Page 1

Кеше Астанадағы Бейбітшілік жəне келісім сарайында Қазақстан Республикасының Президенті, Қазақстан халқы Ассамблеясының Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен «Мəңгілік Ел: бір ел – бір тағдыр» тақырыбында Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдық мерейтойына арналған ХХІІ сессиясы болып өтті.

№75 (28553) 24 СƏУІР ЖҰМА 2015 ЖЫЛ

Ассамблея тарихы – ел тўраќтылыєыныѕ тарихы

Кеше Ќазаќстан халќы Ассамблеясыныѕ ХХІІ сессиясы болып ґтті Мерейтой жылында болған сессияның жұмысына 1500-ден астам адам қатысып отырды. Олардың арасында еліміздің барлық өңірлерінен келген Ассамблея мүшелері мен ардагерлері, республикалық жəне өңірлік этномəдени бірлестіктердің төрағалары, Парламент депутаттары, мемлекеттік орталық атқару органдарының, саяси партиялардың, діни бірлестіктердің, ҮЕҰ мен ЖОО-лардың басшылары, шетелдік дипломатиялық миссиялар мен шығармашыл зиялы қауым өкілдері болды. Халықтың көңіл-күйі көтеріңкі, көңіл-хошы ерекше екендігі үлкен залдың барлық бұрышынан көрініп тұрды. Сессия жұмысы Мемлекеттік Əнұранмен ашылғаннан кейін Ассамблея Төрағасының орынбасары – Хатшылық меңгерушісі Ералы Тоғжанов баяндама жасау үшін сөзді Елбасы, Қазақстан халқы Ассамблеясының Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаевқа берді. Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығымен баршаңызды шын жүректен құттықтаймын, деп бастады сөзін Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев. Біз биылғы жылды Қазақстан халқы Ассамблеясы жылы деп жарияладық. Бұл – Ассамблеяның мерейін асыру арқылы нығая түсетін Ел бірлігі жылы. Та ри хи жылда біз Қазақстан хал қы ның мызғымас бірлігі мен Ұлы Отанға мəңгілік сүйіспеншілігін ұлықтай түсеміз. Бұл біз солардың арқасында біздің еліміздің бүгінгі жетістіктерін мақтан тұтып отырған тұрақтылықтың, бірлескен еңбектің, даму мен достықтың 20 жылы. Ассамблеяның барлық мүшелеріне жəне барша қазақстандықтарға алғыс айтамын! Ассамблея дəуірдің белесінде – күрделі де тағдыршешті 1995 жылы дүниеге келді, деп жалғады сөзін Мемлекет басшысы. Бүгінде Қазақстанның ХХ ғасырдың 90-шы жылдардың басында қандай болғанын, неден бастауға тура келгенін қазіргі заман жастарының көзге елестетуі де қиын. Біз 15 одақтас республиканың ішінде соңғы орындарда болдық деп айту мүлде ештеңе айтпағанмен бірдей. Ол кезде дүкендерде бірінші қажеттегі негізгі тауарлардың карточкамен сатылғаны аға буынның есінде. Мəселен, бір адамға айына бір килодан аспайтын қант, 400 грамм май, 1 ондық

жұмыртқа тиесілі болды. Сүт сатып алу үшін жұрт дүкендерде таңғы 5-6-дан бастап кезекке тұратын. Бір уақыттары тіпті бидайдан қомақты өнім алған біздің астықты республикамыздың өзінде нан қатаң нормамен – бір қолға 1 бөлкеден берілді! Ал телевизор, тоңазытқыш немесе кір жуғыш машина алу құқығы кəсіпорындарда ұтыс түрінде ойнатылды. Автомобильдер туралы ешкім армандаған да емес. Адамдар жұмыс істей жүріп айлап еңбекақыларын, зейнеткерлер зей нетақыларын ала алмайтын. Дəрі тапшылығы орасан зор болды. Операция қажет болған науқастар өз қажеттерін өздерімен бірге ала жүріп, дəрілерді сатып алатын. Бəрі де дəл осылай болды! Міне, бұл сол уақыттағы экономиканың жəне адамдар өмірінің аянышты жағдайын кез келген цифр мен статистикадан өткірірек түрде нақтылы бейнелейді. Іс жүзінде біздің экономика орталығы Қазақстаннан тыс жерде болған аумақтық экономикалық кешендердің «шет аймағынан» тұрды. Мəселен, тас көмір қорының көптігінен Орталық Қазақстанды Донбасс пен Кузбасстан кейін «үшінші қазандық» деп атады. Ал сонымен бірге, үйлерде, кəсіпорындар мен мекемелерде, мектептер мен ауруханаларда көмірдің жоқтығынан жылу мен жарық болған жоқ.

Қазақстан Республикасының Заңы Ќазаќстан Республикасыныѕ Їкіметі мен Тəжікстан Республикасыныѕ Їкіметі арасындаєы Азаматтыќ ќорєаныс, тґтенше жаєдайлардыѕ алдын алу жəне оларды жою саласындаєы ынтымаќтастыќ туралы келісімді ратификациялау туралы 2014 жылғы 6 қыркүйекте Алматыда жасалған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Тəжікстан Республикасының Үкіметі ара сындағы Азаматтық қорғаныс, төтенше жағдайлардың алдын алу жəне оларды жою саласындағы ынтымақтастық туралы келісім ратификациялансын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2015 жылғы 22 сəуір. №306-V ҚРЗ

Қазақстан Республикасының Заңы Ќазаќстан Республикасыныѕ Їкіметі мен Ќытай Халыќ Республикасыныѕ Їкіметі арасындаєы Тґтенше жаєдайлардыѕ алдын алу жəне оларды жою саласындаєы ынтымаќтастыќ туралы келісімді ратификациялау туралы 2014 жылғы 28 мамырда Астанада жасалған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Қытай Халық Республикасының Үкіметі арасындағы Төтенше жағдайлардың алдын алу жəне оларды жою саласындағы ынтымақтастық туралы келісім ратификациялансын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2015 жылғы 22 сəуір. №307-V ҚРЗ

