Page 1

Кеше Астанадағы Медиа орталықта ХІ Еуразиялық медиафорум өз жұмысын бастады. Халықаралық деңгейдегі бұл үлкен басқосу алаңына Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев қатысып, сөз сөйледі.

№115 (28054) 26 СƏУІР ЖҰМА 2013 ЖЫЛ

АШЫҚ ҮНҚАТЫСУ АЛАҢЫ Астана осымен екінші рет халыќаралыќ ауќымдаєы шараны ќабылдап отыр

Адамзат бір-бірінің пі кірін біліп, тілегін ұғып, жандүниесін түсінуге тырыс са – арасында жақындық та орнап, бір-біріне деген жанашырлық та туады. Сондық тан, адамдардың бір-бі ріне сөйлескенше ғана жат болатынын дана қазақ «жылқы кісінескенше, адам сөйлескенше» деп ежелден айтып кеткен. Қазіргі диалог, «ашық пікір алаңы» деген неше түрлі сəнді сөздермен берілетін адамдардың бір-бірімен сөйлесу, пікірлесу арқылы жақындасуының жақ сылыққа жеткізетін сырын қазекең сөйтіп ежелден білген. Қазақ жерінде биыл 11-ші рет өткізіліп отырған Еуразиялық медиа-форумның да сондай сыры бар. Биылғы форумға 46 елден 600ге жуық делегат келген екен, бəрі де өз жүректеріндегі түйткілді осындай ашық пікірлесу алаңы арқылы адамзаттың құлағына жеткізбекке асық тəрізді. Қонақтар арасында бірқатар танымал тұлғалар да бар. Ал, форумның жұмысы туралы қазақстандық жəне шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарынан 350-ге жуық журналист əлемге хабар таратуға жиналыпты. Күндізгі сағат 11.00 болғанда медиа-форум ашылатын ғимаратқа Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев келді. Қазақстан Президенті өз сөзінде Еуразиялық медиа-форум осымен екінші жыл Астанада өтіп отырғанын атап өтті. Мемлекет басшысы жаңа медиа орталық жұмысының басталуы арқылы Қазақстан елордасы Еуразия ақпараттық коммуникациясы маңызды торабының біріне айналғанына тоқталды. Нұрсұлтан Назарбаев жалпы кейбір елдердегі оқиғалардың жай таратушысы болып қана қоймай, сонымен бірге, көп жағдайда олардың барысын анықтайтын медиа-саланың мəні əлемде артып отырғанына назар аударды. Бұл ретте БАҚ-тың дамуы үшін іс жүзінде шектеусіз мүмкіндіктер ашатын бұқаралық онлайн-журналистика шешуші рөл атқарады. Мемлекет басшысы Қазақстан масс-медианы дамыту перспективаларын қоғамдағы бірлікті нығайту, елдің ілгерілету жолына сеніммен қадам басуын қамтамасыз ету көзқарасы тұрғысынан қарастыратынына тоқталды.

– Медиа-саланың рөлін арттыру тек экономикада ғана емес, сонымен бірге, саясатта, əлеуметтік өмірде қоғамның руханиадамгершілік жағдайының дамуының жоғары стандарттарын қалыптастырушы мен «бұқаралық инновация құралдары» деп атап отырған жаңа БАҚ-тың пайда болуына алып келеді. Мен бұ дан ұлттық жəне жаһандық масс-медианың XXI ғасырдағы басты миссиясын көремін, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Орталық Азия, жалпы əлем сияқты, өңірлік қауіпсіздіктің өзекті мəселелерінің артуына байланысты өзгерістер белдеуіне қадам басты. Сондай-ақ, Мемлекет басшысы осымен үшінші жыл қатарынан əлем бұрын экономикасы мен əлеуметтік дамуы қарқынды болған бірқатар мемлекеттердің тұрақтылық ай мағынан «шығып қалып» жатқанын көріп отырғанына тоқталды. – Жаһандық көмектің «созылмалы» реципиенттерінің болуы

Еліміз бен Елбасыныѕ рґлі аталды

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы, Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезі Хатшы лығының басшысы Қайрат Мəми Ресейдің Еуропалық бөлігі мұсылмандарының діни басқармасының төрағасы, Мүфтилер кеңесінің төрағасы Равиль Гайнутдинмен кездесті. Кездесуде Əлемдік жəне дəстүр лі діндер көшбасшылары съезінің қызметі, дінаралық үн қатысуды ілгерілету мəселе лері туралы əңгіме болды. Р.Гайнутдин жер жүзінде бейбітшілік пен тыныштықты нығайтудағы Қазақстан жəне Президент Н.Ə.Назарбаевтың рөлін айрықша атап көрсетті, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

– əлемдік экономикалық жүйеге артылатын айтарлықтай жүк. Бұл жаһандық дамуға ұзақ мерзім тежеу болуы əбден мүмкін. Сондықтан «геосаяси жеңілойлылықты» мен жаһандық салмақты экономикалық проблема деп санаймын, ол енді қазірдің өзінде адамзат үшін қымбатқа түс келі отыр, – деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаевтың пікірінше, мұндай жағдайда орнықты дамуды қамтамасыз етуге деген жаңашыл көзқарас қажет. – Қазақстан өңірлік даму мəселелеріне жауапкершілікпен қарайды. Нақ сол себептен де біз Ресей Федерациясымен жəне Беларусь Республикасымен бірге Еуразиялық экономикалық одақ құру жөнінде дайындық жұмыстарын жүргізудеміз. Бүгінде əлемде еуразиялық интеграцияға «қырғи-қабақ соғыс» кезеңінің əбден көмескі тартып, тозған линзасы арқылы қарайтын саясаткерлер мен сарапшылар бар. Бірақ бұл ескі оптика шындықты

бұрмалап көрсетеді. Үш елдің өз тауарларының, қызметтерінің жəне жұмыс күшінің нарығын біріктіруге ұмтылысы бүкіл жаһандық экономиканың тек ұтуына алып келеді, – деді Мемлекет басшысы. Қазақстан Президенті G-20 пішіні аясында жаһандық экономикалық шешімдерді іздеудің, сондай-ақ ХХІ ғасырдағы əлемнің жаңа құрылымының қалыптасуына негіз ретінде өзі ұсынған G-GLOBAL идеяларының маңыздылығын атап өтті. Сөзінің соңында Нұрсұлтан Назарбаев форумға қатысушыларға пікірталастарының жемісті болуын тілеп, оның қорытындысы бойынша пайдалы ұсынымдар жасалады деген үмітін білдірді. «Əл-Жазира интернешнл» телеарнасының продюсері əрі жүргізушісі Риз Хан ХІ Еуразия медиа-форумының алғашқы модераторы болып белгіленген екен. Ол бірінші сөзді Ұйымдастыру комитетінің төрайымы Дариға

Айбын

Назарбаеваға берді. Төрайым форумның жұмысына жоғары баға берген жəне оның өткізілуіне үнемі қамқорлық көрсетіп жүрген Президент Нұрсұлтан Назарбаевқа алғысын айтты. Одан əрі форумда көтерілген тақырыптардың маңыздылығына тоқталды. «Біз əдеттегідей дəстүрімізге берікпіз. Сондықтан басқосудың өне бойында қазіргі дүниенің қадау-қадау оқиғалары жəне олардың БАҚ бетінде көрініс табуы туралы сөз болады. Қазіргі ғалам қарамақайшылыққа толы. Біз форумның күн тəртібіне Еуразия кеңістігін алаңдатқан ең маңызды, ең өткір, ең көкейкесті мəселелерді енгізуге тырыстық», деді ол өзінің сөзінде. Ал медианың маңызы туралы айтқанда, Дариға Назарбаева оның бүгінгі күні ұлан-ғайыр əлеуетке қол жеткізгеніне тоқталды. Байқасаңыздар, деді ол, біздің форумның тарихы осы жылдарда жаһандық медиа-төңкеріс жағдайында қалыптасып келеді. Соңғы 10-15 жылдың ішінде жер

7 мамырда «Отар» 40-шы əскери базасы ауданында Отан қорғаушылар күніне арналған Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің тарихындағы алғашқы жауынгерлік парадта «Қазақстан инжиниринг» ҰК» АҚ құрамына кіретін Қазақстанның қорғаныс-өнеркəсіптік кешені кəсіпорындары шығаратын əскери техниканың жаңа жəне жаңғыртылған үлгілерінің, қару-жарақ пен байланыс құралдарының көрсетілімі өтеді.

Жауынгерлік парад аясында Ќазаќстанныѕ ќорєанысґнеркəсіптік кешені кəсіпорындары ґз жетістіктерін ўсынады Жалпы алғанда, парадта əскери, азаматтық жəне қосарлы мақсаттағы арнайы техникалар, соның ішінде штабтық, жауынгерлік, медициналық, іздеу-құтқару машиналары, радиореле стансасы, қар мен батпақта жүретін «Тұлпар», EC-145 тікұшақ, əуеде қолданылатын оңтайлы робот техникалы кешендерінің үлгiлері көрсетіледі.

Сонымен қатар, Қазақстан Қарулы Күштеріне жасалған бұйымдарды көрсету жоспарлануда – түнде көру құрылғылары, тепловизорлық көздеу, түрлі бронды жилеттер, сондай-ақ жеке қорғаудың өзге де құралдары ұсынылатын болады. Бұрын хабарлағанымыздай, Қазақстанның Қорғаныс

министрі Əділбек Жақсыбеков Отан қорғаушылар күні мерекесіне орай Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің жауынгерлік парадын өткізу туралы бұйрыққа қол қойған болатын. Жауынгерлік парадқа 80-нен астам əскери ұшақ пен тікұшақтар, Құрлық əскерлері мен Əуе күштерінің бөлімдері қатысады. Сонымен бірге, Каспий теңізі алабындағы Қазақстанның Əскери-теңіз күштері кемелерінің жауын герлік атысы тікелей бейнекөрсетілім арқылы жүргізіледі. «Егемен-ақпарат».

Бїгінгі нґмірде:

ЧЕРНОБЫЛЬ!.. 7-бет

(Соңы 2-3-беттерде).

Жемқорлық – індет, жою - міндет

Ґскемендік ґлермен ґндірісші мемлекеттен екі миллиард теѕге жымќырєан Жұмыртқадан жүн қырқатын кəсіпкер таяу жылдар ішінде мемлекеттің қазынасын 2 млрд. теңгеден астам қаржыға олқы түсіріп берген. Бұл туралы Шығыс Қазақстан облыстық прокуратурасының баспасөз қызметі хабарлады. Бақылаушы органдардың мəліметіне қарағанда, «Предгорный элеваторы» акционерлік қоғамының басшысы А.Мерзлов бірнеше жылдың көлемінде қылмыстық жолмен мемлекетке тиесілі дəнді дақылдар қорын жымқырып келген. Altaynews.kz тілшісі бармағын

ҰЛТ МЕРЕЙІ

ҚАРИЯ ҚАЖЫЛЫҚҚА... ВЕЛОСИПЕДПЕН БАРМАҚШЫ

8-бет

12-бет

жалап үйреніп қалған бизнесменнің осы арқылы мемлекетті 2 млрд. теңгеден астам қаржыға тақырға отыр ғызып қойғанын жазады. Мамандар қалада нан өнімдері бағасының бірден күрт өсіп кетуіне осының негізгі түрткі болғанын да жоққа шығармайды...

Тергеу барысы анықтағандай, жоғарыда аталған компания мен «Азық-түлік келісім-шарт корпорациясы ұлт тық компаниясы» акционерлік қоғамы арасында 2008 жылғы 3 қаңтарда-ақ келісім-шарт жасалып қойылған екен. Соның негізінде артынша Предгорный элеваторына үшінші класты 58 569 тонна астық шексіз мерзімге сақтап қоюға беріледі. (Соңы 7-бетте).

 Жағымды жаңалық

«Багратион» биогаз шыєаруда Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Сара əпкеме əн салдырєан

серігі мен кабельді телевизияның дамуына, интернеттің таралуына, смартфон, планшет жəне өзге де техникалық құралдардың шығуына сəйкес медиа адам мен қоғам өмірінде осыдан 10 жыл бұрынғы кезеңге қарағанда анағұрлым ма ңыздырақ рөлге ие болды. Медиа-төңкеріс пен жаңа технологиялар біздің əлемді танымастай етіп өзгертті. Көз алдымызда болып жатқан осындай өзгерістер таңдандырмай қоймайды. Заманауи медиа, бұл, ең алдымен, ХХІ ғасырдағы əлеуметтік ғаламат құбылыс. Сондықтан біз оны жіті зерттеуге, мəніне терең үңілуге тиіспіз, деді Д.Назарбаева. Сөзінің қорытындысында төрайым 11-ші Еуразиялық медиа-форумның жұмысын ашық деп жариялады. Форумның алғашқы отырысы ның тақырыбы «2014 жылы Ауғанстаннан АҚШ пен НАТО əскерлері шығарылғаннан кейінгі аймақтағы қауіпсіздік мəселелері» деген ұзақ атаумен беріліпті. Мұнда көтерілген

мəселелер Ауғанстандағы соңғы соғыстың қорытындыларына, бүгінгі күні елде қандай саяси жəне экономикалық жағдайдың қалыптасқанына қатысты болды. «Ауғандық тұрақтылық» дегеннің перспективасы қандай, коалиция əскерлері əкетілгеннен кейінгі елдің даму сценарийі қандай болмақ? Аймақтағы белді ойыншылардың жаңа саяси басымдықтары қайда бағытталады? АҚШ-тың аймақтағы жаңа саясатынан не күтуге болады? АҚШ, Қытай жəне Ресей мемлекеттерінің Ауғанстан аумағынан коалиция əскері əкетілгеннен кейінгі қарымқатынастары қалай өрбиді, олардың Ауғанстанның айналасындағы стратегиялық қарсылықтары тереңдемей ме? Аймақтағы ҰҚШҰ секілді əскери-саяси одақ тастықтардың рөлі арта ма? Міне, осы сұрақтар ортаға тасталып, қатысушы спикерлер өздерінің ойларын жеткізді. Айта кетелік, отырысқа «Əл-Жазира» телеарнасының Ұлыбританиядағы аға жүргізушісі жəне СИИ мен ВВС-дің қызметкері Стивен Коул модераторлық етті. Ал пікір айтушылар немесе спикерлер ретінде Ауғанстан президентінің саяси мəсе лелер жөніндегі министркеңесшісі Мұхаммед Яхия Маруфи, Иран Ислам Республикасы президент ті гінен үміткер Хушанг Əмірахмади, Қырғызстан Жогорку Кенешінің де путаты Қаныбек Иманəлиев, АҚШ журналисі Рой Гатман жəне Ре сей саясаткері Юрий Солозобов қатысты. Американың Ауғанстанға қарсы соғысының қорытындылары қандай болды деген алғашқы сұраққа Рой Гатман: «Егер біз АҚШтың мақсаты тек «Əл-Каиданың» көзін жою еді деген мəселеге ғана тірелетін болсақ, алға қойған мақсат орындалды деп айтуға болады. Бірақ мен бұл арада мəселені кеңірек көлемде қарастырған дұрыс қой деп ойлаймын. Ауғанстан қоғамында тұрақтылыққа қол жеткізілді ме, жоқ па? Ең негізгі мақсат осы болса керек-ті. Бұл мəселеге келетін болсақ, АҚШ өзінің мақсатына қол жеткізе алмады, Ауғанстан əлі де аймақтағы жəне əлемдегі тұрақсыздықтың орталығы болып отыр.

Ұлан ауданындағы Василий Воропай басқаратын «Багратион» шаруа қожалығы жақында мал тезегінен биогаз шығару технологиясын өңірде бірінші болып жүзеге асырды. Оның технологиясы қарапайым, екі жыл бойы мамандар қондырғыларды орнатып, күніне 10 тонна қи-тезек қорытып, газ өндіріп жатыр. Міне, ғажап, қыс айларында бұл шаруашылық

машина-трактор шеберханасы мен диірменді жылыту үшін биогаз отынын қолданды. Ал одан қалған қалдық заттар егіс алқаптарында органикалық тыңайтқыш ретінде пайдаланылып жатыр. Бізде бірнеше мың ірі қара, марал, жылқы бар. Бір ірі қара жылына 9 тонна тезек берсе, қалғанын есептеп шығару қиын емес. Тезекті өңдегенде оның 60 пайызы газға айналады. Тиімді тəсіл арқылы бірнеше ғимаратты өз күшімізбен жылытып жатырмыз,

дейді есімі елге жақсы таныс шаруа қожалығының иесі Василий Григорьевич Воропай. Шығыс Қазақстан облысы. Ұлан ауданы.


2 (Соңы. Басы 1-бетте).

www.egemen.kz

26 сəуір 2013 жыл

АШЫҚ ҮНҚАТЫСУ

Мың-мыңдаған адам қырылды, материалдық шығындарды есептеп шығару да мүмкін емес, ал тұрақтылыққа қол жеткізілмеді. Бұл арада КСРО-ның да бұл елге жасап кеткен келеңсіз əрекеттерін еске алмай болмайды. КСРО Ауғанстанда белгісіздік пен тұрақсыздықты мұраға қалдырды. Барлық ислам əлемін қоздыруды көздеген исламист-экстремист атты қозғалыстардың тууы – нақ осы Кеңес Одағының басып кіруіне қарсы туындады. Оның шарықтау шегі 2001 жылғы 11 қыркүйектегі қайғылы оқиғаға ұласты», деп жауап берді. Осы арада əңгімеге араласқан Қаныбек Иманəлиев те өз пікірін білдірді. Модератор одан Ауғанстан аймақтағы стратегиялық маңызды ел деген Н.Назарбаевтың тұжырымына қандай пікір қосатынын сұрады. Қырғыз саясаткері АҚШ-тың ауған проблемасына араласуы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің шешімімен жүзеге асқанын еске алды. Осыған байланысты Қырғызстан аумағындағы «Манас» əуежайында америкалық логистикалық орталықтың тұрғанын ол дұрыс деп санады. Ол жалғыз əскери мақсатқа ғана емес, қайырымдылық көмектерін жеткізуге де пайдаланылады. Үлкен ауқымда қарайтын болсақ, аймақтағы елдер үшін Ауғанстан – жалғыз əскери мақсатта емес, экономикалық мүдделестік ретінде де қызығушылық тудыратын ел. Бүгінгі күні ол БСҰ-ға енгелі отыр. Ал болашақта оның Пəкстан мен Орталық Азия елдері арасындағы транзиттік ел болу мүмкіндігі де бар. Осындай жобаға Қырғызстан мен Тəжікстан қатысуға ниет білдіріп отыр. Атап айтқанда, осы елдерден шығарылатын электр қуаты Ауғанстан арқылы Пəкстанға жеткізілмек. Сондықтан, бүгін Ауғанстан өзінің экономикасына инвестиция тартуға мүдделі, деді ол. Одан əрі модератор Хушанг Əмірахмадиге сөз беріп, АҚШтың өз əскерлерін шығаруы Ауғанстанда хаосқа жол бермей ме деген сұрақ қойды. Мен Иран үкіметінің өкілі емес, президенттікке кандидат ретінде жеке пікірімді ғана білдіремін, деп бастады өзінің сөзін ирандық. Иран қоғамы Ауғанстаннан АҚШ пен НАТО əскерлерінің əкетілуіне оң көзбен қарайды. Ауғанстан үкіметі өз жерінде тəртіп орнатуға құдіреті жетеді деп санаймын. Бұл істе аймақтағы тұрақтылықты қалайтын көрші елдердің де көмегі болады. Меніңше, «Талибан» қозғалысы сыртқы күштердің тезірек кетуіне кедергі келтіретін секілді, деген модератордың сұрағына ол: «Меніңше, «Талибан», керісінше, өз отанын басқыншылардан қорғау жолында белсенділік көрсетіп отыр. Егер НАТО өз күштерін шығарса, «Талибан» да сабасына түседі», деп жауап берді. Ал Америка, сіздіңше, бұл соғыста жеңілді ме, жеңді ме деген нақты сұраққа, «Əл-Каиданы» барынша əлсіретіп, үнін өшіргенін есепке алатын болсақ, АҚШ бұл соғыста өз мақсатына жетті, деп жауап берді. Одан əрі модератор Ауғанстан өкілі Мұхаммед Яхия Маруфиге бұрылып, сіздіңше, Ауғанстан үкіметі бейбіт тіршілікті қамтамасыз ете алатын азаматтық институттар құра алды ма деген сұрақ қойды. Ол өзінің сөзін форумға қатысуға шақырғандығы үшін Қазақстан жағына алғыс білдіруден бастады. Мен Ауғанстан жеріне АҚШ тарапынан басқыншылық жасалды деген осы жерде отырған кейбір əріптестерімнің тұжырымымен келіспеймін. Өйткені, 11 қыркүйек оқиғасынан кейін ауған халқы да барлық əлемдік қоғамдастықпен бірге ортақ жаумен бетпе-бет келген болатын. Лаңкестікті ғана қару еткен олардың есімдерін сіздер жақсы білесіздер. Сондықтан АҚШ пен оның одақтастары əскерлерінің біздің жерімізге кіруі ауған халқы үшін де қажеттілік болатын. Біздің коалиция елдерімен одақтасуымыздың себебі осы. Бірақ олар талап еткен демократия біздің елде бір сəтте орнай қалуы мүмкін емес, дей келіп, ол өз еліндегі демократиялық өзгерістердің бірқатарын айтып берді. Соның ішінде конституция қабылданып, парламенттің жұмыс істейтінін атады. Одан əрі модератор мəскеулік қонақ Юрий Солозобовқа

бұрылып, осы айтылған мəселелерге Ресейдің көзқарасы қандай екенін сұрады. Мен Ауғанстаннан АҚШ пен оның одақтастарының əскерлерінің шығарылуына байланысты үлкен апат бола қояды деп ойламаймын. Бұл жерде мен Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың доминоның қуалай құлауындай əсер болады дегенді жоққа шығарғанын дұрыс деп санаймын. АҚШ əскерінің шығарылуына байланысты болатын қауіп көбінесе психологиялық ойын тұрғысында өрбіп отыр. Біздіңше, қауіп басқада. Ол əскери құралдарды Ауғанстаннан шығарып, көршілес елдерге беруде болып отыр, деді ол. Осылай дей келіп, ресейлік саясаткер ҰҚШҰ секілді ұжымдық қауіпсіздікті сақтау үшін құрылған ұйымды күшейту мəселесі күн тəртібінде тұрғанына сілтеме жасады. Сонымен бірге, ол АҚШ-тың Ауғанстандағы жетістіктерін де мысқылмен атап өтті. Жетістіктің ең бастысы сол, АҚШ əскері тұрған уақыттарда Ауғанстандағы есірткі өндіру көлемі 44 есе артты. Қазір осы есірткіні Еуропа мен Ресейге жеткізетін үш түрлі жолдар қалыптасқан, деді Ю.Солозобов. Тұтастай алғанда, форумның алғашқы отырысы қызу пікірсайыс түрінде өтті. Түстен кейінгі форумда талқы ланған тақырып «Тізгінсіз топалаң жүгенсіз жұтқа айналады. Таяу Шығыстағы ахуал» атты бүгінгі таңда əлем жұртшы лығын алаңдатып отырған Таяу Шығыс төңірегінде өрбіді. Модераторлық тізгінді ұстаған Ресейдің «1 арнасының» танымал жүргізушісі Максим Шевченко Таяу Шығыстағы ахуалды тұрақтандыру үшін халықаралық қоғамдастық тарапынан не қажет, дей келе, осы тақырыптағы БАҚтағы ақпараттық кереғарлық турасындағы өз ойын да ортаға салды. Осы жерде модератордың кейін аудиторияда талас тудырған Сирияға сапары да айтылып кетті. Онда Максим Шевченко

ай шамасы бұрын делегация құрамында бір аптадай Дамаскіде болғанын айтып, бұл жерде жағдайдың ушығуына сыртқы күштер кінəлі, Асадтың өзімен кездестік, америкалық БАҚ-тар суреттеген жайттарға мүлде кереғар көріністердің куəсі болдық, Асад бункерде тығылып жатқан жоқ, өз-өзіне сенімді мемлекет басшысымен кездестік, деді. Рас, Сирия қазір əлем назарында, Таяу Шығыстағы елдердің басшылығына исламдық көзқарасты ту еткен қайраткерлер келді. Сондықтан да, дүние жүзінде осы өзгерістерге деген көзқарас та түрлі, бүгін осы мəселені кең отырып талқылауға шақырамын, деген тізгін ұстаушы алғашқы сөзді сириялық Нəбил Омранға ұсынды. Сириядағы соғыс дегенде мен оны екі түрге бөлгім келеді. Бірі

Шынында, Сириядағы көшеге шеруге шыққандар мен билік арасындағы кикілжің кемерінен асып, қарулы көтеріліске, əскери қимылдарға ұласқаны мəлім. Араб елдерінде бірінен соң бірі көшеге шыққан халық аяғында төңкеріс жасап, билікті орнынан тайдырды. Дегенмен, араб əлеміндегі тыныштық өте нəзік шыныдай, сəл бір қатты қозғалсаң сынып кетердей, террорлық актілер жиі орын алып, мұндағы жұртшылықтың да əбден тынышы кеткенін білу үшін Таяу Шығысқа барып келудің де қажеті жоқ. Əрі əлем жұртшылығы «төңкеріс» жеңіске жеткен елдер радикалды исламдануды бастан өткеруде деп те қауіп айтады. Ал мұндай жағдайда Таяу Шығыс елдері тұрақтылықты қамтамасыз етіп, ауыр жағдайдан жуық арада шыға қоюы екіталай деген дүдəмал, тынышсыз ойлар бар.

ахуалдай сан алуан болды». Америкалық Ариэль Коуэн Таяу Шығыс проблемалары жайында сөйлейтіндердің көбіне бір жақты кететіндігін сынға алды. Олар алдымен мұндағы діл ерекшелігінен, тайпалар арасын дағы қатынастардан бейхабар, сондықтан қысқа пайыммен мəселені терең зерттемей жазудың өзі үлкен қателік, десе, египеттік «Əл Аһрам» газетінің атқарушы редакторы Мұхамед Сабрин: «Жасыратыны жоқ, режім адамдардың қалыпты қажеттіліктерін қанағаттандыра алмады, ал адамдарға қандай да бір тəуелділік қамытын сыпырып тастау туралы ұран тасталды. Арабтардың да əлемдегі өзге халықтардан еш айырмасы жоқ. Олар да басқалардай жақсылыққа ұмтылады. Сондықтан да төңкерістер болды. Оны дұрыс қабылдау

– əскер тайталасы болса, екіншісі – менің еліме төнген БАҚ арқылы жасалып отырған шабуыл. Тіпті, екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан елдердің саны 30-ға жетпесе, қазіргі күні Сирияға əлемнің 70-тен астам елі қарсы. Бұл – өте қорқынышты. Дегенмен, біздің ертеңгі күннен үмітіміз мол, деді Нəбил Омран.

Жəне аса қауіптісі, мұндай жағдай өзге елдерге де таралуы мүмкін деушілер осындай күпті көңілден қалай арыламыз, билікке əсіре исламшылдар келгенде халықаралық қоғамдастық не істей алады деген ойлар төңірегінде ой толғаған отырыста айтылған пікірлер Максим Шевченконың сөзімен айтсақ: «Бүгінгі Таяу Шығыстағы

қажет», деді. «Today Zaman» газетінің бас редакторы Булент Кенешке модератор қойған сауал тосындау естілді. Онда Түркия Сирия оппозициясына өте қатты бүйрегін бұруда, тіпті оларға қажетті қару-жарақты жеткізіп беріп, Түркия мен Сирия арасындағы шекара бақылауын да ашып тастағандай. Осының

салдарынан Ресейдің Сирия оппозициясы жағына өткен азаматтары сіздің ел мен біздің ел арасында визасыз барып келуге рұқсатын пайдаланып, Түркия шекарасы арқылы Сирияға өтуде. Түркияның мұндағы ойы не, деп сауал тастады. Алдымен сөз бергеніңізге рахмет деп алған Булент Кенеш: «Берлин дуалы құлағаннан кейін əлемнің біраз бөлігіндегі жағдай өзгерді. Тіпті, Еуропа мен Азияда жаңа мемлекеттер пайда болды. Ал Түркия, Африка жəне Таяу Шығыс елдерінде ондай өзгерістер жүрген жоқ. Алайда, 20 жыл кешігіп барып ол өзгерістер осы аймақтарға да келді. Түркия осындай өзгерістер бел алған елдердің қалыптасу кезеңінде қолұшын беруге əзірлік танытты. Өйткені, бұл аймақтың тыныштығы мен тұрақты дамуы өте маңызды. Асад режімі халықтың қажеттілігін өтесе, барлығы ойдағыдай болса, оппозиция қайдан шығады», деген қарсы сауалмен сөзін аяқтаған. «Əл Хурра» газетінің бас редакторы Əкрам Хузам сө зін, жоғарыда келтірілгендей, модератордың Сирияға қатысты өз пікірін көпшілікке шындық ретінде ұсынуына қарсылық білдірумен бастады. «Модератор міндеті біржақты пікірлердің айтылып, тыңдалуын күйттемей, бір-біріне қарсы уəждері бар екі тарапқа да тең дəрежеде сөз беріп, оларды еркін диалогқа шақыруымен құнды. Сондықтан, сізбен келіспеуге рұқсат етіңіз. Егер Асад режіміне 70 ел қарсы болса, онда алдымен Асадтың өзіне қарсы сауал қою қажет шығар. Неге саған əлем болып жабылады деп», деді. Мен «араб көктемі» қайдан туды деген сауалды өзіме қойдым. Мəселен, Тунисті мысал етейін. Елді 28 жыл билеген Зин əлƏбидин Бен Əли билікті əйеліне өткізбек болғанда халықтан шу шықты. Билік өзгере ме, жағдайымыз дұрыстала ма деген жұртшылық ештеңе өзгермейтінін, биліктің бір қолдан екінші қолға өтетінін білгенде қандары бастарына шықты. Оларды əскер

Форумєа ќатысушылар лебізі Стивен КОУЛ, «Əл-Жазира интернешнл» телеарнасының аға жүргізушісі:

– Бірнеше жеті бойы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Ауғанстандағы қауіпсіздік мəселесін електен өткізді. Бұл – соңғы жиындарының бірі. Жақында БҰҰның Ауғанстандағы елшісімен əңгімелестім. Ол өтпелі кезеңде шиеленістен қиналмай шығу үшін белгілі бір деңгейде күш біріктірілуі тиіс, деді. Обама мырза əскерилердің үйіне оралатынын айтып, жұрттың қошеметіне бөленді. Ауғанстан – аймақтағы аса маңызды ел болып табылады. Ең бастысы, ауған халқының ішіндегі түрлі топтар арасында осы мəселе бойынша келіссөз жүріп жатыр. Рой ГАТМАН, журналист, АҚШ:

– Америка əскерінің Ауғанстанда болуына тоқталсақ, мына жайтқа назар аударуға тиіспіз. Ауғанстан əлі де қауіп-қатердің ошағы болып тұрған кезде Американың мақсаты орындалды деуге келмейді. Миллиондаған ауған қаза тапты. Бұл нəубет əлі де жалғасуы мүмкін. Мұндай құбылысты Кеңес Одағы күйреген кезде байқаған едік. Біз мұның бəрі Ауғанстанда басталмағанын ұмытпауымыз

керек. 90-шы жылдары америкалықтар мен пəкстандықтар Ауғанстандағы ахуалды тұрақтандырудың орнына жеңіс тойын тойлап жатты. Олар кеткенде астаң-кестеңі шыққан ел қалды. Сөйтіп, Бен Ладен, түрлі жікшіл топтар пайда болды. Хушанг ƏМІРАХМАДИ, Иран Ислам Республикасының президенттігінен үміткер:

– Менің ойымша, Ауғанстаннан халықаралық коалиция күште рінің əкетілуіне қатысты Иранның ұста нымы көңілге қонымды. Өйткені, Ауғанстанды жаулап алудың ұзаққа созылып, жағдайдың ушығып кетуі – аймақтың бет-бейнесіне кері əсер етті. Міне, енді əскерді əкетуге тура келіп тұр. Меніңше, қазір Ауғанстан өзін қорғап, елдегі ахуалды тұрақтандыруы тиіс. Соңғы жылдары «Талибан» қозғалысының күшеюі əлгі жаулап алудың ұзаққа созылуынан. Соның салдарынан діни күштер ұлттық қуатқа айналды. Олар туған жерді қорғаймыз дейді. Егер НАТО өз əскерін əкетсе, мұндай мəлімдеме жасауға қисын жоқ. Өйткені, ауған халқы өз жерін қорғайды. Қаныбек ИМАНƏЛИЕВ, Қырғызстан парламентінің депутаты:

– Соңғы 40 жыл бойы біз Ауғанстанға əскердің көзімен қарап келеміз. Бірақ

Ауғанстан экономикасымен де қызықтырады. Бүгінде бұл елге барлық қайырымдылық ұйымдарының назары ауған. Болашақта Ауғанстан Пəкстан мен Орталық Азия арасындағы өткел елге айналуы мүмкін. Бүгінде Қырғызстан мен Тəжікстан осындай жобаға қатысуда. Жоба Қырғызстан мен Тəжікстаннан электр қуатын қайтарымсыз түрде Ауғанстан арқылы Пəкстанға жеткізуді көздейді. Сол себепті, Ауғанстан бүгінде ізгілік көмекке зəру. Ол жерде минералдық кеніштер, сирек кездесетін металл жеткілікті. Алайда, нақты жұмыс істеп жатқан тек Қытай компаниялары ғана. Мұхаммед Яхия МАРУФИ, Ауғанстан президентінің саяси мəселелер бойынша министркеңесшісі:

– Соңғы бір жылда Ауғанстанда болып жатқан құбылысты мүдде тапсыру деп бағалаған жөн. Меніңше, АҚШ 11 қыркүйектен кейін, ал Ауғанстан 30 жылға созылған дағдарыстан соң, сондай-ақ, «Талибан» мен «Əл-Каида» сияқты ұйымдар пайда болғаннан кейін

мүдде атаулы тоқайласа түсті. Бұлардың барлығы бір бағытта лаңкестікпен күрес жүргізе бастады. Жыл бойы əскер шығарылады. Əйтсе де, жасақты қалдыра тұруға қажеттілік болғаны рас. Өйткені, демократия бір түнде орнамайды. Соған қарамастан, шапқыншылыққа ұшыраған Ауғанстан оянып келеді. Бұл біздің ең негізгі мақсатымыз еді. Юрий СОЛОЗОБОВ, саясаттанушы, Ресей:

– Жаһандық топалаң бола қоймас. Мен бұл жерде Нұрсұлтан Назарбаевтың сөзіне қосыламын. Менің ойымша, Ауғанстаннан əскер шығару мəселесі көпшілікке психологиялық тұрғыдан теріс əсер ететіндей болып көрінді. Ресей сарапшылары үш бағытта қауіп-қатер сақталады деп есептейді. Біріншіден, көрші елдерге əскери мүлікті шығару. Айталық, болашағы түсініксіз, бірақ аймақтағы кеудемсоқтығы басымдау Өзбекстанға Орталық Азияның шекарасы құқықтық тұрғыдан бекітілген. Бірақ шекараны қорғап əлі ешкім соғысқан жоқ. Екіншісі – аймақтағы қауіпсіздікке қатер төндіретін – есірткі. Ресей оны ауыздықтау үшін өңірдегі елдермен ұжымдық қауіпсіздік мəселесін күшейтуге дайын. Үшіншісі – босқындар түйткілі. Орталық Азия елдері бұған дайын тұруы тиіс.

