

1. Ел экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыру. 2. Озық өндірістік және басқарушылық технологияларды енгізу, кәсіпорындардың материалдық-техникалық базасын күшейту. 3. Жаңа өнім түрлерін жасау. 4. Қосымша жұмыс орындарын құру. 5. Жаңа нарықтарға шығу. 6. Өндірістерді үздіксіз оңтайландыру. 7. Кадрларды даярлау және қайта даярлау. 8. Технологиялық тізбектерді жасау және жергілікті ету, кооперациялау, интеграцияны дамыту және инновациялық дамуды жеделдету. 9. Елде еңбек өнімділігін ұлғайту мәселесін насихаттау және дәріптеу.

1. Жаһандық және аумақтық дағдарыстық құбылыстардың ел экономикасы мен өнеркәсібінің дамуына теріс әсері. 2. Ел экономикасының бәсекеге қабілеттілігінің төмендеуі. 3. ДСҰ-ға кіру.

3. Дамудың негізгі проблемалары, үрдістері және алғышарттары. Қазақстан Республикасының өнеркәсіптік кәсіпорындарды жаңғыртудың жүйелі шараларын әзірлеу мақсатында Бағдарлама операторы «Атамекен» Қазақстан Республикасы Ұлттық кәсіпкерлер палатасымен бірлесе отырып, 16 өңір мен өнеркәсіптің 10 саласының 187 өнеркәсіптік кәсіпорнына технологиялық аудит жүргізді. Технологиялық аудит барысында өндірісті дамытуға кедергі жасайтын проблемалар анықталды, атап айтқанда: 1) қарыз алудың жоғары құны; 2) индустриялық инфрақұрылымның дамымауы; 3) кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымының дамымауы; 4) кәсіпорында алдыңғы жылдары қалыптасқан үлкен борыштық жүктеме, бұл олардың инвестициялық белсенділігін шектейді; 5) ең алдымен технологиялық жабдықтарды жаңартуға және жаңғыртуға инвестиция салудың төмен деңгейіне байланысты, өндеуші өнеркәсіп салаларының көптеген кәсіпорындарының негізгі қорларының тозуы 60 %-дан асады, оның ішінде металлургия саласының кәсіпорындары – 58,4 %-ға, ал олардың жекелеген түрлерінде (машина жасау кәсіпорындарында – 56,7%, химия мен фармацевтикада – 45,3 %, құрылыс индустриясында – 39 %) – 70 %-ға дейін жетеді; 6) ресурсты қажетсіну және бірінші кезекте, өнімнің энергияны көп қажетсінуі және тиісінше ресурсты және энергияны үнемдейтін технологияларды, «жасыл» технологияларды және т.б. енгізудің объективті қажеттілігі; 7) өнеркәсіп құрылымында шикізат салаларының, тікелей, негізінен шетелдік инвестициялар ағынының тау-кен өндіру өнеркәсібінде басым болуы; 8) қазақстандық кәсіпорындар мен экономиканың толығымен жоғары технологиялық өнім импортына тәуелділігінің күшеюі, бұл едәуір дәрежеде ұлттық қауіпсіздік көрсеткіштерін нашарлатады; 9) жоғары технологиялық инвестициялық жобаларды енгізуге және іске асыруға қабілетті техникалық бейіндегі жоғары кәсіби басқарушы кадрлардың жетіспеушілігі; 10) өндірістік процестерді жаңғырту барысында жабдықтар мен көлік құралдарына қызмет көрсететін жұмысшы персонал біліктілігінің төмен деңгейі. Технологиялық аудиттің алдын ала нәтижелері жаңғырту процесін іске қосу үшін ерте демонстрациялық табысқа жететін мүмкіндіктері бар «пилоттық» жобаларға шоғырлану қажеттігін көрсетті. Дамыған елдердің тәжірибесі көрсетіп отырғандай, «пилоттық» жобаларды әзірлеу жұмыс істеу үшін демонстрациялық алаң болып табылады. 4. Инновациялық-технологиялық дамуды талдау. Табиғи және моральдық жағынан ескірген технологиялық жабдықтар мен жоғары шығындар көптеген отандық кәсіпорындарға шығарылатын өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру міндеттерін толық көлемде шешуге мүмкіндік бермейді. Кәсіпорындар үшін өндірістік әлеуетті тек жетілдіру ғана емес, сол бұрынғы деңгейде ұстау да проблема болып табылады. Осындай жағдайда қалыптасқан өндірістік әлеует толық көлемде кеңейтілген жеделдетіп шығаруға көшуді қамтамасыз ете алмайды. Осылайша, өнеркәсіптік кәсіпорындарда табиғи және моральдық жағынан тозған қорлардың жинақталуының қарқынды процесі оларды пайдалану тиімділігіне теріс әсер етеді және жаңғырту жөніндегі іс-шараларды өткізу қажеттілігін растайды. Сонымен қатар, барынша жоғары нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік беретін қазіргі заманғы басқару технологияларын белсенді түрде енгізу қажет. Онсыз жаңғырту тұрақты бәсекеге қабілетті кәсіпорындар құруға мүмкіндік бермейді және қымбатқа түседі. 5. Қазіргі мемлекеттік реттеу саясатын талдау. Мемлекеттік бағдарламада экономиканы әртараптандыру мен бәсекеге қабілеттілігін өсіруді қамтамасыз ететін, оның шикізаттық емес секторларын жедел дамыту көзделеді. Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010 – 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаның басымдылығы жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жаңғырту, қайта құрылымдау немесе экспортқа бағыттылығын дамыту перспективасымен қазіргі заманғы өндірістерді құру арқылы шағын, орта және ірі бизнесті дамыту болып табылады. Орта және ірі бизнес халық шаруашылығын дамытуға, әлеуметтік проблемаларды шешуге, жұмыс істейтін қызметкерлердің санын арттыруға айтарлықтай әсер етеді. Осылайша, Қазақстан Республикасының экономикасын индустриялық-инновациялық дамытудың маңызды бағыттарының бірі мемлекеттік қолдауда дербес тәсілге негізделген өнеркәсіптік жаңғырту болып табылады. Бағдарламаны табысты іске асыру және өнеркәсіптік кәсіпорындардың өнімділігін арттыру үшін өнеркәсіптік кәсіпорындарды қаржылай және қаржылай емес қолдау саясатын қайта қарау талап етіледі. 6. Орын алған проблемаларды шешу жөніндегі Қазақстан Республикасының жағдайларына бейімдеуге болатын шетелдік оң тәжірибеге шолу. Қазіргі заманғы әлемде жоғары еңбек өнімділігі бәсекелестік артықшылық болып табылады, оны статистика да растайды. Мәселен, жоғары өнімділік арқасында өндірістік жағынан дамыған мемлекеттер көшбасшылығын сақтап отыр, бұл – АҚШ, Франция, Германия. Оларға өндірістегі лайықты бәсекелестікті Ирландия, Бельгия, Люксембург, Норвегия және басқа елдер құрайды. Мемлекет шикізаттық емес секторлардың экспортына толық қолдау көрсетпейді, ал ірі әлемдік көшбасшылардың кәсіпорындарын жаңғыртудың әлемдік тәжірибесін талдау көрсеткендей жаңғырту процесі мемлекеттің экономикаға ауқымды араласуымен және өзінің өндірушісін қолдауымен сипатталды. Жаңғырту кезінде Жапонияда экономиканы инновациялық дамытудың және оларды мемлекеттік қолдаудың әртүрлі шараларының көмегімен іске асырудың ұзақ мерзімді жоспарлары әзірленді, ол мынадай құралдарды қамтыды: 1) басым ғылыми-техникалық жобаларды мемлекеттік қаржыландыру; 2) саланы дамытудың ұзақ мерзімді жоспарларын іске асыру; 3) кәсіпорындарды экспорттық кредиттеуді жүзеге асыратын арнайы банктерді құру; 4) патент беруге өтінімдерді қараудың жедел рәсімі, зияткерлік меншік құқықтарын тиімді қорғау; 5) импорт тарапынан бәсекелестікті қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған саясат жүргізу; 6) шетелдік технологияларды лицензиялауға көмек көрсету; 7) кәсіпорындарды біріктіру саласында көмек көрсету. Аталған шараларды қолдану нәтижесі әлемдегі технологиялық көшбасшылық болып табылады. Германияда жүргізіліп жатқан жаңғыртудың басты мақсаты – бұл ресурстарды жұмылдыру және оларды капиталды қажетсінетін жобаларға шоғырландыру. Осы мақсатпен инвестициялық банктерді өндірістік кәсіпорындармен қаржы-өнеркәсіптік топтарға біріктірді. Үш ірі топтың басында ұлттық банктер – DеutsсheВаnk, DrеsdеnВаnk АG тұр. Осындай өнеркәсіптік концерндердің өндірістік қызметі негізінен жоғары технологияларды қолдану негізінде ірі және жаппай өндіріс дамыған экономиканың бір ірі саласын немесе кіші саласын қамтиды. Жаңғырту үшін салаларды таңдау мынадай бағыттар бойынша жүзеге асырылды: 1) экспорттық әлеует, бәсекелі артықшылық; 2) өсу перспективасы; 3) жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету. Кәсіпорынды жаңғырту кезінде барынша салымы ең аз мемлекеттік қолдау құралдары мынадай құралдарды қамтыды: 1) қолайлы салық режимін құру; 2) валюта бағамын қолдау; 3) орта және шағын кәсіпорындарды қолдау. Алайда, жеке бизнестің дамуына бөгет жасамай, мемлекет қатаң монополияға қарсы заңдарды және қатаң техникалық мемлекеттік стандарттарды белгіледі. 4. Бағдарламаның мақсаттары, нысаналы индикаторлары, міндеттері және іске асыру нәтижелерінің көрсеткіштері 1. Бағдарламаның мақсаты Экономиканың басым салаларында еңбек өнімділігін арттыру арқылы өнеркәсіптік кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру. 2. Бағдарламаның нысаналы индикаторлары 2015 жылға дейінгі нысаналы индикаторлар: 1) ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алған өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындарында еңбек өнімділігін кемінде 1,5 есеге ұлғайту; 2) ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алған кәсіпорындар қуатының орташа жүктелуін 70 %-ға дейін ұлғайту; 2018 жылға дейінгі нысаналы индикаторлар: 1) Бағдарлама шеңберінде ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алған кәсіпорындарда еңбек өнімділігін кемінде 1,5 есеге ұлғайту; 2) жылына орташа есеппен алғанда кемінде 10 кәсіпорынға инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу және/немесе сараптау; 3) жылына орташа есеппен алғанда кемінде 10 кәсіпорынның құзыретін арттыру; 4) жылына орташа есеппен алғанда кемінде 3 кәсіпорынның технологиялық процестерін жетілдіру; 5) жылына орташа есеппен алғанда кемінде 3 кәсіпорынның өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру; 6) 3 аумақтық кластер құру және оларға мемлекеттік қолдау көрсету; 2020 жылға дейінгі нысаналы индикаторлар: 1) Бағдарлама шеңберінде ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алған кәсіпорындарда еңбек өнімділігін кемінде 1,5 есеге ұлғайту; 2) жылына орташа есеппен алғанда кемінде 10 кәсіпорынға инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу және/немесе сараптау; 3) жылына орташа есеппен алғанда кемінде 10 кәсіпорынның құзыретін арттыру; 4) жылына орташа есеппен алғанда кемінде, 3 кәсіпорынның технологиялық процестерін жетілдіру; 5) жылына орташа есеппен алғанда кемінде 3 кәсіпорынның өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру. 6) 3 аумақтық кластер құру және оларға мемлекеттік қолдау көрсету. 3. Міндеттері 1. Жұмыс істеп тұрған өндірістерді жаңғырту (техникалық қайта жарақтандыру) және бәсекеге қабілетті жаңа өндірістер құру Нәтижелер көрсеткіштері: 1) 2015 жылға дейін «Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну» құралы шеңберінде еңбек өнімділігін кемінде 1,5 есеге ұлғайтқан кәсіпорындар саны – орташа есеппен алғанда жылына 3 кәсіпорын; 2) 2015 жылға дейін «Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну» құралы шеңберінде кәсіпорындар қуатының орташа жүктелуін 70 %-ға дейін ұлғайтқан кәсіпорындар саны – орташа есеппен алғанда жылына 3 кәсіпорын. 2. Кәсіпкерлік субъектілерін сервистік қолдау Нәтижелер көрсеткіштері: 1) қажетті экономикалық, техникалық, басқарушылық және өзге құжаттамалар топтамасын әзірлеген кәсіпорындар саны: 2015 жылға дейін – 72, 2018 жылға дейін – 102, 2020 жылға дейін – 122; 2) жұмысшы персоналдың, оның ішінде топ-менеджерлердің біліктілік деңгейін арттырған кәсіпорындар саны: 2018 жылға дейін – 9, 2020 жылға дейін – 15; 3) технологиялық аудиттен және энергия аудитінен өткен, өндірісті автоматтандырылған басқару жүйелерін енгізген кәсіпорындар саны: 2018 жылға дейін – 30, 2020 жылға дейін – 50; 4) еңбек өнімділігі мен кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған басқарушылық және технологиялық процестерді жетілдіруден өткен кәсіпорындар саны: 2018 жылға дейін – 30, 2020 жылға дейін – 50. 3. Кластерлік бастамалардың дамуын қолдау Нәтижелер көрсеткіштері: 2020 жылға дейін отандық өңдеу өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігін дамытуға бағытталған технологиялық тізбектерді жасау және жергілікті ету, кооперациялау, интеграцияны дамыту және инновациялық дамуды жеделдету – 3 аумақтық кластер. 5. Бағдарламаның негізгі бағыттары, мақсаттар мен міндеттерге қол жеткізу жолдары, тиісті шаралар Бағдарламаның негізгі бағыты экономиканың басым секторларында қызметін жүзеге асыратын кәсіпорындарды: 1) лизингтік қаржыландыру арқылы; 2) кәсіпорын құзыретін арттыруға, технологиялық процестерді жетілдіруге, өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыруға, отандық өңделген тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді ішкі нарықта ілгерілетуге бағытталған; 3) аумақтық кластерлерді дамыту жөнінде мемлекеттік қолдауды ұсыну арқылы Бағдарламаның мақсаты мен міндеттеріне қол жеткізу үшін еңбек өнімділігін ұлғайтуға ынталандыру болып табылады. Бағдарламаның мақсаты мен міндеттеріне қол жеткізу кәсіпкерлік субъектілеріне мемлекеттік қолдаудың тиісті шараларын – Бағдарлама құралдарын ұсыну арқылы жүргізілетін болады. 1. Өтінім берушілерге қойылатын критерийлер Өтінім беруші Бағдарлама құралдарын алу үшін мынадай критерийлерге сәйкес болуға тиіс: 1) «Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну» құралы бойынша: осы Бағдарламаға қосымшаға сәйкес экономиканың басым салаларында инвестициялық жобаларды іске асыруы және/немесе іске асыруды жоспарлауы; Бағдарлама операторының жазбаша оң растауы бар; 2) «Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу және/немесе сараптау» құралы бойынша:

Бағдарлама шеңберінде ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыру алу үшін инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу кезінде: осы Бағдарламаға қосымшаға сәйкес қызметін экономиканың басым секторларында жүзеге асыруы; «Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну» құралының операторы қаржыландыруға мақұлдаған инвестициялық жобаның кешенді жоспары бар; Индустрияландыру картасының жобалары үшін техникалық-экономикалық негіздемені әзірлеу және/немесе сараптау кезінде: Республикалық немесе өңірлік деңгейдегі индустрияландыру картасына енгізілген жоба; осы Бағдарламаға қосымшаға сәйкес экономиканың басым секторларында қызметін кемінде 1 (бір) жыл бойы жүзеге асыруы; аккредиттелген сарапшылық ұйым немесе аттестатталған сарапшы немесе мемлекеттік сарапшылық ұйым жүргізген, құрылысқа арналған техникалық-экономикалық негіздеменің ведомстводан тыс кешенді сараптамасының оң қорытындысының болуы; 3) «Кәсіпорынның құзыретін арттыру», «Технологиялық процестерді жетілдіру» және «Өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру» құралдары бойынша: осы Бағдарламаға қосымшаға сәйкес экономиканың басым секторларында қызметін кемінде 1 (бір) жыл бойы жүзеге асыруы; 4) «Аумақтық кластерлерді дамыту және іске асыру бойынша шығындарды өтеу» құралы бойынша: Аумақтық кластерді дамыту стратегиясын және жол картасын әзірлеу кезінде: конкурстың бірінші кезеңінің жеңімпазы; Аумақтық кластерді дамыту стратегиясын және жол картасын іске асыру кезінде: конкурстың екінші кезеңінің жеңімпазы. Бағдарламаға қатысу өтінім беру сипатында болады. Өзге бағдарламалық құжаттар шеңберінде республикалық және/немесе жергілікті бюджеттер қаражаты есебінен қаржыландырылатын немесе қаржыландырылған іс-шаралар бойынша шығындар өтінім берушілерге Бағдарлама шеңберінде өтелмейді. 2. Орындаушыларға қойылатын критерийлер Бағдарлама шеңберінде ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыру алуға арналған инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу үшін өтінім беруші тартатын орындаушы мынадай критерийлерге сәйкес болуға тиіс: 1) инфрақұрылымдық жобалар және өңдеуші өнеркәсіптегі жобалар бойынша бизнесжоспарлар, техникалық-экономикалық негіздемелер немесе жобалау-сметалық құжаттамалар әзірлеу саласында біліктілігінің және кемінде 3 (үш) жыл жұмыс тәжірибесінің болуы; 2) инфрақұрылымдық жобалар және өңдеуші өнеркәсіптегі жобалар бойынша бизнес-жоспарлар, техникалық-экономикалық негіздеме немесе жобалық-сметалық құжаттама әзірлеу саласында кемінде 3 (үш) жұмысының болуы. Индустрияландыру картасының жобалары үшін техникалық-экономикалық негіздеме әзірлеуге өтінім беруші тартатын орындаушы мынадай критерийлерге сәйкес болуға тиіс: 1) көрсетілетін қызметтер саласында біліктілігінің және кемінде 3 (үш) жыл жұмыс тәжірибесінің болуы; 2) қызметтің жекелеген түрлерімен айналысуға мемлекеттік органдар беретін тиісті лицензияның, рұқсаттың болуы (аталған құжаттар Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес міндетті болған жағдайда); 3) аккредиттелген сарапшылық ұйым немесе тиісті аттестаты бар сарапшы немесе мемлекеттік сарапшылық ұйым жүргізетін құрылысқа арналған техникалық-экономикалық негіздеменің ведомстводан тыс кешенді сараптамасының оң қорытындысын алған көрсетілетін қызметтер саласындағы кемінде 3 (үш) жобаның болуы. Индустрияландыру картасының жобалары үшін техникалық-экономикалық негіздеменің ведомстводан тыс кешенді сараптамасын жүргізу үшін өтінім беруші тартатын орындаушылар аккредиттелген сарапшылық ұйым немесе аттестатталған сарапшылар немесе мемлекеттік сарапшылық ұйым болып табылады. Кадрларды, оның ішінде топ-менеджерлерді даярлау және/немесе қайта даярлау үшін өтінім беруші тартатын орындаушы мынадай критерийлерге сәйкес болуға тиіс: білім беру және ғылыми ұйымдар үшін: 1) қызметтің жекелеген түрлерімен айналысуға берілетін тиісті лицензияның, рұқсаттың болуы (аталған құжаттар Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес міндетті болған жағдайда); 2) көрсетілетін қызметтер саласында біліктілігінің және кемінде 3 (үш) жыл жұмыс тәжірибесінің болуы; тағылымдаманы және/немесе оқытуды ұйымдастыратын мамандандырылған ұйымдар үшін: 1) көрсетілетін қызметтер саласында біліктілігінің және кемінде 3 (үш) жыл жұмыс тәжірибесінің болуы; 2) көрсетілетін қызметтер саласында бұрын іске асырылған кемінде 3 (үш) жобаның болуы; базасында тағылымдама өткізілген ғылыми-өнеркәсіптік, өнеркәсіптік кәсіпорындар үшін – тағылымдама бағдарламасына сәйкес келетін салада біліктілігінің және кемінде 5 (бес) жыл жұмыс тәжірибесінің болуы. Сарапшыларды тарту арқылы үздік өндірістік практикаларды енгізу үшін өтінім беруші тартатын орындаушының тиісті салада кемінде 5 (бес) жыл жұмыс тәжірибесі болуға тиіс. Технологиялық процестерді жетілдіруді жүргізу үшін өтінім беруші тартатын орындаушы мынадай критерийлерге сәйкес болуға тиіс: 1) қызметтің жекелеген түрлерімен айналысуға берілетін тиісті лицензияның, рұқсаттың болуы (егер аталған құжаттар Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес міндетті болған жағдайда); 2) көрсетілетін қызметтер саласында біліктілігінің және кемінде 3 (үш) жыл жұмыс тәжірибесінің болуы; 3) көрсетілетін қызметтер саласында бұрын іске асырылған кемінде 1 (бір) жобаның болуы. Өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру үшін тартылатын орындаушы мынадай критерийлерге сәйкес болуға тиіс: 1) көрсетілетін қызметтер саласында біліктілігінің және кемінде 3 (үш) жыл жұмыс тәжірибесінің болуы; 2) көрсетілетін қызметтер саласында бұрын іске асырылған кемінде 2 (екі) жобаның болуы. 3. Бағдарлама құралдары және оларды ұсыну шарттары Бағдарлама шеңберіндегі мемлекеттік қолдау: 1) ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсынуға; 2) мыналар: Бағдарлама шеңберінде ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алу үшін инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу; Индустрияландыру картасының жобалары үшін техникалық-экономикалық негіздемені әзірлеу және/немесе сараптау кезінде инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеуге және/немесе сараптауға; 3) мыналар: кадрларды, оның ішінде топ-менеджерлерді даярлау және/немесе қайта даярлау кезінде; сарапшыларды тарту арқылы үздік өндірістік практикаларды енгізу кезінде кәсіпорын құзыретін арттыруға; 4) технологиялық процестерді жетілдіруге; 5) өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыруға; 6) отандық өңделген тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді ішкі нарықта ілгерілету жөніндегі индустриялық-инновациялық қызмет субъектілерінің шығындарын өтеуге; 7) Аумақтық кластерді дамыту стратегиясын және жол картасын әзірлеуге арналған шығындардың бір бөлігін өтеуге; 8) Аумақтық кластерді дамыту стратегиясын және жол картасын іске асыруға арналған шығындардың бір бөлігін өтеуге негізделеді. 1-құрал. «Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну» Бағдарлама шеңберінде өтінім берушіге ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды құрал операторы ұсынады. Құрал операторы – «Қазақстанның даму банкі» АҚ еншілес ұйымы «ҚДБЛизинг» АҚ. Өтінім беруші ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыру құралын пайдаланғанда, жобаны іске асыруда лизинг мәнінің жалпы құнының кемінде 15 %-ы мөлшерінде ақша қаражатымен қатысуды қамтамасыз етуге тиіс. Лизинг мәнінің жалпы құны, кемінде 150 млн. теңге болуға тиіс (жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары үшін кемінде 75 млн. теңге). Ұзақ мерзiмдi лизингтiк қаржыландыру 10 жылға дейiнгi мерзiмге берiледi. Қаржы лизингі шарты бойынша сыйақы мөлшерлемесі өтінім беруші үшін 5 %-ды құрауы тиiс, бұл ретте құрал операторының бюджеттік кредит пен өзге де қорландыру құралдарының қатынасы 80/20-ды құрауға тиіс. Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну көлемін арттыру мақсатында осы Бағдарламада айқындалған шарттарда өтелген лизингтік төлемдер есебінен ақша қаражатын қайта пайдалануға жол беріледі. Осы талаптар 2011 – 2012 жылдары жасалған шарттарға да қолданылады. 2-құрал. «Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу және/немесе сараптау» Бағдарлама шеңберінде өтінім берушіге инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу және/немесе сараптау түріндегі мемлекеттік қолдауды Бағдарлама операторы ұсынады. Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу және/немесе сараптау шеңберінде: 1) Бағдарлама шеңберінде лизингтік қаржыландыруды алу үшін инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу үшін шығындардың 50 %-ы, бірақ 2 млн. теңгеден аспайтын мөлшерде; 2) Индустрияландыру картасы жобалары үшін техникалық-экономикалық негіздемені әзірлеу және/немесе сараптау үшін өтінім берілген күнге дейін кемінде 12 (он екі) айдан бұрын жүргізілген шығындардың 50 %-ы, бірақ 15 млн. теңгеден аспайтын мөлшерде және құрылысмонтаждау жұмыстары сомасының 2 %-ынан аспайтын шығыстарды төлеу көзделеді. 3-құрал. «Кәсіпорын құзыретін арттыру» Бағдарлама шеңберінде өтінім берушіге кәсіпорын құзыретін арттыру түріндегі мемлекеттік қолдауды Бағдарлама операторы ұсынады. Кәсіпорын құзыретін арттыру шеңберінде: 1) өтінім берілген күнге дейін кемінде 6 (алты) айдан бұрын жүргізілген, бірақ 1 (бір) қызметкерге 2 млн. теңгеден және бір кәсіпорын бойынша жылына 15 (он бес) қызметкерден аспайтын, кадрларды, оның ішінде топ-менеджерлерді даярлау және/немесе қайта даярлау кезінде кәсіпорын шеккен шығындардың 40 %-ы мөлшерінде; 2) өтінім берілген күнге дейін кемінде 12 (он екі) ай бұрын жүргізілген (бұл ретте толық күнтізбелік айлар өтеледі), бірақ 1 (бір) маманға жылына 9 млн. теңгеден аспайтын, бір кәсіпорын бойынша жылына 3 (үш) қызметкерден аспайтын, сарапшыларды тарту (еңбекақы (ЕТҚ)) арқылы озық өндірістік тәжірибені енгізу кезінде кәсіпорын шеккен шығындардың 40%ы мөлшерінде төлеу көзделеді. Еңбек өнімділігін артыруға бағытталған кадрларды, оның ішінде кәсіпорынның топменеджерлерін даярлау және/немесе қайта даярлау өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру үшін жаңа білім, дағдылар мен тәжірибе алу мақсатында инженерлік-техникалық персоналдың, топ-менеджерлердің, оның ішінде шет елдерде де біліктілігін арттыруды, оларды оқытуды, қайта даярлауды, тағылымдамадан өтуін көздейді. Кадрларды, оның ішінде кәсіпорынның топ-менеджерлерін даярлауды және/немесе қайта даярлауды өтінім беруші: 1) білім беру, мамандандырылған және ғылыми ұйымдардағы, оның ішінде шетелдік, курстарда, семинарларда оқыту; 2) тағылымдама ұйымдастыру үшін тартылған ғылыми-өнеркәсіптік, өнеркәсіптік кәсіпорындарда, мамандандырылған ұйымдарда өткізілетін, оның ішінде шетелдік, тағылымдамалар арқылы жүзеге асыра алады. Кадрларды, оның ішінде топ-менеджерлерді даярлау және/немесе қайта даярлау кезінде кәсіпорын шеккен шығындарды өтеу: 1) кадрларды даярлауды немесе қайта даярлауды жүзеге асырған ұйымның көрсетілетін қызметтерінің құнын (бір шарт шеңберінде қызметкерлер тобы жіберілген жағдайда, бір қызметкерге көрсетілген қызметтер құны барлық қызметкерлер санына барабар айқындалады); 2) іссапарға жіберілген орынға бір мәрте бару және тұрақты жұмыс істеу орнына кері қайту құнын; 3) жұмыскердің кадрларды даярлау және/немесе қайта даярлау мерзімі ішінде тәуліктік шығындардан басқа, курстарда, семинарларда оқыту кезінде 1 (бір) айдан аспайтын және тағылымдамадан өту кезінде 3 (үш) айдан аспайтын тұру құнын қамтиды. Бұл ретте өтеуге қабылданатын шекті шығындар Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген республикалық және жергілікті бюджеттер қаражаты есебінен мемлекеттік қызметшілерге қызметтік шетелдік іссапарларға арналған шығыстарды өтеу нормаларына негізделе отырып есептеледі. Сарапшыларды тарту арқылы үздік өндірістік тәжірибелерді енгізу технологиялық процестерді жетілдіру, жабдықтарды пайдалану тиімділігін арттыру мақсатында білікті шетелдік мамандарды тартуды көздейді. Сарапшыларды тарту арқылы үздік өндірістік практикаларды енгізу кезінде кәсіпорын шеккен шығындарды өтеу көрсетілетін қызметтерге (еңбекке) ақы төлеуді көздейді және жол жүруге, тұруға арналған шығындарды, тәулікақы төлеуді қамтымайды. 4-құрал. «Технологиялық процестерді жетілдіру» Бағдарлама шеңберінде өтінім берушіге технологиялық процестерді жетілдіру түріндегі мемлекеттік қолдауды Бағдарлама операторы ұсынады. Технологиялық процестерді жетілдіру ақпараттық технологиялар саласындағы, оның ішінде автоматтандырылған жүйенің функционалдық сипаттамаларына қойылатын талаптарды қалыптастыруды және оны ұйымдарда енгізуді, компанияны басқару жүйесін қалыптастыруды, қайта ұйымдастыруды және оның жұмыс істеуіне байланысты проблемалардың жиынтығын шешу бойынша, инженерлік ой мен шешім әзірлеуді, жаңа конструкцияларды, технологияларды, жабдықтарды іздеуді және оларды өндіріске енгізу мүмкіндіктерін айқындауды, өндіріс процесінің қалыпты барысын қамтамасыз ету, сүйемелдеу және басқару мен өнімдерді өткізу, өнеркәсіптік дизайн әзірлеу бойынша көрсетілетін қызметтерге технологиялық аудитті, энергия аудитін, консалтинг жүргізуді көздейді. Технологиялық процестерді жетілдіру шеңберінде: 1) өтінім берілген күнге дейін кемінде 6 (алты) айдан бұрын жүргізілген, шағын және орта кәсіпорындар үшін 8 млн. теңгеден аспайтын, ірі кәсіпорындар үшін 16 млн. теңгеден аспайтын техникалық диагностика жүргізу кезінде кәсіпорын шеккен шығындардың 50 %-ы мөлшерінде; 2) өтінім берілген күнге дейін 6 (алты) айдан бұрын жүргізілген, бірақ 30 млн. теңгеден аспайтын, консалтингтік, жобалық және инжинирингтік ұйымдарды тарту арқылы жүзеге асырылатын технологиялық процестерді жетілдіру кезінде кәсіпорын шеккен шығындардың 40 %-ы мөлшерінде төлеу көзделеді. 5-құрал. «Өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру» Бағдарлама шеңберінде өтінім берушіге өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру түріндегі мемлекеттік қолдауды Бағдарлама операторы ұсынады. Өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру прогрессивті басқарушылық және өндірістік технологиялар жоспарын әзірлеу және енгізу арқылы жүзеге асырылады (ұйымның экономикалық тиімділігін арттыратын технологиялар, оның ішінде автоматтандырылған басқару жүйелері, энергия тиімді және жасыл технологиялар, жобаларды басқару стандарттары, Lean, Кайдзен, TPM, ERP, әлеуметтік жауапкершілік, еңбекті қорғау және кәсіби аурулардың алдын алу, жобалық менеджмент, зерттеулер, әзірлемелер және инновациялар, ақпараттық технология, энергия және экономикалық менеджмент саласындағы стандарттау жөніндегі халықаралық ұйымның (ISO) стандарттары). Өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру шеңберінде: (Соңы 18-бетте).


