Issuu on Google+

ЖАҢА... ...балабаќша ќўрылысы басталды Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Өңірдегі басқа қалалардағыдай, Жезқазғанда да жеткіншектерді мектеп жасына дейінгі орындарға жаппай қамту өзекті мəселе саналады. Осыған байланысты «Балапан» мемлекеттік бағдарламасы аясында салынып жатқан жаңа балабақша оны шешуді жеңілдете түспек. Бүгінде шаһардағы 3-тен 6-ға дейінгі жəне 2-ден 3-ке дейінгі бүлдіршіндерді арнаулы орындарға тəрбиеге тарту 80 пайыз шамасында болса, бой көтеріп келе жатқан құрылыс олардың бəрінің осындай мекемелерге қамтылуын қамтамасыз етеді. ЖЕЗҚАЗҒАН.

...ќызмет кґрсету орталыєы Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Көкшетаудағы «Алатау» əкімшілік орталығында Халыққа қызмет көрсету орталығының филиалы ашылды. – Жаңа орталық көкшетаулықтар үшін өте тиімді. Бұрын бас кеңсе күніне 500-600 азаматты қабылдайтын. Енді ұзынсонар кезек азайып, құжаттарды жылдам ресімдеуге мүмкіндік туып отыр. Бүгінде қызметтің 148 түрін көрсетеміз, алдағы уақытта оның санын 425ке жеткізбекшіміз, – дейді облыстық Халыққа қызмет көрсету орталығының директоры Шоқан Əбділмəнов. Сонымен қатар, №1 бөлім мен Бурабай ауданындағы бөлімшеде «Сonnection орталық» өзіне өзі қызмет көрсету секторы ашылды. Осының арқасында азаматтар «Электронды үкімет» порталы арқылы үйде отырыпақ жұмыс жасауға мүмкіндік алды. Қанатқақты жоба алдағы уақытта барлық 22 филиалды қамтиды. Ақмола облысы.

...пəтерлер – жас мамандарєа Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Жақында Зайсан ауданының Біржан ауылында алты пəтерлі баспананы пайдалануға беруге арналған тұсаукесер рəсі мі өтіп, оған аудан əкімі Алмас Оңдақанов, аудандық мəслихаттың хатшысы Дəулет Ыдырышев, ауыл тұрғындары қатысты. Пəтер алғандардың қатарында «Дипломмен – ауылға!» бағдарламасымен қызмет жолын бастаған ұстаз, дəрігер, кітапханашы, əкімшілік мамандары бар. Аудан əкімі пəтер кілтін алғандарды қуаныштарымен құттықтап, Дархан Қасымханұлы бастаған құрылысшыларға алғысын айтты. Сол күні көршілес Дайыр ауылында футбол алаңы да ашылды. Шығыс Қазақстан облысы.

№177 (28116) 25 ШІЛДЕ БЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

...Ауыл шаруашылығын, əсіресе, ауыл шаруашылығы өніміне өсіп отырған жаһандық сұраныс жағдайында ауқымды жаңғырту қажет. Ауыл шаруашылығын қайта өңдеуде жəне саудада фермерлік пен шағын жəне орта бизнесті дамыту. Бұл – өзекті міндет.

Тїлкібастыѕ алмасы-ай! Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Алатаудың етегінде алаңсыз жатқан Түлкібас ауданын алманың отаны десе де болғандай. Кешегі Кеңес одағы кезінде осындағы бір ғана «Мичурин» шаруашылығында 850 гектар жеміс ағашы болған екен. Алманың арасында асыр салып өскендіктен шығар, жергілікті халық жеміс-жидек саудасын жақсы меңгерген. Шымкенттен Таразға жол тартсаңыз, екі облыстың шекарасындағы Шақпақ баба ауылынан бастап, жол жағалай орналасқан жеміс сатушыларды көрер едіңіз. Алманың арқасында ауқатты отбасыға айналып, тұрмысын түзеп алғандар көп. Əрине, кеңестің көзін көрген жеміс ағаштары бүгінде қартайды, ескірді. Өнім бермеген соң бірқатары оталып, отынға кетіп қалғанын да жасыруға болмас. Əйтсе де, тау етегіндегі халық өз кəсіптерінен қол үзіп қалған жоқ. Тұнып тұрған табиғаты бар Түлкібас əлі де бұл төңірекке осы алмасымен танымал. Қазір ауданда жаңа бау-бақшалар пайда болып, қайта бұл тірліктің жаңа бір тынысы ашылғандай. Мұнда 2007 жылдан бастап алма бау көлемін ұлғайту жұмыстары жалғасын табуда. Бүгінгі таңда аудан бойынша алма бау көлемі 3200 гектарды құрайды, соның өнім беретіні 2000 гектар. Қалғаны енді-енді бой түзеп келе жатыр. «2009 жылдан бастап алма бауларға мемлекет тарапынан қолдау көрсетіліп, субсидия беру қолға алынды. Осыған байланысты алма бау көлемін ұлғайту мақсатында

Келемін деп еді, келмеді Облыс əкімдігіндегі жауапты жігіттер «17 шілдеде Қоршаған ортаны қорғау министрі Нұрлан Қаппаров келеді. Байқоңырға барады. Ақпараттандыруға қалайсың?» деген. Келістік. Бірақ мəртебелі министр келмеді. Сапарын екі күнге шегеріпті. Қош дедік. Құдайдың күні тоқтай ма?! Айтылған мерзім де келді. Дегенмен, Қаппаров келмеді. Қоршаған орта ластанып жатқанда Қоршаған ортаны қорғау министрінің қолын басқа жұмыстары байласа керек. Содан Астанадан бір топ делегацияны бастап келетін Нұрлан Қаппаров Қызылордаға сапарын 25 шілде деп белгілепті. Яғни, ол кеше Байқоңырға барып, апат орын алған жерді көзімен көруге тиіс-тін. Тағы да келмейтінін айтып жіберіпті. «27 шілдеде барамын» деген-ау. «Енді мына күнге шегерілді», деп жетті хабар. «Жазған құлда шаршау жоқ». Қайтеміз? Қауырт шаруаларынан

Кездесу барысында ПремьерМинистр еліміздің бірінші жартыжылдықтағы əлеуметтікэкономикалық дамуының қорытындылары туралы баяндап, таяу кезеңдегі жоспарлар жөнінде айтып берді. С.Ахметов Үкіметтің соңғы отырысында еліміздің биылғы алты айдағы əлеуметтік-экономикалық даму қорытындысы қаралып, екінші жартыжылдыққа бірқатар міндеттер қойылғанына тоқталды. – Біздің негізгі экспорттық серіктестерімізге дағдарыстың ықпал етуіне қарамастан, жыл қорытындысы бойынша біз ішкі жалпы өнімнің 6 пайызға артуын күтудеміз. Өсім экономиканың іс жүзінде барлық саласында байқалуда, негізгі капиталға инвестиция арттырылуда. Өз кезегінде инфляция деңгейі 2,7 пайызды құрады, бұл ел халқының кірісі артуына оң ықпал етеді, – деді Қазақстан Премьер-Министрі. Нұрсұлтан Назарбаев əлемдік экономиканың тұрақсыздығы жағдайындағы экономиканың өсімі жақсы көрсеткіш болып саналатынын жəне бүгінде оны одан əрі арттыруға қажетті резервтердің бар екенін атап өтті. – Қаражатты игере алмау себебінен тұрғын үйді салудың жəне бірқатар инфрақұрылымдық жобалар көрсеткіштерінің төмендеуі орын алып отыр. Осы бағыттағы жұмысты жандандырған жөн. Бұл, тұтастай алғанда, ішкі жалпы өнімнің арта түсуіне едəуір септігін тигізеді. Ел

Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

Ай басында Байқоңырда «Протон» құлады. Гептил төгілді. Айнала ластанды. Сырттан бірен-саран адам келіп, «халықтың денсаулығына ешқандай қауіп жоқ» деп кетті. Біз сенгендей кейіп таныттық. Сенбегенде қайтерсің? Бірақ айтпағымыз басқа.

«Егемен Қазақстан».

Кеше Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев ПремьерМинистр Серік Ахметовті қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

(«Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауынан).

 Дат!

Ержан БАЙТІЛЕС,

Экономиканыѕ ґсімі жаќсы

 Президент тапсырмасы қалай орындалуда?

бас ала алмай жатқан да. Десек те, Қаппаров мырзаның ол күні де Ақмешітке атбасын тірей алмайтыны анық болды. Сапарын тамызға қалдырғандай ма, қалай... Бұл не сонда? Тамам жұртты алаңдатып, келін күткендей елеңдетіп қойғанында не сыр бар? Əлде төгілген гептилдің уы қайтсын деп жүр ме? Олай ойласа, айтайық, гептилдің залалы 30 жылға дейін кетпейді. Сонда 30 жылдан кейін келе ме, министр? Ақыры айттық қой. Мына мəселені де назардан тыс қалдырмайық. Зымыран құлады. Апат па? Апат. Енді неге Төтенше жағдайлар министрі Божко сол мезетте жетпейді Қызылордаға? Бүкіл Қазақстанның ғарыш мəселесіне жауап беретін Мұсабаев па? Иə, сол. Ендеше, неге ол Астанадан аттап баспай отыр? Айналайындарау, мұнда да ел-халық бар ғой. Келсеңдерші. Көрсеңдерші. Ойға түйіп, байқағандарыңды Үкіметке айтсаңдаршы. ҚЫЗЫЛОРДА.

мемлекеттік бағдарламаға сəйкес агроқұрылымдардың арқасында біраз жұмыстар атқарылды. 2007-2012 жылдар аралығында бағдарламаға сəйкес жеміс-жидектердің өнімділігін жоғарылату жəне көлемін ұлғайту мақсатында жаңа заманауи технологиялармен 457 гектар алма бау, 103 гектар жүзімдік тамшылатып суару əдісімен отырғызылды», дейді Түлкібас ауданының əкімі Қайрат Əбдуалиев. Өзінің алма бауларымен танымал ірі шаруа қожалығының бірі – «Көктал». Бұл шаруа қожалығы өз иелігіндегі 205 гектар алма бауының 140 гектарынан 250-300 центнерден өнім жинап, тұтынушыларға жеткізіп келеді. Мичурин ауылдық округіне қарасты Майтөбе ауылында 1700 тонналық жеміс-жидек

өнімдерін сақтайтын қоймасы бар. Бұл саладағы қолға алған оң тірліктің бірі – соңғы жылдары апорт алмасын егу жұмысы жанданып келеді. «Біздің шаруашылық негізінен алманың жергілікті сорттарын егіп келеді, – дейді «Көктал» шаруа қожалығының жетекшісі Асқар Төлешов. – Оның ішінде бірнеше жылдан бері Антонов апортын да егуді қолға алған. Бұл да Алматы апорты сияқты жоғалып бара жатқан алманың бір түрі. Өзім кезінде «Мичурин» совхозында еңбек еткенмін. Сондықтан бұл саланың қырсырын жақсы білемін. 2004 жылы жеке шаруашылық құрып, жеміс-жидек егуді бастадым. Ол жылдары өнімнің бұл түріне ешқандай субсидия берілмейтін. Қиындықтың бəрінен өттік. Қазір

қарамағымда 20-ға жуық бағбан жұмыс істейді. Жалақылары 70100 мың теңгенің көлемінде». Алма да адам сияқты аялы алақанды, жақсы күтімді қалайды. Əйтсе де бүгінде жеміс ағашының жағдайын түсінетін нағыз маманды табу қиын екен. Содан болар, Асқар Төлешовтің екі ұлы алма ағашынан алысқа кетпей, əке жолын қуыпты. Осы сала бойынша жоғары білім алған үлкені бүгінде шаруашылықта агроном болып еңбек етсе, екіншісі университетте оқып жүр. Қалай айтсақ та, алмасымен аты шыққан Түлкібастың бұл тірлігі талайға үлгі болары анық. Оңтүстік Қазақстан облысы. -----------------------------

Суреттерді түсірген Хусан АЗИЗОВ.

 Еңбегімен еленген

«СТЕМ»

Бір поляк пен їш ќазаќ: Сергей, Талєат, Елубай жəне Мўрат есімдерініѕ бас əріптерінен алынєан шаруашылыќ осылай аталады «Астық-СТЕМ» ЖШС тыныстіршілігі кісі қызығарлықтай. Бір поляк пен үш қазақ жігітінің өзара сыйластығы мен түсіністігінен құрылған басшылық құрам үш елді мекен тұрғындарына ырысбереке сыйлап отыр. «СТЕМ» атауы Сергей, Талғат, Елубай жəне Мұрат деген есімдердің басқы əріптерінен алынып, 11 жылдан бері ын тымақтаса еңбек етіп келеді. Серіктестік жетекшілігіне Сергей Звольский бірауыздан сайланған. Ұсақ қожалықтар біріктірілген кезде «Астық-СТЕМ»-нің

 Алтын орақ

Егінжайдаєы еѕбек дїбірі Жетісу жерінің астықты алқабы болып саналатын Күреңбел өңірінде биыл да аймақтағы алтын орақ алдымен басталды. Осынау жауапты кезеңге Алматы облысы əкімінің орынбасары Тынышбай Досымбеков арнайы барып, Кербұлақ ауданының əкімі Бағдат Əлиев бастаған дихандармен жүздесті. Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Егін басында маржандай тізілген жеті комбайн даланың сары алтынын төгіп-шашпай оруда. Бес күннің ішінде алты жүз гектарға жуық астық орылды. Мұхамет Нұрелов төрағалық ететін «Қарашоқы» өндірістік кооперативінде ауданның алпыс азаматы жыл он екі ай жұмыспен қамтамасыз етілсе, егін ору науқаны барысында жұмысшылар саны жүзге жуықтайды. Негізінен бидайдың «Одесская-120» тұқымын өндіруге бағытталған кооперативтің 8 мың гектар аудармалы жері бар. Биыл 3,5 мың гектар жерге егін егілсе, 3 мың гектарлық алқап тынықтырылуда. Асыл тұқымды бидаймен қатар, 1,5 гектарға арпа егілді. Кооператив төрағасы биылғы ауа райының қолайлы болғандығын айтып, бүгінгі таңда əр гектардан жиырма центнер өнім алып жатқандығын жеткізді. Жауын-шашын болмаса, егін алқабын тамыздың онына дейін орып алу жоспарлануда.

«Жалпы, биылғы ауа райы ауыл шаруашылығы саласы үшін қолайлы болды. Сондықтан алдыңғы жылмен салыстырғанда мол өнім аламыз деген сенімдеміз. Облыс бойынша 470 мың гектар жерге дəнді дақыл егілді. Жақында ғана барлық аудандардың қатысуымен азықтық баланс жасалды. Биыл 1,1 млн. тонна төңірегінде астық болады деп күтіп отырмыз. Бұл межеге жету үшін қазіргі кезде барлық жағдай бар. Аудандарда егін оруға қатысатын техника жүз пайыз жөндеуден өтіп, жұмыс істеуде. Астық сақтайтын қоймалар

экономикасының өсімі жөніндегі болжам жыл қорытындысы бойынша 6 пайызға толық іске асады деуге негіз бар, – деді Мемлекет басшысы. Президент екінші жартыжылдықта, əсіресе, өңір лерде белсенді жұмысты жалғас ты ру қажеттігіне назар аударды. – Индустриялық-инновациялық бағдарлама аясында жүзеге асырылып жатқан нысандарды жобалық қуатына жеткізуді қамтамасыз ету маңызды. Өңдеу өнеркəсібі мен машина жасау саласындағы өсім – жақсы жетістік. Қаржы секторында да дамудың оң қарқыны бар. Қазақстан тауарларының экспорттық тұтынымы төмендеуіне байланысты «Қазақмыс» ЖШС, «Арселор Миттал Теміртау» АҚ сияқты отандық компания лар бірқатар қиындықтарды бастан кешуде, менің тапсырмам бойынша оларға қажетті қолдау жасалуда. Сонымен бірге, экспорттық əлеуеттің көлемі азайғанына қарамастан, «Арселор Миттал Теміртау» компаниясы басшылығы өндірістің жыл сайынғы көлемін 3,5 млн. тонна мөлшерінде сақтауға уəде берді, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы жиын-терін науқанына дайындықты уақытылы жүргізуді жəне ауылшаруашылық өнімін өткізудің ішкі нарықтарын кеңейтуді тапсырды. Кездесу қорытындысында Президент қаралған мəселелер бойынша бірқатар нақты тапсырмалар берді.

дезинфекцияланып, таразылар да сақадай-сай. Бүгінгі күні 40 мың гектар жердің астығы орылды. Биылғы өнім орташа есеппен əр гектардан 23,5 центнер болады деген болжам бар. Алматы облысының ішкі сұранысын қамтамасыз ету үшін 400 мың тонна бидай жеткілікті болғанымен, жергілікті дақылдың ерекшелігіне байланысты, қосымша жүз мың тоннадай бидай солтүстіктің қатты дəнді тұқымынан алынады», деді Тынышбай Досымбекұлы. Алматы облысы.

иелігіне өткен жер телімі 180 гектар ғана болса, бүгінде 10 мың гектарға жуықтаған. 2008 жылдан бастап ауылшаруашылық техникаларын жаппай жаңғыртуға жəне агроқұрылымдық саланы əртараптандыруға кірісіп, іргелі өндіріс орнына айнала бастаған. Тың идеялар мен жаңа технологиялық бастамалар олардың əрқайсысына тəн десек, артық айтқандық емес. Оған шаруашылықты аралағанда көзіміз анық жетті.

(Соңы 2-бетте).

Жалпыэкономикалыќ кґрсеткіш ќалыпты Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Бірінші жартыжылдықта Қарағанды облысында өнеркəсіп өндірісінің көлемі 672,5 миллиард теңгені құрады. Аймақтағы «Арселор Миттал Теміртау» АҚ пен «Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС сияқты екі ірі өндіріс ошағының жұмы сындағы қиындықтарға қарамастан, жыл басынан бері жалпыэкономикалық көрсеткіш қалыпты деңгейде сақталуы байқалады. Алты айда негізгі капиталға 175 млрд. теңге инвестиция салынып, былтырғы осы мерзіммен салыстырғанда 1,5 есеге артты. Сыртқы сауда айналымы – 5, ал экспорт 8,5 пайызға өсті. Соның ішінде шикізаттық емес экспорт 89-дан 95 пайызға дейін көтерілді. Орта жəне шағын бизнестің екпінді дамуы бөлшек тауар айналымын 7,6 пайызға ұлғайтты. 3 мың жаңа жұмыс орны ашылып, жұмыссыздық деңгейі біршама төмендеді. Облыстық бюджет түсімі 112,9 млрд. теңге болды. Қарағанды облысы.


2

www.egemen.kz

25 шілде 2013 жыл

Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы тек біздің ел ғана емес, іргелес, алыс шетелдердің де қызығушылықтарын тудырып, Елбасының алысты болжай білу қабілетін тағы бір танытуда. Жолдаудағы мемлекеттілікті одан əрі нығайту жəне қазақстандық демократияны дамыту тарауында келтірілген дəйектер еліміздің болашағына жарқын жол ашуға тиіс. Осыған орай қазіргі кезде мемлекеттік қызмет саласында түбегейлі өзгерістер күтілуде. Еліміздің дамуындағы кезек күттірмейтін мəселелермен бірге, мемлекеттік қызметтегі реформа қазіргі кезеңде алға қойылатын негізгі міндеттердің бірі екені туралы ашық əңгіме елдің қолдауына ие болары сөзсіз. Ендігі міндет Елбасымыз дайындап, сызып берген жолдарын бүкіл халық болып пікірлерімізді ортаға салып, жүзеге асыруға жұмылуымыз қажет.

азаматтық келбеті жоқ біреулердің қалтаның қарқынымен төбеден түскендей көшеден келетіні немесе бір бастық көшінің шаңырағына ере келген біреулер жолдан қиып кететіні ауыр болса да шындық. Кадрларды іріктеудегі белгіленген тəртіп бойынша бос лауазымға конкурс жария ланғаннан кейін, білімдері біліктілік талаптарына сəйкес келіп, құжаттары қабылданған үміткерлер тестілеу сынағынан өтеді. Қазіргі тəжірибеде тест нəтижесі бойынша ел заңдарын білу жөнінде ең көп жоғары балл жинаған да, ең төменгі шектен бір сан ғана артып өткен де бірдей, əйтеуір өтсе болды. Меніңше, бұл дұрыс емес. Тест қорытындысы əңгімелесу

орман, ауыл шаруашылықтары, жолға қатысты бірнеше басқармалар, жер қатынастары, төтенше жағдай, өрт сөндіру басқармалары сияқты мекемелерде тек қана бір облыс көлемінде мыңға тарта адам тақиядай бюджеттік қоржынға қарап отыр. Оның ең қолайсыздығы, халық арасында “жергілікті билік органдарына бағынбайтын, сондықтан мемлекеттік қаражатты жеке мақсаттарға пайдалануда ыңғайлылығы үшін орталық тағылар ұстап отырған құрылымдар” деген теріс пікір туғызуы. Əрине, халықты жұмыспен қамту жөнінде оң əсері болғанымен, мемлекеттік тұрғыдан алғанда, орынсыз ысырапқа көбірек ұқсайды. Екіншіден, күні бүгінге еліміздегі мемлекеттік органдар құрылымында бірізділік, мемлекеттік стандарт жоқ. Ұланбайтақ еліміздің батысы мен шығысы, терістігі мен түстігі арасындағы экономикалық даму бағытының əртүрлілігіне байланысты басқару институтының да негізгі өндіріс салаларына қарай ерекшеліктері болуы хақ. Бірақ Мемлекеттік қызмет істері агенттігі ресми бекіткен, бір аймаққа лайықталған, ешкім де қол сұғып өзгертуіне болмайтын басшылықтың əр деңгейіне сай ортақ бір құрылым үлгісі болуы міндетті деп ойлаймын жəне оның сақталуы агенттік тарапынан мезгіл-мезгіл тексеріліп отырылуы керек. Қазіргі кезде басы аудандық əкімдіктер мен оған қарасты мемлекеттік органдар басшыларынан бастап бұл жөнінде өз қалаулары бойынша, құрылымды өзгертіп, қонышынан басу жағдайлары да жоқ емес. Үшіншіден, осы қолда бар мекемелердің функциялары құжат жүзінде нақтыланған емес. Мекеме туралы ереже, нұсқаулар баршылық, бірақ оның көбі сөзбұйдаға құрылған, белгілі бір мақсатты ұстанбаған, шашыраңқы болып келеді. Осыдан барып ол мекеменің аймақ экономикасының дамуындағы басымдығы да, атқарып отырған қызметінің бірінші-екінші кезекті қажеттілігі де айқындалмаған. Олай болса, жылдық бюджетті бекіту кезінде де бей-берекеттікке жол беріліп, кейбір мекеме басшыларының жеке беделі арқылы бюджеттің қомақты үлесіне ие болу жағдайлары бар. Сол сияқты, мемлекеттік мекемелер облыстық мемлекеттік қызмет жөніндегі басқармада бекітілген біліктілік талаптарын көбінесе белден басып, ол талаптарды өзі алғысы келетін кадрға қолма-қол ыңғайлап алатын сəттер бар, бірақ оны тексеріп, «ау, бұл қалай» деп жатқан ешкім жоқ. Енді кадрларды іріктеу жəне орналастыру жайлы бірер сөз. Болашағын ойлаған ел негізгі салмақты жас ��адрларды тəрбиелеуге салатыны ежелден келе жатқан аксиома. Сонымен бірге, мемлекетіміз енді-енді нығайып, табан жолын айқындап, дамудың сара жолына түскен қазіргі кезеңде қандай да болмасын қателікке жол беруге болмайды, сондықтан да жастарды мемлекеттік қызметке мейлінше тарта отырып, ұрпақ сабақтастығын да естен шығармау керек деп есептеймін. Жасыратын не бар, коммунистік қоғамда халықпен тіл тауып жұмыс істеу өнеріне звено, пионер, комсомол жетекшісі сияқты ана сүті аузынан кеппеген шақтан бастап əзірледі. Қазір ол жүйенің тас-талқаны шықты, орнына келген басқа жаңалық та жоқ. Кадрлар резерві дегенді ойластырып істесе жүйеге келтіруге болатын шаруа, бірақ ол да кей сəттерде жүзеге аспай, не тəжірибесі жоқ, не жеткілікті

кезінде де есепке алынуы қажет деп есептеймін. Тестілеуде кім жоғары балл жинаса, əңгімелесу кезінде басқаларға қарағанда соның артықшылығы болу керек. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес басталғалы баяғы бір кезеңдегідей науқаншылдық басталып, тырнақ астынан кір іздеп, мемлекеттік қызметкерлерге қырын қараушылар да шығып жатыр. Осы орайда айта кететін бір мəселе – мемлекеттік қызметкер Ар-намыс кодексін қабылдады. Қызметке кіргенде шектеулердің бəрін мойындап, оны орындауға ант берді. Оның сыртында мемлекеттік қызметкерлердің сыбайлас жемқорлықтан адалығын, қолының таза екендігін түрлі органдар тексеруден өткізеді. Ал тəртіптік кеңесті Мемлекеттік қызмет істері агенттігіне қаратқалы ол да өз тарапынан қатаң қадағалаушы болып отырғаны шындық. Сонда барлық тексеруден өтіп, тазалығын, жұмыс барысында біліктілігі мен іскерлігін дəлелдеген мемлекеттік қызметкерді кім қорғайды? Егер осы үрдіс осылай жалғаса берсе көшеде кездескен бейбастақ біреудің арыз-шағымымен немесе жоспар қуалап, арандатушылық жолмен қолға түсіру арқылы қалыптаса бастаған кадрлар корпусының іргесін сөгіп алмаймыз ба деген сұрақтар да туады. Сондықтан мемлекеттік қызметкерге қатысты мəселені басқа органдар емес, алдымен Мемлекеттік қызмет істері агенттігіне қарасты тəртіптік кеңес қараудан бастап, ол мемлекеттік қызметкердің мүддесін қорғаушы ретінде көрініс тауып, оның ісі əрі қарай тергеу орындарына беріле ме, əлде əкімшілік жазамен шектеле ме, сол жерде шешілсе дегім келеді. Толғағы жетіп тұрған мəселенің бірі – мемлекеттік қызметке алу кезінде кандидаттың мемлекеттік тілді білуіне талап қойылуы. Мемлекеттік мекемелердің əрбір бөлімінде, əрбір секторында қазақ тілін жетік білетін кемінде бірбір маман болмай, мекемедегі жалғыз аудармашымен бүкіл елде мемлекеттік тілге көшуді қамтамасыз етеміз деудің өзі ақылға қонымсыз. Сондықтан қазіргі кезеңде біз мекемелерде босаған қызмет орындарына мемлекеттік тілді жетік білетін қызметкерлерді ғана алып, солармен толықтыруымыз қажет, сонда мемлекеттік тілге іс жүзінде көшу туралы сөз де басқаша болар еді. Сөз соңында мына жайды ортаға сала кеткім келеді. “Біреу тоңып секіреді, біреу тойып секіреді дегендей”, өткенде бір телехабарда төменгі буындағы соттардың еңбекақысының əлі де аз екендігі, бұл ауқымдағы пара алушылықтың жолын соны көтеру арқылы кесу туралы əңгіме болды. Меніңше, мəселені ердің теріс жағынан бастап отырмыз. Нағыз адал сот 20 мың теңге төлесең де адал болып қала береді, ал жаратылысы алуға жақын сұғанақ адам айына 500 мың теңге еңбекақы қойсаң да ала береді, бұл жерде негізгі мəселе олардың адалдығында ғой деп ойлаймын. Осы орайда француз халқы ойшылдарының бірі Шарль-Луи Монтескьенің «Ішкі дүниенің тазалығымен ғана қол жеткізуге болатын затқа заң жолымен қол жеткіземін деу дұрыс емес» деген қанатты сөзі еріксіз ойға оралады. Сондықтан мəселені бастағанда ең алдымен ісіне шын берілген, өзінің мемлекет, сол мемлекеттің əрбір мүшесі – азаматы, оның тағдыры алдындағы жауапкершілігін толық сезінетін, ары да, ниеті де адал, қолы таза кадрларды іріктеп алудың жолын іздеуге көңіл аудару керек шығар.

Тəртіп жоќ жерде талап дəрменсіз Серікбай ШАЙМАҒАНБЕТОВ,

«Нұр Отан» ХДП Қостанай облыстық филиалының кеңесшісі.

Мемлекетіміздің демо кратиялық өркениетті даму жолында мемлекеттік қызметкерлердің дəрежесі, қоғамдағы орны, лайықты еңбекақысы жөнінде мəселелер қозғалып, оң шешімдерін тауып жатыр. Əрине, біздегі мемлекеттік қызметкерлердің батыстық үлгілерден ерекшеліктері көп. Шындығын айту керек, қанша қайта құрылсақ та, біздегі мемлекеттік қызметкерлердің қызмет барысы, жұмысты жүргізу əдісі əлі де бұрынғы командалықбюрократиялық таптаурын жолдан алысқа ұзай қойған жоқ деп айтуға болады. Соған сай ел ішінде шен-шекпенге табынушылық психологиясы да мүлде жоғалып кеткен жоқ. Ал қызметке алынатын үміткерлер жаңашыл ма, озық ойлы ма, демократ па, əлде ізденімі жоқ, мансапқор билікшіл ме, оның аражігін ажырату əдісі əлі ойлап табылған жоқтығын тағы да мойындау керек. Əзірге бар білетініміз – қызметкер тəжірибені жинақтай жатады ғой, жасырақ болса ойы да, көзқарасы да жаңарақ болады ғой дейміз, бірақ көпшілік жағдайда олай бола бермейді. Көптеген мемлекеттік органдарда отырған жап-жас жігіттердің сол кресло əкесінен қалған мұрадай шіреніп, алдына келген адамдармен зорға сөйлесетінін немесе керісінше, жасамыс болса да өтініш жасаушы адамды байыппен тыңдап, оның қайсыбір мəселесін шешуде түсіністік, елгезектік жəне ең бастысы, біліктілік көрсететінін күнделікті өмірде кездестіріп жүрміз. Осы сияқты көріністермен кездесе отырып, біздегі кадр іріктеу мəселесі қалай шешілуде, қайтсек нағыз патриот, іскер, шешімді жəне білікті азаматтарды мемлекеттік қызмет сапынан көреміз деген ой еріксіз мазалайды. Мемлекеттік қызметтегі кадрлар туралы сөз қозғау үшін əңгімені мемлекеттік органдардың құрылымынан бастау керек сияқты. Мемлекеттік орган құрылымының барынша тиімді де оңтайлы, мейлінше ықшам да қабілетті болуы, түптеп келгенде, мемлекетіміздің өркениетті бағытта дамуының бірден-бір факторы деуге болады. Өкінішке қарай, мемлекеттік биліктің орталық буындарының облыстық деңгейдегі жергілікті органдардың функцияларын қайталайтын, қосарласатын, тіпті кейбір мəселелерде қолдан жасалған кедергілер тудыратын мекемелері көп. Осыдан бір-екі жыл бұрын облыстық деңгейде əртүрлі бағыныстағы бірінбірі қайталайтын мемлекеттік органдардың көбейіп кеткені айтылып, сондықтан оларды оңтайландырып, қысқарту жайлы мəселе қозғалды да, артынша басылып қалды. Тиісінше олардың аражігін ашу жөнінде нұсқау болды да, кейбір функцияларды жергілікті органдарға ішінара берумен шектеліп, аумақтық мекемелер сол қалпында мізбақпастан қалды. Бұл арада əңгіме республикалық түрлі министрліктердің əрбір облыстағы аумақтық басқармалары жайлы болып отыр. Жəне ол облыспен шектелмейді, вертикаль бойынша екі бағыныстағы құрылымдар ауданды, тіпті селолық округтерге дейін қамтиды. Бірақ өкініштісі, содан сол бағыттағы жұмыстың екі есе қарқын алып кетіп жатқаны шамалы. Жұмыс барысы мен мақсаттары бірбірінен ерекшелене бермейтін қосарласқан стандарттау, монополияға қарсы, еңбек қорғау,

 Өңір өмірі

Аєайын ауылдан кетпесін десек...