қолдады. Өйткені, соңғы 10 жылда əскер ысырылып, шетке шығып, қауіпсіздік мəселесі тек ұлттық қауіпсіздіктегілердің ғана қолында болатын. Сондықтан əскер мен халық бірігіп кетті. Мəселенің мəні – Башар Асадтың билігін шектеусіз жіберетін конституцияға өзгерістің парламентте небəрі 15 минут ішінде енгізілуінде. Сол себептен қарсылық таныту заңдылық. Халық өзгеріс, жақсылық күтті, бірақ ештеңе өзгермейтінін ұқты да, одан əрі төзуге болмайтынын білді. Осылайша, Тунисте басталып, Египет жалғастырған үнді лезде Сирия іліп əкетті. Сондықтан «араб көктемінің» туу реті осындай деп ойлаймын. Бұл жерде сыртқы күштер əсер етті, біреулер ұйымдастырып отыр деген байбаламнан аулақ болған жөн. Ал БАҚ жайына келсек, қазір мұнда біреулерді тек періште ретінде, ал енді біреулерді ібіліс етіп көрсету етек алып барады. Мəселен, Асад періште де, ал оған қарсыларды тек жамандап жазу сəнге айналды, деді шешен. Оның пікірі залдағыларға шоқ тастағандай əсер етті. Максим Шевченко: «Еуразиялық медиа-форумның ерекшелігі сол – мұнда нағыз сөз бостандығы билік құрады. Маған ол осыны сымен қатты ұнайды. Жəне, сонымен қатар, форум отырыстың тізгінін ұстаушыларға өз авторлық саяси көзқарасын ұстануына да жол береді. Сондықтан мұн дағы пікірлер əрқашан пікір жарыстыруға мүмкіндік туғызады. Форум осынысымен де өзгелерден артықшылығын танытады. Сізге айтқан сыныңыз үшін алғыс айтамын», деді. Ариэль Коуэн Сирия мəселесінде осындағы исламдық «Фронт əл-Нусра» қайдан қаржыланып, қалай қарулануда деген əңгімеге де жеттік, деп бастады сөзін. Келесі кезекте бұл жерде Еуропадан да, тіпті Қап тауынан да, Катар мен Сауд Арабиясынан да олардың қажеттіліктері шығып отыр. Ал Америкаға келсек, АҚШ исламдық бағыттағы топтардың кейін үлкен проблемаға айналатынын біледі, деп бір қайырды. Модератор бұл жерде тікелей АҚШ болмағанымен, оның ең жақын көретін одақтастары деген жөн болар, деді. Оған шешен: «Иə, мұны мен келісуге болады, бірақ одақтастарды АҚШ 100 пайызға толық бақылап отыр деп айта аласыз ба?» деп өз елін арашалады. Ұлыбританиялық Джордж Галлоуэй оған қарсы: «Бұл жерде Сауд Арабиясы немесе Катар АҚШ-тың келісімін алмай сыртқы саясатта осындай істерге барып отыр деу ақылға сыймайды. Бірнеше ай бұрын Сирияда «Əл-Каида» Бенгазиде Америка елшісіне қастандық жасады. Ал шындығына келсек, біз Кеңестер Одағын жек көргеніміз соншалық, осы Франкенштейнді өз қолымызбен өсіріп шығардық. Оның қанқұйлы əрекетінен АҚШтың өзі зардап шекті. Мен осы жерде радикалды исламның пайда болуына Батыс кінəлі екенін айтқым келеді», деді. Мұхамед Сабрин: «Тарих қашанда қайталанып отырады. Біз Германияның Ленинді арнайы төңкеріс жасау үшін Ресейге жібергені тəрізді қолдан «ƏлКаиданы» өмірге əкелген елдерді де білеміз. Бұл маған ұнай ма? Жоқ. Мен бұған қарсы бірдеңе жасай аламын ба? Иə, аздап қана. Мен бұл жайында жаза аламын. Мен мұны жоққа шығара аламын ба? Жоқ, бұл – өмір шындығы. Барак Обама барлығын дұрыс жасап жүр ме? Мен өзімнің Батыс Еуропадағы досыма: «Неге демократияның қолынан Ирак соғысын болдырмау келмей қойды? Еуропада қаншама адам қарсылығын білдіріп жатты, бірақ олар тоқтата алмады. Социализм құрыды. Ұлтшылдық, мүмкін, ол да жойылар», деп сауал тастадым. Бірақ мандытып жауап ала алмадым. Менің капиталист достарым қиналып жүр. Мен оларды құрып барады демеймін, бірақ олар қиналуда. Мұны мен емес «Экономист» журналы жазады, Уол-Стритте шатыр тігіп жатқандар мен қарапайым америкалықтардың көпшілігі солай ойлайды. Біз тарихтан сабақ алып жүрміз бе, өкініштісі сол, жер бетінде бір қателіктер қайталана береді, қайталана береді. Біз бірбірімізді кінəлап, тас атқаннан гөрі алға қарай қалай жылжимыз, туындаған кереғарлықтарды, қиыншылықтарды қалай жоямыз деп біріге бас қатырғанымыз абзал. Неге Қазақстан тəрізді үйлесімділікке ұмтылмаймыз», деп ой қорытты.


www.egemen.kz

26 сəуір 2013 жыл

АЛАҢЫ

Əдепсіз жарияланымдарєа тосќауыл ќойылады

Кеше Сенат Төрағасы Қайрат Мəмидің жетекшілігімен өткен палатаның кезекті пленарлық отырысында порнографиялық басылымдар айналымының жолын кесу, құқық қорғау органдарына жұмысқа тұрушыларды полиграфологиялық зерттеуден өткізу, сондай-ақ төреліктің жəне аралық соттың қызметін жетілдіру мəселелері қамтылған заң жобалары талқыға салынды. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Оған модератор: «Өте жақсы айтылған сөз, мысырлық тамаша жазушы Нагиб Махфузды еске түсірдіңіз», деп Сирия Ақпарат министрлігінің департамент директоры Нəбил Омранды қайта сөзге тартты. Ол: «Сирия өз тарихында АҚШ тарапынан ешқашан қолдау тауып көрмепті. Егер сіздердің біріңіз оған қарсы айтар факт тапсаңыз, қуанған болар едім. Жоқ, АҚШ қолдаған емес, қайта қашанда қарсы жаққа шығып, Таяу Шығыста Израильдің ең бір шешуші елге айналуына қызмет етіп келеді. Мен америкалықтардың сөзін сөйлейтін жерлесім Əкрам Хузам ойларын қабылдай алмаймын. Бұрынғы Тунис қандай ел еді. Алдыңғы қатарда дамып отырған ел болатын, қазіргі күйі қандай. Ал адамдарға қиындық əкелген демократияның осындай үлгісі керек пе деген де ойға қаламын», деді. Осы сəтте залдан сөйлегісі келетінін білдірген дауыс шықты. «Мен Дэни Шекти боламын. Бостондағы жағдайға байланысты баспасөз конференциясы өтті. Сондағы берілген ақпаратта журналист Чехияны Чешенстанмен шатыстырды. Жалпы, журналистер үшін білімділік өте қажет. Мен бүгін жан-жақты пікір айтылған мəнді əңгімеге қатыстым. Бірақ жоғарыда айтылғандай, негізінен болашақта тек бір жақтың ғана емес, екінші жақтың да ойын білетін жағдай қарастырылуы тиіс. Бүгін мен бұрын білмеген, естімеген жағдайларға қанықтым», деді ол. Əзербайжандық журналист Азер Хазрет: «Сирия мəселесінде екі алып елдің бір-біріне қарсылығы көзге ұрады. АҚШ пен Ресейдің осы Таяу Шығыстағы ықпалын күшейтуге деген қызығушылығы тұр. Əрине, мұнда мұнай мəселесі алға шығады», деді. Түстен кейінгі отырыс «Қазақстан экономикасының даму əлеуеті. Жақын болашақта Қазақстанда Жасыл экономика құрудың шындығы» деген тақырыпқа арналды. Мұнда халықаралық ЭКСПО-2017 көрмесінің Қазақстан экономикасының дамуына оң əсері, жаңадан тұрғызылатын нысандар мен коммуникация құрылыстарына инвестициялар тартудың

болжамы туралы əңгімелер айтылды. Сонымен қатар, ЭКСПО-2017 Қазақстанның халықаралық беделін арттыруға қаншалықты көмектесе алады, туристік тартымдылықты арттыра ма деген мəселелер ортаға тасталды. Отырыстың модераторы болып Ресейдің экономика мəселелерін талқылайтын РБК телеарнасының жүргізушісі Андрей Левченко тағайындалды. Талқылауға спикер ретінде Қазақстанның Қоршаған ортаны қорғау министрі Нұрлан Қаппаров, Жүйелі зерттеулер атты ресейлік Орталық Азия қорының президенті Майра Салықова, ұлыбританиялық кəсіпкер Армен Саркисян, «Назарбаев Университетінің» атқарушы директоры Қанат Байғарин жəне Германияның таза технологиялар бойынша қызмет көрсету кəсіпорнының жетекшісі Роберт Сайтер қатысты. Модератор ретінде отырысты ашқан Андрей Левченко «жасыл экономика», «жасыл технологиялар» деген терминдердің өзіне ұзақ тоқталды. Бұл дегеніңіз таза ауа, таза су, қысты күні таза қарды көру, аллергия дегеннің болмауы, балалардың ауырмауы, бір сөзбен айтқанда, айналаның бəрі тамаша болуы деген сөз емес пе? Бірақ бұларға бүгінгі күні қол жеткізу мүмкін бе? Кез келген күресте күштірек жағы жеңеді. Ал «жасыл экономика» бізді тұншықтырып жатқан лас технологияларға қарсы төтеп бере ала ма? Табысты, дамыған экономика дегеніміздің өзі не? Бұл көп тауар шығаратын экономика ма? Əрине, жоқ. Мəселен, Қытайдың экономикасын алайықшы, бұл тауарлар шығару бойынша əлемдік фабрика деген атауға лайық экономика. Бірақ бұдан Қытай экономикалық тұрғыдан дамыған ел деп айта алмаймыз. Өйткені, халқының тұрмыс деңгейі еуропалық мемлекеттерге қарағанда, əлдеқайда төмен. Ендеше, барынша сапалы өнімдер шығара алатын экономиканы ең үздік деп айта аламыз ба? Жоқ. Тек қана азаматтарға тиесілі экономика ғана пайдалы болады. Халқы ең жақсы тұратын елдің экономикасын ғана ең үздік деп

атау лазым. Қазақстан 2050 жылға дейін ең жақсы экономикалық үлгіге қол жеткізу туралы алдына мақсат қойды. Бұл мүмкін бе? «Жасыл экономика» дегенге ол қол жеткізе ала ма? Оның сұрақтарына алғашқы болып Нұрлан Қаппаров жауап берді. Ол Президенттің соңғы Жолдауында «2050» Стратегиясын жариялағанын, енді соны орындау бүгінгі күннің басты талабы екенін айтты. Біздің алдымызда айқын нысан тұр, оған қол жеткізуге мүмкіндік бере алатын тиімді Үкіметіміз бар. Халықтың əлеуеті де барлық жағынан талапқа сай. Бүгінгі күні еліміздің экономикасы қарқынды даму үстінде. Əрине, «жасыл экономикаға» қол жеткізу оңай шаруа емес, бірақ біздің оған қол жеткізуге мүмкіндігіміз бар, деді ол. Модератор осы сұраққа Германияның аймақтағы таза технологиялар бойынша қызмет көрсету жөніндегі EMEIA Ernst and Young кəсіпорнының басшысы Роберт Сайтер не айтатынын сұрады. Егер соңғы 5-10 жылға қарайтын болсақ, «жасыл технологиялар» туралы тұжырым қатты дамыды. Алдымен бұл саяси мəселе секілді көрінген, сосын маркетинг мəселесіне айналды. Ал қазір барлық ұйымдар, тауар өндірушілер «жасыл несиелер» дегенге алданбайды. Олар өздерінің өндірісі, тəуекелі тек экономикалық стандарттарға сəйкес бола алса ғана дамитынына көздері жетті. Сонымен бірге, тауар өндіру ісі заңға сəйкес жүргізілсе ғана емес, өнім қабылданған стандарттарға сəйкес бола алса ғана клиенттерін табатынын біліп алған. Сондықтан «жасыл экономикаға» алдымен тауар өндірушінің өзі зəру. Қазір өндірісіңе осы тараптағы жаңалықтарды енгізу үшін ақша тап деген талап күн тəртібінде тұр. Бірақ мына мемлекет немесе мына тауар өндіруші «жасыл экономиканы» жасай алады деген нақты болжам айтуға болмайды. Оны кез келген жұрт, күтпеген елдер де жасауы мүмкін. Дегенмен, қазір Еуропада, егер жаһандық тұрғыдан қарайтын болсақ, көптеген елдер осы тəжірибені өздеріне енгізіп жатыр, деді ол.

Сөз кезегін Майра Салықова алды. Ол бұл мəселеде алдымен адамның санасының өсуі қажеттігіне тоқталды. Бірде маған қонаққа келген досым көшедегі ластықты сөз етті, деді ол. Мен оған қазір көктем болған соң сондайға жол берілгенін, жалпы тазалық сақталатынын айтып ақталып жатырмын. Ал ол маған күтпеген сауал қойды. Сіздер неге бəрің жабылып, өз көшелеріңді, өз алаңдарыңды тазартпайсыңдар. Бұған көп ақылдың керегі жоқ қой. Қарапайым ғана дүние емес пе, деді ол. Міне, осы мысалдан менің айтқым келгені, егер «жасыл экономикаға» қол жеткіземіз деген бағдарлама қабылданған болса, оны орындау үшін адамдардың санасы да бірге өзгеруі керек. Яғни адамның санасы да қолға алынған бағдарламаның құрылымдық бөлігі түрінде жаңаланғаны жөн. Сонда ғана дұрыс нəтижеге қол жеткізуге болады. Ал адамдардың санасын өзгертуді ескермей, ол өзінен өзі болады дегеннен ешқандай нəтиже шықпайды. Пікірталастар барысында Қазақстанның «жасыл экономикаға» қол жеткізу мүмкіндігі туралы кереғар ойлар айтылып жатты. Бұл мəселеде негізгі «жауапкер» болған Қоршаған ортаны қорғау министрі Нұрлан Қаппаров барынша байсалды жауаптар беруге тырысты. Соның ішінде қайталама электр қуаты туралы да тек қана маман адамдар білетін нақты сұрақтар болды. Жалпы, нақты экономикалық мəселені қамтыса да бұл отырыстың да өзіндік тартымды тұстары көп болды. Бүгін Еуразиялық медиа-форум өз жұмысын одан əрі жалғастырады. Қаралатын мəселелер қатарында Еуразиялық экономикалық одақ жəне Еуроодақтың дағдарысынан қандай ой түюге болады, ақпараттық қауіпсіздік, БАҚ-тың ықпалы деген тақырыптар бар. Жақсыбай САМРАТ, Анар ТӨЛЕУХАН, «Егемен Қазақстан». ----------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ, Е.ОМАРОВ.

Алдымен депутаттар «1923 жылғы 12 қыркүйекте Женевада жасалған, 1947 жылғы 12 қарашада Нью-Йорк, Лейк Саксессте қол қойылған Хаттамаға сəйкес енгізілген түзетулермен Пор нографиялық басылымдар айналымының жəне оларды сау да лаудың жолын кесу туралы халықаралық конвенцияны ра тификациялау туралы» заң жобасын қабылдады. Аталған халықаралық келісімге Еуроодақ, Қытай, Канада, Түркия, сонымен қатар, ТМД елдерін қоса алғанда 60-тан астам мемлекет қатысушы болып табылады. Конвенция порнография саласындағы құқық бұзушылықтарды ашу, қудалау, оларды жазалау міндеттемелерін қарастырады. Тарқатып айтқанда, порнографиялық сипаттағы материалдарды тарату немесе көпшілікке көрсету

мақсатында дайындау немесе сақтау, жеке өзі немесе басқа адам арқылы порнографиялық сипаттағы материалдарды айналысқа шығару қылмыс саналатын көрініс тапқан. Сонымен бірге, порнографиялық өнімдердің кез келгенімен байланысты қоғамдық немесе жеке бизнесті жүргізу, соған қатысу, оларды сату мақсатында жарнамалау жəне жария етулер де қылмысқа жатқызылып отыр. Конвенцияны қабылдау қатысушы мемлекеттердің порнографиялық басылымдардың айналысына жəне оларды саудалауға қарсы күрес саласындағы халықаралық ынтымақтастықты арттыруға мүмкіндік береді. Соның негізін де порнографиямен күрес мəселелері бойынша бірыңғай жүйеленген құқықтық дерекқор қалыптастыру мүмкіндігі артады деп күтілуде. Сонымен қатар, палата «Қазақстан Республикасының

3 кейбір заңнамалық актілеріне құқық қорғау қызметі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын да қолдау керек деп шешті. Онда құқық қорғау органдарына қыз мет ке үміткерлерді міндетті түрде полиграфологиялық зерттеу арқылы өткізу тəртібі бекітілген. Ол үшін «полиграфологиялық зерттеу», «психофизиологиялық куəландыру» деген жаңа ұғымдар енгізіліп отыр. Жəне де жекелеген ұғымдар нақтыланып, бірінші арнаулы атақ беру, бір құқық қорғау органынан екіншісіне ауысқан кезде жоғары арнаулы атақтар мен сыныптық шендерді теңестіру тəртібі реттелетіні де белгілі болды. Құқық қорғау органдарының қызметкерлерін аттестаттау, қажет болған жағдайда оларға қатысты қызметтік тергеу жүргізу кезінде де қолдану ұсынылады. Осы ретте полиграфологиялық зерттеуден өту тəртібін ел Үкіметі айқындайтындығын айта кеткен жөн. Бұдан басқа сенаторлар күн тəртібіне екінші оқылымда енгізілген «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне төреліктің жəне аралық соттың қызметін жетілдіру мəселелері бойынша өзгерістер мен толық ты рулар енгізу туралы» заң жобасын қарап, палатаның енгізген өзгерістерімен жəне толықтыруларымен Мəжіліске жіберді.

Байыпты байланыстар баєдары

Кеше Премьер-Министр Серік Ахметовтің Беларусь Республикасының астанасы Минскіге ресми сапары басталды. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан» – Минскіден.

Сапар аясында С.Ахметов алдымен ел Президенті Александр Лукашенкомен кездесті. Кездесу барысында сауда-экономикалық саладағы екіжақты ынтымақтастық жайы, сонымен қатар, Кеден одағы мен Біртұтас экономикалық кеңістік шеңберіндегі өзара іс-қимылды дамыту мəселелері талқыланды. Беларусь Республикасының Президенті екі елдің бүгінгі қарым-қатынасына жоғары баға берді. А.Лукашенко Қазақстан Үкіметі басшысының ресми сапарына қолдауын білдіріп, қонақжайлылық танытты. «Минск – қашаннан қай қонаққа да құшағын кең жайған қала. Ал Қазақстанға қатысты айтар болсақ, сіздің бұл ресми сапарыңызға біз ерекше қуаныштымыз. Бүгінде біз Қазақстан жəне Ресеймен бірігіп Кеден одағын құрып отырмыз. Мен бұл одақ Қазақстанға, ол мемлекетте тұрып жатқан халыққа көмегін тигізеді деп ойлаймын. Нұрсұлтан Əбішұлы айтқандай, бұл ұйымды ешқандай саясиландыруға болмайды. Біз асықпай, ақырындап, бар мəселені ретімен шешіп келе жатырмыз. Үш елдің мүддесі үшін құрылып отырған бұл ұйым кезіккен кез келген түйінді проблемаларды ортақ ойласа отырып, жұмыла шешуге дайын. Əрине, жаңа мүмкіндіктер, жаңа жобаларды талқылау барысында түрлі кедергілер, талқылауға тұрарлық мəселелер туындап жатуы заңды, бұл елдердің келешегі үшін, экономикалық да муы үшін жасалып жатқан қадам», деді А.Лукашенко. Белоруссия Президенті Кеден одағының бүгінде үш елдің экономикалық дамуына зор əсері тиіп жатқандығын айта келе, «Қазақстан біз үшін болашағы зор əріптес болып табылады, сіздің елмен ынтымақтастықта болу үлкен игілік», деп атап өтті. Қазақстан Премьер-Министрі өз кезегінде А.Лу кашенкоға Қазақстан Республи касының Президенті Нұрсұл тан Назар баевтың игі тілегі мен сəлемін жеткізді. С.Ахметов сондай-ақ, Қазақстан мен Белоруссия арасындағы қарым-қатынас жаңа сапалық деңгейге көтеріліп, екі ел басшылары негізін қалаған ынтымақтастық бүгінде оң сипат алып отырғанын тілге тиек етті. Президентпен кездесуден соң С.Ахметов өзінің белоруссиялық əріптесі Михаил Мясниковичпен кездесті. Кездесу аясында Қазақстан-Беларусь екіжақты

қарым-қатынасы, оның ішінде сауда-экономикалық саладағы байланыстарды одан əрі дамыту мəселелері талқыланды. Кез десуде Қазақстан мен Белоруссия арасындағы өзара жоғары деңгейдегі түсіністік пен сенімді айта келіп, С.Ахметов елдер арасындағы интеграциялық процестерді тереңдете тү су Қазақстанның сыртқы саясатындағы басымдықтардың бірі болып табылатындығын атап өтті. «Біздің елдеріміз арасындағы тауар айналымы өткен жылдың қорытындысы бойынша 1 млрд. АҚШ долларынан артты жəне бізде оны таяу жылдары екі есеге ұлғайтудың барлық мүм кіндіктері бар», деді С.Ахметов. Өз кезегінде, М.Мясникович Қазақстан мен Белоруссияның сауда-экономикалық байланыстарды дамытуына мүмкіндіктері мол екендігін айтты. «Біз инвестициялық байланыстар кезеңінен өттік, енді біздің елдеріміздің алдында ғылымитехникалық жəне инновациялық өзара іс-қимылдар үшін жақсы мүмкіндіктер ашылуда, бүгінгі бірлескен құжаттарға қол қоюымыз осының дəлелі», деді М.Мясникович. Сөйтіп, Үкімет басшы ларының шағын жəне кең құрамдағы келіссөздері нəтижесінде бірнеше екіжақты құжаттарға қол қойылды. Атап айтқанда, Қазақстан Премьер-Министрі мен Белоруссия Премьер-министрі кездесулерінің қорытындысы бойынша хаттамаға, 2004 жылғы 19 қаңтардағы Қазақстан Үкіметі мен Беларусь Республикасы арасындағы Халықаралық автомобиль қатынасы туралы келісімге өзгерістер енгізу туралы құжатқа жəне еліміздің Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігі мен Беларусь Республикасы Спорт жəне туризм министрлігі арасындағы 2013-2014 жылдарға арналған дене шынықтыру жəне спорт саласындағы ынтымақтастық бағдарламасына, сондай-ақ ҚР Білім жəне ғылым министрлігінің Ғылым комитеті мен Беларусь Республикасының Ғылым жəне технологиялар жөніндегі мемлекеттік комитет арасындағы өзара түсіністік туралы меморандумына, ҚР «Ғылым қоры» АҚ жəне Беларусь Республикасы іргелі зерттеулер қоры арасында Ғылыми ынтымақтастық туралы, «Қазақстан-Белоруссия» ауылшаруашылық жəне коммуналдық-техникалық, индустриялық-технологиялық парк» инвестициялық жобасын іске асыру бойынша бірлескен мекеме құру туралы келісімдерге қол қойылды. Осыдан соң екі елдің Үкімет

басшылары журналистер үшін баспасөз мəслихатын өткізіп, қабылданған ке лісімдердің маңыздылығын айтып берді. Беларусь Республикасы бізбен тарихы ұқсас, қашанда араласқұралас, алыс-берісі азаймаған, ынтымағы ажырамаған ел. Экономикалық кеңіс тігіміз ортақ елмен сауда-саттық байланысымыз да жыл санап артып келеді. Əсіресе, Кеден одағы құрылғаннан бері елдер арасында байланыс беки түскені анық. Бірақ Үкімет басшылары елдер арасындағы сауда айналымы əлі төмендігін алға тартып отыр. Болашақта елдердің бар əлеуетін, мүмкіндігін пайдалана отырып, сау да айналымын алдағы бір-екі жылда екі еселеп өсіруге болады. Оған елдердің мол мүмкіндігі бар, дейді Үкімет басшылары. Қазақстанның Кеден одағы елдерімен өзара сауда айналымы биылғы жылдың қаңтар-наурыз айларында өткен жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда, 23,5 пайызға өсіп, 4 млрд. АҚШ долларын құрағанын да айтып өткен жөн. Биыл экспорт 7,7 пайызға өсті, оның ішінде Ресейге 7,4 пайыз болса, Белоруссия 37,2 пайызға өсті. Қазір Қазақстанда «БелАЗ», «МТЗ», «Гомсельмаш» жəне басқа да бірлескен кəсіпорындар машина құрастыру өндірісін дамыту бағытында жұмыс жасауда. Жалпы, машина жасау саласындағы байланыстар төңірегіндегі келісімдер кешегі кездесулерде де кеңінен талқыланды. С.Ахметов кеше түс ауа осы елдің Жодино қаласында орналасқан «БелАЗ» кəсіпорнына да барып қайтты. Əрине, бұл кəсіпорынға қазақстандықтардың арнайы атбасын бұруы тегін емес. Естеріңізде болса, біздің елде де бұл саланы дамытуға айрықша назар аударылып, Елбасы Қарағандыда беларусьтермен бірлескен «КазБелАЗ» кəсіпорнын құру туралы Үкімет ке тапсырма берген болатын. Кəсіпорынды аралай жүріп, қазақстандық делегация беларусьтік əріптестерімен осы мəселе жайында əңгіме өрбітті. Бұл сапардан ауыл шаруашылығына қатысты тағы бір ерекше атап өтер келіссөз нə тижесі – Қазақстанда болашақ та беларусьтердің ауылша руашылық саласындағы мол тəжірибесін үйренетін қанатқақты жоба жүзеге асқалы отыр. Яғни, елімізде беларусьтерден тəжірибе алатын арнайы ауылшаруашылық алаңы салынады. Премьер-Министр ресми сапары аясында сондай-ақ, Ұлы Отан соғысында қаза тапқан қазақстандық жауынгерлерге арналған стелаға гүл шоғын қойып, соғыс құрбандарына тағзым етті.


4

www.egemen.kz

26 cəуір 2013 жыл

Ґѕір жаєдайымен танысты Премьер-Министрдің бірінші орынбасары – Өңірлік даму министрі Бақытжан Сағынтаев жұмыс сапарымен Шығыс Қазақстан облысында болды. Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Курчатов қаласында бірінші вице-премьер «Моноқалалар жəне даму жолдары» атты халықаралық форумның жұмысына қатысты. Форумға Қазақстанның барлық моноқалаларының əкімдері, сонымен қатар, шетелдік қонақтар, оның ішінде Германиядағы Ляйнефельд моноқаласының мэрі, сондай-ақ Ресейдің Бийск, Дубна жəне ҚХР Тарбағатай округі Шыңжаң-Ұйғыр автономиялы аймағы моноқалаларының əкімшілік өкілдері жиналды. Б.Сағынтаев қазақстандық моноқалалар əкімдеріне жергілікті билік органдарының басты назарын талап ететін бірқатар тапсырмалар қойды. Олар: моноқалалардағы инвестициялық жобаларды іске асыру, моноқалалардың əлеуметтік жəне инженерлік

инфрақұрылымын дамыту, экономиканы əртараптандыру, сонымен қатар, шағын жəне орта бизнесті дамыту. Бірінші вице-премьер моноқалалардағы бизнестің дамуын ынталандыру мақсатында мемлекеттік қолдаудың маңызды қосымша шаралары қарастырылғанын атап өтті. Ағымдағы жылы моноқалаларды дамытуға барлығы 20 млрд.теңге қарастырылған. Сонымен қатар, ол Курчатов қаласында «Ядролық технологиялар паркі» АҚ радиациялық технологиялары мен радиациялық зарарсыздандыру кешендерін қарап шықты. Одан басқа, Б.Сағынтаев материалдарды жүйелі зерттеу кешендерін жүргізетін бiрегей стендтік базалық орталық ретінде қызмет ететін «Токамак КТМ» термоядролық материалтану реакторының кешені қызметімен танысты. Одан кейін бірінші

вице-премьер «Ульба-ФторКомплекс» байыту фабрикасында болды жəне «Балапан көлігі» компаниясы» ЖШС-ның локомотив жөндеу депосы жұмысымен танысты. Премьер-Министрдің бірінші орынбасары Курчатов қаласының тұрғындарымен кездесіп, олармен елдегі зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесін жаңғырту мəселелерін талқылады. Сол күні бірінші вице-премьер «Тəжірибелі алаң», «Байкал-1» зерттеу реакторлары кешенінің ядролық отынды ұзаққа сақтау алаңдарын əуеде тікұшақпен бақылап шықты. Семей қаласында Б.Сағынтаев «Агрофирма Приречное» ЖШС мал өсіру кешенінің құрылысы барысымен, ауылшаруашылық өнімін сақтау жəне өңдеу кешенімен танысты. Премьер-Министрдің бірінші орынбасары «СемАЗ» ЖШС-де автобустар, тракторлар, автокөліктер құрастыру барысымен де танысты.

 Достық дəнекері

Бауырластыќтыѕ мəуелі бəйтерегі Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Көкшетауға Польша Сеймінің (Парламент), вице-спикері, «Поль ша-Қазақстан» қатынастары парламентаралық тобының жетекшісі Ежи Вендерлих бастаған парламенттік делегация ресми сапармен келді. Екі ел арасындағы ежелгі достық дəнекерін жалғаған қонақтар құрамында Польша Сеймінің депутаттары Томаш Латос, Томаш Ленц, Польшаның Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Яцек Ключковски, Польша Сеймінің Халықаралық істер жөніндегі бюросы директорының орынбасары Богдан Яновски, Қазақстанның Польшадағы елшілігінің кеңесшісі Асқар Абдрахманов, Қазақстан Парламенті Мəжілісі Халықаралық қатынастар жəне хаттама бөлімінің бас сарапшысы Данай Смағұлов жəне басқа ресми адамдар болды. Ақмола облысы əкімінің орынбасары Дəурен Əділбеков делегацияны қабылдау барысында Қазақстан мен Польшаның мызғымас достық дəстүрлері, өнегелі тарихи байланыстары нығайып келе жатқандығын атап

көрсетті. Бүгінгі күні облыс аумағындағы 8 мыңнан астам поляк отандасымыз өңір тіршілігінің барлық саласында белсенді қызмет атқаруда. Олардың арасында жұртшылық құрметіне бөленген мемлекеттік басқару органдарының өкілдері, бизнес майталмандары, ауыл шаруашылығы құрылымдарының жетекшілері, жергілікті мəслихат депутаттары, Ақмола облыстық Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшелері аз емес. Польшалық қонақтар өңірде алты бірдей поляк этномəдени бірлестігі жұмыс істейтініне тəнті болды. Е.Вендерлих екі ел арасындағы парламентаралық байланыстардың болашаққа қосар үлесін талдай көрсетіп, облыста поляк мəдениетінің фестивальдері тұрақты өткізілетіндігіне, жаңа костельдердің бой көтергендігіне, Көкшетау көшелеріне қос ел тағдырында елеулі орны бар поляк ұлты өкілдерінің есімдері берілгеніне ризашылық білдірді. Делегация құрамының өзге өкілдері де салиқалы ойлары мен пікірлерін ортаға салып, достықтың мəуелі бəйтерегі биіктей беруіне тілек қосты. Ақмола облысы.