18

www.egemen.kz

«Отандық өңделген тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді ішкі нарықта ілгерілету бойынша индустриялық-инновациялық қызмет субъектілері шығындарының бір бөлігін өтеу» құралын ұсыну тетігі «Отандық өңделген тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді ішкі нарықта ілгерілету бойынша индустриялық-инновациялық қызмет субъектілері шығындарының бір бөлігін өтеу» құралын ұсыну тетігін Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді. «Аумақтық кластерді дамыту стратегиясын және жол картасын әзірлеу шығындарын өтеу» құралын ұсыну тетігі 1. Аумақтық кластерді дамыту стратегияcын және жол картасын әзірлеуге арналған шығындардың бір бөлігінің өтемін алу үшін конкурстың бірінші кезеңінің жеңімпазы Бағдарлама операторына мынадай құжаттар топтамасын қоса бере отырып, өтінім береді: 1) Аумақтық кластерді дамыту стратегиясының және жол картасының көшірмелері; 2) өтінім беруші мен қызметтер көрсететін орындаушы арасында жасалған шарттың көшірмесі; 3) орындаушы көрсеткен қызметтер актісінің көшірмесі; 4) орындаушы көрсеткен қызметтің жалпы сомасына шот-фактураның көшірмесі; 5) орындаушы көрсеткен қызметтердің жалпы сомасына төлем тапсырмасының көшірмесі. 2. Бағдарлама операторы құжаттар топтамасы қоса берілген өтінім тіркелген күннен бастап 2 (екі) жұмыс күні ішінде құжаттар топтамасының толықтығы тұрғысынан тексеру жүргізеді. 3. Құжаттар топтамасы толық болмаған жағдайда, Бағдарлама операторы толықтығы тұрғысынан тексеру аяқталған күннен бастап 1 (бір) жұмыс күні ішінде пошта арқылы және/ немесе өтінім берушінің өтінімінде көрсетілген электрондық пошта мекенжайына (бар болса) сәйкессіздікті көрсете отырып хабарлама жібереді.

6. Бағдарламаны іске асыру кезеңдері Бағдарламаны іске асыру екі кезеңде жүзеге асырылады: 1-кезең – 2011 – 2014 жылдар аралығында жүзеге асырылатын болады, бұл ретте 2011 жыл – пилоттық болып табылады. 2011 жылы Бағдарламаны іске асыру жаңа бизнес бастамаларды қолдауға, жұмыс істейтін кәсіпорындарды жаңғыртуға және индустриялық кәсіпорындардың кадрлық әлеуетін нығайтуға бағытталатын болады. Пилоттық кезеңді іске асыру нәтижелері бойынша Бағдарламаға өзгерістер мен толықтырулар, сондай-ақ қосымша мемлекеттік қолдау шаралары енгізілуі мүмкін. 2012 – 2014 жылдары Бағдарламаны іске асыру жаңа бизнес бастамаларды қолдауға және жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жаңғыртуға және индустриялық кәсіпорындардың кадрлық әлеуетін нығайтуға бағытталатын болады. 2 кезең – 2015 – 2020 жылдар. 2015 – 2020 жылдары Бағдарламаны іске асыру бәсекеге қабілеттілікті арттыруға және жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жаңғыртуға бағытталатын болады. 7. Қажетті ресурстар мен оларды қаржыландыру көздері Бағдарламаны iске асыруға республикалық бюджеттен 2011 жылы 15 764 910 мың теңге, 2012 жылы – 10 133 367 мың теңге, 2013 жылы – 134 050 мың теңге, 2014 жылы – 126 670 мың теңге, 2015 жылы – 697 311 мың теңге, 2016 жылы – 697 311 мың теңге, 2017 жылы – 697 311, 2018 жылы – 697 311, 2019 жылы – 697 311, 2020 жылы – 697 311 мың теңге көзделеді. Бағдарламаны одан әрі қаржыландыру тиісті қаржы жылдарына арналған республикалық бюджетте көзделген қаражат, сондай-ақ мемлекеттік қолдаудың жекелеген құралдары бойынша тартылған сыртқы қарыздар шеңберінде жүзеге асырылатын болады. 8. «Өнiмдiлiк 2020» бағдарламасын iске асыру жөнiндегi iс-шаралар жоспары

5

6

Қаржыландыру көздері

4

2020 жыл Барлығы

3

2019 жыл

2

20112020

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16 17

18

% 2-нысаналы индикатор. Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алған кәсіпорындар қуатының орташа жүктелуін ұлғайту

20112014

бірл. 3-нысаналы индикатор. Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу және/немесе сараптау

20112020

4-нысаналы индикатор. Кәсіпорын құзыретін арттыру

бірл.

20152020

5-нысаналы индикатор. Технологиялық процестерді жетілдіру

бірл.

6-нысаналы индикатор. Өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру

бірл.

7-нысаналы индикатор. Аумақтық кластерлер құру және оларға мемлекеттік қолдау көрсету

бірл.

«ҚДБЛизинг» АҚ (келісім бойынша)

-

-

-

-

-

-

6

8

9

10

11

12

13

14

15

16 17

-

-

-

3

3

3

3

3

3

мың 2015- ИДМ-ге «ҚИДИ» 92 103 116 115 132 132 132 132 теңге 2020 ақпарат АҚ 810 367 000 170 224 224 224 224 (келісім бойынша)

2.

Құжаттар топмың 2015- Шығын- «ҚИДИ» тамасына теңге 2020 дардың АҚ толықтығы және бір (келісім бөлігін бойынша) өтінім берушінің Бағдарлама өтеу талаптарытуралы на сәйкестігі қорытұрғысынан тексетынды/ ру жүргізу келісім

3.

Бағдарламаның мың 2015- ИДМ-ге «ҚИДИ» іске асырылу ба- теңге 2020 ақпарат АҚ (келісім рысы мен қолдау құралдарының бойынша) ұсынылуына мониторинг жүргізу

4.

мың 2015- ИДМ-ге «ҚИДИ» Ақпараттықнасихат жұмысын теңге 2020 ақпарат АҚ жүргізу (келісім бойынша)

5.

Мемлекеттік қолдау ұсыну

мың 2015- шарт теңге 2020

ИДМ, 280 300 180 115 465 565 565 565 «ҚИДИ» 00 00 50 00 087 087 087 087 АҚ (келісім бойынша)

18

132 132 224 224

12 20 691

республикалық бюджет

565 565 087 087

33 78 072

респуб-лика-лық бюджет

3-міндет. Кластерлік бастамалардың дамуын қолдау

1.

1-нәтиже көрсеткіші. Отандық өңдеуші өнеркәсіптің бәсекеге қабілеттілігін дамытуға бағытталған технологиялық тізбектерді жасау және жергілікті ету, бірлестіру, интеграцияны дамыту және инновациялық дамуды жеделдету Өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру бойынша мемлекеттік қолдау ұсыну

бірл. 2015(ау- 2020 мақтық кластерлер саны)

мың 2015 теңге

3

ИДМ, «ҚИДИ» АҚ (келісім бойынша)

шарт

ИДМ, «ҚИДИ» АҚ (келісім бойынша)

100 000

100 республи000 калық бюджет

Ескертпе: аббревиатуралардың толық жазылуы: ИДМ – Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі РБ – республикалық бюджет «ҚДБ-Лизинг» АҚ – «Қазақстанның Даму Банкі» акционерлік қоғамының еншілес ұйымы «ҚДБ-Лизинг» акционерлік қоғамы «ҚИДИ» АҚ – «Қазақстандық индустрияны дамыту институты» акционерлік қоғамы. «Өнімділік 2020» бағдарламасына қосымша Өтінім берушілер үшін экономиканың басым секторларының тізбесі Экономикалық қызметтің жалпы жіктеуішінің коды

Атауы

1

2 Тамақ өнімдерін өндіру

-

-

Минералды сулар мен басқа да алкогольсіз сусындар өндіру Тау-кен өндіру өнеркәсібі саласындағы техникалық көрсетілген қызметтер

09.1

Мұнай және табиғи газды өндіру саласындағы техникалық қызметтер

09.10

Мұнай және табиғи газды өндіру кезіндегі техникалық қолдау

09.9

Тау-кен өндіру өнеркәсібінің және жерасты жұмыстарының өзге де салалары үшін техникалық қолдау Жеңіл және ағаш өңдеу өнеркәсібі

150

13

Тоқыма бұйымдарын шығару

14

Киім шығару

15

Тері және оған жататын өнімдер шығару

16

Жиһаздан басқа, ағаш және тығын бұйымдарын шығару, сабаннан және өруге арналған материалдардан бұйымдар шығару

17

Қағаз және қағаз өнімдерін шығару

31

Жиһаз жасау Химия және фармацевтика өнеркәсібі

«ҚДБЛизинг» АҚ (келісім бойынша)

-

-

70

-

-

-

-

-

19.20

-

Мұнай өңдеу өнімдерін өндіру

20

Химия өнеркәсібі өнімдерін өндіру

21

Негізгі фармацевтикалық өнімдер мен препараттар өндіру

22

Резеңке және пластмасса бұйымдарын өндіру

Құрылыс материалдары мен өзге де металл емес минералды өнімдер өндіру

20152020

20152020

20152020

бірл. 1-нәтиже көрсеткіші. «Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну» құралы шеңберінде еңбек өнімділігін кемінде 1,5 есеге ұлғайтқан кәсіпорындар саны

20112020

бірл. 2-нәтиже көрсеткіші. «Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну» құралы шеңберінде кәсіпорындар қуатының орташа жүктелуін 70%-ға дейін ұлғайтқан кәсіпорындар саны

20112014

«ҚИДИ» 26 АҚ (келісім бойынша)

«ҚИДИ» АҚ (келісім бойынша)

25

-

«ҚИДИ» АҚ (келісім бойынша)

-

«ҚИДИ» АҚ (келісім бойынша)

-

ИДМ, «ҚИДИ» АҚ (келісім бойынша)

13

-

-

8

-

-

10

10

3

10

10

3

10

10

3

10

10

3

10

10

3

«ҚДБ3 Лизинг» АҚ (келісім бойынша)

23

Өзге де металл емес минералды өнімдер өндіру

24

Металлургия өнеркәсібі

25

Машиналар мен жабдықтардан басқа, дайын металл өнімдерін жасау

26

Компьютерлер, электрондық және оптикалық өнімдер жасау

27

Электр жабдықтарын жасау

28

Басқа санаттарға қосылмаған машиналар мен жабдықтар жасау

29

Автокөлік құралдарын, трейлерлер және жартылай тіркемелер жасау

30

Өзге де көлік құралдарын жасау

33

Машиналар мен жабдықтарды жөндеу және орнату

Металлургия, металл өңдеу, машина жасау

10

10

3

33.1

Дайын металл бұйымдарын, машиналар мен жабдықтарды жөндеу

33.2

Өнеркәсіптік техника мен жабдықтарды монтаждау Өнеркәсіптің басқа секторлары

-

-

-

-

-

3

-

3

-

3

-

3

-

3

-

3

32

3

3

3

-

-

-

-

-

Өзге дайын бұйымдар жасау

35.11

Электр энергиясын өндіру

38.21

Қауіпті емес қалдықтарды өңдеу және жою

38.32

Сұрыпталған материалдарды кәдеге жарату

3

Көлік және қоймаға қою 50

Су көлігі

51

Әуе көлігі

52

Қойма шаруашылығы және қосалқы көлік қызметі

61

Байланыс

62

Компьютерлік бағдарламалау, консультациялар және басқа да ілеспе көрсетілетін қызметтер

Ақпарат және байланыс

-

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 18 маусым

№457

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы «ҚДБ3 Лизинг» АҚ (келісім бойынша)

3

3

3

-

-

-

-

-

-

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 18 маусымдағы №457 қаулысына қосымша

Ұзақ мерзімді мың 2011- шарт лизингтік теңге 2020 қаржыландыруды ұсыну

«ҚДБ10 15 Лизинг» 000 000 АҚ 000 000 (келісім бойынша)

-

-

-

-

-

-

-

2-міндет. Кәсіпкерлік субъектілерін сервистік қолдау бірл.

20112020

«ҚИДИ» 26 АҚ (келісім бойынша)

25

13

8

10

10

10

10

10

10

бірл. 2-нәтиже көрсеткіші. Жұмыс персоналының, оның ішінде топменеджерлердің біліктілік деңгейін арттырған кәсіпорындар саны

20152020

«ҚИДИ» АҚ (келісім бойынша)

-

-

-

10

10

10

10

10

10

бірл. 3-нәтиже көрсеткіші. Технологиялық аудиттен және энергия аудитінен өткен, өндірісті автоматтандырылған басқару жүйелерін енгізген кәсіпорындар саны

20152020

«ҚИДИ» АҚ (келісім бойынша)

-

-

-

3

3

3

3

3

3

1-нәтиже көрсеткіші. Қажетті экономикалық, техникалық, басқарушылық және өзге құжаттаманы әзірлеген кәсіпорындар саны

7

«ҚИДИ» АҚ (келісім бойынша)

Тау-кен өндіру өнеркәсібі

1-Міндет. Жұмыс істеп тұрған өндірістерді жаңғырту (техникалық қайта жарақтандыру) және бәсекеге қабілетті жаңа өндірістер құру

1.

5

Кәсіпкерлік субъектілерінен өтінімдер қабылдау

09

Мақсат – Еңбек өнімділігін арттыру арқылы экономиканың басым секторларындағы өнеркәсіптік кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттыру % 1-нысаналы индикатор. Бағдарлама шеңберінде ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алған кәсіпорындарда еңбек өнімділігін ұлғайту

4 20152020

1.

11.07

2018 жыл

1

3

10

Аяқтау Жауапты Оның ішінде жылдар бойынша нысаны орындаушылар

2017 жыл

Атауы

2016 жыл

Р/с №

2

бірл. 4-нәтиже көрсеткіші. Еңбек өнімділігі мен кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған басқарушылық және технологиялық процестерді жетілдіруден өткен кәсіпорындар саны