Алдағы тамыз сайлауында əр ауыл өз əкіміне таңдау жасайды. Біздің облыста сайлауға дейін 173 ауылдық аумақ болса, қазір əкімшілік реформалар өзгерісіне орай 148-ге азайып қалды. Облыстағы ауылдық аумақтарда халықтың орналасуы, демографиялық жағдайлары əртүрлі. Кейбір ауылдар болса, қалалар маңында облыс орталығына, өндірісті қалаларға қарайды, ал Ақжар, Аманкелді, Ақшиман, Озерное, Жайма, Мыңкөл сияқты ауылдар тіпті шалғайда орналасқан. Одан кейін аты шыққан қос қала – Екібастұз, Ақсуды моноқала деп бір шықты, бұларға қарайтын ауылдар моножүйеге қарамайды, радиусына сəйкес келмейді, өз күндерін өздері көрсін деп тағы шықты. Фарида БЫҚАЙ, тұрған бəленбай ауылымыз саннан «Егемен Қазақстан». шығып қала берді. Облыстағы Май ауданында 10 мыңға тарта халық Əкімдердің өздері осы екі бар десек, əр ауылдық аумаққа қалаға қарасты ауылдар не ауыл- 2 мың тұрғыннан бөлгенде 5 дарды дамыту бағдарламасына, не ауылдық аумақ қана келеді. Ел, шағын қалалар бағдарламасына халық қайда кетті, көшіп-көшіп енбейді.Үкімет назарға алып, қалаға кетті. Баянауыл ауданына қолдамаса, бұл ауылдардың күні қарасты Майқайың кентінде 10 не болмақшы деп отыр. Сайлауға мыңдай халық тұрады. Өйткені, дейін облыстық əкімдік тапсыр- бұл жерде өндіріс, жұмыс орынмасымен ауылдық аумақтардың дары бар. Майқайыңға жергілікті шекараларын қайта қарау жөнінде басшылар көңіл бөлсе, тамаша бір оңтайландыру шарасы қолға жұмысшылар кенті болып шығар алынды. Жаңа өзгерістерге сəй- еді. Екібастұздың Бəйет ауылы кес биылдан бастап бір ауылдық жайнап тұр. Былтыр өңірдегі аумақтағы халық саны 2 мың бо- 25 үлгілі деген тірек ауылдары луы керек. Мысалы, облыстағы қатарына алынды. Осы ауылдағы Ақсу қаласына қарасты Евгеньев- бүкіл оралман отбасылары балака деген ауылда 2156 адам тұрса, шағасымен түгел қастарындағы ал Екібастұз қаласына қарасты Бозшакөл кен байыту комбинашалғайдағы Комсомол ауылдық тының құрылысында жүр. Жераумағында 505 адам бар. Бұл гілікті басшылар, ауыл əкімдері жақтың ауылдары үдере қалаларға сондықтан ауылдарда жұмыс көшіп келді. Ауылдарда хал��қ орындарының көптеп ашылуына саны, мектептерде оқушылар нақты қолдау, жағдай жасап беріп саны мүлде азайып барады. Туу отырса, ел орнында қалар еді. Бар көрсеткіштері төмен. Қайта орал- мəселе осында. Аудан орталығы – Баянауылман ағайындар келіп ауыл іші тодың өзінде 5 мыңға тарта халық лып қалды. Қайбір жылы елдің жүрегін ау- қалса, осы аудан бойынша 40 ыртып «болашағы жоқ ауылдар» адам тау баурайында отырған деген қара тізім жасалып, санатта 14 ауылдық аумақтың əкімі

болу үшін сынға түспекші. Ал Ақсу қаласына қарасты 15 ауыл дық аумақтан 6 ауылдық аумақ қана қалатын көрінеді. Қызылжар, Сарышығанақ, Алғабас пен Айнакөл сияқты қаланың дəл түбінде отырған ауылдар қосылып, бір ауылдық аумақ ты құрайды. Өкінішке қарай, қалалардың дəл түбінде тұрғандарымен шалғайдағы ауылдармен күнкөрістері бірдей. Қыстың күні осы қала іргесіндегі Қазалы ауылына барып, ренжіп қайтқанымыз бар.Талай жылдар бойы жөндеу көрмеген Алғабас ауылының шұрқ-шұрқ тесік жолын сайланған ауылдың жаңа əкімі жөндеп берсе жақсы. Өңірдегі үш қалаға қарасты ауылдық аумақтарды дамытудың 20132015 жылдарға арналған кешенді жоспары əзірленіп жатқаны қуанышты.Облыс орталығына қарасты 5 ауылды дамыту үшін 3 жылда 17 млрд. теңге жұмсалмақ екен. Тұрғындардың жұмыспен қамтылуы негізгі міндеттердің бірі болмақ. Қала түбінде тұрған бұл ауылдардың экономикалық тұрғыдан артта қалғанын ауылдардан облыс орталығына қатынайтын қоғамдық көліктердің бір күн ауру, бір күн сау жағдайын айтсақ та жеткілікті. Жер телімдері үлестірілгенімен, жеке тұрғын үй жүйесінде электр желілері, су жоқ. Əр ауылдың өзіндік бағытын айқындау қажет. Өндірісті қалаларға қарасты əр ауылды алға жетелейтін жобаларды жү зе ге асыруға мəн беру керек. Мəселен, Екібастұз қаласындағы «Бозшакөл» кен-байыту комбинатының айналасындағы үш

ауылды дамытуға мүмкіндік жетеді. Ал жақсы бір мысал, 3 мыңдай халық тұратын Солнечный кенті ГРЭС-2 стансасының мойнында тұр. Бұл алып кəсіпорын бизнестік ауылдың алдындағы əлеуметтік жауапкершілік міндетін атқарып отыр деген сөз. Алдағы уақытта əкімдердің жұмысын бағалау үш талаппен – салық түсімдерін молайту, жаңа жұмыс орындарын құру, қоғамдық-саяси тұрақтылықты сақтау негізінде жүзеге аспақшы. Талап үдесінен шығу үшін ауылдардың орналасу ерекшелігі, халқының тығыздығы маңызды болады. Бір ауылда 400-500 адам тұратын болса, жұмыс ресурстарын, кəсіпорын құру мүмкін емес. Сондықтан шағын ауылдарды біріктіру арқылы жағдай түзеледі. Облыстық аумақтық сайлау комиссиясының төрайымы Əлия Сабырханованың мəлімдеуінше, облыстағы ауылдық əкімдер лауазымына үміткер 450 адам тіркеліпті. Олардың 68,9 пайызы ер адамдар болса, 31,1 пайызын əйелдер құрап отыр. Ал енді жалпы ұлттық құрылым бойынша қазақтар 87 пайыз, орыстар – 7,6, украиндар – 3,1, немістер 1,3 пайыз шамасында көрінеді. Ауыл əкімі болғысы келетін үміткерлердің 25 пайызын қазір қызмет жасап жүрген əкімдер құрайды. Үміткерлердің орташа жастары 35-55 жас шамасында, бəрінің педагогикалық, ауылшаруашылық, экономикалық, техникалық жəне заңгерлік білімдері бар екен. Гүлденсе ауыл – гүлденеміз бəріміз. Бұл ұран сөз қазақ үшін өмір бойы маңызды екенін əрбір əкім білуі керек. Сайлау бір күндік – өтеді де кетеді, ал сыннан озып шыққандар білімдері мен біліктерін көрсетіп, ауыл-елдің дамуына үлес қосса, ауылдағы халыққа да керегі осы. Павлодар облысы.

«СТЕМ» (Соңы. Басы 1-бетте).

«ҚОЛЖЕТІМДІ ТҰРҒЫН ҮЙ – 2020» МЕМЛЕКЕТТІК БАҒДАРЛАМАСЫ

«САТЫП АЛУ ҚҰҚ БАР ЖАЛҒА АЛУЫ ТҰРҒЫН ҮЙ» БАҒ ЫТЫ

Қазақстанның барлық аймағында сатып алу құқығы бар жалға алу тұрғын үй құрылысы кең тараған. • жалға алу мерзімі 15 жыл; • жалға алу үшін 10 жыл өткен соң сатып алуға мүмкіндік бар; • жалға алу мерзімі біткен соң жалға алынған үй жалгердің жекеменшігіне өтеді; • алғашқы кепілдік жарна 6 айлық жалға төлемін құрайды; • кіріс аздық еткен жағдайда серіктес жалгерді тарту көзделген Бұрын үй құны жалға алудың аймақтық ерекшелігіне байланысты белгіленеді. «Қолжетімді тұрғын үй – 2020» бағыты бойынша сатып алу құқығы бар тұрғын үй бағдарламасына қатысу үшін құжаттарды жергілікті атқарушы органдар қабылдайды.

Call centre: +8 (727) 344 12 22

www.kmc.kz

12.04.2010ж. №5.1.69 ҚР Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттік лицензиясы.

Өңірде алғашқылардың қатарында көкөніс өсірумен шұғылданып, израильдік тамшылатып суару тəсілін мықтап игеру арқылы өнімділікті 2 есеге арттырған. Биыл оның көлемі 200 гектарға дейін ұлғайтылған. Бұдан тысқары 80 гектар аумақты суару мақсатымен АҚШ-тан арнайы қондырғы сатып алынған. Мұнда сондай-ақ, табиғи жəне тамшылатып суарудың технологияларын салыстыра зерттеу жұмыстары ғылыми жолға қойылған. Қуаңшылық жылдардың өзінде картоптың гектар берекелігін 46, сəбізді 52 тоннадан төмендетіп көрген емеспіз. Бидай мен арпадан басқа майлы дақылдар өсірумен де айналысып, табыс алудың ішкі мүмкіндіктерін талмай қарастырып келеміз. Былтыр Германияның кəсіпкерлері зығырды жоғары бағамен сатып алды. Рапстың бір тоннасы 80 мың, зығыр 75 мың теңгеден айналды,–дейді əңгіме барысында істің көзін тапқан тəжірибелі басшы. Агроқұрылым екі жыл бойы картоптың «гала» деп аталатын сұрыбын отырғызумен шұғылданады екен. Оның тұқымы, сондай-ақ, көкөністі сақтау

технологиясы немістердікі көрінеді. 68 миллион теңге жеңілдікті несиеге 1,5 мың тонналық көкөніс қоймасын жергілікті климатқа орайластырып тұрғызып алған. Заманауи тоңазытқыштар мен желдеткіштер шетелден əкелінген. 20 миллион теңгеге сəбіз жинайтын комбайндар сатып алынған. Қазір мұнда 150-ге жуық адам еңбек етеді. Сергей Адамович еңбекақы төлеу тəсілін өзгерткен сыңайлы. Бастапқыда еңбек өнімділігін арттыру үшін атқарылған жұмыс сағатпен өлшенген. Кеңестік қоғам түсінігінен арыла қоймаған кей жұмысшылар аз еңбектеніп, мол жалақы табуды көбірек күйттеген. Сосын еңбекақы атқарылған жұмыс ауқымына қарай есептелетін болған. Еңбек өнімділігі 70 пайызға артқаннан кейін сапа мəселесі алдыңғы орынға шыққан. Науқан кездерінде механизаторлардың табысы бір миллион теңгеден асып жығылады. Бір поляк пен үш қазақ құрған серіктестік нарық айдынында еркін жүзіп келеді. Гүлгүл ҚУАТҚЫЗЫ, журналист. Солтүстік Қазақстан облысы, Тайынша ауданы.

Ауылым – маќтанышым Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Облыста «Менің ауылым – менің мақтанышым» байқауы өтті. Елді мекендерді көркейтуге, абаттандыруға арналған істерге белсенділікті көтеруге мұрындық болып отырған осындай шараның бірі Абай ауданындағы Топар ауылында ұйымдастырылды. Ол көшелерінің жасыл желекке малынуымен, үйлерінің көз тартуымен, аулаларының əрдайым тап-таза болуымен алысқа аян. Бұл – тұрғындарының ортақ тілекті талаптарының арқасы. Мұнда тоқсан сайын «Көрікті көше», «Əдемі үй», «Таза аула» сияқты конкурстардың жаңа жеңімпаздары анықталады. Ауыл мерекесіне арналған шараны басқа да ауылдар өкілдері қызықтады. Қарағанды облысы, Абай ауданы.


25 шілде 2013 жыл

Білім. Бағдарлама. Білік

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Жаңа оқу жылының басталуына да көп уақыт қалған жоқ. Осы кезде балаларын мектепке беретін ата-аналар маған «Болашақта қандай мамандыққа сұраныс жоғары болады?», «Баламыз осы бастан қандай пəндерді көбірек оқуы керек?» деген сияқты сұрақтарды жиі қояды. Бұған нақты жауап беру қиын. Себебі, қазіргі қоғамда бəрі де тез өзгереді. Əрбір 9 айда адамзаттың ақпарат қоры екі есе көбейсе, ғылым мен техникада пайда болатын өнертабыс жұмыс істеп жүрген мамандардың біліктілігін шамамен жартысына дейін төмендетеді. Сол сияқты, мамандықтарға деген сұраныс тұрақты емес, жаңа мамандықтар көптеп пайда болуда. Сарапшылардың болжауынша, бүгін мектеп табалдырығын аттаған балалардың 40 пайызы біз əлі атын білмейтін мамандықтарды игереді. Əлбетте, мемлекет бұл өзгерістерден хабардар жəне уақыт сынына дер кезінде жауап беруге тырысады. Дегенмен, қандай деңгейдегі теориялық дайындық болмасын, қазіргі за-

Сноуденніѕ əуежайдан шыєуы мїмкін Адвокат Анатолий Кучеренаның айтуынша, ОББ-ның бұрынғы қызметкері Эдвард Сноуденнің РФның Федералдық миграциялық қызметіне берген жəне оның Ресейде уақытша тұру құқын алуына жағдай жасайтын құжаттарын қарау мерзімі аяқталды. Федералдық миграциялық қызмет тəжірибесі бойынша мұндай материалдар жеті күнге дейін қаралады, одан кейін Сноуденнің Ресей аумағында емін-еркін жүріп-тұруына мүмкіндік беретін арнайы анықтама беріледі. Біз өтінішті 16 шілде күні бердік, деп атап көрсеткен адвокат. Ал Федералдық миграциялық қызмет Э.Сноуден өтініш бергеннен кейін бес жұмыс күні өткенін, сондықтан шешім қабылдануға тиіс екендігін растап отыр. Ондай жағдайда Сноуденнің Шереметьево əуежайынан шығуына мүмкіндік туады.

Парламентшілер мінез кґрсетті Болгар парламентшілері сəрсенбіге қараған түнгі наразылық акциясынан кейін жұмысқа шықпай қойды. Оларды парламент басшысы Михаил Миков жұмысқа шығудан бас тартуға шақырған.

Уаќыт – басты бəсекелес Мұрат ƏБЕНОВ,

Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым вице-министрі.

ман ырғағына толықтай ілесе алмайды. Бұл – біздің ғана емес, бүкіл дүние жүзі елдерінің ортақ проблемасы. Соңғы уақыттарда əлем рейтингінде көш бастайтын жоғары оқу орындары түлектерінің көпшілігі жұмыс берушілердің көңілінен шықпайтын болып жүр. Оған олар кінəлі емес. Мəселе түлектерден оқу орнында игерілмеген, алайда ағымдағы практикаға аса қажет дағдыларды талап етуде болып отыр. Олай болса, Елбасы Н.Ə. Назар баевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясында құбылмалы тарихи жағдайда «Ескірген немесе сұранысы жоқ ғылыми жəне білім пəндерінен арылу, сонымен бірге, сұраныс көп жəне болашағы бар бағыттарды күшейту қажет» деген сөздерін ұдайы есте ұстай отырып, мамандықтың нақты түрін таңдағаннан гөрі өмірде қажет, оқу пəндерімен тығыз байланысқан дағдыларды игеруге көбірек көңіл бөлуіміз керек. Осыдан 20–30 жыл бұрын жоғары оқу орны берген білім адамның бүкіл ғұмырына азық болғандай еді. Қазіргі талап өзгерді. Ендігі жерде уақыт үрдісіне ілесу үшін азаматтар өз білімдерін ұдайы жетілдіріп отырулары керек. Осы жолды таңдаған азаматтар ақпаратты өздігінен табады, оларды əртүрлі жағдайда пайдалана алады, тиiмдi шешім қабылдайды, іскерлігімен дараланады. Бірнеше жыл бұрын өткізілген халықаралық зерттеулер қазақстандық оқушылардың пəндер бойынша терең білім алатынын көрсетті. Бірақ олардың бар-жоғы 5 пайызы ғана сол білімін нақты өмірде пайдалана алатын болып шықты. Дамыған елдердегі оқушылардың бұл көрсеткіші 28,6 пайыз. Демек, бұл арада жас ұрпақты не үшін, қалай оқыту керек деген сауал туындайды. Не үшін? Бірінші кезекте экономика тұратыны айтпасақ та түсінікті. Оқуын бітірген жас ең алдымен нарықта кəдеге жарайтын маман болуға тиіс. Дегенмен, ол жаһандану үдерісіне ілінемін деп жеке басының ұлттық ерекшелігінен ажырамауы, оны сақтап, тарата білуге үйренуі керек. Осыған орай кез келген оқу материалы, тіпті қолданылатын педагогтік əдіс-тəсілдер де білім берудің барлық сатыларында, оқу орындарының меншік түріне жəне оқытылу тіліне қарамастан халқымыздың салт-дəстүрімен, ұлттық мəдениетпен, жергілікті деректермен етене байланыста қарастырылғаны жөн. Сол сияқты, «Ашыққанға ба лық берме, қармақ бер» дегендей, ұстаз шəкіртіне білім берумен қатар, оның өз бетімен ізде нуі не ықпал етуге тиіс. Оқу мате риа лының мазмұны осы мақсатқа бағындырылады. Қалайша? Бұл арада мұғалімнің «жəрдемдесушілік» рөлі басым болғаны жөн. Əдетте, «берушінің» оқушысы енжар келеді. Өйткені, ол көп уақытын тыңдаумен жəне ұсынылған материалдарды жаттап қайталаумен өткізеді. Ал «жəрдемдесушінің» шəкірті болса, мазмұнды өздігінен игеріп, жеке пікірін қалыптастыратын белсенді əрекетімен танылады. «Жəрдемдесуші» мұғалім: өзі сөйлей бермей балаларға сұрақ қояды; ақыл айтумен шектелмей,

3

www.egemen.kz

қолдау көрсетеді; стандартты шешімді талап етпейді, ерекше пікірлерді қолдайды. Кезінде хакім Абайдың өзі сөздің мағынасына терең бойламай жаттаудың тиімсіз ғана емес, қауіпті екенін 38-ші қара сөзінде былай деп айтқанын еске түсірейікші: «Бұл күндегі тəхсилғұлум ескі медреселер ғұрпында болып, бұл заманға пайдасы жоқ болады. ...Мұндағылар ұзақ жылдар өмір өткізіп, ғылымды пайдасыз ұзақ бахастар бірлəн күнін өткізіп, мағишат дүниеде надан бір ессіз адам болып шығады да, харакетке лайығы жоқ болған соң, адам аулауға, адам алдауға салынды». Сонымен, оқу үдерісі белсенді əрі жаңаны үйрену тұрғысында жүргізілуі керек. Шəкірт шынайы өмір туралы жеке түсінігін өзі қалыптастырады, мұғалім оның түсінігін қоғаммен, ортамен байланыстыруға жағдай туғызуға, қажет болғанда бағыт-бағдар, ақыл-кеңес беруге міндетті. Сөздің шыны сол, компьютер, интернет, смартфон секілді көз жауын алатын коммуникациялық технологиялар арасында туыпөскен жаңа дəуір оқушылары

тапсырмалардың орындалуы, оқушылардың қызығушылығы мен икемділігіне қарай жеке бағытты айқындауы жəне т.с.с. мүмкіндіктердің қарастырылғаны жөн. Бұқаралық ақпарат құ ралдарында Джордж Лэнд пен Бет Джарманның «Бақылау нүктесі мен шексіздік: Болашақты бүгіннен меңгереміз» атты кітабы арқылы тараған 15 жылғы тəжірибенің нəтижелері таңғалдырады. Тəжірибеге қатысқан 3–5 жас аралығындағы 1 600 балаға тапсырмалардың əр алуан шешімдерін табуға қатысты тестілер берілді. Балалардың 98 пайызы «шығармашылықтың кемеңгері» атанды. Бес жылдан кейін осы балалармен тест қайта өткізілгенде 32 пайызы ғана «кемеңгер» мəртебесін растай алды. 13–15 жас ша масында бұл көрсеткіш 10 пайызға төмендеп кетті. Қызығы, бұл тестілерді тапсырған ересек адамдардың нəтижесі – 2-ақ пайыз! Біз кішкене баланың қолынан келетіні шамалы, олардың қабілеті есейген кезде ғана ашылады деп ойлаймыз. Сөйтсек, қазіргі оқыту жүйесінде баланың шығармашылық қабілеттері жылдан-жылға төмендей береді екен. Сонда не істеу керек деген сұраққа Sony корпорациясының негізін қалаушылардың бірі, ерте тəрбие беру теоретигі Масару Ибуки сəбиді үш жасқа дейін оқып үйрету керек, бұл оның əлеуеті ең жоғары кезі деп жауап беріпті. Үш жасқа дейін сəбидің əр күні – оның жан-жақты шалқып дамуының кезеңіне айналуы мүмкін екен. Демек, дана халқымыз "Ел боламын десең, бесігіңді түзе" деп бекерге айтпаған ғой! Тек мамандардың кеңестерімен қаруланып, бұл мақалды шын мəнінде отбасылық тəрбиенің қағидатына айналдыру қажет. Балаларының балабақшаға дейінгі тəрбиесіне ерекше мəн беру – атааналардың парызы. Олай болмаған жағдайда, баланың бойына тумы-

шығармашылықты қажет етпей, орындаушылықты талап етті. Сондықтан дəстүрлі оқу-тəрбие процесі оқушылардың білім, білік жəне дағдысын ұштауға бағдарланды. Мұндағы білім қоршаған дүниені танып-білудің практикамен расталған нəтижесін, білік адамның белгілі бір қызметті біліміне сүйене отырып атқару қабілетін, ал дағды машықты түрде орындалатын білікті білдіреді. Бұл үштіктен шығармашылық ісəрекет түсіп қалған. Сол сияқты, сезім арқылы əсерлену, құндылық сезу де ұмыт болып келді. Академиялық сауаттылықтың өмірмен байланысын күшейту, өскелең ұрпақтың бойында жасампаздықты дамыту үшін оқу орындарында əрбір пəн, сабақ, сыныптан тыс жұмыс аталған таным сатыларының барлығын ескере отырып өткізілуі керек. Əлемдік білім беру жүйелерін салыстыруға арналған ауқымды зерттеулер оқыту мақсаттарын толымды əрі айқын тұжырымдайтын елдер табысқа жететінін көрсетіп отыр. Білім беруде оқыту мақсаттары жүйелерінің ішінде келесі оқыту мақсаттарының жүйесі кеңінен қолданыс тапқан. Соңғы үш жыл ішінде Білім жəне ғылым министрлігі жаппай сауаттылық өлшемдерін кеңейтуге, олардың құрамын заманауи талаптарға сəйкестендіруге баса назар аударуда. Білім, түсінік жəне қолданыстың бастапқы дағдылары осы күнгі талаптарды қанағаттандыра алмайды. Себебі, игерілетін кез келген материал талдау жəне жинақтау арқылы жүйеленіп, білім алушымен бағалануы керек. Сонда мамандардың ең озық жабдықтармен ең заманауи өндірістерде жұмыс жасауына қажетті дайындық қалыптасады. Оқыту мақсаттары туралы бұл көзқарас тек қатардағы мамандарға ғана емес, жалпы жеткіншек ұрпаққа да қатысты. Жастардың

Тəжірибеге қатысқан 3–5 жас аралығындағы 1 600 балаға тапсырмалардың əр алуан шешімдерін табуға қатысты тестілер берілді. Балалардың 98 пайызы «шығармашылықтың кемеңгері» атанды. Бес жылдан кейін осы балалармен тест қайта өткізілгенде 32 пайызы ғана «кемеңгер» мəртебесін растай алды. 13–15 жас шамасында бұл көрсеткіш 10 пайызға төмендеп кетті. Сөйтсек, қазіргі оқыту жүйесінде баланың шығармашылық қабілеттері жылдан-жылға төмендей береді екен. бұрынғыша оқығылары келмейді. Заманауи ақпараттық орта адамзат тарихында дəл қазіргідей бай əрі жан-жақты болып көрген емес. Ал осы ресурстардың белсенді пайдаланушысы бола қоймаған мұғалім баланың ол ортада əрекет етуін шектейді, сөйтіп, оқушыларды стандартты шешімдерді қажет ететін, іш пыстыратын тапсырмаларды орындауға мəжбүрлейді. Бұдан олардың оқуға ынтасы төмендейді, зерігушілік пайда болады. Жағдайдың осы қалыпта қалуы шəкірттердің танымдық қызығушылығының оқыған сайын əрбір келесі сатыда төмендей беруіне əкеліп соқтырады. Оқу материалын сапалы игермейтін, қоғамда өз орнын таба алмайтын түлектер санының көбейе беруінің бір сыры осында жатыр. Сондықтан оқу-тəрбие процесінде оқушылардың жеке басының ерекшеліктерін ескерудің маңызы зор. Бұл үшін деңгейлі

сынан біткен дарынның ашылуына балабақша да, мектеп те ойдағыдай əсер ете алмайды. Мектептегі оқуда біз бірдей нəтижеге, бірыңғай жұмыс жасауға үйретуден бас тартқанымыз жөн. Оқушыларды қателесіп қаламын ба деген қорқыныштан босатып, шығармашылыққа, тəуекелшілдікке баулу қа жет. Бұл ретте балалардың қызы ғушылықтарына, белгілі бір саланы (бағытты) терең оқып білуіне арналған таңдамалы курстардың көбеюі, оларды оқыту деңгейінің жоғарылауы маңызды рөл атқарады. Осы күнгі өмір үлгіден шыға алмаушылықты, бірсарындылықты, орамсыздықты көтермейді. Білімге қатысты дəстүрлі көзқарас өндірістік қайта құру дəуірінде қалыптасып, сол кездегі қоғам қа жеттілігін қанағаттандыруға ба ғытталған болатын. Өндіріс режімі қызметкерлерден

қазіргі заманға бейімделуі үшін мұндай өзгерістер аса маңызды. Бүгінгі сəби тілі шықпай жатып компьютерлік құрылғыларды пайдалана бастайтыны белгілі. Сандық формат ақпаратты дайындау əрі жеткізудің негізгі түрі болып келеді. Осы орайда сандық дереккөздерге қолжетімділік қоғамның дамуында, кез келген ��ызмет сапасында орасан зор рөл атқарады. Демек, оқушыларды осы дереккөздердің мазмұнын ұғуға, оны дұрыс пайдалануға үйретудің маңызы айрықша. Сандық дереккөздер негізінен шет тілді мəліметпен толығатыны құпия емес. Жалғыз тілді білу интернет жəне т.с.с. технологияларды қолдануға толық мүмкіншілік бермейді. Қазақстан Жер шарында ең көп тараған тілдердің ішінен орыс жəне ағылшын тілдерін таңдады. Жаңарған Қазақстан қоғамының жас азаматтарының біршамасы

үшін үштілділік қазірдің өзінде нормаға айналды. Көптілділік – көкжиегімізді кеңейтетін рухани жəне экономикалық артықшылығымыз. Ақпаратқа қолжетімділік – болашақ жеңістеріміздің алғышарты. Қоғамның даму деңгейі мен өзгерген əлеуметтік-мəдени ортаға бейімделу үшін əлем елдері, соның ішінде Қазақстан білім беру жүйесін реформалауда. Елбасының орта жəне жоғары білім беру мазмұнын тəжірибелік дағдыларға үйрету жəне кəсіби біліктілікке ие болу тұрғысынан өңдеу жөніндегі тапсырмасы Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігінің кешенді жұмыстарымен орындалу үстінде. 2015-2016 оқу жылынан бастап 12 жылдық орта білім беру моделіне көшу жағдайында білім беру мазмұнын жаңарту негізгі басымдықтардың бірі болып отыр. Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігі 2015-2016 оқу жылынан бастап 12 жылдық орта білім беру моделіне көшу бағытында кешенді жұмыстар атқаруда. Біз отандық жəне шетелдік зерттеулерден алынған озық істəжірибелерді 12 жылдық мектеп қызметінде мейлінше ұтымды пайдалануға тырысудамыз. Атап айтқанда, оқу жүктемесін жеңілдету үшін оқушылардың бойында дүниенің біртұтас бейнесін, кешенді дағдыларды қалыптастыратын кіріккен оқу пəндері енгізіледі. Ұстаздар қауымы бейіналды жəне бейіндік дайындықтың нақтыланған механизмдері оқушылардың бойындағы дарындылық тың ерте танылуына жағдай туғызады. 11-12 сыныптарда шəкірттердің жеке қызы ғу шылығына қарай бейін таңдауына құқық беріледі. 12 жылдық жалпы орта білім стандартында көзделген бейіндер түлектің келешек мамандығы бойынша бастапқы даярлығын қалыптастырады. Бұл үшін жоғары білімнің тиісті пəндері бейіндік мектептерге түсіріледі. Мамандандырылған пəндерді оқытуға жоғары білім беру жүйесінде қызмет ететін мамандар шақырылады. Осылайша мектеп пен ЖОО арасындағы сабақтастық күшейтіледі. Оқушылардың жетістіктерін əділ əрі жан-жақты бағалау үшін халықаралық тəжірибеге сүйене отырып, оқу материалын игерудің мына деңгейлері анықталды: «білім – түсінік – қолданыс – жүйелеу – қорыту». Енді білім мазмұны оқушыларды ғұмыр бойына білім алуға дайындау мақсатын көздеуі керек. Осыған сəйкес олар алдағы кезеңде басқарушылық, ақпараттық, коммуникативтік, əлеуметтік, тұлғалық, азаматтық жəне технологиялық жағынан құзыретті болуға үйренетін болады. Жаңа жүйе жағдайында 6 жас бүлдіршіндердің мектепке баратын негізгі жасына айналады. Бұл барлық балалардың мектепалды дайындыққа қолжетімділігін арттырады. Еліміздің білім беру жүйесін жетілдіруге бағытталған осы ісшаралар оқу-тəрбие процесінің барлық қатысушыларының рөлін, өзара қарым-қатынасын қайта қарауға мүмкіндік беретін оқу ортасын түзуге тəуелді. Ең бастысы – қазіргі заманда ұстаздар үшін де, оқушылар үшін де басты бəсекелес уақыт екенін есте ұстауымыз керек.

Сəрсенбіге қараған түні наразылық акциясына қатысушылар парламент ғимаратынан шығатын есікті жауып тастаған. Ол кезде ғимарат ішінде 100 адам болған. Тек таңертеңгілік қана баррикаданы бұзып, адамдарды ғимараттан шығарып алудың сəті түскен. Софияда наразылық акциялары осыдан бір ай бұрын, мемлекеттік қауіпсіздік қызметі басшысы лауазымына медиа-магнат Делян Пеевски тағайындалғаннан соң басталған болатын.

Мурсидіѕ ќайда екені беймəлім Өткен дүйсенбі күні Египеттің тағынан құлатылған президенті Мұхаммед Мурсидің ұлы Усама Мурси əкесінің қайда екенінің əлі күнге дейін белгісіз күйде қалып отырғанын мəлімдеген. Əлі күнге дейін менің əкемнің қай жерде екені белгісіз болып отыр. Біз оның қай жерде отырғанын жəне не үшін қамауға алынғанын білмейміз, деп атап көрсеткен Russia Today телеарнасына берген сұхбатында Усама Мурси. Сондай-ақ ол Египеттегі қазіргі ахуалға да түсінік берген. Оның айтуынша, 2011 жылдың көктемінде басталған Египеттегі төңкеріс өзінің алғашқы күнінен бастап бүгінге дейін бейбіт төңкеріс болып қалып отыр. Ал қазіргі биліктің ауысуына Хосни Мүбəрак режімін жақтаушылар кінəлі.