Елді ардаќ, Елбасын арќа тўтатын поляктар ертеѕіне алаѕдамайды Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Сталиндік қуғын-сүргіннің қасіретін көп тартқан халықтардың бірі – поляктар. «Сенімсіздер» тізі міне іліккен олардың үлкен легі 1936 жылы Батыс Украинадан еріксіз көшіріліп, Қазақстанға жер аударылған. Климаты қатал те ріскейдің таңдап алынуында «өлмесе өрем қапсын» саясаты жатса керек.Тұтас ұлттың өмі ріне өшпес қаяу салған нəу бет кезеңді аға ұрпақ өкілдері ащы күңіреніспен, жергілікті тұрғындардың қамқорлығын үлкен жылылықпен еске алады. Қазақстандық патриотизм рухымен өсіп келе жатқан жас буын өкілдері де туған елінің туы бір екенін жақсы түсінеді. Міне, содан бері екі халық «бір үйдің баласындай, бір қолдың саласындай» бауырға айналып, түсіністік тіні үзілген емес. Бүгінде Тайынша ауданы тұрғындарының 22,3 пайызын поляктар құрайды. Қатал саясаттың мəжбүрлеуімен қасиетті қазақ жеріне орнығып қалса да, оған еш өкінбейді. Қай-қайсымен тілдессең де, елді ардақ, Елбасын арқа тұтады. Туған елдің биік тұғыры жолында еңбек еткеннен асқан бақыт жоқ, дейді. «Достықпен нұрланған жол даңғыл» демекші, Қазақстан мен Польша арасындағы өзара сенімге, құрметке құрылған ізгі қарым-қатынас та қос халықты тонның ішкі бауындай одан əрі жақындастыра түскенін байқау қиын емес. Польша Сеймінің (Парламент) вице-спикері, «Қазақстан-Польша» ынтымақтастығы жөніндегі парламентаралық топтың жетекшісі Ежи Вендерлих бастап келген

делегация мүшелері Тайынша ауданына арнайы атбасын тіреді. Делегация құрамында Сейм депутаттары Томаш Латос, Томаш Ленц, Польшаның Қазақстандағы елшісі Яцек Ключковски, тағы басқа танымал адамдар болды. Олар алдымен Зеленый Гай елді мекеніне барып, жұртшылықпен кездесті. Басқосуды облыс əкімінің орынбасары Фархад Қуанғанов кіріспе сөзбен ашып, делегация сапарының «Қазақстан-2050» Стратегиясы: бір халық – бір ел – бір тағдыр» күн тəртібімен өткен Қазақстан халқы Ассамблеясымен орайлас келуін, Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың сындарлы ұлт саясатының арқасында этносаралық, конфессияаралық төзімділік пен тұрақты ахуалдың орныққанын, қоғамның көптүрлілігі ішкі бірлігімізді нығайтуға жұмыс істеуге бағытталғанын атап өтті. Былтыр Солтүстік Қазақстан облысы мен Польша Республикасы арасында жалпы тауар айналымының көлемі 5 есе артқан. 13 мектепте поляк тілін үйрену курстары жұмыс істейді. 30-ға тарта солтүстікқазақстандық жастар Польшаның жоғары оқу орындарында тегін оқиды. Денсаулық сақтау, мəдениет салалары аясында да іскерлік байланыстар жолға қойылған. Сеймнің вице-спикері, «Қазақстан-Польша» ынтымақтастығы жөніндегі парламентаралық топтың жетекшісі Ежи Вендерлих өз сөзінде қалыптасқан дəстүр ізімен Қазақстандағы жер лестерімен қауышқанына қуанышты екенін айта келіп, осындай қолайлы мүмкіндік тудыр ған Елбасына алғыс сезімін жеткізді. Осыдан 80 жылдай бұрын қандастарымыз

ежелгі қонысынан қуылып, ұшарын жел, қонарын сай білмейтін, алды қараңғы, арты жар тұңғиық тығырыққа, тыл сым меңіреуге тірелген сəтте мінезі кеңпейіл, жаны жомарт қазақ халқына жолығып, жаны да, басы да аман қалды. Отбасылы, ошақ қасылы, үйлікүйлі болып, түтіні түзу шықты. Сол үшін мəңгі қарыздармыз, бас иеміз! Адамдардың жүздері шат, көңілдері тоқ. Ешқандай абыр жушылық, ертеңгі күнге алаңдаушылық жоқ. Діни сенім мен сыйласымдылыққа да ешқандай қылау түспегені бірден байқалады, деді ол. Вице-спикер сөзінен кейін марапаттау рəсімі басталды. «Поляк картасы» 5 адамға салтанатты түрде табыс етілді. Оның біріне ие болған үй шаруасындағы əйел Галина Платт ақ алғысын арнады. Тəуелсіздіктің арайлы таңы атқалы мұндай құрмет 30-ға жуық солтүстікқазақстандыққа көрсетіліпті. Польшаға сапарлай қалса, бірқатар төлемдік жеңілдіктер жасалатын көрінеді. 10 жылға дейін пайдалана алады. «Астық-Тайынша» ЖШС-ның бас директоры Анатолий Рафальский жерлестері атынан сөз алып, келелі кездесуден жақсы тағылым алғанын, оны ұйымдастырған «ҚазақстанПольша» парламентаралық топ өкілдігіне, Сейм депутаттарына, жергілікті билік орындарына алғыс айтты. Мəртебелі меймандар Ясная Поляна елді мекеніне де келіп, ауыл тұрғындарының сауалдарына жан-жақты жауап берді. Мектепті, ғибадатхананы аралады, қоныс аударушылардың мұражайына аялдап, құнды жəдігерлермен танысты. Солтүстік Қазақстан облысы.

41 кило ќара уылдырыќ алынды Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Сəуірдің басында Аты рау дағы «Амангелді» өндірістік кооперативінің балықшылары балық аулау маусымында ең үлкен олжаға кенелгенін хабарлаған едік. Дəлірек айтқанда, кооператив балықшыларының торына бекіре тұқымдас балықтың қорытпа түріне жататын бағалы балықтың ең үлкені түскен болатын. Сол кезде салмағы – 276 кило, ал ұзындығы – 260 см құраған алып бекіре соңғы жылдары балықшылар торына түскен уылдырықты ең үлкен балық болуымен

ерекшеленді. Балықшылар өндірістік кооперативті үлкен олжаға кенелткен су маржанын Атырау бекіре тұқымдас балықтардың шабағы өсірілетін зауытқа тапсырған еді. Кеше осы зауыт ұжымы алып бекіреден 41 килодан асатын қара уылдырық алды. Енді алынған қара уылдырықтан бекіре тұқымдас балықтың шабақтарын өсіру үдерісі жүзеге асырыла бастамақ. Ал алып бекіренің жон еті əзірге зауыттың тоңазытқышында сақталатыны белгілі болып отыр. Өйткені, елімізде бекіре тұқымдас балықтар өнімін сатуға тыйым салынған. Атырау облысы.

БІЗ – ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАРМЫЗ! Ќазаќстан халќы Ассамблеясы XX сессиясына ќатысушылардыѕ ел азаматтарына їндеуі Құрметті отандастар! Президенттің Қазақстан халқына арнаған «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» Жолдауы тəуелсіз Қазақстанның XXI ғасырдағы тарихи жолын айқындаған оқиға болды. Біздің басты жетістігіміз – біз тəуелсіз Қазақстан құрдық! Жаңа Жолдауда Қазақстан халқының басты мақсаты белгіленген, ол – күшті мемлекет негізінде дамыған экономикасы мен жалпыға ортақ еңбек мүмкіндігі бар игілікті қоғам құру. Қазақстандық патриотизм – Жолдаудағы міндеттер мен мақсаттарды орындаудың негізгі шарты – жаңа мазмұнмен толығып, мемлекет пен азаматтардың өзара сенімі негізінде мақсаттарын біріктіре отырып жаңа сапаға ие болуда. Қазақстан халқымен дəйекті де прогрессивті

даму үшін экономикалық, саяси жəне əлеуметтік негіздер қалыптастырылып отыр. Базалық шарт ұлттың рухани байлығы мен қуатты жасампаздық əлеуеті болып қалуда. Біздің мемлекеттілігіміздің, біздің тəуелсіздігіміздің негізіне толеранттылық, бірлік, əлеуметтік əділеттілік құндылықтары жатқызылған. Қазақстан – бұл бейбітшіліктің, ізгілік пен келісімнің мекені. Біз – əлемдік қоғамдастықтың бөлшегіміз, ашық халықпыз, біртұтас ұлтпыз. Ассамблеяның басты мақсаты – қоғамдық келісімнің, мемлекеттік толысқандықтың, жауапкершілік пен ұлттық патриотизмнің діңгегі болу. Біз – біртұтас халықпыз, біз бір елде тұрамыз жəне біздің тағдырларымыз да ортақ! Бұл бізді дағдарыстар мен өзгерістер дəуі рінде күшті етеді, бұл бізді тарих

дауылдарынан қорғап, жаһандық əлемнің кең жолына шығарады. Біз Қазақстан халқын жанымыз бен жү ре гіміздің жылуын сақтап, толтыруға, адам сүйгіш жəне ашықтық дəстүрлерін жалғастыруға шақырамыз. Біздің жалпы мақсаттарымыз бен құндылықтарымыз, əр азаматтың өз елінің өсіпөркендеуіне үлес қосуы – бұл өмірді мазмұнмен, мемлекет пен адамды істермен толтыра алатын нəрселер. XX сессия – бұл тек мерейтой ғана емес, бұл – тұрақтылық жолындағы нақты істер қорытындысы, бұл – əлемдік қоғамдастық таныған бейбітшілік пен келісімнің тəжірибесі! Қазақстан халқы Ассамблеясы мынаған нық сенімді: Елбасының, Қазақстанның Тұң ғыш Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың нұсқаған жолымен жүре отырып, біз алға қойған мақсаттарымызға жетеміз жəне игілікті, гүлденген Қазақстан құрамыз! Астана, 2013 жылғы 24 сəуір.

«Ќазаќстан – біздіѕ ортаќ їйіміз» атты шара тўраќтылыќ пен ґзара тїсіністікті саќтауєа шаќырды Кеше Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде еліміздің Дін істері агенттігі Қазақстан халқы Ассамблеясының Хатшылығымен бірлесе отырып, «Қазақстан – біздің ортақ үйіміз» атты халықаралық конференция өткізді. ортақ үйіміз» атты конференция конфессияаралық үнқатысуды дамытуға, тұрақтылық пен өзара түсіністікті сақтауға сүбелі үлес қосатын болады». Біздің еліміз тəуелсіздіктің 20 жылдан астам уақыты ішінде көптеген түрлі қауіп пен қатерлерге кезікті, алайда өзінің бірегей қазақстандық жолымен жүре отырып, олардың бəрін жеңе білді. Бұқара халық, діни бірлестіктер, этностық топтар, ғылыми жəне шығармашылық қауымдар өкілдері ақпараттық жəне түсіндірме жұмысына, рухани мұра мен ұлттық мəдениетті насихаттауға, рухани құндылықтарды радикалды діни ағымдардан қорғауға бұдан да белсенді атсалысуы тиіс, деп атап өтті агенттік төрағасы. Бүгінде Қазақстан əлем мойындаған мəдениетаралық жəне конфессияаралық үн қаты су орталығына айналды. Мемлекеттің дінге қатысты саясаты конституциялық ар-ождан

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Аталған шараға отандық жəне шетелдік діни бірлестіктердің, Қазақстан халқы Ассамблеясы аймақтық хатшылықтарының жетекшілері, дипломатиялық корпус, мемлекеттік органдар, ғылыми орта, этномəдени бірлестіктер, үкіметтік емес ұйымдар мен БАҚ өкілдері қатысты. Дін істері агенттігінің төрағасы Қайрат Лама Шəріп пленарлық отырысты аша келе, былай деді: «Ассамблея этносаралық қана емес, конфессияаралық қатынастардың да бірегей алаңына айналды. Елбасының кешегі сөзі біз үшін басты бағытымыз болып табылады. Елбасы: «Жаһандық трендтерді ескере отырып, біз мемлекеттің, қоғам мен діннің өзара қарым-қатынастарының тиімді моделін табуға тиіспіз», деп атап өтті. Сондықтан да өткізіліп отырған «Қазақстан – біздің

бостандығы ұстанымы мен бар лық діндердің заң алдында теңдігін ұлттық қауіпсіздік мүдделерін қамтамасыз ете отырып үйлесімді түрде іске асыруымен, Қазақстан халқының тарихи-мəдени мұрасын, дəстүрлі рухани құндылықтарын дамытып, сақтауға баса мəн беруімен айқындалуы тиіс. Пленарлық отырыста сондайақ, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Ержан Маямеров, Қазақстандағы Орыс православие шіркеуінің Астана жəне Алматы епархиясының протоиерейі Евгений Бобылев, Астана қаласындағы Əулие Мария Римкатолик архиепархиясының атқарушы кеңесшісі Ев гений Джигарь, Қазақстан Рес публикасындағы Евангелие-лютеран шіркеуінің епископы Юрий Новгородов, сондайақ, Ресей мүфтилер кеңесінің төрағасы, Ресейдің еуропалық бөлігі мұсылмандары діни басқармасының төрағасы Равиль Ғайнутдин, Түрік Республикасы Дін істері басқармасы төрағасының орынбасары Мехмет Емин Озафшар, Моңғолия мүфтилер кеңесі төрағасының орынбасары

 Оқиғаға орайлас ой

Ел игілігі їшін еѕбек етейік «Қазақстан-2050» Стратегиясы: бір халық – бір ел – бір тағдыр» деген атпен ұйымдастырылған Қазақстан халқы Ассамблеясының сессиясына қатысып, шынында да еліміздің, халқымыздың жəне тағдырымыздың бір екендігіне көз жеткіздік. Мұны Ассамблеяның құрылған күнінен бастап бүгінгі күнге дейінгі атқарған қызметі де дəлелдеп берді. Бұл туралы Нұрсұлтан Назарбаевтың 20-сессия аясындағы сөзінде жан-жақты айтылды. Яғни, біздің тағдырымыз бір болғаннан кейін қазақ жерінде тіршілік кешіп жатқан этнос өкілдерінің барлығы мемлекеттің өркендеуіне атсалысып, еңбек етуі керек. Бұл Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050» Стратегиясында айқын көрсетілді. Бұл стратегияда елімізді алға жылжытатын, ілгерілететін бағыттар белгіленген. Стратегияда көзделген басты міндет – мықты, озық елдердің қатарына қосылу. Осы жолдағы міндеттерді жауапкершілікпен жүзеге асыру. Бұл ретте елімізді алға жетелейтін құн дылық тарымызға айрықша назар аударуымыз керек. Ол бірінші кезекте мемлекеттік тілге келіп тіреледі. Қазақ жеріндегі 130

этностың барлығы қазақ тілінде сөйлесе, оны ұлт жəне мемлекет тілі ретінде қадірлеп, құрметтесе, бұл, сөзсіз, елдігімізді биіктете түсер еді. Бүгінде барлық этностардың өз тілдері мен дəстүрлерін сақтауға, дамытуға мүмкіндік берілген. Əрқайсыларының өз бірлестіктері мен мектептері бар. Сондықтан, олар да қазақ тілінің дамуына үлес қосуы керек деп есептеймін. Мен Алматы облысында тұрамын. Ұлтым – ұйғыр. Алматы облысының Ұйғыр ауданында оқып, 1958 жылы мектепті бітірдім. Өзімді ұйғырлардың ішіндегі бақытты ұйғырмын деп айтсам да болады. Себебі, 18 жасымда Днепродзержинск қаласында металлург мамандығы бойынша білім алып, одан кейін Теміртауда Қазақстан Магниткасында жұмыс істеп, бүгінгі Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевпен бірге оқыдым. Украинада үнемі бірге жүрдік. Сол үшін де өзімді бақытты азаматпын деп есептеймін. Қазір мен зейнеткермін. Бүгінде менің 4 балам, 7 немерем бар. Барлығы, Құдайға шүкір, өсіп, өніп жатыр.

Дəулетбек Хұрманханұлы, Ресейдің азиялық бөлігі мұсылмандары діни басқармасы Сібір федералды округының мүфтиі, Омбы облысы қазақ аймақтық ұлттық-мəдени автономиясының президенті Əнуарбек Жүнісов, т.б.сөз сөйледі. Олар өз сөздерінде Дінаралық жəне этносаралық татулықты құруда осындай салиқалы үнқатысу алаңдарының қажеттігіне баса назар аударды. Əсіресе, діннің бейбітшілікке, əділдікке жəне имандылыққа бастайтын өзіндік рөлі ерекше аталды. Қазіргі таңдағы Қазақстан қол жеткізген дінаралық қарым-қатынастарды одан ары сақтап қалуда діни бірлестіктердің орны ерекше. Қауіп-қатерлерді бірлесіп жеңуге болады деген ойлар да айтылды. Қазақстан қоғамы бейбітшілік пен келісімге құрылғандықтан, мұнда өмір сүріп жатқан сан алуан ұлт өкілдеріне деген қамқорлық та ерекше екені атап көрсетілді. Талқылау барысында мемлекеттік-конфессиялық қа тынастарды одан əрі үйлестіруге бағытталған саясат қағидалары, сондай-ақ конфессияаралық келісім мен өзара сыйластықтың толеранттылық жағдайын сақтау мен одан əрі нығайту мəселелері жан-жақты қаралды. Артынан конференция қатысушыларының үндеуі бекітілді. АСТАНА.

Тілге ќўрметтері шексіз

Нұрсұлтан Əбішұлы барлығымыз зейнеткерлікке шыққанда курстастарды, бірге оқыған азаматтарды шақырып, басын қосты. Біз Нұрсұлтан Əбішұлымен осындай кең ауқымдағы кездесулер, мерейтойлар болғанда үнемі кездесіп тұрамыз. Қазақстан халқы Ассамблея сының біз үшін орны бөлек. Мемлекет басшысының Ассамблеяның 20-сессиясында айтқан сөздері Қазақстан атты ортақ шаңырақ астында тұрып жатқан, өздерін Қазақстанның патриоты деп санайтын азаматтардың санасына сəуле таратты деп есептеймін. Болашақта да Ассамблея ха лықтың игілігіне қызмет етсе екен деймін. Мемлекет басшысының қазақстан дықтар алдына қойған «Қазақстан-2050» Стратегиясы – өте маңызды құжат. Сондық тан, оның орындалуы жолында барлығымыз бір жеңнен – қол, бір жағадан – бас шығарып, аянбай тер төгуіміз керек. Мұны Ассамблеяның «Бір халық – бір ел – бір тағ дыр» деген тақырыппен ұйымдастырылуы да дəлелдеп берді. Себебі, қазақ халқында «Бірлік болмай, тірлік болмайды» деген сөз бар. Демек, біздің бірлігіміз мəңгілік болсын деген тілек қосамын. Заман ИМАМДУНОВ, ХХ сессияға қатысушы. Алматы облысы.

Баршаны бауырына басқан Қазақ елінің ыстық құшағы бүгінде Қазақстанды Отаным деп санайтын өзге ұлт өкілдерін бір үйдің баласындай ұйыстырып отыр. Дарқан көңіл қазақ жерінің кеңпейілділігіне ризашылықтарын олардың өздері де жиі айтып жүреді. Қазақстан халқы Ассамблеясының атқарып жатқан жұмыстары қазіргі таңда көп ұлтты еліміздің өсіп-өркендеуіне қосып жатқан үлестері молынан деп білемін. Мемлекет басшысы Н.Ə.Назарбаевтың салиқалы саясатының арқасында құрылған аталған Ассамблея бүгінде елге қалтқысыз қызмет етіп келеді. Мұны кешегі өткен ҚХА-ның сессиясында сөз сөйлеген кезінде Елбасы да нақпа-нақ атап өтті. Татулықтың бастауы іспетті бұл Ассамблеяның алдағы уақытта да атқарар қызметтері ауқымды екені даусыз. 1991 жылы Елбасының Жарлығымен ашылған Түркістандағы Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті де бүгінде түркітілдес елдер балаларына жоғары білім беріп, олардың қанаттануына барынша жағдай жасауда. Жалпы, университетте 29 мемлекеттен балалар келіп оқиды. Негізінен олардың көбі түркі дүниесінен. Ал тек заң факультетінде алты мамандық бойынша ұзын саны 320 студент білім алады десек, олардың 170-і шетелдік, 23-і құқықтану мамандығының студенттері. Атап айтқанда, Түркия, Ресей, Түркіменстан, Ауғанстан, Хакасия, Тыва сынды, өзге де мемлекеттерден келген жастар. Алдын ала дайындық курсынан өтетін олар мемлекеттік тілде еркін сөйлейді. Түркістан жері өзге ұлт өкілдеріне кенде емес. Қазақ тілінде өздерінің ана тілінен кем сөйлемейтіні олардың елге, жерге, тілге деген құрметі деп білеміз. Осындай ынтымағы ұйыған жерден жоғары білім алып кететін өзге тілді азаматтардың өз елдеріне барғанда тілге құрметтің қандай болатынын Қазақстанда, Түркістанда көрдік деп тамсана айтып жүретіндеріне сенімім кəміл. Балғабай НАҚЫПОВ, Қ.А.Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті заң факультетінің деканы, заң ғылымдарының докторы, профессор. Оңтүстік Қазақстан облысы.


ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

«Ќазаќцементтіѕ» ќарышты ќадамы Оңдасын ЕЛУБАЙ,

Шетелдіктер ќызыєушылыќ танытты Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

«Мəмбетов жəне К» командиттік серіктестігінің ұйымдастыруымен Қызылжар өңірінде абердин-ангус асыл тұқымды аталық малдарын сатудың алғаш қы аукционы жайлы жазған едік. «Ірі қара етінің экспорттық əлеуетін дамыту» бағдарламасы аясында малдардың өнімділігі мен генетикалық əлеуетін жақсартуды көздеген сол жолғы саудада жақсы бастаманы одан əрі баянды ету жолдары айтылған-ды. Кезекті эстафетаны «Ауылшаруашылық тəжірибе стансасы» ЖШС жалғастырып, қазақтың ақ бас, абердин-ангус, герефорд, шароле бұқалары сатылымға ұсынылды. 2010 жылдан бері қазақстандық мал өсірушілермен тығыз қарымқатынас орнатқан Род Гильфорд жетекшілік ететін «Xports International Ink» компаниясы аукционға 4 асыл тұқымды бұқа алып келіпті. Сол сияқты көрші облыстардан да атсалысушылар көп болды. Мұхит асып келген канадалықтардың салмағы 559 келі тартатын герефорд бұқасын Ақмола облысындағы «Азық-түлік» республикалық асыл тұқымды мал шаруашылығы орталығы 1 миллион 230 мың теңгеге сатып алды. Аукцион барысында 11 асыл тұқымды мал өз иелерін тауып, шаруашылыққа 7 миллион теңге кіріс түсірді. Солтүстік Қазақстан облысы.

«Халыќтыќ IPO» акционерлерге алєашќы пайдасын əкелуде Қазақстандағы «Халықтық IPO» бағдарламасы табысты басталды. Бұған бағдарлама аясында Қазақстан қор биржасына бірінші болып қадам басқан «ҚазТрансОйл» АҚ (ҚТО) акцияларын сатып алғандар санының көптігі, акциялар бағасының өскені жəне айтарлықтай дивидендтерге иек артып отырған ҚТО-ның 2012 жылғы оң қаржылық нəтижесі дəлел бола алады.

«Егемен Қазақстан».

Жарма ауданының əкімі Темірбек Қасымжанов үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы аясында өткен жылдың төртінші тоқсанынан бе рі жұмысын бастап кеткен «Қазақцемент» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің аса сапалы құрғақ цементті өндіре бастағанын тілге тиек етті. Ал қазіргі таңда цемент құрылыс салу үшін таптырмайтын материал екені айтпаса да белгілі. –Үстіміздегі жылдың үш айында өнеркəсіп өнімінің көлемі бір жарым миллиард теңгеге жақындады. Индустрияландыру картасына ен ген тағы екі жоба бар. Олар Қалбатау ауылындағы «Георгиевка насос жабдықтары зауыты» жəне «ТЭК-Қазақстан» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктері. Олардың ішінде бүгінгі таңда еңсесі жоғары «Қазақцемент» серіктестігінің «Сарытас» кен орнындағы жалпы құны 150 миллион теңгені құрайтын, ұнтақты сұрыптайтын кешенді мезгілінде орнату да маңызды орын алады, – дейді аудан əкімі. «Жақсыны көрмекке» деген, Шар қаласынан таяқ тастам жердегі «Қазақцемент» ЖШСға келдік. Шар қаласының əкімі Бауыржан Самарханов бұрындары Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің экономика мəселелерімен шұғылданатын проректор қызметінде ысылған, тəжірибелі маман екені көрініп тұр, цифрларды жатқа соғады. –Бірден ашып айту керек, бұл зауыттың іске қосылып, тез жұмыс істеуіне өңір басшысы Б.Сапарбаевтың ықпалы болды, – деп бастады əңгімесін Бауыржан Сағынғанұлы. – Енді, міне, жылына 1 миллион тонна цемент өндіретін зауытта Шар

5

www.egemen.kz

26 сəуір 2013 жыл

«Самұрық-Қазынаның» сəтті таңдауы

қаласының 300 адамы еңбек етуде, жалақылары жақсы. Кəсіпорында барлығы 500-ге тарта адам еңбек етіп жатыр. Сонымен бірге, біздің қалада темір жол мекемесі, Жарма техникалық колледжі бар. Қазір тұрғындар саны 9700-ге жетті. Шар – бұрын аудан орталығы болған. Елбасының оңтайландыру саясатынан кейін Шар ауданы көрші Жармамен бірікті. Бастапқыда ауданнан басқа жаққа көшу көбірек болса, жұмыс орындары ашылғаннан кейін жергілікті тұрғындар кері орала бастаған. Мұнда еңбек ететіндер өз мамандықтарын жетілдіріп отырады. Бір топ маман зауыт ашылмай тұрып Қытайдағы цемент өндірісінің қыр-сырын оқыпүйреніп қайтыпты. Кəсіпорынның атқарушы директоры Сұлтанғали Байжұманов келер жылдан бастап жобалық қуатқа енеміз, дейді. Зауытта ылғалдылығы бір пайыздан аз жұқа дисперсті шикізатты пешке салу жұмысы қарастырылған. Яғни дəстүрлі əдіспен салыстырғанда судың 50 пайызы мен электр қуатының 30 пайызы үнемделеді екен. Ол ол ма, мұнда орнатылған тазалағыш сүзгіштер

шығатын қалдықты 99,7 пайыз тазалауға жағдай жасайды, демек, алдағы уақытта толық қалдықсыз өнім шығаруға қол жетпек. Зауыт қондырғылары заманауи компьютерлік технологиямен толық жабдықталып, бақыланады əрі басқарылады. Пульт тетігіндегі мамандар өндіріс процесіндегі апатты жағдайды небəрі екі минутта қалыпқа келтіреді. Қытайдан келген жоғары білікті екі маман кəсіпорын жұмысшыларын жаңа технология «тіліне» үйретіп жатыр. Өткен жылдың желтоқсанында Елбасының қатысуымен өткен телекөпірде зауыт жұмысы ел назарына ұсынылып, цемент өндірудің жаңа технологиясына Нұрсұлтан Əбішұлы лайықты бағасын берген. Ендеше, сөзден іске көшіп, индустрияландыру бағытында тың ізденістер мен ілкімділік танытып жатқан «Қазақцемент» ЖШС-інің алдағы уақытта да қарыштап алға баса беретініне сенгіміз келеді. Шығыс Қазақстан облысы, Жарма ауданы. ----------------------Суретті түсірген автор.

Меркіде жаѕа зауыт ашылды Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Меркі ауданында ауылшаруашылық шикізатын өңдейтін «Алкопищепром» ЖШС-нің жаңа зауыты өз жұмы сын бастады. Аталған жоба мемлекеттік үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы шеңберінде жүзеге асырылды. Жобаның жалпы құны 300 миллион теңге. Қазірдің өзінде кəсіпорында 30 адам жұмыс істесе, алдағы уақытта олардың саны 60-қа дейін жетпек. Өндірістік кешен құрамына қайнатпа жəне джем өндіретін желі, шырын өндіретін желі, салаттар өндіретін желі

жəне тұздалған өнімдер өндіретін желі сияқты 4 инновациялық желі кіріктіріліп отыр. Сондықтан ауылшаруашылық шикізатын өңдейтін бұл серіктестікте қызанақ, алма жəне асқабақ шырындары, алма жəне асқабақ джемдері, сонымен бірге 30ға жуық бұқтырылған өнімдер шығарылады. Консерві зауытында өндірілген өнімдер бірінші кезекте облыс тұрғындарына өткерілсе, одан кейін ел аймақтарына жөнелтілетін болады. Жамбыл облысы, Меркі ауданы, Меркі ауылы.

ЭКСПО-2017-ге арналєан марафон Раушан НҰҒМАНБЕКОВА.

Cемейде Абай атындағы кітапхана мамандары қаладағы Технологиялық колледжде ЭКСПО-2017-ге арналған бейнемарафон өткізді. Марафон «Болашақтың энергиясы» тақырыбында «Ертеңгі күнге сеніммен» жəне «Саламатты қоғамға бір адым алға» əлеуметтік жобасының тұрақты əріптесі ретінде қолға алынып отыр. Шара барысында бүкілəлемдік көрме жайында қызықты фактілер келтіріле отырып, маңызды оқиғалар жəне Халықаралық көрмелер бюросының жұмыстары жайында көптеген мəліметтер берілді. Қатысушылар назарына əр елде өткізілген халықаралық көрмелерден бейнедеректер ұсынылды. Бейнемарафон барысында еліміздің жас елордасы – Астана қаласының қазіргі жəне құрылғаннан кейінгі бес жылдан соңғы жаңа келбеті туралы қатысушылардың назарына бейнефильм ұсынылды. Бұл Қазақстанның халықаралық сахнадағы беделін одан əрі арттырып, Астананың атағын тағы да төрткүл дүниеге паш ететін деректі фильм болып табылады. Сонымен қатар, шара барысында қатысушыларға ЭКСПО көрмелерінің тарихы туралы викторина сұрақтары ұсынылды. Аталмыш көрмені өткізу елорданың, жалпы, бүкіл республикамыздың экономикалық жəне инфрақұрылымдық дамуына жаңа серпін береді. Бейнемарафон «Жаңартылмалы энергия көздері» атты мерзімді басылымдардан ұйымдастырылған кең мазмұнды көрмені тамашалауға жалғасты. СЕМЕЙ.

«Самұрық-Қазына» Ұлттық əл-ауқат қоры «ҚазТрансОйл» АҚты «Халықтық IPO» бағдарламасының алғашқы қатысушысы етіп таңдады. Арада бірнеше ай өткенде Қазақстан қор нарығына қатысушылар бұл таңдаудың өте сəтті жəне дұрыс болғанын мойындап отыр. «Самұрық-Қазына» Қазақстанның стратегиялық активтерін бақылай отырып, олардың тиімді басқарылуына жауапты. Қор IPO-ға шығарылуы жоспарланған барлық мемлекеттік компанияларға мұқият сараптама жүргізді. Олардың ішінде «ҚазТрансОйл» барынша дайыны деп танылды. Өйткені, бұл Қазақстандағы аса ірі магистральді мұнай құбырлары жүйесіне иелік ететін компания, ол құбырлар арқылы елімізде өндірілетін мұнай көлемінің 60% жуығы тасымалданады. Шикізатты жеткізу көлемінің артуы кəсіпорын табысының ғана емес, сондай-ақ халықтық акционерлер инвестициясының да ұлғаюын қамтамасыз етуде. Əлемдік нарықтағы тұрақсыздық жағдайында компанияның шикізат конъюнктурасына тікелей тəуелді болмағаны маңызды. «СамұрықҚазына» АҚ үшін сайып келгенде осы факторлардың барлығы «Ха лықтық IPO» дебютантын таңдауда шешуші рөл атқарды. Таңдау дұрыс болды: алғашқы орналастыру кезінде ҚТО акцияларына сұраныс ұсыныстан екі еседен астамға артып түсті. Алғашқы халықтық акционерлер қазірдің өзінде пайда табуда. Бұл басы ғана!

Қазақстандағы алғашқы халықтық акционерлер де

қателескен жоқ. Қазіргі уақытта «ҚазТрансОйлдың» қарапайым ак цияларының иелері шикізат бағасы өсімінің өзінен əрбір бағалы қағаздан 100 теңге пайда көріп отыр. Бастапқыда 725 теңге болған əрбір акцияның құны –13%-дан астамға өсті. Осы пайдадан бөлек, инвесторлар

дивидендтер алады, оның мөлшері мамырда өтетін ҚТО акционерлерінің жылдық жиналысынан кейін анықталады. Қазірдің өзінде компания 2012 жылғы таза шоғырланған табысының 40%-нан астамын акционерлеріне дивидендтер төлеуге бағыттайтыны белгілі. Ал оның көлемі өткен жылы 33,5 млрд. теңге болды. Бұл 2011 жылмен салыстырғанда 29,1% көп. «Халықтық IPO»-ның алғашқы табысы туралы сарапшылар пікірі

Дивидендтердің ықтимал мөлшерін қор нарығының

Ауылдарда шағын жəне орта бизнесті дамытуға бола ма? Қиын сұрақ. Мəселен, бір ауылға үш-төрт дүкен көптік қылады. Екі шаштараздың болуы неғайбыл. Аяқ киім жөндейтін шеберхананы саңырауқұлақ секілді қаптатып аша алмайсыз. Əрі кетсе, екі балабақша болар. Ауыл шаруашылығымен

кəсіпқой қатысушылары есептеп қойған. BCC Invest компаниясының болжамынша, бір акция сыйақысының ең аз мөл шері 38 теңгені құрайды (орналастырылған бағаның 5,2%). «Компания балансындағы өтімді активтердің сомасын жəне оның негізгі акционері – «ҚазМұнайГаз» АҚ ақша қаражатындағы сұранысын ескере отырып, біз дивидендтер мөлшері көп, тіпті 2012 жылғы таза табысының 100%-на дейін жетеді деп есептейміз. Сондай-ақ, акционерлер арасында дивидендтер ретінде бұрнағы жылдардағы бөлінбеген табыстар да бөлінуі

мүмкін», дейді BCC Invest Сауда операциялары департаменті сараптау басқармасының бастығы Əділ Табылдиев. Ал Halyk Finance инвестициялық банкі компанияның көрсеткіштері нарықтағы баға белгілеуге оң ықпал жасайтынын күте отырып, ҚТО акцияларына қатысты өзінің болжамын қайта қарастырды. «Біз өзіндік құнның өсім қарқынына қатысты болжамды төмендетіп, бағалау моделімізді қайта қарастырдық. Нəтижесінде, акцияның əділетті құ нын бағалауды 854 теңгеге дейін көтердік, сондай-ақ, бір

көрсеткен, қазақтың салт-дəстүріне қатысты көшпелі мұражайды қаржыландырған. Айтып отырғанымыз компания жасаған игі тірліктің бір шеті ғана. Санамалай берсек, өте көп. Мынаны ғана айтайық, сол жылдары Елбасы «Лукойлды» əлеуметтік əріптестікті дамытуға қосқан үлесі үшін «Парыз» сыйлығымен

«АЌНИЕТ»

атына заты сай жоба Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

айналысуға əркімнің шамасы жетпейді. Қысқасы, нақты көмек болмаса, ауылда шағын бизнесті шыр айналдырып əкету оңай шаруаның қатарынан емес. Əрине, Үкімет жеңілдетілген несие беріп жатыр. Онымен жұмыс істеуге де əркім ниетті емес. Себебі, баспанасын кепіл ретінде қоятын тұстары бар. Енді не істемек керек? Қызылорда облысының əкімдігі жақсы бір бастама көтерді. Соны тарқатайық. Облыстық əкімдіктің бастамасымен ресейлік «Лукойл» компаниясы «Ақниет» əлеуметтік серіктестік бағдарламасын жасады. Бұл қандай бағдарлама? Мұнай компаниясы ауыл тұрғындарына қайтарымсыз 1 миллион теңгеге дейін қаржы береді. Солайша, елді мекендердегі ағайын өз кəсібін ашып, оны əрі қарай дамытуға мүмкіндік алады. Бағдарлама аймақта биыл бі рін ші рет қолға алынып отыр. Сондықтан алғашқы жылы əлеуметтік əріптестікке Қармақшы, Жалағаш, Сырдария аудандары ғана қатысады. Егер қолға алған шаруа нəтижесін беріп жатса, келер жылы бүкіл аудандар қамтылмақ. Аталған шаруа нəтижесіз болмайды деген ойдамыз. Себебі бұған дейін «Лукойл» компаниясы Маңғыстау жəне Ақтөбе облыстарында осы іспен айналысқан. Ауылдағы талай адамның жолын даңғыл еткен. Маңғыстауда мүгедектерге арналған спорт залын ашқан, қолөнер шеберлеріне қолдау

марапаттаған. Ал «Парыздың» көрінген көк аттыға беріле бермейтіні бесенеден белгілі. Аталған екі облыста бағдарлама «Арай» деп аталған. «Ақниет» осы «Арайдың» нақты жалғасы. Ақиқат үшін айту керек, бұл тірлікті Қырымбек Көшербаев Маңғыстауда əкім болып тұрғанында өзі бастаған. Кейіннен игі іске Ақтөбе қызығушылық білдірген. Компания Қызылорданың үш ауданында 100-ге тарта жобаға қолдау көрсетуге дайын. Орта есеппен əр жобаға 1 миллион теңгеге дейін береді. Қарапайым қисынға салып жіберсеңіз, аталған компания ауылдарда шағын жəне орта бизнесті дамыту үшін 100 миллион теңге қаржы бөлетінін білесіз. Жəне бұл қаржы еш қайтарымсыз. Тек жоба іске асып, құйылған қаржының ақталуы шарт. «Лукойлдың» Қазақстандағы аймақтық директоры Андрей Кирилов былай дейді: – «Лукойл» компаниясы осыған дейін екі облыста 500 грант бөлді. Сол бойынша бүгінде көптеген елді мекендердің тұрғындары тіршілігін дөңгелетіп əкетті. Осы жұмысымызды Қызылорда облысында жалғастыруға ниеттіміз. Біз қаржыны бөліп, қарап отырмаймыз. Бизнесте кездесетін əрбір кедергіні қалай жеңуге болатынына дейін көрсетеміз. Бір жыл бойына грант иегерлерімен жұмыс жасаймыз. Қажет болып жатса, бухгалтерлік жұмыстарына да көмектесуге əзірміз. Енді жобаның мақсат-міндеттерін айтайық.