Агроөнеркәсіптік кешен

2015 жыл

«Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу және/немесе сараптау», «Кәсіпорын құзыретін арттыру», «Технологиялық процестерді жетілдіру» және «Өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру» құралдарын ұсыну тетігі 1. Бағдарлама құралын алу үшін өтінім беруші қаржылай қолдамайтын оператор немесе тікелей Бағдарлама операторы арқылы индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекіткен нысан бойынша, өтінім берілген құралдарға сәйкес талап етілетін құжаттарды қоса бере отырып, Бағдарлама құралын алуға өтінім береді. 2. Бағдарлама операторы өтінім берушінің өтінімін қаржылай қолдамайтын оператордан алған жағдайда өтінім мен қоса берілген құжаттар тіркелген күннен бастап 10 (он) жұмыс күні ішінде ұсынылған өтінім мен оған қоса берілген құжаттарға осы Бағдарламаның белгіленген талаптарына сәйкестігі тұрғысында тексеру жүргізеді және шығындарды өтеу мүмкіндігі туралы шешім қабылдайды. Қаржылай қолдамайтын оператор арқылы құралдарды ұсыну тетігі «Бизнестің жол картасы 2020» бизнесті қолдау мен дамытудың бірыңғай бағдарламасына сәйкес айқындалады. 3. Бағдарлама операторына өтінім тікелей берілген жағдайда соңғысы өтінім мен қоса берілген құжаттар тіркелген күннен бастап 3 (үш) жұмыс күні ішінде оларға толықтығы тұрғысында сараптама жүргізеді, өтінім мен оған қоса берілген құжаттар сәйкес келмеген жағдайда, бұл туралы өтінім берушіні хабардар етеді. 4. Өтінім беруші өтінім мен қажетті қосымшалардың сәйкес келмейтіні туралы хабарламаны алғаннан кейін сәйкессіздіктерді жояды және өтінім мен қоса берілген құжаттарды Бағдарлама операторына қайта енгізеді. 5. Бағдарлама операторы 11-тармаққа сәйкес толықтығы тұрғысында оң сараптаманы алғаннан кейін 7 (жеті) жұмыс күні ішінде ұсынылған өтінім мен оған қоса берілген құжаттарды осы Бағдарламаның белгіленген талаптарына сәйкестігі тұрғысында тексеруді жүзеге асырады және шығындардың бір бөлігін өтеу мүмкіндігі туралы шешім қабылдайды. 6. Бағдарлама операторы шығындардың бір бөлігін өтеу мүмкіндігі туралы шешім қабылданған күннен бастап 2 (екі) жұмыс күні ішінде өтінім берушіге Бағдарлама операторы қол қойған Шығындардың бір бөлігін өтеу туралы келісімнің 2 (екі) данасын қоса бере отырып, хабарлама жібереді. Шығындардың бір бөлігін өтеу туралы келісімнің үлгілік нысанын индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді. Қажет болған жағдайда, хабарламада шығындардың бір бөлігін өтеуге қабылданатын соманы түсіндіру келтіріледі. Шығындардың бір бөлігін өтеудің мүмкін еместігі туралы шешім қабылданған жағдайда, Бағдарлама операторы мұндай шешім қабылданған күннен бастап 2 (екі) жұмыс күні ішінде өтінім берушіге тиісті негіздемесі келтірілген хабарлама жібереді. 7. Өтінім беруші Бағдарлама операторынан сәйкессіздік(тер) көрсетілген хабарламаны алғаннан кейін оны (оларды) жояды және өтінім мен қоса берілген құжаттарды Бағдарлама операторына қайта енгізеді. 8. Өтінім беруші Шығындардың бір бөлігін өтеу туралы келісімге қол қойғаннан кейін 1 (бір) данасы Бағдарлама операторына қайтарылады. 9. Шығындардың бір бөлігін өтеу туралы келісімде: 1) құрал бойынша шығындардың бір бөлігін өтеу сомасы; 2) Бағдарлама операторының құрал бойынша нысаналы индикаторға қол жеткізілмеген жағдайда құралдың іске асырылу барысы туралы ақпаратты өтінім берушіден сұрату құқығы; 3) Шығындардың бір бөлігін өтеу туралы келісімді бұзу және оның шарттары бұзылған жағдайда шығындардың бір бөлігін өтеу түрінде құрал бойынша берілген ақша қаражатын қайтару; 4) Бағдарлама операторының салыстырмалы талдау мен тиімділікке бағалау жүргізуі мақсатында өтінім берушінің Бағдарлама операторына қол қойылған Шығындарды өтеу туралы келісім түскенге дейінгі 2 (екі) жыл және түскен күннен бастап 2 (екі) жыл ішіндегі деректерді қоса алғанда, өтінім беруші туралы статистикалық деректерді кейіннен индустриялық-инновациялық даму саласындағы уәкілетті органға және Бағдарлама операторына таратуға статистика саласындағы уәкілетті органға жіберу үшін өтінім берушінің Бағдарлама операторына келісім беруі. 10. Бағдарлама операторы және өтінім беруші Шығындардың бір бөлігін өтеу туралы келісімге қол қойған күннен бастап 5 (бес) жұмыс күні ішінде Бағдарлама операторы өтінім берушіге құрал бойынша өтеу шарттары мен мөлшеріне сәйкес шығындардың бір бөлігін төлеуді жүзеге асырады, бұл ретте өтінім берушіге ақша қаражатын аударғаны үшін Бағдарлама операторына сыйақы көзделмеген. 11. «Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу және/немесе сараптау» құралының шеңберінде ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алу үшін инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу шығыстарының төлемін алуға үміткер өтінім беруші мынадай құжаттарды ұсынады: 1) өтінімді қолма-қол тәсілмен беру кезінде жарғының және мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың көшірмесі мен түпнұсқасы (салыстырып тексеру жүргізілгеннен кейін құжаттың түпнұсқасы өтінім берушіге қайтарылады) немесе өтінім пошта арқылы түскен жағдайда жарғының және мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың нотариатта куәландырылған көшірмесі. Ескертпе: *«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; 2) өтінім беруші мен қызметтер көрсететін орындаушы арасында жасалған шарттың көшірмесі; 3) орындаушы көрсеткен қызметтер актісінің көшірмесі; 4) орындаушы көрсеткен қызметтердің жалпы сомасына шот-фактураның көшірмесі; 5) орындаушы көрсеткен қызметтердің жалпы сомасына төлем тапсырмаларының көшірмелері; 6) орындаушы әзірлеген инвестициялық жобаның кешенді жоспары; 7) құрал операторының ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну туралы оң шешімінің көшірмесі; 8) орындаушының қызметтер көрсету саласында кемінде 3 (үш) жыл жұмыс тәжірибесінің бар екендігін растайтын біліктілік туралы мәліметтер (тартылатын компанияның біліктілігі мен қызметкерлерінің тәжірибесін растайтын мәліметтерді ұсыну нысанын индустриялықинновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді); 9) орындаушыда қызметтер көрсеткен кезде тартылатын, мынадай талаптарға сәйкес келетін штаттағы және штаттан тыс мамандарының бар екендігін растайтын мәліметтер: арнайы жоғары білімінің болуы; жобаның тиісті саласының зерттеулері аясында кемінде 3 (үш) жыл өндірістік жұмыс тәжірибесі (жұмыс тәжірибесін растайтын мәліметтерді ұсыну нысанын индустриялықинновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді); 10) тартылатын орындаушы ұқсас қызметтерді көрсеткен клиенттерден кемінде 1 (бір) ұсыныс. 12. «Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу және/немесе сараптау» құралының шеңберінде Индустрияландыру картасының жобалары үшін техникалықэкономикалық негіздемені әзірлеу және/немесе оны сараптау шығыстарының төлемін алуға үміткер өтінім беруші мынадай құжаттарды ұсынады: 1) өтінімді қолма-қол тәсілмен беру кезінде жарғының және мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың көшірмесі мен түпнұсқасы (салыстырып тексеру жүргізілгеннен кейін құжаттың түпнұсқасы өтінім берушіге қайтарылады) немесе өтінім пошта арқылы түскен жағдайда жарғының және мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың нотариатта куәландырылған көшірмесі. Ескертпе: *«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; 1) кемінде 1 (бір) қаржы жылында бюджетке салықтың және өзге міндетті төлемдердің төленгендігі туралы ақпарат; 2) өтінім беруші мен қызметтер көрсететін орындаушы арасында жасалған шарттың көшірмесі; 3) орындаушы көрсеткен қызметтер актісінің көшірмесі; 4) орындаушы көрсеткен қызметтердің жалпы сомасына шот-фактураның көшірмесі; 5) орындаушы көрсеткен қызметтердің жалпы сомасына төлем тапсырмаларының көшірмелері; 6) техникалық-экономикалық негіздеменің көшірмесі; 7) қызметтің жекелеген түрлерімен айналысуға мемлекеттік органдар беретін лицензиялардың, рұқсаттардың көшірмесі мен түпнұсқалары (егер аталған құжаттар Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес міндетті болған жағдайда, өтінім қолма-қол тәсілмен ұсынылған кезде салыстырып тексеру жүргізілгеннен кейін құжаттың түпнұсқасы өтінім берушіге қайтарылады, немесе өтінім пошта арқылы түскен жағдайда қызметтің жекелеген түрлерімен айналысуға мемлекеттік органдар беретін лицензиялардың, рұқсаттардың нотариатта куәландырылған көшірмелері); 8) орындаушының қызметтер көрсету саласында кемінде 3 (үш) жыл жұмыс тәжірибесінің бар екендігін растайтын біліктілік туралы мәліметтер (тартылатын компанияның біліктілігі мен қызметкерлерінің тәжірибесін растайтын мәліметтерді ұсыну нысанын индустриялықинновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді); 9) орындаушыда қызметтер көрсеткен кезде тартылатын, мынадай талаптарға сәйкес келетін штаттағы және штаттан тыс мамандарының бар екендігін растайтын мәліметтер: арнайы жоғары білімінің болуы; жобаның тиісті саласының зерттеулері аясында кемінде 3 (үш) жыл өндірістік жұмыс тәжірибесі. Жұмыс тәжірибесін растайтын мәліметтерді ұсыну нысанын индустриялықинновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді; 10) тартылатын орындаушы ұқсас қызметтерді көрсеткен клиенттерден кемінде 1 (бір) ұсыныс. 11) аккредиттелген сарапшылық ұйым немесе аттестатталған сарапшы немесе мемлекеттік сарапшылық ұйым жүргізген, құрылысқа арналған техникалық-экономикалық негіздеменің ведомстводан тыс кешенді сараптамасының оң қорытындысының көшірмесі мен түпнұсқасы

1

Бағдарлама құралдарын мониторингтеу Бағдарлама құралдарының іске асырылуын мониторингтеуді Бағдарлама операторы мен құралдар операторлары жүргізеді. Тұтастай алғанда, Бағдарламаның және жекеше алғанда, құралдардың іске асырылуын мониторингтеу нысандары мен мерзімдерін индустриялықинновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді.

2014 жыл (іс жүзінде)

4. Бағдарлама құралдарын ұсыну тетіктері «Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну» құралын ұсыну тетігі 1. Өтінім беруші Бағдарлама операторына өтінім берушінің Бағдарлама талаптарына сәйкес келетіні туралы мәліметтерді көрсететін Жоба паспортын жібереді. Жоба паспортының нысанын индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді. 2. Бағдарлама операторы өтінім берушіден жоба паспортын алған күннен бастап 5 (бес) жұмыс күні ішінде өтінім берушінің Бағдарлама критерийлеріне сәйкестігі тұрғысында тексеруді жүзеге асырады және өтінім берушіге индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекіткен нысан бойынша жазбаша растауды жібереді. Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды алу үшін Бағдарлама операторының оң қорытындысын алған кезде құрал операторына тізбесі құрал операторының ішкі нормативтік құжаттарына сәйкес айқындалатын құжаттарды, оның ішінде индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекіткен Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу әдістемесіне сәйкес әзірленген инвестициялық жобаның кешенді жоспарын қоса бере отырып, өтінім береді. Қажетті құжаттар тізбесі құрал операторының интернет-ресурсында орналастырылады. 3. Құрал операторы өтінім беруші құжаттардың толық топтамасын ұсынғаннан кейін құрал операторының ішкі нормативтік құжаттарында көзделген тәртіппен және мерзімдерде инвестициялық жобаның, оның ішінде Бағдарламада «Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну» құралы бойынша өтінім берушіге қойылатын осы Бағдарлама критерийлеріне сәйкестігі тұрғысында сараптамасын жүзеге асырады. 4. Оң шешім болған жағдайда, құрал операторы мен өтінім беруші қаржы лизингі шартын жасасады. 5. Құрал операторы Бағдарлама операторы мен өтінім берушіні осындай шешім қабылданған күннен бастап 5 (бес) жұмыс күні ішінде мемлекеттік қолдау шараларын ұсыну туралы қабылданған шешім бойынша хабардар етеді. 6. Құрал операторы мен өтінім беруші арасында қаржы лизингі шарты жасалғаннан кейін құрал операторы Бағдарлама операторымен және өтінім берушімен Инвестициялық жобаның мониторингі туралы келісім жасасады. Инвестициялық жобаның мониторингі туралы келісімнің үлгілік нысанын индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді. 7. «Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну» құралын алған өтінім беруші Бағдарламаның нысаналы индикаторына сәйкес еңбек өнімділігін ұлғайтады.

2013 жыл (іс жүзінде)

8-құрал. «Аумақтық кластерлерді дамыту стратегиясын және жол картасын іске асыру шығындарының бір бөлігін өтеу» Бағдарлама шеңберінде өтінім берушіге мемлекеттік қолдауды Бағдарлама операторы ұсынады. Аумақтық кластерді дамыту стратегиясын және жол картасын іске асыру шығындарын өтеу аумақтық кластерлерді конкурстық іріктеудің екінші кезеңінің жеңімпазы болып табылатын өтінім берушіге жүзеге асырылады.

«Аумақтық кластерлерді дамыту стратегиясын және жол картасын іске асыру шығындарының бір бөлігін өтеу» құралын ұсыну тетігі 1. Аумақтық кластерлерді дамыту стратегиясын және жол картасын іске асыру шығындарының бір бөлігінің өтемін алу үшін аумақтық кластерлерді конкурстық іріктеудің жеңімпазы Бағдарлама операторына индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекіткен нысан бойынша құжаттар топтамасын қоса бере отырып, өтінім береді. 2. Бағдарлама операторы құжаттар топтамасымен қоса берілген өтінім тіркелген күннен бастап 2 (екі) жұмыс күні ішінде құжаттар топтамасына толықтығы тұрғысынан тексеру жүргізеді. 3. Құжаттар топтамасы толық болмаған жағдайда, Бағдарлама операторы толықтығы тұрғысынан тексеру аяқталған күннен бастап 1 (бір) жұмыс күні ішінде пошта арқылы және/ немесе өтінім берушінің өтінімінде көрсетілген электрондық пошта мекенжайына (бар болса) сәйкессіздікті көрсете отырып хабарлама жібереді. 4. Өтінім беруші сәйкессіздік туралы хабарламаны алғаннан кейін оларды жояды және Бағдарлама операторына өтінім мен қоса берілетін құжаттарды қайта енгізеді. 5. Бағдарлама операторы 6 (алты) жұмыс күні ішінде берілген құжаттар топтамасына сараптама жүргізіп, шығындардың бір бөлігін өтеу мүмкіндігі туралы шешім қабылдайды. 6. Бағдарлама операторы шығындарды өтеу мүмкіндігі туралы шешім қабылданған күннен бастап 2 (екі) жұмыс күні ішінде өтінім берушіге хабарлама жібереді. 7. Бағдарлама операторы өтінім мен қоса берілген құжаттардың сәйкес келмеуінің анықталуына байланысты шығындардың бір бөлігін өтеудің мүмкін еместігі туралы шешім қабылданған күннен бастап 2 (екі) жұмыс күні ішінде өтінім берушіге белгіленген талаптарға сәйкес келмейтіні туралы хабарлама жібереді. 8. Конкурс жеңімпазын тану туралы индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті органның шешімі негізінде Бағдарлама операторы шығындардың бір бөлігін өтеу мүмкіндігі туралы шешім қабылданған күннен бастап 5 (бес) жұмыс күні ішінде өтінім берушіге құрал бойынша өтеу шарттары мен мөлшеріне сәйкес шығындардың бір бөлігін өтеуді жүзеге асырады, бұл ретте Бағдарлама операторына өтінім берушіге ақша қаражатын аударғаны үшін сыйақы көзделмеген.

2012 жыл (іс жүзінде)

7-құрал. «Аумақтық кластерлерді дамыту стратегиясын және жол картасын әзірлеу шығындарының бір бөлігін өтеу» Бағдарлама шеңберінде өтінім берушіге Аумақтық кластерді дамыту стратегиясын және жол картасын әзірлеуге арналған шығындарды өтеу түріндегі Мемлекеттік қолдауды Бағдарлама операторы ұсынады. Шығындардың бір бөлігін өтеу шеңберінде Аумақтық кластерді дамыту стратегиясын және жол картасын әзірлеу кезінде 1 (бір) аумақтық кластерге шаққанда 50 %, бірақ 15 млн. теңгеден аспайтын мөлшердегі жұмсалған шығыстарды төлеу көзделеді. Аумақтық кластерді дамыту стратегиясын және жол картасын әзірлеуге арналған шығындарды өтеу аумақтық кластерлерді конкурстық іріктеудің бірінші кезеңінің жеңімпазы болып табылатын өтінім берушіге жүзеге асырылады.

2011 жыл (іс жүзінде)

6-құрал. «Отандық өңделген тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді ішкі нарықта ілгерілету бойынша индустриялық-инновациялық қызмет субъектілері шығындарының бір бөлігін өтеу» Құрал операторы – жергілікті қамтуды дамыту саласындағы ұлттық даму институты. Отандық өңделген тауарларды, жұмыстарды және көрсетілетін қызметтерді ішкі нарықта ілгерілету бойынша индустриялық-инновациялық қызмет субъектілері шығындарының бір бөлігін өтеу қағидаларын Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.

4. Өтінім беруші сәйкессіздік туралы хабарламаны алғаннан кейін оларды жояды және Бағдарлама операторына өтінім мен қоса берілетін құжаттарды қайта енгізеді. 5. Бағдарлама операторы өтінімге толықтығы тұрғысынан тексеру жүргізілген күннен бастап 3 (үш) жұмыс күні ішінде оның осы Бағдарламаның талаптарына сәйкестігі тұрғысынан сараптама жүргізеді. 6. Осы бағдарламаның талаптарына сәйкестігі тұрғысынан сараптама жүргізілгеннен кейін Бағдарлама операторы 3 (үш) жұмыс күн ішінде шығындардың бір бөлігін өтеу мүмкіндігі туралы шешім қабылдайды. 7. Бағдарлама операторы шығындардың бір бөлігін өтеу мүмкіндігі туралы шешім қабылданған күннен бастап 2 (екі) жұмыс күні ішінде өтінім берушіге хабарлама жібереді. 8. Бағдарлама операторы өтінім мен қоса берілген құжаттардың осы Бағдарлама талаптарына сәйкес келмеуін белгілеуге байланысты шығындардың бір бөлігін өтеудің мүмкін еместігі туралы шешім қабылданған күннен бастап 2 (екі) жұмыс күні ішінде өтінім берушіге өтінім берушінің белгіленген талаптарға сәйкес келмейтіні туралы хабарлама жібереді. 9. Конкурс жеңімпазын тану туралы индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті органның шешімі негізінде Бағдарлама операторы шығындардың бір бөлігін өтеу мүмкіндігі туралы шешім қабылданған күннен бастап 5 (бес) жұмыс күні ішінде өтінім берушіге құрал бойынша өтеу шарттары мен мөлшеріне сәйкес шығындардың бір бөлігін өтеуді жүзеге асырады, бұл ретте Бағдарлама операторына өтінім берушіге ақша қаражатын аударғаны үшін сыйақы көзделмеген.

Орындау мерзімдері

1) өтінім берілген күнге дейін 6 (алты) айдан бұрын жүргізілген, бірақ 5 млн. теңгеден аспайтын, өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру жоспарын әзірлеу кезінде кәсіпорын шеккен шығындардың 40 %-ы мөлшерінде; 2) өтінім берілген күнге дейін 6 (алты) айдан бұрын жүргізілген, бірақ 15 млн. теңгеден аспайтын, өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру жоспарын іске асыру кезінде кәсіпорын шеккен шығындардың 40 %-ы мөлшерінде төлеу көзделеді.

(салыстырып тексеру жүргізілгеннен кейін құжаттың түпнұсқасы өтінім берушіге қайтарылады). 13. «Кәсіпорын құзіретін арттыру» құралының шеңберінде кадрларды, оның ішінде топменеджерлерді даярлау/қайта даярлау шығыстарының төлемін алуға үміткер өтінім беруші мынадай құжаттарды ұсынады: 1) өтінімді қолма-қол тәсілмен беру кезінде жарғының және мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың көшірмесі мен түпнұсқасы (салыстырып тексеру жүргізілгеннен кейін құжаттың түпнұсқасы өтінім берушіге қайтарылады) немесе өтінім пошта арқылы түскен жағдайда жарғының және мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың нотариатта куәландырылған көшірмесі. Ескертпе: *«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; 2) кемінде 1 (бір) қаржы жылында бюджетке салықтың және өзге міндетті төлемдердің төленгені туралы ақпарат; 3) өтінім беруші мен қызметтер көрсететін орындаушы арасында жасалған шарттың көшірмесі; 4) орындаушы көрсеткен қызметтер актісінің көшірмесі; 5) орындаушы көрсеткен қызметтердің жалпы сомасына шот-фактураның көшірмесі; 6) орындаушы көрсеткен қызметтердің жалпы сомасына төлем тапсырмаларының көшірмелері; 7) өтінім берушінің инженерлік-техникалық персоналының және/немесе топменеджерлерінің біліктілігін арттыру бағдарламасы; 8) жұмыс беруші мен кәсіпорында алынған білім мен дағдыларды қолданумен байланысты біліктілігін, оның ішінде шетелде арттырған қызметкер арасындағы міндеттемелер жазылған, қызметкермен жасалған шарттың немесе келісімшарттың көшірмесі; 9) курстарда, семинарларда оқу, тағылымдамадан өту қорытындылары туралы есеп; 10) өтінім берген қызметкердің курстарда, семинарларда оқығанын, тағылымдамадан өткенін құжаттамалық растау – сертификат (бар болса); 11) теміржолмен жүрген кезде – купелі вагон тарифі (жұмсақ дивандары төменде орналасқан, орналасуын реттейтін құрылғы орнатылған жұмсақ креслолары бар (жатын вагон) 2 орындық, сондай-ақ жүрдек пойыздардың «Турист» және «Бизнес» сыныпты купелі вагондарын қоспағанда); су жолдары, шосселік және топырақты жолдармен – осы елді мекенде қолданылатын жол жүру құны бойынша; және әуе көлігімен – растау құжаттары бар болса, экономикалық сынып тарифі бойынша ұсынылған жол жүру құжаттарының негізінде іссапарға баратын жеріне және тұрақты жұмыс орнына кері қарай жол жүру құнын (іссапарға жіберілген адамға әкімшілік жол жүруге тиісті қаражат беретін жағдайлардан басқа); жол жүру билеттері мен қонақүйден орын броньдау, сондай-ақ іссапарға баратын жеріне және тұрақты жұмыс орнына кері қарай жол жүру кезінде мұндай шығыстарды растайтын құжаттары бар болса, пойыздарда төсек-орын жабдығын пайдалану құнын растайтын құжаттың көшірмесі; 12) жұмыскердің кадрларды даярлау және/немесе қайта даярлау мерзімі ішінде курстарда, семинарларда оқыту кезінде 1 (бір) айдан аспайтын және тағылымдамадан өту кезінде 3 (үш) айдан аспайтын мерзімде нақты шығындар бойынша стандарт сыныбындағы бір орындық қонақүй нөмірінің құны бойынша тұру, оның ішінде броньдау құнын; тәуліктік шығындардан басқа, республикалық және жергілікті бюджеттер қаражаты есебінен мемлекеттік қызметшілердің қызметтік шетелдік іссапары шығыстарын өтеуді реттейтін нормативтік құқықтық актілерге сәйкес мөлшерлемелер бойынша шығыстарын растайтын құжат көшірмесі; 13) білім беру, мамандандырылған және ғылыми ұйымдар үшін –жекелеген қызмет түрлерімен айналысуға арналған лицензиялар, рұқсаттар (Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес бұл құжаттар міндетті болса); 14) мамандандырылған ұйымдар үшін – тартылатын орындаушы ұқсас қызметтер көрсеткен клиенттерден кемінде 1 (бір) ұсыным; 15) орындаушыда жұмыс тәжірибесінің бар екендігін растайтын біліктілік туралы мәліметтер: оқыту мен тағылымдаманы ұйымдастыру үшін тартылатын білім беру, ғылыми, мамандандырылған ұйымдар үшін – көрсетілетін қызметтер саласында кемінде 3 (үш) жыл; базасында тағылымдама өткізілген ғылыми-өнеркәсіптік, өнеркәсіптік кәсіпорындар үшін – тағылымдама бағдарламасына сәйкес келетін салада кемінде 5 (бес) жыл. Жұмыс тәжірибесін растайтын мәліметтерді ұсыну нысанын индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді; 16) орындаушыда қызметтер көрсеткен кезде тартылатын, мынадай талаптарға сәйкес келетін штаттағы және штаттан тыс мамандарының бар екендігін растайтын мәліметтер: арнайы жоғары білімінің болуы; жобаның тиісті саласының зерттеулері аясында кемінде 3 (үш) жыл өндірістік жұмыс тәжірибесі. Жұмыс тәжірибесін растайтын мәліметтерді ұсыну нысанын индустриялықинновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді. 14. «Кәсіпорын құзіретін арттыру» құралының шеңберінде сарапшыларды тарту арқылы үздік өндірістік практикаларды енгізу шығыстарының төлемін алуға үміткер өтінім беруші мынадай құжаттарды ұсынады: 1) өтінімді қолма-қол тәсілмен беру кезінде жарғының және мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың көшірмесі мен түпнұсқасы (салыстырып тексеру жүргізілгеннен кейін құжаттың түпнұсқасы өтінім берушіге қайтарылады) немесе өтінім пошта арқылы түскен жағдайда жарғының және мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың нотариатта куәландырылған көшірмесі Ескертпе: *«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; 2) кемінде 1 (бір) қаржы жылында бюджетке салықтың және өзге міндетті төлемдердің төленгені туралы ақпарат; 3) өтінім беруші мен қызметтер көрсететін орындаушы арасында жасалған шарттың көшірмесі; 4) білікті шетелдік маманның көрсеткен қызметтері үшін ақы төленгенін растайтын құжат; 5) білікті шетелдік маманда тиісті салада жоғары кәсіби білімінің бар екендігін растайтын мәліметтер (шетелдік маманның біліктілігін растайтын мәліметтерді ұсыну нысанын индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді); 6) білікті шетелдік маманның тиісті салада кемінде 5 (бес) жыл жұмыс тәжірибесінің бар екендігін растайтын мәліметтер (жұмыс тәжірибесін растайтын мәліметтерді ұсыну нысанын индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді); 7) алынған әсерді көрсете отырып, орындалған жұмыс туралы есеп. 15. «Технологиялық процестерді жетілдіру» құралы шеңберінде шығыстардың төлемін алуға үміткер өтінім беруші мынадай құжаттарды ұсынады: 1) өтінімді қолма-қол тәсілмен беру кезде жарғының және мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың көшірмесі мен түпнұсқасы (салыстырып тексеру жүргізілгеннен кейін құжаттың түпнұсқасы өтінім берушіге қайтарылады) немесе өтінім пошта арқылы түскен жағдайда жарғының және мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың нотариатта куәландырылған көшірмесі. Ескертпе: *«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; 2) кемінде 1 (бір) қаржы жылында бюджетке салықтың және өзге міндетті төлемдердің төленгені туралы ақпарат; 3) өтінім беруші мен қызметтер көрсететін орындаушы арасында жасалған шарттың көшірмесі; 4) орындаушы көрсеткен қызметтер актісінің көшірмесі; 5) орындаушы көрсеткен қызметтердің жалпы сомасына шот-фактураның көшірмесі; 6) орындаушы көрсеткен қызметтердің жалпы сомасына төлем тапсырмаларының көшірмелері; 7) қызметтің жекелеген түрлерімен айналысуға мемлекеттік органдар беретін лицензиялардың, рұқсаттардың көшірмесі мен түпнұсқалары (егер аталған құжаттар Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес міндетті болған жағдайда, өтінім қолма-қол тәсілімен ұсынылған кезде салыстырып тексеру жүргізілгеннен кейін құжаттың түпнұсқасы өтінім берушіге қайтарылады, немесе өтінім пошта арқылы түскен жағдайда қызметтің жекелеген түрлерімен айналысуға мемлекеттік органдар беретін лицензиялардың, рұқсаттардың нотариатта куәландырылған көшірмелері); 8) орындаушының көрсетілетін қызметтер саласында кемінде 3 (үш) жыл жұмыс тәжірибесінің бар екендігін растайтын біліктілігі туралы мәліметтер (тартылатын компанияның біліктілігін және қызметкерлердің тәжірибесін растайтын мәліметтерді ұсыну нысанын индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді); 9) орындаушының қызметтер көрсеткен кезде тартылатын, мынадай талаптарға сәйкес келетін штаттағы және штаттан тыс мамандарының бар екендігін растайтын мәліметтер: арнайы жоғары білімінің болуы; жобаның тиісті саласының зерттеулері аясында кемінде 3 (үш) жыл өндірістік жұмыс тәжірибесі (жұмыс тәжірибесін растайтын мәліметтерді ұсыну нысанын индустриялықинновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді); 10) тартылатын орындаушы ұқсас қызметтерді көрсеткен клиенттерден кемінде 1 (бір) ұсыным; 11) орындаушының технологиялық аудит, энергия аудиті, ақпараттық технологиялар саласындағы консалтинг, кәсіпорынның жалпы жұмыс істеуін оңтайландыруға байланысты проблемалар жиынтығын шешу бойынша қызметтер көрсету нәтижесінің қорытындысы бойынша есеп; 12) орындаушының инженерлік ой мен шешім әзірлеу, жаңа конструкциялар мен технологияларды іздеу және оларды өндірісте енгізу мүмкіндіктерін айқындау, сараптау және ұсынымдар әзірлеу, жобаны іске асырудың барлық кезеңдерінде қолдау бойынша есептерді дайындау, өнеркәсіптік дизайн әзірлеу бойынша қызметтер көрсеткенін растайтын құжаттар. 16. «Өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру» құралы шеңберінде шығыстардың төлемін алуға үміткер өтінім беруші мынадай құжаттарды ұсынады: 1) өтінімді қолма-қол тәсілмен беру кезінде жарғының және мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың көшірмесі мен түпнұсқасы (салыстырып тексеру жүргізілгеннен кейін құжаттың түпнұсқасы өтінім берушіге қайтарылады) немесе өтінім пошта арқылы түскен жағдайда жарғының және мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің* немесе анықтаманың нотариатта куәландырылған көшірмесі. Ескертпе: *«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2012 жылғы 24 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңы қолданысқа енгізілгенге дейін берілген заңды тұлғаны (филиалды, өкілдікті) мемлекеттік (есептік) тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәлік заңды тұлғаның қызметі тоқтатылғанға дейін жарамды болып табылады; 2) кемінде 1 (бір) қаржы жылында бюджетке салықтың және өзге міндетті төлемдердің төленгені туралы ақпарат; 3) өтінім беруші мен қызметтер көрсететін орындаушы арасында жасалған шарттың көшірмесі; 4) орындаушы көрсеткен қызметтер актісінің көшірмесі; 5) орындаушы көрсеткен қызметтердің жалпы сомасына шот-фактураның көшірмесі; 6) орындаушы көрсеткен қызметтердің жалпы сомасына төлем тапсырмаларының көшірмелері; 7) өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру жоспарының (есебінің) және/немесе орындалған іс-шаралар туралы (еркін нысанда, тұжырымдар мен ұсынымдардан тұратын кемінде 50 парақ); 8) өндірісті ұйымдастыру тиімділігін арттыру жоспарын енгізу актісі; 9) орындаушының қызметтер көрсету саласында кемінде 3 (үш) жыл жұмыс тәжірибесінің бар екендігін растайтын біліктілік туралы мәліметтер (тартылатын компанияның біліктілігі мен қызметкерлерінің тәжірибесін растайтын мәліметтерді ұсыну нысанын индустриялықинновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді); 10) орындаушы (басқарушы немесе оны алмастыратын адам) қол қойған түйіндемені қоса бере отырып, орындаушының кемінде 2 (екі) жыл жұмыс тәжірибесі бар штаттағы және штаттан тыс білікті қызметкерлердің бар екендігін растайтын мәліметтер (қызметкерлердің біліктілігін растайтын мәліметтерді ұсыну нысанын индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті орган бекітеді); 11) тартылатын орындаушы ұқсас қызметтерді көрсеткен клиенттерден кемінде 1 (бір) ұсыным. 17. Бағдарлама операторының өтінім берушілерден тізбеде көзделмеген құжаттарды талап етуге құқығы жоқ. 18. Өтінім беруші ұсынылған құжаттардың, бастапқы деректердің, есептердің, негіздемелердің толықтығы мен анықтығын қамтамасыз етеді. Ұсынылған ақпаратта өтінім беруші есептерде пайдаланылған деректер көзін және есеп жүргізілген күнді көрсетеді. 19. Құралды алуға арналған өтінім материалдары бірыңғай папкаға жиналған, парақтары нөмірленіп, осы Бағдарламаның талаптарына қатаң сәйкестікте ресімделген болуға тиіс.