Тəуелсіздіктің алғашқы жылдарында бізді қорқытқан ең бір көңіл құлазытар болжамдардың бірі жаппай созылмалы кедейшілік, сол сияқты халықтың көпэтностығы болды, деп атап өтті Елбасы. Ол кезде ол үшін негіз де бар еді. Ел тұрғындарының төрттен үші дерлігі кедейшілік шегінде тұрды. Бюджеттегілер – мұғалімдер, дəрігерлер, мəдениет қызметкерлері, мемлекеттік қызметшілер ауыр жағдайда болды. Көпшілігі сол кезде өздерінің тарихи Отандарына – Германияға, Грекияға, Израильге, Ресейге, бұрынғы Одақ республикаларына кету жөнінде шешім қабылдады. Бүкіл 90-шы жылдары Қазақстаннан 3 миллион 690 мың адам кетті. Елде 14 миллионнан сəл ғана астам азаматтар қалды. Бұл Қазақстанның еңбек жəне экономикалық əлеуетін əлсіретті. Экономикалық коллапс елеулі саяси дағдарыс туындатты, этносаралық жəне əлеуметтік қарым-қатынастар шиеленісе түсті. Ол кезде этносаралық қақтығыстар негізінде кінəсіз адамдардың қаны төгілген көршілес Қырғызстанның Ош облысындағы, Ферғанадағы, Бакудегі, Сумгаиттегі, Таулы Қарабақтағы, Кавказдағы, Приднестровьедегі, Балтық бойындағы оқиғалардан қорытынды шығарып, мəселеге шынайы көзқарас танытуға біздің кемеңгерлігіміз бен саяси

Ќазаќстан-Сауд Арабиясы:

Маѕызды əріптестер Кеше Парламент Сенатының Төрағасы ҚасымЖомарт Тоқаев Сауд Арабиясының Қазақстандағы елшісі Горм Саид Малханды оның өтініші бойынша қабылдады, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі. Қ.Тоқаев Сауд Арабиясы Қазақстанның Таяу Шығыстағы жəне ислам əлеміндегі ең маңызды əріптестерінің бірі екенін атап өтті. «Біз Эр-Риядпен қатынастардың қарқынды дамуына жəне екіжақты ынтымақтастықты одан əрі өрістетуге ұмтылыстың ортақ екеніне қанағаттанып отырмыз», – деді Сенат Төрағасы. Осыған байланысты Төраға Сауд Арабиясы Кон сультативтік Кеңесінің Төрағасы Абдалла Əл ашШейхтың өткен жылғы Қазақстанға сапарының маңыздылығын атап өтті.

ерік-жігеріміз жетті, деп атап көрсетті Н.Назарбаев. Əлемнің кейбір мемлекет жəне саяси көшбасшылары бізді түрлі пішіндерде өздерінің, бір жағынан панисламизм, екінші жағынан пантюркизм идеясымен, үшінші жағынан батыстық өркениеттің «құндылықтарымен жəне артықшылықтарымен», еркіндікпен жəне демократиямен өзіне тартуға тырысты. Олардың қай-қайсысы да материалдық жəне саяси игіліктер, тіпті əскери қолдау көрсетуге де уəде бере отырып, бізді дəстүрлі одақтастарымыз бен əріптестерімізден бас тартуға көндіруге талпынды. Республика тағдырын біздер, қазақстандықтар өз қолымызға алдық, деп атап көрсетті осы орайда Нұрсұлтан Əбішұлы. Сөйтіп, бүгінде бүкіл əлем құрметтейтін мемлекет құрдық. Біз оны өзіміздің бақытымыз үшін жəне бүгінгі, сондай-ақ, келешек ұрпақтың игілігі үшін жүзеге асырдық. Біз өзіміздің қиын тарихымыздан сабақ алуға тиіспіз. Ол этносаралық қатынастар тарихы сияқты маңызды мəселеге де қатысты. Оны мектептерде объективті жəне еш əсірелеместен оқыту қажет. Біздің жастарымыз оны өзінің бес саусағындай білуі тиіс. Өткен бүкіл ХХ ғасыр бойына Қазақстан аумағына көпэтносты халықтың

қалыптасуының күрделі үдерісі жүрді, деп жалғады сөзін Мемлекет басшысы. Ғасырдың ең басында столыпиндік реформа кезеңіндегі шаруалардың қоныс аударуы барысында Қазақстанға Ресейден, Украина мен Беларусьтан 1 миллион 150 мың адам келді. Жиырма шақты жылдан соң, 30-шы жылдарғы ұжымдастыру кезінде бұрынғы КСРОның орталық аудандарынан Қазақстанға 250 мың мүліктері тəркіленген шаруалар келді. Дəл сол уақыттарда өнеркəсіп нысандарын салуға елдің барлық түкпірлерінен шамамен 1,2 миллион адам қоныс аударды. Сталиндік режім кезіндегі əр жылдарда бүтіндей бір халықтар – 800 мыңға жуық немістер, 102 мың поляктар, 550 мың Солтүстік Кавказ халықтарының өкілдері, 18,5 мың Қиыр Шығыстағы корей отбасылары қоныс аударды. Оларды вагондардан ашық далаға əкеліп түсірді. Ол кезде мұнда тек қазақтар ғана тұратын. Сондықтан қабылдаған да солар болды. Сөйтіп, өздері мұқтаждықта өмір сүріп жатқан қазақ отбасылары оларды өздерінің саман үйлерінде қабылдады. Біздің отбасымыз да үш баласы бар ерлізайыптыларды қабылдады. Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылған күн – 1 наурызды жыл сайын Барлық этностардың бір біріне