Оќушылар дəріден уланды Анемияға қарсы күрес жөніндегі мемлекеттік бағдарламада қарастырылған дəрілерді пайдалану салдарынан Үндістанда 900ге жуық мектеп оқушысы уланып қалған. Бұл туралы РИА Новости агенттігі хабарлап отыр. Белгілі болғанындай, балаларға фоли қышқылы бар таблеткалар қабылдау ұсынылған, оның соңы улануға апарып соқтырған. Дəрі қабылдаған оқушылар денсаулықтарының нашарлап, іштерінің ауыратындықтарына, лоқсып, құсқыларының келетіндігіне шағым жасаған. Барлық зардап шеккен балаларға медициналық көмек көрсетілуде. Айта кету керек, мемлекеттік бағдарламаға барлығы 1,6 миллион бала қатысқан.

АЌШ Сирияєа шабуыл жоспарлауда Америка армиясы Сириядағы дау-жанжалға əскери араласудың жоспарын жасады. АҚШ Конгресі болса, сириялық оппозицияны қаруландыруға салынған тыйымның күшін жойды, бірақ Сирияға қару-жарақ жеткізуде қатаң есептілік талап етіп отыр. Өз кезегінде америкалық əскерилер заң шығарушыларға Сирияға қашықтықтан шабуыл жасау жоспарының қыр-сырын баяндап берді. Ал ол ел үшін миллиардтаған долларға түспекші жəне операцияның табысты боларына ешқандай кепілдік жоқ. Конгрестегі сириялық оппозицияны жақтаушылар АҚШ-тан қару-жарақ жеткізу алдағы тамыз айында басталады деп үміттеніп отыр.

Отаєа... бўрєыны пайдаланєан Молдавияның денсаулық сақтау министрі Андрей Усатый Кишиневтегі Валентин Игнатенко атындағы балалар ауруханасында құрылыс бұрғысын пайдаланып ота жасаған хирургті жазалауды талап етті. Бормашинаны осылайша операцияға жасауға болады деп түсінген дилетант пайдаланған, аурухананың құрал-саймандарының ішінде ондай машина жоқ, деп мəлімдеген министр. Жағдайдың бұлайша өрбуіне таяуда БАҚ-тарда пайда болған аурухананың травматология бөлімінің дəрігерлері түсірген бейнекөрініс себепкер болып отыр. Онда медиктердің құрылыс бұрғысын, тістеуіктер мен балғаны пайдаланып, операция жасап жатқандары көрсетілген болатын.

Бір тəулікте 22 адам ќаза тапты Мексиканың Мичоакан штатында соңғы тəулікте болған атыстар салдарынан кем дегенде наркокартельдің 20 содыры жəне 2 полиция қызметкері қаза тапқан. Би-Би-Си-дің Мексикадағы тілшісі Уилл Гранттың айтуына қарағанда, тəулік ішінде осынша адамның қаза табуы тіпті Мичоакан өлшемі бойынша да өте көп. Тілшінің хабарлауынша, атыс автоматтармен қаруланған наркокартель содырлары полицейлердің жолын тоспақ болған кезде туындаған. Сөз орайында Мичоакан штаты аумағының басым бөлігінің «Тамплиер-рыцарлар» атты наркокартельдің бақылауында екенін айта кету қажет.

Наубайханадаєы жарылыс Пекинде наубайханалардың бірінде болған жарылыстан екі адам қаза тапқан. Алдын ала мəліметтер бойынша, тағы 9 адам түрлі дене жарақаттарын алған көрінеді. Зардап шеккендердің төртеуінің жағдайы өте ауыр. Жарылыс жергілікті уақыт бойынша 7 сағат 33 минутта орын алған. Өрт сөндірушілер жалынды ауыздықтап, əрқайсысы 50 литр болатын сұйытылған газ құйылған 2 баллонды сыртқа шығарған. Құтқарушылардың айтуларынша, егер ол баллондар жарылғанда оның зардабы əлдеқайда ауқымды болмақ екен. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


4

www.egemen.kz

25 шілде 2013 жыл

 Сараптама

КЕДЕН ОДАЄЫ: КЕМЕЛДІККЕ ЎМТЫЛЫС

Ол ќатысушы елдер ќатарын кеѕейтетіндей ќызыєушылыќ тудыра алып отыр ма? Украинаның КО-ға енуіне қарсылардың негізгі Посткеңестік республикалар арасындағы ең белсенді əрекет етіп жатқан аргументі болып отыр. экономикалық тиімділігі жоғары интеграциялық құрылым Кеден одағы деп Сөзінің қорытындысында А.Баронин саналады. Бірақ соған қосылуға Украина секілді экономикалық əлеуеті мықты, Украинаның ішкі заңдарын КО-ға үйлестірудің ежелгі əріптесіміз неге асықпайды? Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

УКРАИНА КЕДЕН ОДАЄЫНА ЌОСЫЛА МА? Кеден одағына (КО) Украинаның неге асықпайтынын айтпас бұрын, осынау ұйымның бүгінгі қадамдарына тоқтала кетейік. Бəлкім, сонда Украинаның асықпау себебі өзінен өзі айқындалар. Біз Еуразиялық экономикалық одақ құруға шапқан аттай зулап барамыз. Алдымен, Еуразиялық экономикалық қоғамдастықтың (ЕурАзЭҚ) негізінде 2010 жылы Кеден одағын құрдық. Оған 2000 жылы құрылған осы ұйымның бес мүше-елдері арасынан үш мемлекет қана енді. Қырғызстан мен Тəжікстан оған енуді əзірге қажетсіз деп санады. Ал байқаушы ретінде қатысатын Армения, Украина, Молдова бұл ұйымға ақыры енбеді. Өзбекстан болса, 2006 жылы мүшелікке өтіп, 2008 жылы шығып кетті. Дегенмен, ЕурАзЭҚ əлі күнге жабылмаған интеграциялық құрылым болып қалып отыр. Ал біз ЕурАзЭҚ-тан кейінгі Кеден одағын да артқа тастап, 2012 жылдың 1 қаңтарынан Біртұтас экономикалық кеңістікке (БЭК) де жеттік. Енді бір секірсек, 2015 жылдың 1 қаңтарынан, жоғарыда айтқан, Еуразиялық экономикалық одаққа өтпекпіз. Бұл одақты көптеген ресейлік саясатк��рлер, қоғам қайраткерлері КСРО-ның жаңартылған формасы, ол экономикалық қана емес, саяси, əскери интеграция болады деп жалаулатып жүр. Жəне осындай одақтың болғанына өздері дəн риза екендіктерін де жасырмайды. Керісінше, көптеген қазақстандық, ішінара беларусьтік қайраткерлер, саясаткерлер мұндай одақтың болғанына риза емес. Өйткені, ол күні өтіп кеткен кешегі империяны қайта жаңғырту деп санайды. Бірақ бұл одақтың іс жүзінде тек экономикалық интеграция болатынын Қазақстан Президенті Н.Назарбаев та, Ресей Президенті В.Путин де талай рет айтты. Дегенмен, Қазақстанның бұл одақтағы экономикалық жағдайы əзірге төмендеп келе жатқанын да жасыра алмаймыз. 2011 жылдың қорытындысы бойынша Кеден одағындағы тау ар айналымының 11 пайызы ғана Қазақстанға тиесілі болған. Бізден экономикасы əлдеқайда кіші Белоруссия 24 пайыздық үлесті еңсерген. Қалғаны, яғни 65 пайызы Ресейдің үлесінде. Ал 2012 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанның үлесі 10 пайызға төмендесе, Беларусь 1 пайызға арттыра алған. Қалғаны Ресейдікі екені сөзсіз. Сонымен қатар, 2012 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстаннан Беларуське шығатын тауарлар экспорты 2011 жылдың 86,3 пайызына, Ресейге шығарғанның 96,4 пайызы ғана орындалған. Есесіне Қазақстанға енген Беларусьтің импорты 113,8, Ресейдікі 111,6 пайызға артып, осы екі елдің тауарлары біздің рынокқа көптеп енген. Жоғарыда айтқан, Біртұтас экономикалық кеңістікке біз 2012 жылдың 1 қаңтарынан бастап ендік. Ал ақпанның 1-інен бастап осы құрылымның атқарушы органы – Еуразиялық экономикалық комиссия (ЕЭК) іске кірісті. Оған үш елдің əрқайсынан 3 адамнан еніп, министр дəрежесінде еңбек етуде. Олардың əрқайсының өз аппараттары бар. Осы ЕЭКтің барлық шығындарына жұмсалуға тиісті жарнаның 87,97 пайызы Ресейдің, 7,33 пайызы Қазақстанның, 4,7 пайызы Беларусьтің үлесінде. Бұл пайыздар кедендік баждың үлесіне сəйкес анықталған. Қалай десек те, осынау жарна ЕЭК-ті кім қаржыландыратынын айқын көрсетіп тұр. Оның үстіне штаб-пəтері Мəскеуде болғандықтан, оған қызметке кіретін мамандардың көбі (бəрі демесек те) де ресейліктер болатыны сөзсіз. Ендеше, «киіз кімдікі болса – білек сонікі» дегендей, ақша Ресейдікі, маман Ресейдікі болса, бұл комиссия алдымен Ресейдің сөзін сөйлейтіні, соның мүддесін көздейтіні айқын емес пе? Барлық келісімдік-құқықтық құжаттар, ішкі заңдарды біріздендіру, тарифтер, кедендік ресімдер, үшінші елдермен кедендік қарымқатынас құжаттары, т.т. бəрін дайындайтын осылар. Сондықтан да мұндай интеграциялық құрылымға Ресеймен тəуелсіздік алған жылдардан бері қатты бақастасып келе жатқан Украина асыға қояр ма екен? Əрине, жоқ. Ал Украина бұл одаққа енсе, Ресейдің үлесі төмендеп, үстемдігі де азаяр еді. Сондықтан Украинаның КО-ға енуіне рыноктың кеңеюінен ықпалын арттыра түсуді көздейтін Ресей ғана емес, Қазақстан мен Беларусь та мүдделі. Украинаның өз ішінде де бұл одақтың тиімділігін аузынан тастамай айтып жүрген мамандар бар. Бірақ сарапшылардың негізгі бөлігі КО-дан қауіп күтеді. Енді украиналықтардың пікірлеріне тоқталайық. ЎЗАЌ МЕРЗІМДІ ПЕРСПЕКТИВАДА ТИІМДІЛІГІ БАР МА? Украинаның экономика министрінің орынбасары Валерий Мунтянның айтуына қарағанда, əлемдік сарапшылардың бағалауынша, елдің экономикалық əлеуеті 20 жыл бұрын Ресейден артық болмаса кем емес екен. Бірақ соңғы жылдарда Украина экономикалық дамуды емес, үнемі құлдырауды бастан кешіп келе жатқан көрінеді. Қазір Украина экспортының 56 пайызы Ресейге шығатын тауарлардан тұрады. Кеден одағына енетін болсақ, біз үшін оның тиімділігі арта түсер еді жəне мұның өзі тек экономикалық одақ қой, дей келіп, В.Мунтян одаққа қосылуды қалайды. Осындай ойды көптеген ресейлік жəне біздің де

экономистеріміз айтып жүр. Алайда, Украина оларды бойына дарытатын емес. Өйткені... Көптеген украиналық экономистер Кеден одағына ену Украинаның экономикасы үшін уақытша тиімді болғанымен, ұзақ мерзімді перспектива үшін тиімсіз дегенді көлденең тартады. Кеден одағы мүшелері мен Украинаның технологиялық дамуы бір деңгейде, сондықтан өзара инвестиция тарту мен сауданың синергетикалық тиімділігі өте шектеулі болады, дейді Перспективалық зерттеулер халықаралық орталығының аға сарапшысы И.Газизуллин. Жиі кездеспейтін сөз болғандықтан, «синергетикалық тиімділік» деген сөзді түсіндіре кетелік. «Синергия» гректің synergys, яғни бірігіп істейтін деген сөзінен алынған. Ал синергетикалық тиімділік деген тіркес бөлек бөлшектердің бір жүйеге қосылуынан, интеграциялануынан болатын тиімділікті айтады. Украинаның экономикалық зерттеулер жəне саяси консультациялар институтының директоры Игорь Бураковскийдің Кеден одағынан үміті тіпті аз. Оның айтуы бойынша, одаққа ену – бүгінгі күні еркін саудаға кейбір жасанды кедергілер жасайтын режіммен жұмыс істейтін елдерге тауарлар шығаратын экспортерлерге ғана тиімді болуы мүмкін. Бұл жерде

маман алдымен Ресейді айтып тұрғаны сөзсіз. Əрине, дейді одан əрі маман, одаққа енсек, Ресей Украинаға шығаратын қуат тасымалдаушыларына экспорттық бажды жояр-ақ. Бірақ бұл уақытша шара ғана болуы мүмкін, бəрі де Ресейдің қуат ресурстарына алдағы уақыттарда қандай баға саясатын ұстанатынына байланысты. Сондықтан КО-ға кірудегі ұтыс қысқа мерзімдік қана болатын сияқты, дейді ол. Осы арада Ресейдің ең жақын əріптесі Беларусьпен де баға жолында үнемі қырғи-қабақ болып қалатынын еске салады. Мұндай қауіп біз пікірлерін оқыған украиналық мамандардың бəрінде бар. Олар Ресейдің мұнай, газ бағаларына экспорттық бажды жоямыз деп уəде бергенімен, артынан айнып кету мүмкіндігінен сақтанады. Өйткені, бұған дейін мұндай айнымалы ауытқушылықтар Ресей тарапынан талай рет болған секілді. Da Vinci сараптау тобының директоры А.Баронин өзінің КО жөніндегі қаупін тіпті ашығырақ білдіріпті. Оның ойынша, Ресей экономикасының стратегиялық мақсаты посткеңестік елдердің өзіндегіге ұқсас тауарлар шығаратын бəсекелестерін тұралатып тастау екен. Нақтырақ айтқанда, Мəскеу бəсекелестерді рыноктан қысып шығару шараларын жасайды. Мəселен, мұны бүгінгі күні авиа, кеме жасау мен агрокешен салаларынан анық көріп отырмыз. Бəсекелестерді рыноктан қысып шығарумен қатар, ол əріптес елдер экономикасын сұранысы өзіне тəуелді шикізаттық сегментке байлап тастауға тырысады, деп айыптапты ол. Одан əрі сарапшы КО-ны Ресейдің экономика ғана емес, одан əлдеқайда терең, саяси интеграцияға ұласатын еуразиялық интеграциялық жобасының құрамдас бөлігі санайтынын жеткізген. Əрине, сарапшының өз көзқарасын айтуға құқы бар, бірақ бұл тұжырымдардан Ресейді құбыжыққа балайтын ежелгі қорқыныштың табы сезіледі. Сонымен бірге, А.Баронин Украинаның ресейлік қуат көздеріне тəуелді болып тұрған жағдайында Кремльдің тең əріптестік саясат жүргізуі екіталай екенін айтады. Сонымен бірге, дейді ол, егер Украина КО-ға енетін болса, еуропалық рыноктағы үлесінен айырылады. Ал əлемдік рыноктағы постдағдарыстық бəсекелестік жағдайында оны қайтадан орнына келтіру оңай емес. Еуразиялық экономикалық қоғамдастық пен Еуроодақтың экономикалық кеңістігі техникалық тұрғыдан біртекті емес. Сондықтан осынау екі экономикалық альянсқа бірдей интеграциялану мүмкін емес, дейді ол. Бұл жердегі қауіп – Украина КО-ға енетін болса, ЕО-дағы онсыз да төменнен тиген орнынан айырылып қалады дегенге саяды. Бұл

ешқандай саяси да, экономикалық та пайдасын көріп тұрған жоқпын. Бүгінгі күні КО-ға ену Украинаның экономикасына да, егемендігіне де қауіп төндіреді, деп бір-ақ түйіпті. А.Барониннің осынау пікірлерін жоғарыда аты аталған И.Бураковский де толықтырады. Ол Украинаның Еуроодақ болмаса да Еуропадағы Еркін сауда аймағынан (ЕСА) бас тартпауы тиімді екенін көлденең тартады. Осы арада ЕСА-ның не екені туралы да айта кетейік. Кейбір ЕО мемлекеттері арасында ортақ рыноктан басқа одаққа енбейтін кейбір елдермен екіжақты немесе көпжақты келісімдердің нəтижесінде қол жеткізілген Еркін сауда аймақтары (ЕСА) бар. Олардың қатарына енетін көптеген елдер Еуроодақтың құрамына кіріп кеткенімен, үш ЕСА əлі де жұмыс істеуде. Атап айтар болсақ, құрамына Исландия, Норвегия, Швейцария жəне Лихтенштейн енетін Еуропаның еркін сауда ассоциациясы бар. Сондай-ақ, социалистік елдердің басын қосқан Экономикалық өзара көмек (СЭВ) жойылғаннан кейін Шығыс Еуропада екі ЕСА құрылған. Оның ішіндегі Орталық-еуропалық еркін сауда ассоциациясы (ОЕЕСА) деген аймақтың Молдовадан басқа мүшелері 2004 жылы Еуроодаққа кіріп кетті. Бірақ аймақ əлі де жұмыс істеуде жəне ЕО-дан шығысқа қарай орналасқан кейбір мемлекеттерді қатарына алу

мүмкіндіктері бар. Ал соңғы кезге дейін жұмыс істеген Балтық бойы мемлекеттерінің ЕСА-сы Литва, Эстония, Латвия үшеуі де ЕО-ға мүше болып енгеннен кейін өз жұмысын тоқтатты. И.Бураковскийдің айтып отырған ЕСА-сы – Орталық-еуропалық еркін сауда ассоциациясы. Егер осы аймақтан бас тартатын болсақ, біз тауар өндірушілерімізді еуропалық рыноктан айырып, дамуы мен нығаюына кедергі жасайтын боламыз. Ал КО-ға ену Украинаны ЕСА-ға аяқ бастырмайды, өйткені, одақтағы үшінші елдерге қатысты қолданылатын біртекті кедендік тариф ЕСА-ға енуімізге кедергі келтіреді. Одан əрі Украинаның ЕО-ға өтуіне де жол бермейді. Ал екі одаққа бірдей мүше болу мүмкін емес, дейді сарапшы. Украинаның Киевтен кейінгі екінші үлкен қаласы, алғашқы астанасы əрі индустриялық орталығы – Харьковте «Стратегия» орталығы жүргізген сауалнамаға қарасақ, осы қаланың өнеркəсіптік кəсіпорындары топ-менеджерлерінің 70 пайызға жуығы КО-дан үзілдікесілді бас тартқан. Соның ішінде, қарсылардың уəждері арасында бұл одақ украиналық кəсіпорындарды ресейлік ірі кəсіпорындар жұтып жіберуіне мүмкіндік береді деген жауаптар көп болған. Бізге, керісінше, Еуропалық одақпен ынтымақтастықты тереңдету керек, бұл біздің рынокты Еуропаның өркениеттілік жағдайына жақындатады, дейді олар. Міне, елдегі осындай пікірлер Украина басшылығын КО-ға жақындатпай тұрған тəрізді. КО-ға жақындау түгіл президент Виктор Янукович 16 сəуірде Украинаның биыл қалайда Еуропа одағы елдерімен еркін сауда аймағын құру туралы келісімге қол қоятынын мəлімдеді. Сөзбе-сөз келтірсек: «На этот год у нас есть амбициозная цель – подписать в ноябре этого года на саммите в Вильнюсе Соглашение об ассоциации и создании зоны свободной торговли», дейді Украина басшысы. Сонымен бірге, ол еуроинтеграция үдерісі Украинаны жаңғыртуға жəне демократиялық стандарттарды толық сақтауға əкелетінін атап көрсетеді. Алайда, Украинаның КО-ға енуі елге өте тиімді екенін дəлелдеп, пікір айтушылар соңғы кезде көбейіп келеді. Əсіресе, орыстілді БАҚ-тар бұл істе үлкен белсенділік танытуда. Осының өзі Ресей тарапының да белсенді əрекет етіп жатқандығының көрінісі секілді. Бірақ, қалай десек те, Украина басшылығы КО-ға енуді əзірге күн тəртібіне енгізіп тұрмағаны анық. ҐЗІ ДЕ ЇРКЕЙІН ДЕП ТЎРЄАН ЖЫЛЌЫ ЕДІ... Дегенмен, Киев шығыстағы əріптестеріне қатысты біршама жұмсақ қадамға барып

отыр. Оған Ресейдің табанды түрдегі елеулі экономикалық қысымдары əсер еткен секілді. Қалай болғанда да Украина КОға биыл байқаушы ретінде қатысуға ниет білдіріп, дипломатиялық қадам жасады. Алайда, Ресей истеблишменті бұл қадамға қанағаттанып отырған жоқ. Мəселен, Ресей премьер-министрінің бірінші орынбасары И.Шувалов наурыздың соңғы күндерінде Бішкекте болған сапарында Украинаның Кеден одағында «жарым-жартылайғы» мəртебе аламын деуіне жол жоқ деп түйіп айтты. Оның ойынша, мүшелік толық болу керек, жартылай мүше деген мүлдем болмайды. Егер КОға енетін болса, Украинаға шығарылатын газ бағасы төмендетіледі. Бірақ Киевтің толық мүше болмай-ақ, КО-ның кейбір тəртіптеріне қосыламын дегені болмайды, деді ол. Бұл – ресейлік көптеген саясаткерлерге ортақ көзқарас. Бірақ КО-ға мүше-мемлекеттер басшылары Украинаның ниетін қолдап, Астанада болған 30 мамырдағы Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің отырысында оған байқаушы мəртебесін беру туралы шешім қабылдады. Осы күндері, биыл күзде Минскіде болатын кезекті отырысқа оған байқаушы мəртебесін беруге қажетті құжаттар дайындалып жатыр. Бірақ соңғы уақыттарда Ресей мен Украина арасында экономикалық кикілжіңдер қайта басталды. Сəуір айында Украина отандық автомобиль жасаушыларын қолдау үшін сырттан келетін автомобильдердің бəріне үш жылға есептелген арнаулы баж салығын енгізетіні туралы жариялаған. Өйткені, Украинаның «Богдан», «Укравто», «Еврокар» деген автокорпорацияларының өнімдері сырттан кіретін сəйкес автомобильдермен бəсекелестікке төтеп бере алмай, 20 пайыздық қуатында ғана жұмыс істеуге түсіп кеткен. Мұның өзі жұмысшыларды қысқарту секілді əлеуметтік келеңсіздіктерге мəжбүрлеген. Осы қадамға КО атынан сөйлеген Ресей тарабы екі ай өткеннен кейін қатты наразылық білдіруге көшті. Өйткені, Украина Ресейдің үлкен авторыногы екені белгілі. Ең бастысы, Ресейді Украинаның КО-ға енуді кейінге қалдырып отырғаны шамдандыратыны сөзсіз. Қай кездегідей бұл жолы да санитарлық қызметтің басшысы Г.Онищенко сөйлеп, Украина тамақ өнімдерінен, соның ішінде шоколадтарынан «шикілік» табылғанын жария етті. Сонымен бірге, Ресей Кеден аумағына енгізілетін Украина қантына, шоколадтарына, көміріне жəне шынысына бажды өсіретінін айтып, БСҰ-ны да хабардар етті жəне бұл Украинаның автоимпортқа бажды көтеруіне байланысты жауап қадам екенін де жасырмай жеткізді. Сөйтіп, өзара тартыс іс жүзінде басталып кеткен. Қызды-қыздымен Украина президенті В.Янукович Грузия аумағынан өтіп, Қара теңіздің түбі арқылы «Ақ ағыс» атты газ құбырын тарту мəселесін қайта көтеру керектігін де ұсынды. Ол Əзербайжан газын, артынан қаласа, Түркіменстан мен Қазақстанды да қосып, Ресейдің қатысуынсыз Украина арқылы Еуропаға тасымалдауды меңзейді. Бұл құбыр туралы мəселе 2006-2007 жылдары қызу талқыланғанымен, экономикалық дағдарыс жылдарында қымбаттығына байланысты тоқтап қалған. ГУАМ (Грузия, Украина, Əзербайжан, Молдова) блогының негізгі энергетикалық жобасы да осы болатын. Міне, соны В.Янукович қайта қолға алуды ұсынып отыр. Экономикалық тартыс барған сайын үдеп барады. Жуырда Украина Ресейдің Краснодар өлкесінен шығарылатын астықты өз аумағы арқылы транзиттік жолмен Еуропаға тасымал дауы на тыйым салғаны туралы да ақпарат шықты. Бұлардың сылтауы да Онищенконікінен кем емес: астықта аусыл мен шошқа ның африкалық топалаңын тудыратын қоздырғыштардың бары «анықталды» дейді... Бұл жағдай бізге де қырсығын тигізетін сыңайлы. Өйткені, ол Қара теңіз жағалауында Ресей, Украина жəне Қазақстан арасында астық пулын жасау туралы ұсынысты іске асырмауы мүмкін. Астық пулы үш бірдей бидай өндіретін ел əлемдік рынокқа бір команда болып шықса, тиімді бағаға қол жеткізеді деген идеядан туған. Ал əзірге Ресей астық одағының есебі бойынша, осы үш елдің əрқайсысы бір тонна астықтан 10 доллардан жоғалтып тұр екен. Экономикалық тартысқа Ресейге украиналық құбырлардың баж салығынсыз енгізілу квотасының ұзартылмағаны да қосылды. Еске сала кетейік, 2011 жылдың қыркүйек айында Қазақстан, Беларусь, Ресей жəне Украина Кеден одағы аумағына украиналық құбырларды баж салығынсыз енгізу (арзандатылып) квотасы туралы келісімге қол қойған. Оған сəйкес жылына осындай 300 мың тонна құбыр енгізілетін болған. Былтырғы желтоқсан айында осы келісімге өзгеріс енгізіліп, квота көлемі 2013 жылдың 30 маусымына дейін 120 мың тоннаға түсірілген. Енді Ресей Премьерминистрі Д.Медведев осы квотаның одан əрі ұзартылмайтындығы туралы мəлімдеді. Бұл Украина экономикасына əсерлі соққы болары сөзсіз. Бірақ Украина өкіметі қыркүйек айында қайта келісімге келерміз деген үмітте. Еуразиялық экономикалық кеңеске Украина тарапынан байқаушының ресми өкілі ретінде Виктор Суслов тағайындалды. Бұл тəжірибелі саясаткер елдің КО-ға енуінің тиімді екендігі туралы Украина БАҚ-тары арқылы бірнеше рет сөйлеп үлгерді. Міне, Украина мен Ресей арасындағы экономикалық тартыстың бүгінгі күнгі жағдайы осындай. Екі жақ та жұмсақтық танытып, қарсы жақтың мүддесімен санаспаса, Украинаның Кеден одағына қосылуы екіталай.

ПАРЛАМЕНТ ПАРЛАМЕНТ

Парламент депутаттарының ел өңірлеріндегі сайлаушылармен, еңбек ұжымдарымен, оқу орындарындағы оқытушылар құрамымен жəне студенттермен кездесулері жалғасуда. Халық қалаулыларының екі ай демалыстарының бір айы осындай жүздесулерге арналатыны белгілі. Түрлі кездесулерде жұртшылық өкілдеріне Елбасы Н.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясының негізгі басымдықтары, Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай 20 қадам ұстанымдарының басты бағыттары насихатталып, түсіндірілуде. Төменде сондай кездесулердің бір тобы жайындағы есептер жарияланып отыр.

Жїздесулер жалєасуда

Парламент Сенатының депутаттары Александр Савченко мен Ертарғын Астаев Таразда азаматтарды қабылдау өткізді. Адамдардың Парламент депутаттарына қойған сауалдары көбінесе əлеуметтік мəселелерге арналды. Қарастырылған проблемалар қатарында газ, электр, сумен қамтамасыз ету, тарифтік саясат, тұрғын үй мəселелері болды. Кездесуге Парламент Мəжілісінің депутаты Надежда Нестерова жəне қалалық əкімдік өкілдері қатысты. * * * Парламент Сенатының депутаты, Экономикалық даму жəне кəсіпкерлік комитетінің хатшысы Сəрсенбай Еңсегенов Атырау жəне Ақтау кəсіпкерлерімен кездесті. Оларды жуырда қабылданған «Қазақстан Республикасының Ұлттық кəсіпкерлер палатасы туралы» Заңның негізгі ережелерімен таныстырды. Кездесуге Өңірлік даму министрлігі, жергілікті атқарушы жəне өкілді билік, «Атамекен» Одағы» Ұлттық экономикалық палатасы өкілдері қатысты. Сенатор атап өткендей, жаңа заң кəсіпкерлікті ынталандыру жəне бизнес қауымдастығы мен мемлекеттік билік органдарымен өзара тиімді əріптестікті дамыту үшін орайлы құқықтық, экономикалық жəне əлеуметтік жағдайды қамтамасыз ету мақсатымен қабылданды. Сондай-ақ, заң жеке кəсіпкерлер бірлестіктері қызметіне қолдау көрсететін болады. * * * Парламент Мəжілісінің депутаты, «Нұр Отан» ХДП» фракциясының мүшесі Қуаныш Сұлтанов Алматы облысының шекаралық аймағы – Панфилов ауданы сайлаушыларымен кездесті. Ол сайлаушыларға Қазақстан Президенті, партия Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауынан жəне «Нұр Отан» ХДП-ның «Қазақстан. 2017 мақсаттары. Ұлттық іс-қимыл жоспары» тұғырнамасынан туындайтын міндеттерді жүзеге асыру б��рысын түсіндіріп берді. Жаркент крахмал-сірне зауыты жəне полипропилен қап зауытының ұжымдарымен кездесіп, жергілікті тұрғындардың тұрмыс жағдайларымен танысты. «Беширов» шаруа қожалығында болған кезінде шаруаларға Астананың 15 жылдық мерейтойындағы Елбасы сөзіне тоқталып өтті. * * * Парламент Мəжілісінің депутаты, «Нұр Отан» партиясының парламенттік фракциясы жетекшісінің орынбасары Ерген Дошаев, Мəжіліс депутаттары Төлеген Ибраев пен Нұртай Сабильянов Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданының Қ.Қайсенов атындағы кентінде сайлаушылармен кездесу өткізді. Мəжіліс депутаттары сайлаушыларға Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясы, «Нұр Отан» партиясының ағымдағы жұмысы жəне Парламентте қабылданған негізгі заңдар туралы айтып берді. Сонымен бірге, зейнетақы жүйесін реформалаудың қажеттігі, жергілікті өзін өзі басқарудағы тың өзгерістер, əкімдердің сайлауы туралы əңгіме қозғады. * * * Парламент Мəжілісінің депутаты Алмас Тұртаев Қызылорда облысының аудан орталықтары мен үлкенді-кішілі ауылдарында халықпен кездесулер өткізді. Сайлаушылармен болған кездесулердің басты тақырыбы Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы болды. Депутат Арал ауданындағы шалғай орналасқан Қосаман жəне Ақеспе ауылдық елді мекендері халқының жағдайымен танысты. Халықтың əл-ауқатын арттыру Елбасы саясатының негізгі бағыты. Барлық жұмыстар əлеуметтік мəселелерді шешуге бағытталған. Кешегі күніміз бен бүгінгі күнімізді салыстыруға келмейді. Жағдай жақсы. Проблемалар назардан тыс қалмайды, деді А.Тұртаев кездесулер кезінде. * * * Парламент Мəжілісінің депутаты Асқар Базарбаев аймақтарға кезекті сапары шеңберінде «Моноқалаларды дамытудың мемлекеттік бағдарламасы» бойынша Қарағанды облысындағы Саран жəне Шахтинск қалаларында болды. Моноқала проблемасы облыс орталықтарының маңында орналасқан көптеген серік-қалаларда кездеседі. «Нұр Отан» партиясы мен оның Мəжілістегі фракциясы жəне барлық деңгейдегі мəслихаттар экономикалық жəне əлеуметтік саладағы өзекті мəселерді шешу жолында бірлесіп партиялық кураторлық пішінмен жұмыс жасауда, деді депутат мəселеге орай сөзінде. А.Базарбаев «Моноқалаларды дамытудың мемлекеттік бағдарламасы» бойынша куратор болып табылады. Депутат Сарандағы арнайы мақсаттағы тоқыма өндіретін 100 адамды еңбекпен қамтымақшы. «Геополимер» ЖШС мен темір-бетон бұйымдарын шығаратын «ККК Бетон» ЖШС зауытында жəне Шахтинскіде қайта өңдеу жүргізіліп жатқан синтетикалық жуу құралдарын шығаратын, 60 адамдық жұмыс орны ашылатын «Монета Дитерджентс» ЖШС зауытында жұмысшылармен жүздескен болатын. «Егемен-ақпарат».