Өлшем бірлігі

(Соңы. Басы 17-бетте).

27 маусым 2015 жыл

25 000 000

республикалық бюджет

Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң күші жойылған кейбiр шешiмдерiнiң тізбесі 1. «Төтенше жағдайлардың алдын алу және жою жөнiндегi ведомствоаралық мемлекеттiк комиссия туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1996 жылғы 3 мамырдағы № 553 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 1996 ж., № 19, 164-құжат). 2. «Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кейбiр шешiмдерiне өзгерiстер енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1998 жылғы 20 наурыздағы № 242 қаулысының 1-тармағының бесінші абзацы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 1998 ж., № 9, 60-құжат). 3. «Төтенше жағдайлардың алдын алу және жою жөнiндегi ведомствоаралық мемлекеттiк комиссияның құрамы туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1998 жылғы 28 сәуiрдегi № 390 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 1998 ж., № 13, 108-құжат). 4. Қызмет бабында пайдалану үшін. 5. «Төтенше жағдайлардың алдын алу және жою жөніндегі ведомствоаралық мемлекеттік комиссияның құрамы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 5 мамырдағы № 671 қаулысы. 6. «Табиғи және техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлардың туындауына әкеліп соққан авариялардың, зiлзалалардың және апаттардың себептерiн тексеру ережесiн бекiту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 24 желтоқсандағы № 1351 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2002 ж., № 46, 465-құжат). 7. «Азаматтық қорғаныстың әскери бөлiмдерiн бейбiт уақытта пайдалану ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 17 наурыздағы № 256 қаулысы. 8. «Төтенше жағдайлардың алдын алу және жою жөнiндегі ведомствоаралық мемлекеттiк комиссия туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 11 маусымдағы № 554 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2003 ж., № 25, 238-құжат). 9. Қызмет бабында пайдалану үшін. 10. «Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1996 жылғы 3 мамырдағы № 553 және 2003 жылғы 11 маусымдағы № 554 қаулыларына өзгерiстер мен толықтыру енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2003 жылғы 7 қарашадағы № 1112 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2003 ж., № 43, 455-құжат). 11. «Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1996 жылғы 3 мамырдағы № 553 және 2003 жылғы 11 маусымдағы № 554 қаулыларына өзгерiстер енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 2 ақпандағы № 123 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 5, 69-құжат). 12. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 11 маусымдағы № 554 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 14 мамырдағы № 539 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 21, 273-құжат). 13. Қызмет бабында пайдалану үшін. 14. «Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1996 жылғы 3 мамырдағы № 553 және 2003 жылғы 11 маусымдағы № 554 қаулыларына өзгерiстер енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы (Соңы 19-бетте).


(Соңы. Басы 18-бетте).

Үкіметінің 2005 жылғы 9 ақпандағы № 122 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 7, 67-құжат). 15. «Қазақстан Республикасы Yкіметінiң 2003 жылғы 11 маусымдағы № 554 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Yкіметінiң 2005 жылғы 31 қазандағы № 1089 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 38, 550-құжат). 16. «Қазақстан Республикасы Yкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу және кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 4 желтоқсандағы № 1164 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 4-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2006 ж., № 46, 493-құжат). 17. «Жолдарды жобалаудың, салудың, жөндеудің, күту мен басқарудың нормативтік, жобалық және техникалық құжаттамасын жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ету бөлігінде келісу және бекіту ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 4 сәуірдегі № 267 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 11, 123-құжат). 18. Қызмет бабында пайдалану үшін. 19. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 11 маусымдағы № 554 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 28 желтоқсандағы № 1326 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 50, 613-құжат). 20. «Темір жол, әуе көлігінде және метрополитенде өрт қауіпсіздігі бойынша алдын алу жұмыстарын жүргізу және өрттердің салдарын жою ережелерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 16 ақпандағы № 148 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., № 7, 80-құжат). 21. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің өрт қауіпсіздігі саласындағы кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 18 қарашадағы № 1068 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің өрт қауіпсіздігі саласындағы кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 13, 17 және 40-тармақтары. 22. «Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Ішкі әскерлерінің жоғары әскери училищесі» мемлекеттік мекемесін қайта атау туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 17 наурыздағы № 348 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 1-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 16, 129-құжат). 23. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 11 маусымдағы № 554 қаулысына өзгеріс енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 3 желтоқсандағы № 1997 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 57, 486-құжат). 24. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 11 маусымдағы № 554 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 28 қарашадағы № 1258 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 2, 32-құжат). 25. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 2 шілдедегі № 764 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 1-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 45, 608-құжат). 26. «Жеке күзет ұйымдарының күзетші лауазымындағы қызметкерлерінің арнайы киім үлгілерін және оны киіп жүру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 7 қазандағы № 1153 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 75-76, 1115-құжат). 27. «Көлік құралдарын жүргізушілерді даярлау қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 12 наурыздағы № 321 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 37, 488-құжат). 28. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 19 сәуірдегі № 496 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 3-тармағы. 29. «Жеке күзетшілердің, жеке күзет ұйымдарының, дара кәсіпкерлер мен заңды тұлғалардың күзет бөлімшелерінің күзетші лауазымындағы қызметкерлерінің арнаулы киім үлгілерін және оны кию қағидасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 7 қазандағы № 1153 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 4 мамырдағы № 576 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 48, 648-құжат). 30. «Есірткі құралдарының, психотроптық заттар мен прекурсорлардың айналымына байланысты қызметті лицензиялаудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 қазандағы № 1362 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 75-76, 1115-құжат). 31. «Күзет қызметін лицензиялаудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 9 қарашадағы № 1421 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 77-78, 1115-құжат). 32. «Азаматтық пиротехникалық заттар мен олар қолданылып жасалған бұйымдарды әзірлеу, өндіру, сату, пайдалану және сатып алу жөніндегі қызметті лицензиялаудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 6 желтоқсандағы № 1554 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 2, 39-құжат). 33. «Азаматтық және қызметтік қару мен оның патрондарын әзірлеу, өндіру, жөндеу, сату, коллекцияға жинау, экспонаттау және сатып алу жөніндегі қызметті лицензиялаудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 6 желтоқсандағы № 1555 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 2, 40-құжат). 34. Қызмет бабында пайдалану үшін. 35. «Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Ішкі әскерлерінің «6698 әскери бөлімі» республикалық мемлекеттік мекемесін құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 27 наурыздағы № 285 қаулысының 3-тармағының 1) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 22, 364-құжат). 36. «Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Ішкі әскерлерінің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 12 шілдедегі № 723 қаулысының 3-тармағының 1) тармақшасы. 37. «Көлік құралының сәйкестендіру нөмірі бойынша көлік құралдарының жекелеген түрлерін мемлекеттік тіркеу және есепке алу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 26 тамыздағы № 851 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 50, 695-құжат). 38. «Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Ішкі әскерлерінің «5518 әскери бөлімі» республикалық мемлекеттік мекемесін қайта құру туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 6 қарашадағы № 1167 қаулысының 3-тармағының 1) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 63, 856-құжат). 39. «Қазақстан Республикаcы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерiстер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 қарашадағы № 1297 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 7-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 68, 917-құжат). 40. «Темір жол және әуе көлігінде өрт қауіпсіздігі жөніндегі алдын алу жұмыстарын жүргізу және өрт салдарларын жою ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 16 ақпандағы № 148 қаулысына өзгеріс пен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 5 желтоқсандағы № 1318 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 70, 932-құжат). 41. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің өкімдеріне өзгерiстер мен толықтырулар енгізу және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 9 сәуірдегі № 329 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне және Қазақстан Республикасы ПремьерМинистрінің өкімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 3 және 16-тармақтары (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 26, 212-құжат). 42. «Дала өрттерін, сондай-ақ мемлекеттік өртке қарсы қызмет бөлімшелері жоқ елді мекендерде өрттерді сөндіру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 19 шілдедегі № 801 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 46-47, 467-құжат). 43. «Қылмыстық жазаны және қылмыстық-құқықтық ықпал ету шараларын орындайтын органдар мен мекемелер қызметіне жәрдемдесу жөніндегі, сондай-ақ қылмыстық жазаларын өтеген адамдарға әлеуметтік және өзге де көмекті ұйымдастыру жөніндегі жергілікті атқарушы органдар жанындағы консультациялық-кеңесші орган туралы үлгілік ережені бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 21 шілдедегі № 808 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 46-47, 470-құжат). 44. «Қазақстан Республикасының су айдындарындағы қауіпсіздік қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 31 шілдедегі № 861 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 48, 493-құжат). 45. «Мемлекеттік емес өртке қарсы қызметтердің қызметін жүзеге асыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 31 шілдедегі № 862 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 48, 494-құжат). 46. «Мемлекеттік емес өртке қарсы қызметтерге қойылатын біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 31 шілдедегі № 863 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 48, 495-құжат). 47. «Көлік құралдары уақытша иеленуге және пайдалануға берілген адамдарды тіркеу және есепке алу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы № 888 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 51, 515-құжат). 48. «Авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдарына қойылатын біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы № 893 қаулысының 1-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 51, 517-құжат).

49. «Жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік өртке қарсы қызметі бөлімшелері жоқ елді мекендерде өрт сөндіру бекеттерін құру, оларды материалдық-техникалық жарақтандыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы № 894 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 51, 518-құжат). 50. «Еңбек сіңірген жылдарына пайыздық үстемеақы төлеу үшін кәсіби авариялық-құтқару қызметтері мен құралымдары құтқарушыларының өтілін есептеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 5 тамыздағы № 896 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 51, 520-құжат). 51. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің өкімдеріне өзгерістер енгізу және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің өкімдерінің күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 4 қыркүйектегі № 970 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің өкімдеріне енгізілетін өзгерістердің 2 және 15-тармақтары (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 55-56, 540-құжат). 52. «Есірткі, психотроптық заттар мен прекурсорлардың айналымына байланысты қызметті лицензиялаудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 9 желтоқсандағы № 1288 қаулысының 2-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 79, 681-құжат).

Қазақстан Республикасы Инвестиция және даму министрінің бұйрығы 2015 жылғы 27 ақпан

19

www.egemen.kz

27 маусым 2015 жыл

№235

Астана қаласы

Тәулігіне екі мың текше метр және одан да көп көлемдегі өндірістіктехникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау мен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерасты суларын өндіруге арналған рұқсат беру қағидаларын бекіту туралы «Жер қойнауы мен жер қойнауын пайдалану туралы» Қазақстан Республикасы 2010 жылғы 24 маусымдағы Заңының 19-бабының 18 тармақшасына сәйкес, бұйырамын: 1. Осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес Тәулігіне екі мың текше метр және одан да көп көлемдегі өндірістік-техникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау мен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерасты суларын өндіруге арналған рұқсат беру қағидалары бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті: 1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде заңнамада белгіленген тәртіпте мемлекеттік тіркеуді; 2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде оның көшірмесін мерзімдік баспа басылымдарында және «Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберуді; 3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің интернетресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастыруды; 4) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне осы бұйрықтың 2-тармағының 1), 2) және 3) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму вице-министрі А.П. Рауға жүктелсін. 4. Осы бұйрық оның алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік жиырма бір күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрі

Ә.ИСЕКЕШЕВ.

«КЕЛІСІЛДІ»: Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрі ___________________ Е. ДОСАЕВ 2015 жылғы 01 сәуір «КЕЛІСІЛДІ»: Қазақстан Республикасының Энергетика министрі ___________________ В. ШКОЛЬНИК 2015 жылғы 03 сәуір Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2015 жылғы 27 ақпандағы № 235 бұйрығымен бекітілген Тәулігіне екі мың текше метр және одан да көп көлемдегі өндірістік-техникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау мен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерасты суларын өндіруге рұқсат беру қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы Тәулігіне екі мың текше метр және одан да көп көлемдегі өндірістік-техникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау мен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жер асты суларын өндіруге арналған рұқсат беру қағидалары (бұдан әрі - Қағидалар) «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» 2010 жылғы 24 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі - Заң) 19-бабы 18) тармақшасына сәйкес әзірленді. Қағидалар жеке немесе заңды тұлғаға тәулігіне екі мың текше метр және одан да көп көлемдегі

өндірістік-техникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау мен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде суды төмендету мақсатында жерасты суларын өндіруге рұқсат (бұдан әрі - рұқсат) беру тәртібін осы Қағидаларға 1-қосымшаға сәйкес нысан бойынша айқындайды. Осы Қағидалар жер қойнаудын пайдалануды келісімшартында жасалған жер қойнауын пайдалану келісімшарты шеңберінде жер қойнауын пайдаланушы жүзеге асыратын, тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде суды төмендету мақсатында жерасты суларын өндіруге қолданылмайды. 2. Ахуалдық схема ретінде тәулігіне екі мың текше метр және одан да көп көлемдегі өндірістіктехникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау мен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерасты суларын өндіру үшін тағайындалған ұңғымалардың орналасқан орындарын және шекараларын айқындау мақсатында рұқсатқа 1-қосымшаға сәйкес нысан бойынша жер қойнауын пайдаланушы ұсынатын жер қойнауын пайдалану объектілерінің графикалық орналасу бейнесі ұғынылады. Осы Қағидаларда басқа ұғымдар мен терминдер Заңға сәйкес айқындалатын мәндерде пайдаланылады. 3. Рұқсат тәулігіне екі мың текше метр және одан да көп көлемдегі өндірістік-техникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау мен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерасты суларын өндіруді жүзеге асыру құқығын куәландыратын құжат болып табылады. 4. Рұқсат өтініште көрсетілген мерзімге беріледі, бұл ретте осы мерзім жер қойнауы пайдалану келісімшартының қолданылу мерзімінен аспауы тиіс. 2. Рұқсат беру тәртібі 5. Жер қойнауын пайдаланушы рұқсат алу үшін индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау жөніндегі уәкілетті органға (бұдан әрі - уәкілетті орган) осы Қағидаларға 1-қосымшаға сәйкес нысан бойынша мынадай құжаттарды қоса бере отырып, өтініш беріледі: 1) мемлекеттік тіркеу туралы куәліктің көшірмесі - заңды тұлға үшін түпнұсқаны не нотариалды куәландырылған көшірмені көрсеткен кезде; 2) жеке кәсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куәліктің көшірмесі - жеке тұлға үшін түпнұсқаны не нотариалды куәландырылған көшірмені көрсеткенде; 3) жерасты сулары қорларының мемлекеттік сараптамалық қорытындысы және жерасты сулары объектілері туралы геологиялық ақпарат; 4) рұқсатқа 2-қосымшаға сәйкес жер қойнауы учаскесі және жер қойнауын пайдалану шарттары туралы мәліметтер; 5) ахуалдық схема. 6. Уәкілетті орган Рұқсат беруге өтініш қабылдаған кезден бастап екі жұмыс күні ішінде ұсынылған құжаттардың толықтығын тексереді. Ұсынылған құжаттардың толық болмау фактісі анықталған жағдайда уәкілетті орган көрсетілген мерзімде өтінішті одан әрі қараудан бас тарту туралы дәлелді жазбаша жауап береді. 7. Рұқсат екі данада мемлекеттік және орыс тілдерінде жасалады. Бір данасы жер қойнауын пайдаланушыға беріледі, екінші данасы уәкілетті органда сақталады. 8. Рұқсатты беру немесе оны беруден бас тарту туралы дәлелді жауап он жұмыс күнінен кешіктірмей уәкілетті органмен жүзеге асырылады. 9. Рұқсатты жоғалтқан, бүлдірген кезде жер қойнауын пайдаланушы рұқсаттың телнұсқасын ала алады. Жоғалған, бүлінген рұқсаттың бланкілері жер қойнауын пайдаланушы жазбаша түрде өтініш берген (рұқсаттың жоғалу, бүліну фактісін растайтын құжаттарды қоса бере отыпып) күннен бастап жарамсыз деп саналады. Уәкілетті орган өтініш берілген күннен бастап екі жұмыс күні ішінде жаңа нөмір беріп және оң жақтағы жоғарғы бұрышта «Телнұсқа» деген жазбамен рұқсаттың телнұсқасын беруді жүргізеді. Тәулігіне екі мың текше метр және одан да көп көлеміндегі өндірістік- техникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау мен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерасты суларын өндіруге рұқсат беру қағидасына 1-қосымша Нысан Қазақстан Республикасы инвестициялар және даму минитрлігі Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті Тәулігіне екі мың текше метр және одан да көп көлеміндегі өндірістік-техникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау мен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерасты суларын өндіруге РҰҚСАТ ____________________________________________________________________ (кімге) _____________________________________________________________________ (жер қойнауын пайдалану мақсаты) _____________________________________________________________________ (жер қойнауын пайдалану бъектісі) _________________________________________________________ үшін берілді. (жер қойнауын пайдаланудың түрі) 20__жылғы «__»_______ ГЖҚПК сериясы №_______ (АД сериясы №__) Комитет төрағасы(АБ басшысы) ______________ ___________________ (қолы) Т.А.Ә.А. М.О. Рұқсаттың қолданылу мерзімі 20__жылғы «__»____ дейін ұзартылды ______________ __________________ (қолы) Т.А.Ә.А. М.О.