акцияның бағасын 912 теңгеге дейін белгілеп, 12 айға қатысты мақсатты бағамызды да көтердік жəне ҚТО акцияларын сатып алуды ұсынамыз», деп атап көрсетті Halyk Finance-тің Іскерлік құралдар жөніндегі аға сарапшысы Мариям Жұмаділ. «Асыл-Инвест» болса, жаһандық қаржы нарығында күтіліп отырған жағымды жаңалықтарды ескеріп, ҚТО акцияларын қорғаушы құрал ретінде сатып алуды ұсынады. «ҚТО акцияларының құнына оң ықпал етуі мүмкін үш факторды атап өту керек. Біріншісі, Қазақстанның құбыр жолдары арқылы Қытайға жылына 7 000 000 тонна Ресей мұнайы тасымалдануы мүмкін. Екіншісі, «Транснефт» ҚТО-ға технологиялық мұнай үшін 65 000 000 доллар мөлшерінде қосымша төлемдер төлеуі ықтимал. Үшіншісі, «Қасымов» атындағы мұнай айдау станциясы арқылы мұнайды ауыстырып құю бойынша 11 ақпанда бекітілген тариф», – дейді «Асыл-Инвест» сараптау орталығының директоры Нұрлан Рахымбаев. «Халықтық IPO»-ның дебютанты табысы өседі деп күтіп отыр

«ҚазТрансОйл» менеджменті осы жылы компанияның таза табысы өсетінін күтіп отыр. Тиісінше ҚТО бағалы қағазда рының инвестициялық тартымдылығы да артпақ. «Мен 2013 жылы табысымыз жоғары болатынын сенімді түрде айта аламын, себебі былтыр 1 желтоқсаннан бастап мұнай тасымалдау тарифі көтерілді. Оның мөлшері ішкі жəне сыртқы нарықта да өсті. Қол қойылған инвестициялық меморандумдар аясындағы тиісті тарифтерге сəйкес, компанияның табысы айтарлықтай, менің ойымша, 2012 жылмен салыстырғанда 2013 жылдың нəтижесі бойынша 30%-ға жуық өсетін болады», деп мəлімдеді ҚТО бас директоры Қайыргелді Қабылдин. Анықтама: «ҚазТрансОйл» АҚ 2012 жылдың желтоқсан айында Қазақстан қор биржасына (KASE) өзінің 38 463 559 қарапайым акцияла рын орналастырды (бұл орна ластырылған акциялардың жалпы санының 10%-ын жуықтайды). Нəтижесінде, «Халықтық IPO» бағдарламасы аясында Қазақстанның 33 989 азаматы мен 10 Жинақтаушы зейнетақы қоры ҚТО акционері атанды. Ресми мə ліметке сəйкес, IPO аясында орналастырылған бағалы қағаздардың тең жартысына жуығын республикамыздың қаржылық орталығы – Алматы қаласының тұрғындары сатып алған. Бұл көрсеткіш бойынша екінші орынды Астана иеленді. Ал өңірлер арасында Маңғыстау облысы көш бастап тұр.

Нақты мақсат ауылдардағы əлеуметтік маңызы бар үздік жобаларды анықтап, қолдау, тұрғындардың əлеуетін дамыту, іскерлік белсенділікті арттырып, елді мекендерде жаңа жұмыс орындарын ашуға атсалысу болып табылады екен. Əсіресе, мүмкіндігі шектеулі адамдардың, жалғызбасты аналар, көп балалы жəне аз қамтылған отбасылардың, 18 бен 30 жас аралығындағы жастардың тың жобаларын қаржыландыруға басымдық беріледі. Құптарлық іс пе? Əрине, құптарлық. Грант иегерлері конкурс жүзінде анықталады. Ал конкурс бірнеше номинациялардан тұрады. Бірінші – əлеуметтік кəсіпкер. Бұл аудандық жəне ауылдық округтердің проблемасын жеңілдетуге немесе шешуге бағытталған жобалар болып саналады. Сонымен қатар, экология һəм қоршаған ортаны қорғау да осыған кіреді. Екінші – жаңалық. Жергілікті тұрғындар арасында үлкен сұранысқа ие боларлықтай жаңа өнім дайындайтын адамдарға арналған номинация. Үшінші – қолөнер. Ұлттық қолөнер мен қолданбалы өнердің дамуына бағытталған жобалар қабылданады. Төртінші – қамқор. Мүмкіндігі шектеулі адамдардың бастамасын іске асыратын бірден-бір тетік. Бесінші – бастама. Аталмыш номинация ауыл жастарына қолдау көрсетуді көздейді. Соңғысы – игілік. Жалғызбасты аналар мен көп балалы жəне аз қамтылған отбасылардың ой-арманын іске асыратын бастама. Мұның нақты жобасы мен ұсынысы бар, бірақ қаржылық тапшылық көріп отырған адамдарға таптырмайтын мүмкіндік екенін біз айтпай-ақ біліп отырған шығарсыз. Біз айтып отырған мəселенің барлығы облыстық əкімдікте тиісті мекемелердің басшылары, Қармақшы, Жалағаш, Сырдария аудандары мен ауыл əкімдерінің жиынында айтылды. Жиналыс соңында Қырымбек Елеуұлы «Мамыр айының соңына дейін грант иегерлері толықтай анықталуы керек. Аудан жəне ауыл əкімдері белгіленген мерзімде елді мекендердегі іскер адамдарды тауып, олардың жобаларын қарап, тиісті көмектерін берулері қажет. Қазақта «əкім бол, халқыңа жақын бол» деген сөз бар. Міне, халыққа жақындықтың бірден-бір көрсеткіші осы мезет болып табылады», деді. Қызылорда облысы.

1


6 Қостанайда облыс əкімдігі жə не «Тобыл» əлеуметтік-кəсіп керлік корпорациясының ұйым дастыруымен бірінші рет «KOSTANAY INVENT 2013» ин но вациялық форумы өтті. Оған қостанайлық кəсіпкерлер, ғалымдар, өнертапқыштармен қатар Белоруссиядан, Ресейдің көрші облыстарынан жəне Қазақстанның инновациялық жобалар табысты жүріп жатқан шығыс, оңтүстік өңірлерінен, Астанадан қонақтар қатысты. Форумның ашылуында сөйлеген сөзінде облыс əкімі Нұралы Сəдуақасов бұл шараның маңызына тоқталды. – Өндіріске жаңа жобалар енгізбей, тың көзқарас қалыптаспай

www.egemen.kz

дейін оның зəрі арқылы тест жасап, жүктілігін бір мезгілде анықтайды. Осы жобаға қызығушылық білдір ген шаруашылық басшылары көп болды. Ал екінші жобамызда қарастырған малдың, құстың генетикасын белгілеп, оны төлқұжаттандыру да маңызды. Мысалы, жоғалған малдың терісінен, бір тал жүнінен оны тауып алуға болады. Ал үшінші жоба мал азығын дайындаудың инновациясына арналған, – дейді Сəбит Қоқанов. Көрмеде қойылған жобаның бірі нен бірі қызықты. Идеялар авторларының да жас ерекшеліктері əртүрлі. Зейнеткерден бастап, мектеп оқушыларына дейін өзінің инновациялық жобаларын

26 сəуір 2013 жыл

университетінің инновациялық қызмет жөніндегі проректоры, экономика ғылымдарының докторы, профессор Сергей Кортов Ресейде жоғары оқу орындарының өңірлердегі инновацияның локомотивіне айнала бастағанын тілге тиек етті. Оның айтуынша, бүгінде университеттердің

экономиканың қай саласы да дамымайды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясында «Үшінші индустриялық төңкерісті» ХХІ ғасырдың өзекті сипатының бірі деп санады. Ол əлемдік рыноктың құрылымын да, сұранымын да түбірімен өзгертеді. Сандық, нанотехнология, робототехнология жəне ғылымның өзге жетістіктері бүгінгі уақыттың шынайы шындығы мен көрінісіне айналып отыр. Көштен қалмау үшін біз оған ілесуіміз керек, – деді Нұралы Мұстафаұлы. Облыс экономикасын дамыту инновациялық-инвестициялық жобаларсыз мүмкін емес. Ой ұшқыны үздік істерге айналатын идеяларды кəсіпкерлер қолға алғанда, оларға мемлекет қолдауы болғанда жүзеге асады. Жақсы идеялардың лабораториялар мен ғалымдар үстелінде

шаң басып қалмауы жəне жобаларды жүзеге асыратын қалталы кəсіпкерлерді, шаруашылық ұйымдастырушыларды ақпараттандыру осы форумның мақсатына айналды. Форум басталмас бұрын оған қатысушылар инновациялық жобалар көрмесін тамашалады. Оған барлығы 45 жұмыс қойылды, соның 34-ін Қостанай облысы ғалымдары жасаса, қалған 11-і Қазақстанның басқа облыстары мен Ресейге тиесілі болды. Инновациялық жобалардың көпшілігі ауыл шаруашылығын, оның ішінде, мал шаруашылығын дамытуға, ауылшаруашылық техникаларын жаңғыртуға бағытталған, оның сыртында, кен байыту, ауылшаруашылық, өнеркəсіп тауарларын өңдеу жəне энергетика саласына арналған. Əр жоба өмірге жолдама сұрап тұрғандай. А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің Инновациялық ғылыми білім беру орталығының ғалымдары мен студенттері көптеген жобалар ұсынды. Мысалы, «Ауыл шаруашылығы жануарларының буаздығын анықтауға арналған экпресс-тест əзірлеу жəне енгізу», «Ауыл шаруашылығы жануарлары мен құстардың тұқымын генетикалық тұрғыда сəйкестендіру жəне төлқұжаттау жөнін дегі тіркелген зертхананы ұйымдастыру», «Хлорелла суспензиясын өндіру жəне оны мал шаруашылығына қолданудың инно вациялық технологиясы» атты жобаларды əкелген осы орталықтың директоры, ветеринария ғылымдарының кандидаты Сəбит Қоқанов бұл жаңалықтардың мал шаруашылығы үшін өте қажетті екенін айтты. Алғашқы жоба бойынша үй жануарларының қайсысы болсын, түйеден бастап ит, мысыққа

ұсынған. Олар қағаз жүзінде қалмай, сөзден нақты іске айналуы үшін қажетті қаржысына дейін көрсетілген. Алайда, инвесторлар тарапынан тəуекел аз. Мысалы, Əділ Нысанов ұсынған « Кіші жəне орта топтағы бүлдіршіндерге арналған мультимедиялық білім беру жүйесі» инновациялық жобасын бөліп айтуға болады. Бұл өткен жылы бизнес жоспарлардың республикалық байқауында 3-орынды иеленді. Білім саласындағы бұл жаңалық республикада бірінші рет ұсынылды. Оның артықшылығы – бағдарламалық жəне аппараттық шешім бір мультимедиялық қон дыр ғыға орналастырылған. Еліміздегі бірінші мультимедиялық жобаның бағдарламасы үш тілде жасалған. Ол іс жүзіне асу үшін 7,5 миллион теңге қаржы керек. Форумда баяндама жасаған облыс əкімінің орынбасары Мұрат Дəрібаев облыс экономикасының дамуына жəне инновация-

лық жобалардың жүзеге асуына шолу жасады. 2010-2014 жылдарға арналған үдемелі индустриялықинновациялық даму бағдарламасы шеңберінде облыста инвестициялық жобалар жүзеге асты. Индустрияландыру картасына облыс өңірінен 79 жоба кірді. Кен байыту саласындағы ілкімді істерді айтпағанда, соңғы жылдары Қостанайда машина жасау ісі жылдам дамып отыр. «АгромашХолдинг» акционерлік қоғамы базасында «СарыАрқа АвтоПром» серіктестігі мемлекеттік қолдаудың арқасында Ssang Yong автомобиль маркасын құрастыру өндірісі шапшаң дамытып отыр. Мұнда қазақстандық үлесті 50 пайызға дейін жеткізу көзделген. Мұның сыртында «Шанс», «УАЗ», «Ивеко» машиналарын құрастыру ісі жолға қойылды. Биыл жазда жəне алдағы жылы «Пежо» жəне «Тойота Фортунер» автомобилін құрастыру қолға алынады. Өткен жылы облыс бойынша тартылған инвестицияның көлемі 161 миллиард теңгеден асып жығылады. Бірақ соның ішінде облыстың өзінің үлесі тым төмен, барлығы 3 пайыз ғана. Сондықтан Мұрат Дəрібаев жергілікті жерде инновациялық жобаларды қаржыландырудың жеке механизмін қарастыру керектігін айтты. Форумда Урал федералдық

миссиясы өзгерді, жоғары оқу орындары бизнес үшін ғылыми орталықтарға айналуда. Экономика дамуының серіппесі – бизнес саласы жаңалықтарды жылдам игергенде ғана уақыттан қалыспайды. Бұл орайда Қостанайдағы жоғары оқу орындары да уақыт тынысын сезіне бастады. Мысалы, А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті отызға жақын инновациялық жоба ұсынса, Рудный индустриялық институты базасында техникалық парк ашылды. Қостанай университетіндегі Экономикалық зерттеулер институтының директоры, экономика ғылымдарының докторы Андрей Коваль тұңғыш инновациялық форум жастардың бизнеске көптеп келуіне ықпал етуі тиіс дейді. – Жастар тарапынан əзір бизнеске деген ынта төмен екенін жасырудың қажеті жоқ. Біз жүргізген əлеуметтік сұрау салудың қорытындысы бойынша университет бітіргелі отырған студенттердің 23 пайызы ғана бизнеспен айналысқысы келеді, ал қалғандары банкті, мемлекеттік құрылымды, энергетика жəне басқа да салаларды қалайтындығын айтқан. Инновациялық жобаларды жүзеге асыру үшін алдымен кадр мəселесі шешімін күтеді. Екіншіден, жастарды бизнеске тарту үшін оларға ақпараттық қолдау қажет. Ол алдымен қандай бизнес түрімен айналысу керектігін білуі тиіс. Оларға түрлі ақпараттық көмек жəне кеңес керек. Осылардың барлығы кешенді түрде шешілсе, жастар белсенділігі бизнестің қандай түрін игеруге де жетер еді. Ал мына форум идеядан істің иесіне дейінгі барлық өзекті мəселелерді талқылайтын алаң болды , – дейді Андрей Коваль. Кеден одағына кірген Ресей, Беларусь жəне Қазақстан жағының тəжірибелерін ортаға салу осы форумның жемісті бастамасының бірі болды. Мысалы, Беларусь Республикасы Өнеркəсіп министрлігінің өкілі Юрий Мишуров соңғы бір-екі жылда өндіріс кəсіпорындары жаппай жаңғыртыла бастағанын айтты. Осы үш елдің бірі-бірінен алатын инновациялық жобалары да, тəжірибелері де жетерлік. Қостанай облысының делегациясы қыстың соңына қарай Беларусь Республикасында болып, ондағы инновациялық жобалармен, кəсіпорын дар жұмысымен танысып, келісімдерге қол қойып қайтқан болатын. Беларусьтар инновациялық технологияларды игеру жөнінен ТМД елдері арасында көш бастап тұр. Иə, өзіңнен озықтан тек үйренер болар. Ал облыстағы «Тобыл» əлеуметтік кəсіпкерлік корпорациясы жанына инвестиция тарту мен инновациялық жобаларға қолдау көрсету орталығы ашылды. Мұның өзі облыста инновацияны тілдің ұшымен айта бермей, нақты іске айналдыруға бағыт ұсталғандығын көрсетеді. Форумда Шығыс Қазақстанда, Оңтүстік Қазақстанда, Қостанайдан ірі инновациялық жобаларды жүзеге асырып жатқан кəсіпорындар басшылары да өз тəжірибесін ортаға салды. Форум Қостанайда енді тұрақты өтіп тұратын болды. ҚОСТАНАЙ.

Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ,

Қазақстан тұтас бір хаб болмақ

Қостанайда бірінші инновациялық форум өтті «Егемен Қазақстан».

Транзиттік дәліздер: олардан ўтарымыз ќандай? «Егемен Қазақстан».

Идеядан істіѕ иесіне дейін Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА,

ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

Тақырып тұғырына шыққан сөзді Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев айтқанын құлағы ілгір тыңдаушы мен көзі қарақты оқырман жақсы біледі. Соңғы бірер жылда «құлақтан кіріп, бойды ала бастаған» хабты қай салалар құрайды? Оның елге, ұлтқа тиетін шарапаты мен əкелетін пайдасы қандай? Ол ғаламдық жобаны жүзеге асырып, əлемдегі тасымал ағынының үлкен бір бөлі гін жаңа арнаға бұруға Қазақстанның қарым-қабілеті мен күшəлеуеті жете ме? Бұл сауалдарды Көлік жəне коммуникация министрлігінің Транзиттік саясат жəне логистика басқармасының бастығы Серік Бəшімовқа қойдық. Президенттің Қазақстан Орталық Азияның тұтас хабына айналып, ежелгі Жібек жолын жаңғыртып, елдегі транзиттік төте жолдарды түзуді тапсырғанын таратып айтқан Серік Аралтайұлы бірқатар мəселенің мəнісін мəнерледі. Сонымен, елдік хабқа – көлік тік инфрақұрылым, кедендік процедуралар, өткізу пункттерін жаңғырту, көліктік-логистикалық орталықтар, шекаралық келісімдер мен т.б. бірқатар құрылымдық жүйелер кіреді екен. Орталық Азияның хабына айналып, жеті тарау транзиттік дəліздерді дəрменді ете білсек ел еңсесінің биік болары анық. Негізі, əгəраки қазақ жерінің қазба байлықтары сарқыла қалса, ел экономикасын көтеретін жəне əлеуетін үздіксіз қуаттандырып тұратын осы транзиттік жолдар мен ауыл шаруашылығы болатынын парасат майданында жүрген əр қазақ жақсы білеміз. Үшінші сауалымызға, басқарма бастығы «Ғаламдық жобаны мүлтіксіз жүзеге асырып, əлемдік түрлі қатынаста өзінің лайықты орнын алуға, жер шарындағы тоқсан тарау жолдың тоғысар хабына айналуға Қазақ елінің əл-дəрмені, қарым-қабілеті жетеді», деп жауап берді.

Қазақтың транзиттік дəліздері Қалай жетеді? Бəрімізді күмəн гүрзісімен соққылап жүрген осы сұрақ. Бұған сала маманының жауабы дайын. Біріншіден, Қазақстан арқылы 7 бірдей транзиттік дəліз өтеді. Екіншіден, қазір əрі əлімсақтан бері Орталық Азияда Батыс пен Шығысты байланыстыруда, төте кесіп өтуге Қазақ елінен қолайлы жер жоқ. Олай деуіміздің себебі, Алла берген Ұлы даланың көп жері тептегіс, жазық. Қазақтың қара жолына түсіп алған қай көлік те кідіріссіз көсіліп, желден жылдам заулайтын көрінеді. Мыңдаған тонна жүкті əуемен немесе су жолдары арқылы тасымалдаудан гөрі қара жердің үстімен тасыған əлдеқайда қауіпсіз əрі қолайлы екенін түсіндіріп жатудың өзі артық болар.

Халықаралық транзиттік дəліздер еліміздің қай тұстарынан қалай өтеді? Енді осыған аз-кем аялдайық. Бірінші – орталықазиялық дəліз. Ол Оңтүстік Қазақстанның Сарыағашынан кіріп, Ақтөбе облысындағы Озинки стансасы арқылы Ресей еліне өтеді. Екінші – Солтүстік темір жол дəлізі. Ол Қытай елінің шекарасындағы атақты Достық стансасын басып өтіп, Солтүстік Қазақстан өңірімен ол да Ресей асады. Үшінші – Оңтүстік трансазиялық дəліз. Бұл да аталған Достықтан өтіп, Сарыағашқа қарай жол тартады. Яғни, Қытай мен Өзбекстанды жалғайды. Солтүстік пен орталықазиялық дəліздері осы Сарыағашта тоғысып-таралатынын да айтқан жөн. Сондай-ақ, іске қосылуға дайын тұрған Алтынкөл стансасынан тартылған транзиттік жол да Сарыағаш арқылы Өзбек еліне өтпек. Одан əрі Парсы шығанағы мен Үндістанға бет алатыны белгілі. Төртінші – ТРАСЕКА дəлізі. Ол Азия мен Кавказды, одан əрі Шығыс Еуропаны жалғайтын болады. Нақты көрсетер болсақ, Қазақ елі, Каспий теңізі, Грузия, Түркия, Румыния. Бесінші – Солтүстік-Оңтүстік дəлізі. Кəдімгі Өзен-Түркіменстанмен мемлекеттік шекара темір жолы Ресей мен Иран елін төтелей байланыстырмақ. Аталған екі елмен қатар, бұл дəліздің əл-дəрменін барынша көтеруге Үндістан да мүдделі болып отыр. Негізі, Ресей Ақтауға соғып уақыт жоғалтқысы келмесе Атыраудың Ганюшкин стансасынан Қазақ еліне кіріп, Бейнеу арқылы Астыға, одан əрі Болашақ түйіспе бекетіне төтелеп өтуіне де болады. Сөйтіп, Түркіменстанды басып өтіп, Иранның Бендарабад портына шығады. Аржағы ашық теңіз. Серік Аралтайұлының айтуына қарағанда, алтыншы транзиттік дəліз өзінен өзі ашылатын көрінеді. Ол – Шығыс-Батыс дəлізі болмақ. Қазіргі құрылысы жүріп жатқан темір жолдар толығымен іске қосылғанда айтылған транзиттік дəліз өзі пайда болып шыға келмек. Оның жөні былай: Достық стансасынан кірген Қытай құрамы Ақтоғай арқылы Қарағандының Жарық бекетіне барып, одан Қызылорданың Сексеуіліне қосылады. Одан əрі Шалқар, Бейнеу арқылы Ақтауға барады. Ондағы теңіз порты мен Өзен-Түркіменстанмен мемлекеттік шекара бағытын бұған дейін тəптіштегенбіз. Əмісе, осы келген құрамдар Шалқар стансасы арқылы Ресейге өтіп кетуіне де болады екен. Өзі пайда болар бұл транзиттік дəліздің əр тұсына тоқталуымыздың себебі біздің ел аумағы бойынша Шығыс пен Батыс аймағының аралық жолы 1200 шақырымға бір-ақ қысқармақ.

Жетінші дəліз – автожол «Батыс Еуропа-Батыс Қытай» халықаралық транзиттік автодəлізіне де дамушы елдер көз тігіп отыр. Себебі, қазіргі күнде дəстүрлі теңіз тасымалдары арқылы қытайлық порттардан Еуропа елдеріне дейін жүру 45-60 күн уақытты алады екен. Ал «Батыс ЕуропаБатыс Қытай» автодəлізімен 10-12 күнде жетуге болады. Осыдан-ақ автодəліздің болашақ

əлеуетін болжай беріңіз. Болжам жасауда, Қытайдың даму орталықтарына назар салған жөн. Бүгінде Қытай өзінің орталық жəне батыс аймақтарын дамытуға 1 трлн. АҚШ долларына тең қаражат бөлмекші. Нəтижесінде Орталық жəне Батыс Қытайда жүк базасын құрайтын жаңа индустриялы орталықтар көбейіп жатыр. Мұнымен бірге, Аспанасты елінің шығыс жағындағы көлік инфрақұрылымы өсу үстіндегі экономиканы қамтамасыз етуге үлгіре алмай жүр. Қытай тауарының басты тұтынушылары Еуропа елдері екені мəлім. Сарапшылардың бағалауы бойынша, 2020 жылға қарай Қытай мен Еуропа елдері арасындағы тауар айналымы 1 трлн. АҚШ долларына жететін көрінеді. Осынау ғаламат тасымал ағыны мен сарқылмас табыс бұлағының болашағын пайымдаған Беларусь елі де соңғы кездері жобаға қосылуға құлшынып, делебесі қозып-ақ тұр.

Хаб орналасатын орталықтар «Батыс Еуропа-Батыс Қытай» автодəлізінің бағыты Қытайдың шығысындағы Ляньюньган портынан басталып, Қазақ жеріне Қорғас өткізу пунктінен кіреді. Сөйтіп еліміздің оңтүстігіндегі ірі қалаларды басып өтіп Ақтөбе арқылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласындағы Луга портына дейін барады. Мұны айтуымыздың себебі, еліміздегі бірінші ірі хабты құру идеясы Қорғаста жүзеге асырылып жатыр. Қазір онда Халықаралық шекаралық ынтымақтастық орталығы ашылған. Бұл орталыққа екі елдің азаматтары ешбір кедергісіз, визасыз кіріп саудасаттық операцияларын еркін жүргізуіне мүмкіндігі бар. Сондай-ақ, онда «ҚорғасШығыс қақпасы» арнайы экономикалық аймағын құру да көзделіп тұр екен. Мұнымен бірге, аталған автодəліз бойындағы Алматы, Тараз, Шымкент, Қызылорда, Ақтөбе қалаларында да көліктіклогистикалық орталықтар құру жоспарланып жатыр. Аталған орталықтар аймақтардың экспорттық-импорттық əлеуетін арттырып, автодəлізді жүкпен толтыруға септігін тигізеді. Негізі, екі жыл бұрын «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ ұлттық көліктіклогистикалық оператор болып бекітілген. Аталған компания бүгінде транзиттік жол желілері бойынша, хаб орталықтарының техникалық-экономикалық негіздемелерін жасап жатыр. Бұйыртса, ол құжат ағымдағы жылдың соңына дейін дайындалып болуға тиіс. Əйткенмен, хаб орталықтары қай қалаларға орналасатыны қазір де белгілі. Олар жоғарыда аталған бес қаламен қатар – Астана, Қарағанды, Ақтау қалалары болмақ. Бүгіннің өзінде көрші елдермен түйісетін бекеттер мен меңзелген қалаларда хаб орталықтарының құрылыс жұмыстары басталып та кетті. Бұйыртса, жаңарған «Қазақ стан-Жаңа Жібек жолы» транзиттік дəліздердің игілігін көретін күн таяп келеді. Тек соны дұрыс ұқсата білсек, ұзағынан сүйіндіретіні хақ.

Кґмекке жїгін, кəсіпкер Павлодар қаласында кəсіпкерлерге қызмет көрсету орталығы өз жұмысын бастады. Үш қабаттан тұратын əсем ғимарат соңғы үлгідегі құрал-жабдықтармен қамтамасыз етілген. Онлайн-режімде жұмыс жасауға мүмкіндік бар. Кəсіпкерлерге «бір терезе» режімінде қызмет көрсетіледі. Ал, «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қоры АҚ-тың басқарма төрайымы Лəззат Ибрагимованың айтуынша, қордың мақсаты – бизнесті жетілдіруге жəне бизнесті жаңа бастауды жоспарлап отырған адамдарға көмектесу. Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Мұндай орталықтар қазір Алматыда, Шымкентте бар. Өткен жылы біздің облыстағы аудан орталықтарында кəсіпкерлерді қолдау орталықтары ашылды. Биыл Екібастұз жəне Ақсу қалаларына да кезек келді. Өйткені, қалаларда тұратын кəсіпкерлерден бұрын, өз кəсібін ашқысы келетін ауылдықтар үшін қазір мемлекеттік бағдарламалар жайлы мағлұмат алу, кəсіби мамандардың кеңестеріне жүгіну аса қажет. Елімізде кəсіпкерлерге қызмет көрсету орталықтарын ашуға бастамашы болған «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қоры өздерінің

кəсіпкерлермен бірлесе жүргізген зерттеулері нəтижесінде көз жеткізгендей, жергілікті жерлерге халыққа ақпараттың жетпейтіні жəне бизнесті жүргізуде қаржылық есеп, маркетинг, юриспруденция, ІТ-технологиялар жəне т.б. жөнінде кеңес беретін қызметтердің аздығы байқалады. Кəсіпкерлерге мемлекет тарапынан көрсетілетін қаржылық қолдау жайлы ақпарат қажет. Сондықтан орталықтың кеңес берушілері кəсіпкерлерге «Даму» қорындағы мемлекеттік қолдау бағдарламалары туралы ақпарат беріп, бағдарламалардың барысы, қатысу тəртібі жайлы, мемлекеттік қолдау алу үшін қажетті құжаттар дайындауға көмек көрсетеді.

Орталықтың екінші бағыты – кəсіпкерлерді оқыту. Осыған орай «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ-та «Бизнес-кеңесші» бағдарламасы іске асырылуда. «Бизнесті жүргізу негіздері» туралы қысқа мерзімді тегін курстар өткізіледі. Бұл бағдарлама шеңберінде қазір елімізде 354 мың адам білім алды. Кəсіпкерлер біліктіліктерін жоғарылата алатын курстарда оқып, сонымен қатар экономиканың түрлі салаларында бизнесті жүргізу

ерекшеліктеріне арналған тегін семинарларға қатыса алады. Бұрынғыдай кеңес іздеп, құжат толтырып, əр кеңсеге бас сұғып, қалаға сабылмайды. Мысалы, облыс орталығындағы ауылдық аумаққа қарасты «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасының қатысушысы «Сағып» ШҚ-ның басшысы Төлеу Құшманованың айтуынша, бұл кəсіпкерлерге мемлекет тарапынан үлкен көмек. ПАВЛОДАР.

ОРТАЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ОРГАНДАРДЫҢ ИНТЕРНЕТ-САЙТТАРЫ:

2

Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.kz www.mz.gov.kz www.mtk.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі Экономикалық даму және сауда министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.minjust.kz www.emer.kz www.mk.gov.kz www.minagri.kz www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.memr.gov.kz

wwww.mit.kz www.stat.kz www.mts.gov.kz


7

www.egemen.kz

26 cəуір 2013 жыл

Ғылым жəне тағылым

Замана

Транзитология – толымды таќырып Мақтағали БЕКТЕМЕСОВ,

Семей мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор.