25 шілде 2013 жыл

5

www.egemen.kz

Имандылық иірімдері

Басты байлық

«Ардагерлерді арбаєа салып əкелсек те емдейміз» Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Ауылдаєы Ќўран музейі Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Елдің де, жердің де қай шалғайы болсын, жаз айлары қайнаған жұмыстың уақыты. Шілде шіліңгірленіп тұрғанымен, артынша таразы туып таң суыйды, сүмбіле туып су суыйды. Одан соң бір күн мейіз, бір күн киіз болып, қазан айы туады, күрең күз, қара күз – бəрі де өкпек желі бет қаратпайтын қарашаға тəн. Сонда ар жағында қылышын сүйретіп қыс келмегенде несі қалды?.. Шаруа адамы осының барлығын ойлағанда, шілденің ыстығында терлеп отырып, арқасы мұздайды. Ұзынкөл ауданы орталығындағы мешіттің имамы Есенгелді қажы Ажмахан жаз шығысымен қыстық отын мен көмірдің қамына кіріседі. Обалы не керек, мешітке керек десе, ешкім де мұның қолын əрі итермейді. Дегенмен, жыл сайын қол жая берген кімді де болса мезі қылады. Сондықтан, имандылық үйіне жамағаттан жиналған, мешітке қолұшын созып тұратын кəсіпкер жігіттердің көмегінен түскен қаражаттың шетін шығармай, бірді бірге жалғап, алдымен отынды жинатып, бұтатып, мешіттің сарайына кіргізіп алады. Одан көмірді тасып, күн суығанда тап-тұйнақтай болып отырады. Мешіттің іші жылымаса, таза болмаса, көркемдігі келіспесе, оған келушілердің көңілі ортаяды. Есенгелдіні ойлантатыны осы жағы. – Арқаның қысы ұзақ. Отын-суымызды дайындап, қыста ешкімге қол жаймай, келген жандарды жылы мешітте қарсы аламыз. Ел болған соң, жыл он екі ай ішінде өлімжітім де, той-томалақ та болып тұрады. О дүниелік болған жандарды осы мешіттен арулап, аттандырамыз. Жастардың некесін қиямыз. Мешіт жанында жастарға, тілек білдірген баршаға діни сабақ береміз, уағыз айтамыз, – дейді Есенгелді қажы. Мұндай жұмыстар тек Ұзынкөлде емес, барлық мешіттерде де жүреді. Бір қарағанда, айырып айтар ештеңе жоқ секілді. Дегенмен, Ұзынкөл ауданында жасалатын діни жоралғылар жөнінде сүйсінген əңгімелерді жиі естуге болады. Жасыратыны жоқ, «ас көп болса –қаде көп» дегендей, жер-жердегі жаназада ысырап көп. Кісісі өліп, қаралы болған үйдің қайғы жұтқаны аздай, «жұрттан қалмау үшін» қарызға да белшесінен батады. Жаназада жайған дастарқан табақ-табақ еттен, түрлі тағам түрлерінен, жемістен көрінбейді. Табаққа мүшелеп түрлеген еттің ысырабы да мол. Қаралы жиынға жиналған жұртқа Қытайдың арзанқол маталарын дар-дар айырып, жыртып тарататыны тағы бар. Есенгелді қажы имам болып жұмыс істеген жиырма жылдан астам уақыт жүргізген жұмысының нəтижесінде, соңғы жылдары Ұзынкөл ауданы өңіріндегі ауылдардың барлығында осындай ысырапқа жол беру тоқтағандай. Тағдырдың жазуымен о дүниелік болған кісіні арулап, жаназасы оқылып, шығарылғаннан кейін, мешіт жанындағы арнайы асханада ас беріліп, ағайын дұғаға қол жаяды. Жаназаның асы той емес. Оның жұпынылығы ешкімге ерсі көрінбеуі тиіс. Ақылға салғанда да біреу адамынан айырылып, оны жер қойнына тапсырып, аһ ұрып отырғанда өзгелерге қалай ас батады? – Дастарқанға алдымен ас атасы – нан қойылады, ұлттық тамағымыз ет тартылады, селдіретіп бауырсақ, конфет шашылады, қант, мейіз-өрік қана қойылады. Түрлеп салаттар, сусындар, өзге де тəттілер, жемістер қоймауға жамағатпен келіскенбіз. Етті де мүшелеп қойғызбай, барлық табаққа бірдей етіп, турап тартады. Жаназаға

жиналған жұртты «құдандалығы бар еді, қызмет істеген еді, елге сыйлы еді» деп алалап, табақты мүшелеп тарту адамгершілікке жатпайды. Қаралы жандардың қайғысын бөлісуге, о дүниелік болған кісіні ақтық сапарға шығарып салуға келіп, дұғаға қол жайып отырған адамның барлығын бірдей көруге тиіспіз. Мен жамағатқа осылай түсіндіремін. Ал ХХІ ғасырда бір жапырақтан мата жыртып үлестірудің қандай мағынасы бар? Ауылдағы ағайын қазір түсініп, мұны да қойды, – дейді имам. Есенгелді əскер қатарында жүргенде Мəскеуде, Қызыл алаңда болғаны бар. Сонда шіркеудің қоңырауы қағылды. Мына көріністі қызықтап тұрған жас жігітке «бізде неге мешіттер жоқ, оларда азан неге шақырылмайды?» деген ой қылаң берді. Бірақ ол кезде балаң жігіттің бұл ойы іште тұншығып қалған, оны айтқанмен ешкім түсінбес еді. 1986 жылы қызыл құрсауға қарсылық көрсеткен жастар қанға боялған Желтоқсан оқиғасынан кейін атынкүрек жел соқты. Есіктен қарап қалған тілімізге, аяқасты болған дінімізге деген бір аяулы көзқарас қайта оянды. Оңтүстік Қазақстан облысындағы Есенгелді өскен ортада ұлттық дəстүрдің, мінездің, ақ дінімізді ақиқат деп білудің бояуы көнере қоймаған еді. Алматыда ашылған Ислам институтына түсті де, оны бітірген соң 1992 жылы білім ордасындағылардың жолдауымен Қостанай облысындағы Ұзынкөл ауданына имам етіп жіберілді. Мешіті жоқ, қазақтары тілді де, дінді де өгейси бастаған өңірге жиырма бес жастағы өрімдей жас жігіттің имам болып келуі жергілікті тұрғындар үшін таңғаларлық жаңалық болды. «Жас баланың қолынан не келеді? Оңтүстігіне қайтып кетеді ғой» дегенді асығыс айтқандар да табылмай қалмады. Ал Есенгелдіге Ұзынкөл бір салғаннан жердің жұмағындай көрінді. – 90-шы жылдары елімізді экономикалық, əлеуметтік жəне рухани жағынан қиындықтар қылбұрауға салды. Ұзынкөл ауданы соның барлығын бастан кешті. Жағдай мұнда да өте қиын екен. Бірақ менің жүрегімде ерекше патриоттық сезім болды. Айнала шоқ-шоқ ақ аққайыңның тоғайы, қара топырақ, бидай жайқалып тұр, жерге қалы кілем төсеп тастағандай жапжасыл. Жас кезде адам əсершіл келеді ғой. Осындай əдемі жерде отырған халық неге рухани жұтауы керек? Жүрегімде халқыма шамамның жеткенінше қызмет етемін деген бір өжеттік оянды,– дейді Есенгелді. Дін мен бүкіл тəрбиенің қазығы болып саналатын ұлттық дəстүрдің арқауы босап қалған өңірде Құрбан айтта ішімдік сұрататын, баланы сүндетке отырғызуға атүсті қарайтын ағайындар төбе көрсетіп қалатын. Есенгелді өзінің жас отбасы тұрып жатқан екі бөлмеге жамағатты жинап, жұма намазын өткізу елді имандылыққа ұйытуға аздық ететінін түсінді. «Тон жағасыз, ел ағасыз болмайды». Ауданда Садық Ағайдаров, Қабден Ыбыраев, Жəлел Сұлтанғазин, Жамбыл Құмажанов, Шəйке Құндыбаев, Хамит Сəлкенов, Тұрсын Хасенов секілді ақсақалдар өзінің баласымен қатар жас имамды қолдап отырды. Аудан орталығынан мұсылман мешітін тұрғызғанда осы ағалары белсенділік көрсетті. Ұзынкөл Кеңес дəуірінде, одан да бұрын саясат салқынын көп көрген өңір. Мұнда мұсылман зираттары күтілмей, азыптозып, жатады екен. Солай қалыптасқан. Ал православие дініндегі тұрғындар марқұмдар зиратын күтіп, жыл сайын ата-ана ��үнін өткізіп тұрады. Жас имам мұсылмандар зиратын күту туралы мəселе көтергенде оған қарсы шыққандар да табылды.

– Мен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасына осы туралы хат жаздым. Онда «біз де Аллаға сыйынған, аруақ сыйлаған халық емес пе едік? Аталар зиратын күту шариғатқа қарсы ма?» деген ойдың аныққанығын айырып беруді өтіндім. Діни басқармадан зиратты күту ислам діні талаптарына қайшы келмейтіндігі туралы хат келді. Бұл біздің жұмысымыздың жандануына серпін берді,–дейді Есенгелді қажы. Содан кейін аудан көлеміндегі 35 мұсылман зираты қоршалып, күтімге алынды. Ал 1999 жылды Елбасы «Ұрпақтар бірлігі мен сабақтастығы жылы» деп атады. Осыған орай облыста көптеген жұмыстар жүріп жатты. Есенгелді зираттардың кіре берісіне Ұлы Отан соғысында шейіт болған боздақтар есімі жазылған белгі қоюды ұйымдастырды. Зиратқа кірген əр мұсылман осы белгі жанында сəл аялдап, боздақтар əруағына құран бағыштайды. Бұл адамгершілік, имандылық, тəрбиелік тұрғыдан да үлкен маңызға ие болды. Есенгелдінің жұмысындағы бір ерекшелік – ол мешітте қол қусырып отырмайды, елді мекендерді жиі аралайды. Алғашқы кездері имам келді деген соң, тұрғындар өз үйіндегі араб харпімен жазылған ескі кітаптарды əкеліп көрсететін. ХІХ жəне ХХ ғасырдың басында жарық көрген кітаптар Есенгелдінің өзіне де қызық көрінеді. Онда əр жылдары шыққан ҚұранКəрім, «Мұхтасар», Пайғамбарымыздың хадистері, жеке кітап болып шыққан сүрелер мен аяттар, эпостық жырлар жəне де басқа да кітаптар кездесті. Кітап иелері имамның тілегін кері қайтармай, кітаптарды оған сыйлап жүрді. Есенгелдіге «тозығы жеткен бұл кітаптар əркімнің қолында жүріп жоғалып кетеді, одан да мешіттің бір бөлмесіне жинап қояйын» деген ой келді. Енді ол ескі кітаптарды іздеп, елді мекендерге арнайы шығатын болды. Аудандағы Преснегорьков ауылында патша заманынан бері тұрған көне шіркеу бар. Станица болған, патшаның баласы бір түнеген жердің тарихы туралы аудандағы орыс-қазақтың барлығы сайрай жөнеледі. Ал Қазан төңкерісіне дейін осы төңіректен қажыға барғандардың, жұртты имандылыққа ұйытқан молдалардың есімі ұмытылған. Есенгелді оларды зерттей бастады. Ұзынкөлден шыққан қажылардың тізімін, олар туралы материалдарды, суреттерді жинап, кітаптармен қоса мешіттің бір бөлмесіне орналастырды. – Қазір мешіттің кішкене мұражайына айналған бөлмедегі ескі діни кітаптарды келген жұрт қызықтайды. Соңғы жылдары біз тек діни кітаптармен ғана шектеліп қалмадық. Қазақ тарихына, өнеріне, дінге байланысты ескі кітаптардың барлығын жинай бастадық. Кейінгі жылдары ауылдарда мектептер жабылып жатыр. Олардың кітапханасынан да халқымыз тарихы мен өнеріне, əдебиетіне қатысты ескі кітаптарды, оқулықтарды таптым, тастауға көзің қимайды. Олардың барлығы да енді қайтып шықпайды, сонысымен де құнды болар. Қазір мешіттегі бөлме кітаптар мұражайына айналып-ақ қалды, – дейді Есенгелді. Қазір көптеген мешіттердің қасында балаларға діни білімнің əліппесін үйрететін медреселер бар. Ұзынкөл мешітіне де ауылдардан мектеп оқушылары келіп, діни дəрістер алады. Мұнда балалар тек діни дəріс тыңдап ғана қоймайды, мешіттің шағын ұжымы олардың бір сəт спорт залда ойнауына, өнерден, тарихтан хабардар болуына жағдай жасап бағады. Өткен жылы Есенгелді аудан кəсіпкерлерімен кездесіп,

оларға мешітке дəріс тыңдауға келетін оқушыларды Астана, Бурабай арқылы Түркістан қаласына, Арыстан баб кешеніне, Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне апарып келу туралы ұсыныс айтты. Имамның ұсынысын шаруашылық ұстап отырған қалталы азаматтардың барлығы да құптады. – Түркістанда бүкіл түркі дүниесінің тарихы, тамашасы жатыр ғой. Мен ауданнан ертіп барған он бес бала Қазақстанда тарихымыздан сыр шертетін осындай керемет орындардың барлығын көзімен көрді, үлкен əсер алды. Спорт көгінен жасындай ұшып өткен Бекзат Саттарханов атындағы спорт сарайын көргендегі балалардың қуанышын көрсеңіз. Бекзат – əр баланың ұстыны ғой. Одан кейін Түркістандағы Қазақ-түрік университетін аралаттым. Бұл да олардың жақсы оқуына, арман қууына ықпал ете ме деген ойдан туып еді, – дейді Есенгелді қажы. Жақында Есенгелді қажыны Қостанай қаласының орталығында кездестіріп қалдым. Соңында тағы да жиырма шақты бала бар, Жеңіс саябағына қарай кетіп бара жатты. – Бұлар да мешіттен келіп дəріс тыңдап жүрген балалар ғой. Каникул кезін пайдаланып, Қостанай қаласына алып келдім. Мешітте болып, осындағы ұстаздардан діни дəріс тыңдады, сосын қаланы аралатып барамын. Облыс орталығындағы мұражайларға, саябақтарға, ескерткіштерге, аттракциондарға, драма театрына, тіпті, бассейнге дейін барамыз, – дейді имам. Есенгелді сонау 90-шы жылдары жамағаттың өгейсіп қалған ақ дінімізге қайта бет бұруы жолында көп жұмыс істеді. Соңғы жылдары барлық мүмкіндігімен, күш-жігерімен жастардың, мектеп оқушыларының тəрбиесіне атсалысқысы келіп тұрады. Елдің тағдыры – болашақтың қолында. Ал болашақ – жастар емес пе? Имамды да жастар ортасына тарта беретін осы ой. – Дінді тек құлшылық ету деп түсінетіндер қателеседі. Дін алдымен тіршілігіңді түзегеніңді қалайды. Имандылыққа, адамгершілікке сусындаған тəрбие бар жерде тіршілігіңнің түтіні де түзу шығады. Біз осы жолда қызмет етеміз, – дейді Есенгелді Сақтағанұлы. Ұзынкөл ауданы өңірінде тек мұсылман жұрты, қазақтар ғана тұрмайды. Ел тағдыры солай, мұнда барлық ұлттың өкілі бар. Мешіттің мектептермен байланысы тығыз орнаған. Ол мектептерге барғанда жанына аудан орталығындағы шіркеу қызметкері Виктор əкейді ертіп алады. Екеуі негізінен мектеп оқушыларымен, жастармен кездесулер өткізеді. Жас буынның дəстүрлі емес ағымдардан, секталардан аулақ болуының алдын алуды, олардың рухани таза азамат болып өсуіне ұстаздармен, ата-аналармен қатар үлес қосуды Есенгелді қажы өз жұмысының өзегі деп біледі. Есенгелді қажының Мəуліт мерекесінде, басқа шараларда да өнер адамдарын, белгілі тұлғаларды аудан мешітіне шақырып, өнерге сусап отыратын жұртты бір серпілтетін еш менеджерден кем емес ұйымдастырушылығы да бар. Ол мешіт имамының қызметі елдің рухани сұранысына жауап беруі тиіс деп біледі. Рухани байлық бар жерде елдің бірлігі нығая түседі. Ал ел бірлігі мықты болса, мемлекет те мықты. Елбасы саясатының бас ты бағыты да осы. Оны Ұзынкөл мешітінің имамы Есенгелді қажы Ажмахан да Құран сөзінен кем көрмейді.

Алматыдағы қызметі ерекше емдеу мекемесінің бірі – Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің емханасы «Мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорны». Аты айтып тұрғандай, емхана жасы ұл ғайған жандарға, Ұлы Отан соғысы ардагерлеріне жəне оларға теңестірілген тұлғаларға, сонымен қатар аумақтық тіркелген тұрғындарға медициналық көмек көрсететін қалалық кеңестік-диагностикалық орталығы болып есептеледі. Ақ самайлы ардагерлердің бүгінде азайып бара жатқаны рас. Сондықтан ауқымды жəне кешендік іс-шаралар жүргізуді талап ететін емдеу орталығы да замана көшінен қалмау үшін көп тірлік атқаруда. Қазіргі таңда бұл емхананы медицина ғылымдарының докторы Қалдыбай Мадибраимов басқарады. Ол кісінің геронтология саласындағы науқастардың денсаулығын тексеру мен емдеудің заманауи технологияларының бастамашысы екенін айта кетсек артық болмас. Медицина дамып жатқан заманда емхана қызметі сапалы деңгейге көтеріліп, заманауи технологиялар осынау мекемеден табылуы тиіс қой. Осы мəселені бірінші кезекке қойып отырған Қалдыбай Мақатайұлы ардагерлердің көпшілігі қазір өз бетінше жүріп-тұра алмайтындығын, оларға үлкен күтім керек екендігін айтады. Сондықтан дəрігерлер науқастардың үйлеріне жиі барып, денсаулығын бақылап, емдеп отырады. Қазіргі кезде емхана қызметпен қамтып отырған тұрғындар саны – 33173 болса, соғыс ардагерлері мен оған теңестірілген ардагерлер саны – 12457 екен. Оған қоса соғыс ардагерлеріне жəне оларға теңестірілген тұлғаларға медициналық қызмет көрсету қаланың жеті ауданы бойынша іске асырылады. Мұнда жыл сайын қан айналымы, ішек обыры, қант диабеті, глаукома ауруларына қатысты алдын ала профилактикалық тексерулер, маммографиялык зерттеулер жүргізіліп жатады. 2000 жылы 30 төсекті күндізгі

стационар бөлімшесі ашылған болатын. Осы күндізгі стационар ыңғайлы жиһаздармен, тұрмыстық техникамен, емдейтін физиотерапевтикалық аппараттармен жабдықталған. Сол сияқты, аталмыш емханада жүкті əйелдерді есепке алу жолға қойылған. Алдын-алу жұмыстарын белсенді жүргізу арқылы жақсы көрсеткіштерге жеттік, оның ішінде жүкті əйелдерді темір жəне йодтапшылығынан емдеуге жəне оның алдын алу тегін жүргізіледі, – дейді бас дəрігердің емдеу ісіне жауапты орынбасары Гүлнар Шахманова. Жыл сайын емханада С.Ж.Асфендияров атындағы Қаз ҰМУ кафедраларын тартумен «Ашық есік күні», «Қарт тұлғалар күні» деген іс-шаралар өтеді. Сонымен қатар, Ардагерлер қо ғамының өкілдерімен дөңгелек үстел өткізіледі. – Ауруларды емдейтін күндізгі стационардың, үй жағдайында көмек көрсететін стационардың, күндіз келіп емделетін жартылай стационардың көмегін мүм кіндігінше кеңейту керектігі сезілуде. Жасы ұлғайған науқастарды консер вативті терапиямен емдеу ке рек. Осыған байланысты Ұлы Отан соғысы ардагерлері ем хана сының аумағында соғыс ардагерлері мен еңбек жəне оған теңестірілген тұлғалар үшін стационарды алмастыратын күндізгі стационар ашылса дейміз, күніне бір рет түскі ас беретін, жақсы физиотерапевтік бөлімшесімен, сумен емдеуге, медициналық жəне сауықтыру шараларын өткізуге арналған санаторийлік стационар болса немесе «Ардагер» кешендік санаторийі сияқты стационар бөлінсе дейміз, – дейді емхана жетекшілері. Міне, осылай Алматыдағы Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің емханасы өз емделушілерінің денсаулығын қорғауда қол дан келген көмекті жасап, медициналық жəне əлеуметтік көмек көрсетуде. Өйткені, қарт адамдарды кешендік қорғау мемлекет саясатының басымдылығына ие болып келеді. АЛМАТЫ.

Қостанай облысы, Ұзынкөл ауданы.

Бəрекелді!

Ауызашарєа арзан ет пен сїт, дəмділер... Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Облыс орталығындағы «Квазар» орталық базарында «Халал өнімдер» бөлімі ашылды. Бұл жерде жылқы, қой еті жəне басқа да сүт өнімдері, дəмді тағамдар Рамазан айында арзан бағамен сатылуда. Сол сияқты, бүгіндері Қаныш Сəтбаев, Кутузов көшелері бойында, қала ішіндегі барлық бағыттарда жүретін трамвайларда «Ораза қабыл болсын!» деген жазуларды көруге болады. Бір күн болса да жастарымызға

ой салар иман-сауап, ғибадат, тазалықтың қадір-қасиетін білгеннен, жақсылық жасап жарысқанның артығы жоқ. Қала əкімдігінің ұйымдастыруымен Мəшһүр Жүсіп мешітінің асханасында күн сайын облыс орталығындағы мекемелер мен кəсіпорындар ауызашар беруде. Оған тұрмысы төмен, көпбалалы отбасы мүшелері, соғыс жəне еңбек ардагерлері, зағип жандар, балалар үйлері, қарттар үйі, жалғыз басты қарттар, əлеуметтік аз қамтылған адамдар да шақырылуда. ПАВЛОДАР.

«Əзірет Сўлтандаєы» сауапты шара Қасиетті Рамазан айында ауызашар беріп, сауап жинауды мұрат еткен жандардың бүгінде қарасы көбейіп келе жатқаны соңғы жылдары анық байқалуда. Сондай жандардың қолдауымен халыққа ауызашар беруді дəстүрге айналдырған «Əзірет Сұлтан» мешіті таяуда Астанадағы бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің басын қосып, тағы бір сауапты шараға мұрындық болды. Алмас МАНАП,

«Егемен Қазақстан».

Ауызашарға 400-ге тарта бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерімен

бірге, елге танымал азаматтар да қатысты. Құранмен басталған кеште «Əзірет Сұлтан» мешітінің бас имамы Қайрат Жолдыбайұлы сөз алып, ауызашардың шымылдығын

ашты. «Біздің жасап жатқан жұмыстарымызды, имамдарымыздың уағыздарын еліміздің түкпір-түкпіріне жеткізетін сіздерсіздер», деп сөзін бастаған Қайрат Жолдыбайұлы бұл дастарқан БАҚ өкілдерінің дін насихаты үшін атқарған жұмыстарына алғыс ретінде жасалып отырғанын айтты. «Қасиетті Рамазан айын жанжақты насихаттап, халыққа керекті ақпарат беріп отырсыздар. Бұл да дініміздің өркендеуіне үлкен көмек. Алла разылығы үшін деп ақ көңілмен жайылған ақ дастарқанымызға адал ниетпен келіп отырғандарыңызға мың

да бір алғыс», – деді Қ. Жолдыбайұлы. Сондай-ақ, бас имамның айтуынша, «Ауызашарға үлес қос» акциясының арқасында «Əзірет Сұлтан» мешіті күн сайын 400 адамға ауызашар берсе, əлеуметтік жағдайы төмен отбасылардың балаларын мектепке дайындау акциясына да үлес қосатын жандардың табылатынын жеткізді. Ауызашарда елімізге белгілі əншілер мен термешілер халықты діни əндермен сусындатты. Кеш соңында қонақтарға кəдесый ретінде діни кітаптар үлестірілді.


6

www.egemen.kz

25 шілде 2013 жыл

 Мемлекеттік сыйлыққа ұсынылған

Єылыми атластыќ картографияныѕ тамаша туындысы Əр жылдары Қазақстан Ұлттық Ғылым академиясының вице-президенті, Төралқа мүшесі қызметтерін атқара жүріп, ғылыми-зерттеу институттарының жұмысына жетекшілік етуіме тура келді. Он жылға таяу уақыт Жер туралы ғылымдар бөлімінің академик хатшысы болдым. Міне, осы уақытта ғылыми институттардың бағыттарын анықтаумен, олардың зерттеу жұмыстарын ұйымдастырумен жəне үйлестірумен айналыстым. Сұлтанбек ҚОЖАХМЕТОВ,

Қазақстан Республикасы ҰҒА академигі, техника ғылымдарының докторы, профессор.

Ғылымда əртүрлі мазмұндағы тақырыптық карталарды құрастыру, геология, гидрогеология мен геоэкология, география – ғылыми институттары атқаратын зерттеу жұмыстарының негізгі нəтижелі бөлігі болып табылады. Картографиялық жұмыстарды жасаудың бай əрі мол тəжірибесінің нəтижесінде География институты соңғы жылдары «Қазақстан Республикасының Ұлттық Атласы», «Маңғыстау облысының аймақтық Атласы» жəне салалық «Табиғи жəне техногендік қауіптер мен төтенше жағдайлар Атласын» дайындап жарыққа шығарды. Еліміздің мемлекеттілігін карта түрінде айқындайтын Ұлттық атластың жарық көруі тек егемендік алғаннан кейін ғана мүмкін болды. Қарастырылып отырған жұмыс циклы – шоқтығы биік туындылар қатарына жатқызылып, теңдессіз іргелі жəне қолданбалы маңызы бар, əлемдік қоғамдастықтың мемлекеттер жүйесіндегі еліміздің атаулы уақиғасы болып саналады деп батыл тұжырымдай аламын. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Ұлттық Атлас тұтынушыларына арнаған сөзінде: «Сіздер қысқаша бейнеленген картографиялық нұсқадан жүзден астам халықтар өкілдерінің бейбітшілік жəне татулықта өмір сүріп жатқан еліміздің табиғаты, халқы, экономикасы жəне экологиясы туралы жан-жақты ақпараттар таба аласыздар», – деп атап өтуі жай емес. Шындығында, осы бір сөз, табиғаттану мен қоғамның түрлі салаларында еңбектеніп жүрген Қазақстан ғалымдары мен зерттеушілерінің көп жылдық еңбектерінің мəн-мазмұнын айқындап тұр. География институты құрастырған «Қазақстан Республикасының Ұлттық Атласы», «Маңғыстау облысының Атласы» жəне «Төтенше жағдайлар Атласы» еңбектері – карталар, диаграммалар, графиктер, ғарыштық

түсірілімдер мен фотосуреттер сияқты картографиялық материалдарды түгелдей қамтыған заманауи картографиялық ақпарат. Бұл атластарда ұлттық (мемлекеттік), аймақтық жəне салалық деңгейде болмыс құбылыстарының кеңістіктік орналасуы, қасиеттері, байланыстары мен уақыттық өзгерістері графикалық түрде бейнеленген. Үш томнан тұратын жинақта еліміздің табиғаты, халқы, экономикасы, саяси-əкімшілік құрылымы мен экологиялық жағдайы жан-жақты сипатталған. Атластың 118 картадан құралған бірінші томы ақпаратқа аса бай əрі Қазақстанның табиғи жағдайы мен ресурстарын қабылдауға жеңіл əсерлі көркем картографиялық түрде берілген. «Геофизикалық жағдайы, тектоника, сейсмикалылық» бөлімінде Қазақстанның жер қыртысы құрылымы мен ерекшеліктері, онымен қоса, қазіргі заманғы динамикасы жайлы соңғы жаңа түсініктер бейнесін тапқан. Жер сілкінісі ошақтары жəне сейсмикалық аудандастыру картасы еліміздің сейсмикалық жағдайларын түгелдей ескере отырып құрастырылған. Стратиграфия, литология жəне петрологияның заманауи мəліметтерімен дəлденген Қазақстанның геологиялық құрылымы мен минералдық-шикізаттық негізіне көп көңіл бөлінген. Қазақстанның геологиялық тарихындағы нақты кен орындарымен байланысты болып келетін ірі кезеңдер сипатталған. Каспий теңізінің жағалау бедері мен қайраңының келбеті, қалыптасуы жəне дамуы қарастырылған. Атласта соңғы жылдарда өзектілігі арта түскен су ресурстарының көлемі мен сапасын бағалау мəселелеріне терең назар аударылған, жер асты мен жер бетіндегі барлық табиғи сулар жан-жақты зерделенген. Əсіресе, өзендер ағындылары ресурстары жайлы материалдардың құндылығы жоғары, оған қоса, өзендердің гидроэнергетикалық əлеуеті де бағаланған. Каспий, Арал, Балқаш жəне Алакөл суқоймаларының даму динамикалары түпкілікті сараланған.