жəне мейірбандық танытып, ол адамдарды өз туғанындай қабылдаған қазақтарға алғыс айту күні ретінде атап өту əділетті болар еді. Ол күн бізді бұрынғыдан да гөрі жақындастыра түспек. Бұл күн мейірімділіктің, бүкіл қазақстандықтардың бір біріне деген достығы мен махаббатының жарқын мерекесі бола алар еді. Өздеріңіз білесіздер, сталиндік қуғын-сүргін жылдарында Қазақстанда АЛЖИР, КарЛАГ, СтепЛАГ, ДальЛАГ, ПесчанЛАГ, КамышЛАГ, ЖезказганЛАГ, Ақтөбе, Петропавл, Кеңгір жəне Өскемен лагерьлері сияқты жүз мыңдаған тұтқындар қамалған 11 арнаулы лагерьлер құрылды, деді Н.Назарбаев. Бірақ босағаннан кейін олардың барлығы бірдей кетіп қалған жоқ. Оның сыртында соғыс кезінде Қазақстан 350 мың эвакуацияланған халықты қабылдады. 50-ші жылдары тың игеруге тағы да 1,5 миллион адам келді. Түрлі жабық əскери нысандар шамамен 150 мың маман мен олардың отбасыларын қабылдады. Бүтіндей алғанда ХХ ғасырдың басынан Қазақстанға 5,6 миллион адам қоныс аударды. Ол кезде жергілікті халық шамамен 6 миллиондай адам болатын. Бұларды тарихты білмейтіндер жəне Қазақстан қашаннан осындай көпұлтты болған деп санайтындар үшін айтып отырмын. Екінші жағынан, сталиндік қылмыс тық ұжымдастыру салдарынан 1,5 миллион қазақ аштықтан қырыл ды. Осыдан-ақ əлемде бірде-бір елдің, бірде-бір халықтың қазақ халқы сияқты демографиялық ахуалда мұн дай күйреушілікті бастан кешпегенін жəне толық жойылып кету қаупі туындамағанын түсінуге болады. Біз тірі қалдық, топтаса білдік, қатыгезденген де жоқпыз, өшіккен де жоқпыз, ХХ ғасырдың қатаң қасіреті үшін ешқашан ешкімді кінəлаған да емеспіз, деп атап көрсетті Нұрсұлтан Əбішұлы. Біз төтеп бере білдік, сталинизмнің бүкіл кінəсіз құрбандарына көмектестік, өз төңірегімізге барлық этностар мен конфессияларды біріктіре отырып, өз тəуелсіздігімізге бейбіт жолмен қол жеткіздік. Бүгінде де біздің еліміз толеранттылық, келісім мен бір-біріне деген сенім негізінде алға қарай қадам басуда.

Ќарыздар ќайта ќаржыландырылмаќ

Ағымдағы жылдың ақпанында Елбасы ипотекалық несие алған азаматтардың жағдайын қарастыруға, оларды қолдауға тапсырма берген болатын. Міне, Мемлекет басшысының осы тапсырмасына орай, Ұлттық банк Үкіметпен бірлесіп ипотекалық несиелеу саласында қалыптасқан мəселелерді шешу үшін 130 млрд. теңге бөлетін болды. Бұл қаржы 2004-2009 жылдары ипотекалық несие алған азаматтардың несиелерін қайта қаржыландыруға жұмсалмақ. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Ұлттық банк ипотекалық несиелерді қайта қаржыландыру бағдарламасының шарттарын жариялады. Мəлім болғандай, бөлінген қаражат қарыз алушылардың борыштарын есептен шығармайды, тек проблемалы

ипотекалық несиелерге қызмет көрсету талаптарын жеңілдетуге бағытталмақ. Қаржы 2,99 пайызбен 20 жылдық мерзімге берілмек. Бағдарламаға сəйкес, банктер несие алушыларға бұл қаржыны 3 пайыздан артық емес пайызбен, 20 жыл мерзімге бермек. (Соңы 6-бетте).

 Сақтансаң – сақтайды

Судан ќўтќару жəне тасќынныѕ зардаптарын жою жалєасуда Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Қиналғанда қол ұшын беру – қазақ халқының бойына сіңген асыл қасиет. Оған дəлелді алыстан іздеудің қажеті жоқ. Мəселен, бүгінде төтенше жағдай жайлаған еліміздің бірқатар өңірін кенеттен жаппай еріген қар суының басуы көптеген адамдарды əбігерге түсіргені белгілі. Тып-тыныш күнделікті күйбең тіршілікті кешіп жатқан жандардың

жайлы баспанасын су алып, дүниемүлік бүлініп, жанға жайлылық, береке қашты. Сондықтан, алдымен, еліміздің түкпір-түкпірінен қарапайым ұлтжанды жандар олармен барымен бөлісіп, қарасып бақты. Енді кеше ғана Мəжіліс депутаттары да төтенше жағдайдан зардап шеккендерге көмек ретінде бір күндік еңбекақыларын бөлуді дұрыс деп тапты. Олардың қатарына жалпыұлттық республикалық «Егемен Қазақстан» газеті ұжымы

да қосылып, бір ауыздан бір күндік еңбекақыларын бөлгенін атап өтуге тұрады. Ал жалпы су тасқыны басталғаннан бері төтенше жағдайлардан зиян шеккендердің жайын ойлау алдын ала қамтылып, су басқан аймақтарда құтқару жəне зардапты жою шаралары мемлекет тарапынан бір тынған жоқ. Бұл орайда, кеше өңірлерде қалыптасқан су тасқыны жағдайы жəне жүргізіліп жатқан авариялық-құтқару жұмыстары

туралы Ішкі істер министрлігі Төтенше жағдайлар комитетінің ресми өкілі Руслан Иманқұлов айтып берді. Оның баяндауына қарағанда, барлық су басқан аймақтарда ІІМ бөлімшелері мен жергілікті атқарушы орган дарының бірлескен тəулік бойғы кезекшілігі атқарылып, сондай-ақ су тасқыны ахуалын бағалау үшін қазақстандық спутниктермен жерді қашықтықтан бақылау деректері қолданылуда көрінеді. Су тасқынына ұшырағыш өңірлерде су сору, тұрғын үй мен жол аумақтарын инертті материалдармен үю жəне қоршау бойынша жұмыстар əлі жалғасуда дейді. (Соңы 6-бетте).