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің бұйрығы 2015 жылғы 27 ақпан

Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрі

Бұрыштық нүктелердің географиялық координаттары (қажет болған жағдайда тік бұрышты координаттарда) белгіленген. нүктелердің №№

Координаттар бойлық

ендік

сондай-ақ тігінен келетін бөліністерде___________________________ (су тұтқыш горизонтың тереңдігі мен қуаты, стратиграфиялық индексі және т.б.) Бұрыштық нүктелермен ахуалдық схемада белгіленген жер бөлу алаңы ____________________ ____________ гектарды (км2) құрайды. Тәулігіне екі мың текше метр және одан да көп көлемдегі өндірістік-техникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлаумен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерасты суларын өндіруге арналған рұқсатқа 2-қосымша ЖЕР ҚОЙНАУЫ УЧАСКЕСІ ЖӘНЕ ЖЕР ҚОЙНАУЫН ПАЙДАЛАНУ ШАРТТАРЫ ТУРАЛЫ МӘЛІМЕТТЕР 1. Жер қойнауын пайдаланушы туралы мәліметтер: 1) тұрғылықты жері (заңды және жеке тұлға үшін)___________ 2) мемлекеттік тіркелген күні және нөмірі (заңды тұлға үшін), жеке куәлігінің деректері (жеке тұлға үшін) ___________________; 3) басшы (заңды тұлға үшін)______________________________; 4) қызметтің негізгі түрі _______________________________. 2. Кен орнының, жер қойнауы учаскесінің сипаттамасы мен ерекшеліктері: 1) кен орнының (жер қойнауы учаскесінің) атауы және геологиялық-морфологиялық байланысуы ___________________________; 2) пайдалану мақсаты _____________________________________; 3) өнімді сутұтқыш горизонтың атауы немесе құрғатылатын сулы горизонт _________________________________________________________; 4) объектіні пайдалану тәжірибесі және су жинағы немесе су деңгейін төмендетуші (дренаждық) құрылыс туралы мәліметтер _____________________; 5) кен орнының (жер қойнауы учаскесінің) сандық және сапалық көрсеткіштері __________________________________________________. 3. Кен орнының (жер қойнауы учаскесінің) кеңістік шекаралары ________________________________________________________________. 4. Рұқсаттың қолданылу мерзімі (басталуы-аяқталуы)________. 5. Рұқсат мерзімін ұзарту шарттары______. 6. Жұмыс бағдарламасы және кен орнын (жер қойнауы учаскесін) пайдалану не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерасты суларын өндіру жобасын келісуге ұсынудың және жұмыстардың басталу мерзімдері ______________________________. 7. Жер қойнауын пайдаланудың міндетті шарттары: 1) барлау ___________________________________________________; 2) жерасты суларын өндіру (млн./м3 жыл, мың./м3 тәу., л/с)____; 3) су жинау немесе судың деңгейін төмендету (дренаждық) құрылысының типі (ұңғылар және т.б.) және олардың арасындағы қашықтық (м) ______________________________________________ _________________; 4) пайдаланылатын және резервтік ұңғымалардың, судың деңгейін төмендету (дренаждық) құрылыстардың саны _____________________________; 5) су көтергіш немесе судың деңгейін төмендету (дренаждық) жабдықтарының типі мен өнімділігі _____________________________________; 6) бір ұңғыма немесе ұңғымалар тобына, судың деңгейін төмендету (дренаждық) құрылыстарына жүктеме (ең төмен, ең жоғары (млн./м3 жыл, мың. м3/тәу., л/с) _________________________________ ________________________; 7) жерүсті деңгейінен қысымның рұқсат етілген төмендеуі немесе азаюы (м) _________________ _______________________________________; 8) су дайындау _____________________________________________; 9) жиналатын судың сапасына қойылатын талаптар_______________; 10) тұтынушыларға жерасты суларын беру шарттары_____________; 11) жерасты суларын жинаған немесе деңгейін төмендеткен кезде беткі ағыстың рұқсат етілген азаюы (млн. м3/жыл, мың. м3/тәу, л/с) _____________________________________________________ ____________; 12) бақылау-өлшеу аппаратурасының типі______________________; 13) санитарлық қорғау аймағының (округінің) шекаралары (дара ұңғы және ұңғымалар тобы немесе су жинағы үшін)___________________; 14) жерасты суларына мониторинг жүргізу бойынша қойылатын талаптар (режимдік желінің, жер асты сулары кен орнын пайдалануда немесе тау-кен қазбаларын пайдалануда судың деңгейін төмендетуді қадағалаудың болуы)_______________________________________________________________; 15) пайдаланылатын қорларды бағалау және қайта бағалау жөніндегі міндеттемелер, оның ішінде дренаждық сулар_____________________________; 16) жобаға салынатын инвестициялардың көлемі______________________; 17) кен орны (жер қойнауы учаскесі) туралы ақпаратқа құқық __________; 18) жер қойнауын пайдаланушының заңды мекен-жайының өзгергендігі туралы ақпар ат_______________________________________________________; 19) геологиялық ақпаратты Геология және жер қойнауын пайдалану комитетіне және оның аумақтық органдарына ұсыну_______________________; 20) жер қойнауын және қоршаған табиғи ортаны ұтымды пайдалану жөніндегі міндеттемел ер_______________________________________________; 21) бірнеше жер қойнауын пайдаланушының пайдалану объектінің технологиялық схемасына байланысты жер қойнауын пайдалану шартын сақтау жөніндегі талаптар_______________________________; 8. Жер қойнауын пайдалану қызметін бақылауды жүзеге асыру тәртібі______________________. 9. Шарттық талаптар______________________________________________. 10. Кен орнын (жер қойнауы учаскесін) пайдалануға байланысты төлемд ер_____________________________________________________________. 11. Өзге де шарттар_______________________________________________.

Ә. ИСЕКЕШЕВ.

«КЕЛІСІЛГЕН» Қазақстан Республикасының Энергетика министрі ______________ В. Школьник 2015 жылғы 16 наурыз

Қорлар балансының есебі

1

3

2

Сапалылық сипаттамалары:а) тығыздылығы, г/см3; б) тұтқырлығы шпас; в) құрамындағы күкірт %; г) құрамындағы парафин %; д) құрамындағы шайыр мен шайыр тастақ; е) қат температурасы С0; ж) мұнайдың сему температурасы

а) ашылу жылы; б) игерілу жылы; в) консерва-циялау жылы; г) жыл басынан өндіру; д) МҚК бекіткен күнге өндіру; е) өндірілу дәрежесі %; ж) сулануы % з) іріктеу қарқыны %

5

6

(кестенің жалғасы) ____ ж. 01.01 жағдай бойынша баланстық қорлар А+В+С1 C2 7

Мыналардың нәтижесінде ____ жылғы баланстық қорлардың өзгеруі а) өндіру барлау қайта бағалау, қорларды есептен беру шығару А+В+С1 А+В+С1 А+В+С1 А+В+С1 9 10 11 12

8 (кестенің жалғасы)

____ 01.01. жағдай бойынша баланстық А В А+В С1

А+В+С1 С2

13

17

14

15

16

МҚК бекіткен баланстық қорлар балан- бекітілген күнге бекітілген стан жылы, А+В А+В+С1 С2 тыс хаттаманың нөмірі 19 20 21 22 23

18

_________ж. «____»________

Кәсіпорын басшысы ____________________

Орындаушы ______________

Бас геолог _____________________________

Келісімшарт-тың (лицензияның) № және берілген күні

1

3

2

7

8

Сапалылық сипаттамалары: а) ауадағы тығыздылығы, г/см3; б) төменгі жылу қайтаруы Кдж; в) құрамындағы ауыр көмірсутектер %; г) құрамындағы тұрақты конденсат г/м3; д) құрамындағы күкіртті сутегі %; е) құрамындағы азот %; ж) құрамындағы көмір қышқыл газы, %; з) қат температурасы С0 5

Жылдары: а) ашылу; б) игеруге беру; в) консервациялау; г) игеру басталғаннан бастап өндіру; д) МҚК-нің бекітілген қорлары күніне өндіру

Тәулігіне екі мың текше метр және одан да көп көлемдегі өндірістік-техникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау мен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерастысуларын өндіруге рұқсат беру қағидаларына 1-қосымша

(кестенің жалғасы) ____ ж. 01.01 жағдай бойынша қорлар баланстық A В A+B 14 15 16

С1 17

А+В+С1 18

баланстан тыс

С2 19

ӨТІНІШ __________________________________________________________________ (жер қойнауын пайдаланудың түрі және объектісі - кен орны, жерқойнауы учаскесі) Қазақстан Республикасында тәулігіне екі мың текше метр және одан да астам көлемдегі өндірістіктехникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау мен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерасты суларын өндіруге рұқсат беруді сұрайды Жер қойнауын пайдалану мақсаты _________________________________________________________________ (қатқа айдау үшін алынатын немесе суды төмендету мақсатында шығарылатын жерасты суларының болжамды мөлшері (көлемі) млн.м/жыл, мың м/тәу,л/с) 1.____________________________________________________________________ (жерасты суларын барлаудың және өндірудің басталуы мен аяқталуының болжамды мерзімі) 2.____________________________________________________________________ (кәсіпорынның толық атауы және деректемелері) 3.____________________________________________________________________ (басшысының Т.А.Ә.А лауазымы, кәсіпорын иесінің Т.А.Ә.А) 4.____________________________________________________________________ (кәсіпорынның техникалық және технологиялық мүмкіндіктері туралы мәліметтер) 5.____________________________________________________________________ (өтініш берушінің бұдан бұрынғы қызметі туралы деректер) 6.____________________________________________________________________ (өтініш берушінің жер асты суларын кен орнында (жер қойнауы учаскесінде) барлаған және пайдаланған кезде жер қойнауын пайдалану шарттары туралы ниеті) 7.____________________________________________________________________ (өтініш берушінің жерасты суларын, қоршаған ортаны сарқылудан және ластанудан, қорғауға қатысты, техникалық және технологиялық іс-шараларды қоса, жаңартуды және жұмыстардың қауіпсіздік техникасын қамтамасыз етуді қоса алғанда жұмыстардың ниеті) 8.____________________________________________________________________ (жер қойнауын пайдалануға байланысты кірістер мен шығыстардың есебі) 9.____________________________________________________________________ (жер қойнауын пайдаланғаны үшін төлемдердің болжамды есебі) Қосымшалар: 1. Бұрыштық нүктелердің координаттары бар ахуалдық схема (тәулігіне екі мың текше метр және одан да астам көлемдегі өндірістік-техникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау мен өндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерасты суларын өндіруге рұқсат алу үшін). 2. Жер бөлу; 3. Жер қойнауын пайдалану объектісінің сипаттамасы бар жазба. Өтініш беруші кәсіпорынның басшысы (лауазымы) ________________ _______________________ (қолы) (Т.А.Ә.А.) м.о. 20__жылғы «__»________ Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 13 мамырдағы Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №11034 болып енгізілді.

19

20

16

17

18

______ж. «____»__________

Р/с №

Бас геолог _____________________________

1

Облыс, жер қойнауын пайдаланушы, игерілу дәрежесі, кен орны, мемлекеттік нөмірі мен типі, учаске, өнімді шөгінділер, кен шоғыры, коллектор (К, КТ, ТК ) кен шоғырының тереңдігі м, кен шоғырының коды

Келісімшарттың (лицензияның) нөмірі және берілген күні

а) ашылу Тасымалжылы;б) дағыштың газға түрі игеруді беру жылы;в) консервациялау жылы; г) игеру басталғаннан бастап өндіру; д) МҚК-ның бекітілген күнге өндіру

___ж. 01.01 жағдай бойынша (тасымалдағыштың) баланстық қорлары млн.м3 А+В+С1 С2

Құрамы, %-бена) гелий; б) азот; в) күкірт сутегі; г) көмір қышқыл газы

2

3

4

6

8

5

Кәсіпорын басшысы ____________________

Орындаушы ______________

Бас геолог _____________________________

1

Келісімшарттың (лицензияның) № және берілген күні

3

а) ашылу жылы; б) газға игеруді беру жылы; в) конденсатқа игеруді енгізу жылы; г) игеру басталғаннан бастап өндіру; д) бекіту күніне өндіру

Газ тасығыштың түрі а) газ бүркембе; б) еркін

өндіру

барлау

Қайта бағалау

9

А+В+С1 11

А+В+С1 12

А+В+С1 13

Мыналардың нәтижесінде жылғы баланстық қорлардың өзгеруі

10

___ж. 01.01 жағдай бойынша қорлар Баланстық А+В С1 A+B+С1 С2

Баланстан тыс

15

19

4

5

Конденсаттың ____ж. 01.01-ге баланстық қоры А+В+С1 С2

9

6

7

___жылғы баланстық қорлардың өзгеруі

10

а) өндіру

барлау А+В+С1

қайта бағалау, беру А+В+С1

қорларды есептен шығару А+В+С1

А+В+С1 11

12

13

14

16

17

18

_______ж. «____»__________

Кәсіпорын басшысы ____________________

Орындаушы ______________

Бас геолог _____________________________

ванадий (V2O5) бойынша____ жылғы қорлар мың. тонна м3, геологиялық алынатын Келісімшарттың (лицензияның) нөмірі және берілген күні

а) ашылу жылы; б) газға өндіруді енгізу жылы; в) консервациялау жылы; г) игеру басталғаннан бастап өндіру; д) МҚК бекітілген күнге өндіру

__ж. 01.01 Құрамындағы жағдай бойынша ванадий, г/т (тасымалдағыштың) (V2О5) баланстық қорлары млн.м3 А+В+С1 С2

1

3

4

5

2

МҚК бекіткен баланстық қорлар бекітілген күнге бекітілген жылы, хаттаманың нөмірі А+В А+В+С С

15

20

1

2

17

18

1

19

21

2

22

23

_______ж. «____»__________

Кәсіпорын басшысы ____________________

Орындаушы ______________

Бас геолог _____________________________

Р/с №

1

Облыс, жер қойнауын пайдаланушы, игерілу дәрежесі, кен орны, мемлекеттік нөмір мен типі, учаске, өнімді шөгінділер, кен шоғыры; коллектор (К, КТ, ТК), кен шоғырының тереңдігі, м, кен шоғырының коды 2

Келісімшарттың (лицензияның) № және берілген күні

3

а) ашылу жылы; б) газға игеруді енгізу жылы; в) конденсатқа игеруді беру жылы; г) игеру басталғаннан бастап өндіру; д) бекітілген күнге өндіру 4

Газ тасығыштың түрі а) ерітілген; б) газ бүркембе в) еркін

____ж. 01.01 жағдай бойынша конденсаттың баланстық қорлары А+В+С1

(кестенің жалғасы)

14

МҚК бекіткен баланстық қорлар

Баланстан тыс

С1

А+В+С1 С2

15

16

17

9

10

11

18

баланстық А+В С1

А+В+С1

15

17

6

13

7

14

МҚК бекіткен баланстық қорлар

С2

баланстан тыс

бекітілген күнге А+В А+В+С1

С2

18

19

20

22

21

бекітілген жылы, хаттаманың нөмірі 23

________ж. «____»_________

Кәсіпорын басшысы ____________________

Орындаушы ______________

Бас геолог _____________________________

20

21

22

Кәсіпорын басшысы ____________________

Орындаушы ______________

Бас геолог _____________________________

Р/с Облыс, кәсіпорын, кен № орны, бассейн, учаске, алаң, шахта, қима, горизонт, қат, лицензияның (келісімшарттың) № және берілген күні

1

2

а) игерілу дәрежесі, жылы; б) кәсіпорынның, шахтаның, қиманың жылдық жобалау және өндірістік қуаты; в) қорлардың тереңдігін есептеу; г) игерудің ең көп (нақты) тереңдігі, м; д) горизонттық қаттық астасу тереңдігі, м; е) пайдалы қатқабат қалыңдығы; ж) аршу коэффициенті, м; з) торфтардың қалыңдығы мен көлемі, м 3

а) пайдалы қазбаның типі, сорты, маркасы, технологиялық тобы; б) пайдалы компоненттермен зиянды қоспалардың орташа құрамы (пайдалы қазбаның шығымы); в) ылғалдылығы, %; г) жанудың үлестік жылылығы, МДж/кг; д) шайырдың шығымы

А В А+В А+В+С1 С2 қорларының санаттары баланстан тыс

4

5

(кестенің жалғасы) ___ж. 01.01 жағдай бойынша қорлар баланстық Баланстан тыс

Мыналардың нәтижесінде____жылғы баланстық қорлардың өзгеруі өндіру

барлау

Қайта бағалау

Қорларды есептен шығару

6

8

9

10

11

7

Техникалық шекаралардың өзгеруі және басқа да себептер 12

МҚК немесе АҚК бекіткен баланстық қорлар а) барлығы; б) бекітілген жылы; хаттаманың нөмірі; в) күрделілік тобы

______ж. «____»__________

1) өндіру кезіндегі жобалық ысырап %; 2) құнарсыздану, %; 2) көмір мен жанатын тақтастардың өнеркәсіптік қорлары, А+В+С1: 3) а) барлық шахтаның (қиманың); 4) б) жұмыс істеп тұрған горизонттардың

Кәсіпорынның А+В+С1 санатының теңгерімдік қорлармен жылдарға қамтамасыз етілуі: а) барлық қорлармен; б) көмір мен жанатын тақтатастар бойынша жобалық контурларда А+В+С1 өнеркәсіптік қорлармен; в) барлық шахтаның (қиманың); г) жұмыс істеп тұрған горизонттардың

Кәсіпорын басшысы ____________________

Орындаушы ______________

Бас геолог _____________________________

қатты пайдалы қазбалар бойынша ____жылғы қорлардың өлшем бірлігі______ Р/с Облысы, № кәсіпорын, кен орны, учаске, орналасқан жері, келісімшарттың (лицензияның) № және берілген күні

а) игерілу дәрежесі, жылы; б) кәсіпорынның, жылдық жобалық қуаты; в) қорларды есептеу тереңдігі; г) игерудің ең көп тереңдігі, (нақты) м; ж) аршу коэффициенті

1

3

2

а) пайдалы қазбаның типі, сорты, маркасы, технологиялық тобы; б) пайдалы компоненттер мен зиянды қоспалардың орташа құрамы (пайдалы қазбаның шығымы) 4

А В А+В А+В+С1 С2 қорларының санаттары баланстан тыс

___ж. 01.01 жағдай бойынша қорлар

5

6

баланстық баланстан тыс

7

(кестенің жалғасы)

8

барлаудың (+ немесе -)

9 (кестенің жалғасы)

қайта бағалау

расталмаған қорларды есептен шығару

10

техникалық шекаралардың өзгеруі және басқа да себептер 12

11

_______ж. «____»__________

1) өндіру кезіндегі жобалық ысырап, %; 2) 2) құнарсыздану, % 16

Кәсіпорындардың өндіру және құнарсыздану кезінде ысыраптың жобалық қуатының есебінен А+В+С1 санатындағы баланстық қорлармен жылдарға қамтамасыз етілуі: а) барлық қорлармен; б) жобалық өңдеу сұлбаларында 17

Кәсіпорын басшысы ____________________

Орындаушы ______________

Бас геолог _____________________________ Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2015 жылғы 27 ақпандағы № 254 бұйрығына 2-қосымша

көмірсутек кен орындары бойынша 1-кесте. Жалпы мәліметтер Жер қойнауын пайдаланушы 1

Келісімшарт. Лицензия № Пайдалы қазба түрі. Компоненттер 2 3

Кен орнының атауы 4

(кестенің жалғасы) Орналасқан жері (облыс, аудан) 5

Мұнай газды шет провинция, облыс 6

Геологиялық (таулы) бөліктің алаңы 7

Игерудің басталу жылы, масштаб 8

(кестенің жалғасы) Игерілу дәрежесі, % 9

Резервуар орнының тереңдігі, м

Кен орнын өңдеу тәсілі 11

10

Ұңғыма қоры, ұңғы 12

Келісімшарттың (лицензияның) № және берілген күні

3

а) ашылу жылы; б) газға өндіруді енгізу жылы; в) консервациялау жылы; г) игеру басталғаннан бастап өндіру; д) МҚК бекітілген күнге өндіру 4

тасымалдағыштың түріа) мұнай;б) газ: б1) ерітілген; б2) газ бүркембе; б3) еркін; в) конденсат

___ж. 01.01 жағдай бойынша баланстық қоры (тасығыштың) мұнай, мың т. газ, млн. м3 конденсат, мың т А+В+С1 С2

1

Бағдарламаны әзірлеу және бекіту жылы 2

Бағдарламаны әзірлеуші компания 3

Бағдарламаға сәйкес жүргізілетін мониторинг түрі* 4

Бағдарламаны іске асыру мерзімі 5

Бағдарламаны іске асырудың басталу күні 6

Көмірсутек кен орындарына жер қойнаулары мониторингі түрлері: Геодинамикалық мониторинг (3.1; 3.1.1; 3.1.2; 3.1.3; 3.1.4-кестелер) Кәсіпшілік-геофизикалық және гидродинамикалық мониторинг (3.2; 3.2.1; 3.2.2-кестелер) Геохимикалық мониторинг (3.3; 3.3.1-кестелер)

Р/с № 1

Қадағалау кезеңі

Өлшем түрлері

Қадағалау желісі

2

3 Нивелирлеу

4 Профильдің № және ұзындығы, км; пункттер саны, пункт пункттер саны, пункт пункттер саны, пункт

GPS өлшеулер Гравиметриялық өлшеулер Сейсмологиялық

пункттер саны, пункт

(кестенің жалғасы) 5

6

7

(кестенің жалғасы) ___ж. 01.01 жағдай бойынша күкірттің баланстық қоры А+В+С1 С2

Бағдарлама атауы

3.1-кесте. Геодинамикалық мониторинг Мониторингті ұйымдастыру және жүргізу шарттары

мұнай кен орындарындағы күкірт бойынша _______жылғы қорлар, мың тонна, геологиялық алынатын

Құрамы, %: мұнай, %, газ, %,конденсат, %

19

Бекітілген жылы, хаттаманың нөмірі

2-кесте. Жер қойнауы мониторингінің бағдарламасы туралы мәліметтер

___ж. 01.01 жағдай бойынша қорлар

Р/с Облыс, жер № қойнауын пайдаланушы, игерілу дәрежесі, кен орны, мемлекеттік нөмір мен типі, учаске, өнімді шөгінділер, кен шоғыры; кен шоғырының тереңдігі м, кен шоғырының коды 1 2

С2

Мониторинг жөніндегі есептілік

(кестенің жалғасы)

16

А+В+С1

көмір бойынша____жылғы қорлардың өлшем бірлігі

___ж. 01.01 жағдай бойынша (газ тасығыштың) баланстық қоры млн.м3 А+В+С1 С2

5

12

бекітілген күнге А+В

______ж. «____»___________

МҚК немесе АҚК бекіткен баланстық қорлар баланстық баланстан а) барлығы; тыс б) бекітілген күні, хаттаманың нөмірі; в) күрделілік тобы 13 14 15

Мыналардың нәтижесінде жылғы баланстық қорлардың өзгеруі а) өндіру барлау қайта қорларды бағалау есептен шығару А+В+С1 А+В+С1 А+В+С1 А+В+С1

С2

7

__ж. 01.01 жағдай бойынша Мыналардың нәтижесінде жылғы баланстық қорлардың өзгеруі ванадийдің баланстық қорлары А+В+С1 С2 өндіру барлау Қайта бағалау қорларды есептен шығару А+В+С1 А+В+С1 А+В+С1 А+В+С1 8 9 10 11 12 13

__ж. 01.01.-ге қорлардың жай-күйі

(кестенің жалғасы) Құрамы, % а) газ түрінде көрсетілген этанның, пропанның, бутанның; б) күкіртті сутегінің; в) көмір қышқыл газының 8

6

(кестенің жалғасы)

өндіру

____ж. 01.01 жағдай бойынша қорлар Баланстық Баланстан тыс А+В С А+В+С С 1

МҚК бекіткен баланстық қорлар бекітілген күнге Бекітілген жылы, А+В А+В+С1 С2 хаттаманың нөмірі 20 21 22 23

Мыналардың нәтижесінде жылғы баланстық қорлардың өзгеруі

(кестенің жалғасы)

16

қорларды есептен шығару А+В+С1 14

Р/с Облыс, жер № қойнауын пайдаланушы, игерілу дәрежесі, кен орны, мемлекеттік нөмірі мен типі, учаске, өнімді шөгінділер, кен шоғыры, коллектор (К, КТ, ТК ) кен шоғырының тереңдігі, м, кен шоғырының коды

____ж. 01.01 жағдай бойынша (газ тасығыштың) баланстық коры млн.м3 А+В+С1 С2

(кестенің жалғасы) Сапалылық сипаттамасы а) тығыздығы г/см3; б) тұрақты конденсаттың бастапқы құрамы г/см3; в) тұрақты конденсаттың ағымдағы құрамы г/см3; г)құрамындағы күкірт %; д) құрамындағы парафин %; е) алыну коэффициент 8

7

____ж. 01.01 жағдай бойынша гелийдің баланстық қорлары А+В+С1 С2

___ж. 01.01 жағдай бойынша қорлардың жай-күйі Баланстық Баланстан тыс

24

________ж. «____»_________

Облыс, жер қойнауын пайдаланушы, кен орнының игерілу дәрежесі, кен орнының мемлекеттік нөмірі, типі, учаске, өнімді шөгінділер, кен шоғыры; коллектор (К, КТ, ТК), кен шоғырының тереңдігі м, кен шоғырының коды 2

23

гелий бойынша _______жылғы қорлар, мың тонна, геологиялық алынатын

конденсат қоры бойынша_______жылғы қорлар, мың тонна, геологиялық алынатын р/с №

22

(кестенің жалғасы)

Бекітілген жылы, хаттаманың нөмірі

С2 23

21

Кәсіпорын басшысы ____________________

Орындаушы ______________

20

(кестенің жалғасы) МҚК бекіткен баланстық қорлар бекітілген күнге А+В А+В+С1 21 22

Нысан ________________________________________________________________ (кәсіпорынның атауы, жеке тұлғаның Т.А.Ә) ________________________________________________________________ (жер қойнауын пайдаланудың түрі)

15

6

ілеспе компоненттер бойынша______жылғы (этан, пропан, еріген және еркін газдағы бутандар) қорлар, мың тонна, геологиялық алынатын

Қосымша: Ахуалдық схема. Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (өңіраралық геология және жер қойнауын пайдалану департаменті) 20__жылғы«___»_________

МҚК бекіткен баланстық қорлар бекітілген күнге тасығыш\күкірт Бекітілген жылы, хаттаА+В А+В+С1 С2 маның нөмірі

Баланстық

Мыналардың нәтижесінде ____ жылғы баланстық қорлардың өзгеруі а) өндіру барлау қайта бағалау, қорларды есепберу тен шығару А+В+С1 А+В+С1 А+В+С1 А+В+С1 10 11 12 13