Жер асты сулары алаптары бойынша гидрогеологиялық толыққанды карталар дайындалған. Климаттық жағдайларға жан-жақты назар аударылған. Климаттық жəне орографиялық ерекшеліктеріне байланысты қалыптасқан Қазақстанның күрделі топырақ жамылғысы, алуан түрлі өсімдік жəне жануарлар əлемі жайлы ауқымды ақпаратты Ұлттық Атластың сəйкес карталарынан алуға болады. Бүгінгі таңда, орнықты даму өзара байланысты əрі тəуелді экономика, əлеуметтік сала жəне экология сынды үш тірекпен негізделетіні белгілі. Жүйелілік пен себеп-салдарлық осы принцип, сəйкесінше 116 жəне 119 картадан тұратын ҚР Ұлттық Атласының екінші жəне үшінші томдарында айқын көрініс тапқан. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан 2050» Жолдауында адам, оның денсаулығы, қауіпсіздігі мен амандығы елдің басты байлығы саналатындығы баса айтылған. Осыған орай, Атластың екінші томы жаңа мың жылдықта Қазақстанда болып жат қан демографиялық үдерістерді зерт теуге арналған. Демографиялық жағдайдың жан-жақты сипаттамасы беріліп, жұмыспен қамтамасыз ету, экономикалық белсенділік мəселелері толық қарастырылған. Қазақстанның аумақтық жəне жеке аймақтарының дамуы жоспарында əлеуметтік саланы дамытуға айрықша назар аударылған. Ғылыми жəне мəдениағартушылық мекемелер, халықтың баспасөз басылымдарымен, ақпарат жəне байланыс құралдарымен қамтамасыз етілуі көрнекі түрде көрсетілген. Соңғы 10 жылда Қазақстанның индустриалдық дамуы базалық кешендер бойынша да, ірі, орта жəне шағын бизнес кəсіпорындары бойынша да тұрақты оң сипат алды. Əңгіме өзегіне айналып отырған еңбекте Қазақстан өнеркəсібінің жетекші салалары болып табылатын мұнай, газ, көмір, темір кені, химия, қара жəне түсті металлургия, машина жасау, жеңіл жəне т��мақ өнеркəсіптеріне

сипаттама берілген. Атласта Қазақстан тəуелсіздік алған жылдардан кейін үлкен өзгерістерге ұшыраған ауыл шаруашылығына кең орын берілген. Республикада көліктің рөлі күннен күнге өсуде. Туристік кластерді дамытуға екінші томда қарастырылған рекреациялық ресурстар мен туризм негіз бола алады. Қазақстанның тарихы мен археологиясы мəселелеріне арналған бөлім де үлкен қызығушылық туғызады. Мұн да, адамзаттың Қазақстан аумағын сонау тас дəуірінен бастап қоныстанғаны, ал оңтүстік аудандар ежелден отырықшылық егіншілік пен қала мəдениетінің орталықтары болғаны көрсетілген. Атласта Қазақстанның 14 облысының экономикасы мен əлеуметтік саласына айтарлықтай маңызды орын берілген. Сонымен бірге, атластың біраз бөлімдері əлемдік қоғамдастық ұйымдар толығымен мойындаған республикамыздың сыртқы байланыстарына арналған. Халықтың өмір сүру деңгейін анықтаушы Қазақстанның шығу тегі мен өзектілік дəрежесі əртүрлі қазіргі экологиялық мəселелері үшінші томдағы карталар сериясында көрініс тапқан. Картографиялық түрде климатпен, су ағындарымен, эолдық үдерістермен, жер бедері жəне геологиялық жыныстардың құрамымен байланысты құбылыстар бейнеленген. Еңбекте Қазақстанның бүкіл 14 облысының экологиялық жағдайы қарастырылған. Табиғи ортаның күйін анықтау үшін аумақ бірлігі ретінде əкімшіліктік аудандар мен қалалық

əкімшіліктерге қарасты аумақтар алынған. Экологиялық жағдай, көрсеткіштердің 20 тобы бойынша жеке бағалауларды қамтитын бес балдық шкала бойынша анықталған. Қазақстанның Ұлттық Атласына енген негізгі карталардың, қосымша қималардың, диаграммалар мен суреттердің терең ойластырылғандығын ерекше атап өткім келеді. Карталардың компьютерлік рəсімделуі керемет, полиграфиялық дайындалуы əлемдік стандарттардың деңгейінде. Атластың ең бір маңызды жетістігі, ондағы көптеген географиялық нысандарға тарихи атауларының қайтары луы дер едім, қазақша атауларды орыс тіліне аударған кезде жіберілген көптеген транслитерациялық қателіктер түзетілген. Мұндай көпқырлы жəне біртұтас ғылыми туындыны жарыққа шығару Қазақстанның жетекші ғалымдарының орасан зор еңбегін талап етті. Жоғарыда айтылғанның барлығы Маңғыстау облысының Атласына да қатысты, себебі, ол да республикалық сияқты, қазақ, орыс жəне ағылшын тілдерінде жарияланған жəне аймақтың қазіргі табиғаты, халқы, экономикасы жəне мəдениеті туралы мағлұмат беретін толық жəне біртұтас жинақ, сонымен бірге, құрлық пен теңіздің экологиялық жағ да йына байланысты шиеленісті мəселелерді де қамтиды. Бұл Атлас ежелгі тарихы мен жарқын даму келешегі бар өлкенің бірегей табиғи жəне əлеуметтік- экономикалық жағдайларын терең зерттеуді қажет ететін əкімшілік, жоспар лық жəне жобалық ұйымдар, өнеркəсіптік жəне ауылшаруашылықтық

мекемелер, ғылым жəне білім жүйесі үшін ұзақ уақыт бойы пайдалануға болатын 212 тақырыптық картадан құралған. Төтенше жағдайлар Атласы халықты, табиғи жəне шаруашылық нысандарын қорғау мəселелерін жоспарлау жəне басқаруды картамен қамтамасыз етіп, өмірлік қажетті бағыттың мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыруға септігін тигізеді. Сонымен, авторлар ұжымының басшылығымен Қазақстанда бірегей ғылыми туынды жасалды. Атластық картография концепциясы: ұлттық, салалық жəне аймақтық атластар біздің республикамыздың атластық карталарын құрастыруға ғылыми негіз болып, оны əлемнің жетекші елдерінің алдында картографиялық державаға айналдырды. Ұсынылып отырған атластық картографияның тұжырымдамасы «Қазақстан Республикасының Ұлттық Атласы», «Маңғыстау облысының Атласы» мен «Табиғи жəне техногендік қауіптер мен төтенше жағдайлар Атласын» құрастырудың теориялықəдіснамалық жəне əдістемелік тəсілдерін объективті түрде айқындап тұр. Атластық тақырыптық карталар көп еңбек пен ықтияттылықты қажет ететін далалық зерттеулер. Жерді арақашықтықтан зерделеу əдістері мен баспаға əзірленетін карталардың авторлық макеттерін камералдық картографиялық дайындау мен редакциялық түзетулерді енгізудің нəтижесі болып табылады. Осы іргелі жұмысты ғылым мен техника саласындағы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығын алуға əбден лайықты деп санаймыз.

 Үйренетін үрдіс Қазақстанның бəсекеге қабілетті отыз елдің қатарына кіруі сынды жоғары мақсатқа жету республиканың барлық өңірлерін тең дəрежеде дамытпайынша мүмкін болмайды. Соған байланысты Кедендік одақ шарттары мен Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі қарсаңында өңірлердің даму бағыттарын айқындап алу мəселесі аса өзекті болып табылады. Жақында Өскемен қала сында өткен Алматы, Шығыс Қазақстан, Қарағанды жəне Пав лодар облыстарының өңіраралық интеграциясы форумында Премьер-Министр Серік Ахме тов те аймақтардың өзара бəсекеге қабілет тілігін арттыру ше шім де рін табудың жаңа деңгейге көтерілгенін атап көрсетті. Форумға қатысушы өңірлердің еліміздің 40%-ға жуық жерін алып жатқанын, республика халқының үштен бірі осы өңірлерде тұратынын жəне жалпы ішкі республикалық өнімнің 19%-ын осы облыстар беретінін айта келіп, өзара байланыс жасауға аса күшті əлеуеттері бар екендігін атап өтті. С.Ахметов өңірішілік кооперацияны дамытуда жергілікті атқарушы органдардың ерекше рөлін атай отырып, аймақтық даму мəселесіне жаңа көзқараспен келу қажеттілігін ескертті. Өңір дамуының əлеуметтікэкономикалық бағдарламасының нəтижелі жүзеге асуында жергілікті билік саясатының да маңызды рөл атқаратыны белгілі. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі аумақтық даму стратегиясына өңірлік саясаттың жаңа идеологиясы – «полярлық даму» тұжырымдамасы негіз болған, онда аймақтық жəне ғаламдық нарыққа шыға алатын, елдің барлық қалған өңірлерін «локомотив» тəрізді алға тарта алатын, динамикалық түрде дамушы өңірлер мен қалалар «өсу полюстары» болуы тиіс екендігі белгіленген. Ұлттық экономиканың кешенді даму бағдарламасына сəйкес елдің əр өңірінде бағдарла малар қабылданған, олар – Қазақстан Республикасының үдемелі индустриялық-инно вациялық дамуының 2010-2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы, «Индустрияландыру

картасы», «Биз нестің жол картасы-2020», «Жұмыспен қамту жол картасы-2020», «Ақ-бұлақ» жəне т.б. Аталған бағдарламалардың нəтижелілігі көп жағдайда өңірдегі нарықтың ашықтық дəрежесімен, өңірлік экономиканың құрылымымен, шаруашылық субъектілерінің белсенділігімен (кəсіп -

дамыған өңір болып табылады. Машина жасау, энергетика, жеңіл жəне азық-түлік, химия, ағаш өңдеу өнеркəсібі жəне құрылыс материалдарын өндіру қарқынды дамуда. Жалпы өңірлік өнім көлемі соңғы 5 жылда 2 есе өсіп 983,7 млрд. теңгені құрады. Бұл көрсеткіш бойынша облыс республикада 6-орында.

қатысты инвестицияның аймақтық аспектідегі мəселесін шешу С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің 2012-2020 жылдардағы Стратегиялық жоспарының басым бағыттарының бірі болып табылады. Соңғы 11 жыл деректерінің талдауы бойынша: макродеңгейде

төмен. Дамыған мемлекеттерде бұл жағдайға бірінші кезекте мəн беріледі. Ал біздегі ұстаным бойынша білімге деген шығындағы ЖҰӨ үлесі жылдан-жылға төмендеуде. Адам капиталына салынған жұмсалымның экономикалық қайтарымының ерекшеліктері бар. Уақыт өте қызметкердің өндірістік

орындар, университеттер, жергілікті билік органдары, қоғамдық бірлестіктердің), нарық инфрақұрылымымен, оның ішінде өңірдің əлеуметтік-экономикалық дамуының стратегиялық жоспарымен байланысты басқарудың тиімді жүйесімен анықталады. Осы тұрғыдан келгенде, Шығыс Қазақстан облысы еліміздің жетекші өңірлерінің бірі бола алатындай маңызды бəсекелестік артықшылықтарға ие. Біздің облысымыздың негізгі бəсекелестік артықшылықтарына тиімді географиялық орналасуы, тау-кенбайыту жəне металлургиялық өнеркəсіп үшін минералдық шикізаттың болуы, түсті металлургия жəне металл өңдеудің маңызды технологиялық əлеуеті, орман жəне энергетикалық қордың болуы, жоғары білікті мамандардың болуы, салыстырмалы түрде жұмыссыздықтың төмен деңгейі, туризмді дамытуға ыңғайлы ерекше рекреациялық жағдайлардың болуы жатады. Экономикасының базалық саласы түсті металлургия болып табылатын облыстың эконо микалық өсуіне пайдалы кеннің бай орындарының болуы ыңғай лы жағдай жасайды. Шығыс Қазақстанның өнеркəсіп əлеуетінің 60% осы саланың үлесіне тиеді. Облыста өндірілген қорғасынның үлес салмағы республикалық көлемнің 98,4%-ын, мырыш – 96,6%-ын, алтын – 56,1%-ын, күміс – 15,7 %-ын құрайды. Өңірде қазақстандық титан, магний, тантал, бериллий мен атом электростансалары үшін отынның 100 пайызы өндіріледі. Шығыс Қазақстан өнеркəсібі

Ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі өткен жылдың деңгейімен салыстырғанда 6,3%-ға өсіп, 229,8 млрд. теңгені құрады. Ауыл жəне орман шаруашылығы, аңшылық, балық аулау жəне өсіру бойынша облысқа жалпы өнімнің 8%-ы тиесілі. Адам капиталының сапалық өсуін ең алдымен білім саласы анықтайды. Кəсіби біліктілік тұрғысынан қандай мамандар дың даярлануы, болашақ жеткіншектердің қандай өнеге, адамгершілік жəне отаншылдық қасиеттерге ие болуы, бірінші кезекте білімнің дамуына тəуелді. Адам капиталы на

білім тиімділігі өсуде. Егер білім қорының 1 ��еңгесіне есептегенде ЖҰӨ өсуде болса, ал ЖҰӨ бір бірлігіне есептегенде білім қоры төмендеуде. Білім үдерісінде белгілі мəселелердің бары айқындалады. Біздің ойымызша, осындай көріністің себебі – жоғарғы басқару буыны мен нақты өндіріс үдерісін атқаратын қызметкерлерге еңбекақы төлеудегі тепе-теңсіздік, тура тəуелділіктің болмауы, қисынсыз алшақтықтың болуы. Кəсіби дайындықты жоғары оқу орындары жасайды, бірақ ПОҚ еңбекақысын төлеу басқа салаларға қарағанда біршама

құндылығы өседі, сондықтан бүгінгі күннің талабына сай оларды қайта даярлауға қаражат салу қажет. Осыған орай С.Аманжолов атындағы ШҚМУ базасында Біліктілікті бекіту орталығы қызмет атқаруда. Орталықтың мақсат ы – біл ім сал асын да біліктілікті көтеру жəне растау, білім үдерісіне қатысушылардың кəсіби құзыреттілігін, олардың қызметінің нəтижесін арттыру, сарапшылықтың тəуелсіз жүйесін жасау. Қазіргі таңда орталық негізінде əртүрлі ұйым, мекеме жəне кəсіпорындардың 500-ден астам қызметкерлері біліктілікті көтеру жəне қайта даярлаудан өтті.

Білім мен ґндіріс одаєы

Облыстың табысты дамуымен қатар, бірқатар шешілмеген мəселелері бар. Олардың бастылары: экономиканың шикізаттық бағыты, түсті металлургия саласында 1-2 өнім түрлерін өндірудің басым болуы, дүниежүзілік экономика мен интеграцияның əлсіздігі, ел ішіндегі салааралық жəне аймақаралық экономикалық шоғырланудың төмендігі, жергілікті тауар өндірушілер мен қызмет көрсетушілерге сұраныстың төмен болуы, өндірістік жəне əлеуметтік инфрақұрылымның жетікіліксіз дамуы, кəсіпорындардың жалпы техникалық жəне технологиялық жағынан артта қалуы, өндіріс пен ғылым байланысының болмауы. Осы мəселені шешу үшін Шығыс Қазақстанда белсенді ғылыми жəне инновациялық саясатты жетілдіруге жағдай жасайтын индустриялық-инновациялық инфрақұрылымды қалыптастыру жүзеге асырылуда. Бұл істің табысты болуына облыстың жоғары оқу орындарының қосар үлесі аз емес. Облыста 9 университет қызмет атқаруда, соның ішінде Қазақстанның басты оқу орындарының бірі болып табылатын С.Аманжолов атындағы ШҚМУдың өңір өнеркəсібіне өндірістіктехникалық жəне инновациялық идеяларды енгізуге зияткерлік жəне ғылыми əлеуеті жеткілікті. Университеттің ғылыми-зерттеу жұмыстары ұжымдық қолданудағы Ұлттық-ғылыми зертханасында, экологияның оқу-ғылыми-зерттеу орталығында, гуманитарлық ғылымдардың оқу-ғылыми-зерттеу орталығында жəне университеттің 28 кафедрасында жүзеге асырылады. 2013 жылы университет қызметкерлері мен ПОҚ орындаған ғылыми жұмыстың көлемі 154296 млн. теңгені құрады. Университетте іргелі жəне қолданбалы зерттеулер 16 бюджеттік (87 535 млн. тг.), 6 шаруашылық келісім (28 696 млн. тг.) тақырыптары бойынша жүргізілуде. ЮНИСЕФ, «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ (9 960 млн. тг.) бойынша 2 жоба ұтып алынды. Соңғы жылда ұжымдық қолданудағы Ұлттықғылыми зертханасының базалық қаржылан дыру көлемі 28 млн. теңгені құрады. ҚРБжҒМ Ғылым

комитетінің қаржыландыруымен ННТХ «Парасат» АҚ тапсырысы бойынша 1 жоба жəне «ННТХ «Парасат» АҚ-пен бірлесіп «НАТР» АҚ-ның 2 инно вация лық гранты жүзеге асырылуда. ЖОО 2013 жылы Ғылым комитеті жариялаған гранттық қаржыландыру конкурсында 3 жобаны жеңіп алды. Технологияны коммерциялау кеңсесі одан əрі коммерциялау үшін 17 жобаның тұжырымдамасын ұсынды, 10 жоба бойынша тұжырымдама негіздемесі алынды. Ғылыми-зерттеу нəтижелері облыстың ғылыми жəне инно вациялық əлеуетін қалыптастыруға ғана емес, сонымен қатар, қоғамның мəдени жəне моральдық тəртібіне де өз əсерін тигізуде. Профессорлық-оқыту шы құрам қоғамдық бас тамада лекторлық топтың құра мында «2050-индустриалды-инновациялық даму стратегиясының» негізгі мақсаттарын жүзеге асыру барысын да түсіндіру жұмыстарын атқаруда. Өңірде шағын жəне орта бизнестің дамуына үлкен үлес қосып келе жатқан «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қорымен» бірлесіп «Бизнес-ақылшы» бағдарламасын жүзеге асыруда С.Аманжолов атын дағы ШҚМУ-дың экономика жəне бизнес факультетінің оқытушылары белсенді қызмет атқаруда. Жобаның мақсаты – кəсіпкерлер мен кəсіпкерлік ниеттегі халыққа бизнесті тиімді жүргізу бойынша кешенді бірізденген жəне қолжетімді білімді беру. 2009 жылдан бастап бүгінгі күнге дейін «Бизнес-ақылшы» бағдарламасы аясындағы «Кəсіпкерліктің экспресс курсы» тақырыбы бойынша 3500 мыңнан астам кəсіпкер курстан өтті. Шығыс Қазақстан облысын экономиканың дамыған инфрақұрылымы бар, ғылыми, инновациялық жəне кадрлар əлеуеті жеткілікті, «локомотив» рөліндегі аймақ деп атауға болады. Алайда, осы жетістіктермен шек теліп қалмай, үнемі алға жылжып отыру қажет. Əлібек ҚУАНДЫҚОВ, С.Аманжолов атындағы ШҚМУ ректоры, экономика ғылымдарының докторы.


www.egemen.kz

25 шілде 2013 жыл

7

Бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарєа орналасуєа конкурс туралы хабарландыру Барлық конкурсқа қатысушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары: C-3 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес; оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, немесе басшылық лауазымдарда екі жылдан кем емес; немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-4 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес; немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес; немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-5 санаты үшін: білімі – жоғары. – “Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы” Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасы бірінші орынбасарының 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде 2008 жылы 10 қаңтардағы № 5084 тіркелген). Əкімшілік мемлекеттік қызметкерлердің лауазымдық жалақылары

Санат С-3 С-4

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты min max 118516 160157 106344 143501

I. Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі, 010000, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 32/1, 4 қабат, 411-бөлме, анықтама үшін телефондар: 8 (7172) 29-90-67, факс 24-33-91, электрондық пошта мекенжайы: d.makhan@mtc.gov.kz бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдардың орынына конкурс жариялайды: 1. Көліктік бақылау комитеті көліктегі бақылауды автоматтандыру басқармасының бас сарапшысы (С–4). Функционалдық міндеттері: ақпараттандыру саласында нормативтік құқықтық актілерді дайындау мен жетілдіруге қатысу; ақпараттандыру саласында мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыруда қатысу; ақпараттандыру мəселелері бойынша бағдарламалық жəне стратегиялық құжаттарды əзірлеу мен жүзеге асыру бойынша ұсыныстарды дайындау; ақпараттандыру бөлігінде механикалық көлік құралдарын жəне олардың тіркемелерін міндетті техникалық байқауды ұйымдастыру жəне жүргізу қызметін бақылау жəне ТБО өзара əрекеттесу; жоспар кезеңіне басымдылықты есептеумен Комитеттің функцияларын автоматтандыру бойынша іс-шаралар жоспарын құру, сондай-ақ автоматтандыру бойынша іс-шаралар жоспарын жүзеге асыру; көліктік бақылау саласында ақпараттандыру аясында инвестициялық жобаларды жүзеге асыру шеңберінде техникалық тапсырмаларды жəне техникалық ерекшеліктерді əзірлеу мен келісуге қатысу; басқарманың құзыреті шеңберінде қызметтер мен тауарларды мемлекеттік сатып алу бойынша конкурстарға қатысу жəне дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (автоматтандыру мен басқару немесе ақпараттық жүйелер немесе есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету немесе аспап жасау саласында); ақпараттандыру саласында ҚР саясатының негізгі бағыттарын, ақпараттық жүйелер мен желілерді құруды, ақпараттандыру мəселелері бойынша нормативтік құқықтық актілерді білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 2. Көліктік бақылау комитеті көліктегі бақылауды автоматтандыру басқармасының бас сарапшысы (С–4). Функционалдық міндеттері: ақпараттандыру саласында нормативтік құқықтық актілерді дайындау мен жетілдіру; ақпараттандыру саласында мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыруға қатысу; ақпараттандыру мəселелері бойынша бағдарламалық жəне стратегиялық құжаттарды əзірлеу мен жүзеге асыру бойынша ұсыныстарды дайындау; көліктік бақылау саласында ақпараттандыру аясында инвестициялық жобаларды жүзеге асыру шеңберінде техникалық тапсырмаларды жəне техникалық ерекшеліктерді əзірлеу мен келісуде қатысу; ақпараттық жүйелердің жұмыс істеуі бөлігінде көлік, коммуникациялар, байланыс жəне ақпараттандыру саласында инфрақұрылымды жəне бəсекелік нарықты үйлестіру, бақылау, дамыту, саясатты қалыптастыру бойынша жүзеге асыру бойынша жұмыстарын жоспарлауды, бақылауды жəне тиімділігін бағалауды жүргізу; Комитет пен аумақтық бөлімшелерді ақпараттық-техникалық қамтамасыз ету; көлік дерекқоры жəне тасымалдау қауіпсіздігі динамикасының мониторингі ақпараттық талдамалық жүйесін жүзеге асыру бойынша жұмыстарын жоспарлауды, бақылауды жəне тиімділігін бағалауды жүргізу; басқарманың құзыреті шеңберінде қызметтер мен тауарларды мемлекеттік сатып алу бойынша конкурстарға қатысу жəне дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (автоматтандыру мен басқару немесе ақпараттық жүйелер немесе есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету немесе аспап жасау саласында); ақпараттандыру саласында ҚР саясатының негізгі бағыттарын, ақпараттық жүйелер мен желілерді құруды, ақпараттандыру мəселелері бойынша нормативтік құқықтық актілерді білу; ақпараттық технологиялармен жұмыс тəжірибесі болуы дұрыс; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 3. Азаматтық авиация комитеті аэронавигация басқармасының басшысы – бас мемлекеттік инспекторы (С–3). Функционалдық міндеттері: аэронавигациялық қызмет көрсететін ұйымдарға тексеру жүргізу; аэронавигациялық ұйымдарды сертификаттау үдерісіне қатысу; авиациялық оқиғалар мен инциденттерді аэронавигациялық қызмет көрсету тұрғысынан тексеруге қатысу; əуе кемелерін пайдаланушыларды, əуеайлақтарды жəне оқыту орталықтарын аэронавигациялық қызмет көрсету тұрғысынан сертификаттау үдерісіне қатысу; əуе қозғалысына қызмет көрсету жөніндегі авиациялық персоналға куəлік беру; мемлекеттік авиация саласындағы уəкілетті органмен аэронавигациялық қызмет көрсету тұрғысынан өзара əрекет ету; аэронавигациялық қызмет көрсету саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу; аэронавигациялық қызмет көрсету саласындағы ұлттық нормативтік құқықтық актілердің Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) стандарттары мен ұсынымды практикасынан айырмашылықтарын анықтау жəне жариялау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары авиациялық; əуе көлігі саласындағы қарым-қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; аэронавигациялық қызмет көрсету саласындағы ИКАО стандарттары мен ұсынымды практикасын білу; ағылшын тілін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 4. Азаматтық авиация комитеті аэронавигация басқармасының бас сарапшысы – аға мемлекеттік инспекторы (С–4). Функционалдық міндеттері: аэронавигациялық қызмет көрсететін ұйымдарға əуе қозғалысын ұйымдастыру жəне оған қызмет көрсету тұрғысынан тексеру жүргізу; аэронавигациялық ұйымдарды əуе қозғалысын ұйымдастыру жəне оған қызмет көрсету тұрғысынан сертификаттау үдерісіне қатысу; авиациялық оқиғалар мен инциденттерді əуе қозғалысын ұйымдастыру жəне оған қызмет көрсету тұрғысынан тексеруге қатысу; əуе кемелерін пайдаланушыларды, əуеайлақтарды жəне оқыту орталықтарын əуе қозғалысын ұйымдастыру жəне оған қызмет көрсету тұрғысынан сертификаттау үдерісіне қатысу; əуе қозғалысына қызмет көрсету жөніндегі авиациялық персоналға куəлік беру; мемлекеттік авиация саласындағы уəкілетті органмен əуе қозғалысын ұйымдастыру жəне оған қызмет көрсету тұрғысынан өзара əрекет ету; əуе қозғалысын ұйымдастыру жəне оған қызмет көрсету саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу; əуе қозғалысын ұйымдастыру жəне оған қызмет көрсету саласындағы ұлттық нормативтік құқықтық актілердің Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) стандарттары мен ұсынымды практикасынан айырмашылықтарын анықтау жəне жариялау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары авиациялық; əуе көлігі саласындағы қарым-қатынастарды реттейтін Қазақстан

Санат C-5

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты min max 80078 108266

Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; аэронавигациялық қызмет көрсету саласындағы ИКАО стандарттары мен ұсынымды практикасын білу; ағылшын тілін білу (мүмкіндігінше); компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 5. Азаматтық авиация комитеті аэронавигация басқармасының сарапшысы – мемлекеттік инспекторы (С–5). Функционалдық міндеттері: аэронавигациялық қызмет көрсететін ұйымдарға ұшуды метеорологиялық қамтамасыз ету тұрғысынан тексеру жүргізу; аэронавигациялық ұйымдарды ұшуды метеорологиялық қамтамасыз ету тұрғысынан сертификаттау үдерісіне қатысу; авиациялық оқиғалар мен инциденттерді ұшуды метеорологиялық қамтамасыз ету тұрғысынан тексеруге қатысу; əуе кемелерін пайдаланушыларды, əуеайлақтарды жəне оқыту орталықтарын ұшуды метеорологиялық қамтамасыз ету тұрғысынан сертификаттау үдерісіне қатысу; мемлекеттік авиация саласындағы уəкілетті органмен ұшуды метеорологиялық қамтамасыз ету тұрғысынан өзара əрекет ету; ұшуды метеорологиялық қамтамасыз ету саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу; ұшуды метеорологиялық қамтамасыз ету саласындағы ұлттық нормативтік құқықтық актілердің Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) стандарт тары мен ұсынымды практикасынан айырмашылықтарын анықтау жəне жариялау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары авиациялық; əуе көлігі саласындағы қарым-қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; ұшуды метеорологиялық қамтамасыз ету саласындағы ИКАО стандарттары мен ұсынымды практикасын білу; ағылшын тілін білу (мүмкіндігінше); компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 6. Азаматтық авиация комитеті ұшу жарамдылығы басқармасының бас сарапшысы – аға мемлекеттік инспекторы (С–4). Функционалдық міндеттері: азаматтық əуе кемелеріне сертификаттық жəне инспекциялық тексеру жүргізу, ƏК ұшу жарамдылығы сертификаттарын, азаматтық ƏК жергілікті шуыл бойынша жарамдылығы жөнінде куəлік, радиостансаларды қолдануға лицензиялар, ƏК үлгі сертификатын, ƏК данасы куəлігін жəне басқа құжаттарды дайындау жəне беру, олар бойынша дерекқорды жүргізу, əуе кемелерінің мықтылығына сараптама жасау жəне деректер жинау, ұшу жарамдылығын қамтамасыз ету мəселелері бойынша ƏК инспекциялау, ƏК ұшу жарамдылығын қамтамасыз ету мəселелері бойынша нормативті-құқықтық актілерді жасау, авиациялық техниканың мықтылығына, ақпараттық бюл летеньдерге сараптама жасау жəне деректер жинау, алдын алу іс-шараларын жасау, инспекциялық жəне сертификаттық комиссияларға қатысу, ұшу жарамдылығын қамтамасыз ету бойынша секторының уақытша жоқ болған қызметкерінің функцияларын орындау, ƏК ұшу жарамдылығын қамтамасыз ету бойынша жəне ҚР азаматтық авиациясының ұйымдарының ұшу жарамдылығы бойынша пайдалану құжаттамаларына деректер қорын (файлдарды) жүргізу.. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары авиациялық; көлік саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; біліктілік талаптарына сəйкес Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) стандарттары мен ұсынылатын тəжірибелерін білу; азаматтық əуе кемелерінің пайдаланушыларын, авиациялық техникаға техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу бойынша ұйымдарын сертификаттауда қолданылатын талаптар, əдістер мен рəсімдерін білу; азаматтық əуе кемелеріне ұшу жарамдылығын қамтамасыз ету бойынша рəсімдерін білу; ағылшын тілін білу; азаматтық əуе кемелеріне ұшу жарамдылығын қамтамасыз ету бойынша жəне техникалық қызмет көрсетуде жұмыс тəжірибесінің болуы; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 7. Азаматтық авиация комитеті ұшу жарамдылығы басқармасының сарапшысы– мемлекеттік инспектор лауазымына (С–5, 2 бірлік, 1 бірлік негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: əуе кемелерінің техникалық жай күйіне бақылау жəне пайдалану ережелерін сақтамаған жағдайда əуе кемелерін техникалық жай күйіне жоспардан тыс тексеріс жасауды ұйымдастыру жəне əуе кемелерінің ұшу жарамдылығына сертификаттар беруі; техникалық қызмет көрсету бөлігінде ТО жəне РАТ ұйымдары бойынша сертификаттау талаптарына сəйкес инспекциялық тексеріс жəне бақылауды жүргізуге қатысу; АТ-ны пайдалану жəне ТО жəне РАТ бойынша азаматтық авиация объектілерін сертификаттау сұрақтары бойынша тиісті ғылыми мекемелермен, ОКБ жəне басқа ұйымдармен өзара əрекет жасау; авиациялық техниканы жəне əуе кемелерінің сертификаттау даналары бойынша орнату жəне жеке ресурстары мен қызметтік уақытын ұзарту бойынша жұмыстарды бақылау; ұшу жарамдылығында белгіленген саласы бойынша дерекқор ішкі пайдалану ды жүргізу жəне құру кезінде пайда болған мұрағаттық құжаттарды топтау, сақтау, есеп жүргізу жəне пайдалану жұмыстарын жүзеге асыру; ПЛГ ВС секторының уақытша жоқ қызметкерлерінің міндеттерін орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары авиациялық; көлік сала��ындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; біліктілік талаптарына сəйкес Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) стандарттары мен ұсынылатын тəжірибелерін білу; азаматтық əуе кемелерінің пайдаланушыларын, авиациялық техникаға техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу бойынша ұйымдарын сертификаттауда қолданылатын талаптар, əдістер мен рəсімдерін білу; азаматтық əуе кемелеріне ұшу жарамдылығын қамтамасыз ету бойынша рəсімдерін білу; ағылшын тілін білу; азаматтық əуе кемелеріне ұшу жарамдылығын қамтамасыз ету бойынша жəне техникалық қызмет көрсетуде жұмыс тəжірибесінің болуы; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 8. Ұшуды пайдалану басқармасының бас сарапшысы – аға мемлекеттік инспекторы (С–4). Функционалдық міндеттері: азаматтық əуе кемелерінің пайдаланушыларын сертификаттау бойынша дəлелді құжаттамаларға жауапты тұлға ретінде сараптама жүргізу; пайдаланушыларды сертификаттауға қатысу; пайдаланушының сертификаттарын жəне куəліктерін ресімдеу жəне беру; пайдаланушының сертификаттарына жəне куəліктеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу; пайдаланушылар қызметінне, соның ішінде шетелдіктерге бақылауды жəне қадағалауды жүзеге асыру; инспекторлық ұйғарымдар беру; пайдаланушының сертификаттарын жəне куəліктерін тоқтату жəне кері қайтарып алу бойынша ұсыныстар енгізу; ұшу қауіпсіздігі бойынша сараптамалар дайындау; ұшу қауіпсіздігі бойынша ұсыныстар, нұсқаулар, жəне ақпараттық бюллетеньдерді тіркеу; азаматтық авиация саласындағы əуе кемелерінің реестрін жүргізу;