(Жалғасы 2-бетте).

Бїгінгі нґмірде: Жаѕалыќќа жаны ќўмар азамат 8-бет

Айтыстыѕ алтын діѕгегі 11-бет

Жетпіс жылдан кейін белгілі болєан марапат 12-бет

Əнші Розаны ќўтќарєан барлаушы 16-бет


2

www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

Ассамблея тарихы – ел тўраќтылыєыныѕ тарихы

(Жалғасы. Басы 1-бетте). Өздеріңіз көріп отырғандай, біздің көпэтностығымызды саяси жүйе жасанды түрде жасап шығарды. Ол үшін өз ықтиярларынан тыс осы жерге келген адамдар кінəлі емес. Олардың бəрі де бүгінде қазақстандық болып шықты. Біз бəрін біртұтас, топтасқан халыққа біріктіре алдық. Бұл бүгінде біздің басты артықшылығымыз. Біздің күшіміз де осында. Тарихтың бұл беттерін əркезде де есте сақтап, Астананың, сол сияқты еліміздің басқа да қалаларының музейлеріндегі экспозицияларда біздің тарихымыздың маңызды сатысы ретінде бейнелеу қажет. Ол кезеңнің тоталитарлық машинасынан біздің бəріміз де зардап шектік. Қазақстанда жыл сайын Саяси қуғынсүргін құрбандарын еске алу күні атап өтіледі, деп жалғады сөзін Елбасы. Қазақстандық элита түгел дерлік қуғынсүргінге ұшырады, жартысы атылды. Бүгінде біздің елімізде 17 конфессия өкілдері бейбітшілік пен келісімде өмір сүруде. Олардың ішіндегі неғұрлым ірілері – ислам, православие жəне протестантизм. Бізде тарихи тұрғыда қалыптасқан хана фиттік ислам біркелкілігімен, төзімділігімен, ислам құндылықтарын көкейге қонымды пайымдауымен ерекшеленеді. Біздегі славян жұртының басым бөлігіне тəн православие адамның арожданы мен өнегелілік таңдауын, қайырымдылық пен мейірбандық мəселелерін басты күн тəртібіне қояды. Соңғы жылдары Қазақстанда табысты жəне кəсіби еңбекті, ұқыптылық құндылықтары мен қайырымды өмірді уағыздайтын католицизмнің, протестанттық шіркеудің жолын ұстанушылардың өсуі байқалады. Біздің елімізде басқа конфессиялар да өздерінің діни қажеттіліктерін алаңсыз жүзеге асыру мүмкіндіктеріне ие. Əр діннің өз артықшылықтары бар. Олар əркезде де қазақстандықтарды біріктіреді, бейбітшілік пен келісім ісіне, қоғам мен экономиканы дамытуға, мемлекетті нығайтуға қызмет етеді. Қазақстандық біртектілік əр діннің озық рухани құндылықтары негізінде нығаюы керек. Сонымен бірге, Қазақстан зайырлы мемлекет болып қалуы тиіс, деп атап өтті Президент. Əлемнің жаратылуы сондай, этностық, тілдік, діни жəне мəдени айырмашылықтар болжамды болашақта əркезде де бола бермек. Бірақ олар ажыратушы бөліктер емес, біріктіруші бастау болуы тиіс. Біздің жеріміз түрлі этностар мен діндердегі адамдардың аққан терімен молынан құнарланған. Біз бəріміз бірге қалалар мен поселкелерді салудамыз, астық өсірудеміз, индустрияны көтерудеміз, жолдар салудамыз, отбасын құрып, балаларды тəрбиелеудеміз. Біз табыстарға бірге қуанамыз жəне ең бір қиын сəттерде бір-бірімізге қолдау көрсетеміз. Мысалы, Қазақстан халқы Ассамблеясының Қоры 5 жылдан бері Ана мен бала ұлттық орталығының онкогематология бөлімшесінің балаларына қолдау көрсетіп келеді. «Дустлик» өзбек этномəдени бірлестігі балалар үйлеріне азық-түлік жеткізіп, қарттар үйлері үшін «қайырымдылық керуенін» ұйымдастырады. Немістердің «Возрождение» ассоциациясы əлеуметтік стансалардың республикалық желісін құрып, мүмкіндігі шектеулі адамдарға көмек көрсетуде. Оларға орасан зор алғыс! деп атап көрсетті осы орайда Мемлекет басшысы. Мұндай мысалдарды жүздеп келтіруге болады. Ассамблея тарихы – біздің тұрақтылығымыздың тарихы. Біз оны сақтауға тиіспіз. Оны біз əркезде де есте