9

14

Баланстан тыс

(кестенің жалғасы) Газ түрі ____ж. 01.01 жағдай бойа) ерітілген; ынша баланстық қорлар б) газ А+В+С1 С2 бүркембе; в) еркін

13

___ж. 01.01 жағдай бойынша қорлар баланстық А+В С1 А+В+С1 С2

А+В

Қаттың параметрлері: а) газдылық алаңы, мың м2;б) жалпы қуаты, м; б1) мұнай қабатының қалыңдығы, тиімділігі м; в) ашық кеуектілік коэффициенті; г) газ қанығулық mm-max; д) алу коэффициенті; е) қаттың қысымы, мкм2; ж) құрамындағы газ, м3/т 4

12

___ж. 01.01 жағдай бойынша қорлар

табиғи жанатын газ бойынша ________жылғы қорлар млн. м3, геологиялық алынатын Р/с Облысы, жер № қойнауын пайдаланушы, кен орнының игерілу дәрежесі, кен орнының мемлекеттік нөмірі, типі, учаске, өнімді шөгінділер, кен шоғыры; коллектор (К, КТ, ТК), кен шоғырының тереңдігі мен кен шоғырының коды

11

(кестенің жалғасы)

мұнай бойынша_________ жыл қорлар мың тонна, геологиялық алынатын Қаттың параметрлері: а) мұнайлылық алаңы, мың м2; б) жалпы қуаттылығы, м; в) тиімді қуаттылығы, м;г) ашық кеуектілік; д) мұнай қанығулылығы; е) алу коэффициенті; ж) өтімділігі, мкм2; з) қайта есептеу коэффициенті 4

10

(кестенің жалғасы)

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2015 жылғы 27 ақпандағы № 254 бұйрығына 1-қосымша

Келісімшарттың (лицензияның) № және берілген күні

9 (кестенің жалғасы)

«Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» 2010 жылғы 24 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 19-бабы 13) тармақшасына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Жер қойнауының жай-күйі туралы геологиялық есептілікті ұсыну нысаны бекітілсін: 1) қорлар балансының есебі осы Бұйрықтың қосымша 1 сәйкес; 2) мониторинг жөніндегі есептілік осы Бұйрықтың қосымша 2 сәйкес. 2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (Б.Қ.Нұрабаев): 1) заңнамада белгіленген тәртіппен осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін, күнтізбелік он күн ішінде оның көшірмесін мерзімдік басылымдарда және Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберуді; 3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің интернетресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастырылуын; 4) осы бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне осы бұйрықтың 2-тармағының 1), 2), және 3) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін; 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің жетекшілік ететін вице-министріне жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Р/с Облысы, жер № қойнауын пайдаланушы, кен орнының игерілу дәрежесі, кен орнының мемлекеттік нөмірі, типі, учаске, өнімді шөгінділер, кен шоғыры; коллектор (К, КТ, ТК), кен шоғырының тереңдігі мен кен шоғырының коды

8

Астана қаласы

Жер қойнауының жай-күйі туралы геологиялық есептілікті ұсыну нысанын бекіту туралы

Тәулігіне екі мың текше метр және одан дакөп көлеміндегі өндірістік-техникалық жерасты суларын пайдалы қазбаны өндірудің технологиялық схемасына сәйкес қаттарға айдау үшін оларды барлау менөндіруге не тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде су деңгейін төмендету мақсатында жерасты суларын өндіруге арналған рұқсатқа 1-қосымша АХУАЛДЫҚ СХЕМА масштабы (қоса беріліп отыр)

№254

Мыналардың нәтижесінде жылғы баланстық қорлардың өзгеруі а) өндіру

барлау

А+В+С1

А+В+С1

қайта қорларды есептен бағалау шығару А+В+С1 А+В+С1

Қолданбалы аппаратура 5

Өлшем дәлдігі 6 мм/км мм микрогалл

3.1.1-кесте. Қадағалау нәтижелері Нивелирлеу (Соңы 20-бетте).

Жұмысты орындаушы компания 7


20

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 19-бетте).

GPS өлшеулер Сейсмологиялық

3.1.2-кесте. Қадағалау нәтижелері GPS өлшеулер Шығыс бойлық 4

(кестенің жалғасы) Жер қыртысының көлденең қозғалысы, мм/жыл 6

Жер қыртысының көлденең қозғалысының азимуты, градустар 7

3.1.3-кесте. Қадағалау нәтижелері Гравиметриялық өлшеулер

1

2

WGS-84 координаттары Ауырлық күші мәнінің өзгеруі, Солтүстік ендік Шығыс бойлық мкГал/жыл 3 4 5

3.1.4-кесте. Қадағалау нәтижелері Сейсмологиялық байқаулар Күні

Пункт №

1

2

Ошақтағы оқиғаның уақыты 3

WGS-84 координаттары Солтүстік ендік Шығыс бойлық 4 5

(кестенің жалғасы) Эпицентрдегі тереңдік, км

Магнитуда

Өлшем бірлігі

6

7

8

Қадағалау мерзімі 2

Өлшеу түрлері

Қадағалау желісі

3 Қабаттық және түптік қысымдарды және температураларды өлшеулер Сүзудің белгіленген режимдердегі өлшеулер (ИД, ҚКК, ҚКТ) Дебиттерді/қабылдауларды өлшеу Ауыз өлшемдерін бақылау ҰҒЗ әдістерімен (ГК, ГГК, НК, ННК, АК, шуды өлшеу, электро-магниттік өлшеулер, СИК және т.б.) өлшеулер

4 Кәсіпшілік ұңғымалардың саны, қадағалау ұңғымаларының саны, өнімді қатпарлар

Өлшеу нақтылығы

Жұмысты орындаушы компания

6

7

Күні Ұңғыма № және типі 1 2

Жұмыс жылы

Пункттің №

1

2

1

Қадағаланатын қатпар 4

Аралық 5

Шығысты өлшеу

2

Сұйықтықтың ұңғыма діңгегіне құйылу көлемі

3

Сұйықтықтың азаю көлемі (қадағалау) 5

4

(кестенің жалғасы) Өлшеу және өңдеу нәтижелері Сұйықтық құрамы және құрылымы Тығыздық Диэлектрлік Өткізу қабілеті тұрақты (электр кедергісі) 11 12 13

Үлестік электр кедергісі Мұнайлы бөлік Сулы бөлік 14

ВНК (ГНК) жағдайы 16

15

(кестенің жалғасы) Өлшеу және өңдеу нәтижелері Акустикалық каротаж Коллектордың Цементтің кеуегі шеген құбыр тізбектерімен ілінісуі 17 18

Каротаждың радиохимиялық әдісі Цементтің тау- Ұңғыма салу Ұңғыманы Радиоактивтіліктің кен жыныста- барысындағы пайдалану қалыпсыздығы рымен ілінісуі ГК деректері барысындағы ГК мәліметтері 19 20 21 22

Жер қыртысының көлденең қозғалысы, мм/жыл 6

23

24

Қабаттарды игеру үдерісімен қамту Коллектордың Қазіргі Өнімділік қанығу сипатта- қалыңдық коэффициенті масы коэффициенті 26 27 28

25

Мұнай берілісінің коэффициенті 29

3.2.2-кесте. Қадағалау нәтижелері Гидродинамикалық мониторинг

1

Пункт №

Ошақтағы оқиғаның уақыты 3

1

Ұңғыма № және түрі

2

Эпицентрдегі тереңдік, км

3

4

Перфорация аралығы, м 5

(кестенің жалғасы) Жинақталған олжа, т/жыл

Өлшеу және өңдеу нәтижелері Зерттеу түрі Қаттың қысымы, МПа 7 8

6

Өтімділік, мкм

2

13

Қадағалау мерзімі 2

17

19

18

Түптік қысым, МПа

Температура, 0С

9

10

Пьезоөткізгіштік, м2/с

Гидро өткізгіштік СКИНмкм2*м/Мпа*с фактор

14

15

Қаттың қабылдау коэффициенті 20

Өлшеу түрі

Ұңғыма саны

3 Су, мұнай, газ сынамасын алу Лабороториялық зерттеулер

4

16

Күні

Ұңғыма № 2

Қадағалау желісі

3 Тау жыныстар сілемдерінде геомеханикалық процестердің дамуын аспапты бақылау

4 м (ұзындығы) х м (кеңдігі) х м (тереңдігі) м (сынама алу тереңдігі)

Сулану, %

Өлшеулер бойынша қорытындылар

21

22

Қолданбалы аппаратура 5

7

8

9

Жұмысты орындаушы компания 6

Сынама aлу аралығы 4

Жұмыс жылы

Объектінің (учаскенің) № және атауы

1

2

Сынама №

Қаттық шарттағы мұнайдың тығыздығы, г/см3

200С қабаттық шарттағы газсыздандырылған мұнайдың тығыздығы, г/см3

Қаттық шарттағы мұнайдың тұтқырлығы, МПа*с

Қысылу коэффициенті* 105 1/ат

10

11

12

13

Газсыздандырылған мұнай қасиеттері 200С Кинематиялық Құрамы, жаппай % кез тұтқырлық,мм2/с, 0С температурада 20 30 40 50 60 күкірт пафа- ACB рин 17

18

19

20

21

22

Ерігіштік коэффициенті, м3/ м3 ат

14

23

24

Механикалық қоспа 25

Газсыздандырылған мұнай қасиеттері Температура, 0С Фракциялар шығуы, 0С температураға дейінгі көлем % қату Жарқ ету- Қайнау 180 200 220 260 300 лер басталуы 28 29 30 31 32 33 34 35

Қанығу қысымы, МПа

15

Хлорлы тұздар мг/л 26

Жарықшақтың түрі

Жарықшақтың мөлшері, см ұзындығы

ені

6

7

8

Жарықшықтардың қарқыны, %

Қабырға беттерінің формасы

Жарықшақтар сиятын жыныстардың құрамы

11

12

15

27

Қаныққан Молекулабу лық салмақ қысымы, кПа 36

37

3.3.1.2-кесте. Қадағалау нәтижелері. Сілемдегі жыныстардың беріктік сипаттамаларын зерттеу Жұмыс жылы

Объектінің (учаскенің) № және аты 2

1

Н-бутан Изопентан 44 45

Н-пентан 46

Келісімшарт. Лицензия № Пайдалы қазба түрі. Компоненттер 2 3

Орналасқан жері Металлогениялық аймақ, Геологиялық (таулы) (облыс, аудан) кешен бөліктің алаңы 5 6 7

Кен орнының атауы 4

Игерудің басталу жылы, масштаб 8

(кестенің жалғасы) Өнімді қаттардың орналасу тереңдігі, м 10

Кен орнын өңдеу әдісі

Өнімділік өлшемі, м х м 12

11

2-кесте. Жер қойнауы мониторингісінің бағдарламасы туралы мәліметтер Бағдарлама атауы 1

Бағдарламаны Бағдарламаны Бағдарламаға әзірлеу және әзірлеуші ком- сәйкес бекіту жылы пания жүргізілетін мониторинг түрі* 2 3 4

Өлшемдер әдісі

Механикалық сипаттамалар деформацияның Үлестік ілініс, модулі, Мпа Мпа 7 8

Бағдарламаны Бағдарламаны іске асыру іске асырудың мерзімі басталу күні 5

Жыныстардың беріктігі (Протодьяконова) 11

1

6

3

6

7

6

Объектінің (учаскенің) WGS-84 шекті координаттары Солтүстік ендік Шығыс бойлық 3 4

Пайдалы қазба қорының өсуі жөніндегі деректер 5

Алынатын тау жыныстарының көлемі, тыс. т 8

Тау-кен жұмыстарының даму барысы 9

Жұмыс істеудің еселілігі, м/т 10

Элементтердің бүлінушілік дәрежесі, % 14

Объектінің (учаскенің) ағымдағы күйін бағалау 15

(кестенің жалғасы) Кеңістік игеру алаңы, м2

Тау-кен қазбалары күйі бекіткіш 12

5

3

4

Фильтрлеу коэффициенті, метр/тәулік 8

Кеуектілік, %

7

Толық ылғал сақтағыш, бірл.ү. 11

Суға қанығу коэффициенті, бірл.ү. 12

Пуассон коэффициенті 16

13

3.2-кесте Геодинамикалық мониторинг Мониторингті ұйымдастыру және жүргізу шарттары

Өлшем бірліктері

ШЖК мәндері

Ісіну шамасы, % 13

1 Иісі Дәмі Түсі Лайлануы Сутегі көрсеткіші Жалпы минералдану (құрғақ қалдық) Жалпы кермектілік Перманганатты тотығу Мұнай өнімдері (жалпы) ББЗ, анионбелсенді Фенол индексі Алюминий Барий Бериллий Бор (жалпы) Темір (жалпы) Кадмий (жалпы) Марганец (жалпы) Мыс (жалпы) Молибден (жалпы) Мышьяк (жалпы) Никель (жалпы) Нитраттар Сынап (жалпы) Қорғасын (жалпы) Селен (жалпы) Стронций (жалпы) Гидрокарбонаттар Сульфаттар Хлоридтер Фторидтер Хром*6 Цианидтер Цинк Таллий Литий Сурьма Күміс Ванадий Кобальт Аммиак (азот бойынша) Хром+3 Кремний Кальций Магний Натрий Нитрит-ион Фенол У-ГХЦГ (линдан) ДДТ (изомерлер сомасы) 2,4-Д Жалпы белсенділік Жалпы β белсенділік

Сынама алу тереңдігі, м 5 Кеуектілік коэффициенті, бірл.ү. 10

9

Деформация модулі, МПа 14

Көлемді деформация модулі, МПа 15

Ілініс күші, Мпа

Жабысқақтық, гс/см2 19

18

Қадағалау жүйесі

Қолданбалы аппаратура

1

2

4 Су пункттерінің саны және типі, қадағаланатын қатпар Су айдынының көлемі, су айдынының жасалуы

5

3 Тау-кен орындарындағы жер асты суларын қадағалау Су айдындарындағы жерүсті суларын қадағалау

Жұмыс жылы

Объектінің (учаскенің) № және аты

1

2

Объектінің (учаскенің) WGS-84 шекті координаттары Солтүстік ендік Шығыс бойлық 3 4

Тау кен орнының сулануына қатысатын су шығаратын қатпарлардың жер асты су деңгейлерінің орналасу тереңдігі, м 2 су шығаратын 3 су шығаратын қатпар, атауы қатпар, атауы 11 12

Су пунктінің түрі 5

Тау кен орнының сулануына қатысатындармен аралас қатпарлардың жер асты су деңгейлерінің орналасу тереңдігі, м 1 су шығаратын 2 су шығаратын 3 су шығаратын қатпар, атауы қатпар, атауы қатпар, атауы 13 14 15

(кестенің жалғасы) Жерүсті су Жерүсті сулардың деңгейінің шығыны, м3/тәул. абсолютті белгісі, м 16 17

Бұлақтардың шығыны, м3/тәул. 18

Су жинайтын ұңғымалардың техникалық күйі 19

Қадағалау ұңғымалардың техникалық күйі 20

3.4.1.1-кесте. Қадағалау нәтижелері Жер асты, жерүсті және шахталық сулардың физикалық-химикалық қасиеттері Объектінің Су пункттерінің түрі (учаскенің) № және аты 2 3

Су сынаманы іріктеу WGS-84 координаттары Солтүстік кеңдігі Шығыс ендігі 4 5

(кестенің жалғасы) Тығыздығы, г/см3 7

Жалпы қаттылық, мэкв 8

Минералдау, г/л 9

рН 10

(кестенің жалғасы) Құрамы, % (мгэкв) Карбонат-ион, СО3

мг/л Бк/л Бк/л

Гидрокарбонат, НСО3 12

Хлор-ион, СІ

Сульфат-ион, S04

Кальций-ион, Са

13

14

15

(кестенің жалғасы)

2

3

NО3 18

Гумус 19

4

5

6

7

8

13

14

15

16

17

18

9

10

11

19

20

2-кесте Сутартқы және қадағалау ұңғымалары бойынша жер асты суларының режимі, деңгейі және температурасы Әкімшілік облыс Қадағалау бекетінің атауы

Жер қойнауын пайдаланушының атауы

Қадағалау пунктінің нөмірі

Жыл

Ай (реттік нөмірі)

1

3

4

5

6

2

2015 жыл 27 ақпан

2015 жылғы 27 ақпан

«Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» 2010 жылғы 24 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 20-бабының 32-4) тармақшасына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Техногендік минералдық түзілімдердің мемлекеттік кадастырын жүргізу қағидалары бекітілсін; 2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (Б.Қ.Нұрабаев): 1) заңнамада белгіленген тәртіппен осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін, күнтізбелік он күн ішінде оның көшірмесін мерзімдік баспа басылымдарында және Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберуді; 3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің интернетресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастырылуын; 4) осы бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне осы бұйрықтың 2-тармағының тармақтың 1), 2), және 3) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің жетекшілік ететін вице-министріне жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Сутартқы 201... ж. 2-жартыжылдықта бір жылда орташа орташа 11 12

№215

2. Техногендік минералдық түзілімдердің мемлекеттік кадастрын жүргізу тәртібі 4. Мемлекеттік кадастр осы Қағидалардың қосымшасына сәйкес нысан бойынша Қазақстан Республикасының техногендік минералдық түзілімдерін мемлекеттік кадастрмен есепке алу паспорттары (бұдан әрі - Паспорт) түрінде ресімделетін, жүйеленген, кезеңділігімен толықтырылатын және нақтыланатын біріздендірілген қысқаша мәліметтердің жиынтығын білдіреді. Мемлекеттік кадастр сақтаудың сандық және сапалық көрсеткіштері, тау-кен техникалық және экологиялық жағдайлары көрсетіле отырып, техногендік минералдық түзілімдердің типтері мен түрлерін сипаттайтын қоймалау объектісі бойынша мәліметтерді қамтиды. 5. Техногендік минералдық түзілімдер мемлекеттік кадастрда есепке алуға жатады. 6. Паспорттарды меншік нысанына және жұмыстарды қаржыландыру көздеріне қарамастан, жыл сайын барлық жер қойнауын пайдаланушылар: 1) кен орындарын игеру кезінде қалдықтар жинақталған, пайдалы қазбалар байытылғанда және минералдық шикізатты металлургиялық тұрғыдан бөлген; 2) игерудің жаңа технологиялық жобалары бекітілген жағдайда жасайды. Жер қойнауын пайдаланушы паспортты төрт данада жасайды және жыл сайын 15 ақпаннан кешіктірмей бастапқы есепке алу материалдарына негізделген жер қойнауының жай-күйі туралы геологиялық есептіліктің арнаулы нысандарын уәкілетті органға ұсынумен бір уақытта; екеуін - Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитетінің геология және жер қойнауын пайдалану өңіраралық департаментіне (бұдан әрі - ӨД), үшіншісін - қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органға жібереді, төртіншісін жер қойнауын пайдаланушы өзінде сақтайды. ӨД паспорттарды тексергеннен кейін бір данасын уәкілетті органға жібереді. 7. Уәкілетті орган келіп түскен Паспорттарды мемлекеттік кадастрге енгізеді және: 1) мемлекеттік кадастрдың материалдарын жинауды, есепке алуды, жүйелеу мен сақтауды; 2) мемлекеттік кадастрдың деректерін өңдеудің автоматтандырылған жүйесіне енгізуді қамтамасыз етеді. Қосымша ТМТ мемлекеттік кадастырын жасау жөніндегі ережеге Бекітті ________________ _______________________ Аты-жөні, лауазымы _________ ______ қолы күні

П А С П О Р ТЫ № _____________________ Есепке алу объектісі____________________________________________ Құрастырды __________________ ______ __________ Аты-жөні, лауазымы қолы күні Тексерді _____________________ _________ ________ Аты-жөні, лауазымы қолы күні Ұйымның атауы (жер қойнауын пайдаланушы)________________________ Аты-жөні

лауазымы

қолы

күні

Есепке алу объектісінің схемалық картасы Географиялық координаттар: Масштаб: 001.Сақтаудың тау-кен техникалық талаптары Негіздің сипаттамасы

Характеристика дамбы

Жыныс түрі

Су өтушілік Физикалық-механикалық құрам

Жыныс түрі

01

02

03

04

Параметрлер

Физикалық-механикалық сипат Негіз ені, км Тігінен енні, км 05 06 07

002. ТМТ жинаған ұйым Ұйымның атауы 01

Кеніш, фабрика, зауыт, артель 02 003. Жер қойнауын пайдалану ұйым

Ұйымның атауы 01

Кеніш, фабрика, зауыт, артель 02 004. Әкімшілік жағдай

Облыс 01

Аудан 02

Қала, кент 03

005. Жақын магистральға дейінгі қашықтық Автокөлік жолы, км 01

«КЕЛІСІЛГЕН» Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрі ______________ В. Школьник 2015 жылғы 20 наурыз

Теміржол, км 02

Кемежай, км 03

Электрді тарату желісі, км 04

006. Есепке алу объектісі ТМТ түрі

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2015 жылғы 27 ақпандағы №215 бұйрығымен бекітілген

1. Жалпы ережелер 1. Осы Жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеуге келісімшарт (шарт) жасасу қағидалары (бұдан әрі - Қағидалар) «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» 2010 жылғы 24 маусымдағы Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес әзірленді және жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеу жөніндегі операцияларды жүргізуге арналған келісімшартты (шарты) (бұдан әрі – келісімшарт) жасасу тәртібін анықтайды. 2. Келісімшарт өз қаражаты есебінен жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеуді жүргізу ниеті бар заңды немесе жеке тұлға (бұдан әрі - Өтініш беруші) және жер қойнауын зерттеу және пайдалану жөніндегі уәкілетті орган (бұдан әрі - Уәкілетті орган) арасында жасалынады. 3. Бюджеттік қаражат есебінен қаржыландырылатын жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеуге келісімшарт (шарт) жасасу тәртібі «Мемлекеттік сатып алу туралы» 2007 жылғы 21 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес жүзеге асырылады. 2. Жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеуге келісімшарт (шарт) жасасу тәртібі 4. Келісімшарт (шарт) жасасу үшін мынадай құжаттарды қоса бере отырып, уәкілетті органға осы бұйрықтың қосымшасына сәйкес нысан бойынша өтінім береді: 1) заңды тұлғалар үшін; заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркелуі туралы құжаттардың көшірмесі; 2) жеке тұлғалар үшін; өтініш берушінің жеке басын куәландыратын, мемлекеттік кірістер органдарында жеке кәсіпкер ретінде есепке қою туралы құжаттардың көшірмелері; 5. Уәкілетті орган өтінімді түскен күннен бастап он жұмыс күн ішінде келісімшарт жасасуға арналған өтінімді қарастырады. 6. Уәкілетті орган осы қағидалардың 5 тармағында белгіленген мерзімде мынадай жағдайларда келісімшарт жасасудан бас тартады: 1) өтініш беруші толық емес құжаттар пакетін ұсынғанда; 2) өтініш беруші анық емес мәліметтер ұсынғанда; 3) егер мәлімделген аудан «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» 2006 жылғы 7 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңында 23 - бабы 3 тармағына көзделген жағдайларда келісімшарт аумағына немесе айрықша қорғалатын табиғи жерге жататын болса. 7. Уәкілетті органға сұратылатын аумаққа бір уақытта екі немесе одан да көп өтінім келіп түскен жағдайда келісімшарт жасасуға өтінімді бірінші берген өтініш берушімен жасалады. 8. Осы Қағидалардың 6-тармағында белгіленген, келісімшарты жасаудан бас тарту үшін негіз болмаған жағдайда уәкілетті орган осы Қағидалардың 5-тармағында белгіленген мерзімде, мемлекеттік геологиялық зерттеу саласындағы жобалау құжаттамасын ұсыну мерзімін көрсете отырып, өтініш берушіге келісім шарт жасасу мүмкіндігі туралы хабарлама жібереді. Жобалау құжаттамасында жұмыс түрлері, көлемі және осы жұмыстарды орындауға өтініш беруші бөлетін, жылдар бойынша бөлінген ақшалай қаражат сомасы туралы мәлімет болуы тиіс. 9. Келісімшарт (шарт) жасау мүмкіндігі туралы хабарлама алған күннен бастап үш ай ішінде өтініш беруші келісімшарт (шарт) жасау үшін уәкілетті органға жобалау құжаттамасын ұсынады. Жобалау құжаттамасын ұсыну мерзімін уәкілетті орган өтініш берушінің жазбаша өтініші бойынша, бірақ уәкілетті органның хабарламасында көрсетілген мерзім өткенге дейін кемінде он жұмыс күні ішінде өтініш беруші ұсыныс жасаған жағдайда кемінде үш айдан аспайтын мерзімге ұзартады. 10. Егер уәкілетті орган белгілеген мерзімде өтініш беруші жобалау құжаттамасын ұсынбаса, уәкілетті орган (аумақтық бөлімше) он жұмыс күннін ішінде жобалау құжаттамасын ұсыну кезен өткенде өтініш берушіге келісімшарт (шарт) жасасудан дәлелді бас тарту жібереді. 11. Уәкілетті орган жобалау құжаттамасын және жұмыс бағдарламасын алған күннен бастап он жұмыс күнінен кешіктірмей келісімшарт жобасына қол қояды және өтініш берушіге жібереді. Келісімшарт жобасына өтініш беруші қол қоюы және оған қол қойылған келісімшарт жобасы ұсынылған күннен бастап он жұмыс күні ішінде уәкілетті органға ұсыну тиіс. 12. Келісімшарт жасалғаннан кейін өтініш беруші жобалау және өзге де құжаттаманы келісуді, сондай-ақ жер қойнауын пайдалануға қажетті операцияларды жүргізуге рұқсаттарды дербес алуды қамтамасыз етеді. Жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеуге келісімшарт (шарт) жасасу қағидаларына қосымша Нысан Кімге:______________________________ (мемлекеттік органның атауы) кімнен:______________________________ (өтінім беруші) Жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеуге келісімшарт (шарт) жасасуға ӨТІНІМ 1. Келісімшарттың мәні мен мақсаты: (алаңның атауын, оның орналасқан жерін көрсету) жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеу шеңберінде (пайдалы қазба түрін көрсету) арналған (жұмыстар түрін көрсету - іздеу/іздеубағалау) жүргізу. 2. Жұмыстарды жүргізу мерзімі, сұралатын аумақтың кеңістік шекарасы, аумақтың ауданы: ____________________________________________________________________ ____________________________________________________________________

Шығыс бойлығы градус минут

ПАСПОРТТЫ ҚАБЫЛДАУ Мекеме Аумақтық орган РГАО

Ә.ИСЕКЕШЕВ.