қауіпті жүктерді тасымалдауға рұқсат беру бойынша құжаттарды қарау; ETOPS, RVSM, CAT-II жəне III бойынша ұшуға рұқсат беру құжаттарына келісу; нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; ИКАО,МАК жəне басқа да халықаралық ұйымдарымен өзара əрекеттесу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары авиациялық; азаматтық авиациядағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) құжаттарын білу; ағылшын тілін білу.; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 9. Азаматтық авиация комитеті ұшуды пайдалану басқармасының сарапшысы-мемлекеттік инспектор (С–5, 3 бірлік). Функционалдық міндеттері: азаматтық əуе кемелерінің пайдаланушыларын сертификаттау бойынша дəлелді құжаттамаларға сараптама жүргізу; пайдаланушыларды сертификаттау бойынша комиссия құрамына қатысу; пайдаланушының сертификаттарын жəне куəліктерін ресімдеу жəне беру; пайдаланушы сертификаттарының (куəліктері) арнайы ережесіне өзгерістер мен толықтырулар енгізу; пайдаланушылар қызметіне, бақылауды жəне қадағалауды жүзеге асыру; ұшу қауіпсіздігі бойынша ұсыныстар, нұсқаулар жəне ақпараттық бюллетеньдерді тіркеу; ұшу қауіпсіздігіне талдау жүргізуге қатысу; азаматтық авиация саласындағы əуе кемелерінің реестрін жүргізу; ETOPS, RVSM, CAT-II жəне III бойынша ұшуға рұқсат беру құжаттарына келісу; нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; ИКАО,МАК жəне басқа да халықаралық ұйымдарымен өзара əрекеттесу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше авиациялық) немесе экономикалық; Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілер; азаматтық авиациядағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) құжаттарын білу; ағылшын тілін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 10. Азаматтық авиация комитеті халықаралық қатынастар жəне əуе тасымалдары басқармасының сарапшысы, С–5. Функционалдық міндеттері: мемлекеттік құзырет бойынша Комитеттің халықаралық қатынастар жəне авиациялық тасымалдауды жүзеге асыру, əуе тасымалдау туралы халықаралық келісімдерді жасау, əуе қатынасы туралы қол жеткізілген халықаралық келісімдер мен басқада келісімдерді жүзеге асыру, Қазақстан Республикасынан ұшу рейстерін орындау туралы шетелдік жəне қазақстандық авиакомпанияларын үйлестіру əрекеті, Қазақстанға тұрақты рейстерін орындайтын шетелдік əуе тасымалдаушыларын тіркеу, əуе қатынасы жөніндегі қол жеткізілген келісімдерді əзірлеу жəне шетел мемлекеттерімен бірлескен жағдайдың дерекқорын қалыптастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше авиациялық) немесе экономикалық; азаматтық авиация саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) құжаттарын білу; мүмкіндігінше ағылшын тілін білу компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 11. Азаматтық авиация комитеті авиациялық персоналға куəліктер беруді ұйымдастыру жəне медицина жөніндегі басқармасының бас сарапшысы – аға мемлекеттік инспектор, (С–4). Функционалдық міндеттері: авиация медицинасы бөлігі бойынша авиация персоналының куəліктерін алуға кандидаттардың біліктілігін бағалау мəселелері бойынша министрліктің басқа басқармаларымен, мемлекеттік органдармен өзара əрекеттесу. Авиация медицинасы саласында рəсімдерді бағалау жəне бекіту, авиация персоналына қойылатын медициналық талаптарды бағалау жəне бекіту, авиация персоналына қойылатын медициналық талаптардың орындалуын қадағалау жəне бақылау, дəрігерлік жазғы сараптамалық комиссиялар қызметін қадағалау жəне бақылау, сапаны ішкі бақылау жəне ұшудың қауіпсіздігін басқару жүйесінде, сараптамалық деңгейде, жұмыс, ҚР авиация мамандарының құжаттарын растау бойынша шетелдік мемлекеттердің авиация биліктерімен өзара əрекеттесу (медицина), Авиация медицинасы бойынша ұлттық талаптар мен ережелерді əзірлеу, авиация медицинасы бойынша құжаттама есебі, Шығыс жəне кіріс корреспонденциясына есеп жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары медициналық; халықаралық авиация заңнамасы жүйесін білу; авиация саласында қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу (қызмет бағыты бойынша); Авиация персоналын медициналық куəландыруды жүзеге асыратын дəрігер ретінде жұмыс тəжірибесі; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 12. Көлік жəне қатынас жолдары комитеті темір жол тасымалдары басқармасының сарапшысы, (С–5, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: тарифтік шарттарды əзірлеу жəне жетілдіру; нормативтік құқықтық актілердің жобаларын əзірлеу; монополияға қарсы заңнамаға сəйкес тарифтерді мемлекеттік реттеу жағдайында темір жол саласының экономикалық мүдделерін қорғау; тарифті құру бойынша ұсыныстар беру, сондай-ақ тарифтерді белгілеу (өзгерту) жөніндегі мүдделі тараптар енгізген ұсыныстарды қарау, темір жол көлігінде тариф деңгейін өзгерту қажеттігін негіздеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше көлік саласындағы) немесе экономикалық; бюджеттік заңнаманы жəне темір жол көлігі саласындағы нормативтік құқықтық актілерді білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 13. Байланыс жəне ақпараттандыру комитеті лицензиялау жəне радиожиілік спектрін тағайындау басқармасының сарапшысы, (С–5). Функционалдық міндеттері: өтінімдерді қарау бойынша жұмыс жүргізу жəне Қазақстан Республикасының радиожиілік спектрін пайдалануға рұқсаттарды беру; радиожиілік спектрін келісу сұрақтары бойынша мүдделі ведомстволармен өзара əрекет ету; радиожиілік спектрін тағайындау саласы бойынша нормативтік құқықтық актілерді дайындауға қатысу; Қазақстан Республикасы аумағында байланыс саласындағы мемлекеттік саясатты реттеу; басқарма құзыретіне кіретін сұрақтар бойынша хат жобаларын жəне ақпарат дайындау; басқарма құзыретіне кіретін сұрақтар бойынша аумақтық органдармен, Министрліктермен, ведомстволармен жəне басқа да мемлекеттік органдармен өзара əрекет ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: байланыс саласындағы жоғары техникалық; «Байланыс туралы» Қазақстан Республикасының Заңын; Қазақстан Республикасының телекоммуникация желілерін құруға, саланы басқаруға қатысты негізгі нормативтік құқықтық актілерді; іс-жүргізудің негізгі қағидаларын білуі; телекоммуникация саласындағы жұмыс тəжірибесінің болуы компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 14. Байланыс жəне ақпараттандыру комитеті лицензиялау жəне радиожиілік спектрін тағайындау басқармасының сарапшысы, (С–5, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы кезеңіне). Функционалдық мінде тте р і : Қазақстан Республикасының нөмірлеу ресурсын бөлу жəне ретін анықтау бойынша жұмыс жүргізу. Нөмірлеу ресурсын бөлу сұрақтары бойынша мүдделі ведомстволармен өзара əрекет ету. Нөмірлеу ресурсын бөлу бойынша нормативтік құқықтық актілерді дайындауға қатысу. Қазақстан Республикасы аумағында байланыс саласындағы мемлекеттік саясатты реттеу. Басқарма құзыретіне кіретін сұрақтар бойынша хат жобаларын жəн�� ақпарат дайындау. Басқарма құзыретіне кіретін сұрақтар бойынша аумақтық органдармен, Министрліктермен, ведомстволармен жəне басқа да мемлекеттік органдармен өзара əрекет ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: байланыс саласындағы жоғары техникалық; «Байланыс туралы» Қазақстан Республикасының

Заңын; Қазақстан Республикасының телекоммуникация желілерін құруға, саланы басқаруға қатысты негізгі нормативтік құқықтық актілерді; іс-жүргізудің негізгі қағидаларын білуі; телекоммуникация саласындағы жұмыс тəжірибесінің болуы компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 15. Байланыс жəне ақпараттандыру комитеті жиілік ресурсты халықаралық үйлестіру басқармасының басшысы (С–3). Функционалдық міндеттері: басқарманың қызметін ұйымдастыру жəне бақылау. Басқарманың барлық жоспарлы жəне жеделдік жұмыстарының орындалуын үйлестіру. Спутниктік байланыс желісінің орбиталды жиілік ресурсына жəне жерүсті радиоэлектрондық құрылғыларына жиілік тағайындау барысында халықаралық үйлестіру жəне ұйымдастыру.жұмысын жүргізу Халықаралық электробайланыс одағының радиобайланыс бойынша конференцияларынан туындайтын Қазақстан Республикасының құқықтарын жүзеге асыру мен міндеттерді орындау бойынша жұмыстарды ұйымдастыру. Ратификациялау туралы заңды жасау арқылы Халықаралық электробайланыс одағының уəкілетті конференцияларының актілерді ратификациялау бойынша жұмыстарын ұйымдастыру, сонымен қатар мемлекет ішілік рəсімдерді келісу бойынша жұмысты ұйымдастыру, ратификациялау туралы заңды қабылдау үшін ғылыми жəне заңдық сараптама өткізу. Азаматтық мақсаттағы радиоқызметтері қолданатын радиожиіліктерді үйлестіру бойынша халықаралық келісімдерді жасау, мемлекеттік органдармен келісу жұмыстарын жүргізу, заңдық сараптама өткізу, контрагенттермен жұмыс жасау, келісімдерге қол қою жəне бекіту жұмыстарын ұйымдастыру. Сонымен қатар, Комитет басшылығына халықаралық келісімдерге қорытынды бойынша, өзгеріс енгізу мен күшін жою туралы ұсыныс беру. Жиіліктерді мен «KazSat» байланыс спутниктерімен ғарыш кеңістігін пайдалануды халықаралық деңгейде мойындауды иелену үшін жүргізілетін жұмыстарды ұйымдастыру, сонымен қатар «KazSat» байланыс спутниктеріне шетел мемлекеттерінің радиоэлектронды құрылғылары келтіретін радиокедергілерді болдырмау бойынша жұмыстарын ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық; байланыс саласын басқаратын халықаралық нормативтік актілерді, сонымен қатар Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; байланыс саласындағы жұмыс тəжірибесінің болуы; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 16. Қаржы департаменті даму бағдарламалары бойынша бюджетті жоспарлау жəне нысаналы трансферттер басқармасының сарапшысы, (С–5, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: Министрліктің үш жылдық кезеңге арналған бюджет өтінімдерін жинақтауға, Министрліктің даму бюджетін қалыптастыруға қатысу, уəкілетті мемлекеттік органда оның қорғалуының қамтамасыз етілуіне қатысу; Министрлік ведомстволарымен инвестициялық жобалардың жоспарлануын өзара əрекеттесу; мемлекеттік органдармен жəне ведомствоға бағынысты ұйымдармен бюджеттік жоспарлау мəселелері бойынша хат алмасу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық Қазақстан Республикасының бюджеттік жоспарлау саласындағы қатынастарды реттейтін нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 17. Қаржы департаменті бухгалтерлік есеп жəне есептілік басқармасының сарапшысы, (С–5, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: Министрліктің теңгеріміндегі тауарлы-материалдық құндылықтардың сақталуы мен тұтастығына жауап беретін материалды-жауапты адам; материалдық құндылықтарға түгендеу жүргізуіне қатысу (активтер, аз құнды жəне тез тозатын заттар); мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру аумақтық комитеттерімен өзара ісəрекеті бойынша бір бағыныштылықтан басқаға активтердің, материалдық емес активтердің тапсырылуын уақтылы рəсімдеу.. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық Бюджеттік ұйымдардағы бухгалтерлік есеп, талдау жəне аудит, қаржылық менеджментті білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 18. Құжаттамалық қамтамасыз ету жəне мемлекеттік тілді дамыту департаменті құжаттамалық қамтамасыз ету басқармасының сарапшысы, (С–5, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: Министрліктер мен ведомстволардан келіп түсетін хаттарды қабылдау; ЭҚАБЖ ДБ кіріс хаттарды тіркеу жəне сканерлеу; ЭҚАБЖ ДБ шығыс хаттарды тіркеуді жүзеге асыру (шығыс құжаттардың дұрыс ресімделуін тексеруді жүзеге асырған соң, ЭЦҚ қолдану арқылы электрондық құжаттың жобасын келісу бар болғанда, құжаттағы қол қоюдың ЭЦҚ-мен сəйкестігі), жеке тұлғаға өтінішті қабылдау туралы түбіртегін беру; хат-хабарды мекенжайлары бойынша сұрыптау, конверттерге салу, пошталық мекенжайын ресімдеу, құжаттың жөнелту тізілімін жасау; факстер мен шұғыл жеделхаттарды жөнелту; Министрлік басшыларының қабылдау бөлмелеріне мерзімді басылымды тарату жəне жеткізу; Министрліктің басшылығына «ҚБП» грифі бар қағаз тасығышта келіп түскен сыртқы хаттарды, қағаз тасығышта жөнелтілетін шығыс хаттар, сондай-ақ нормативтік құқықтық актілерді жеткізу; басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша хат жобаларын жəне ақпараттарды дайындау. Басқарманың құзыретіне кіретін өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық немесе экономикалық немесе заңгерлік немесе педагогикалық; іс қағаздарын ұйымдастыру мəселелері бойынша Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 19. Ақпараттандыру саласындағы мемлекеттік саясат департаменті ақпараттандыру саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру басқармасының сарапшысы, (С–5, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: ақпараттандыру саласында нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу жəне жетілдіру; ақпараттандыру бөлігінде мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық актілерін қарастыру; Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің жəне мемлекеттік органдардың заң шығаратын актілері жобаларын əзірлеу бойынша жұмыс топтарына қатысу; ақпараттандыру саласындағы мемлекеттік бағдарламаларды іске асыруына қатысу; ақпараттандыру саласындағы стандарттау жəне сəйкестігін растау бойынша жұмыстарға қатысу; ақпараттандыру саласындағы заңға тəуелдi нормативтiк құқықтық актілеріне мониторинг жүргізу жəне нормативтік құқықтық актілерге ұсыныстар еңгiзу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары техникалық немесе экономикалық немесе заңгерлік; ақпараттандыру саласында Қазақстан Республикасы саясатының негізгі бағыттарын, ақпараттық жүйелер мен желілердің құрылуын, ақпараттандыру мəселелері бойынша заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерді білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 20. Транзиттік саясат жəне көліктік логистика департаменті транзиттік саясат басқармасының сарапшысы (С-5). Функционалдық міндеттері: транзит шеңберінде ынтымақтастық пен үйлестіру жөніндегі ақпараттық материалдар мен құжаттарды ұйымдастыру, жинақтау, талдау жəне дайындау; транзит саласындағы қолданбалы ғылыми зерттеулер бойынша ақпараттық материалдар мен құжаттарды дайындау; транзиттік саясатты іске асыруы бойынша материалдар дайындауға қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары көлік немесе коммуникация немесе мемлекеттік басқару саласындағы мамандық бойынша немесе техникалық немесе экономикалық немесе заңгерлік; «Қазақстан Республикасының халықаралық шарттары туралы» Қазақстан Республикасының заңын, көлік жəне коммуникация саласындағы

қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, халықаралық қатынастарды реттейтін халықаралық құқықтық актілерді білу; мүмкіндігінше ағылшын тілін білу. компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 21. Авиациялық оқиғалар мен оқыс оқиғаларды тексеру басқармасының бас сарапшысы (С-4). Функционалдық міндеттері: Азаматтық авиация ұйымдары тексерушілерін кəсіби дайындығы мəселелері жөніндегі белгіленген талаптар мен нормаларды қамтамасыз етуін бақылау; жүргізілген тексерудің заңнама талаптарына сəйкестігіне жəне тексеруге рұқсаты бар авиациялық мамандардың дайындық деңгейінің сəйкестігіне сараптама жүргізу; шетелдік мемлекеттерде куəліктер (сертификаттар) алған авиациялық мамандардың дайындық деңгейінің Қазақстан Республикасының стандарттары мен нормаларына сəйкестігіне сараптама жүргізу; ҚР азаматтық авиациясының əуе кемелерін, əуежайларын (əуеайлақтарын) пайдаланушылардың жəне басқа да ұйымд��рдың қызметін тексеру.. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық (мүмкіндігінше авиациялық); Азаматтық авиациядағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (ИКАО) құжаттарын білу; мүмкіндігінше ағылшын тілін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 22. Мемлекеттік сатып алу басқармасының сарапшысы (С-5). Функционалдық міндеттері: Тауарларды, жұмыстарды жəне қызметтерді мемлекеттік сатып алу бойынша бұйрықтардың жобаларын дайындау; бұқаралық ақпарат құралдарында конкурстарды өткізу жəне конкурстардың нəтижесі туралы ақпаратты жариялау; əлеуетті жеткізушілерді тіркеу журналын жүргізу жəне конкурстық өтінімдері бар конверттерін қабылдау; конкурстық комиссия отырысының күн тəртібін жасау, конкурстық комиссияны қажетті құжаттармен қамтамасыз ету; конкурстық комиссия отырысын өткізуді ұйымдастыру; конкурстық комиссия отырыстарының хаттамасын жүргізу, конкурстық өтінімдер ашылған сəттен бастап конкурс тəсілімен мемлекеттік сатып алудың құжаттары мен материалдарының сақталуын қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық немесе экономикалық немесе заңгерлік; «Мемлекеттік сатып алу туралы» Қазақстан Республикасының Заңын, көлік жəне коммуникация саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 23. Автомобиль жолдары комитеті концессиялық жобалар жəне құқықтық қамтамасыз ету басқармасының бас сарапшысы (С–4). Ф ункционалдық мі ндеттері : Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін жүргізу мониторингісін үйлестіру; Комитет құзыретіне кіретін құқықтық мəселелерге түсініктеме дайындау; Комитетке келіп түсетін Қазақстан Республикасының құқықтық актілерін жүйелі түрде есепке алу мен сақтауды ұйымдастыру; заң сұрақтарына қатысты мемлекеттік органдармен қарым-қатынасты жүзеге асыру; жалпы пайдаланымдағы автомобиль жолдарын салу, қайта жаңарту, жөндеу, күтіп ұстау жəне көгалдандыруға қатысты заң мəселелері бойынша мемлекеттік органдармен қарым-қатынас жасауды іске асыру; 3аң қорытындыларын əзірлеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық немесе экономикалық немесе заңгерлік; автожол саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. 24. Автомобиль жолдары комитеті құрылыс жəне қайта жаңарту басқармасының сарапшысы (С–5). Функционалдық міндеттері: республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын салу жəне қайта жаңарту бойынша жобаларды іске асыруға қатысады; автожолдарды салу жəне қайта жаңарту бойынша жол-құрылыс материалдары, техникалар, құрал-жабдықтар, машиналар мен механизмдер қажеттілігінің негіздемесі жəне мониторингіге қатысу; автомобиль жолдарын салу жəне қайта жаңартуға бөлінген қаражаттарды нысаналы пайдалануды бақылауды жүзеге асыруға қатысу; автожол саласында қазақстандық битумды қолдану жөніндегі қазақстандық мəні бойынша мониторинг жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық немесе экономикалық немесе заңгерлік; жол саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet программаларымен жұмыс істей білу. II. «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық жəне фармацевтикалық қызметті бақылау комитеті» мемлекеттік мекемесі, мекенжайы: 010000, Астана қаласы, Есілдің сол жақ жағалауы, Орынбор көшесі 8, анықтама үшін телефондары (8 7172) 74-36-86 бос əкімшілік мемлекеттік лауазымына орналасуға конкурс жариялайды: 1. Медициналық қызметті бақылау басқармасының бас сарапшысы – медициналық қызметтер көрсету саласындағы бақылау жөніндегі мемлекеттік инспекторы (С-4, 1 бірлік). Функционалдық міндеттері: Денсаулық сақтау саласындағы стандарттардың сақталуын, медициналық қызметпен айналысуға лицензия беру ережесін бақылау;жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау нəтижесін талдау;ана өлім-жітімі жағдайларын сараптау нəтижелеріне күн сайын мониторинг жəне талдау жүргізу;босандыру ұйымдарында медициналық көмек көрсету сапасын тексеру нəтижесін талдау; денсаулық сақтау субъектілерінің қызметін бақылау, медициналық сараптама жүргізуді бақылау;дəрілік заттарды тиімді тағайындауды бақылау;жеке жəне заңды тұлғалардың медициналық қызмет көрсету сапасы мəселелері бойынша өтініштерін қарау;денсаулық сақтау саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу;салалық бағдарламалардың ісшараларын іске асырылуының мониторингісін жүргізуіне қатысу;басқарманың құзырына жататын мəселелер бойынша аумақтық бөлімшелерге əдістемелік көмек көрсету жəне үйлестіру; жетекшілік ететін мəселелер бойынша семинарлар, конференциялар, алқалар өткізуге қатысу; денсаулық сақтау саласындағы бағдарламаларды əзірлеу жəне іске асыру; науқастың құқығы мəселелері бойынша халық арасында түсіндіру жұмыстарын ұйымдастыру; денсаулық сақтау субъектілерінің қызметіне мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру; көрсетілетін медициналық көмектің деңгейі мен сапасына азаматтардың қанағаттанушылық дəрежесін анықтау;медициналық қызметтерді жарнамалауды, профилактика тəсілдерін, диагностикалау,емдеу жəне медициналық оңалтуды бақылау Қазақстан Республикасының əкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамасына сəйкес əкімшілік құқық бұзушылық жəне əкімшілік жаза қолдану туралы істерді қарау; денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру бойынша қоғамдық бірлестіктермен өзара іс-қимылды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары медициналық білім. Мүмкіндігінше жоғары немесе бірінші біліктілік санатының, ғылыми дəрежесінің болуы. Денсаулық сақтау ұйымдарында, денсаулық сақтау менеджері жұмыс тəжірибесі. Осы санаттағы лауазымға қойылатын тұрпатты біліктілік талаптарға сəйкес, мүмкіндігінше медициналық қызметтерді көрсетуді бақылау саласында жұмыс тəжірибесінің болуы, нормативті-құқықтық актілерді даярлауда тəжірибесі бар болуы. III. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Балалардың құқықтарын қорғау комитеті, 010000, Астана қаласы, Есіл ауданы, Орынбор көшесі 8 үй, «Министрліктер Үйі» ғимараты, 11 – кіреберіс, анықтама телефондары (8 7172) 74-20-38 бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды. 1. Мониторинг жəне ақпараттық – талдау қызметі басқармасының сарапшысы, санаты С-5, 1 бірлік,(12-4-06). Функционалдық міндеттері: Қазақстан Республикасы Президентінің жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілерін, Қазақстан Республикасы Президентінің жəне Қазақстан Респуб ликасы Премьер-Министрінің тапсырмаларын, Қазақстан

Республикасы Парламент Палатасы Төрағасының, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Хатшысының, Қазақстан Республикасы Президентінің Əкімшілік Басшысының жəне оның орынбасарларының, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің жəне оның орынбасарларының, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі Басшысының хаттарын, Қазақстан Республикасының Парламенті, «Нұр Отан» ХДП депутаттарының сұранымдарын орындауды бақылауды үнемі жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы, Президентінің Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым Министрінің (бұдан əрі – Министр), Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Жауапты хатшысының (бұдан əрі – Жауапты хатшы), Министрліктің вицеминистрлерінің тапсырмаларын орындауға мониторинг жүргізеді. Комитет басшысына жоғары тұрған органдарымен, ҚР Парламенті депутаттарының сұранымдарымен, Министрдің, Жауапты хатшының, Министрліктің вице-министрлерінің тапсырмаларымен жұмыс жасау туралы аналитикалық ақпарат ұсынады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: педагогикалық немесе заңгерлік білім.«Қазақстан Республикасының Конституциясын»,«Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы», «Білім туралы» туралыҚазақстан Республикасының заңдарын, «Неке (ерлі-зайыптылық) жəне отбасы туралы» Қазақстан Республикасының кодексін, Бала құқықтары туралы БҰҰ Конвенциясын, 2030 жылға дейінгі Казақстанның даму стратегиясын жəне тестілеу бағдарламасына сəйкес өзге нормативтік құқықтық актілерді білу. 2. Персоналды басқару қызметі (кадр қызметі) басқармасының сарапшысы, санаты С-5, 1 бірлік негізгі қызметкердің бала күтімі демалысы кезеңіне, (12-2-02)(2014 жылғы 15 маусымға дейін). Функционалдық міндеттері: Мемлекеттік қызметшілердің тағылымдамасын, тəлімгерлігін, қызметін бағалауды əзірлейді. Комитет қызметінің тиімділігі жөнінде есептер мен ақпараттарды дайындайды. Комитет қызметкерлерінің табыс туралы салық декларациясын уақытында тапсыруын, сондай-ақ жаңадан келген қызметкерлердің уақытында ант қабылдауын қамтамасыз етеді. Комитеттің жұмыс Регламентіне, Комитеттің Ережесіне өзгерістер енгізеді. Қызметкердердің жеке істерін жүргізеді. К��митет қызметкерлерінің материалдарын ҚР ҰҚК арнайы тексерісіне жібереді. Комитет қызметкерлерінің əскери есебін жүргізеді. Белгіленген тəртіпте қызметтік куəліктерді беруді қамтамасыз етеді жəне олардың орындалуын бақылауды жүзеге асырады. Комитет қызметкерлеріне арналған электрондық рұқсаттамаларды беруді жəне ауыстыруды есепке алады жəне бақылайды. Комитет қызметкерлерінің табель есебін жүргізеді, қызметкерлердің еңбекке жарымсыздығы туралы құжаттарын тіркейді. Өз құзыреті шегінде Министрліктің жəне Комитеттің іс-шараларын дайындауға жəне Комитеттің жəне Министрліктің қызметі саласына қатысты мəселелер бойынша мəжілістерге, конференцияларға, семинарларға қатысады. Комитеттің анықтама телефондарын құрастырады жəне жаңартады, басқармаларға таратады. Қазақстан Республикасы Президенті ісінің Басқармасы жанындағы Медициналық орталыққа Комитеттің қызметкерлерін бекіту бойынша жұмысты жүргізеді. ҚР «Тілдер туралы» Заңын іске асыру бойынша жұмыс жүргізеді, Комитетте тілдерді дамыту бойынша ісшаралар өткізуге қатысады. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі комиссияның қызметін ұйымдастыруға жəне қызметтік этиканы сақтауға жауап береді, сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнаманың талаптарын сақтайды. Кадрлық іс жүргізуді, оның ішінде «е-қызмет» персоналды басқарудың ақпараттық жүйесі арқылы жүргізеді. Кадрларды іріктеуді ұйымдастырады, мемлекекттік қызметшілердің мемлекеттік қызмет өтеуіне байланысты құжаттарын ресімдейді; мемлекеттік қызметті өтеуіне байланысты шектеулердің сақталуын қамтамасыз етеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары педагогикалық немесе заңгерлік немесе гуманитарлық.Тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерін, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасының «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтарын қорғау» Заңдарын жəне 2050 жылға дейінгі Казақстанның даму стратегиясын білу. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар: 1) осы Қағидаларға 2-қосымшаға сəйкес нысандағы өтініш; 2) 3х4 үлгідегі суретпен осы Қағидаларға 3-қосымшаға сəйкес нысанда толтырылған сауалнама; 3) бiлiмi туралы құжаттардың нотариалдық куəландырылған көшiрмелерi; 4) еңбек қызметін растайтын құжаттың нотариалдық куəландырылған көшiрмесi; 5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2010 жылғы 23 қарашадағы № 907 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасының Нормативтік құқықтық актілердің тізілімінде 2010 жылы 21 желтоқсанда № 6697 болып тіркелген) нысандағы денсаулығы туралы анықтама; 6) Қазақстан Республикасы азаматының жеке куəлігінің көшірмесі; 7) құжаттарды тапсыру сəтінде уəкілетті органмен белгіленген шекті мəннен төмен емес нəтижемен тестілеуден өткені туралы қолданыстағы сертификат құжаттарды қабылдау мерзiмi конкурс өткiзу туралы хабарландыру соңғы жарияланған күнінен бастап 10 жұмыс күннің ішінде , көрсетілген мекенжай бойынша сəйкесті мемлекеттік органдарға тапсырылуы тиіс. Конкурс комиссиясының қарауына құжаттарды қабылдау мерзiмiнде азаматтардың өздерi əкеліп берген немесе поштамен жiберген (қоса тіркелген құжаттардың тізбесі көрсетілген құжат тігілетін папкада орналастырылған) құжаттары қабылданады. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінде немесе ҚР Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің Алматы, Атырау, Көкшетау, Павлодар, Тараз, Өскемен, Орал, Петропавл, Қостанай, Қызылорда, Қарағанды, Талдықорған, Ақтөбе, Ақтау жəне Шымкент қалаларындағы аймақтық тестілеу орталықтарында белгіленген тəртіппен өтеді. Бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға ор на ласуға үміткерлерге арналған тестілеу бағдарламасы: С-3 санаты үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Парламентi жəне оның депутаттарының мəртебесi туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» (15 сұрақ) Конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Нормативтік құқықтық актілер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ) бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi; С-4, С-5 cанаттары үшін: мемлекеттік тілді білуге тест (20 тапсырма); логикалық тест (10 тапсырма); Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге арналған тестке Қазақстан Республикасының Конституциясын (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Президенті туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Парламентi жəне оның депутаттарының мəртебесi туралы» (15 сұрақ), «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» (15 сұрақ) Конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы» (15 сұрақ), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» (15 сұрақ), «Əкімшілік рəсімдер туралы» (15 сұрақ), «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» (15 сұрақ) бiлуге арналған тест сұрақтары кiредi. Аталмыш лауазымдарға орналасатын үміткерлер үшін көтерме ақы шығындары, тұрғын үй жəне жеңілдіктер берілмейді. Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің сайты: www.kyzmet.kz ТҮЗЕТУ I. 20.07.2013 жылғы №174 (28113): «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған – Қазақстан Республикасы Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі Мемлекеттік энергетикалық қадағалау жəне бақылау комитетінің С-4 санаты, құқықтық қамтамасыз ету басқармасының бас сарапшысына конкурс өткізу туралы хабарландыруы жарамсыз болып жарияланcын.