ұстап, қадірлеуіміз керек. Бұл халық зердесі үшін, адамдардың достығы мен өзара түсіністігі үшін, біздің балаларымыз бен немерелеріміз үшін ең басты мəселе. Ассамблея Үкіметтің жəне бизнестің қолдауымен бүкіл ел бойынша барлық қайырымдылық акцияларының біріктіруші орталығына айналуы тиіс, деп жалғады сөзін одан əрі Президент. Өзінің жоқшылықта, кедейшілікте болғанын есінен шығармаған адам дəулетке ие болғаннан кейін қиын жағдайда қалғандарға назар аударуы керек. Бізде татулық пен келісім үшін берік іргетас бар. Бүгінде экономикалық өсу есебінен өздерінің əл-ауқатының қалай жақсарғанын барлық қазақстандықтар сезінуде. Бұл мүлде басқа ел. Жан басына шаққандағы ІЖӨ көлемі 18 есе өсті. Бізді осындай өмірге жеткізген қазақстандық ғажайып та міне, осы. Таяуда британдық «Ипсос МОРИ» социологиялық қызметі бүкіл Қазақстан бойынша тəуелсіз зерттеу жүргізді, соған сəйкес қазақстандықтардың 93 пайыздан астамы елдегі жағдайды жоғары бағалайтынын атап көрсеткен. Бұл біздің Конституциямыздың кіріспесінде толымды бейнеленген «Біз, Қазақстан халқы!» атты басты қағидаттың салтанат құруы. Мен де, өздеріңіз сайлаған Ассамблея Төрағасы ретінде бұл жетістікті бағалаймын. Мен жаңа Қазақстанның жасампаз жылдары ішінде бізге жүзеге асыруға сəті түскендерді мақтан тұтамын. Ассамблея жаңа Конституцияны қабылдау бойынша бүкілхалықтық референдумға бастамашы болған еді, биыл біз оның да 20 жылдығын атап өтетін боламыз. Осы жылдар ішінде Ассамблея аса белгісіз құрылымнан Мəжіліс депутаттарын сайлау құқына ие конституциялық органға трансформацияланды. Бұл Ассамблеяның беделін арттырды. «Қазақстан халқы Ассамблеясы туралы» Заң – əлемде баламасы жоқ керемет заң. Ол еліміздің болашағы үшін өте маңызды. Оның нормалары біздің ұлтаралық саясатымыздың негізін қалыптастырады, деді Мемлекет басшысы. Ежелгі Египет мақалында айтылатынындай, дүниедегінің бəрі уақыттан қорқады, бірақ уақыт пирамидалардан қорқады. Біздің жаңа елордамыз – ажарлы Астана – осындай мəңгіліктің символы. Біз нағыз бейбітшілік пен келісімнің пирамидасын – қазір ҚХА сессиясы өтіп жатқан əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының съездері үшін бірегей ғимарат салдық. Қазақстанға келгендердің барлығы Ассамблеямызға таң-тамаша қалады, біздің халықтар достығына қаншалықты үлкен маңыз беретінімізді көреді. Бұл сарай – діндер Ғибадатханасы, біздің халқымыздың бірлігі мен келісімінің Ғибадатханасы. Жаһандық конфессиялар көшбасшыларының V съезі жақында дəл осы жерде өтеді, деп мəлімдеді Нұрсұлтан Назарбаев. Бүгінде планетамыздағы кез келген елдің алдында өте күрделі мəселе – жаңа жағдайларда тұрақты дамуды қалай қамтамасыз етуге болады деген мəселе тұр, деп жалғады сөзін Елбасы. Біз Еуропада ислам құндылықтарына карикатуралар салдыруға итермелеп, кейбір елдерде есірік туындатқан исламофобия өскенін байқаудамыз. Осы жəне басқа да оқиғалар, олардың шығу тегі мен табиғаты қалай түсін дірілетініне қарамастан, ұлтаралық жəне конфессияаралық қатынастардың нəзік те шетін саласына қатысты заманауи сын-қатерлер мен проблемалардың жаһандық сипатын қуаттап беріп отыр. Кез келген елдің қуаты – оның халқының бірлігінде. Біздің этносаралық келісім тəжірибемізді неғұрлым көп ел

пайдаланатын болса, əлем соғұрлым қауіпсіз болатынына сенімдімін. Күн тəртібінде басты мəселе – болашағы біртұтас ұлттың мəселесі тұр. Оны құру «Нұр Отан» съезінде ілгерілетілген бес халықтық реформаның жалпы мəнін қалыптастырады. Менің өңірлерге жұмыс сапарларым барысында менен бес халықтық реформаның шешуші мағынасы неде деп жиі сұралды. Бүгін мен баршаға бірден жауап берсем деймін. Менің барлық басты бастамаларым: «2050-Стратегиясы», жаңа индустрияландыру, «Нұрлы Жол», бес халықтық реформа, «Мəңгілік Ел» – бұлар көп жылға бұрын есептелген ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын мега-жобалар. Оларды тек қуатты бүкілхалықтық механизм ғана іске қосуға қабілетті. Болашағы біртұтас ұлт осындай бола алады, деді Президент. Біз, деп сабақтады сөзін Нұрсұлтан Əбішұлы, бірегей жəне халық бірлігінің осы кезге дейін еш жерде қайталанбаған моделін қалыптастырудамыз. Бізді, біріншіден, ортақ үйіміз – Қазақстанға деген ортақ сүйіспеншілік біріктіреді. Екіншіден, біздің ежелгі жеріміз бен тілдерді дамыту тарихына қатысты қоғам дық келісіміміз. Үшіншіден, мемлекетіміз бен оның азаматтарының бүгінгі күніміз бен еңселі ертеңімізге түбегейлі сеніміміз. Біздің Мəңгілік Отанымыз – Мəңгілік Елдің негізі, міне, осы. Бүгінде дамыған елдердің ТОП30-дығы – болашағы біртұтас ұлттар. Біз осындай табысты тəжірибелердің көптеген мысалдарын көріп отырмыз, олар – Жапония, Оңтүстік Корея, Түркия, Малайзия жəне басқалары. Қазір біздің қазақстандық тəжірибе де осы қатарда деп айтуға əбден болады. Бірақ біз өзіміздің жолымызды аталған елдерден 30-50 жыл кейін бастадық. Сондықтан біздің алдымызда үлкен жұмыстар тұр. Мен бес халықтық реформаны іске қостым, деді Мемлекет басшысы. Бірінші – кəсіби мемлекеттік аппарат жасақтау. Екінші – заңның үстемдігі. Үшінші – индустрияландыру мен экономикалық өсім. Төртінші – болашағы біртұтас ұлт. Бесінші – транспарентті мемлекет. Бұлар – сырттың теріс ықпалдары салдарын еңсеріп, елді нығайтатын жəне барша үшін осы заманғы Қазақстан тұрғызуға көмектесетін жаңа басымдықтар. Ең бастысы, еңбек адамының жұмысы мен тұрақты жалақысы, басында баспанасы, ертеңгі күнге деген сенімі болуы тиіс. Бес реформа – бұл қарапайым адамдарға керектінің дəл өзі, деді Нұрсұлтан Назарбаев. ҚХА өкілдері Жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссия жұмысында маңызды рөл атқарулары керек, деп жалғады сөзін Елбасы. Осымен байланысты Ассамблея алдына бірқатар міндеттер қоямын. Бірінші. Бүкілқазақстандық біртектіліктің, болашағы біртұтас ұлттың кілті бүкілқазақстандық мəдениет болып табылады. Əлемдегі аса серпінді ұлттардың – АҚШ-тың, Жапонияның, Еуропа елдерінің, Оңтүстік-Шығыс Азия «жолбарыстарының» тəжірибесі қазіргі дүниеде берік мəдени арқаусыз елдің экономикалық жəне саяси табысы мүмкін емес екенін айқын айғақтап беріп отыр. Сондықтан, деді Президент, планетамыздағы 30 лайықты ұлттың біреуі атану үшін, бірінші кезекте, ХХІ ғасырда аса танымал мəдениеттердің қатарында болу шарт. Біз Қазақстанның əлемдегі 30 «жоғары мəдениетті қоғам» шоқжұлдызына енуін қамтамасыз етуге тиіспіз. Бар-жоғы екі жылдан кейін біздің елорд амыз А стан а Х алықаралық «ЭКСПО-2017» көрмесін қабылдайтын болады. Ол Қазақстанның бүгінгі