Қазақстан Республикасының білім беруді дамытудың 20112020 жылдарына арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асырудың екінші жылы да аяқталды. Осы аталған мемлекеттік бағдарламаның іске асуы негізінде соңғы жылдарда ғана еліміздің білім беру жүйесіне атап айтуға тұрарлық ерекше жаңалықтар енгізілді. Олардың қатарында – электронды оқыту, жанбасылық қаржыландыру, ұлттық деңгейдегі сапалық бақылау, Кембридж университеті бағдарламасы негізінде мұғалімдердің біліктілігін арттырудың мүлде өзгеше жаңа жүйесі, жоғары жəне орта арнаулы оқу орындарын бітірушілерді тəуел сіз сертификациялау, бағдар ламаларды, академиялық ұтқырлықты жетілдіру есебінен жоғары білімнің сапасын көтеру, шетелдік ең үздік мамандарды дəріс оқуға жəне сабақ өткізуге шақыру, жоғары оқу орындарын оңтайландыру жəне тағы басқа да өзгешеліктер бар. Осылардың барлығы Ел басының өзі күн тəртібіне қойған зор міндет – еліміздің болашағы – жастарға сапалы білім беруден туындап отыр. 2012 жылдың өзінде ғана «Өрлеу» БАҰО АҚ негізінде балабақша тəрбиешілері, мектеп мұғалімдері, жиыны 6,5 мың педагог біліктілігін арттырды. Алдағы бес жыл уақыт ішінде Кембридж университетінің жаңа бағдарламасы бойынша 120 мың қазақстандық мұғалімді қайта даярлау жоспарланып отыр. Жүзеге асқан жарқын істердің нəтижесін осы жаңаруларға тікелей қатысы бар біз ғана емес, жергілікті тұрғындар да сезінуде. Үстіміздегі 2013 жылдың 4-5 сəуірі аралығында Семей мемлекеттік педагогикалық институтында «Өзгермелі əлем: қазіргі қазақстандық қоғамның трансформациясы жəне əлеуметтік транзитология мəселелері» тақырыбында өткен халықаралық ғылымипрактикалық конференция қоғамды трансформациялау жағдайындағы əлеуметтік транзитологияға тікелей қатысы бар: «Білім беру транзитологиясы: дүниежүзілік тəжірибе жəне Қазақстан», «Қазақстандық қоғам жəне мəдени транзитология», «Тарихты жаңаша пайымдау», «Еуразияшылдық мəдениеттер диалогының контексіндегі трансформациялық үдерістердің көрінісі» жəне «Жаһандану жағдайындағы Қазақстанның экономикалық трансформациясы: басты тенденциялары мен қайшылықтары» сияқты бүгінгі күннің өзекті мəселелерін көтерді. Бұл конференцияның жұмысына отандық ғалымдармен бірге Ресей Федерациясының ғалымдары да белсене атсалысты. Талай жылдардан бері Семей мемлекеттік педагогикалық институты Ресейдің Алтай өлкесінің əкімшілік орталығы – Барнаул қаласындағы Алтай мемлекеттік педагогикалық академиясымен тығыз шығармашылық байланыс орнатып отыр. Сол сияқты, институттың

академик Манаш Қозыбаев атындағы тарихи жəне саясиəлеуметтік зерттеулер ғылыми орталығы он жылдан астам уақыттан бері Ресейдің жəне Моңғолияның ғылыми орталықтарымен ынтымақ таса жұмыс істеуде. Соның нəти жесінде соңғы жылдардың өзінде ғана пединституттың тарихшы ғалымдары Ресей Ғылым академиясының Сібір бөлімінің Тарих институтының ғалымдарымен бірлесе отырып, «Жоғарғы Ертіс XVII-XXI ғғ.: ұлттық-мемлекеттік, этномəдени жəне экологиялық өзара ықпалдастық» тақыры бына қатысты үш мұрағат мате риалдарының жинақтарын құрастырып жəне бір монографияны жазып шығарды. Америка Құрама Штаттарының Питтсбург мемлекеттік университетімен, Ұлыбританияның Рэдинг жəне Нъюкасл уни верситеттерімен, Венгрия Республикасының Янош Кодолан атындағы қолданбалы өнер университетімен де байланысымыз жылдан-жылға нығая түсуде. Институттағы инновациялық өзгерістердің ішінде студенттер мен оқытушылардың ұтқырлығын шынайы іске асыру мəселесі алдыңғы орында тұр. Себебі, осы бағытта, өзіміздегі жəне отандық ғалым-педагогтардың білікті мамандар даярлаудағы жинақталған үлкен тəжірибелерін игеріп қана қоймай, шетелдік педагогика саласындағы маманданған жоғары оқу орындарының тəжірибелеріне де зор көңіл бөлудеміз. Оның себебін жан-жақты ашып айтпаса да түсінікті. Егерде негіздің негізін мектеп деп есептесек, ал ондағы ұстаздың білікті болуы біздер даярлайтын ертеңгі маманға байланысты. Солардың қатарында студенттер мен оқытушылардың академиялық ұтқырлығын шынайы іске асыру да бар. Нақтылай кетсек, студенттердің академиялық ұтқырлығы, «Қос диплом» 2+2 Бакалавр бағадарламасы бойынша жүзеге асуда. Семей мемлекеттік педагогикалық институты Корея Республикасының Джионгсанг Ұлттық университетімен тығыз байланыс орнатып отыр. Екі жоғары оқу орны арасында студенттер алмасу жылма-жыл іске асырылуда. Қазіргі кезеңде пединституттың 15 студенті «Информатика», «Шет тілі: екі шет тілі» жəне «География» мамандықтары бойынша осы университетте білім алуда. Сол сияқты, бізге бір жыл мерзімге келген Джионгсанг университетінің 5 студенті келесі жылы да осында оқуға тілек білдірді. Біз осыған қарап, шетелдік студенттер инсти тутымыздың білім сапасына риза деп ой түйе аламыз. Біз мұны, ертеден үлкен тəжірибе жинаған отандық педагогикалық білім саласының жəне оның бүгінгі заман талаптары негізінде дамытылып отырғандығының нəтижесі деп білеміз. Жоғарыда аталған халықаралық конференцияға қатысқан қазақстандық ғалымдар өз баяндамаларында отандық білім мен ғылым саласындағы соңғы уақыттарда іске асырылған сапалы өзгерістерге тоқталды. Олардың айтуынша, білім жəне ғылым заңдарының

қабылданып, іске аса бастауы саласындағы оң өзгерістерге негіз болуда. Олар сонымен бірге, мектеп мұғалімдерінің жəне біздің ел ғалымдары мəртебесінің көтерілуіне жағымды баға берді. Мəселен, қауымдастырылған профессор жəне профессор ғылыми атақтарын енді қаржылай қолдау енгізіліп отыр. Бұл бұрынғы ұлттық академияның зерттеу институттарындағы академиктердің қаржылық қамтамасыз етілуімен пара-пар нəрсе. Бүгінгі таңда білімнің жəне ғылымның салалары бойынша сапалы оқулықтар дүниеге келуде, олардың үлкен бөлігі уақыт сынынан өткен, жоғары сұраныстағы ағылшын, неміс жəне француз тілдеріндегі оқулықтардан төте аударылуда. Бұл да қуанарлық үлкен жетістік. Конференцияның өзіндік ерек шелігі оның Онлайн жағдайын да өтуінде болды. Алтай мемлекеттік педагогикалық академиясының ғалымдары сол күні өздеріндегі үлкен конференц-залда монитордың алдында отырды. Біздегі конференция басталғанына бір сағат уақыт болғанда, алдын ала қарастырылғандай, телекөпір арқылы баяндамаларды тыңдау жəне талқылау басталды. Алтай педагогикалық мемлекеттік академиясының профессоры, философия ғылымдарының докторы Светлана Ан өзінің ешкімді бейжай қалдырмаған, қызығушылықпен көптеген сұрақтар туғызған «ХХ-ХХІ ғасырлардағы Ресей мəдениетінің трансформациялануы» атты баяндамасында ұлттық мəдениеттің қазіргі жаһандану жағдайындағы сыртқы əсерді сезінуі жəне қабылдауы мəселесімен қатар, ұлттық құндылықтардың қалпына келуіне байланысты айтқандары қазақстандық тыңдаушылардың көңілдерінен шықты. Ал, Ресей Ғылым академиясының Сібір бөлімі Тарих институтының сектор меңгерушісі, белгілі ғалым, тарих ғылымдарының докторы, профессор Михаил Шиловский өзінің «Ресей мен Қазақстанның мысалындағы посткеңестік кезең дегі еуразияшылдықтың тұжырымдамалық бағыттарының трансформациясы» тақырыбындағы баяндамасында елді қызықтыратын тұжырымдар мен фактілер ұсынды. Мəселен, Шоқан Уəлихановтың досы Григорий Потанин негізін қаласқан Сібір автономистерінің (облысшыларының) қозғалысы мен Алаш қозғалысының, Алашорданың арасындағы тарихи байланысты көрсетуі шынайы қызығушылықты туғызды. Сонымен бірге, ресейлік ғалым Қазақстанның білім жəне ғылым саласына енгізілген жəне оң нəтижелер беріп отырған жаңалықтарға үлкен баға берді. Оның айтуынша, білім мен ғылым саласындағы өзгерістерде Қазақстан көшбасшы болып отыр. «Сіздердің жүріп кеткен жолдарыңыз жəне жинақтаған тəжірибелеріңіз бізге үлгі. Сіздер қашан да, қай салада болмасын бізден көш ілгері кетіп барасыздар», деді ресейлік ғалым. Мұның бəрі көңілге қонатын, шын мəніндегі біздегі атқарылған істерге шетелдік əріптестің тарапынан берілген əділ баға болды. СЕМЕЙ.

Ґскемендік ґлермен ґндірісші (Соңы. Басы 1-бетте). Алайда, арада біршама уақыт өткеннен кейін аталмыш дақыл қамбасының кенересі айтарлықтай төмен түсіп кеткені анық аңғарылады. –Үстіміздегі жылғы наурыз айында облыстық прокуратураға Ауыл шаруашылығы министрлігі агроөнеркəсіптік кеше ніндегі облыстық аумақтық инспекциясының бастығы А.Жақыпбаевтан «Предгорный элеваторы» АҚ қоймасында сақтаулы тұрған астықтың іс жүзіндегі көлемін анықтап беру жөнінде өтініш түсті, – деді осыған арналған брифингте Шығыс Қазақстан облысы прокурорының бірінші орынбасары Болат Шелекенов. – Ал прокуратура қызметкерлері өлшеп тексерудің нəтижесінде іс жүзінде 46 069 тонна көлеміндегі астықтың қолды болғанын анықтады. Осы арқылы мемлекетке 2 миллиард теңгеден артық залал келтірілгені белгілі болып отыр. Прокуратура аталмыш факт

бойынша биылғы 26 ақпанда қылмыстық іс қозғаған. Онда «Предгорный элеваторы» АҚ директоры А.Мерзловқа Қылмыстық кодекстің 176-бабы 4-тармағы бойынша айып тағылған. Бұл «өзіне сеніп тапсырылған өзгенің мүлкін иемдену жəне талан-таражға салу» дегенді білдіреді. Қазіргі таңда қылмыстық іс бойынша тергеу амалдарын қаржы полициясы жүргізіп жатыр. – Тергеу кезінде Мерзлов Алматыда болды. Бүгінде ол Шығыс Қазақстанға жеткізілді. Күдікті өзінің астық ұрлағаны жөніндегі кінəсін толық мойындады, – дейді Б.Шелекенов. Тағы бір айтатын жəйт, прокуратура А.Мерзловтың өз айыбын мойындап отырғанына қарамастан, бұл қылмысқа мемлекеттік органдардың астықты бақылау мен сақтауға жауап беретін басқа да лауазымды тұлғаларының қатысы болуы мүмкін деп санайды. – Сондықтан тағы да мұқият тексеру жүргізіліп, мемлекеттік ор гандардың осыған мүдделі

тұлғаларының іс-əрекеттеріне баға берілетін болады, – деп түсіндірді мұны прокуратура өкілі. – Бухгалтериялық құжаттарға сəйкес, астық тың сыртқа шығарылғаны туралы мəліметтер сақталған. Ал Мерзловтың өзі бұл автокөлік арқылы жүзеге асырылды дегенді айтады. Бірақ, өздеріңіз ойлап көріңіздерші, орта есеппен əрбірі 1520 тонна ғана тарта алатын КамАЗ көлігімен 43 000 тонна астықты сыртқа тасу үшін қанша мəшине жəне қанша күн керек болады? Бұл – оншалықты ақылға сыймайтын нəрсе. Демек, мұнда əзірге біз білмейтін жасырын жатқан басқа да қылмыстардың іздері болуы кəдік. Сонымен бірге, қолда бар мəліметтер ұрланған астық тың Қазақстан аумағында жаратылғанын айғақтайды. Қазір қылмыстық істің қозғалуына байланысты Мерзловтың мүлкі мен шотына, сондай-ақ «Предгорный элеваторы» акционерлік қоғамының өндірістік базасына тыйым салынды. Руслан ИГІЛІК.

Сара əпкеме əн салдырєан 1986 жылғы 26 сəуірдегі Чернобыль АЭС-індегі жарылыстың зардабын жоюға 30 мыңнан астам қазақстандық солдаттар мен офицерлердің, қарапайым еңбек адамдарының қатысқаны мəлім. Олардың арасында қазақ халқына танымал азаматтардың, өнер жұлдыздарының болғаны кейінгі жылдары белгілі болған дерек. Төмендегі журналист сұхбатынан адамзат тарихында айтарлықтай із қалдырған ғасыр апатының салдары мен зардабы туралы оған тағдырдың жазуымен қатысушылардың аузынан айтылған əңгімеден қанығарсыздар деген ойдамыз. – Халеке, сіз Чернобыль аймағына 1986 жылы төтенше жағдайға байланысты азаматтық өмірден кірген кеңестік жауынгердің бірісіз. Шыныңызды айтыңызшы, амалын тауып аса қауіпті аймаққа бармаудың қандай да бір жолын қарастырып көрген жоқсыз ба? Халел ТӨРЕҒАЛИЕВ, Қазақстан Респуб ликасы «Чернобыль ардагерлері одағы» қоғамдық бірлестігінің төрағасы, ІІ-ІІІ дəрежелі «Айбын» ордендерінің иегері, запастағы полковник: – 1986 жылы мен Жамбыл облыстық полиграфия басқармасының бас бухгалтері едім. Облыстық партия комитетіне бағынамыз. Обкомның идеология жөніндегі хатшысына барып: «Осындай жағдай болып тұр, əскери комиссариат мені Чернобыльге жібермек. Реті келсе, қалдыру жағын қарастырсаңызшы...», дедім, несін жасырамын. Хатшы шоршып түсті. «Халелжан... қоя ғой. Сен де сотталасың, мен де сотталамын», деді көзі бақырайып. Жасым 33-те, коммуниспін. Тікелей қашуға болмады да, бір жағынан нұсқау бар... ол кезде заман сондай еді. Содан, ешқандай сөзге келместен, буынып-түйініп жолға шықтық. – Сара əпке, ал сіздің жолыңыз Чернобыльге қалай түсіп жүр? Сара ТЫНЫШТЫҒҰЛОВА, Қазақстанның халық əртісі, мəдениет жəне өнер қайраткері: – Мен ол кезде Одақ кө ле мін де гастрольдік сапарға шығатын əнші лердің бірі едім. Тікелей Мəскеуге бағынатын «Союзконцерт» деген ұйым болса, соның құрамында өзімнің «Жалын» деген ансамблім бар еді. Бір күні Мəскеуден: «Бір айға Чернобыль апаты болған жерде солдаттардың алдында концерт қоюға барасыздар, гастрольдік сапарға дайындалыңыздар», деген бұйрық келді. Ол кезде біз «жоқ» деген сөзді білмейміз. Соғыс жүріп жатқан Ауғанстанға бар десе де, радиациялық апат болған Чернобыльге бар десе де тез арада жиналып, жүре береміз. Оның үстіне патриоттық сезіміміз ерекше болды емес пе? Өйткені, Қазақстанның атынан бара жатырмыз! Содан не керек, нанымызды кептіріп, шұжығымызды тиеп, бұзылмайтын сүтті молынан алып сапарға аттандық. Ионизатор деген бір нəрсе бар, суды тазартады екен, соны қосып, шай қайнатамыз. Сізге өтірік, маған шын, бір ай бойы ол жердің тамағының дəмін де татпадық. Жаңағы өзіміз елден апарған тамақтарымызды ішіп-жеп, сол жерде бір ай бойы солдаттар алдында концерт қойдық. – Сара əпке, кешіріңіз, сөзіңізді бөлейін. Енді бұл концерт қоюға баратын жер емес еді ғой. Жалпы, бұл болашақ қасіреті зор өте қауіпті аймақ еді ғой. Ол туралы сіздерге алдын ала ешкім ештеңе айтпады ма, ол туралы өздеріңіз де ойламадыңыздар ма? С.Т.: – Шынын айту керек, біз ауыр кесел жұқтырамыз деп ойламадық. Бірақ, əйтеуір ол жердің радиациямен уланған тамағын, суын ішпеуден сақтанып бақтық. Көп жəйттен хабарсызбыз ғой... Ел басына біз ес білгелі мұндай қасірет түспеген. – Қазақстан халқы генерал Есенғұловты тəуелсіз еліміздің Қарулы Күштерін құруға қатысқан кəсіби офицердің бірі ретінде өте жақсы біледі. Айтқали Ғұсманұлы, сіз сол апатты жылы Белоруссия əскери округі қолбасшысының орынбасары қызметін атқардыңыз. Чернобыль АЭСіндегі ядролық жарылыстың ең ауыр зардап-салмағы негізінен Белоруссия мемлекетіне түскені тарихтан аян. Сіз көп жəйттен хабардарсыз, Айтқали аға,

ЧЕРНОБЫЛЬ!..

ширек ғасыр бұрын болған апатты оқиғаны есіңізге алыңызшы... Генерал-майор Айтқали ЕСЕНҒҰЛОВ, Қазақстанның «Запастағы əскерилер одағы» қоғамдық бірлестігінің президенті, «Қазақстан генералдар кеңесі» қоғамдық бірлестігі төрағасының орынбасары: – Сіз жаңа «Апатты əрі аса қауіпті аймаққа қалай бардыңыз? Сізді жіберген, үгіттеген кім?» деп сұрақ қойып жатырсыз ғой... Ол жөн. Азаматтық өмірде жағдай басқаша. Ал енді біздің əскери азаматтардың арасында үгіт деген болмайды. Бізде тек қана бұйрық беріледі. Чернобыль шарпуының азаматтық өмірге де əсері болғанын осы жердегі əңгіме барысынан байқап та отырмыз. Сіз дұрыс айтасыз, сол апаттан кейін Белоруссия аумағының үштен екі бөлігін өте ауыр радиация тозаңы жапты. Сол тұста Белоруссиядағы əскер саны 284 мың болатын. Сіз енді мынаны салыстырып қараңыз, Орта Азия əскери округінің сапында 127 мың əскер тұрды. Менің білетінім, жарылыс апатын жоюға сол 284 мың əскердің бірі қалмай қатысты ғой. Сол республикадағы азаматтық ұйымдар мен өзге зардап жоюға қатысушылардың санын айтпай-ақ қояйын. Білетінім, бүкіл Кеңес Одағы солай қарай бар күшін жұмсады. Өз басым апат ошағының қақ ортасында 4 жыл қызмет еттім... – Рахмет, Айтқали аға! Ойыңызды түйіндей тұрыңыз... Халеке, апатты аймаққа түскендегі сіздің ең бірінші алған əсеріңіз қандай болды? Х.Т.:– Алматыдан запастағы 86 офицер Киевке ұштық. Түнде пойызбен Белоруссияның Гомель қаласына алып келді. Қазақстаннан барған нөмірі 20040 химиялық қорғаныс полкі Хойники қаласының маңында жайласқан екен, төтелеп сонда апарды. Қазақстаннан барған химполк қалың орманның ішіне орналысыпты. Запастағы офицерлердің барлығы ақыл тоқтатқан отыздың үстіндегі азаматтар. – Орман ғана емес, жер-дүниенің бəрі радиациялық йод-131 элементі жабылған, қоп-қоңыр... қап-қара əлем... Қандай сезімде болдыңыз? Х.Т.: – Сезім болғанда... қорыққан жоқпыз. Бірақ та, шыны керек, қай жақта не болып жатқанын білмедік те ғой. С.Т.: – Алла-тағала бізді сақтаған ғой... Бізге алыстан əлгі апат болған стансалардың блоктарын көрсетті. Қаңырап қалған, біртүрлі бір күңгірт бірдеңелер... Жанып-жарылып кеткен жерлер. Алыстан бəрі көрініп тұрды, енді біз жақындамаймыз ғой. Автобуспен азғана аялдап өттік, бəрі ап-анық көрініп тұрды.Чернобыль қаласындағы бір қонақүйде тұрдық. Апат болған төңіректің бəрін аралап жүріп, бір ай концерт беру оңай емес. Аралатып жүріп тірі пендесі жоқ «жабық қала» – Припятьті де көрсетті. Сонда «мынау денсаулыққа зиян болады-ау» деп ойламаппыз да. Кейін оның зардабын көре бастадық... Сап-сау денсаулығыма сан түрлі кеселдер жабысқақ болып алды. – Айтқали аға, біз ол кезде КСРО деген «жабық мемлекетте» өмір сүрдік. Солай ғой. Айтыңызшы, «жабық мемлекет» жағдайында тек қана бұйрық орындауды білетін жауынгерлерді радиациялық зардаптан қорғаудың қандай амалдары жасалды? А.Е.: – Бұл радиация деген «көзге көрінбейтін əрі бірден опат етпейтін тілсіз жау» ғой. Көп жəйттен өзіміз де хабарсыз едік... Солдаттардың қатарында бір сапта жүрдік. Топ-тобымен апатты аймаққа барады, белгілі уақыттан соң кері қайтады. Құдай сақтаған ғой... мына Сара апамыз айтып отыр ғой қазір, ол уақытта біз ештеңе ойлаған жоқпыз деп. Біз де ойлаған жоқпыз... Бірақ, дəл Минскіде тұрған халықтың жас балаларына радиацияның алғашқы зардаптары қасіретін тигізе бастады. Өлім-жітім көбейді. Ол уақытта біз мемлекеттің əскери қызметін атқарамыз, сондықтан да апаттың халыққа зияны тимесін деген ойда болдық, өзіміздің денсаулығымыз туралы ой болған жоқ. Амал қанша, халық көз алдымызда адам айтқысыз апатқа, қасіретке ұшырап жатты. – Кешіріңіз, сізге төтенше бір сұрақ қояйын. Чернобыль апаты мен оның зардабын жоюшылар туралы əңгіме айтқанда, Кеңес өкіметі əскерлерге «майдандағы жүз грамм» деген сияқты арақ беріп, солдаттарды көзсіз ерлікке жұмылдырған дейді. Мұның қаншалықты ақиқат екенін өз аузыңыздан естігенді жөн санап отырмыз.

А.Е.: – Шынымызды айтайық, солдатқа берген ол арақты өзіміз де іштік. Қызыл шарап емес, арақ іштік, спирт іштік. «Көзге көрінбейтін жаудан» қорғанудың, жан сақтаудың амалдары. Химиялық қорғаныс əскерінің офицерлері «мынаны ішіп алыңыз, жау алмайды» дейді. Бұл радиациялық ілімнің құпияларынан біз хабарсызбыз, ақиқатын айту керек. Содан соң не керек, бəріне көзімізді жұмып, солдаттарға арақ бердік. Неге? Қауіпті аймақта жүргеніміз анық, «білетіндердің» айтуынша, денсаулыққа көмегі болатын секілді. Солдат деген біздің қолымызға сеніп тапсырып отырған біреудің баласы. Əскерде жүргенде өзім жиі айтатын едім: «Мына баланы бізге əке-шешесі аяқ-қолы бүтін берді. Біз ол азаматты екі жыл армияда мейлінше тəрбиелеп, ата-анасының өз қолына қайтаруымыз керек. Тірідей ...», деп. – Білікті радиологтар мен дəрігерлер радиациялық қауіптің алдын алу болмаса оның зардабын азайтуға арақтың соншалықты құдіретті емес екенін айтады... А.Е.: – Бəлкім, солай да шығар.Дені сау кісінің өзіне күнде сен аурусың деп айта берсең, ауру болып шығады. Ал мына жерде мəселе үрей астындағы солдаттың көңілін көтеру болды ғой... – Демек, Кеңес Одағының радиацияға қарсы кəдімгі арақты «қару» ретінде пайдаланғаны ақиқат болды ғой? С.Т.: – Менің өз басым арақты жақтырмаймын да, ұнатпаймын да. Бірақ, сол күндері біздер, əртістер, жатар кезде 50 грамм арақты ішіп жүрдік ылғи... Күндіз емес, əрине, өйткені, сахнаға ішіп алып шығуға болмайды. Иə, ондай болған... мен оны айтпай отыр едім. Бүкіл ансамбльдің маскүнем болып кетуі ғажап емес еді. – Сара əпке, сіз кезінде атом зардабын жоюшылармен бірге апатты аймақта болғаныңыз үшін мемлекет тарапынан жеңілдіктер алмайсыз ба? С.Т.: – Жоқ, маған ешқандай жеңілдік жоқ... Білмеймін, ол туралы маған ешкім ештеңе айтқан да емес. Х.Т.: – Тəке, ол менің мойнымдағы іс болсын. Сара апама ол жағынан мен қолұшын беретін боламын. С.Т.: – Ешқандай жеңілдік көрген жоқпын. Зілзалаға ұрынған Арменияға барып неше түрлі сұмдықты көрдік. Ауғанстандағы қорлықты айтпаңыз! Суларын адам түгілі мал ішпейтін шығар! Сіздерге бір сұмдығын айтайын, моншасынан кейін басымда шаш қалмады ғой... – Халеке, ЧАЭС зардабын жоюға сол жылдары Қазақстаннан қанша жауынгер қатысқан екен? Жауынгері бар, азаматтық өмірден əскери қызметке барғаны бар дегендей, қазір олардың қаншасы тірі жүр? Кімдермен байланыс жасайсыздар? Х.Т.: – Мемлекеттің құпия хатында Қазақстаннан радиация зардабын жоюға 30 мыңнан аса адам қатысқан дейді. Кейде 70 мың адам деген мəлімет бой көрсетіп қалады. Жалпы зерттеулерде Кеңес Одағы бойынша Чернобыль апатын жоюға 8 миллиондай халық қатыстырылды деген мəлімет бар. Менің қолымдағы бар дерек бойынша, Алматы қаласының əскери комиссариатынан сол кезеңде 17 600 адам алынған екен. Бүгінде Алматыда олардың 323-і ғана... тұрады. – Сіздердің, «чернобыльдіктердің» қазіргі мəртебелеріңіз қалай аталады? Х.Т.: – 1986-1987 жылдары Чернобыль аймағында болып, стансада зардап жойған жауынгерлер мен офицерлер Ұлы Отан соғысының ардагерлеріне, ал 1988-1989 жылдары сондай іспен араласқандар Тылдағы қызмет еткендерге теңестірілген. Біз осы екі категория арасындағы шекараны жойғымыз келеді. Өйткені, радиация адамдарды жылына, жасына, жынысына қарап таңдамайды. Тағы бір қосайын дегенім, мəселен, Ресейде, Украинада, Белоруссияда зардап шегушілердің жəрдемақысы мен зейнетақысы біздегіден екі есе, үш есе артық. Бұл да біз үшін ойланатын жəйт болса керек. – Рахмет əңгімелеріңізге. Амандықта жүздесейік. Əңгімелескен Талғат СҮЙІНБАЙ, журналист, арнайы «Егемен Қазақстан» үшін. АЛМАТЫ.


8

www.egemen.kz

26 сəуір 2013 жыл

 Зерде Осыдан тура бір ғасыр бұрын Ахмет Байтұрсынов бастаған Алаш арыстары жұмыла кірісіп «Қазақ» газетін шығарды. Осылайша, əуел бастан-ақ басылым өз бағдар-мұратын ұлт жолына жұмсап, барша Қазақ зиялыларын тынымсыз соғылған қоңырау сынды халықтың қалғи бастаған рухын оятып, мыңдаған зерделі жасты тəуелсіздік туының астына жинай білді. Қазақ тарихындағы ең алғашқы ірі қоғамдық ұйым: ұлттық-демократиялық «Алаш» партиясының ұйымдасуына ұйтқы болды. Заман аударылып-төңкеріле бастаған тұста Қазақ елін аласапыраннан аман-есен алып шығып, автономиялық мемлекет мəртебесіне жеткізуді мұрат тұтқан Алашорда үкіметінің үні болған да осы газет. Осы ретте, «Қазақтың» алғашқы (1913 жыл, №1) санынан бір мысал келтіре кетелік: «Газеттің пайдасын білімді, өнерлі халықтар көбірек біледі. Сондықтан неғұрлым білімді, өнерлі халық болса, соғұрлым газет-журналдары көп. Оны мынадан байқауға болады. 1909 жылғы санаққа қарағанда, Америкада шығатын газет һəм журналдың атауы жиырма бір мың төрт жүз отыз бес, Францияда сегіз мың, Италияда үш мың бір жүз жиырма, Россияда екі мың елу сегіз екен. Ең білімді һəм өнерлі халық Америка, сол Америкада газет пен журнал бəрінен де көп. Америкада «Сон» деген газеттің үйі отыз екі қабат, биіктігі алпыс бір сажен. Ондай үйдің бағасы əлденеше миллион боларға керек? Неге десеңіз, ол үй тұрған қалада үй орнының жері ғана екі-үш миллион доллар тұрады. Газетті жұрт керек қылмаса, миллиондап капитал ол үшін жұмсамас еді. Осылардың бəрі де газет керек нəрсе екендігін көрсетеді. 1907 жылғы санаққа қарасақ, Россияда сол жылы екі мың бір жүз жетпіс үш газет һəм журнал шыққан екен. Оның бір мың үш жүз тоқсан алтысы орыс тілінде, сегіз жүз алпыс жетісі басқа тілде басылыпты. Сол сегіз жүз алпыс жетінің ішінде біздің татар қарындастарымыздың отыз шақты газеті-журналдары болды. Бізде біреуі де болмады. Онан бері бес жыл өтті. Бұл бес жылдың ішінде газет-журналдардың саны бұрынғыдан да өсті. Бізде құр алақан болғанымыз жоқ. «Айқап» журналы шықты. Бұл бұрынғыдан гөрі, бір адым болса да, ілгері басқанымыздың белгісі. Бірақ бір адым ілгері басып, сол күйімен тұрып қалсақ, онымен алысқа ұзай алмаймыз. Ілгері басқанның үстіне ілгері басуымыз керек. Озғандарға жету керек, жеткендерден озу керек. Дүниенің төріне қызыққандар төрден орын алып жатыр. Тырмыспағандар есікте қалып жатыр. Есікте қалмай, төрге тырмысалық, басқалар төрге қарай бара жатқанына қарап, біз де солардың істегенін істейік. Басқалардың заманға қарай өтіп жатқан амалын көруімізге газет-журнал керек», деп жазды тəу басылымның бас мақаласында шығарушы бас редактор Ахмет Байтұрсынов. «Қазақ» газеті əуелде 1907 жылы наурыз айында, Троицк қаласында шыққан. Бір саны шығып тоқтап қалған. Шығарушысы – Хаим ШумловСосновский, бастырушылар – Жетпісбай Андреев, Ешмұхамет Иманбаев. Бұл жайлардың бəрі татар зерттеушісі Рəмиевтің «Уақытылы татар матбұғаты» деген альбомында жазылған. Алайда, ұлттың бас газеті, қалың Қазақ елінің айнасы, шамшырағы болған, білім мен өнерді, мəдениетті насихаттап, жұртшылыққа таныстырған «Қазақ» газеті Ахмет Байтұрсынов пен Міржақып Дулатовтың арқасында оқырмандарымен қайта қауышты. «АйҚАП» пен «Дала уалаятының газеті», «Түркістан уалаятының газеті», «Қазақстан» беттерінде жарияланған мақалалар мен хат-хабарлардың библиографиясында «Қазақ» газетінің Орынборда 1913 жылғы 2-ші ақпаннан бастап шыға бастағаны айтылады. Редакторы – Ахмет Байтұрсынов, бастырушы – «Азамат» серіктігі, Құсайынов – Кəрімов баспаханасы. Архивте газеттің екінші редакторлығына М.Дулатовты тағайындау туралы 1914 жылғы 19 мамырда Орынбор губернаторына жоғарғы баспасөз басқармасының берген бұйрығында: «Орынборда Ахмет Байтұрсыновтың редакторлығымен шығып тұрған «Қазақ» газетінің екінші жауапты редакторы қызметін атқаруға Торғай облысы, Сарықопа болысы, №1 ауылдың қазағы Мир-Якуп Дулатович Дулатовқа рұқсат беріледі», делінеді. Ал газеттің 1918 жылғы 261-265-сандарының редакторы Жанұзақ Жəнібеков болған. Бұдан кейін де «Қазақ» газетін жалғастыруды ойлаған талап болған. Газеттің 266-шы санын шығарған дейтін де деректер бар, бірақ бұл басылымдар оқушы қолына түгел жетпеген, қуғынсүргін көрген басылым басында қандай берекет болады, жасырын газет осылайша ақыры түпкілікті жабылып тынған. Шығарушылары қуғындалған заман да Қазақ басынан өткен бір зұлмат кезең ретінде есте тұрады. Жазықсыз жазаға ұшыраған асыл азаматтарымыздың ішінде А.Байтұрсынов пен М.Дулатовтың есімдерін қазір тебіренбей ауызға алу мүмкін емес. Олардың ағартушылық қызметі, ғылымдағы, əдебиеттегі аударма ісіндегі, оқу құралдары мен əдеби шығармаларды шығарысудағы жəне журналистикадағы зерттеушілік дарынды қызметтерін ерекше атап өтпеске болмайды. Тұңғыш журнал «АйҚАП» пен «Қазақ» газетінің беттерінде жарияланған мақалаларын оқығанда олардың сан қырлы еңбектерінің куəсі боламыз. «Қазақ» газетін

і й е р е м т л

Ў Қоғабай СƏРСЕКЕЕВ,

«Қазақ» газетінің бас редакторы, жазушы.