8

www.egemen.kz

25 шілде 2013 жыл

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗДАР! КОНКУРС! ТАРАЗ МЕМЛЕКЕТТІК ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ 2013-2014 оқу жылына келесі кафедралар бойынша профессор-оқытушылар құрамының бос лауазымдарына орналасуға конкурс жариялайды! I. Педагогика факультеті бойынша: 1. «Педагогика жəне бастауыш оқыту əдістемесі» кафедрасы: профессор – 2, доцент – 3, ассистент – 1; 2. «Мектепке дейінгі оқыту жəне тəрбие» кафедрасы: доцент – 2, аға оқытушы – 1, оқытушы – 1, ассистент – 1; 3. «Əлеуметтік педагогика жəне өзін-өзі тану» кафедрасы: кафедра меңгерушісі, профессор – 1, доцент – 4, оқытушы – 2, ассистент – 1; 4. «Психология жəне акмеология» кафедрасы: доцент – 3, оқытушы – 3, ассистент – 1; 5. «Жалпы педагогика жəне психология» кафедрасы: кафедра меңгерушісі, доцент-3, аға оқытушы-1, оқытушы-2, ассистент-1; 6. «Арнайы педагогика» кафедрасы: кафедра меңгерушісі, профессор – 1, доцент – 4, оқытушы – 1, ассистент – 1. II. Жаратылыстану ғылымдары факультеті: 7. «Математика жəне математиканы оқыту əдістемесі» кафедрасы: доцент – 2; 8. «Физика жəне физиканы оқыту əдістемесі» кафедрасы: аға оқытушы – 1; 9. «Химия жəне химияны оқыту əдістемесі» кафедрасы: доцент – 1, оқытушы – 1; 10. «Биология жəне биологияны оқыту əдістемесі» кафедрасы: профессор – 2, доцент – 7; 11. «Информатика жəне есептеу техникасы» кафедрасы: кафедра меңгерушісі, профессор – 1, доцент – 2. III. Филология факультеті бойынша: 12. «Қазақ филологиясы» кафедрасы: кафедра меңгерушісі, доцент – 2, аға оқытушы – 1; 13. «Орыс филологиясы» кафедрасы: кафедра меңгерушісі; 14. «Практикалық шетел тілі»: кафедра меңгерушісі, оқытушы – 1 (ағылшын тілі); 15. «Шетел тілдері»: кафедра меңгерушісі, доцент – 6 (ағылшын тілі), аға оқытушы – 3 (ағылшын тілі – 2, қытай тілі – 1), оқытушы – 1 (ағылшын тілі), ассистент – 1 (ағылшын тілі). IV. Тарих-география факультеті бойынша: 16. «Қазақстан тарихы» кафедрасы: кафедра меңгерушісі, доцент – 2; 17. «География жəне экология» кафедрасы: доцент – 2 (география); 18. «Дүниежүзі тарихы, экономика жəне құқық» кафедрасы: кафедра меңгерушісі, доцент – 1 (экономика), ассистент – 1; 19. «Философия жəне əлеуметтік-саяси пəндер» кафедрасы: доцент – 1 (философия) V. Шығармашылық мамандықтар факультеті: 20. «Дене шынықтырудың ілімі мен əдістемесі» кафедрасы: доцент – 4, аға оқытушы – 2, оқытушы – 3; 21. «Дене шынықтыру» кафедрасы: кафедра меңгерушісі, оқытушы – 1, ассистент – 1;

22. «Алғашқы əскери дайындық» кафедрасы: кафедра меңгерушісі, доцент – 2; 23. «Музыкалық білім» кафедрасы: кафедра меңгерушісі, доцент – 7, ассистент – 2; 23. «Бейнелеу өнері жəне сызу» кафедрасы: доцент – 1, ассистент – 1; 25. «Кəсіптік оқыту жəне дизайн» кафедрасы: доцент – 3, аға оқытушы – 1; 26. «Мəдени тынығу жұмысы жəне хореография» кафедрасы: кафедра меңгерушісі, доцент – 5, аға оқытушы – 2, оқытушы – 2. Конкурсқа қатысу үшін келесі құжаттарды өткізу қажет: Ректордың атына жазылған өтініш, кадрларды есепке алу бойынша жеке парағы, өмірбаян, жоғары білімі мен академиялық жəне ғылыми дəрежесі туралы дипломдардың, ғылыми атағы туралы құжаттың нотариалды расталған көшірмелері, қайта даярлау жəне біліктілікті арттыру туралы сертификаттардың көшірмесі (болған жағдайда), №086 нысанындағы медициналық анықтама. Тиісті қызметтерге қойылатын біліктілік талаптар Кафедра меңгерушісі қызметіне үміткерлердің жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі, ғылыми дəрежесі жəне педагогикалық немесе басшылық қызм��ттерінде еңбек өтілі 5 жылдан кем болмауы тиіс. Профессор қызметіне үміткерлердің жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі, ғылыми дəрежесі, «профессор» ғылыми атағы жəне ғылыми-педагогикалық қызметтегі еңбек өтілі 5 жылдан кем болмауы тиіс. Доцент қызметіне үміткерлердің жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі, ғылыми дəрежесі, ғылыми атағы, ғылыми-педагогикалық қызметтегі еңбек өтілі 5 жылдан кем болмауы тиіс. Аға оқытушы қызметіне үміткерлердің жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі немесе магистр академиялық дəрежесі, ғылыми-педагогикалық қызметтегі еңбек өтілі 3 жылдан кем емес, оның ішінде оқытушы қызметінде 1 жылдан кем болмауы немесе мамандығы бойынша іс-тəжірибелік жұмыс өтілі 2 жылдан кем болмауы тиіс. Оқытушы (ассистент) қызметіне үміткерлердің жоғары (немесе жоғары оқу орнынан кейінгі) білімі, мамандығы бойынша еңбек өтілі 3 жылдан кем болмауы жəне/немесе магистр академиялық дəрежесі болуы тиіс Құжаттар төмендегі мекенжайда қабылданады: Тараз қ., Төле би даңғылы, 62-үй, ұйымдастырукадрлар жəне құқықтық жұмыстар басқармасы, тел.: 43-29-52. Конкурсқа қажетті құжаттарды тапсыру мерзімі – хабарландыру жарияланған күннен бастап 30 күнтізбелік күннен кешіктірілмей берілуі тиіс.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА

«Ақмола мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ 2013 жылдың 28 тамызында сағат 11.00-де Көкшетау қаласы, М. Əуезов көшесі, 230-үй мекенжайы бойынша орналасқан ғимараттың №1 бөлмесінде республикалық мемлекеттік меншік нысандарын мүліктік жалдауға (жалдауға алуға) беру бойынша тендер өткізеді Тендер өткізудің шарттары: 1) 1 лот бойынша қоғамдық тамақтандыруды ұйымдастыру, 2,3 лоттар бойынша оқу орындарында тамақтандыруды ұйымдастыру үшін кейіннен сатып алу құқығынсыз ұсынылатын нысандарды жалдауға беру; 2) Жалдау төлемі бойынша ұсыныстар – бастапқы бағадан төмен болмауы керек. Тендер жеңімпазын таңдау өлшемдері: 1. Тендер жеңімпазы болып нысан үшін жалдау төлемінің ең үлкен сомасын ұсынған жəне тендер құжаттамасының барлық талаптарына жəне тендер шарттарына жауап беретін тендер қатысушы танылады. Тендер нысандары туралы мəлімет Лот №

I 1

II 2

3

Тендер нысанының атауы, мəні

Орналасқан жері

Қызмет түрі

Нысан- Мүліктік Айына ның жалдау жалдау жалпы (жалдауға төлемінің алаңы, алу) бастапқы (ш.м.) мерзімі сомасы (теңге)

Кепілді жарналардың мөлшері (теңге)

«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы мына мүлікке сауда-саттық жариялайды: Лот №3 – Жер телімі, жалпы алаңы 9,0 га кадастрлық нөмірі: 03-047-457-050, орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Қарасай ауданы, аудан қорының жері. Бастапқы баға – 4 802 483 000 (төрт миллиард сегіз жүз екі миллион төрт жүз сексен үш мың) теңге. Сауда-саттық əдісі – ағылшын. Кепілді жарна бастапқы бағаның 10%-ын құрайды. Бастапқы бағаның 10% мөлшеріндегі кепілді жарна «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасының шотына енгізілуі тиіс, төменде көрсетілген деректемелер бойынша. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдер Алматы қ., Абай д-лы, 109В, 1004-бөлмеде 2013 жылғы 5 тамызда сағат 18.00-ге дейін қабылданады. Сауда-саттыққа қатысу өтінімдеріне қажетті құжаттар тізілімін алу үшін сенімді өкілге бару керек. Сауда-саттық ағылшын əдісімен 2013 жылғы 6 тамызда сағат 12.00-де мына мекенжайда болады: Алматы облысы, Қарасай ауданы, Қаскелең қ., Абылай хан к-сі, 48 А. Сауда-саттық аяқталғаннан кейін түпкілікті баға ұсынған сауда-саттық қатысушысы банктің чек түріндегі немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген басқа қолма-қол ақшаның толық көлемінде сатып алу сомасын бес жұмыс күні ішінде есеп айырысу тəсілімен енгізуі қажет. Сенім білдірілген тұлғаның деректемелері: «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы Төремұратов Азат Болатұлы, Алматы қ., Абай д-лы, 109В, шот KZ 246010011286000043, БИН 940140000385, СТН 600200048129, КБЕ 14. Сауда-саттық өткізу мəселесі бойынша анықтама алу телефондары: 8 (727) 330 16 80, 330 17 57. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің «Қазақ онкология жəне радиология ҒЗИ» ШЖҚ РМК Алматы қаласының Абай даңғылындағы 91-үйде орналасқан, «Қазақ онкология жəне радиология ҒЗИ» РМК үшін 2013 жылға республикалық бюджет қаражаты есебінен медициналық техниканың апгрейдін мемлекеттік сатып алу бойынша тендер өткізетіндігін хабарлайды. Сатып алынатын медициналық техниканың толық тізімі, олардың мөлшері мен егжейтегжейлі ерекшелігі жəне сатып алуға бөлінген сомасы тендерлік құжаттамада көрсетілген. Тауар Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің «Қазақ онкология жəне радиология ҒЗИ» РМК-ға тендерлік құжаттамалардың талаптарына сəйкес мына мекенжай бойынша жеткізіліп берілуі тиіс: Алматы қаласы, Абай даңғылы, 91. Тауарларды жеткізіп берудің талап етілетін мерзімі тендерлік құжаттамада көрсетілген. Тендерге Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылдың 30 қазанындағы №1729 қаулысымен бекітілген Тегін медициналық көмектің кепілді көлемін көрсету бойынша дəрілік заттарды, профилактикалық (иммунобиологиялық, диагностикалық, зарарсыздандыратын) препараттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканы, фармацевтикалық қызметтерді сатып алуды ұйымдастыру мен өткізу тəртібінің 8-9 тт. көрсетілген біліктілік талаптарына сай келетін барлық ықтимал өнім берушілер жіберіледі. Тендерлік құжаттамалар топтамасын 2013 жылғы 14 тамыз күні сағат 11.30 минутқа дейінгі мерзімде Алматы қаласы, Абай даңғылы, 91-үйдің əкімшілік ғимаратының 2-қабатында орналасқан мемлекеттік сатып алу бөлімінен сағат 8.30 минуттан бастап 17.00 минутқа дейін немесе t.kuzembaev@mail.ru. мекенжайы бойынша электрондық пошта арқылы алуға болады. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың ақырғы мерзімі 2013 жылдың 15 тамызында сағат 10.00 минутқа дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттер 2012 жылдың 15 тамызында сағат 11.30 минутта Алматы қ., Абай даңғылы, 91-үйде орналасқан «Қазақ онкология жəне радиология ҒЗИ» РМК-ның конференц-залында ашылады. Ықтимал өнім берушілер тендердік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Қосымша ақпарат пен анықтаманы +7(7272)921075 телефоны бойынша алуға болады.

РГП на ПХВ «КазНИИ онкологии и радиологии» Министерства здравоохранения Республики Казахстан, г. Алматы, пр. Абая, 91 объявляет о проведении тендера по государственным закупкам апгрейда к медицинской техники за счет средств республиканского бюджета для РГП «КазНИИ онкологии и радиологии» на 2013 год. Полный перечень закупаемой медицинской техники, их количество и подробная спецификация с указанием суммы, выделенной для закупки указаны в тендерной документации. Товар должен быть доставлен в РГП «КазНИИ онкологии и радиологии» Министерства здравоохранения Республики Казахстан по адресу: г. Алматы, пр. Абая, 91 в соответствии с требованиями тендерной документации. Требуемый срок поставки указан в тендерной документации. К тендеру допускаются все потенциальные поставщики, отвечающие квалификационным требованиям, указанным в пп. 8-9 Правил организации и проведения закупа лекарственных средств, профилактических (иммунобиологических, диагностических, дезинфицирующих) препаратов, изделий медицинского назначения и медицинской техники, фармацевтических услуг по оказанию гарантированного объема бесплатной медицинской помощи, утвержденных постановлением Правительства Республики Казахстан от 30 октября 2009 года №1729. Пакет тендерной документации можно получить в срок до 11 часов 30 минут 14 августа 2013 года включительно по адресу: г. Алматы, пр. Абая, 91, 2-этаж административного корпуса, отдел государственных закупок, время с 8 часов 30 минут до 17 часов 00 минут или по электронной почте по адресу: t.kuzembaev@mail.ru. Окончательный срок представления тендерных заявок до 10 часов 00 минут 15 августа 2013 года. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться в 11 часов 30 минут 15 августа 2013 года по следующему адресу: РГП «КазНИИ онкологии и радиологии» г. Алматы, пр. Абая, 91, административный корпус, конференц-зал. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справку можно получить по телефону: +7(7272)921075.

«Ақмола облысы бойынша салық департаменті» ММ теңгерімінде тұрған нысандар «Көкшетау қаласы бойынша салық басқармасы» ММ əкімшілік ғимаратының цокольды қабатындағы жабдықталған үй-жайы. Барлық инженерліктехникалық коммуникациялары бар.

Ақмола облысы, Көкшетау қаласы, М. Горький көшесі, 21 А

қоғамдық тамақтандыруды ұйымдастыру үшін

152,3

1 жыл 6 ай

77418,49

49513,32

«Ш.Уəлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті» ШЖҚ РМК теңгерімінде тұрған нысандар «Ш.Уəлиханов атындағы Ақмола облыКөкшетау мемлекеттік сы, Көкшетау университеті» ШЖҚ қаласы, Ақан РМК №4 оқу корпусының сері көшесі, 24 жертөлесіндегі үй-жайы, барлық инженерліктехникалық коммуникациялары бар.

оқу орындарында тамақтандыруды ұйымдастыру үшін

Ш.Уəлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті» ШЖҚ РМК №5 оқу корпусының бірінші қабатындағы үйжайы, барлық инженерліктехникалық коммуникациялары бар.

оқу орындарында тамақтандыруды ұйымдастыру үшін

Кепілді жарналар ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап тендер қатысушыларын тіркеу аяқталғанға дейін Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Ақмола мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ есеп шотына СТН 032600249955, ЖСК (депозитті есеп) KZ590705012170179006, банк «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті» ММ, ММ коды 2170179, БСК ККMFKZ2A, БСН 120340014555, КБе 11, КНП 171 деректері бойынша енгізіледі. Тендер қорытындылары туралы хаттамаға қол қойылған күннен бастап күнтізбелік он күннен кешіктірмей тендердің жеңімпазымен шарт жасалады. «Жылжымайтын мүлікке құқықты мемлекеттік тіркеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес шарт мемлекеттік тіркеуге жатады жəне осындай тіркеу сəтінен бастап жасалған болып есептеледі. Шартты мемлекеттік тіркеу жалдаушының қаражаты есебінен жүзеге асырылады. Тендерге қатысуға тіркелу үшін үміткер мына құжаттарды ұсынуы керек: 1) үмiткердiң тендерге қатысуға келiсiмiн жəне оның тендер шарттарын орындау мен шарт жасасу жөнiндегi мiндеттемелерін қамтитын тендерге қатысуға өтiніш; 2) желiмделген конвертте тендердiң

Ақмола облысы, Көкшетау қаласы, Қуанышев көшесі, 170а

111,5

132,6

шарттары бойынша ұсыныстар; 3) заңды тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) жəне салық төлеуші куəлігінің көшірмелерін не көрсетілген құжаттардың жəне нотариалды куəландырылған көшірмелерін; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің жəне үй кітапшасының көшірмелерін не көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен үзінді-көшірмені; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестікке қатысушылар тізілімінен үзінді көшірмені (серіктестікке қатысушылардың тізілімі жүргізілген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын; 6) кепілді жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесін; 7) өтініш беру сəтіне салықтық берешегі жоқ екені туралы салық органының анықтамасын.

3 жыл

3 жыл

16574,48

32851,65

33148,95

65703,30

Өтініш тендерлік құжаттамада анықталған талаптар мен шарттарға сəйкес жасалады. Өтініштер қосарланған конверттерде қабылданады. Сыртқы конвертте осы жоғарыда айтылған құжаттар болуы тиіс. Ішкі конвертте үміткердің ұсынысы болуы тиіс. Ішкі конверт өтінім берген сəтте жабық болуы жəне үміткермен мөрленуі тиіс. Өтінішті қабылдау жалға берушінің атына тігілген түрде, парақтарына нөмір қойылған жəне соңғы бетіне қол қойып, мөр басылған құжаттарды ұсынылған кезде жүргізіледі. Егер құжаттар толық көлемде немесе көрсетілген талаптарға сəйкес келмеген жағдайда, өтінішті қабылдау жəне тіркеу жүргізілмейді. Тендер құжаттамасын беру ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап тендер қатысушыларын тіркеу аяқталғанға дейін Ақмола облысы, Көкшетау қаласы, М. Əуезов көшесі, 230-үй, № 14 бөлме мекенжайы бойынша жүзеге асырылады. Тендер қатысушыларын тiркеу тендер өткiзу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткiзiлгенге дейін бір жұмыс күні бұрын аяқталады. Тендер нысандары туралы жəне тендер нысандарымен танысу шарттары туралы ақпаратты жоғарыда көрсетілген мекенжай бойынша алуға болады. Анықтама үшін телефондар: (8-716-2) 25-71-65, 25-79-57.

Алматы облысы, Кербұлақ ауданы əкімінің аппараты, (041100 Алматы облысы, Кербұлақ ауданы, Сарыөзек кенті, Б.Момышұлы көшесі, 10), тізімде көрсетілген ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер – ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін кестедегі лоттарға сəйкес конкурс өткізетіндігі туралы хабарлайды: Лот №

Жер учаскесінің қысқаша сипаттамасы

Көлемі га

1

Көгалдандыру жəне көпжылдық екпелер отырғызу б/б – 6 Жайылымдық б/б – 35,8

10

2

250

Жалға 1 га жерЖер учаскесінің орнаберу дің жалға ласқан жері (аудан мерзімі беру құны орталығына дейінгі жыл теңге орташа қашықтық км) 49 1,74 Сарыөзек к/о (2) 49

23,78

Қоғалы а/о (87)

Конкурстық өтінімдерді табыс етудің соңғы мерзімі 2013 жылғы 26 тамызда 18 сағат 00 мин. Конкурстық өтінімдер салынған конверттер 2013 жылдың 27 тамызында сағат 10.00-де мына мекенжайда ашылады: 041100 Алматы облысы, Кербұлақ ауданы, Сарыөзек кенті, Б.Момышұлы көшесі, 10-ғимаратының мəжіліс залында ашылады. Конкурсқа қатысушылар конкурстық өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатысуы тиіс. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон (72840) 3-16-01, факс 3-22-53 арқылы алуға болады.

ТОО «Червонное-Агро» в соответствии п.7 ст. 23 Закона «О товариществах с ограниченной и дополнительной ответственностью», п.1 ст. 54 Земельного кодекса РК сообщает о проведении собрание общедолевого землепользование 30 августа 2013 года в 12.00 часов по адресу: Северо-Казахстанская обл., р-н им. Г. Мусрепова, с. Червонное, в здании Дом культуры. Повестка дня: 1. О выходе Шаламова Ивана Ивановича из состава участников товарищества путем выдела земельного участка в натуре. 2. О выделе земельного участка Шаламову Ивану Ивановичу на территории Червонного сельского округа, района имени Габита Мусрепова СевероКазахстанской области. 3. Об определении площади и местоположения выделяемого земельного участка. 4. О возмещении затрат, произведенных на выделяемом земельном участке, затрат связанных с изменением состава участников, изменением границ землепользования, переоформлением земельно-кадастровой документации и последующей ее регистрации в регистрирующих органах, согласно калькуляции затрат уполномоченных на это органов.

Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 09.07.2013 жылғы №5082/2013 ұйғарымымен, Астана қа ласы бойынша кедендік бақылау департаментінің Астана қаласы, Суворов көшесіндегі 16-үйдің 60-офисінде тіркелген «ТРАНСЛАЙН РК» ЖШС-ге (БСН 060640009917) қатысты банкрот деп тану туралы өтініш негізінде іс қозғалды.

Определением СМЭС г. Астаны №5082/2013 от 09.07.2013 года на основании заявления Департамента таможенного контроля по г.Астане возбуждено дело о признании банкротом ТОО «ТРАНСЛАЙН РК» (БИН 060640009917), зарегистрированного по адресу: г. Астана, ул. Суворова, д.16, оф.60.

Определением специализированного межрайонного экономического суда города Астана в отношении ТОО «Торговопромышленный Дом «КАЗКОМПЛЕКТ» возбуждено дело о банкротстве. Дело будет рассматриваться по адресу: город Астана, проспект Абая, дом 36, 3-этаж.

Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының ұйғарымымен «Промышленно-торговый Дом «Казкомплект» ЖШС банкроттығы жөнінде іс қозғалды. Іс мына мекенжайда қаралады: Астана қаласы, Абай даңғылы, 36үй, 3-қабат.

«Қазрос-Бройлер» АҚ «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-пен ірі мəміле жасағандығы туралы өзінің акционерлеріне жəне кредиторларына хабардар етеді. Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Ґміріѕіз ґнеге болсын

Оңтүстік Қазақстан облысындағы Мақтаарал ауданының Талапты ауылында тұратын аяулы досымыз, курстасымыз Марат Өтелұлы Ауашты 60 жасқа толған күнімен шын жүрегімізден құттықтаймыз. Алматы зоотехникалық-малдəрігерлік институтын бітірген соң Сарыарқаның Ұлытауында кеңестік шаруашылықтың бас маманы қызметімен өмір жолын бастаған досымыз сол ауданның комсомол комитетінің бірінші хатшысы, партия комитетінің хатшысы, совхоз директоры қызметтерін абыроймен атқарды. Ауылдың мəдениетін көтеруге, ұлттық өнердің дамуына үлесін қосты. Шаруашылықта құрылған елуден астам өнерпаздары бар ұлт-аспаптары оркестрі ауданда, облыста, республикада өнерін көрсетіп, байқаулардың жүлдегері атанды. Досымыз одан бері де басшылық лауазымдарды атқарып елге қызмет етуде. Тұрғындардың əл-ауқатының арта түсуіне, ауылдардың көркейіп, өсіп-өркендеуіне білімін, өмірден алған тəжірибесін, қажыр-қайратын аямай жұмсап, тыным таппайтынын ел-жұрт жақсы біледі. Досымыздың қалам тартып, біздің өміріміз жайлы жазып жүрген шығармасы бар екенінен хабардармыз. Оған сəттілік тілейміз. Үш ұл, қыз тəрбиелеген досымыз төрт немеренің атасы. Өмірлік жары Макиламен отау құрғанда куəсі болған біз досымыз Маратқа ұзақ өмір, зор денсаулық, баянды бақыт, балалары мен немерелерінің қызығын көруге тілектеспіз. Тілек білдірушілер: курстас достары – Исматулла, Бек, Арыстан, Жарылқасын, Тойшыбек, Əбділдə жəне жары Макила, ұлы Бақытжан, немересі Сабыржан.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Солтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ 2013 жылғы 12 тамызда сағат 10.00-де республикалық меншіктегі жекешелендірілетін нысандарды сату бойынша мына мекенжайда аукцион өткізу туралы хабарлайды: Петропавл қаласы, Совет көшесі, 34, 1-қабат. Сауда-саттық голланд əдісі бойынша өтеді: 1. Toyota Hi Ace 2.7. автомашинасы, м/н Т 337 BS, 2006 ж.ш. «ҚР ƏМ СҚО əділет департаменті» ММ. Нысанның орналасқан жері: Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 72. Бастапқы баға – 608 400 теңге. Алғашқы баға – 6 084 000 теңге. Ең төменгі баға – 318 405 теңге. Кепілді жарна – 91 260 теңге. 2. Зил 130ац-40 автомашинасы, м/н Т 702 AF, 1980 ж.ш. «ҚР ТЖМ Мемлекеттік материалдық резервтер комитетінің «Резерв» РМК. Нысанның орналасқан жері: Петропавл қ., Индустриальная тұйығы, 2. Бастапқы баға – 1 565 600 теңге. Алғашқы баға – 15 656 000 теңге. Ең төменгі баға – 819 353 теңге. Кепілді жарна – 234 840 теңге. 3. Зил 431412 автомашинасы, м/н Т 595 AF, 1989 ж.ш. «ҚР ТЖМ Мемлекеттік материалдық резервтер комитетінің «Резерв» РМК. Нысанның орналасқан жері: Петропавл қ., Индустриальная тұйығы, 2. Бастапқы баға – 2 131 000 теңге. Алғашқы баға – 21 310 000 теңге. Ең төменгі баға – 1 115 254 теңге. Кепілді жарна – 319 650 теңге. Голланд əдісі бойынша сауда-саттық өткізу ережесі Аукционшы жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын жариялайды жəне жаңа бағаны жариялай отырып, оны мəлімделген қадаммен төмендетеді. Аукционшы баға жариялаған кезде аукциондық нөмірді бірінші көтерген қатысушының нөмірін айтады жəне балғаны соғып, осы жекешелендіру нысаны бойынша оны жеңімпаз деп жариялайды. Егер аукционшы жекешелендіру нысанының ең төменгі бағасын жариялаған кезде қатысушылардың бірде-біреуі осы жекешелендіру нысанын сатып алуға ниет білдірмесе, онда бұл жекешелендіру нысаны сауда-саттықтан алынып қалады. Егер бағаны жариялаған сəтте екі немесе одан көп нөмір көтерілсе, ондай жағдайда аукционшы бағаны жеңімпаз анықталған сəтке дейін тіркелген қадам көлеміне қарай көтере береді. Жариялаған қадам сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша белгіленген қадамына, бірақ ұлғайту жағына тең болуы тиіс. Егер бағаны арттыру кезінде өз нөмірлерін бір мезгілде көтерген сауда-саттыққа қатысушы тұлғалардың бірде-біреуі оны арттырылған баға бойынша сатып алуға ниет білдірмесе, онда аукционшы жеребе тастау рəсімін қолданады. Егер сауда-саттық өту сəтінде жекешелендіру нысанын бір ғана қатысушыға сатуға жол берілетін үшінші жəне одан кейінгі сауда-саттықты қоспағанда, пайдаланылмаған кепілді жарнасы бар тек бір ғана тіркелген қатысушы қалса, жекешелендіру нысаны бойынша саудасаттық өтпеген болып саналады. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін мыналарды: 1) сауда-саттыққа қатысуға өтінім; 2) жеке тұлғалар үшiн: салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшiрмесiн не көрсетiлген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн; банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын; заңды тұлғалар үшiн:

салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, жарғының көшiрмесiн немесе көрсетiлген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн; салыстыру үшiн түпнұсқасын мiндеттi түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы куəлiгiнiң көшiрмесiн немесе көрсетiлген құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн не заңды тұлғаны мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы анықтамасын; банктен банктiк шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың түпнұсқасын. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейiн бiр жұмыс сағаты iшiнде қайтарып берiледi; 2) кепiлдi жарнаның енгiзiлгенiн растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшiрмесiн. Қатысушы сауда-саттықтан кейiн жүгiнген кезде төлем құжатының түпнұсқасы қайтарылады; 3) заңды тұлға өкiлiнiң өкiлеттiктерiн куəландыратын құжаттың түпнұсқасын, сондай-ақ, салыстырғаннан кейiн қайтарылып берiлетiн түпнұсқасын қоса бере отырып, заңды тұлғаның өкiлi паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшiрмесiн не заңды тұлғаның өкiлi паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың нотариалды куəландырылған көшiрмесiн ұсыну қажет. Акционерлiк қоғамдар олардың акцияларына иелiк ететiн акционерлiк қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер тiзiлiмiнен (ақпараттық хабарлама жариялану сəтiндегi) үзiндi-көшiрменiң түпнұсқасын ұсынады. Шетелдiк заңды тұлғалар қазақ жəне/ немесе орыс тiлдерiндегi нотариалды куəландырылған аудармасымен бiрге құрылтай құжаттарының нотариалды расталған көшiрмелерiн ұсынады. Аукционға қатысуға ниет бiлдiрген тұлғалардың өтiнiмдерiн қабылдау жəне оларды тiркеу талап етiлетiн құжаттардың толық жинағы болған кезде жүргiзiледi. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекет тік мүлік жəне жекешелендіру коми тетінің «Солтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті «Солтүстік Қазақстан облысы бойынша қазынашылық департаменті» ММ КZ300705012170177006 депозиттік шотына енгізіледі, БСК ККМҒКZ2А, БСН 120240018658, КБЕ 11, белгіленген төлем коды 171. Қатысушыларға кепiлдi жарнаның кез келген санын енгiзуге жол берiледi, бұл ретте бiр кепiлдi жарна қатысушыға ол бойынша сауда-саттыққа қатысу үшiн осы кепiлдi жарнаның енгiзген жекешелендiру нысанын сатып алуға құқық бередi. Сауда-саттыққа қатысушыларды тiркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргiзiледi жəне 2013 жылғы 12 тамызда сағат 9.00-де мына мекенжайда аяқталады: Петропавл қаласы, Совет көшесі, 34, 1-қабат, № 11 бөлме. Нысандар бойынша барлық наразылықтар өтінім берген кезінен бастап қабылданады. Жекешелендіру нысандары жəне аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты 8 (7152) 46-05-84, 46-20-38 телефондары жəне www.gosreestr.kz арқылы білуге болады.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Қазақстан Республикасының Түрік Республикасындағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Жансейіт Қансейітұлы Түймебаевқа інісі Бақыткелді Қансейітұлы ТҮЙМЕБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

«Парасат» ұлттық ғылыми-технологиялық холдингі» акционерлік қоғамының басшылығы мен ұжымы Қазақстан Республикасының Түрік Республикасындағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Жансейіт Қансейітұлы Түймебаевқа бауыры Бақыткелді Қансейітұлы ТҮЙМЕБАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының төралқасы Қазақстан Республикасының Түрік Республикасындағы Төтенше жəне өкілетті елшісі, ҚР ҰҒА құрметті мүшесі Жансейіт Қансейітұлы Түймебаевқа інісі Бақыткелді Қансейітұлы ТҮЙМЕБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитетінің Р.Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институ ты директоры жəне ұжымы Қазақстан Республикасының Түрік Республикасындағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Жансейіт Қансейітұлы Түймебаевқа бауыры Бақыткелді ҚАНСЕЙІТҰЛЫНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі «Қазақстан» РТРК» АҚ басқарма төрайымының орынбасары Қайнар Олжайға ағасы Амангелді Қалиақпарұлы ОЛЖАЙДЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ұжымы Қазақстан Республикасының Түрік Республикасындағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Жансейіт Қансейітұлы Түймебаевқа інісі Бақыткелді Қансейітұлы ТҮЙМЕБАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

«Электр желілерін басқару жөніндегі Қазақстан компаниясы» АҚ «Алматы жүйеаралық электр тораптары» филиалының ұжымы Алмагүл Омарханқызы Нұртаеваға жұбайы Бақыткелді Қансейітұлы ТҮЙМЕБАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

«Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ұжымы белгілі жазушы, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, басылымның белсенді авторы Кəдірбек Сегізбайұлына əпкесі Малиға СЕГІЗБАЙҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

«Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ ұжымы Қазақ радиосының ардагері, белгілі журналист, спорт комментаторы Өмірзақ ЖОЛЫМБЕТОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


www.egemen.kz

25 шілде 2013 жыл

CӨЗ СОЙЫЛ ƏЗІЛ - ОСПАЌ, СЫН - СЫЌАЌ

ЕСІЛ ДЕ МЕНІЅ ЕРЛЕРІМ!

------------- (Ақтамберді жырау ізімен) ------------Есіл де болған ерлер-ай! Тағдырдан нені көрмеді-ай! Жаратқан күннен адам қып, Қара бұлт басқа төнгені-ай! Жансерік болар жарлары Айтқанға жүріп, көнбеді-ай! Таласып еркек ісіне Ешқашан ырық бермеді-ай! Қатал да қатал сөз арнап, Ерлерін талай жерледі-ай! Жауабын таппай, қайтеді, Қара тер болып терледі-ай! «Қабырғасы едің ғой» дегенге еш ермеді-ай! Қабырғаға қол салып, Құлашты кеңге сермеді-ай! «Жолың болсын!» дей алмай, «Қайдасың?» деп тергеді-ай! Осының бəрі жөн бе еді-ай! Өзгеріп əні, əуені, Шалбарды алды əуелі! Шалбарыңды алғаны – Шамаңа қолды салғаны! «Шығарма» деп «үніңді!» Тартып алды шылымды. Шылымыңды алғаны – Аузыңа қол салғаны! Арағыңды ішіп жүр, Бет-ауызы ісіп жүр. Арағыңды алғаны – Намысқа қол салғаны!

А Ќ Ы М А Ќ

Шұқып-шұқып көзіңнен, Ажырасып өзіңмен Тастап кетіп анаңды, Алып қойды балаңды! Ал балаңды алғаны – Ұрпаққа қол салғаны! Мəшинеңді айдап жүр, Аяғыңды байлап жүр. Руліңді алғаны – Билікке қол салғаны! Солар руль алғалы, Шопыр біткен дір етті. Көшелерде пробка. Сөз айтамын өсексіз – Авария есепсіз. Көңілдері тоқ кісі, Бір қолында соткасы, Ауызында шылымы, Шорт кесілген бұрымы Ерке əйел-шопырлар Қозғалыстың «тығыны». Міне, осындай қайтесің, Еркектердің бүгіні! Солай да солай, ерлерім, Көбейтті əйел шолжаңды. Бəрін түгел ап қойды, Енді алмаған нең қалды? Тығырықтан шығатын Айтшы, қандай жол қалды? Толымбек ƏЛІМБЕКҰЛЫ. АЛМАТЫ.

Біздің фирмаға директордың ерке баласы еркелеп келген болатын. Балаға мəн беретін екі-үш адам оны еркелете əлденені айта бастады. – Сенің əкең ғажап адам! – деп қалды Анна Константиновна. – Сыпайылығын, кішіпейілділігін айтсаңшы! – деп жымиды Таня кербез. – Азаматтылығын, ақылдылығын үлгі тұтамын! – деді Шарафутдинов. Бұлардың айтқан дарына мəн берген бастықтың баласы қараптан

«Қысқарту» індеті төрт түлік малдың, ауыл тұрғындарының санын кемітті. Ақынның өлеңі, жазушының ойы жұқарды. Мəдениет мекемелері жұтады. Керек десең, адам аттары да қысқарды. Тоқсанбай, Наурызғали, Құттыбектерің – Миша, Макс,

қарап көзіне жас үйіріп, жыласын кеп... Үркіп қалғандар: – Оу, жылағаның қалай? – деп басынан сипап еді, еркетотай: – Əкем үнемі айтып отыратын: ел-жұрт бір нəрсе десе – ойындағысын айтпайды, бəр-бəрі айтарын айна-қатесіз керісінше айтады дейтін, – деді. Алғашқы болып Шарафутдинов: – Сенің əкең ақымақ! – деп қойып қалды.