мүмкіндігін, əлеуетін жəне болашағының жаһандық қарымын байқатпақ. Біз – осы бүкілəлемдік форум өткізу құқығын алған əлемдегі 17-ші елміз. Біз кон курсты жеңіп алдық. Бұл – біздің экономикалық жəне мəдени даму дағы жаһандық көшбасшылар қатарында болуға деген ұмтылысымыз негізсіз емес екенін дəлелдейтін бүкілхалықтық миссия. Мəдениет жəне спорт министрлігі «ЭКСПО-2017-ге» қарай бүкілқазақстандық мəдениеттің тұсаукесерінің арнайы жоспарын жасауы тиіс. Біз – жаңа елміз, сондықтан көрмеге келушілердің еліміз, табиғатымыз, мəдениетіміз, тарихымыз туралы көбірек білуге деген ұмтылысы табиғи болмақ. Бізге осы мүмкіндікті пайдаланып қалу керек, деді Нұрсұлтан Əбішұлы. Екінші. Қазақстандық ұлттық рухтың басты көзі – ортақ рухани-адамгершілік құндылықтар негізіндегі халық бірлігі. Біздің азаматтарымыздың көпшілігі – қазақтар. Тиісінше, жалпықазақстандық бірлік дегеніміз – ең алдымен, қазақтың өзінің бірлігі. Елдің тағдыры мен болашағы – мемлекет құраушы ұлт ретінде қазақтың қолында. Халықты ұлы істерге ұйыстыруда басты жауапкершілік қазаққа жүктеледі. Осыны əрдайым есте тұтайық. Біздің Конституциямыз нəсілдік, этностық, діни жəне əлеуметтік қатыстылығына қарамастан, барлық азаматтарымыздың құқықтық теңдігіне кепілдік береді жəне қорғайды. Сонымен бір мезгілде, қазақстандық біртектілікті одан əрі нығайту қажет. Ол азаматтық қағидатына негізделуі тиіс. Барлық азамат құқықтардың бірдей көлемін пайдалануы, жауапкершіліктің бірдей жүгін көтеруі жəне теңдей мүмкіндікке қолжетімділікке ие болуы керек, деді Мемлекет басшысы. Мəңгілік Ел идеясы арқауындағы топтастырушы құндылықтар – азаматтық теңдік; еңбексүйгіштік; адалдық; оқымыстылық пен білімге бас июшілік; зайырлы ел – толеранттылық елі. Қазіргі кезде жобасын жасаумен Ассамблея айналысып жатқан «Мəңгілік Ел» патриоттық актісінің негізін осылар құрауы тиіс. Онда қазақстандық патриотизмді жаңашылдықпен айқындау қажет. Қазіргі дүниеде қоғамдағы бейбітшілік пен келісімнің барлық елдерде бірдей қолдануға болатын мінсіз жəне дəл рецептілері жоқ. Біз əлемде алғашқы болып бүкілқазақстандық ұлттық идеяны нақты құжат пішінінде бекітеміз. Мұндай тəжірибе еш жерде жоқ жəне біз баршаның алдында келеміз, деді Елбасы. Дəл осы секілді, қазақстандықтарды тұтастандыру мен біріктірудің бірегей мүмкіндігін көре отырып, осыдан 20 жыл бұрын бірінші болып халық Ассамблеясын құрдық. Жаңа міндеттерді жүзеге асыруда ұлттық интеллигенцияға ерекше рөл беріледі. Үшінші. Біз өскелең ұрпақты патриоттық тəрбиелеуге ерекше назар аударуымыз керек. Бұған білім беру жүйесінің, тəрбиенің, мəдениеттің, БАҚ-тың, этномəдени бірлестіктердің барлық күш-жігері бағытталатын болуы тиіс. Бұдан да көп айтуға болады. Адамдар талғамсыздықтың, «менттер», қылмыстар туралы көпірген сериалдардың, тұтынушылық, ойын-сауық жəне тағысын тағы сияқты лардың көптігінен шаршады. Мұнда жалпыұлттық құндылықтарды нығай туға бастайтын күш ретінде біздің интеллигенциямыздың рөлі зор. Адамдар театрдан, кинодан, кескіндеме өнерінен, өнер туындылары мен мəдениет өнімдерінен адамгершіліктің, адалдықтың, абырой мен ізгіліктің көрсетілгенін күтеді. Мəдениет жəне спорт, Инвестициялар жəне даму министрліктеріне Ассамблеямен бірлесіп, БАҚ-тарда, Интернетте