ұлтшыл, буржуазияшыл, либералшыл орган, алашордашылардың рупоры ретінде, ал оның редакторлары А.Байтұрсынов пен М.Дулатовтарды алашордашыл «халық жауы» деп бағалап, газетте басылған халқымыздың əдебиетінен, мəдениетінен, тарихынан, экономикалық-саяси жағдайларынан, əдет-ғұрпы мен заңынан бай мағлұматтар беретін материалдардың бетін жылы жауып қойған заман да өтті. Осы тұста «Оян, қазақтың» тағдырына орала кету жөн. Өйткені, Міржақып Дулатовтың «Оян, қазағымен»

нұсқа материалдардан көруге болады. Бұларда патшалық орыс билігінің Түркістан даласына байланысты саяcи, əкімшілік жүйелері, Қазақтардың жер мəселелері, қарашекпендердің Қазақ жеріне қаптап келуі, осыған орай орыс саясаты айтылады. Сол солақай саясат пен заңдардың өзі далада дұрыс пайдаланылмайтыны сынға алынады. Осыларды осқылап айта отырып, ақын қазақ жастарына үміт артып, сөз арнайды. Өз тағдырларыңа өздерің ие болыңдар, саясатқа келіңдер, өздеріңді өздерің басқарыңдар, заң аясында өз хұқтарыңды пайдаланыңдар, ол үшін оқыңдар, орыс тілін үйреніңдер деп кеңес береді, жастарға қатты да, тəтті де айтады. Түркістан жастары, білімдеріңді халық пайдасына жұмсаңдар, елдің өркендеуіне жеткізетін істерге жұмылдырыңдар, – дейді. Шығармадағы шындық та, құндылық қасиет те осында. Шыға салған бетінде патшалық ресейді селк еткізген «Оян, қазақ» кейін Кеңестік орыс үкіметінің де берекесін бек кетірді. «Оян, қазақ» авторын əуелінде патшалық Ресей үкіметі қуғындап, шығармасына тыйым салып, өзін тұтқындап, түрмеге салса, оған енді Кеңес үкіметі тіпті қатты шүйлікті. Патшалық үкімет қолдаған жазалау шараларын одан əрі рақымсыз жүргізді. Ақыры, «Оян, қазақ» авторын Кеңес үкіметі тұтқынға алып, сүргінге айдап, жəбірлеп өлтірді. Бұл оқиға Кеңес үкіметі кезінде осы мемлекетте жүргізілген империалистік жəне отарлау саясатының қалай, қайтіп жалғастырылғанын əйгіледі. Міржақып Дулатовтың шығармалары,

Патшалық дәуірдегі орыс ақын-жазушыларының бәрінің еңбектері зерттеліп, зерделеніп, әдебиет тарихына енгізіледі де, Түркістандық ақын-жазушылардың адамгершіл еңбектері ескерусіз қалады. «Қазақтың» тамыры бір, өзектес. Мəселен, «Оян, қазақты» елде конфескелеп, таралымына тыйым салынғанда қандас түрік ағайындар қолұшын созған. «Оян, қазақтың» түрікше басылымы – Міржақып Дулатұлының 1909 жылы жарық көрген бұл еңбегін қаз-қалпында қайтадан басуға түрік бауырларымызды жетелеген өзіндік себептер, əрине, баршылық. Соның бірі – патшалық Ресейден басталған империялық саясаттың Кеңес Одағы тұсында одан əрі асқынып кеткендігі бір болса, екіншіден, Міржақып Дулатұлының осы шығармасында көтерілген мəселелердің Түркістан ұлт-азаттық қимылының дабылшысы боларлық сипаты Қазақ даласында сол кезге дейін сақталған еді. 1917-1918 жылдардағы, одан кейінгі кезеңдердегі оқиғалар орыс бодандығындағы түркітектес халықтардың бəріне, əсіресе, түркістандықтарға көп нəрсенің бетін ашып берді. Бұл дерек Дулатов шығармалар жинағының бесінші томында жақсы айтылған. 1930 жылдары Түркияның президенті Мұстафа Кемал Ататүріктің қолдауымен шығарылған Міржақып Дулатұлының «Оян, қазағының», түрікше басылым, сол кітапқа жазған баспагер Таһир Шағатайдың алғы сөзінің мəні зор. «Туындының тақырыбына үңіліп, мазмұнын аңғарған сайын жап-жас автордың сол тұстағы қоғам шындығына, əлеуметтік, мəдени, саяси өмірге соншама терең бойлай алғанына таңғаласың. (Бұл мəселелерді айқын да ашық түсіндіре алған шеберлігі қызықтырады). Қаламгердің осы замандық ұлт-азаттық күрестің негізін қалаушылардың бірі деп бағаланатын қасиеті де осы. Автор осы кітапшасы үшін ғана патшалық ресей үкіметінің қуғынына ұшырап, түрмесіне түсті. Осы кітапшасымен ол ұлт-азаттық күресінің алғашқы қаһармандарының бірі санатына қосылды. Дəл осы кітабы үшін большевиктік орыс өкіметі де оның соңына шырақ алып түсті», деп жазды Таһир Шағатай. «Оян, қазақ» жарық көрген 1909 жылдары жазушы Орынборда қызмет атқарған жəне сонда шығатын «Қазақ» газетінде үздіксіз мақала жазып, осы газет төңірегіндегі зиялылардың ойпікірлерін ортаға салып отырған. Мұны осы газет бетіндегі қысқа,

түркістан түріктерінің барлық ұлтсүйер жазушыларының шығармалары сияқты, бəрінен бұрын, ұлттық рухқа өкілдік етеді. Патшалық Ресей жазушылары орыс ұлтшылдығына қызмет етпеп пе еді, сол ұлт мүддесіне өкілдік етпеп пе еді? Ал, солар бүгінде бұрынғы орыстың емес, бүгін Кеңес Одағы халықтарының ұлттық ақын-жазушылары болып саналғанда Міржақып Дулатов, түркістандық басқа да ақын-жазушылар, ең болмағанда, өз мемлекетінің ұлттық ақын-жазушылары болып та есептелмейді. Олардың еңбектері неге өз мемлекетінде еркін жарияланбайды? Мұндай кінəратты оқиғаны кеңестік басылымдардың əдебиет тарихына байланысты шығармалардан да байқауға болады. Патшалық дəуірдегі орыс ақынжазушыларының бəрінің еңбектері зерттеліп, зерделеніп, əдебиет тарихына енгізіледі де, Түркістандық ақынжазушылардың адамгершіл еңбектері ескерусіз қалады. Байқасаңыз, əдебиет тарихында түркістандық ақын-жазушылары туралы бір ауыз оңды сөз айтылмайды. Міне, осы оқиғалар Кеңес орыс империалистік жүйесіндегі билеуші ұлттың бағынышты ұлт халықтарына қолданған теңсіздігінің, хұқық өлшемінің өрескел бұзылғандығының айқын мысалы. Осындай кесек-кесек ойларда ортаға салған алғы сөз иесі: «Біз қолымыздан келгенінше, ол жақта басылуына, тарауына тыйым салынған түркістандық ақынжазушылар еңбектерін қаз-қалпында жариялай беретін боламыз. Сөйткенде ғана бодан халықтардың бұрқанған ойпікірлерін шетелге таныта аламыз да, екінші тараптан Ке ңес тер Одағының бұратана халықтарға байланысты сұрқия саясаттарын əлемге əйгілеп бере аламыз деген үміт жетегіндеміз», дейді. Міне, көрдіңіздер ме, кітап тағдыры да адам тағдыры іспеттес, қандай аянышты хал, түрік ағайындардың елшілдік мінезіне қалай тəнті болмассыз... Бұл ретте мұндай сөзді Əлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов шығармашылығы хақында да айтуға болады, басқа да Алаш арыстары осындай зəрезап заманның ауыр тауқыметін тартқан, шындықтарын көрген, шығармалары іште тұншығып, ұлт пайдасын айтқан ғакіл сөздері

ел-жұртымен ашық дидарласа алмаған. Əрине бұл зор зардап еді. Енді газеттің қандайлық қиындықтармен шығып тұрғанына тоқталалық. «Қазақ» газетін тексеріп, бақылауды Торғай облыстық басқармасының тілмашы, татар тіліндегі мерзімді баспасөздерді бақылаушы Тунганчинге тапсырғаны туралы Орынбор генерал-губернаторы ге нерал-лейтенант Сухомлиновтың бұйрығы бар. Архив материалдарымен танысып отырғанда газеттің əр мақаласының қандай қиындықтармен өмірге келгенін көз алдымызға елестетуге болады. Орынбор губернаторының Ішкі істер министріне жазған қатынас қағаздарынан «Қазақ» газетінің 1914 жылғы 78-санындағы «Алашқа» жəне 1914 жылғы 79-санындағы «Россиядағы ұйымшылдық» деген мақалаларда үкіметке қарсы үгіт-насихат əрекеттерінің көрініс беретіні айтылып, патша саясатына бас көтергені үшін Байтұрсыновты екі жылға жер аударуға, ал газеттің 1914 жылғы 91-санында басылған «Бұл қалай?» деген мақала үшін (аударған Тунганчин) 50 сом айып салынғаны немесе 2 апта түрмеге жабылуға шешім қабылданғаны айтылады. 1914 жылғы 80-санында басылған «Закон жобасының баяндамасы» деген мақаласы (Тунганчиннің аудармасы) үшін Орынбор генерал-губернаторы А.Байтұрсыновқа 1500 сом айып немесе 3 ай түрмеде отыру үкімін кескен екен. А.Байтұрсыновтың Орынбор губернаторына, Ішкі істер министріне, Сенатқа жазған арыздары да осы архивте сақтаулы. Бұл арыздарды тебіренбей оқу мүмкін емес. Ақыры Сенат Орынбор губернаторының үкімін бұзуға мəжбүр болады да «Қазақ» газетінің редакторы – А.Байтұрсынов 1500 сом айып төлеуден босатылады. Қалай дегенмен де қазақ баспасөзі оңайшылықпен қалыптасып, дүниеге келген жоқ. «Қазақ» газеті, – деп жазды Мұхтар Əуезов 1923 жылы «Шолпан» журналында, – ел дертінің себебін ұғып, емін біліп, енді Қазақты оятып, күшін бір жерге жинап, патша саясатына қарсылық

Құдайбердиев, Құдайберген Жұбанов, Ғұмар Қарашев, Халел Досмұхамедов, Жиһанша Досмұхамедов, Мұхаметжан Тынышбаев, Жиһанша, Жансұлтан Сейдалиндер, Асылбек Сейітов, Мұстафа Шоқаев, Бекмұхамет Серкебаев, Мұстафа, Ахмет Оразаевтар, Сұлтанмахмұт Торай ғыров, Сəбит Дөнентаев, Сəкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров, Бейімбет Майлин сияқты бұрынғы ата-баба еңбегіне ізетпен алғыс айтуға тиіс. Аттары аталған жайсаңдарымыз сол тұста газеттің тұрақты авторлары болуымен бірге, басылымның ел арасына кең тарауына меценаты да бола білген зиялылар. Рас, қазір баяғы замандағыдай емес, уақыт басқа, Қазақстанда газеттер көптеп шығады. Əсіресе, тəуелсіздік алғаннан бері бұл салаға кең жол ашылды. Мұндай қадамға қуану керек. Тіпті «Қазақ» газетінің дəстүрін жалғастыруды ниет етуші басылымдар да табылады, абзалы, асығыпаптықпай, осылайша түгенделеміз десек, бүтінделе береміз, бəрі орынды. Халық – əділ қазы. Əйтсе де енді жарық көріп отырған «Қазақтың» ешқандай басылыммен таласпақ ойы жоқ, бəсекеге де түспейді, газетке мінез керек, əр газет-журналдың өз жолы бар, сол жолда кім-кім де оза шапса, беті қабыл. Əріптес басылымдармен бірлесе «Қазақ» қазақ жүгін сүйреуге тартынбайды, ақ сөйлейді, ешкімнің айыл тартпасы болмайды, түтіні түзу шығады. Өмірге қайта келген «Қазақтың» мақсаты – айқын, ұстанымы – берік, жүрегі – адал, қызметі – халыққа, тілегі – ұлттық мінез, тілінің, дінінің, ділінің сау, өсіп-өркендеуіне үлесін қосады. Осы ретте «Қазақ» газеті, сөз жоқ, оқушыларына арқа сүйейді, аталы жұрт, ауқымды миллəтіне иек артады. Имандай сыры – «Қазақ» қазағымен əрдайым бірге! «Қазақ» əр қазақтың шаңырағынан табылам деп өмір есігін ашты. Арыстарымыз басылымның атын əуелде «Қазақ» деп қойған ғой. Бұл атты олар аталы жұртымыздың, ауданды ұлтымыздың аруақты аты деп қойған. Миллəт халын ойымызға алып, қызмет етуді мойнымызға алып, арнаған ісіміз дейді жəне. «Құдай сəтін салсын «əумин» деп қол жайып, «əуп» күш қосып, «Алла» деп іске кіріселік», дейді тағы. Міне, қандай аталы сөз, дуалы уəж! Біздің ұстаным да осы болмақ, бола береді де! Міне, осылай ағайын, «Қазақ» қазағымен əрдайым бірге боламын деп жаңа дүние есігін ашты ғой. Рас, қалың жұрт, қазақ қауымы қуанды. Құшағын ашты. Əйтсе де біздегі бір мін: сол «қуаныштардың» бəрі сырт қуаныш па деп ойлауға негіз бар. Қазақ «əумин» деп қол жайғанмен «əуп» дейтін кезде шегіншектей ме қалай, талай көз көрді, «Алла» деп іске кірісіп кеткенде əйтеуір бір ебін тауып сырттай салады. Əуелгі батаның ішінде болғанды кейін таба алмай, тіптен адасып қалып жүргенің. Мұны біз осы «Қазақ» газетін шығару барысында, күнделікті тұрмыста, əсіресе, газет-журналға жазылу науқаны кездерінде байқап қалып жүреміз. Осыдан да басылымның таралымы төмен, тіптен олқы. Бұл бір, екіншіден, жаңа құрылған редакцияның кем-кетігі көп болары белгілі, баяғы Орынборда ашылған газеттің өз ғимараты, шағын да болса өз баспаханасы, тағысын тағы мүліктері, техникалық жабдықтары болған ғой, ал оны кезінде жаңа өкімет конфескелеген («Қазақ» оны енді кімнен жəне қалай даулар?), демек, ескінің тұқылы да қалмағаны белгілі. Осыны орнына келтіріп, тақыр жерге үй тігу жеңіл шаруа болып па, міне, мұның бəрі енді ашылған «Қазаққа» оңайға тиіп жүрген жоқ, басталған істі «Қазақ шаруасы» ғой деп аяғынан аяқтандырып жіберуді біздің бұл өкімет те ойларына алар емес, «қайтер екен» деп шығарушыларға жоғарыдан қарап отыр, «Қазақты» мемлекет қамқорлығына алуды мүлдем қарастырмайды да, міне, гəп қайда?

Сонда қалай дегеніміз ғой, өткенімізді түгендемей, өшкенімізді жандырмай, жоғалтқанымызды іздемей қалай ел болар екенбіз? Тәуелсіз мемлекетке осындай қылық жараса ма? ойлап, құрғақ уайымнан да, бос сөзден іске қарай аяқ басамыз деп талап қыла бастаған уақытқа келді. Бұл тұтынған жолында «Қазақ» газеті өз міндетін дөп атқарды». Ұлы Мұхаң – Мұхтар Əуезов əділ бағасын берген «Қазақ» газеті қаққан Тəуелсіздік қоңырауының үні ұрпақтанұрпаққа жетіп, енді дербес ел болған Қазақ мемлекеті бүгіндері əлемдік беделге ие болды. «Қазақтың» басты жетекшісі болған Əлихан Бөкейханов, газеттің төл ұйымдастырушы редакторы Ахмет Байтұрсынов пен Міржақып Дулатов жəне басқа да арыстарымыздың арманы қалған жерде қайта жаңғырып, жұртымен тұтас жасаса – мақсаттың орындалғаны, тарихы терең, халқымен шынайы мың өліп, мың тірілген, қайта оралған «Қазақ» газеті қалған тағдырын елімен бірге жүріп жасамаққа ниет етеді. Бүгінгі ұрпақ газет жұмысына кезінде оқтай зырлап, қардай борап, тер төге, жұмыс еткен Жүсіпбек Аймауытов, Мағжан Жұмабаев, Шəкəрім

Осындай шаруаларды толайым айтудан, əуелі газет бетінде жазудан да кенде емеспіз. «Қазақ» газетінің жайы жайлы билікке, Үкіметке, тиісті орындарға, министрліктерге, жергілікті əкім-қараға, жекелеген тұлғаларға, жалпы Алаш жұртына жыр ғып та, сыр ғып та, мұң-шер ғып та талай ақтарыла жеткіздік қой, əттеген-айы, бір кем дүние, ешкім селт етпейді, мұны бір Қазақ шаруасы деп əуелі есептемейді де. Сонда қалай дегеніміз ғой, өткенімізді түгендемей, өшкенімізді жандырмай, жоғалтқанымызды іздемей қалай ел болар екенбіз? Тəуелсіз мемлекетке осындай қылық жараса ма? Кімге жүгінуге болады? Адам үмітпен өмір сүреді. «Қазақ» басында Тəуелсіздігі бар халқына сенеді. «Қазақтың» бар мақсаты Алаш жұртымен бірге болу. Алла ниетімізге жеткізсін. Ылайымда, алдағы ғасырлар Қазақ ғасыры болғай.

«Дəуір белесі газетте» А.С.Пушкин атындағы облыстық кітапханада «Дəуір белесі газетте» атты көрме ашылды. Көрменің тұсаукесеріне журналистер, облысымыздың алыс аудандарынан келген мектеп мұғалімдері, С.Аманжолов атындағы ШҚМУ-нің журналистика жəне тарих факультетінің студенттері қатысты. Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Ашық көрмеден 1940 жылдан 1970 жылдар аралығындағы аудандық, облыстық басылымдар орын алған. Көне газеттер – туған өлке тарихын, өткен дəуір оқиғаларын терең білгісі келетіндер үшін ерекше құнды жəне пайдалы дерек көзі. Газет парағы – даңқты жерлестеріміз, олардың ерен еңбегі, майдан репортажы, соғыс жəне соғыстан кейінгі ауыртпалық, бейбіт өмір, жаңа жетістіктер, аудандардың бүгінгі тынысы мен мерекелері жайында сыр шертеді. Бұл нəзік парақтардан көптеген құнды тарихи деректерді табуға болады. ӨСКЕМЕН.

Таразда таєы да базар кґшті Бірақ бұл жолы айғай-шусыз. Айтсақ айтқандай, бұрынғы азық-түлік, киім-кешек, тағы басқа да тұрмыстық заттар сататын орталық базардың «көші-қоны» өкпе-ренішке ұласып, ол біразға созылып еді. Ал мына автокөлік базары көші-қонының жүзеге ың-шыңсыз асырылғаны сонша, көлік көріп, қолайына жақса саудалауға барғандар өткен демалыс күні базардың орнын сипап қалды. Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Жол жиегінен көрінген тəртіп сақшылары болса автоəуесқойларға олар іздеген базардың жаңа мекен-жайы қайда екенін сабырмен түсіндіріп жатты. Бір қызығы, тараздықтар автокөлік базарының бір күнде көшіп кеткеніне қынжылудың орнына, қайта жаңа базарды көруге қуана асыққандай еді. Оның да өз жөн-жосығы бар. Өйткені, қаланың оңтүстік-батысына қарай өркен жайған «Бəйтерек» шағын ауданы, «Көктем» жеке тұрғын үйлер аумағы, ондағы халыққа қызмет көрсететін түрлі жаңа ғимараттар, кəсіпорындар бұрындары қаланың шеті саналып келген №10-шы шағын ауданның маңайын бүгінде «орталыққа» айналдырып жіберген болатын. Бірақ «орталық тұрғындары» деген бұл жанға жағымды «мəртебе» №10-шы шағын аудан мен сол тұстағы «Жасыл кілем» аумағы тұрғындарына өз кезегінде көптеген қиындықтар да туғызды. Осыған байланысты жергілікті билік автокөлік базарын қала сыртына көшіруді дұрыс деп тапқан екен. Билік тапсырмасын өңірдегі белгілі азамат Алтынбек Садырбаев тап-тұйнақтай етіп орындап шықты. Ол үшін кəсіпкер қала маңындағы Жамбыл ауданына қарасты аумақтан 20 гектар жер сатып алып, оның 10 гектарын тегістеп, асфальт төседі. Бүгінде ол жерге 7 мыңға дейін автокөлік қойып, емін-еркін саудалауға болады. Алдағы уақытта, егер көлік қарасы бұдан да көбейе түсетін болса, базар басшылығы қалған жерді де тез арада игеріп, автокөлік саудалаушылардың пайдалануына бермек. Тараздықтар бұл жұмысты жер гілікті билік басшыларының «бəрекелді» деп бағалайтын ісі болды деп білуде. Өйткені, автокөлік базарының қала орталығынан шалғай болғаны, біріншіден, экологиялық жəне санитарлық тазалық тұрғысынан өте дұрыс шешім болса, екіншіден, бұл қаланың өнеркəсіп аумағының жан-жақты ұлғая түсуіне де оң ықпал етуде. Мысалы, енді тараздық кəсіпкерлер осы тусырап жатқан тың аймақтағы басқа жер телімдерін де игеріп, өздерінің жаңа кəсіпорындары мен қызмет көрсету мекемелерін аша бастаса, таңғалудың жөні жоқ. Ал олардың өзара бəсекелестігі қызмет ақысының төмендеуіне əкеледі. Қарапайым халықтың қалтасы үшін бұл да тиімді. Үшіншіден, бұл бəсеке жер телімдерінің иелері үшін де үлкен табыс көзіне айналғалы отыр. ТАРАЗ.


www.egemen.kz

26 сəуір 2013 жыл

 Білім. Бағдарлама. Білік.

9

 Елді елең еткізген

«Бостон бїлікшілерініѕ» бірі

Алатаудың баурайында оқуға талпынған жасты білім нəрімен жарты ғасырға таяу уақыттан бері сусындатып келе жатқан Есік гуманитарлық-экономикалық колледжі атты оқу ордасы бар. Іргетасын қазақтың біртуар перзенті Дінмұхамед Қонаев қалаған. Өзінің қырық алты жылдық тарихында оқу орны 18 мыңнан аса бастауыш сынып, дене тəрбиесі, бейнелеу өнері жəне сызу, ұлт мектептеріндегі қазақ тілі мен əдебиеті, технология, музыкалық білім беру мұғалімдерін, қызмет көрсету саласының туризм, қонақ үй менеджері, аудармашы, заңгер-кеңесші, техник-бағдарламашы сияқты мамандарын даярлап шығарды. Олар бүгінде республика көлемінде жəне алыс, жақын шетелдерде білім беру жүйесінің түрлі буындарында педагогтік, ұйымдастырушылық, басшылық қызметтер атқарып жүр. 1993 жылы Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі алқасының (5 маусым) № 6, Алматы облысы əкімінің 23 маусымдағы № 6-557 шешімдерімен педагогикалық училище педагогикалық колледж болып қайта құрылды.

Тамерлан Царнаев бір кездері Алматыда тўрєан екен

Ауыл жастарыныѕ алтын ўясы заман талабына сай білім беруде Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

2009 жылы Алматы облысы мекемелерінің аудармашы, заңгер, бағдарламашы, қонақ үй шаруашылығын ұйымдастыру, туризм менеджері жəне тоқсаныншы жылдардың басындағы оңтайландыру кезінде қысқарып қалған мектепке дейінгі мекемелердің тəрбиешісі, музыка пəнінің мұғалімдері сияқты орта буын мамандарға деген сұранысын ескере отырып, Алматы облысы əкімінің 2009 жылғы 7 мамырдағы №86 қаулысымен «Есік педагогикалық колледжі» мемлекеттік қазыналық кəсіпорнының атауы «Есік гуманитарлық-экономикалық колледжі» болып өзгертілді. Мамандар даярлау оқытудың күндізгі жəне сырттай формаларында он төрт түрлі мамандық бойынша қазақ жəне орыс тілдерінде жүргізеді. Соңғы жылдары колледждің оқуматериалдық базасы айтарлықтай нығайды. Оқу кабинеттері, зертханалар, акт жəне спорт залдары қазіргі заманғы ақпараттық-технологиялық оқу құралдарымен, жиһаздармен жабдықталып, компьютер сыныптары мен арнаулы пəн кабинеттері сервер арқылы орталықтандырылып, интернет желісіне қосылған. Ақпараттық қамтамасыз ету жəне техникалық қызмет көрсету жұмыстарын арнаулы маман-зертханашы реттеп, үйлестіріп отырады. Колледж тарихына арналған мұражай туған өлке тарихына қатысты экспонаттармен жүйелі түрде толықтырылуда. 420 орындық жатақханада студенттердің тұрмысы мен демалысына, шығармашылық жұмыстармен айналысуына, табиғи қарым-қабілеттерін дамытуына қажетті жағдайлар толық қарастырылған. Демалыс жəне тұрмыстық бөлмелер

заманауи техникалармен толықтай жабдықталған. 150 орындық асхана жұмыс істейді. Оқу орнының оқу-материалдық базасын нығайтуға, кадрлар сапасын арттыруға бағытталып атқарылған ауқымды жұмыстары оқу-тəрбие үрдісінде өз нəтижесін бермей қалған жоқ. Колледж ұжымы облыс əкімінің «Үздік орта кəсіптік оқу орны» сайысына қатысып жүлделі бірінші орынды жеңіп алса, оқытушылар мен студенттер облыстық, республикалық деңгейдегі ғылыми-тəжірибелік конфе ренцияларға,семинарлар мен педагогикалық оқуларға, түрлі тақырыптардағы сайыстарға қатысып жүлделі орындардан көрініп жүр. Осыдан небəрі үш жыл бұрын ашылған музыкалық білім беру мамандығының оқытушылары мен студенттерінен құрылған қазақ ұлт аспаптар оркестрі 2012 жылғы «Ел іші – өнер кеніші» атты республикалық телефестивальдің лауреаты атағын жеңіп алды. Оркестрге Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мəдениет қызметкері, республикалық

дирижерлар байқауының лауреаты Тұрлығазы Шаяхметов жетекшілік етеді. Оқу орнының білім беру қызметін жетілдірілуі, аясының кеңеюі студенттер мен педагог оқытушылардың сандық жəне сапалық құрамының жылданжылға тұрақты өсуіне оң ықпал етіп отыр. Мысалы, колледж өзінің қырық жылдығын атап өткенде 4 түрлі мамандық бойынша 570 оқушы білім алып, оларға 56 оқытушы сабақ берген болса, үстіміздегі 2012-2013 оқу жылының күндізгі бөлімінде 1618 оқушы, сырттай оқу бөлімін 820 оқушы, барлығы 2438 талапкерден тұратын құраммен бастады. Студенттерге 144 оқытушы дəріс оқиды. Олардың ішінде ғылым кандидаттары мен танымал спорт шеберлері бар. Оқулықтар мен оқу құралдарын жазып, іс-тəжірибесі республика көлемінде таратылып жүрген əріптестер – колледж мақтанышы. Жоғары жəне бірінші біліктілік санатындағы тəжірибелі мамандар оқытушылар ұжымының 52 пайызын, жас мамандар 64 пайызын құрайды. Соғы үш жылда жұмысқа 96 жас маман қабылданды. Колледждегі оқушылар контингентінің басым бөлігін Алматы облысының Райымбек, Ұйғыр, Шелек, Балқаш, Кербұлақ сияқты шалғай аудандарынан келген оқушылар құрайды. Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл, Қарағанды, Шығыс Қазақстан облыстарының ауылдық жерлерінен келіп оқып жатқан студенттер де аз емес. Ауылдық жерлердегі халықтың тұрмыс жағдайы мен əл-ауқаты ескеріліп, ақылы негізде оқуға қабылданған студенттердің оқу ақысы облыстағы оқу орындарының ішінен ең төменгі деңгей белгіленген. Алдағы уақытта шағын спорт залы, тренажер залдары, жуынатын бөлмелері бар стадион салу жоспарлануда. Бұл

нысан студент жастар арасында спорт пен саламатты өмір салтын насихаттауға, бүгінгі жеткіншек – ертеңгі Отан қорғаушысының дені сау, рухы биік, шымыр болып өсуіне, əсіресе болашақ ана-қыздарымыздың денсаулығының нығаюына игі əсерін тигізері сөзсіз. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында қоғам, соның ішінде білім беру саласы қызметкерлерінің алдына қойылған жаңа міндеттер бойынша колледж ұжымының оқутəрбие жұмыстарының жоспарына толықтырулар енгізіп, жаңа межелер белгіленді. Бұл бағыттағы ісшаралардың қатарына колледж базасында «Дарын» ғылыми-əдістемелік орталығының ұйымдастыруымен “Көп тілді оқыту жағдайында мұғалімнің кəсіби құзыреттілігін дамыту – оқушыларға білім мен тəрбие беру сапасын жетілдіру факторы” тақырыбында өткізілетін республикалық ғылымитəжірибелік семинарды жатқызуға болады. Семинар жұмысына Білім жəне ғылым министрлігінің, Алматы облыстық білім басқармасының, аудан жəне ЖОО, БАҚ өкілдері, колледж басшылары мен оқытушылар, үш тілде білім беретін дарынды балаларға арналған білім беру ұйымдарының мамандары, мұғалімдер мен психологтар қатысып, көптілді білім берудің өзекті мəселелері, оқу пəндерін меңгертудегі психологиялық қызметтің рөлі, өзін- өзі тану пəнін оқыту, педагогтардың кəсіптік құзыреттілігі, мектепке дейінгі тəрбие мен білім беру, “Мектеп-колледж-жоғары оқу орны” бағдарламасындағы ынтымақтастық мəселелері бойынша пікір алмасты. Негізі өзіндік ойы бар талантты,

қарапайым отбасыларынан шыққан оқушылардың қолжетімді оқу орнына айналып, сол шəкірттерінің бір легі кəсіби мамандығымен өмір ағысында тіршілік етсе, ал екінші легі ғылымның қия жолына түсіп биік асуларға ентікпей көтерілген сайын осы оқу ордасына алғыстарын ағытары хақ. Қашанда атқарылған жұмыс нəтижесі уақыт талабына сай өзгерістермен өлшенеді. «Тағы бір айта кетер жəйт – ауылдық жерлердегі халықтың тұрмыс жағдайы мен əл-ауқаты ескеріліп, ақылы негізде оқуға қабылданған студенттерді жатақханамен қамтамасыз ету өз шешімін тапқан. Жалпы, біздің білім ордасында оқып жатқан əр талапкерге қамқорлықпен қарау басты міндет саналады», деді Есік гуманитарлықэкономикалық колледжінің директоры, Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі, Ы. Алтынсарин медалінің иегері Гүлнар Жошыбаева. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдау ында «Орта жəне жоғары білім берудің оқу жоспарларының бағыттылығы мен басымдықтарын оларға тəжірибелік машықтарға үйрету бойынша жəне тəжірибелік біліктілікке ие болу бағдарламаларын қосып, өзгерту» деп білім саласының мəселесін нақтылағаны мəлім. Сөйтіп, Елбасы талабына сай əрекет етумен бірге ел сеніміне ие болған оқу орны жылдар бойы жинаған бедеріне еш нұқсан келтірмей сақтап отыр. Алыстағы ауылдардан қолы қысқа ел балаларына тірек болған оқу орнына разы болып, «қуанышты бөліссе көбейеді» деген қазақы даналыққа жүгініп отырмыз. Алматы облысы.

АҚШ-тың Бостон қаласында өткен марафонның соңында теракт жасады деген айып тағылып, полицейлермен атыс кезінде оққа ұшқан 26 жасар чешен жігіті Тамерлан Царнаев кезінде бір жылдай Алматыда тұрып, осындағы мектептердің бірінде оқыған көрінеді. Бұл туралы MailOnline басылымына берген сұхбатында Бостон оқиғасына шатылған екі жігіттің ағалары, əкелерінің інілері Руслан Царни (бұрынғы тегі –Царнаев) мен Алви Царнаев айтты. Осы жерде ерекше тоқтала кететін жəйт, Руслан өткен ғасырдың 90-жылдарының аяғында Қазақстанда мұнай бизнесімен айналысыпты. Қазір Канаданың ірі мұнай компаниясының вице-президенті болып істейді. Ол осыдан бірқатар уақыт бұрын аты əлемге əйгілі қашқын банкир Мұхтар Əбілəзовтің ісі бойынша Лондон сотына куə ретінде жауап беріпті. Енді жоғарыдағы ағайынды жігіттердің сөздеріне қарағанда, ағалары Анзор Царнаевтың отбасы тарихы 80-ші жылдардың ортасында бұл жігіттің қысқа мерзімді əскери міндетін өтеу үшін Қазақстанға келіп, өзінің болашақ əйелі Зубейдатпен танысқан кезінен басталады. Олар бір-бірін жақсы көріп, соңынан үйленеді. Чешенстандық чешен жігіті мен қазақстандық чешен қызы осылай үлкен өмірге бірге қадам басады. Артынша өмірге балалары келе бастайды. Алдымен қазір 26-да болған Тамерлан туады, сосын Белла (қазір 24-те), Аилина (22-де) есімді қыздары, соңынан кенжелері Джохар (19да) дүниеге келеді. Бұлар осы жылдардың бəрінде Қырғызстанда тұрады. Сол жылдардың бірінде Тамерлан Алматыға келіп, бір жыл мектепте оқып кетеді. 2001 жылы бұл отбасы Ресейдің Дағыстан республикасына үдере көшеді. Бірақ онда ұзақ тұрақтамайды. Келесі, 2002 жылы Анзор əйелімен жəне кіші ұлы Джохармен бірге АҚШ-қа туристік сапармен барады да, сол жақта қалып қояды. Отбасының қалған мүшелері, соның ішінде Тамерлан да бар, ата-аналарына бір жылдан кейін қосылыпты. «Егемен-ақпарат».


10

www.egemen.kz

26 сəуір 2013 жыл

Атамекен

Баќыт бастауы

Туған ел, туған жерге деген перзенттік махаббат адам баласы бойындағы ең асыл сезімдердің бірі болар, сірə. Астанадағы Отан соғысы мүгедектеріне арналған Орталық клиникалық госпитальда ұйымдастырылған фотокөрмені аралап жүріп, осындай ойға келдік.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің студенттері мен магистранттары туған жердің тылсымын бір сəттік фотосуреттерде көрсетіп, көпшілікке сый етіпті. Фотокөрменің тақырыбы «Бейбітшілік – бақыт əкеледі» деп аталған. Бұл Отан соғысы мүгедектеріне арналған Орта лық клиникалық госпиталь да ұйымдастырылған

алғашқы көрме емес екен. Бірнеше жыл қатарынан госпиталь қабырғасында жас суретшілердің көрме-конкурсы өткізілсе, биыл фотосуретшілер арасында осындай байқау жарияланған. Оған мыңның үстіне суреттер түсіп, арасынан ең үздік деп танылған 68-і көрмеден орын теуіпті. Іс-шараны ашқан Ұлы Отан соғысы мүгедектеріне арналған Орталық клиникалық госпитальдың директоры Əділхан Абдуллин: Бүгінгі өздеріңіз көрген фотокөрмедегі үздік 68 фотосуретті де сол Жеңістің 68

жылдық мерекесіне тарту есебінде іріктедік», – деді. Мұнан соң республикалық Ардагерлер ұйымы қоғамдық бірлестігі Орталық кеңесі төрағасының орынбасары Бекболат Мұқышев пен I дəрежелі «Қызыл Ту», III дəрежелі «Даңқ» жəне «Отан соғысы» ордендерінің иегері, Берлинге дейін жеткен майдангер Қадан Бекенов ортаға шығып, марапаттау рəсімін бастады. Қос ақсақал бəйгеде оза шапқан фотосуретшінің есімін жария етті. Ол – Еуразия ұлттық университетінің түлегі Руслан Оразалиев болды. Мұнан соң байқаудың екінші, үшінші орындарын бөліскен Ольга Бабенко, Федор Маслов, Темір Дəрібай, Анна Дьяченко, Мержан Ахметов, Ерлан Сүлеймен ортаға шақырылып, диплом дармен марапатталды. Жүлдегерлердің барлығы іс-шараны госпитальмен бірлесе ұйымдастырушы Еуразия ұлт тық университетінің жаратылыстану факультетінің студенттері мен магистранттары екен. Шараның соңы госпитальдың дəрігерлері мен медбикелерінен тұратын хордың концертіне ұласты. Бір айта кетерлігі, фотокөрмеде бəйге алған суреттердің барлығын жеңімпаздар госпитальға сыйға тартып, ардагерлер көңілін өсіріп кетті. –––––––––––––– Суретті түсірген Орынбай БАЛМҰРАТ, «Егемен Қазақстан».

Мəссаған!