«КЕЛІСІЛГЕН» Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрі ______________ Е. Досаев 2015 жылғы 14 наурыз

М.О.

Қазақстан Республикасының техногендік минералдық түзілімдерін мемлекеттік кадастрмен есепке алу

Астана қаласы

«Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» 2010 жылғы 29 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 20-бабы 32-3) тармақшасына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеуге келісімшарт (шарт) жасасу қағидалары бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (Б.Қ. Нұрабаев): 1) заңнамада бекітілген тәртіппен осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде оның көшірмесін мерзімді баспа басылымдарында және «Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберуді; 3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің интернетресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастырылуын; 4) осы бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне осы бұйрықтың 2 тармағының 1), 2), және 3) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтердің ұсынылуын қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму вице-министрі А.П. Рауға жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

1 2 3 4 …

Ә.ИСЕКЕШЕВ.

1. Жалпы ережелер 1. «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» 2010 жылғы 24 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 20-бабы 32-4) тармақшасына сәйкес әзірленген Техногендік минералдық түзілімдердің мемлекеттік кадастрын жүргізу қағидалары (бұдан әрі - Қағидалар) техногендік минералдық түзілімдердің мемлекеттік кадастрын (бұдан әрі - мемлекеттік кадастр) жүргізу тәртібін белгілейді. 2. Мемлекеттік кадастрды жүргізу Жер қойнауының мемлекеттік қорының жағдайын есепке алу жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады. 3. Мемлекеттік кадастрды Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (бұдан әрі - уәкілетті орган) жүргізеді.

Сутартқы

Географиялық координаталары Солтүстік ендігі градус минут секунд

Астана қаласы

Техногендік минералдық түзілімдердің мемлекеттік кадастрын жүргізу қағидалары

Жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеуге келісімшарт (шарт) жасасу қағидаларын бекіту туралы

Бұрыштық нүктелердің №

№246

Техногендік минералдық түзілімдердің мемлекеттік кадастрын жүргізу қағидаларын бекіту туралы

Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрі

0,03 0,1 1,0

Ұңғ. №

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің бұйрығы

«КЕЛІСІЛГЕН» Қазақстан Республикасының Энергетика министрі ______________ В. Школьник 2015 жылғы 16 наурыз Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму Министрінің 2015 жылғы 27 ақпандағы № 246 бұйрығымен бекітілген

200 3,0 0,01 0,002 0,002

10

9

Темір 20

(кестенің жалғасы)

12

6

500 350 1,5 0,05 0,035 5,0 0,0001 0,03 0,05 0,05 0,1 0,1 2,0 0,5 10,0

Жерасты сулары бойынша 1-кесте Жер асты суларының сутартқысы туралы

1

5

1-жартыжылдықта орташа 7

Жер қойнауын мемлекеттік геологиялық зерттеуге келісімшарт (шарт) жасасу қағидалары

Толтырылатын Тоғандардан, тұндырғыштардан, 1 су шығаратын су көлемі, м3 сарқынды су жинақтағыштардан қатпар, атауы және басқа құрылыстардан судың ағып кету көлемі, м3 8 9 10

7

Температура, 0С 6

7(10) 5 0,1 0,5 0,25 0,5 0,1 0,0002 0,5 0,3(1,0) 0,001 0,1 (0,5) 1,0 0,25 0,05 0,1 45 0,0005 0,03 0,01 7,0

8

Жұмысты орындаушы компания 6

(кестенің жалғасы) Іріктеу көлемі, м3 Шахталық Сорғытпа сулар сулар

Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 30 сәуірде Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №10920 болып енгізілді.

Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 29 сәуірдегі Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №10833 болып енгізілді.

20

Қадағалау Өлшемдердің түрі мерзімі

1

мг-экв/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л мг/л

4

Сутартқы

6-9 1000 (1500)

іріктелген күн

Жыныстың атауы

Р/с №

Жұмыс жылы

3 2 3 20 (35) 2,6 (3,5)

Сынама алынған жер Ұңғ. № Ұңғ. № 201... ж. екінші жартысы іріктелген күн іріктелген күн

3.4-кесте. Гидрологиялық және гидрогеологиялық мониторинг Мониторингті ұйымдастыру және жүргізу шарттары

6

2 баллдар баллдар градус ЕМФ өлшем бірліктері рн бірліктері мг/л

Сынама іріктелген жер Ұңғ.№ Ұңғ.№ Ұңғ.№ 201...ж. бірінші жартыжылдық іріктелген іріктелген іріктелген күн күн күн

Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрі

Ішкі үйкеліс бұрышы, град. 17

Кен орнының атауы

5

Жұмысты орындаушы компания 7

(кестенің жалғасы) Алынатын пайдалы қазба саны, тыс. т мазмұны, г/т

Объектінің (учаскенің) ағымдағы күйін ауырлық күшінің өзгеруі бойынша бағалау 6

Сынама алу координаттары WGS-84 Солтүстік ендік Шығыс бойлық

Табиғи ылғалдық, %

Әкімшілік аудан

Объектінің (учаскенің) № және аты 2

4

Объектінің (учаскенің) № және аты 2

Бөлшектердің тығыздығы, (үлес салмағы), г/см3 6

Өтініш берушінің тегі, аты, әкесінің аты және қолы 20 жыл «____»_____________

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің бұйрығы

2

Рұқсат берілетін төмендеу, м

1

11

12

Объектінің (учаскенің) WGS-84 Ауырлық күші шекті координаттары мәндерінің Солтүстік ендік Шығыс бойлық өзгеруі, мкГал/ жыл

Әкімшлік облыс

3 4 Маркшейдерлік Қадағаланған өлшемдер объектінің көлемі, қадағалау профильдерінің ұзындығы, тереңдігі т.c.с

Қолданбалы Өлшемдердің аппаратура дәлдігі

3.1.1-кесте. Қадағалау нәтижелері Жұмыс жылы

Жыныстарының сығылуға кедергісі, Мпа 10

Объектінің (учаскенің) № және аты

1

Белгіленген қажеттілік, мың м3/тәулігіне

2

Ішкі үйкелістің бұрышы, градус 9

3.3.1.3-кесте. Қадағалау нәтижелері Гравиметриялық әдістер мен тау жыныс массивінің кернеулік күйі

Құрамы, % (мгэкв) Магний-ион, Mg Na + K 16 17

Қадағалау жүйесі

3-кесте Сутартқы ұңғымалары бойынша жер асты суларының сапасы Компоненттердің атауы

(кестенің жалғасы)

Объектінің (учаскенің) қасиеті бойынша ағымдағы күйін бағалау

3.1-кесте. Тау-кен-технологиялық мониторинг Мониторингті ұйымдастыру және жүргізу шарттары

1

5

(кестенің жалғасы)

11

Қадағалау Өлшемдердің мерзімі түрі

Өлшеу әдісі, м

(кестенің жалғасы)

Тау-кен-технологиялық мониторингі (3.1; 3.1.1-кестелер) Геодинамикалық мониторинг (3.2; 3.2.1.1; 3.2.1.2; 3.2.1.3-кестелер) Геотехникалық және геомеханикалық мониторинг (3.3; 3.3.1.1; 3.3.1.2; 3.3.1.3; 3.1.4-кестелер)

Р/с №

Объектінің (учаскенің) WGS-84 шекті координаттары Солтүстік ендік Шығыс бойлық 3 4

(кестенің жалғасы) Үлес Гексан + салмағы, жоғарғы г/л 47 48

(кестенің жалғасы)

9

Жарықшақтардың Объектінің толтырғышы (учаскенің) жарықшақтар бойынша ағымдағы күйін бағалау 16 17

3.4.1-кесте. Қадағалау нәтижелері

қатты пайдалы қазбалар кен орындары бойынша 1-кесте. Жалпы мәліметтер

Игерілу дәрежесі, %

Жарықшақтардың жату бағытының элементтері Созылу бағыты Құлау бұрышы, градус 9 10

(кестенің жалғасы)

майлар

(кестенің жалғасы) Мұнай және еркін газдың компоненттік құрамы Құрамындағы компоненттер, % мольдік Көмірқыш- Азот Метан Этан Про- Изоқыл газы пан бутан 38 39 40 41 42 43

Жер асты суларының өлшенген деңгейлері (жерүсті жағынан метрмен өлшемінде) немесе температурасы (0С) Айлар саны 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

(кестенің жалғасы)

(кестенің жалғасы)

Жер қойнауын пайдаланушы 1

Объектінің (аймақтың) WGS-84 Өлшеу әдісі шекті координаттары Солтүстік ендік Шығыс бойлық 3 4 5

(кестенің жалғасы)

5

(кестенің жалғасы)

16

Жұмысты орындаушы компания 7

(кестенің жалғасы)

(кестенің жалғасы)

6

Өлшемдердің дәлдігі 6

(кестенің жалғасы)

Бақыланатын қатпар 3

Қаттағы мұнай қасиеттер Құрамындағы Көлем коэф- Кему, % газ фициенті, м3/м3 м3/м3 бірл.ү.

8

3.3.1.4-кесте. Қадағалау нәтижелері Тау жыныстарының физико-механикалық қасиеттерін зертханалық өлшеу (үлгілерде)

3.3.1-кесте Қадағалау нәтижелері

1

Өлшем бірлігі

3.3.1.1-кесте. Қадағалау нәтижелері Аспапты әдістермен жыныстардың жарықшақтығын зерттеу

Жұмыс жылы

3.3-кесте. Геохимикалық мониторинг Мониторингті ұйымдастыру және жүргізу шарттары Р/с Қадағалау № кезеңі 1 2

5

Өлшемдердің түрі

Жұмыс жылы Қат модулінің типі

4

7

Қолданбалы жабдықтар 5

(кестенің жалғасы) Өлшеу және өңдеу нәтижелері Қаттағы Қаттағы ағым ағымның типі модулі

Шығыс бойлық

3.3-кесте. Геотехникалық және геомеханикалық мониторинг. Мониторингті ұйымдастыру және жүргізу шарттары.

(кестенің жалғасы) Өлшеу және өңдеу нәтижелері Дебит, тәулігіне/ Өнімділік тонна коэффициенті тәул/м3*МПа 11 12

WGS-84 координаттары Солтүстік ендік

Магнитуда

6

6

Ұңғыма коордииаттары Қадағаланатын қатпар

2

Жер қыртысының көлденең қозғалысының азимуты, градустар 7

(кестенің жалғасы)

Жер қойнауын пайдаланушы, су пайдаланушы

Күні

Шығыс бойлық 4

3.2.1.3-кесте. Қадағалау нәтижелері Сейсмологиялық бақылау

(кестенің жалғасы) Кеуектілік Өтімділік Қалыңдық

WGS-84 координаттар Солтүстік ендік 3

(кестенің жалғасы) Жер қыртысының тік қозғалысы, мм/жыл 5

(кестенің жалғасы)

Температура

Жер қыртысының көлденең қозғалысының бағыты, градустар 8

(кестенің жалғасы)

Ұңғыма координаттары 3

Өлшеу және өңдеу нәтижелері Қысым өлшеу Жылулықты өлшеу Қаттың Түптік қысым қысымы

Жер қыртысының көлденең қозғалысы, м/жыл 7

Тау жыныстарының физикалық-механикалық күйін зертханалық қадағалау

3.2.1-кесте. Қадағалау нәтижелері Кәсіпшілік геофизикалық мониторинг (ҰГЗ әдістері)

Жер асты суларының өлшенген деңгейлері (жерүсті жағынан метрмен өлшемінде) немесе температурасы (0С) Айлар саны 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

3.2.1.2-кесте. Қадағалау нәтижелері GPS өлшеулер

Р/с № 1

(кестенің жалғасы) Қолданбалы аппаратура және әдістер 5

(кестенің жалғасы)

Есепті жыл

Р/с № 1

3

Жер қыртысының тік қозғалысы, мм/жыл 6

Күні

3.2-кесте. Кәсіпшілік-геофизикалық және гидродинамикалық мониторинг Мониторинг ұйымдастыру және жүргізу шарттары

WGS-84 координаттары Солтүстік ендік Шығыс бойлық 4 5

Сутартқы құрылыстардың схемасы

Пункт №

Қазық №

Пайдаланылатын ұңғымалардың саны

Жұмыс жылы

Профильдің № 2

ШЖК жоғарылайтын химиялық құрамның компоненттері

Жер қыртысының тік қозғалысы, мм/жыл 5

Жұмыс жылы 1

4. Жеке тұлғалар үшін: өтініш берушінің тегі және аты, заңды мекенжайы, азаматтығы: ____________________________________________________________________

(кестенің жалғасы)

(кестенің жалғасы)

3.2.1.1-кесте. Қадағалау нәтижелері Нивелирлеу

Пайдаланылу басталған жыл

2

мм

Жалпы минералдану, бастап дейін, г/л

1

WGS-84 Координаттар Солтүстік ендік 3

Пайдаланылатын тұтқыш қабаттың геологиялық индексі

Профиль №

Қолданылатын Өлшемдердің аппаратура дәлдігі 5 6 мм/км

Динамикалық деңгейі, бастап дейін, м

Жұмыс жылы

Орналасқан жері, тартылыс орталығының координаттары

3

4 Профильдің № және ұзындығы, км; пункттер саны, пункт пункттер саны, пункт пункттер саны, пункт

Төгілетін су, мың м3 /тәулігіне

2

3 Нивелирлеу

Сутартқы атауы

1

WGS-84 координаттары Жер қыртысының Солтүстік ендік Шығыс бойлық тік қозғалысы, мм/жыл 4 5 6

Қадағалау желісі

Алынатын су, мың м3 /тәулігіне

Қазық №

Өлшемдердің түрі

Келісімшарттың, лицензиянын, рұқсаттың №

Профиль №

Қадағалау мерзімі 2

Пайдаланылатын ұңғымалардың саны

Жұмыс жылы

Р/с № 1

27 маусым 2015 жыл

Объектінің атауы 02

01

Бастапқы шикізат 03

Түзілу талап- Қашықтық, тары км 04 05

Түзілу кезеңі, жыл басы аяғы 06 07

007. Объектінің параметрлері Ұзындығы, км 01

Ені, км 02

Биіктігі, км 03

Алаң, шаршы км 04

Есепті жылдағы өндіріс қалдықтарының жылдық шығысы, мың т 05

Кестенің жалғасы Паспортты жасаған сәтте

1992 жылға дейін

1992 жылдан кейін

Көлем, мың текшеметр 06

Көлем, мың текшеметр 08

Көлем, мың текшеметр 10

Масса, мың т 07

Масса, мың т 09

Шығыс, мың т Масса, Алдыңғы Барлығы мың т жылға 11

12

13

008. Кен орнының бастапқы шикізатының сиятын және аршу жыныстарының петрографиялық және литологиялық құрамы ТМТ көзі болып табылатын кен орнының генетикалық түрі 01

ТМТ көзінің минералдану сипаты негізгі ілеспе 02 03

Сиятын жыныстар

Аршу жыныстары

04

05

009. ТМТ гранулометриялық құрамы мен физикалық-механикалық сипаты Пайдалы Саны, Қаттылық, қазбалар %

Ылғалдылық, %

Көлемдік салмағы, г/ см3

тығыздық, г/ см3

Ірілік кластары, %

01

04

05

06

07

02

03

08

09

10

11

010. Минералдық құрам Кен минералдары 01

Кен емес минералдар 02 011. Химиялық құрам

Кен компоненттері Атауы, Құрамы, % нышан ең төменгі 01 02

ең жоғарғы 03

орташа 04

Қорлар, мың т 05

Силикаттық бөлік Атауы, Құрамы, % нышан ең төменгі макс. 06 07 08

среднее 09

012. ТМТ сақтаудың гидрогеологиялық талаптары Құрғақ

Ішінара құрғатылған 02

01

Суланған

Жүзетін аймақтардың барлығы

03

04 013. ТМТ зерттелу деңгейі

Кім және қашан зерттеді 01

Есеп материа- Объектінің зерттелген параметрлері мен олардың сатыларыя лының атауы 02

03 а) Геологиялық барлау және (немесе) экологиялық химиялық жұмыстар б) Қайта өңдеу технологиясын әзірлеу в) Тәжірибелі жұмыстар г) Жобалау және (немесе) құрылыс жұмыстары 014. Қоршаған ортаның сипаттамасы

ТМТ орналасуының климаттық талаптарының сипаттамасы Желдің Желдің Жауын-шашын шапшаң- жылдамтүсудің жиілігі дығы дығы, м/сек 01 02 03

Қоршаған ортаның жай-күйінің фондық параметрлері Радиация деңгейі

Жерүсті және жерасты суларының жай-күйі 05

04

Ауаның жайкүйі 06

Топырақтық жамылғының сипаты 07

015. ТМТ қоршаған ортаға экологиялық әсері Жерді алу Жердің түрі 01

Саны, шаршы шақырым 02

Қоршаған ортаның ластануын бағалау жерді атмосфераЖерүсті суларды ларын 03 04 05

Жерасты суларын 06

016. Есепке алу объектісін нақты пайдалану Есепке алу объектісі Қалдық- Саны, мың тардың т. және мың атауы текше-метр 01 02

Жалпы массасынан % 03

Пайдалану ПайдаӨндіріс ланудың технолобағыты гиясы 04 05

Саны, жылына мың т. 06

Өзіндік құны, теңге /тоннасына 07

Босатылатын баға, теңге / тоннасына 08

Тұтыну 09

017. Кешенді пайдалану перспективалары секунд

ТМТ-дегі пай- ТМТ өңдеудің және қайта өңдеудің мүмкін болар тәсілдері ТМТ иеленген жерлерді далы қазбалар қайта қалпына келтіру өнімнің атауы өндіріс технологиясы өнімді әлеуетті тұтынушылар 01 02 03 04 05 018. Объект туралы дереккөздер

3. Заңды тұлғалар үшін: өтініш берушінің атауы, оның орналасқан жері: ______________________________________________________________ __________________________________________________________________________ өтініш беруші заңды тұлға және басшылары туралы мәліметтер: _______________________________________________________________

Құжаттың атауы 01

Құжаттың мазмұны 02

Автор

Хаттамалар № Бекітілген жыл Сақтау орны

03

04

05

06

Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 29 сәуірде Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №10848 болып енгізілді.


Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің бұйрығы 2015 жылғы 27 ақпан

№247

Құрылымның атауы 01

Астана қаласы

Пайдалы қазбалар кен орындары мен көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастрын жүргізу қағидаларын бекіту туралы «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» 2010 жылғы 24 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 20-бабы 32-6) тармақшасына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Пайдалы қазбалар кен орындары мен көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастрын жүргізу қағидалары бекітілсін; 2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (Б.Қ.Нұрабаев): 1) заңнамада белгіленген тәртіппен осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін, күнтізбелік он күн ішінде оның көшірмесін мерзімдік баспа басылымдарында және «Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберуді; 3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің интернет-ресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастырылуын; 4) осы бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне осы бұйрықтың 2-тармағының 1), 2), және 3) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің жетекшілік ететін вице-министріне жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2015 жылғы 27 ақпандағы № 247 бұйрығымен бекітілген Пайдалы қазбалар кен орындары мен көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастрын жүргізу қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» 2010 жылғы 24 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 20-бабы 32-6) тармақшасына сәйкес әзірленген Кен орындарының және пайдалы қазбалар көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастрын жүргізу қағидалары (бұдан әрі - Қағидалар) Қазақстан Республикасында кен орындарының және пайдалы қазбалар көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастрын (бұдан әрі - мемлекеттік кадастр) жүргізу тәртібін белгілейді. 2. Мемлекеттік кадастрды жүргізу жер қойнауының мемлекеттік қорының жай-күйін есепке алу жүйесінің құрамдас бөлігі болып табылады. 3. Жер қойнауын геологиялық зерттеудің, кен орындарын кешенді пайдаланудың қамтамасыз ету, сондай-ақ басқа да міндеттерді шешу мақсатында мемлекеттік кадастрды Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитеті (бұдан әрі - уәкілетті орган) жүргізеді. 2. Пайдалы қазбалар кен орындары мен көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастрын жүргізу қағидалары тәртібі 4. Мемлекеттік кадастр әрбір кен бойынша негізгі және онымен бірге жатқан пайдалы қазбалардың, ондағы құраластарының саны мен сапасы, кен орнын игерудің тау-кен техникалық, гидрогеологиялық, экологиялық және басқа да жағдайлары, оны геологиялық-экономикалық бағалауды, сондай-ақ пайдалы қазбалардың анықталған көріністері бойынша мәліметтерді сипаттайтын мемлекеттік кадастрды есепке алудың паспорттары (бұдан әрі – Паспорт), есепке алу парақтары және есепке алу карточкалары түрінде ресімделетін жүйеленген, мерзімді толықтырылып және нақтыланып отыратын мәліметтердің жиынтығын білдіреді. 5. Мемлекеттік кадастрда есепке алуға мыналар жатады: мемлекеттік теңгерімдерде есепке алынған пайдалы қазбалар қоры бар кен орындары; пайдалы қазбалар қоры пайдалы қазбалар қорларының мемлекеттік теңгерімінің есебінен алынған кен орындары; ірі кен орындарының геологиялық және кеңістік жағынан оқшауланған учаскелері; пайдалы қазбалардың кемінде бір бөлігінің (шоғыры) болуы белгіленген қатты пайдалы қазбалардың көрініс белгілері; барлық жерасты сулары түрлерінің кен орындары, сондай-ақ көп дебитті бастаулар түрінде көрініс тапқан емдік балшықтар кен орындары; пайдалы қазбалар қорлары С2 санаты бойынша бағаланған іздестіру жұмыстарының перспективалы учаскелері; мұнай-, газ көрініс белгілері; геохимиялық элементтердің шашырау ореолдары, геофизикалық ауытқулар, геофизикалық құрылымдар, жерасты суларының көрініс белгілері. 6. Паспорттар осы Қағидалардың 1-14-қосымшаларына сәйкес нысандардағы арнайы бланкілерде жасалады: 7. Паспорттарды жасауды меншік нысанына және жұмысты қаржыландыру көзіне қарамастан, барлық жер қойнауын пайдаланушылар: пайдалы қазбалар қоры бекітілген немесе қайта бекітілген; геологиялық барлау жұмыстарының нәтижесінде қатты пайдалы қазбалар көрініс белгілері кен орындары анықталған; әзірлеменің жаңа технологиялық жобалары бекітілген; барлау жұмыстары аяқталған және Қазақстан Республикасының қорлар жөніндегі мемлекеттік комиссиясында алдын ала немесе егжей-тегжейлі барлау, сондай-ақ қосымша барлау мен сынама пайдалану жүргізілген кен орындары немесе олардың жекелеген учаскелері бойынша қорлар бекітілген жағдайларда жүргізеді. Жер қойнауын пайдаланушы паспортты үш данада жасайды және жер қойнауына мемлекеттік сараптама жүргізген сәттен бастап бір айдан кешіктірмей екі данасын Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Геология және жер қойнауын пайдалану комитетінің геология және жер қойнауын пайдалану өңіраралық департаментіне (бұдан әрі — ӨД) жібереді, үшінші данасын жер қойнауын пайдаланушы өзінде сақтайды. ӨД паспортты тексергеннен кейін бір данасын уәкілетті органға жібереді. 8. Есепке алу парақтары мен есепке алу карточкаларын толтыруды меншік нысандары мен жұмыстарды қаржыландыру көздеріне қарамастан, барлық жер қойнауын пайдаланушылар келісімшарт аумағында іздестіру жұмыстарының нәтижесінде геохимиялық элементтердің шашырау ореолдарын, геофизикалық ауытқуларды, геофизикалық құрылымдарды және жерасты суларының көріністерін анықтаған жағдайда жүргізеді. Есепке алу парақтарын және есепке алу карточкаларын жер қойнауын пайдаланушы үш данада жасайды және геологиялық есеппен бірге екеуін ӨД-ге жібереді, үшіншісін жер қойнауын пайдаланушы өзінде сақтайды. ӨД есепке алу парағын немесе есепке алу карточкасын тексергеннен кейін оның бір данасын уәкілетті органға жібереді. 9. Уәкілетті орган келіп түскен Паспорттарды, есепке алу парақтары мен есепке алу карточкаларын мемлекеттік кадастрға енгізеді және: мемлекеттік кадастр материалдарын жинауды, есепке алуды, жүйелеу мен сақтауды; мемлекеттік кадастрдың деректерін өңдеудің автоматтандырылған жүйесіне енгізуді қамтамасыз етеді. 1-қосымша Пайдалы қазбалар кен орындары мен көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастрын жүргізу жөніндегі ережеге

А

Қазақстан Республикасының пайдалы қазбалар кен орындары мен көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастры Металл пайдалы қазбалардың кен орындары

ПАСПОРТ № ____________________ «Қазгеоақпарат» РГАО

№ _______________________ Аумақаралық орган

_______________ белгі №_____дана

Жайылу көлемі, м -дан/дейін орташа 08 09

Күні

қуаттылығы, м орташа 13

Кестенің жалғасы Жабынның жату тереңдігі, -дан/дейін, м 14

Кеннің баланстық қорлары, % 15

Денелердің құрылымдық шектелуі Құрылымдардың тобы Құрылымдардың түрі 16 17

034. Денелер кенішілік және кен сыртындағы тектоникасыны _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ ___________________________________________________________ 035. Денелердің үстіндегі өзгерістер _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ ___________________________________________________________ 036. Өнеркәсіптік емес кен денелері ________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________ ________________________________________________________

FeO 06

Na2O 11

K2O 12

Na2O+K2O 13

P2O5 14

Түр 01

SrO 20

Құжаттың шифры

Құрастырған жыл

Өңір

04

05

06

Түр 01

Атауы 02

Атаулардың синонимдері 03

Кен

CaCO3 21

MgCO3 22

Кенді аудан (торап) 03

Кен алаңы (кен орындарының тобы) 04

004. Жер қойнауын пайдаланушы

Кен

Пайдалы қазбалар

өлш.бірл.