ойлап тапты. Бұл дəрілер аурудан құлан-таза жаза алмайды. Тек ағзадағы вирустың көбею үдерісін уақытша тежеп, науқастың өмірін аз-кем ұзартады. «Қысқартудың» қазақ халқының ұлттық кеселіне айналу қаупі бар... Аурудың алдын алу жолдары: егер науқасқа шалдықпағыңыз келсе, мына шараларды ұдайы есте сақтап жүріңіз. Вирустар мекеме басшыларынан тарайтын болғандықтан, олардың көзіне оғаш көрінуден сақ болыңыз! Қарсы кездескенде басыңыз жерге жеткенше иіліп, амандасыңыз. Ретін келтіріп, бір айлық көлеміндегі жалақыңды құрбандыққа шалып жібер. Отбасындағы əйелінен бастап бала-шағасының туған күндерін жатқа біліп ал. Уақытында сый-сияпат көрсетуді ұмытпа! Мерекелік күндермен алдын ала құттықтап қой... Осы қағидаларды үнемі қолданып жүрсең, кеселден аман қалуың мүмкін. Тағы да есіңізге саламын, СПИД жыныс қатынасынан тараса, «қысқарту» тұрмыс қатынасынан тарайды. Ауруды қазірден бастап қолға алмаса, болашақта бəріміз қысқарып кетуіміз əбден мүмкін. Нұрлыбек ЖҰБАТҚАН. АҚТӨБЕ.

 Тұрмыстық түйткілдер

(«Арман» əнінің əуенімен) Қалай күйдім сенен, Естіген ел көптен, Құлай күйдім сенен. Дағдарыс па жеткен? Қайтару пайызбен, Жүрегімді ұстап, Қиын еді неткен, неткен... Жылай күйдім сенен, сенен...

Заман, адастырмай мені қоя тұр, Банк, құшағыңды маған жая тұр. Теңге, сені сақтай алмадым, Нарық, алдадың сен мені, Тағы да алдадың...

атаулы осы кейіпті киген, – деп көкем мəн-жайды түсіндірген болды. – Қолымнан келгені сол... бажайлап қарасам, мына заман тек жекеменшіктен тұрады екен. Өз басыма жекешелендіретін бірде-бір зат бұйырмапты. Ең аяғы үй, қора-қопсы, аз-маз мал атаулыны «төріңізден көріңіз жақын» деген мəнде сөз айтқан соң қолдағы келін-балаға басыбайлы өткізіп бергенбіз. Содан «бүйректен сирақ шығарып», басқа біреудің меншігіне өтіп кете ме деген қауіппен мына қара кемпірді жекешелендіріп алдым, – деп қарқылдап кеп күліп, оның мөр басылған, куəландырған қатырма қағаздарын алдыма жайып салды. Көзім жұмылып, аузым аңқиған маған: «Баяғыда-ақ сөйтуім керек екен», деп алып жекешеленген жеңгемнің жайжапсарын айтқанда кəдімгідей көзім ашылып, бірден мен де неге ғана сөйтпеске деген ой келді.

ша болып, райымнан қайтпасымды білгендіктен: «Жеңгемізді жекешелендіру үшін ол кісіні дүниеге əкелген əке-шешесінің жазбаша куəландырған рұқсаты керек», дегені. Салып ұрып атам мен енеме келіп мəн-жайды айтып едім, екеуі де «Астапыралла!» деп жағаларын ұстап, маған аса мəн бере бажайлап қарап, «ауру-сырқаудан» дін аманесен екенімді біліп, енем көрші бөлменің есігін жауып алып қызымен телефонда сəл-пəл күбірлескен болып келіп: – Ал балам, жекешелендіру үшін сен бізге... – деп алып, көкисөкиді көктетсін келіп. Көкисөкидің үлкені – мына отырған үйлеріне күрделі жөндеу өткізуім керек екен... Кенже баласының үйлену тойын түп-түгел мойныма алуым керек екен... ...Ашуға булығып үйге келсем, қатын:

 Əзілің жарасса...

Жол саќшысыныѕ монологы

БІЗ ДЕ ЖЕКЕШЕЛЕНДІК

О, Жаратқан! Ризамын, бақ бердің, Қолыма ала таяқ ап бердің, Ризығымды теріп жүрмін, Аузыма дуалы сөз сап бердің. Білем-білем, тəртіп сақшысымын, Беделі зор жақсысымын. Көліктілер жек көреді, Келтірген соң оларға шығын. Бұта-бұтаны тасалап тұрып алам, Зымырағандарды дүрбіммен атып алам. «Крутойларды» сəлем беріп шығарып сап, Басқалардың ақшасы мен көлігін тартып алам.

Ақша іздеп тынбай, Мына өмірге сыймай. Күлкіден айырған Құрысын өмір мұндай, мұндай... Үміт ЗҰЛХАРОВА. АЛМАТЫ.

– Не, жолың болмады ма? – деп ыржияды. – Атаңанəлет сен де табалап отырмысың! – деп алара қарап едім: – Оу, көкіме, көзіңді аш. Не, жекешелендіру оңай деп пе едің! Мүлік, зат емес, бақандай адамды жекешелендірмек болады! Тағы да ашуланады, бақырып-шақырады! Тəубеңе кел! Менің құнымды білесің бе өзің!? Отасқан отыз жылдағы отыңмен кіріп, күліңмен шыққан маңдай терімді бағала! Бір емес, бақандай бес баланы тоғыз ай көтеріп толғатып, жеткізіп есейткендегі еңбегімді ескердің бе!.. – деп тереңнен тартып тебіренген əйелімді əзер деп тоқтаттым-ай! – Қойдым, ойбай! Бүйткен жекешелендіруі бар болсын, – деп сабырға шақырып едім: – Қоймаймын! Осыны біліп, Дəмер қайын ағадан естіп, менде əрекет жасап... сені мен жекешелендіріп алғанмын... əке-шешеңді ертерек жұтып қойған өзіңнен көр. Ондағылар сенің əке-шешеңнің қайтыс болғандығы жөніндегі анықтаманы талап етіп, апара қалып едім, сені маған басы бүтін жекешелендіріп берді... – дейді. Сасқан үйрек артымен жүзеді деуші еді: – Əп, бəрекелді, оң болған. Бізді біреулер жекешелендіріп алмай тұрғанда мұнымыз жөн болған, – деппін.

Баласы шешесіне: – «5» алсаѕ, бес саєат ойнайсыѕ» деп едіѕіз... – Не боп ќалды? – Бїгін екі-аќ саєат ойнайтын болдым.

   Баласы анасынан: – Неге ќалыѕдыќ аќ кґйлек киеді? – Аќ тїс адалдыќтыѕ, жаќсылыќ пен ќуаныштыѕ нышаны єой, балам. – Онда кїйеу жігіт неге ќара киім киеді?..

   Немересі атасына: – Ата, сіздіѕ кезіѕізде компьютер болып па еді? – Жоќ, балам. – Ўялы телефон ше? – Жоќ. – Дивиди де болєан жоќ па? – Біздіѕ заманымызда тїрлітїсті теледидар да болєан емес. – Онда сіз динозаврларды кґрген шыєарсыз... Атасы немересіне: – Балам, мектептеріѕ жаќсы ма? – Иə, ата, тамаќтары дəмді...

   Баласы мен анасы: – Шеше, неге əкеміздіѕ басында шаш ґте аз? – Себебі, ол – кґп ойлайтын аќылды адам. – А-а! Ал сеніѕ шашыѕ неге ґте кґп? – Кґп сґйлемей, тамаєыѕды іш!..

Бюро

Өзінің шешендігімен, сөз тапқыштығымен аты шыққан Өмірзақ Қуандықов ағамыз кезінде бір себеппен партия бюросының қатаң талқылауына түсіп, қызметінен босап қалады. Аудан басшыларының басқа қызмет беру жөніндегі уəдесі де сиырқұйымшақтанып, ұзап кетеді. Өстіп жүргенде Өмекеңе облыс, аудан басшыларымен сапарлас болудың сəті түседі. Өмекеңнің айтқыштығынан хабардар бір серігі оған: «Жол қысқарсын, əңгіме айта отыр!» – дейді. Сонда Өмекең: «Айтсам, айтайын, бірақ ұрсып жүрмесеңіздер болды», – деп əңгімесін бастап кетеді. – Ертеректе қазақ, ағылшын, француз үшеуі жабайы үндістердің қолына түсіп қалады. Сонда əлгілер «Сендер бізге бір сұрақ беріңдер. Егер

Медбике – мерейлі мамандыќ

Алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсетумен елді мекендердің қажеттіліктерін қамтамасыз етуде шын мəнісінде əлеуетті мүмкіндігі мол мамандық – медбике мамандығы. Бүгінгі күні жоғары білімді медбикелерді дайындау – денсаулық сақтау саласының өзекті де маңызды мəселелерінің бірі болып табылады. Еңбек нарығы, жалпы алғанда, медбикелік ісінде – ойлау, ұйымдастырушылық қабілеті жоғары, əлеуметтік жəне кəсіптік белсенді, мобильді жəне бəсекеге қабілетті мамандарды қажет етеді. Дегенмен, осы сала кадрларын жоспарлау – əлі шешімін таппаған істердің бірі. Сонымен қатар, қазіргі кездегі отандық білім беру жүйесінде медбикелік ісі менеджерлерінің жоқтығы маңызды мəселе болып отыр.

ТАЛДЫҚОРҒАН.

Осындайда ішіп алса тым жақсы, Көктен түсіп келді дей бер мың «баксы», Көлдеткенмен көз жасын жібімеймін, Көлеңкелі бизнестің бұл ақысы. Аллаға мың рахмет, Ала-таяқ ұстап туылғаныма, Қарық қылып жатыр ғой қуырдағына, Сумилар заң бұзатын азаймасын, Олар бар да ауқат та бар, Үйдегі көп шуылдағыма. Мағауия ƏЛІМЖАН. Жамбыл облысы.

Енді бізге бəрібір Шиелі ауданындағы Сырдария кеңшарының директоры Каналбек Тəжиевті алдына шақырған аудан əкімі Ердешбаев шаруашылықтың төл алудың қорытындысында қандай көрсеткішке тоқтайтынын білгісі келеді. – Əр жүз аналыққа 105-тен алсақ деп отырмыз, – дейді директор. – Бұл аз. Аудан облыстың алдына шығуды жоспарлап отыр... – Онда 110-нан келтіруді көздейміз. – Бұл көрсеткішің де төмен. Əр жүз аналыққа 120-дан келтіргендерің жөн, – деп əкім түйінді сөз айтады. – Жөке, – дейді сонда Каналбек. – Анық солай болса, қанша десеңіз де қоса беріңіз... – Неге? – Бəрібір сотталамыз. Өтірік ақпардың азы не, көбі не?!

 Көкейкесті

Ерсұлтан МАҒЖАН.

ры Ауылдыѕ айтќышта

  

Жыртыќ ќалтаны�� жыры

Қайырмасы:

Сөйттім де мен де көкемнің жөн-жобасын тəптіштеп сұрап біліп, бірден меншіктеп беретін мекемеге тарттым. Ондағылар: «Естімеген елде көп... Қатынын жекешелендіруге келген сізді көрдік» деп таң-тама-

Лев КОРСУНСКИЙ.

Ќысќарту Рекспен, ал Күнжамал, Бибісамал, Жайнагүлдерің – Бибка, Женя, Катямен ауысты. Соңғы кездері «қысқарту» індеті жастар арасында да белең алды. Жігіттердің ақылы, қыздардың етек-жеңі, шашы қысқарды. Ауру асқынған сайын қыздардың етектері қысқара-қысқара анадан туғандай тыржалаңаш қалуы мүмкін дейді. Індет қоғамды біржола жайлады. Оның залалы СПИД-тен де асып түсіп отыр. Облыстар қысқарды, аудандар қысқарды. Ауылдар еленбей, мүсіркеуден тыс қалды... «Қысқартуды» емдеп жазуға бола ма? Шындығына келгенде, əзірге дертті жазатын дəрідəрмектер табылған жоқ. Бірақ, білікті мамандар ауруға қарсы қолданатын вакцинаға бас қатырып, тəжірибе жасау үстінде. Қазір ауруға қарсы «Базар», «Капитал» жəне «Доллар» деген үш дəріні

Қостанайдағы Дəмер ағамның үйінде отырып ол кісінің: – Жеңгеңді жекешелендіріп алдым, – дегенін естіп ішіп отырған тамағыма қақалып қалғаным бар. – Бір сен емес, алғаш естіген

9

шешуін таба алмасақ – босатамыз, тапсақ – жеп қоямыз», – дейді. Олар ағылшын мен француздың сауалын оңай шешіп, екеуін де табан астында жеп қойыпты. Кезек қазекеңе келгенде əлгілерден зəресі ұша қорқып тұрып, сасқанынан: «Бюро дегеніміз не?» – депті. Үндістер өзара құж-құж десіп əрі ақылдасып, бері ақылдасып, болмаған соң: «Жауабын өзің айт, таба алмадық», – дейді. Сонда қазекең өлімнен құтылып кеткеніне масаттанып тұрып: «Бюро дегеніміз – өздерің сияқты 5-6 адам құж-құж десіп ақылдасып, бір адамды жеп қоятын орын», – депті. Басшыларға өзінің өкпесін осылай жеткізген Өмекең көп ұзамай жақсы жұмысқа тұрып кеткен екен.

«Əкесі бар бала «Ќазаќстан» шегеді»

Қу тілді Əлекең темекісін тартпақ болып сырттағы көлеңкеге отырады. Қасына жақында ғана мектеп бітірген баласы да отырып, қалтасынан «Қазақстан» шылымын шығарып, тұтата бастайды. Мұнысын ерсі көрген Əлекең: «Иə, əкесі бар бала «Қазақстан» сигаретін шегеді. Əкесі жоқтар арзанын, тапқанын шегеді», – деген екен. Сөз төркінін түсінген баласы əке алдында бұндай қылықтан аулақ болыпты. Көрген БІЛГЕНОВ. АСТАНА.

Мїйісті жїргізетін Берік САДЫР

Қалқаман АЯПОВ,

С.Ж.Асфендияров атындағы ҚазҰМУ-дің клиника департаментінің бас маманы, медицина ғылымдарының докторы, профессор.

Арнайы педагогикалық дайындығы бар, жоғары білімді медбикелердің жоқтығы да маңызды мəселе күйінде қалуда. Медбикелерге білім беруге жоғары дəрігерлік білімі бар мамандар тартылуы тиіс. Олар жоғары сатылы медбикелік білім болып табылатын арнайы даярлықтан өтсе, біріншіден, медбике ісінің кəсіптік дəрежесі мен танымалдығы кеңейтіледі, екіншіден, дəрігерлік жəне медбикелік қызметтің нақты бөлінуі қарастырылады. Еліміздегі медбике дайындаудағы мəселелерді ескере отырып, 2011-2015 жылдардағы денсаулық сақтауды дамытуда «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы ережелеріне сəйкес, оларды жоғары медбикелік білім алғанға дейін, үш деңгейлі жүйені қамтитын үздіксіз білім беру жүйесімен оқыту керек. Бірінші деңгей – мамандарды даярлау колледжде жүзеге асады. Онда жалпы оқу мерзімі қамтитын үш саты қарас тырылады. Алғашқы саты – науқастарға қарайтын медбикелер – дипломы бар медбикелердің қарамағында тəжірибе жинауы тиіс. Олар науқасқа медициналық күтім жасайды, жеңіл бақылауларды орындайды. Екінші саты – медбикелерді жалпы тəжірибеде даярлау, ол емдеу-профилактикалық қауым дастыққа бағытталған медициналық білімнің базалық жүйесіне кіреді. Үшінші саты – денсаулық сақтау ісінің əртүрлі салаларында жұмыс істеуге мамандандырылған, аумақтық ерекшеліктерін есептей отырып жəне білім беру мекемелерінің тапсырысы бойынша медбикелерді даярлау алтыншы семестрде жүзеге асырылады. Аталған саты жоғары медбикелік білім алуға жəне екінші, үшінші сатыдағы академиялық дəрежелерді иемденуге, медбикелік білім алуды одан əрі жалғастыруға зор мүмкіндік береді. Бұл мамандарға медициналық көмек көрсетуде үлкен рөл атқарады, олардың қызметтері мамандандырылып, бұрын тек қана дəрігерлер атқарып жүрген тапсырмаларды орындайды, сондай-ақ, науқастың жағдайына қатысты жүргізіліп жатқан емдеу үдерісінің үлгісіне араласа алады, өзінің кəсіптік деңгейінде шешім қабылдай алады, медбикелік қорытынды (диагноз) шығара алады, тиесілі тағайындаулар жасай алады, т.б. Екінші деңгей – жоғары

медбикелік білім – медбике ісінің бакалавры (төрт жылдық оқу мерзімі), яғни медбике ісі бойынша бас дəрігердің орынбасары қызметін атқара алатын, ФАП меңгерушілерді, оқытушыларды, емдеу-профилактикалық бөлім дердің жəне медициналық колледждердің əртүрлі құрылым дық бөлімшелерін басқара алатын медбике ісінің менеджерлерін даярлау. Бұл деңгейде білім алуға жалпы орта білім беру мектептері мен медициналық колледж түлектері түсе алады. Жоғары білімді медбикелерді даярлау жоғары оқу орындарында іске асырылады (Академия, институт). ЖОО-дан кейінгі үш деңгейлі білімге сəйкес, олар да магистратура жəне докторантурада оқу жалғастыра алады. Осы деңгейлерді тəмамдаған мамандар медбике ісі аясында ғылыми-зерттеу жəне ұйымдастырушылық ісімен айналысуына болады. Аталған медбике ісіне маман даярлау үлгісі денсаулық сақтау аясындағы көптеген əлеуметтік-экономикалық тапсырмалардың шешілуіне жол береді жəне мынадай алғышарттар алдан шығады: – жаңа технологияларды игерген, алғашқы мамандандырылған медико-санитарлық көмек көрсетуде өзіндік шешім қабылдай алатын медбике мамандары; – қоғамдық денсаулық сақтау ұйымдастырушылары, менеджерлер, медбике ісін жетік меңгергендер; – жаңа ұрпақ мамандары, медбике ісі аясындағы оқытушылық жəне ғылыми-зерттеу ісіне негізделген жоғары білімді медбикелер. Аталған үлгі бүгінде мəртебесі төмен саналатын медбике мамандығының дəрежесін көтерер еді. Өйткені, жиырма бірінші ғасыр жеткіншектері төмен жалақылы, болашағы жоқ, мансаптық өсімі жоқ мамандықты таңдауы екіталай. Аталған үлгі бұл мəселелерді жеңіл шешеді. Ол мамандарды тек дипломмен ғана қамтамасыз етпей, медбике маманының магистрі, ғылым докторы болуына алғышарт жасайды. Сонымен қатар, жоғарыда аталған көпдеңгейлі үздіксіз білім алу жүйесін енгізу арқылы медициналық практикада медбикелердің рөлі артады. Нақты білім дəрежесіне қарай олардың қызметінің аражігін ашып, міндеттері аясын кеңейтеді жəне қайырымдылық пен мейірімділік мамандығын таңдаған адамдарға оқыту ісімен, ұйымдастырушылық, ғылыми-зерттеу ісімен айналысуға мүмкіндік береді, сонымен қатар, медбикелердің іскер адам ретінде көруіне де мүмкіндік береді.


10

www.egemen.kz www.egemen.kz

25 шілде 2013 жыл

 Атамекен

т р і т с Ї

Суреттерді түсірген Серік МАЙЕМЕРОВ.

 Біз – қазақстандықтармыз! Екібастұз қаласында «Жаз-2013» қалалық бағдарламасы аясында маусым айында «Шіркін, life - 2013» этножобасы бастау алған еді. Жобаға 1 500 балалар мен жасөспірімдер, сондай-ақ мектеп мұғалімдері, «Достық үйінің» этномəдени бірлестіктері, қалалық мəслихат депутаттары, меценаттар, ата-аналар қатысты.

 Өнер

«Мейкин Азияда» Димаштыѕ баєы жанды Қырғызстандағы Ыстықкөл көлінің жағасында өткен «Мейкин Азия» атты жас орындаушылардың халықаралық фестиваліне қатысқан қазақстандық Димаш Құдайберген бас жүлде иегері атанды.

«Шіркін, life!»

этножобасынан алєан əсер Жобаны іске асыру бағдарламасы бойынша қызықты, тартымды іс-шаралар жоспарланып өткізілсе, негізгі іс-шара «Қайнар» ББК алаңында орналасқан жеті этномəдени бірлестіктен құралған «Нұрлы ауыл» этноауылының жұмысы болды. Оған корей, украин, орыс, қазақ, татар, чешен жəне неміс этностарының өкілдері қатысты. Этноауылдың ашылуына 600-ден астам балалар мен жасөспірімдер келді. Олар этностардың тұрмысымен жəне салт-дəстүрімен танысып, ұлттық этномəдени бірлестіктердің өкілдерімен «Ең үздік фотосюжет» сайысына қатысты. Күннің соңында балалар тілектер қағаздарына өздерінің алған əсерлерін жазды. Келесі кездесу «Саяхат» ойыны формасы түрінде өткізілді. Барлық қатысушылар түрлі этностардың ұлттық ойындарымен танысты. Үшінші күн «Дəмді күн» тақырыбында өтті. Барлық этномəдени бірлестіктердің өкілдері ұлттық тағамдарын əзірлеп, балаларға дəм татқызды. Төртінші күн «Ертегілер əлемінде» деп аталды. Навигатор бағдары бойынша балалар алдын ала дайындалған түрлі тапсырмаларды орындады. Осы уақытта алаңда концерт жүрді. Жобаға Екібастұз өңірінің ауыл балалары қатысты.

Осыған дейін «Жас қанат» байқауы мен «Шығыс базары» фестивалінде жеңіске жеткен жас əнші бұл байқаудың алғашқы күнінде сақ қазылар

алқасы мен тыңдаушыларын ерекше дауысымен таңғалдырды. Жеңімпазға жүлдені Қырғызстан Республикасының премьерминистрі тапсырды.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Бұл күні мəдениет күндерін өткізген Қарасай, Жамбыл, Талғар аудандарының ақын-жазушыларымен өткен жарқын жүздесуді Сəкен Сейфуллин атындағы Алматы облыстық кітапханасының бас директоры Мақпал Нұрғалиева қорытындылап, əр ауданның кітапхана басшылары ақын-жазушыларына өзіндік сый-сияпатын тарту етті. Үш алаңға бөлініп қаздай тізілген сансыз шатырларда үш ауданның мəдениеті мен өнерінен сыр берер, өзіндік ерекшеліктерін танытар, халқының береке-бірлігін паш етер көрмелерді аралаған көпшілік сол көрмелердің бір-бір қанатын ала орналасқан ұлттық-мəдени орталықтардың əн-биін тамашалады. Көршілес, тамырлас, тағдырлас аудандар тұрғындарының бірімен-бірінің танысыпбілісуі, ағайындай араласуы, үлгі аларлық үрдіспен үн қатысуы деген осындай-ақ болар. Жақсы істерін жария етісіп, бірбірінің қол жеткізген жетістіктеріне куə болысқан жұрттың ішінде əріптестік байланыс орнатуға ниеттенгендер де, ұлттық қолөнер шеберлерінің қайталанбас бірегей бұйымдарын сыйкəде ретінде сатып алып жатқандары да көп болды. Түрік, ұйғыр,

«Шахтер» їшінші кезеѕге шыќты Сейсенбі күні кешкісін Қарағандыда Чемпиондар лигасының екінші іріктеу кезеңінің екінші ойынында да Беларусьтің БАТЭсін 1:0 есебімен жеңген «Шахтер» командасы келесі айналымға шықты. Дастан КЕНЖАЛИН,

«Егемен-ақпарат».

Нұрзада КҮМІСБЕК, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінің студенті.

Ел мəдениетініѕ мəйегі

славян, корей, чешен, өзбек, дүнген, күрд сияқты ұлттардың дəстүр-салтымен мерекеге айшықты атсалысуы мəдениет күнінің мəн-маңызын аша түсті. Қарасай, Жамбыл, Талғар аудандарының экономикалық əлеуетін байқататын кəсіпкерлік саласына да көрмеден орын берілген. Осы шараның аясында белгілі ақын, журналист-жазушы, «Егемен Қазақстан» газеті Алматы бөлімшесінің жетекшісі Қорғанбек Аманжолдың «Алапа» атты жыр жинағының тұсаукесер рəсімі өткізілді. Көне түркілік ұғымда ырыс, бақ, дəулет деген мағынаға ие «Алапа» атты жинақпен жұртшылықты танымал ақын, журналист Мұса Жанəділов таныстырды. Содан соң биыл 60 жылдық мерейін атап өтпекші Қорғанбек ақынның қанаттас інілері авторға зор тебіреністі тілектерін жеткізіп, арнау өлеңдерін оқыды. Кездесуге қатысушылар алдында кітабының тұсаукесерін өткізген мерей иесі, ақын Қорғанбек Аманжол сөз сөйлеп, көпшілікке зор ілтипатын білдіріп, алғысын айтты. Дəстүрлі шара аудандар көркемөнерпаздарының мəдениет күніне арнайы əзірлеген концерттік бағдарламаларымен түйінделді. Алматы облысы.

 Спорт

«Егемен Қазақстан».

Жоба аясында Байет ауылында реалити-шоу болды. Қала балалары ауыл балаларымен бірлесіп, киіз үй құрды, май шайқап, бауырсақ пісірді, самауыр қыздырып, трактормен жүруді үйренді. Апта бойы «Екібастұз» балалар қоры балаларға тəтті сыйлықтар берсе, жобаның соңғы күнінде белсенді топтар мен қатысушыларға сыйлықтар үлестірді. Балалардың жобадан алған əсерлерін сөзбен жеткізу мүмкін емес. Жобаның қатысушылары мен қонақтары өздерінің лебіздерін қонақ кітабында білдіре алды. «Шіркін, life-2013» жобасының ерекшелігі оған Екібастұз қаласы тұрғындарымен қатар, шетелден келген қонақтардың қатысуы болды. Екібастұздың мектеп оқушылары үшін бұл жоба ең жарқын жазғы демалыстың үлгісіне айналды.

«Мейкин Азия» – Қыр ғызстан мемлекеті тарапынан қаржыландырылатын жəне биліктің ресми қолдауымен өтетін республикадағы алғашқы əн байқауы. Фестивальде Куба, Филиппин, Түркия, Ресей, Армения, Оңтүстік Корея, Қытай, Əзербайжан, Тəжікстан, Қазақстан, Өзбекстан, Үндістан мен Қырғызстан елдерінен келген 25 өнерпаз əн шырқады. Түрік телекомпаниясы бірнеше елге тікелей хабар таратты. Қазылар алқасының шешімі бойынша бірінші орынды украиналық Владислав Левицкий иеленді. Екінші орынды қырғызстандық Ислам Акматов пен Курал Чокоев, тəжікстандық Сабина Шамсэд, үшінші орынды ресейлік Христина Дорошенко, қырғызстандық Əзім уулу Əділет пен армениялық Ани Оганесян бөлісті. Барлық қатысушыларға ақшалай сыйлықтар мен дипломдар табыс етілді.

Жетісу жерінде дəстүрге айналған игіліктің бірі – аудандардың мəдениет күндерін өткізу. Бұл шара соңғы жылдары жүйеленіп, үштөрт ауданның мəдениетке қатысы бар өкілдерінің басын сол аудан тұрғындарына ыңғайлы өңірлерде қосып өткізілуде.

Енді «Шахтер» үшінші кезеңде Албанияның чемпионы «Скендербеу» командасымен кездеседі. Егер оны жеңсе, плей-офф кезеңіне шығады. Бұл «Шахтердің» Еуропа лигасының топтық кезеңінде ойнайтынын білдіреді. Демек, кездесуде жеңілсек те, Еуропа лигасының топтық кезеңінде ойнаймыз. Ал, жеңсек «Шахтер» топтық турнирге қатысып, Еуропаның алаңдарында кілең мықтылармен күш сынасады. Енді «Шахтердің» сейсенбі күні кешкісін қарсыласын ұтып, бүкіл Қазақстанды өзіне қаратқан ойынына келсек, бұл кездесуде қарағандылық команда белорустарға қарағанда сенімді ойнады. Кездесуде «Шахтер» барлық жағынан БАТЭ-ден басым түсті. Қазір бізге ойынның бастан аяқ қалай өткенін тізіп, жазып отырудың қажеті шамалы. Ерекше атап өтерлік жайт, «Шахтердің» қорғанысы мен қақпашысы Александр Мокиннің жанқиярлық ойыны команданың жеңіске жетуіне көп көмегі тиді. Ол қонақтардың барлық соққыларын қайтарып, ойынның соңына дейін қақпаны таза сақтады. Бұл кездесуде қақпаны БАТЭ-нің 15 соққысын ғана емес, 67-минутта ойдан шығарылған пенальтидің

өзін де қайтарып тастады. Кездесуде «Шахтердің» қорғанысы белорустардың барлық шабуылына тосқауыл қойып, гол соғуға мүлдем мүмкіндік бермеді. Қайта, бүкіл ойын бойы біздің қорғаушылар қарымта шабуылға жағдай туғызып, шабуылшыларға көмектесіп отырды. Сондай кездің бірінде қарсыластар алаңында жалғыз жүрген Игорь Зеньковичке пас шығарып,

оның гол соғуына жағдай жасады. Жалпы, «Шахтердің» сейсенбі күнгі ойыны бəріміздің көңілімізден шықты. Ал ойыншылары ойын өрнегімен, жанкештілігімен көзге түсті. Ең бастысы, қарағандылықтар бүкіл Қазақстанның атын Еуропа алаңдарын айқайлатып шығаратындай команда екенін көрсетті. Бүгін Еуропа лигасының екінші кезеңінің жауапты кездесулері өтеді. Біздің Павлодардың «Ертіс» командасы сырт алаңда Босния жəне Герцоговинаның «Широки Бриег» клубымен ойнаса, «Ақтөбе» өз алаңында Норвегияның «Хедд» клубын қабылдайды.

Алматыда «Қайрат» футбол клубының балалар академиясы ашылды. Бұл жерде 8 бен 13 жас аралығындағы балалар тəлім алады.

Бар жаќсылыќ – балаларєа! Жақын арада академияға балаларды іріктеу үшін ашық есік күндері өтеді. Сол сияқты клубта балаларға арнап селекциялық тексеру жүргізу жоспарланып отыр. Осы сынақтан өткен балалар «Қайрат» академиясында тəлім алуға мүмкіндік алады. Академияның аумағында үш ойын алаңы орналасқан. Сонымен бірге, осы жерде қысқы

Ќарсыластар аныќталды

Жақында ВТБ Біріккен баскетбол лигасының жеребе тарту рəсімі өтіп, біздің елімізден осы жарысқа қатысып жатқан жалғыз «Астана» командасының жаңа маусымдағы қарсыластары анықталды.

Онда жеребе бойынша «Астана» командасы ВЭФ (Латвия) «Химки» (Мəскеу облысы, Ресей) «Нептунас» (Литва), «Цмоки Минск» (Беларусь), «Азовмаш» (Украина), «Красные крылья» (Самара, Ресей), ЦСКА (Мəскеу, Ресей), «Триумф» (Мəскеу облысы, Ресей) клубтарымен «В» тобына түсті. Осы топта «Астана» тағы бір командамен ойнайды. Əзірге ол команда белгісіз болып отыр. Ол ұжым Литваның «Жальгирис» клубының лигаға қатысудан бас тартуына байланысты

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

«В» тобында ойнайтын болады. Жалпы, биылғы ВТБ лигасының бесінші маусымында 9 елдің 20 клубы қатысады. Екі топқа бөлінетін командалар бір-бірімен сырт алаңда жəне өз алаңында кездеседі. Лиганың ойындары қазан айында басталып, келесі жылдың маусымында аяқталады. Өз тобында үздік екі орын алған командалар плей-офф кезеңінің бірден ширек финалына жолдама алса, 3-ші жəне 6-орын алған ұжымдар плей-офф кезеңін 1/8 финалдан бастайды.

«Егемен Қазақстан» газетінің келесі нөмірі 27 шілде, сенбі күні шығады.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

манеж бен себезгі бөлмелері, оқу залдары, екі медициналық қосын, гимнастика жəне жаттығу залдары бар. Ашық есік күндері 10 тамыз бен 11-іне жоспарланған. Бірін ші күні 2001-2003 жылғы жеткін шек тер арасында іріктеу жүргізілсе, екінші күні 2004-2007 жылғы балдырғандар арасында селекциялық іріктеу өтеді.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Александр ТАСБОЛАТОВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №108 ek


26072013