арнайы жобаларды жасап, жүзеге асыру керек, деді Президент. Төртінші. Кез келген ұлт-мемлекет – бұл, бірінші кезекте, оның бірегей мемлекеттік тілі. Қазақ тілін үйреніп жүрген барлық ұлты қазақ еместерге рахмет. Балаларын балалар бақшасынан өз Отандарының тілінде сөйлеуге үйретіп жүрген ата-аналарға да рахмет, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақ тілін дамыту өзінің тарихында ешқашан осындай ауқым мен қарқынды білген емес. Бүгінде қаншама қазақ еместер қазақ тілін біледі! Мемлекет қазақстандықтардың барлық этностық топтарының тілдерін дамытуға қамқорлық көрсетіп келеді. Біз үштұғырлы тіл енгізу қарқынын өрістетудеміз. Қазақстандықтардың 20 пайызы қазірдің өзінде ағылшын тілін меңгерген. Яғни, үш тілді білу – жаһандық өмірге жолдама алу деген сөз. Бұл – адамның өмірдегі табыстылығының қағидаты. Біз тіл мəселесіне келгенде білім мен мəдениетті жиі шатыстырамыз. Қазіргі заманда білім беру мен мəдени тəрбие беру – бір-біріне жақын, бірақ екі бөлек жұмыс. Білім берудің міндеті – заманға сай білімі бар, тəжірибелі, білікті, жаңа технологияларды меңгерген, бəсекеге қабілетті азамат қалыптастыру. Осы арқылы өзінің, бала-шағасы мен отбасының, елінің игілігі үшін табыс таба алатын азамат қалыптастыру. Ал, мəдени тəрбие берудің міндеті – адамды ұлттық болмысын сақтауға, туған тілін, тарихы мен мəдениетін игеріп, дамытуға үйрету, деді Нұрсұлтан Əбішұлы. Басты проблема неде? Қазіргі заманғы білім мен ғылым негізінен басқа тілдерде, əлемдік тілдерде жасалады. 2014 жылы əлемде ағылшын тілінде 500 мыңнан астам жаңа кітап жарыққа шықты. Қазақ тіліндегі кітаптардың саны – 2300. Айырмашылық – жер мен көктей. Ғылыми əдебиетте де осындай көрініс. Медицина саласында ағылшынша 15 мың, қазақша 100 жаңа басылым шықты. Ғылым мен жаңа технологияда 30 мың жəне 200. Жыл сайынғы көрініс – осы! – деді Мемлекет басшысы. Сапаны салыстырсақ та жағдай шамалас. Бұл – əлемдік үрдіс. Осы проблема Еуропадағы, Оңтүстік Америкадағы, Азия мен Африкадағы елдердің басым көпшілігінде бар. Барлық мемлекеттер бəріне ортақ бір проблемамен бетпе-бет келіп отыр. Ол – аса ауқымды ақпарат тасқынын аударып үлгермеу мəселесі. Əлемдегі техникалық ақпараттардың 70 пайызы – ағылшын тілінде. Электронды тасымал құралдардағы ақпараттың 80 пайызы – ағылшынша. Жапон, қытай, орыс, француз, араб, түрік жəне басқа да тілдердің бəрін қоса алғандағы өзге тілдердің үлесі небəрі 20 пайыз. Осы тілдерді ғана білетін адамдардың ақпаратқа қол жеткізу мүмкіндігі барынша шектеулі. Бұл айырмашылықты еңсеру тіптен мүмкін емес, деді Елбасы. Əлемде білім саласының қарқынды дамитыны соншалық, оны ұлттар өз тілдеріне аударып үлгере алмайды, деп жалғады сөзін Президент. Біз аударғанша ол мəліметтер ескіріп қалады. Сондықтан, жоғарыда айтылған салалар түгелімен ағылшын тіліне көшуде. Бұл үрдіс жыл өткен сайын кеңейіп, тереңдеп, жеделдеп барады. Сонда, жаһандану заманында бəсекеге қабілетті 30 елдің қатарына қосылуға бел байлаған ел не істеуі керек? Тезірек əрекет жасауы қажет. Осыны түсінген ел өзгелердің алдында артықшылыққа ие болады. Оған мысалдар да жеткілікті: Сингапур, Малайзия, Корея, Гонконг, Тайвань, Біріккен Араб Əмірліктері. Ағылшын тілінде бəрі бірдей еркін сөйлемеуі мүмкін, бірақ оқып, түсіне алады, деді əрі қарай Нұрсұлтан Назарбаев. Əлемдегі негізгі ақпараттарға қолы