01

02

03

Облыс 01

Аудан 02 Экономикалық аудан 01

1:200 000 масштабтағы парақтар номенклатурасы 01 009. Географиялық координаттар Град. 04

Шығыс бойлық Мин. 05

MgO 09

CO2 16

H2O 17

Cr2O3 18

BaSO4 23

Sобщ 24

ZrO2 25

F 26

Cl 27

010. Абсолюттік таңбалар басталады, м 01

Жағаға дейінгі қашықтық 03

012. Аудан туралы өзге деректер _________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________

014. Ашылу туралы деректер _________________________________________________ ___________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________

01

02

03

Пайдалы қазбалар

өлшeм бірлік

01

02

байытушылық

Баланста есепке алу

өлш.бірл.

01

02

03

04

Баланстан тыс қорлар 10

өңдеу басынан бергі өндіру 11 Баланста есепке алу 02

Кестенің жалғасы Бұрғылау, м соқпалы 11

барлығы 12

018. Геологиялық барлау жұмыстарының экономикалық тиімділігі ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ _________________________________________________ 019. Барлау әдістемесі _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _______________________________________________ 020. Ауданның құрылымдық - тектоникалық жағдайы

021. Кен сиятын құрылым

Құрылымның түрі 02

A+B

C1

05

06

өлш.бірл.

A+B 04

03

өңдеу басынан бергі өндіру

09

10

Баланстық қорлар A+B+C1 C2 07

08

C1 05

Баланстық қорлар A+B+C1 C2 Жобалау контурларында 06 07 08

алынуы

Баланста есепке алу

өлш.бірл.

01

02

03

04

A+B

C1

05

06

Баланстық қорлар A+B+C1 C2 Жобалау контурларындағы 07 08 09

Баланстан тыс қорлар

өңдеу басынан бергі өндіру

10

11

ҚР МҚК, АҚК бекіткен баланстық қорлар A+B+C1 C2 Остат.A+B+C1 12 13 14

Сатыдағы жұмыс құны 13

02

Баланста есепке алу 03

өлш.бірл. 04

A+B 05

C1 06

Баланстық қорлар A+B+C1 C2 Жобалау контурларын-дағы 07 08 09

Кестенің жалғасы

10

Өңдеу басталғаннан бергі өндіру 11

ҚР МҚК, ӨҚК бекіткен баланстық қорлар A+B+C1 C2 A+B+C1 қалд. 12 13 14

051. Қорлар туралы өзге деректер _____________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________ 052. Кең таралған пайдалы қазбалардың аршу жыныстарындағы және сиятын жыныстардағы құрамы мен ерекшелігі ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ _____________________________________________________________ 053. Кеннің технологиялық құрамы _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ ___________________________________________________________ 054. Кондициялар ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ _________________________________________________________ 055. Өндеудің негізгі көрсеткіштері

Al2O3

-дан/ дейін 07

орташа 06

орташа 08

FeO

-дан/ дейін 11

10

Fe3O3+FeO -дан/ орташа дейін 13 14

орташа 12

CaO

-дан/ дейін 15

орташа 16

MgO

Орташа

MnO

-дан/ дейін 19

18

орташа

Na2O орташа

-дан/ дейін 21

20

-дан/ дейін 23

22

K2O

орташа 24

P2O5

-дан/ дейін 27

орташа

SO3

-дан/ дейін 29

28

орташа

-дан/ дейін 31

30

CO2

орташа 32

Кестенің жалғасы H 2O -дан/ дейін 33

R2O -дан/ дейін 35

Орташа 34

R2O3 -дан/ дейін 37

орташа 36

Cr2O3 -дан/ дейін 39

орташа 38

орташа 40

Кестенің жалғасы CaCO3

орташа

-дан/ дейін 43

42

MgCO3

Ерітілмейтін қалдық -дан/ орташа дейін 45 46

орташа 44

Қыздыру кезіндегі ысырап -дан/ орташа дейін 47 48

Пайдалы қазбалар

қолдану

құрамы

01

02

03

Температура, Мұздату град. айналымының саны 04

өлшем бірлік

05

-дан/ дейін 07

06

Көлем орташа 08

Пайдалы қазбалар

өлш.бірл.

02

03

Ағымдағы қорлардағы орташа құрам A+B+C1

C2

04

05

МҚК (АҚК) бекіткен баланстық қорлардағы орташа құрам A+B+C1 C2

Баланстан тыс 06

07

08

Пайдалы қазбалар (кен)

Қолдану

Қоспа

өлш.бірл.

01

02

03

04

Пайдалы қазбалар (кен)

Қолдану

01

02

042. Пайдалы қазбалардың (кендердің) заттық құрамы Пайдалы қазбалар (кен) 01

Сынықтардың тау жыныстары (минерал) 02

Пайдалы қазбалар

өнімнің түрі

01

02

Кен

Шығыс бойлық Мин. 05

Сек. 06

дейін, м 02

Пайдалы қазбалар 01

өлш.бірл.

07

Баланстық қорлар C1 A+B+C1 05 06

A+B 04

03

Баланста есепке алу 03

02

барлығы 12

Баланста есепке алу 03

02

09

Сатыдағы жұмыс құны 13

Пайдалы қазбалар 01

өлш.бірл.

A+B 05

04

Баланстық қорлар C1 A+B+C1 06 07

өлш.бірл.

A+B 05

04

Баланстық қорлар C1 A+B+C1 06 07

ҚР МҚК (ӨҚК) бекіткен баланстық қорлар A+B+C1 C2 қалдық A+B+C1 11 12 13

02

Баланста есепке алу 03

өлш.бірл.

A+B 05

04

Баланстық қорлар C1 A+B+C1 06 07

Кестенің жалғасы

09

Өңдеу басталғаннан бергі өндіру 10

ҚР МҚК, ӨҚК бекіткен баланстық қорлар A+B+C1 C2 A+B+C1 қалд. 11 12 13

051. Қорлар туралы өзге деректер __________________________________________________________________________ ______________________________________________________________

01

Өндіру кезіндегі ысырап, % жобалық 02

Мардымсыздану, %

нақты 03

жобалық 04

нақты 05

Өңдеу тереңдігі ең жоғарғы, м жобалық нақты 06 07

Көлем, млн текшеметр 01

Қуаттылығы, м -дан/дейін орташа 02

түр

03

04

Коэффициент Бір Жобалаудың қалыптылық маңызы 05 06

055. Өңдеудің гидрогеологиялық жағдайлары _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ ______________________________________________________________

022. Бақылаудың өзге факторлары ____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ ________________________________________________________________

056. Сумен жабдықтау ________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ _____________________________________________________________

023. Геоморфологиялық бақылау _____________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________

057. Объектіні өңдеудің негізгі экономикалық көрсеткіштері ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ____________________________________________________________

024. Пайдалы қазбалардың генезисі ______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ ____________________________________________________________

058. Шикізатты тұтынушылар ________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________ ___________________________________________________________

025. Желмен мүжілген қыртыстар Бастапқы тау жынысы 03

026. Объектінің геологиялық жасы Ғасыр 02

061. Объектіні жабудың себептері ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ________________________________________________

028. Сиятын құрылымдар

029. Сиятын жыныстардың кен маңы өзгерістері ___________________________________________________________________ ____________________________________________________________________ __________________________________________________________________ 030. Сиятын жыныстар туралы өзге деректер ____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ ________________________________________________________________

059. Қоршаған ортаны қорғау және қалпына келтіру жөніндегі іс-шаралар __________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ _______________________________________________________ 060. Перспективалар мен ұсыныстар ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________

027. Объектінің абсолюттік жасы _________________________________________________________________ __________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ Кезең немесе дәуір 03

Нақтылықтың мағынасы 07

054. Өңдеудің тау-кен техникалық жағдайлары ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ________________________________________________________________

021. Құрылымдық бақылау __________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ ____________________________________________________________________

01

C2 08

053. Аршу

Құрылымның түрі 02

Кезең немесе дәуір

C2 08

052. Өңдеудің негізгі көрсеткіштері

Құрылымның түрі 02

Жағдай 02

C2 08

ҚР МҚК (ӨҚК) бекіткен баланстық қорлар A+B+C1 C2 қалдық A+B+C1 11 12 13

өңдеу басталғаннан бергі өндіру 10

Қолдану

Баланстан тыс қорлар

Өңдеу тәсілі

020. Кен сиятын құрылым

Тау жыныстарының әдеттегі түрлілігі 01

C2 07

050. Аршу және жайылатын жыныстардағы пайдалы қазбалардың қорлары

019. Ауданның құрылымдық-тектоникалық жағдайы

Профиль 02

09

Кестенің жалғасы

018.Барлау әдістемесі ______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ ___________________________________________________________

Әртүрлілігі 01

орташа

ҚР МҚК (ӨҚК) бекіткен баланстық қорлар A+B+C1 C2 қалдық A+B+C1 10 11 12

өңдеу басталғаннан бергі өндіру 10

Қолдану

Баланстан тыс қорлар

017. Геологиялық барлау жұмыстарының экономикалық тиімділігі _______________________________________________________________ _______________________________________________________________ ___________________________________________________________________________

Құрылымның атауы 01

06

Шығу Ең жоғарғы 08

049. Ілеспе пайдалы қазбалардың қорлары

Жерүсті тау-кен жұмыстары Жыралар мен орлар, Кеніштер, Шурфтар мен текшеметр текшеметр тілгіштер, м 04 05 06 Бұрғылау, м соқпалы 11

Қолдану

09

015. Жалпы және жете іздеулер _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ ___________________________________________________________

Құрылымның атауы 01

05

Ең төменгі

Кестенің жалғасы

014.Өңірлік геологиялық түсірілім және геофизикалық жұмыстар ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ _____________________________________________________________

бағаналы 10

ескерту

өңдеу басталғаннан бергі өндіру 09

Баланстан тыс қорлар

013. Ашылу туралы деректер _____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ _______________________________________________________________

03

05

Кестенің жалғасы

Пайдалы қазбалар 01

012. Ашылу жылы __________________________________________________

02

Малталану

048. Негізгі пайдалы қазбалардың қорлары

011. Аудан туралы өзге деректер ____________________________________________________________________ __________________________________________________________________

01

Сынықтардың құрамы, % -дан/дейін 04

өлш.бірл.

04

Баланстан есепке алу 02

08

Аяқталған жыл

Сынықтардың көлемі, мм -дан 03

Марка Класс, мм (сорт, түр) 03

Баланстан тыс қорлар

010. Абсолюттік таңбалар

Басталған жыл

Фракцияның құрамы, % –дан/дейін орташа 04 05

041. Пайдалы қазбалардың (кендердің) минералдық құрамы ______________________________________________________________________ _______________________________________________________________________ _______________________________________________________________

01

Жұмыстардың сатылары, өнеркәсіптік игеру деңгейі

Фракция, мм –дан/дейін 03

047. Кендердің қорлары

009. Географиялық координаттар Град. 04

07

046. Кондициялар ________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ ____________________________________________________________

1:200 000 масштабтағы парақтар номенклатурасы 01

Сек. 03

ҚР МҚК (АҚК) бекіткен баланстық қорлардағы орташа құрам

045. Пайдалы қазбалардың (кендердің) технологиялық құрамы __________________________________________________________________ ___________________________________________________________________ _______________________________________________________________________

008. 1:200 000 масштабтағы парақтар номенклатурасы

Солтүстік ендік Мин. 02

Ағымдағы баланстық қорлардағы құрамы A+B+C1 Немесе С2 -дан/ дейін орташа 05 06

044. Тауарлық өнім

Аудан 02

Жерасты тау-кен жұмыстары, м тік көлденең барлығы 07 08 09 Жобалау контурларында 09

04

TiO2

043. Пайдалы қазбалардың (кендердің) құрамы мен ерекшеліктері туралы өзге деректер ___________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ _____________________________________________________

Кен орындарының тобы (алаңы) 02

Экономикалық аудан 01

Град. 01

орташа

Na2O+K2O -дан/ орташа дейін 25 26

Кестенің жалғасы

ҚР МҚК, АҚК бекіткен баланстық қорлар A+B+C1 C2 Қалдық A+B+C1 11 12 13

Пайдалы қазбалар

Қолдану

Атаулардың синонимдері 03

016. Геологиялық барлау жұмыстарының сатылары, көлемдері мен құны, өнеркәсіптік игеру деңгейі орташа 04

ҚР МҚК, АҚК бекіткен баланстық қорлар A+B+C1 C2 Қалдық A+B+C1 12 13 14

Баланстан тыс қорлар

Баланстан тыс қорлар

Құрылымның атауы 01

Құрам

050. Аршу және жайылатын жыныстардағы кең таралған пайдалы қазбалардың қорлары

Жерүсті тау-кен жұмыстары Жыралар мен орлар, Кеніштер, Шурфтар мен текшеметр текшеметр тілгіштер, м 04 05 06

бағаналы 10

Ең жоғарғы құрам Ағымдағы қорлардағы Бекіткен қорлардағы A+B+C1 A+B+C1 04 05

Кестенің жалғасы

017. Геологиялық барлау жұмыстарының сатылары, көлімдері мен құны, өнеркәсіптік игеру деңгейі

Жерасты тау-кен жұмыстары, м тік көлденең барлығы 07 08 09

Забаланс. 06

-дан/дейін 03

Кен

Пайдалы қазбалар 01

03

C2 05

өлшем бірлік

016. Жалпы және жете іздеулер ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ _________________________________________________

02

A+B+C1 04

ҚР МҚК бекіткен баланстық қорлардағы орташа құрам A+B+C1 C2 07 08

Кестенің жалғасы

015. Өңірлік геологиялық түсірілім және геофизикалық жұмыстар ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ _________________________________________________

01

Баланстан тыс 06

ҚР МҚК бекіткен баланстық қорлардағы орташа құрам A+B+C1 C2 07 08

049. Ілеспе пайдалы қазбалардың қорлары

013. Ашылу жылы___________________________________________________________

Аяқталған жыл

C2 05

Ағымдағы қорлардағы орташа құрам

қоспа

01 Акваторийдің түрі 02

Басталған жыл

A+B+C1 04

Кен

Пайдалы қазбалар

011. Акваторийдің жағдайы

Жұмыстардың сатылары, өнеркәсіптік игеру деңгейі

Ағымдағы қорлардағы орташа құрам

048. Негізгі пайдалы қазбалардың қорлары

дейін, м 02

Акваторийдің атауы 01

Атауы 02

-дан, м 01

Кестенің жалғасы Сек. 06

06

Облыс 01

047. Кен қорлары

008. 1:200 000 масштабтағы парақтар номенклатурасы

Өңір

05

006. Әкімшілік бөлінісі бойынша жағдай

046. Кендердің құрамы мен ерекшелігі туралы өзге деректер _________________________________________________________________ __________________________________________________________________ ______________________________________________________________________

007. Экономикалық аудан

Құрастырған жыл

Жер қойнауын пайдаланушы 01

CaO 08

-дан/ дейін 05

орташа

040. Пайдалы қазбалардыі (кендердің) грануметриялық құрамы

Жер қойнауын пайдаланушы 01

044. Зиянды қосындылар

006. Әкімшілік бөлінісі бойынша жағдай

Сек. 03

03

Күні

004. Жер қойнауын пайдаланушы

045. Пайдалы қазбалардың көрініс белгілері

Жер қойнауын пайдаланушы 01

Солтүстік ендік Мин. 02

02

Құжаттың шифры 04

Пайдалы қазбалардың бассейні (ауданы) 01

043. Ілеспе пайдалы қазбалар

Жер қойнауын пайдаланушы 01 005. Барлайтын ұйым

өлш.бірл.

01

003. Металлогенді өңір Кен белдеуі (бассейн) 02

Пайдалы қазбалар

Қолы

003. Пайдалы қазбалардың таралу ауданы

Кестенің жалғасы BaO 19

Лауазымы

Паспорттың нөмірі АО РГАО 02 03

III 04

SO3 15

Fe2O3

01

005. Барлайтын ұйым

Fe2O3+FeO 07

02

Кен

007. Экономикалық аудан Fe2O3 05

01

SiO2

-дан/ дейін 03

038. Кендегі негізгі және ілеспелі пайдалы қазбалар

002. Есепке алу объекті

038. Бас өнеркәсіптік минералдар

Al2O3 04

Қолдану

039. Зиянды қосындылар Аты-жөні

Массивтің индексі 01

Екінші дәрежелі кен емес минералдар ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________

TiO2 03

Пайдалы қазбалар (кен)

037. Пайдалы қазбалардың физикалық-механикалық құрамы

Схемалық геологиялық бөлік

Бас кен емес минералдар ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________

Минералдар II 03

036. пайдалы қазбалардың өнеркәсіптік емес денелері ___________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ _____________________________________________________

001. Қызметтік деректер

Сирек кен минералдары __________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ _____________________________________________________

Кеннің баланстық қорлары, % 15

Қуаттылығы, м -дан/ орташа дейін 12 13

034. Денелердің үстіндегі өзгерістер ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ______________________________________________________

-дан/ дейін 41

№ ____________________ «Қазгеоақпарат» РГАО

Схемалық геологиялық карта

Екінші дәрежелі кен минералдары _________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________ ______________________________________________________

SiO2 02

_______________ белгі №_____дана

Есепке алу объектісі__________________________________________________ Негізгі пайдалы қазбалар, қолдану______________________________________ Өнеркәсіптік игеру деңгейі____________________________________________

Геол. қор Аумақаралық орган РГАО

Бас кен минералдары ________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________ _______________________________________________________

Жабынның жату тереңдігі –дан/дейін, м 14

07

Кестенің жалғасы

М.О. Паспортты қабылдау

037. Кендердің минелды құрамы

I 02

ПАСПОРТ

№ _______________________ Аумақаралық орган

Ұзындығы, м -дан/ орташа дейін 10 11

орташа 09

-дан/ дейін 17

Құрастырды_______________________ __________ __________ аты-жөні, лауазымы қолы күні Тексерді__________________________ __________ __________ аты-жөні, лауазымы қолы күні Бекітті___________________________ __________ __________ аты-жөні, лауазымы қолы күні Ұйым_____________________________________________________________ жер қойнауын пайдаланушы кәсіпорын Министрлік________________________________________________________

042. Неізгі пайдалы қазбалар

002. Есепке алу объекті

Град. 01

-дан/дейін 12

041.Кеннің химиялық құрамы туралы өзге деректер ____________________________________________________________________ _____________________________________________________________________ ________________________________________________________________

001. Қызметтік деректер

Аудан 01

Құлау көлемі, м -дан/дейін орташа 10 11

Жату сипаты

Кестенің жалғасы

Құжатты сақтау нөмірі АО РГАО 06 07

Металл емес пайдалы қазбалардың кен орындары

Құлаудың басым бағыты 06

033. Дене құрылысының ерекшеліктері __________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ _______________________________________________________

-дан/ дейін 09

Қазақстан Республикасының пайдалы қазбалар кен орындары мен көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастры

Кестенің жалғасы

Схемалық геологиялық бөлік

01

03

Бекітілген жыл (басылым) 05

Жайылу бағыты -дан дейін 04 05

Кестенің жалғасы

Б

Жайылу бағыты Құлаудың басым Жату сипаты бағыты -дан дейін 04 05 06 07

Кестенің жалғасы

Кен 01

Қолы

Хаттама № 04

Дене нысаны 03

037. Кендердің химиялық құрамы, %

2-қосымша Пайдалы қазбалар кен орындары мен көрініс белгілерінің мемлекеттік кадастрын жүргізу жөніндегі ережеге

040. Кендердің химиялық құрамы, %

Схемалық геологиялық карта

Паспорттың нөмірі АО РГАО 02 03

Автор (құрастырушы) 03

033. Өнеркәсіптік кен денелері

MnO 10

Лауазымы

01

Құжаттың мазмұны 02

Ені, м

-дан/ дейін 08

065. Объект туралы дереккөздер Құжат

Дене саны 02

Кестенің жалғасы

064. Объектіні жабудың себептері ___________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________ ________________

032. Өнеркәсіптік учаскелер мен объектінің _______________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ __________________________________________

02

Нақтылықтың мағынасы 07

063. Перспективалар мен ұсыныстар ___________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________ ________________

Ғасыр 04

039. Өнеркәсіптік минералдардың сипаттамасы _____________________________________________________________________ ______________________________________________________________________ ______________________________________________________________

Паспортты қабылдау Аты-жөні

Кезең немесе дәуір 03

031. Сиятын жыныстар туралы өзге деректер ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ _____________________________________________

Дене нысаны

Дене атауы (денелердің топтары) 01

062.Қоршаған ортаны қорғау және қалпына келтіру жөніндегі іс-шаралар ___________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________ ________________

030. Сиятын жыныстардың кен маңы өзгерістері _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _______________________________________________

Дене саны

Коэффициент Жобалаудың маңызы 06

061. Шикізатты тұтынушылар ___________________________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________ ________________

Ғасыр 02

01

Құрастырды____________________ ______ __________ аты-жөні, лауазымы қолы күні Тексерді_________________________ _____ __________ аты-жөні, лауазымы қолы күні Бекітті______________________ _____ __________ аты-жөні, лауазымы қолы күні Ұйым_____________________________________________________________ жер қойнауын пайдаланушы кәсіпорын Министрлік________________________________________________________

033. Пайдалы қазбалардың өнеркәсіптік денелері Қуаттылығы, м -дан/дейін орташа түр Бір қалыптылық 02 03 04 05

060. Объектіні өңдеудің негізгі экономикалық көрсеткіштеріІ _____________________________________________________________________________________________ _________________________________________

029. Сиятын құрылымдар

Дене атауы (денелердің топтары) 01

нақты 05

059. Сумен жабдықтау _____________________________________________________________________________________________ ___________