Шошќаныѕ етінен «жасалєан» сиыр еті... Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Естеріңізде болса, осыдан біраз уақыт бұрын еуропалықтар «сиырдың етінен жасалды деген шұжықтан жылқы етінің қоспасы табылды» деп, жарияға жар салған болатын. Мынау да соған ұқсас жағдай. Тоқ етерін айтсақ, «сиырдың еті» деген атпен елімізге шошқаның еті тасымалдана бастапты. Бұл туралы «Қазақстанның халал индустриясы» ассоциациясының өкілі Гүлжазира Нұралбаева дабыл қағып отыр. «Бақсам бақа екен» демекші, «көлеңкелі бизнес» өкілдеріне шошқаның етін сиыр етіне «айналдыру» түк те қиындық тудырмайтын көрінеді. Ол үшін сиыр етінің дəмі мен түсін беретін қоспалардан жасалған арнайы ерітінді ішінде шошқа етін 2 сағат ұстаса жетіп жатыр. Міне, осындай ерітінді əсерінен кейін шошқа етінің сиыр етінен ешқандай айырмасы болмай қалады. Мұны генетикалық экспертиза арқылы өте мұқият зерттеп анықтамаса, қарапайым тұтынушылар тұрмақ, ветеринарлық дəрігерлердің өздері де біле бермейді. Қазір мұндай «тауарлар» Қытай

елінен Алматы қаласына жеткізіліп, осындағы думанханаларға, кафелерге өткерілуде. Əрине, автобекеттер мен базарлардағы кəуəп сатушылар да «таңсық» еттен құр қалып жатқан жоқ деп айтуға болады. Күмəнді өнім дайындауға келгенде алдарына жан салмайтын алаяқтар, сондай-ақ, жасанды жұмыртқаларды да молынан «жасап», өткере бастаған. Ассоциация өкілінің айтуы бойынша, ондай жұмыртқалардың ішіндегі белоктың бəрі жасанды. Ал сары уызға шошқаның майын қосқан. Мұндай «жұмыртқаларды» кəдімгі жұмыртқалардан ажырату қиынға соғады. Жəне мұндай «тауарларды» арнайы лабораториясыз ветеринарлық дəрігерлердің өздері де анықтай алмайды. Ал кеден қызметшілері тəртіп құжаттардың дұрыстығына ғана назар аударады. Сондықтан кеден саласындағы басшылар мен сақшылар шетелдерден тасымалданатын азық-түлік тауарларының лабораториялық бақылаудан мұқият өтуін жəне оларды тексеретін құрал-жабдықтар мен дəрігер-мамандардың білімін заман талабына сай жетілдіре түссе екен дегіміз келеді. Жамбыл облысы.

Ќызыл – арзан отынныѕ тїсі Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Облыс орталығындағы «Павлодар мұнай химия зауыты» АҚ-та өндіріліп, көктемгі егіс жұмыстарын жүргізетін аграрлық сала еңбеккерлеріне арзан бағамен сатылатын дизель отынын қызыл түспен белгілеу туралы шешім қабылданды. Мұның бір ерекшелігі – қызыл түсті белгі салынған құтыдағы жанармайды бөлшек саудада қайта сатуға қатаң тыйым салынады. Мемлекеттің қолдауымен саудаланып жатқан

мұндай дизель отынының құны 80 теңге. Ал жанармай құю стансаларындағы бағасы бір литріне – 102 теңге. Көктемгі егіс науқанында «ПМХЗ» бөліп отырған арзандатылған бағадағы жанар-жағармайдың көлемі 160 мың тонна. Зауыт осы жылдың қаңтар айында 492 мың тонна мұнай өңдесе, ақпан айында 330 мың тоннамен шектеліпті. Сондай-ақ, Ресейден келетін мұнай уақытылы жеткізілуде, деп хабарлады зауыттың баспасөз қызметі. ПАВЛОДАР.

ҚАН ҚЫСЫМЫНА – ТОСҚАУЫЛ Егер, сіз, гипертония сырқатына шалдықан болсаңыз, онда мұны тек «жоғары қан қысымы» деп түсінбеу керек. Өйткені, гипертония ағзаның барлық мүшелеріне кері әсерін тигізеді. Сондықтан да қан қысымын бірқалыпты сақтау және ағзаны түгелдей сақтау өте маңызды. Мұндай жағдайда қан қысымын тәулік бойы қадағалайтын сенімді құралды таңдаған жөн. Бұл – АД НОРМА препараты. АД НОРМА – табиғи құралының құрамында қуатты табиғи екі құрам – долана мен қара жемісті арония бар. Долана – қан қысымын төмендетіп, жүрек пен мыйдағы қан айналысы жұмысын жақсартады. Сонымен қатар, жүйке жүйесін де тыныштандырады. Долана сондайақ, өзге де сырқаттармен

(стенокардия, аритмия, атеросклероз) күреседі. Арония – қандағы холестеринді азайтып, тамырларды қорғауды қамтамасыз етеді. Бұдан басқа арония құрамында дәрумендер мен минералдардың бай жиынтығы бар. Мұның қан қысымы жоғары жандарға қажеттілігі мол. Себебі, гипертонияда

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс уақыты: 08:00 – 23:00). Алматы қаласындағы анықтама телефоны: +7 (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

Приложение № 1 к Договору о государственных закупках услуг от «__» _____2013 года № _____

Информационный материал АО «Национальное агентство по технологическому развитию, через сеть региональных технопарков приступило к сбору заявок на оказание услуг технологического бизнес-инкубирования (далее – ТБИ) в 2013 году. Программа ТБИ реализуется под эгидой Министерства индустрии и новых технологий РК и направлена на оказание содействия инициаторам инновационных проектов в продвижении их на рынок. В рамках программы ТБИ на базе действующих 8 технопарков развернут комплекс сервисных и консультационных услуг для поддержки субъектов индустриально инновационной деятельности и реализации их идей. При этом, заявители самостоятельно выбирают перечень и объемы услуг, которые им потребуются. Для участия в программе ТБИ проект заявителя должен иметь направленность на производство продукции, образец продукции, подтвержденный экспертами. На поддержку одного проекта выделяется до 8000 месячных расчетных показателей в год. Реализация программы ТБИ будет осуществляться через следующие технопарки: НАИМЕНОВАНИЕ АДРЕС ТЕЛЕФОН,E-MAIL ТЕХНОПАРКА ТОО «Технопарк г.Алматы, пос. Алатау,ул.Ибрагимова,9 тел. +7 727 320-18-25 Алатау» (СЭЗ «Парк инновационных техноло- тел. +7 727 320-18-11 гий» e-mail: info@altc.kz ТОО «Алматинский ре- г.Алматы, ул. Рыскулбекова, 28 (глав- тел. +7 727-390-64-65 гиональный технопарк» ный корпус АО «КазГАСА») e-mail: info@artp.kz

ЖІГЕРІҢДІ ЖАНИДЫ Әрбір еркек әл-қуатының мықты болуына онша мән бермейтіні рас. Келе-келе оның салдарынан қолайсыз жағдайдың көрініс табатыны да жасырын емес. Өйткені, оған себеп те бар. Алдымен ақша тауып машина, пәтер сатып алуға ұмтыласың. Тағы сондай өмірлік түйткілдер алдыңнан шыға береді. Сөйтіп жүргенде елуден асып кеткеніңді де сезбей қаласың. Міне, осы шақта опынып отырасың. Мұндайда тығырықтан шығудың жолы бар ма? Әрине бар. АЛИКАПС табиғи құрамы күрделі жағдайдан құтқаруға таптырмас көмекшіге айналып, түйткілді шешуге жәрдемдеседі. Оны жыл сайын 1 курсынан өтіп ішсеңіз, қалған 11 айда өзіңізді өте жақсы күйде сезінесіз

АЛИКАПС-құрамында ешқандай химиялық қоспасы жоқ табиғи құрал! Оған сезімге өзіндік әсер ететін қуатты афродизиак пен шөп сығындысы кіреді. Бұл – ұзын жапырақты эвриком тамырының сығындысы және ергежейлі пальма мен дамианның жапырақтарының табиғи құрамдарынан жасалған сығынды. Көп ғасыр бойы бұл өсімдік еркектердің жігерін

ТОО «ВосточноКазахтанский региональный технопарк «Алтай» ТОО «Региональный технопарк в ЮжноКазахстанской области» ТОО «Региональный технопарк г. Астаны» ТОО «Технопарк «Алгоритм» ТОО «Технопарк «Сары-Арка» АО «Технопарк КазНТУ им. К.И.Сатпаева»

«РАХАТ» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫНЫҢ АКЦИОНЕРЛЕРІНЕ АРНАЛҒАН АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА «Рахат» АҚ Директорлар кеңесі өз акционерлеріне 050002, Алматы қ., Зенков к-сі, 2-а мекенжайы бойынша жылдық жалпы жиналыстың шақырылғанын жəне 2013 жылғы 30 мамыр күні сағат 16:00-де мына күн тəртібі бойынша өтетінін хабарлайды: КҮН ТƏРТІБІ: 1. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысының күн тəртібін бекіту туралы. 2. Есеп комиссиясы мүшелерін сайлау туралы. 3. Директорлар кеңесі мен Қоғам басқармасының 2012 жылғы жұмысы туралы есебін бекіту туралы. 4. Қоғамның аудиттен өткен, 2012 жылғы жиынтық қаржылық есебін бекіту туралы. 5. Қоғамның 2012 жылғы таза табысын бөлу тəртібін бекіту. 6. «Рахат» АҚ акционерлері жылдық жалпы жиналысының 2002 ж. 20.05-дағы «Акциялар эмиссиясы туралы» шешімін жою туралы. 7. Қоғамның жəне оның лауазымды тұлғаларының қызметіне қатысты акционерлердің өтініштері жəне олардың 2012 жылғы қаралу қорытындысы туралы. Акционерлерді тіркеудің басталу уақыты – сағат 14:00. Акционерлерді тіркеудің аяқталу уақыты – сағат 16:00. Кворум жиналмаған жағдайда, акционерлердің қайталама жылдық жалпы жиналысы аталған мекенжай бойынша 2013 жылғы 31 мамырда, сағат 16:00-де осы күн тəртібімен өткізіледі. Акционерлердің жылдық жалпы жиналысына қатысуға құқылы акционерлер тізімін құру күні - 2013 жылғы 27 сəуір. Акционерлер күн тəртібі бойынша материалдармен 2013 жылғы 20 мамырдан бастап сағат 9:00-ден 17:00-ге дейін Қоғамның мына мекенжайы бойынша орналасқан ғимаратында таныса алады: Алматы қ., Зенков к-сі, 2а. Анықтама телефоны: 258-47-14.

Астана қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының ұйғарымымен «Анелис» ЖШС банкроттығы жөнінде іс қозғалды. Іс мына мекенжайда қаралады: Астана қаласы, Абай даңғылы, 36-үй, 3-қабат.

Дәріханалардан сұраңыздар!

Определением специализированного межрайонного экономического суда города Астаны в отношении ТОО «Анелис» возбуждено дело о банкротстве. Дело будет рассматриваться по адресу: город Астана, проспект Абая, дом 36, 3-этаж.

Жарнама. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Пайдаланар алдында мамандармен кеңесіңіз. СГР RU.77.99.11.3.Y.3139.5.10 от 12.05.2010 ж.

г. Усть-Каменогорск, ул. Серикбаева, 37

тел. +7 7232 540-264 e-mail: altaytechnopark @gmail.com г. Шымкент, пр. Тауке хана, 5 корп.16 тел. +7 7252 214-155 тел. +7 7252 390-070 e-mail: rtp_v_uko@mail.ru г.Астана, ул. Жансугурова, 8\1, тел. +7 7172 516-948 бизнес-центр «Аружан» оф. 705,708 e-mail: info.rtpastana@gmail.com г. Уральск, ул. Чагано-Набережная, 84 тел. +7 7112 240-042 e-mail: info@algoritm.kz г. Караганда, пр. Строителей, 4 тел. +7 71772 400-960 e-mail: info@tpsa.kz г.Алматы, ул. Сатпаева, 22 тел. +7 7272 930-890 e-mail: tpntu@mail.ru

При этом, работники технопарков окажут содействие в поиске партнеров и инвесторов, помогут организовать переговоры и поддержку в продвижении инновации, а также помогут с порядком и условиями участия в программе ТБИ. Сбор заявок будет осуществляться в 3 (три) этапа: 1) из заявок, поданных в период с 10 апреля по 3 мая 2013 года; 2) из заявок, поданных в период с 18 июня по 5 июля 2013 года; 3) из заявок, поданных в период с 20 августа по 6 сентября 2013 года. Всего по результатам реализации программы ТБИ в 2013 году будет отобрано не менее 20 проектов.

АЛИКАПС-ЖІГЕРІҢІЗДІ ЖАНИТЫН ХИМИЯЛЫҚ ҚОСПАСЫ ЖОҚ ТАБИҒИ ҚҰРАЛ! ОНЫҢ ҚҰРАМЫНА АФРОДИЗИАК ПЕН ШӨП СЫҒЫНДЫСЫ КІРЕДІ

жанып, күш-қуатын молайту үшін пайдаланылған екен. Ол кез келген жастағы ер-азаматтардың көңіл-күйін жақсартып, олардың өмірге деген құштарлығын арттырады. Өзіңізді жақсы қалыпта ұстағыңыз келсе, онда бір ай ішінде күніне бір капсуласын қабылдасаңыз жеткілікті. Дәріханалардан сұраңыздар!

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс сағаты: 8.00-23.00). Алматы қ. анықтама телефоны: (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

Лот №1 – Жер телімі, алаңы 8 га кадастрлық нөмірі: 03-047-062-207, Алматы облысы, Қарасай ауданында орналасқан, аудан қорындағы жер (Елтай а/о). Жер телімінің мақсатты белгіленуі – тауарлы ауыл шаруашылығын жүргізу. Бастапқы баға – 174 640 000 (жүз жетпіс төрт миллион алты жүз қырық мың) теңге. Сауда-саттық əдісі – голланд. Кепілді жарна бастапқы бағаның 10%-ын құрайды. Бастапқы бағаның 10% мөлшеріндегі кепілді жарна «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасының шотына енгізілуі тиіс, төменде көрсетілген деректемелер бойынша. Сауда-саттыққа қатысу өтінімдеріне қажетті құжаттар тізілімін алу үшін сенімді өкілге бару керек. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдер Алматы қ., Абай д-лы, 109В, 1004-бөлмеде 2013 жылғы 6 мамырда сағат 18.00-ге дейін қабылданады. Сауда-саттық голланд əдісімен 2013 жылғы 7 мамырда сағат 10.00-де мына мекенжайда болады: Алматы облысы, Қарасай ауданы, Қаскелең қ., Абылай хан к-сі, 48 А. Сауда-саттық аяқталғаннан кейін түпкілікті баға ұсынған сауда-саттық қатысушысы банктің чек түріндегі немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген басқа қолма-қол ақшаның толық көлемінде сатып алу сомасын бес жұмыс күні ішінде есеп айырысу тəсілімен енгізуі қажет. Сенім білдірілген тұлғаның деректемелері: «Қазақстан Халық Банкі» АҚтың сенім білдірілген тұлғасы Шаймерденов Бахытжан Сенбекұлы, Алматы қ., Абай д-лы, 109В, шот KZ 406010011286000046, БИН HSBKKZKX, СТН 600200048129, КБЕ 14. Сауда-саттық өткізу мəселесі бойынша анықтама алу телефондары: 8 (727) 330 17 83, 330 17 57.

Қостанай облыстық МАЭС-тің 2013 жылғы 8 сəуірдегі ұйғарымымен «ZereЦентр» ЖШС-ға қатысты (мекенжай: Қостанай облысы, Қостанай қ., Алтынсарин к-сі, 122-үй, мемлекеттік қайта тіркеу туралы №1014-1937-01-ТОО куəлік 18.09.2012 ж. берліген, БИН 050540002588) банкроттығы туралы азаматтық іс қозғалды.

АД НОРМА тәулік бойы қан қысымын сенімді түрде бақылайды.

адам ағзасына пайдалы әрі нәрлі заттардың жеткіліксіздігі аңғарылады. Сондықтан қан қысымы «норма» белгісінде тұрып, ұзақ уақыт сізді мазаламасын десеңіз, емдік курсты ішуге тиіссіз. Курс мерзімі бір, екі ай (күніне – екі түйірден). Бір қорапша бір ай бойы қабылдауға жетеді.

«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы мына мүлікке сауда-саттық жариялайды:

ЖАРНАМА. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Қолдану алдында мамандармен кеңесіңіз.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Астана қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 13 мамырда сағат 10.00-де Қазақстан Республикасы Президенті Іс басқармасының «Бүркіт» мемлекеттік авиакомпаниясы» республикалық мемлекеттік кəсіпорнының теңгерімінде тұрған, мемлекеттік жəне тіркеу айырым белгілері UP-B6702, сериялық нөмірі 32954, «Боинг-767-200DX» азаматтық əуе кемесін коммерциялық тендер арқылы сату жөнінде хабарлайды. Тендер өткізілетін мекенжай: Астана қ., Əуезов к-сі, 14. Нысанның бастапқы бағасы – 6 486 480 000 теңге. Коммерциялық тендердiң шарты Сатып алынған əуе кемесіне толық төлем жасалып, меншік құқығы сəйкесінше оған өткен күннен бастап 5 (бес) күнтізбелік күн ішінде азаматтық авиация саласындағы уəкілетті органда əуе кемесін қайта тіркеуден өткізу; Қабылдау-тапсыру актісіне қол қойылған күнінен бастап бір күн ішінде əуе кемесіндегі ҚР ПІБ «Бүркіт» мемлекеттік авиакомпаниясы» РМК мемлекеттік жəне тіркеу айырым белгісі мен эмблемасын алып тастау. Жекешелендіру нысанының қысқаша сипаттамасы Əуе кемесі шартты жарамды жағдайдағы күйде. Вип модификация салоны бар Boeing 767-200DX болып саналады. Қазіргі жағдайдағы ұшақ, коммерциялық тасымалдауларды орындауға құқық беретін əуе кемесі салонына берілген лайықты халықаралық сертификаттың болмауы себебінен жүйелі жəне тұрақты жолаушылар тасымалына жарамсыз болып табылады. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін мыналарды: 1) белгіленген нысан бойынша саудасаттыққа қатысуға өтінімді; 2) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін, салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны салықтық есепке қою фактiсiн растайтын салық органы берген құжаттың көшiрмесi не аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін, сондайақ ағымдағы шоттың болуын растайтын банктен анықтаманың түпнұсқасын; құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін жеке тұлғаға бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі;

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

заңды тұлғалар үшін: жарғының жəне заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы куəлігінің нотариалды куəландырылған көшірмесін, салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны салықтық есепке қою фактiсiн растайтын салық органы берген құжаттың көшiрмесi не аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін, сондай-ақ ағымдағы шоттың болуын растайтын банктен анықтаманың түпнұсқасын. Құжаттардың түпнұсқаларын салыстырғаннан кейін заңды тұлғаға бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі; 3) кепілді жарнаның енгізілгенін растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесін. Қатысушы саудасаттықтан кейін жүгінген кезде төлем құжатының түпнұсқасы қайтарылады; 4) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың түпнұсқасын, сондай-ақ салыстырғаннан кейін қайтарылып берілетін түпнұсқасын қоса бере отырып, заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін не заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың нотариалды куəландырылған көшірмесін ұсыну қажет. Акционерлік қоғамдар олардың акцияларына иелік ететін акционерлік қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер тізілімінен (ақпараттық хабарлама жариялану сəтіндегі) үзіндікөшірменің түпнұсқасын ұсынады. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/ немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасымен бірге құрылтай құжаттарының нотариалды расталған көшірмелерін ұсынады. Жекешелендіру нысанына қатысты тендер шартын орындау

жəне баға бойынша ұсыныстар жабық конвертте беріледі. Сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап, тендер басталуынан жиырма төрт сағат бұрын жүргізіледі. 1 297 296 000 теңге мөлшеріндегі кепілді жарна Астана қаласының мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына есеп-айырысу есеп-шотына төленеді: KZ880705012170181006, БИК KKMFKZ2A, БИН 120340010824 Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің «Қазынашылық комитеті» ММ банкіне, СТН 620300352948, КБЕ–11, КНП-171. Коммерциялық тендердi өткізу ережесі мен жеңімпазды аңықтау өлшемі Тендер өтетін күні отырыста тендер комиссиясы тендерге қатысушылардың ұсыныстары бар конверттерді ашады жəне олардың ұсыныстарын жариялайды. Конвертерді ашу алдында комиссия олардың бүтіндігін тексереді жəне бұл коверттерді ашу хаттамасында тіркеледі. Жекешелендіру нысаны үшiн бiршама жоғары баға ұсынған жəне тендер шартының міндетін орындауын өзіне жүктеген қатысушы тендер жеңiмпазы деп саналады. Егер коммерциялық тендерде екi жəне одан көп қатысушының ұсынысы бiрдей бағаға ие болса жəне тендер шартын қанағаттандырса, онда жеңiмпазды анықтау үшiн олардың арасында жекешелендiру нысанының бағасы бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдiсiн қолданып аукцион өткiзiледi. Тендер өткізу туралы қосымша ақпаратты мына телефондар арқылы алуға болады: 8 (7172) 32-13-33, 32-4482 жəне www.gosreestr.kz сайтта.

Рудный индустриялық институтының ұжымы институт ректоры Əбдірахман Батырбекұлы Найзабековке əкесі БАТЫРБЕКТІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Шəкірттері Оңтүстік Қазақстан облысының Отырар ауданында тұратын елге сыйлы ардагер ұстаздар Құрманбай Əлшериев пен Алма Мұғжановаға ұлдары Палым ҚҰРМАНБАЙҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


Дґѕгеленген дїние їйіѕізде Дүйсенбі, 29 сəуір

7.00 9.30 9.40 10.00 11.05 11.25 12.30 12.45 13.20 13.50 14.50 15.20 15.45 15.55 17.05 17.30 17.50 18.10 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.25 23.15 23.50 00.10 02.10 02.25 03.20 03.50 7.00 9.00 10.00 11.00 11.15 12.00 13.00 13.10 13.40 14.00 14.15 15.15 16.30 17.00 17.15 17.45 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 20.50 21.00 21.30 22.20 23.00 23.30 00.00 00.45 01.10 02.0004.00 6.00 7.00 10.00 10.10 10.20 11.15 12.10 13.00 14.00 15.00 15.30 16.30 17.30 18.30 19.00 19.05 20.00 21.10 22.15 22.20 23.10 23.45 01.50 02.00

«Таңшолпан». Жаңалықтар. «Жан жылуы». «Апта.Kz» «Арнайы репортаж». «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. Жаңалықтар. «Ақсауыт». «Дауа». «Кешір мені». Телехикая. «Терроризм жəне қоғам». Арнайы тележоба. «Əлемдегі шөл дала». Деректі фильм. «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. «Иман айнасы». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Туған елдің түтіні». Телехикая. «Қылмыс пен жаза». «Кешір мені». Телехикая. Жаңалықтар. «Алаң» ток-шоу. «Достар». Телехикая. «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «Sport.KZ». Бокс. «Өзекжарды». «Туған елдің түтіні». Телехикая. «Кітапхана». Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. «Жеті күн». «Жеті күн». «Балаларға өмір сыйлаңыз». «След». Телесериал. «Сулейман Великолепный». Телесериал. Жаңалықтар. «Көзқарас». Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Паста». Телехикая. «Секреты в раю». Кино. «Айбын». Жаңалықтар. «Топжарған». «Профессионал». Жаңалықтар. «Дəрігер Ахметова». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Профессионал». Жаңалықтар. «Сулейман Великолепный». Телесериал. «След». Телесериал. Футбол. Жаңалықтар «Дауылдар». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Нағыз керемет». Деректі фильм. Жаңалықтар.

«Втроем по жизни». Телесериал. «Қайырлы таң». Жаңалықтар. «Сапа бақылауда». «Аналитика». «Братаны-3». Телесериал. «Смокинг по Рязански». Сериал. «Давай поженимся!». «Кеш жарық, Қазақстан!». Жаңалықтар. «Катина любовь». Телесериал. «Сауда орталығы». Телесериал. «Судебные истории». Жаңалықтар. Ауа райы. «Братаны-3». Телесериал. «Сваты-4». Телесериал. «Пусть говорят». Ауа райы. «Однажды в Ростове». Кино. «Уақыт». «Красавица». Телесериал. «Сапа бақылауда». «Втроем по жизни». Телесериал.

11

www.egemen.kz

26 сəуір 2013 жыл

Сейсенбі, 30 сəуір 7.00 9.30 9.45 10.15

10.40 11.25 12.30 12.45 13.05 13.50 13.55 14.55 15.25 15.50 15.55 17.00 17.30 17.50 18.05 18.10 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.25 23.15 23.20 23.55 01.55 02.10 03.00 03.20 03.50 7.00 9.00 9.10 10.00 10.10 11.00 11.10 11.15 12.00 13.00 13.10 13.40 14.00 14.15 15.15 16.15 16.45 17.00 17.15 17.50 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.20 23.00 23.30 00.15 00.45 02.0004.00 6.00 6.30 7.00 10.00 10.10 10.20 11.15 12.10 13.00 14.00 15.00 15.30 16.30 17.30 18.30 19.00 19.05 20.05 21.10 22.15 22.20 23.10 23.45 00.00 02.00 02.10

«Таңшолпан». Жаңалықтар «Достар». Телехикая. Көкпардан жастар арасындағы ҚР чемпионаты. Арнайы тележоба. «Айтуға оңай...». «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. Жаңалықтар «Sport.kz». «Алаң» ток шоуы. «Береке, бірлік – достықта!». «Кешір мені». Телехикая. «Тараз. Ажалмен жекпе-жек». Арнайы тележоба. «Əлемдегі шөл дала». Деректі фильм. Береке, бірлік – достықта! «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. «Əн-жұмбақ». Жаңалықтар. «Өзекжарды». Береке, бірлік – достықта! «Туған елдің түтіні». Телехикая. «Өнер шежіресі». «Кешір мені». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай…» «Достар». Телехикая. «Келін». Телехикая. Береке, бірлік – достықта! Жаңалықтар. Бокс. «Өзекжарды». «Туған елдің түтіні». Телехикая. «Қылмыс пен жаза». «Əлі есімде». Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Қайта оянған махаббат». Телехикая. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Балаларға өмір сыйлаңыз». «След». Телесериал. «Сулейман Великолепный». Телесериал. Жаңалықтар. «Көзқарас». Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Паста». Телехикая. «Секреты в раю». Кино. Футбол. «Халықтық сарапшы». Жаңалықтар. «Менің жерім». Туристік журнал. «Профессионал». Жаңалықтар. «Дəрігер Ахметова». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Қырғыз көктемі». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Сулейман Великолепный». Телесериал. «След». Телесериал. Жаңалықтар. «Жер қалай сілкінеді». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Нағыз керемет». Деректі фильм. Жаңалықтар.

«Понять. Простить». Жаңалықтар. «Қайырлы таң». Жаңалықтар. «Сапа бақылауда». «Какие люди». «Служебный роман». «Братаны-3». Телесериал. «Смокинг по Рязански». Сериал. «Давай поженимся». «Модный приговор». Жаңалықтар. «Катина любовь». Телесериал. «Сауда орталығы». Телесериал. «Судебные истории». Жаңалықтар. Ауа райы. «Братаны-3». Телесериал. «Сваты-5». Телесериал. «Пусть говорят». Ауа райы. «Однажды в Ростове». Кино. «Уақыт». «Х-factor». Күнделік. «Красавица». Телесериал. «Сапа бақылауда». «Втроем по жизни». Телесериал.

Сəрсенбі, 1 мамыр

ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫНЫҢ БІРЛІГІ КҮНІ 7.00 «Таңшолпан». 9.30 «Қазақтың қолөнері». 9.40 Береке, бірлік – достықта! 9.45 «Достар». Телехикая. 10.20 «Айтуға оңай...». 11.05 «Тынық мұхитының қарақшылары». Мультфильм. 12.25 Береке, бірлік – достықта! 12.30 Жаңалықтар. 12.45 «Ұлттық өнім». 13.05 «Менің Қазақстаным!». 13.35 «Бір халық – бір ел – бір тағдыр». Арнайы тележоба. 13.50 Мерекелі бақ». Думанды-сазды бағдарлама. 15.25 «Келбет». 15.50 Береке, бірлік – достықта! 15.55 «Шаңырақ». Кино. 17.15 «Ғажайыпстанға саяхат». 17.25 Береке, бірлік – достықта! 17.30 Жаңалықтар. 17.50 «Өзекжарды». 18.10 «Туған елдің түтіні». Телехикая. 19.00 «Елорда». 19.20 Қазақстан халқы Ассамблеясының ХХ сессиясына арналған салтанатты концерт. 20.25 Береке, бірлік – достықта! 20.30 Жаңалықтар. 21.05 «Айтуға оңай…». 21.50 Береке, бірлік – достықта! 21.55 «Ағайынбыз бəріміз». Мерекелік бағдарлама. 23.40 «Достар». Телехикая. 00.15 Жаңалықтар. 00.45 «Бұдан асқан бақыт бар ма». Кино. 03.00 «Өзекжарды». 03.15 «Туған елдің түтіні». Телехикая. 04.05 Аңдатпа, əнұран. 7.00 9.00

10.00 10.10

11.00 11.10

11.25 13.00 13.10 13.35 14.00 14.15 16.00 17.00 18.00 18.10 20.00 20.30 21.00 21.30 23.30 02.0003.10 6.00 7.00 8.25 8.55 9.05 19.20 11.00 11.05 12.00 12.05 12.55 14.20 16.05 16.30 19.00 19.05 21.05 23.30 01.40 01.30

«Жаңа күн». Қазақстан халқының бірлігі мерекесі. Қазақстан халқы Ассамблеясының сессиясына арналған концерт. Жаңалықтар. «Дос-Мұқасан» жəне «Самоцветы» ансамбльдерінің мерекелік концерті. Жаңалықтар. «Дос-Мұқасан» жəне «Самоцветы» ансамбльдерінің мерекелік концерті. «Құрақ көрпе». Кино. Жаңалықтар. «Көзқарас». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Шабандоз қыз». Кино. «Гүлдер». Концерт. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Жерұйық». Кино. Жаңалықтар. «Патриот». Жаңалықтар. «Ата-анама арнау!». Концерт. «Пока я помню, я живу!». Концерт. «Əурелен – Ауылым əнім». Кино. «Втроем по жизни». Телесериал. «Цирк». Кино. Жаңалықтар. Ауа райы. «Х-factor». Күнделік. «Белые росы». Кино. Ауа райы. «Будьте здоровы». «Знахари». Ауа райы. «Ду қол шоколад». «Бунт пернатых». Кино. «Құрбылар». Кино. «Ангел в сердце». Кино. Жаңалықтар. Ауа райы. «Ангел в сердце». Кино. «20 лет в пути». Концерт. «Блюз опадающих листьев». Кино. «Втроем по жизни». Телесериал. «Понять. Простить».

Бейсенбі, 2 мамыр

7.00 9.30 9.45 10.15 10.40 11.25 12.30 12.45 13.35 13.45 14.45 15.15 15.45 15.55 17.00 17.30 17.50 18.10 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.25 23.15 23.45 01.30 01.45 02.35 02.55 03.35 7.00 9.00 9.10 10.00 10.10 11.00 11.10 11.15 12.00 13.00 13.15 13.35 14.00 14.15 15.15 16.05 16.30 17.00 17.15 17.35

18.00 18.15 19.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.20 23.00 23.30 00.15 00.45 02.0004.00 6.00 6.30 7.00 7.10 7.25 9.45 10.00 10.10 10.20 11.10 12.05 13.00 14.00 15.00 15.30 16.30 17.30 18.30 19.00 19.05 20.05 21.10 22.15 22.20 23.10 23.35 23.50 01.50 02.00

Жұма, 3 мамыр

«Таңшолпан». Жаңалықтар. «Достар». Телехикая. «Ұлттар ұлықтаған ұлы дала». Арнайы тележоба. «Айтуға оңай...». «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. Жаңалықтар. «Толағай». Отбасылар сайысы. «Ғажайыпстанға саяхат». «Кешір мені». Телехикая. «Сыр сұхбат». «Əлемдегі шөл дала». Деректі фильм. «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. «Əн-жұмбақ». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Туған елдің түтіні». Телехикая. «Жаңа Қазақстан-2050». «Кешір мені». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...» «Достар». Телехикая. «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «123-пойыздың қауіпті жолаушылары». Кино. «Өзекжарды». «Туған елдің түтіні». Телехикая. «Жаңа Қазақстан-2050». «Өркениет». Аңдатпа. Əнұран.

7.00 9.30 9.45 10.15

«Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Қайта оянған махаббат». Телехикая. Жаңалықтар «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Балаларға өмір сыйлаңыз». «След». Сериал. «Сулейман Великолепный». Телесериал. Жаңалықтар. «Көзқарас». «Патриот». Жаңалықтар. «Паста». Телехикая. «Секреты в раю». Кино. «Азық-түлік мəселесі». «Ұлт саулығы». Жаңалықтар. «Үкімет пен əлеумет». «Инновациялық Қазақстан – жаңа заман ақиқаты». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Дəрігер Ахметова». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Бюро расследований». Жаңалықтар. «Сулейман Великолепный». Телесериал. «След». Телесериал. Жаңалықтар «Жанартаулар қалай пайда болады». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Нағыз керемет». Деректі фильм. Жаңалықтар.

03.20 03.50

«Понять. Простить». Жаңалықтар. «Қайырлы таң». Ауа райы. «Победный ветер, ясный день». Кино. Ауа райы. Жаңалықтар. «Сапа бақылауда». «Ваша остановка, мадам». Кино. «Братаны-3». Телесериал. «Будьте здоровы». «Красота». «Давай поженимся». «Модный приговор». Жаңалықтар. «Катина любовь». Телесериал. «Сауда орталығы». Телесериал. «Судебные истории». Жаңалықтар. Ауа райы. «Братаны-3». Телесериал. «Сваты-5». Телесериал. «Пусть говорят». Ауа райы. «Однажды в Ростове». Кино. «Уақыт». «X-factor». Күнделік. «Защита». Кино. «Сапа бақылауда». «Втроем по жизни». Телесериал.

6.00 6.30 7.00 7.10 7.25

10.40 11.25 12.30 12.45 13.15 13.30 13.50 14.50 15.20 15.45 15.55 17.00 17.30 17.50 18.05 18.20 18.45 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.10 22.25 23.15 23.45 02.00 02.15 02.35 02.55

7.00 9.00 9.10 10.00 10.15 11.00 11.10 11.15 12.00 13.00 13.15 13.35 14.00 14.15 15.15 16.10 16.40 17.00 17.15 17.35 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.20 01.40 02.0004.00

9.45 10.00 10.10 10.20 11.10 12.05 13.05 14.00 15.00 15.30 16.25 17.25 18.30 19.00 19.05 20.05 21.10 22.15 22.20 23.10 23.35 01.40 03.20

7.00

«Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Қайта оянған махаббат». Телехикая. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Балаларға өмір сыйлаңыз». «След». Телесериал. «Сулейман Великолепный». Телесериал. Жаңалықтар. «Көзқарас». «Бюро расследований». Жаңалықтар. «Паста». Телехикая. «Секреты в раю». Кино. «Дела армейские». «Менің жерім». Туристік журнал. Жаңалықтар. «Шешім қабылданды». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Дəрігер Ахметова». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Сулейман Великолепный». Телесериал. «Орталық «Хабар». Сараптамалық бағдарлама. «Нағыз керемет». Деректі фильм. Жаңалықтар.

9.55

«Понять. Простить». Жаңалықтар. «Қайырлы таң». Ауа райы. «Победный ветер, ясный день». Кино. Ауа райы. Жаңалықтар. «Х-factor». Күнделік. «Ваша остановка, мадам». Кино. «Братаны-3». Телесериал. «Жить здорово». «Я подаю на развод». «Модный приговор». Жаңалықтар. «Катина любовь». Телесериал. «Сауда орталығы». Телесериал. «Күт мені». Жаңалықтар. Ауа райы. «Братаны-3». Телесериал. «Сваты-5». Телесериал. «Таңғажайыптар алаңы». Ауа райы. «Однажды в Ростове». Телесериал. «Уақыт». «Защита». Кино. «Втроем по жизни». Телесериал. «Понять. Простить».

7.50 8.20 10.00 10.25 12.05 12.50 13.55 14.25 14.40 14.55 15.15 15.50 16.00 16.30 17.05 17.30 17.50 19.35 20.05 20.30 21.05 22.10 23.35 00.05

03.05 03.25 05.05 7.00

10.00 10.10 10.30 11.00 11.10 11.40 12.00 12.30 13.00 13.10 14.00 14.15 15.40 17.00 17.15 18.00 18.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.20 23.50 01.30 02.10 6.00 7.20 8.15 8.30 9.00 9.10 9.50 11.45 12.10 12.15 13.15 16.50 17.30 17.55 20.00 21.00 22.35 22.40 23.10 23.35 01.30 02.30

Таланттылар тоєысќан театрлар фестивалі Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Ақтөбе қаласында Қазақстанның халық жазушысы Тахауи Ахтановтың 90 жылдығына арналған «Театр – өнердің ұлы көші» атты жетінші аймақтық халық театрларының фестивалі өткізілді. Оны ұйымдастыруға облыстық мəдениет басқармасы мен облыстық халық шығармашылығы үйі ұйытқы болды. Фестивальдің мақсаты – драматург Тахауи Ахтановтың шығармаларын насихаттау, көркемөнерпаздар өнерін дамыту, отандық драматургия үлгісінде өскелең ұрпаққа патриоттық тəрбие беру, əуесқой театрлар арасында шығармашылық байланысты нығайту, өзара тəжірибе алмасу болып табылады. Бұл фестиваль 20 жылдан бері ұдайы өткізіліп келеді. Екі күнге созылған фестивальге Батыс Қазақстан облысының Тасқала, Қызылорда облысының Сырдария, Атырау облысының Құрманғазы аудандарының жəне Ақтөбе облысының Алға, Əйтеке би, Байғанин, Мұғалжар, Ойыл, Хромтау, Шалқар, Ырғыз аудандарының он бір халықтық, үлгілі

жəне əуесқой театрлары өз қойылымдарын əкеліп, сарапқа салды. Фестиваль барысында ұсынылған қойылымдарды ҚР еңбегі сіңген əртіс, Ұлттық өнер университетінің кафедра меңгерушісі Ұ. Нүсібəлиев төрағалық еткен қазылар алқасы бағалады. Қойылымдар Тахауи Ахтанов атындағы облыстық драма

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Сенбі, 4 мамыр

«Таңшолпан». Жаңалықтар. «Достар». Телехикая. «Замана бұлбұлдары». Деректі фильм. Кенен. «Айтуға оңай...» «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. Жаңалықтар. «Менің Қазақстаным». «Ғажайыпстанға саяхат». «Өнер шежіресі». «Кешір мені». Телехикая. «Жарқын бейне». «Əлемдегі шөл дала». Деректі фильм. «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Мұзды жарып шыққан гүл». Телехикая. «Əн-жұмбақ». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Тағылым». «Жиһанкез». Телесаяхат. «Парламент». «Иман айнасы». «Кешір мені». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...» «Жайдарман». Үздік əзілдер. «Жұлдызды сəт». Күнделік. «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «Аласталғандар». Кино. «Өзекжарды» «Парламент». «Иман айнасы». «Жиһанкез». Телесаяхат. «Ғасырлар пернесі». Аңдатпа, əнұран.

жəне «Алақай» қуыршақ театрларының сахнасында қойылды. Фестиваль шымылдығын ашқан Шалқар ауданының халықтық театры көрермендерге Тахауи Ахтановтың «Күтпеген кездесу», ал, Ырғыз ауданы халықтық театры «Боран» спектаклін ұсынды. Жалпы, фестиваль күндері

ДҮБІРГЕ

«Умизуми командасы». Мультхикая. «Алдар көсенің басынан кешкен хикаялары». Мультфильм. «Келін». Телехикая. «Жиһанкез». «Матильда». Кино. «Телқоңыр». «Достар». Телехикая. «Жұрт мені қатал дейді». Арнайы тележоба. «Жұлдызды сəт». Күнделік. «Қазақтың қолөнері». «Ұлттық өнім». «Ас мəзірі». «Тағылым». «Дауа». «Жүзден жүйрік». «Жан жылуы». Жаңалықтар. «Дениз». Телехикая. «Келбет». «Арнайы репортаж». Жаңалықтар. «Жұлдызды сəт». Думанды жоба. Н.Нүсіпжановтың шығармашылық кеші. Жаңалықтар. Хоккей. Əлем чемпионаты. Чехия – Швеция. Тікелей көрсетілім. «Жайдарман». «Дениз». Телехикая. Аңдатпа, əнұран. «Қожалақ мырзаның саяхаты». Балаларға базарлық. «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. «Халықтық сарапшы». Ұлт саулығы. Жаңалықтар. «Ас мəзірі». «Азық-түлік мəселесі». «Контуры на карте». «Сəби жүрек». Телехикая. Жаңалықтар. Орталық «Хабар». Сараптамалық бағдарлама. Жаңалықтар. «Махаббат жағалауы». Концерт. «Тек əн ғана». Концерт. Жаңалықтар. «Бармысың, бауырым!». Жаңалықтар. «Не могу сказать прощай». Кино. Жаңалықтар. «Менің жерім». Туристік журнал. Жаңалықтар. «Хабар stars». Музыкалық бағдарлама. «Жігіт сұлтаны». Реалити-шоу. «Вавилон». Кино. Жаңалықтар. Велогонка. Күнделік. «Вероника Марс». Телесериал. «Втроем по жизни». Телесериал. «Смешарики. Новые приключения». Мультхикая. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Татым». «Моя любовь». Кино. «Фабрика грез». Ауа райы. «Ду қол шоколад». «Совсем другая жизнь». Кино. «Угадай мелодию». «Аялаған Астана». «Марияның тағдыры». Кино. «Х-factor». «Князь Владимир». Кино. Ауа райы. «Х-factor». «Уақыт». «Бүгін кешкісін». «Не? Қайда? Қашан?». «Вероника Марс». Телесериал.

Жексенбі, 5 мамыр

7.00 7.50 8.20 10.00 10.30 11.20 11.50 12.25 12.45 13.50 14.50

17.00 17.30 17.50 19.30 20.30 21.35

23.10 01.00 01.45 02.30 04.10

«Умизуми командасы». Мультхикая. «Алдар көсенің басынан кешкен хикаялары». Мультфильм. «Келін». Телехикая. «Ас мəзірі». «Толағай». Отбасылар сайысы. «Ақсауыт». «Сыр-сұхбат». «Жаңа Қазақстан-2050». «Достар». Телехикая. «Жұлдызды сəт». Думанды жоба. Футбол. Қазақстан Премьер-лигасы. «Ақтөбе» – «Тобыл». Тікелей көрсетілім. «Сөнбес сəуле». «Өнер шежіресі». «Дениз». Телехикая. Қазақстан эстрада жұлдыздарының концерті. «Апта.kz.» «Қазақстан КВН Одағы». Премьерлига. 1/8 финал. 4-күн. Астана. «Құлай берілу». Кино. «Көкпар». Ұлттық ойын. «Телқоңыр». «Дениз». Телехикая. Аңдатпа, əнұран.

7.00

«Абайлаңыз əже». Балаларға базарлық. 8.30 «Бэмбидің балалық шағы». Балаларға базарлық. 9.55 «Балаларға өмір сыйлаңыз». 10.00 «Айбын». 10.30 «Топжарған». 11.00 «Халықтық сарапшы». 11.15 «Менің жерім». Туристік журнал. 11.40 «Дела армейские». 12.00 «Ас арқау». 12.30 «Вокзал для двоих». Кино. 15.30 «ТВ Бинго». 16.30 «Хабар stars». Музыкалық бағдарлама. 17.40 «Жігіт сұлтаны». Реалити-шоу. 19.10 «Əлем тарихы». Деректі драма. 20.00 «Жеті күн». 21.00 «Жеті күн». 22.00 «Бюро расследований». 22.30 «Миссия: пророк». Кино. 00.00 «Отты шеңбер – арыстан соққысы». Кино. 01.30 Веложарыс күнделігі. 02.00- «Взаперти». Кино. 03.30

6.00 9.00 9.10 10.10 10.55 11.55 12.00 13.25 14.00 15.05 19.00 20.00 21.00 23.00 01.00 02.00

Христостың пасхасы. Жаңалықтар. «Денсаулық». «Қазлото». Тікелей көрсетілім. «Среда обитания». «Где посадки?». Ауа райы. «X-factor». Күнделік. «Ералаш». «Куб». «Не жалею, не зову, не плачу». Кино. «Кеш жарық, Қазақстан!». «Аналитика». «Большая разница ТВ». «Жених по обьявлению». Кино. «Среда обитания». «Где посадки?». «Вероника Марс». Телесериал.

жұртшылық назарына Тахауи Ахтановтың бұдан басқа «Арылу», «Махаббат мұңы», Сұлтанəлі Балғабаевтың «Аспирант, əйел жəне жын», «Ең əдемі келіншек», Исрайыл Сапарбаевтың «Сыған серенадасы», Бодықовтың «Ойбай, күйеу керек» жəне С. Қасымбектің «Күттірген махаббат» спектакльдері ұсынылды. Фестиваль қорытындысында бас жүлдені иеленген Шалқар халықтық театры дипломмен жəне 75 мың теңге ақшалай сыйлықпен марапатталды. Батыс Қазақстан облысы, Тасқала халықтық театр бірінші орын алып, дипломмен жəне 50 мың теңге ақшалай сыйлыққа ие болды. Осындай марапатқа Байғанин ауданы Оймауыт халықтық театры да қол жеткізді. Екінші орын дипломы мен 30 мың теңге ақшалай сыйлықпен Қызылорда облысы Сырдария халықтық театры, Мұғалжар халықтық театры марапатталды. Үшінші орын дипломы мен 20 мың ақшалай сыйлыққа Атырау облысы Киров халықтық театры, Ойыл халықтық театры лайық деп танылды. Бұдан басқа түрлі номинациялар бойынша жеңімпаздар анықталып, оларға да дипломдар жəне ақшалай сыйлықтар тапсырылды. Халықтың рухани дүниесін байытуда үлкен рөл атқаратын театр фестиваліне көрермендер де көп жиналды. Ақтөбе облысы.

Ќылмыскер аќталса ќалай болады? Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Қырғыз елінде қызық сот болып жатыр. Əлемге əйгілі «заңдағы ұры» Қамшыбек Көлбаевтың, лақап аты «Қырғыз Коля», ісі сотта қаралуда. Сарапшылардың пайымдауынша, оның ақталып шығуы əбден мүмкін көрінеді.

Бір қылмыскерге сот болып жатыр екен, онда тұрған не бар, қай жерде қылмыс жоқ, соны саяси оқиғадай сөз етудің қажеті бар ма деуге болар. Шын мəнінде оның саяси астары болып отыр. Бұл қылмыскердің елдің саяси өміріне ықпалы болғаны жəне əлі де барлығы даусыз. Мұны бүкіл ел мойындаған. Бір ғана мысал. Осыдан екі жыл бұрын жаңа парламенттің спикері болып Ахматбек Келдібеков сайланды. Ол өзінің үлкен қызметке тұруын «Қырғыз Колямен» бірге, оның достарының ортасында «атап өтті». Онымен бірге Дубайға барып, бірнеше рет демалып та қайтқан. Мұның бəрі əшкереленіп, қылмысты дүниемен байланысы болғаны үшін спикер Келдібеков депутаттардың дауыс беруімен орнынан алынды. Бұл жайында кезінде жазғанбыз. Бір ел парламентінің төрағасы соған бола орнынан алынып жатса, Көлбаевтың қылмыскер екеніне тағы қандай дəлел керек?! Бұл аз десек, ол түрмеде «көтеріліс» ұйымдастырмақ болып, тағы да жазалы болды. Іс насырға айналған соң, ол қайтадан Дубайға қашты. Жалпы, қылмыстық дүние қырғыз ағайындарға қаттырақ тиіп жүр. Сонау Асқар Ақаевтың заманында қылмыскер Рысбек Ахматбаевтың беделі күшті болды. Ол басқаларға өз дегенін істетті. Қамшыбек Көлбаев сол атақтының немере інісі еді. Бірге əрекет етті. Бірақ көп кешікпей екеуінің арасында дау туып, інісі ағасына қастандық ұйымдастырды. Əупіріммен тірі қалған Ахматбаев өзінің соңына түскеннен кейін Көлбаев бас сауғалап шетелге қашты. Өкінішті жағдай – бұл елде биліктегілердің біршамасы қылмыскерлерге арқа сүйеді. Ахматбаев алғашқы президенттің отбасына жақын болса, Ақаев қуылған соң, оның орнына келген Бакиевтерге жаңа «адам» керек болды. Билікті тыңдамай бара жатқан Ахматбаев 2006 жылы өлтірілді де, оның «орнына» Көлбаев шақырылды. Сол Бакиевтердің көмегімен Мəскеу мафиясы, атақты «Хасан ата» Усоян оны бүкіл Орталық Азия

қылмыскерлерінің басшысы етіп тағайындады. Көлбаев сондай-ақ қылмыскерлер тізімінен шығарылды. Жұрт үкіметтегі мəселелерін шешу үшін «Қырғыз Коляға» баратын болды. Елде тағы революция жасалып, Бакиев қуылғанда, Көлбаев биліктен жаңа адам іздеді. Тапқаны – жоғарыда айтқан Ахматбек Келдібеков болды. Қисыны бар еді. Елде парламентаризм үстемдік құрады деген соң, «Қырғыз Коля» бар билік парламент басшысының қолында деп есептеді. Бірақ олай болмай шықты. Тағы да шетелге қашуға тура келді. Сөйтсе де, жұрт оның өткен жылдың қарашасында қайта оралып, билікке «берілгеніне» таңданған. Оның да сыры бар. Бұл кезде қырғыз еліне ресейлік криминалдық дөкей Илья Самсониа деген келіп, қылмыскерлерге билік жүргізе бастаған. Көлбаев соған да арқа сүйеді-ау дейді жұрт. Сөйтсе де, оның шын сыры қазір гі соттың алғашқы күндері-ақ ашылғандай. Қамшыбек Көлбаев өзіне тағылған барлық айыптан бас тартып отыр. Ал оның қорғаушысы Сергей Манукян деген оның қылмысын дəлелдеңдер, дейді. Тіпті, оның ешқандай қылмысы жоқ, ол елге сөзі өтетін «құрметті ақсақал» деді. Жəне сотқа алдымен Көлбаевтан емес, одан жапа шекті дегендерден жауап алыңдар деп талап қойды. Ал сот оның талабына көніп, күні кеше оны айыптағандардан, куə болғандардан жауап алмақ болғанда, олардың көпшілігі бұрынғы сөздерінен қайтып, тіпті өтініштерін де қайтарып алыпты. Көлбаев бес ай бойы түрмеде бос жатпаған көрінеді. Ол ақталады деп, жұрт одан қорқа бастаған. Осы тұста тағы бір оқиға болды. Кезінде Ахматбаевқа қарсылас болған, тіпті Бакиевтерге бағынбаған, кісі өлтірген (депутатты), есірткі саудасымен айналысқан, тəртіпсіздік ұйымдастырған чешен Азиз Базукаев қамаудан босатылып, туған қаласы Грозныйға чартерлік рейспен ұшып кетіпті. Қалайша деп жұрт таң. Бұл үшін депутаттық комиссия елдің бас прокуроры Аида Салянованы, вице-премьер Шəміл Атахановты уақытша орнынан алу жөнінде шешім қабылдады. Қылмыскерлердің ықпалы осындай болған соң, «Заңдағы ұры» Қамшыбек Көлбаев 39 жасында «құрметті ақсақал» атанып, соттан ақталып шығады-ау деген сөзде негіз бардай көрінеді.

Пиночетті пір тўтќан їміткер жеѕіске жетті Оңтүстік Америкадағы шағын ғана ел Парагвайда оңшыл көзқарасты ұстанған қайраткер Орасио Кортес президенттік сайлауда жеңіске жетті. Бұл сайлаудың ерекшелігі де сонда. Өйткені, соңғы біраз жыл шамасында бұл аймақта солшыл бағыттағылар жеңіске жетіп келген.

Соңғы кезде солшылдыққа сыни көзқарастың артқаны да анық. Бұрынырақ, сонау 90-шы жылдардың аяғында бұл құрлықтағы əскери диктатураларға қарсы халықтық сипат алған күрес социалистердің жеңісін жеңілдетсе, енді жағдай өзгеріп отыр. Енді Парагвайда олар қатты жеңіліске ұшырап, ашық оңшыл қайраткерге жол берді. Ал елдің бұрынғы президенті социалист Фернандо Луго мерзімі аяқталған соң емес, парламент сенімсіздік білдірген соң орнынан кеткен. Орасио Кортес – осынау кедей елдегі ең бай адамның бірі, оңшыл бағыттағы «Колорадо» партиясының көсемі. Ашып айтатын бір жай – ол сайлаушыларға арзан уəде бермей, экономикасы тұралаған елді аяғынан тұрғызу үшін қатаң саясат жүргізетінін мəлімдеді. Жəне барша жұртқа аты белгілі диктатор Аугусто Пиночеттің экономикалық жолын ұстанатынын да жасырған жоқ. Көзіқарақты жұрт Пиночеттің демократияны қанға бөктіргенімен қатар, Чилидей елдің экономикасын биікке көтергенін де біледі. Енді сол қайраткердің жаманын тастап, жақсысын аламын деген Кортеске

жұрт сенді. Оған сайлаушылардың 46 пайызы дауыс берсе, қарсыласы либерал Эфраин Алегрені 36,8 пайызы қолдады. Парагвай – шағын ғана кедей ел. Халқы 6-ақ миллион. Теңізге шығар жолы да жоқ. Ішкі жалпы өнімі жан басына шаққанда 940 доллар ғана. Халқының 36 пайызы кедей. Енді осы елді даму жолына түсіру үшін, Кортестің пікірінше, қатаң тəртіп керек. Жалпы, жаңа президент – тəртіптің адамы. Ол тек Пиночетті ғана пір тұтып қоймай, осы елді 35 жыл билеген генерал Альфредо Стресснердің жолын да қолдайды. Жаңа президент диктаторларды ғана пір тұтатындай көрінгенмен, оның негізгі сүйенері бизнестегі өз тəжірибесі болса керек. Осы кедей елде ол үлкен бизнеске жол ашты. Оның ойынша, бүкіл елді де сол жолға түсіруге болады. Көршілермен қарым-қатынаста Парагвайдың жолы болыңқырамаған. Көрші елдер оны өзі құрылтайшысының бірі болған «Меркосур» бизнес ұйымынан да шығарып тастаған. Содан да Кортес, ең алдымен, экономикалық əріптесті алыстан іздеуге мəжбүр. Бұл ретте оған АҚШ қол созуы ықтимал. Тіпті, саясат үшін де. Кортес үшін табысқа жетудің бір жолы бар. Ол – жемқорлықпен күрес. Қазір ел ІЖӨ-сінің жартысын көлеңкелі экономика құрайды. Соларды жарыққа шығара алса, жаңа президенттің ойы жүзеге асады. Бұл үшін расында да оған диктаторлардың қаталдығы керек шығар.


12

www.egemen.kz www.egemen.kz

26 cəуір 2013 жыл

Өнер

Кґкжиегі кеѕейген «Жўбанов кґктемі» Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармонияда «Жұбанов көктемі – 2013» халық аспаптар ансамбльдерінің фестивалі өткізілді. Екі күнге созылған бұл фестиваль қазақ кəсіби музыкасының негізін салушы, академик Ахмет Жұбановтың 100 жылдығына арналған шаралардың жалғасы ретінде де жұртшылық көңілінен жылы орын тапты. Мұндай үлкен мəдени шараның ұйымдастырушысы – Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармония. Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Екі күнге созылған өнер додасына еліміздің Ақтөбе, Петропавл, Байқоңыр, Орал, Қызылорда, Жаңаөзен, Өскемен, Семей, Талдықорған жəне басқа қалаларынан, Ресейдің Уфа қаласынан 15 халық ансамблі қатысты. Өнер сайысында орындаушылық шеберліктерін танытқан Қы зылорда қаласының «Дидар» халықтық этно-фольклорлық жəне Ақтөбе қаласының «Арайлы Ақтөбе»

фольклорлық ансамбльдері Гран-при жүлдегерлері атанды. Талдықорған қаласының «Талдықорған əуендері» этнофольклорлық жəне Ақтөбе қаласының «Достық сазы» фольклорлық ансамбльдері бірінші, Орал қаласының «Оралым» фольклорлық жəне Петропавл қаласының «Əлқисса» фольклорлық ансамбльдері екінші, ал, Ресейдің Уфа қала сынан келген «Туратау» дуэті мен Өскемен қаласының «Жігер» ансамблі үшінші орындарды иеленді. Үздік ансамбльдер ұжымдары арнаулы

Бəрекелді!

Ќария ќажылыќќа... велосипедпен бармаќшы

ҚАДІРМЕНДІ ОҚЫРМАН! Бүгінгі заманғы БАҚ-қа тəн белгінің бірі – интернет- журналистика. Осы талап тұрғысынан «Егемен Қазақстан» да өз жұмысын жаңаша құруда. Сондай ізденістердің бірі – газет сайтында төл материалдардың көбеюі. Сайтты ашқан адам онда қызғылықты мақалалар саны арта түскенін байқай алады. Бүгіннен бастап «САЙТ СӨЗІ» айдарын ашып, онда назар аударарлық материалдардың тақырыптарын жариялап отырмақпыз. дипломдармен жəне бағалы сыйлықтармен марапатталды. Қазылар алқасының төрайымы Айгүл Үлкенбаева фестивальдің

«Егемен Қазақстан».

Саяхатшының айтуынша, бұл үшін оған сапар құжатын толтыруды аяқтау ғана қалып тұрған сияқты. Қалған жағынан дайындықтың бекем екеніне иманы кəміл. Жалпы, Олжекең ақсақалдың «шайтан арбаны» серік етіп, саяхатқа шығып жүргеніне биыл сегіз жыл толады екен. Осы жылдарда ол өзінің əрбір кезбелік кезеңін белгілі бір оқиғаларға арнап отырған. Айталық, бір сапарын Пушкин жылына арнаса, тағы бір саяхатын Абай жылына орайластырыпты. Осылардың арқасында біраз жер көріп, ел аралап, тəжірибесін байыта түскен. Мазар басып, барып қайтқан жерлерінен тəбəрік ала жүреді. Рас, саяхатшының бұл жолғы сапары бұрынғыларынан ұзағырақ əрі күрделілеу болғалы тұр. Оның ілкі басы Түркіменстанның астанасы – Ашхабад қаласынан сөре алып, Иран мен Түркия арқылы одан ары жалғасады. Содан соң велосипедші саяхатшылар тобына қосылып, қажылық өтетін елге қарай атбасын бұрады. ҚАРАҒАНДЫ.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Ақтөбе облысы.

Баланыѕ кґѕілі ойында Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

«Ананың көңілі балада, баланың көңілі далада» дейді халқымыз. Таяуда Құлсары қаласында тұратын екі ана мектептен оралуы тиіс қыздарын таба алмай, əбден əлекке түсті. Екеуінің де 4-сыныпта оқитын қыздары сабақтан кейін үйлеріне оралмаған. Шағын қала ішін шарлап, дегбірі қашқан қос ана

аудандық ішкі істер бөліміне арызданып, көмек сұрауға мəжбүр болды. Аудан полицейлері де аяғынан тік тұрып, қаланың қуыс-қуысын тінтіп шықты. Сөйтсе, бірінші ауысымдағы сабақтан шыққан қуыршақтай қос балдырған қаланың 4-ші ауыл аталатын теліміндегі иесіз дүкен маңында алаңсыз ойынға беріліпті. Облыстық ішкі істер департаментінің баспасөз қызметінен

Облыс əкімі Архимед Мұхамбетов «ТенкеКапиталКZ» ЖШС-іне қарасты техникалық қызмет көрсету стансасының əкімшілік-сауықтыру кешенінің тұсаукесеріне қатысты. Бұл кешеннің бұрынғыларға қарағанда өзгешелігі басым. Кешенде жаңадан 120 жұмыс орны ашылды. Жобаны жүзеге асыруға 560 миллион теңге инвестиция салынды. Бұл – өңірде бұрын-соңды жүзеге асырылмаған, теңдесі жоқ бірегей жоба.

Айқын НЕСІПБАЙ,

ансамбльдерінің көптігіне тəнті болғанын жеткізді.

Оқиға

Өңір өмірі

Қарағандылық Олжабай Смағұлов биыл қажылыққа барудың өзгеше жолып таңдап алып отыр. Бұған дейін велосаяхатшы ретінде аты шығып, көпшілікке танылған қария бұл жолы өзінің туған қаласынан Сауд Арабиясына дейін велосипедпен жүріп баруға шешім етті.

ұйымдастырылуын жоғары бағалай келіп, алыс-жақын шетелдерден келген атақты өнер адамдарының еліміздегі халық

хабарлағандай, ойын қызығына берілген оқушы қыздар күннің еңкейгенін де аңғармапты. Аудан полицейлері кешкі сағат 20.30-да оларды дəптерлерін жайып жіберіп, ойнап отырған сəтінде тауып алыпты. Жарты тəуліктей үрейдің құшағында болған аналар қыздарының аман-есен табылғанына шүкірлік етіп отыр. Атырау облысы.

Татьяна Аманжол – Азия чемпионы!

Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

Кешеннің бірінші қабатында отандық автомобильдерді өткізу үшін ұсынылатын көрме залы орналасқан. Мұнда Қостанай қаласындағы «Агромашхолдинг» зауыты шығаратын автомобильдер өткізіледі. Автосалонда барлық бағалар модификациясындағы Ssang Yong, Chance маркалы автомобильдер ұсынылады. Бастапқыда мұнда жылына 600 автокөлік өткізу жоспарлануда. Барлық экологиялық жəне техникалық сапа стандартына жауап беретін автомобиль жуу орнында жаңа жуу құралдары пайдаланылады. Қоршаған ортаны қорғау жəне пайдаланылатын суды үнемдеу мақсатында автомобиль жуу орыны тазарту құрылысымен жарақтандырылған жəне ол бір мезгілде үш автокөлікті жууға есептелген. Пайдаланылған суды қайталап кəдеге жаратудың арқасында су шығыны 15 процентті ғана құрайды. Станса автомобиль ақауын анықтау жəне жөндеудің осы заманғы қондырғыларымен жарақтандырылған. Екінші қабатта əкімшілік кеңселері жəне үшінші қабатқа көмекші орындар орналасқан. Мұнда 130 орындық кеңсе, бөлмелер бар. Кешенде 80 автомобильге автотұрақ жасалған. Үшінші қабаттағы жалпы алаңы 1200 шаршы метр əмбебап спорт залда шағын футболдан, волейболдан, қол добынан, баскетболдан жəне теннистен жарыстар өткізуге жəне жаттығуға болады. Мұнда жанкүйерлер үшін 150 жайлы орындық орнатылған. Кешен қысқы кезеңде «GP 375» газ генераторымен жылытылады, ал, жазда арнаулы қондырғымен желдетіліп, салқындатылады. Еңбек етіп, спортпен шұғылдануға болатын мұндай əкімшілік-сауықтыру орталығы қалада алғаш рет ашылып отыр. Ақтөбе облысы.

Атырау ғ алымдары Халел Досмұхамедов туралы кітапшаны 5 тілде шығарды.

Əлемде

Америка ғалымдары қатерлі ісік ауруларын жеңудің жаңа жолын ойлап тапты. Алматыдағы терактіні ұйымдастырушы Испанияда қолға түсті. Тамерлан Царнаев кезінде Алматыда тұрып, оқыған екен. Кипр банктерінен ерлі-зайыпты Храпуновтардың ақшалары табылды.

Оќиєа

Павлодар облысындағы өртті сөндіруге екі күн кетті.

Ќылмыс

Жер ресурстарын басқару агенттігінің бұрынғы басшысы бас бостандығынан айырылды. Əуе қорғанысы күштерінің генералы тұтқынға алынды.

Таным

Путин Березовскийден хат алғанын растады. Болат Өтемұратов «Интерді» сатып алуға құштар емес екенін айтты. Бұл материалдарды сіздер газеттің www.egemen.kz сайтынан оқи аласыздар.

Үндістанның астанасы Нью-Дели қаласында болып өткен Азия чемпионатында қазақстандық екі палуан алтын медальға қол жеткізді. Олардың біріншісі грек-рим күресінің шебері Нұрмахан Тынəлиев болса, екіншісі əйелдер күресінің майталманы Татьяна Аманжол. Біріншілікте 51 килоға дейінгі салмақта алдына жан салмаған Татьяна мұндай атақты бұдан бұрын бір рет, 2009 жылы да жеңіп алған болатын. Ал одан бір жыл

бұрын Бейжің Олимпиадасында бесінші орынға табан тіреген еді. Сонымен қатар, Бакуде Гольден-при жарысының бас жүлдесін еншілегені бар. Бұған дейін осы атақтарының бəріне Татьяна Бакатюк деген ататекпен жеткен тарланымыз бұдан екі жыл бұрын қазақ жігітіне тұрмысқа шығып, фамилиясын Аманжол етіп өзгертіп алды. Осыдан соң босанып, біршама уақыт үйде отырып қалды. Екі-үш жылдық үзілістен соң ол былтыр, 2012 жылғы сəуірде күреске қайта оралып, өз салмағы бойынша Қазақстанның чемпионы атанды. Ал биылғы жылдың басында өзінің елішілік сайыстардағы басты қарсыласы Жұлдыз Ешімовадан Қазақстан чемпионатында басым түсіп, тағы да бірінші орынды еншіледі. Ол биылғы жыл басында сондай-ақ, Иван Ярыгин турниріне қатысып, бірінші орын алып қайтты. Енді, міне, екінші мəрте континенттің мықтысы атанып отыр. Руслан ИГІЛІК.

Жарыстар кїнделігі ХОККЕЙ. Қарағандының «Сарыарқа» командасы «Торос» клубымен өткізген Жоғарғы хоккей лигасының кезекті финалдық кездесуінде сырт алаңда қарсыласын 2:1 есебімен ұтып, төрт жеңіске дейін созылатын сериядағы есепті теңестірді, есеп – 2:2. Енді келесі ойын бүгін Қарағандыда өтеді. БОКС. Сербияның Белград қаласында өткен «Beogradski Pobednik» турнирінде 52 кило салмақ дəрежесінде Олжас Сəттібаев пен 81 килода сынға түскен Нұрдəулет Жарманов жеңімпаз атанса, Берік Əбдірахманов (60 кг), Сулейман Бердукаев (69 кг), Жəнібек Əлімханұлы (75 кг), Арбек Əбдуғаниев (91 кг) күміс медальға, Сабыр Бақбергенов (64 кг) қола жүлдеге ие болды. «Егемен-ақпарат».

Кеше Қазақстан футбол федерациясының президенті Əділбек Жақсыбеков Испания футбол федерациясының президенті Анхел Мария Виллар Льонмен кездесті.

Испандармен тəжірибе алмасамыз Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Кездесуде тараптар балалар жəне жасөспірімдер футболын дамыту, оқужаттығу жиындарын ұйымдастыру, барлық жастағы құрама командалар арасында жолдастық кездесулер өткізу, жаттықтырушылардың біліктілігін арттыру жəне оларды үйрету, футбол менеджерлері, маркетологтарын, баспасөз хатшыларын, спорт дəрігерлерін дайындау мəселелері бойынша əңгіме қозғады. Осыдан кейін Қазақстан жағынан футбол федерациясының бірінші вице-президенті Саян Хамитжанов пен Испания футбол федерациясының президенті Анхел Мария Виллар Льон екі елдің федерациялары арасында ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды. Қазақстан футбол федерациясы бұған дейін де дəл осындай меморандумға Германия жəне Италия футбол федерацияларымен қол қойған болатын. Бұл жолғы құжаттың бір ерекшелігі, онда соңғы алты жылдан бері əлемдік рейтингтің көшбасында келе жатқан елдің Қазақстан сияқты футболды енді ғана қолға алып жатқан елге нөмірі бірінші спортты дамытуға барлық жағынан қолдау көрсететіні айтылған. Енді аталған құжатқа сəйкес, Испания футбол федерациясы қазақстандық əріптестеріне командаларды басқару, балалар жəне жасөспірімдер футболын

дамыту бойынша тəжірибесімен бөлісіп, төрешілер мен жаттықтырушыларды дайындауда қолдау көрсететін болады. Кездесуде Қазақстан мен Испания ұлттық құрамаларының арасында жолдастық матч өткізу мəселесі де назардан тыс қалмады. Испания футболының өкілі аталған кездесудің биылғы жылы 26 қарашада Астанада өтуі мүмкін екенін айтты.

Қылмыс

Пара бермек болєан

Ќытай азаматына айыппўл салынды Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Бірнеше жылдан бері Нұра өзенінің түбін сынаптан тазарту

жұмыстарымен шұғылданушы «CGC OVERSEAS CONSTRIAN GROUP CO LTD” компаниясы филиалының басшысы Пен Айминь мырзаның пара беруге мырзалығы əшкере болып

қалды. Энергетикалық қадағалау жəне бақылау департаментінің мамандары іс барысы жағдайын тексеру кезінде көптеген кемшіліктердің бетін ашқан болатын. Оны түзету үшін артық шығын жұмсауды қимаған басшы 4 мың долларды параға ұсыну арқылы шешімді қайтартып алдырмақ болады.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Астанада үш қабатты жатақхана өртке оранды.

Спорт

Бірегей кешен «Егемен Қазақстан».

Ќазаќстанда

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» КМК баспаханаларында басылып шықты.

Осындай əрекеті үстінде құрықталған Пен Айминь ісі сотта қаралып, 4,3 миллион теңге айыппұл төлеуге міндеттелді. Кім-кімге де заң талабы бірдей деген осы. Теріс қылыққа барушы шетел азаматтары үшін де жауапкершілік ортақ. ҚАРАҒАНДЫ.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №46 ek

Profile for Egemen

26/04/2013  

2604201326042013

26/04/2013  

2604201326042013

Profile for daulet
Advertisement