жетпейтін ұлт бəсекеге қабілетті бола алмайды. Бұл – ХХІ ғасырдың заңы. Сондықтан, ғылымда, медицинада жұмыс істейтін жəне мемлекеттік қызметтегі азаматтар ағылшын тілін тезірек меңгеруі қажет. Ұстаздар мен ата-аналарға айтарым – Қазақстанның білім беру саласында осы мəселе мұқият ескерілуі тиіс. Біздің мектептеріміздің бəріне ортақ бір үлгі қажет. Бұл үлгідегі мектепте Қазақстанның мəдениеті мен тарихы, тілі мен əдебиеті қазақша, жаратылыстану пəндері ағылшынша үйретіліп, орыс тілі пəн ретінде оқытылуы керек. Ұлттық тіл мен мəдениетті сақтап, дамыту əлемдік ақпараттан құралақан қалуға негіз болмауы тиіс. Мектептің соңғы сыныптарында жəне жоғары білім беру – бірте-бірте ағылшын тіліне көшу керек. «Үш тұғырлы тіл» саясатының негізгі мəні – осы! Сондықтан Білім жəне ғылым министрлігіне Мəдениет жəне спорт министрлігімен бірлесіп, Үш тілде білім беруді дамытудың жол картасын жасау қажет. Бесінші. Халық Ассамблеясы халықтық, саясатүстілік өкілдіктің ерекше тетігі ретінде транспарентті мемлекеттің қоғамдық бақылау жүйесінде маңызды рөл атқаруы тиіс. Алтыншы. Ассамблея алдында бұрынғысынша этносаралық қатынастар саласын саясаттандыруға жол бермеу міндеті тұр. Біз қай тараптан шыққанына қарамастан, ұлттық радикализмнің кез келген пішінінің жолын қатаң кесетін боламыз. Біздің қоғамда қазірдің өзінде қандай да бір радикалды үндеулер мен арандатушылыққа қарсы белгілі бір иммунитет қалыптасып үлгерді. Бірақ Қазақстан халқы Ассамблеясы қолын қашанда қоғамның тамыр соғысында ұстап, тиісті мемлекеттік органдармен бірге алдын алу шараларын қабылдауы керек. ҚХА үшін оның мемлекеттің ішкі саясатын жүзеге асыруға қатысуын қамтамасыз ететін, барлық этностарды жалпымемлекеттік міндеттер кешенін шешуге жұмылдыратын арнайы бағдарлама жасалатын болуы тиіс. Бізге Ассамблея туы астында «Үлкен ел – үлкен отбасы» жалпыұлттық акциясын ұйымдастыру керек, деді Нұрсұлтан Əбішұлы. Жетінші. Халық Ассамблеясына біздің Еуразиялық экономикалық одақтағы əріптестерімізбен мəдени-гуманитарлық өзара іс-қимылды тереңдету бойынша жүйелі жұмыс тізбесін қалыптастыру қажет. ЕАЭО құру бастамасын біз көтергенбіз. Еуразиялық экономикалық одақ міндетті географиялық көршілестік қағидатын ұстанбайтындығымен қызықты. Тек біртұтас ережелер ғана міндетті. Мен ЕАЭО бейнесін кез келген басқа интеграциялық бірлестіктер, ойлап табуды қажет етпейтін велосипед түрінде елестете алар едім. Егер ол қозғалмайтын болса, құлайды. Бұл əзірше төрт доңғалағын тең басқан, моторы мықты, алға қарай орнықты жəне сенімді келе жатқан жол талғамайтын көлік емес. Ал бұл қозғалысты сіз бен біз, біздің экономикалық одаққа енген жəне əлі енетін барлық елдердің халықтары қамтамасыз етуі тиіс. Бақыт бағалай білгеннің ғана басында тұрады. Ең асыл қазынамыз – бірлігімізді көздің қарашығындай сақтай білсек, барлық асулардан асамыз. Мен халқымды Ассамблеяның алтын шаңырағын асқақтата түсуге үндеймін. Бірлік қағидасы – əрбір азаматтың өмірлік ұстанымына айналсын! Жүрегімізде Ұлы Отан – Мəңгілік Елге деген махаббат оты маздасын! Баянды болашаққа бірге қадам басайық! Ырысымыз тасып, айбынымыз аса берсін! Алға, Қазақстан! (Жалғасы 5-бетте).


3

www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

САЙЛАУ-2015 Президент куəлігініѕ їлгісі бекітілді

Кеше Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының отырысы болып, онда «Қазақстан Республикасы Президенті куəлігінің үлгісін бекіту туралы» қаулы қабылданды.

Эльмира МƏТІБАЕВА, «Егемен Қазақстан».

Аталған үлгі негізінде үстіміздегі жылғы 26 сəуірдегі кезектен тыс президенттік сайлауда сайланған Қазақстан Республикасының

Президентінің куəлігі дайындалды. «Қазақстан Республикасы Президенті куəлігінің үлгісін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының 2005 жылғы 15 желтоқсандағы №57/112 қаулысының күші жойылды деп танылды.

Саяси бейтараптыќ пен əділдік ескеріледі

Кеше елордада Орталық сайлау комиссиясының отырысы өтті. Содан кейін ОСК мүшелері ШЫҰ-ның Сайлауды байқау жөніндегі миссиясының жетекшісі Дмитрий Мезенцевпен кездесті. Кездесуге ШЫҰ Хатшылығының кеңесшісі А.Қыдырбеков, ОСК төрағасының орынбасары В.Фоос, ОСК-ның хатшысы Б.Мелдешов қатысты.

Орталық сайлау комиссиясының төрағасы Қуандық Тұрғанқұлов сайлау барысындағы жағдайларға біршама тоқталып өтті. Сондайақ, ол сайлау аясындағы маңызды бірқатар ақпараттарды атады. Қазіргі таңда негізгі жағдайлардың бірі сайлаушылардың тізімінің өскендігінде болып отыр. Біз биылғы жылы сайлаушылар тізімін анықтау кезінде егжейтегжейлі жұмыс істедік, ағымдағы жылдың қаңтарынан бастап олардың саны 200 мыңға артқандығын байқадық, деді Қ.Тұрғанқұлов. Сонымен қатар, еліміздегі барлық өңірлерді, қалалар мен ауылдар ды, аудандарды қамтығанда тізімнің ұлғайғандығын еске салған ОСК төрағасы келесі кезекте дауыс берушілерге ыңғайлы жағдайлар жасалғандығын атап өтті. Бұл тұрғыда белгілі себептермен өзінің учаскесін білмегендерге, немесе əртүрлі жағдайларға байланысты тап сол жерде тізімде болмағандарға ХҚО-мен тура байланыс орнатылғандығын айтты. Осы мəселе бойынша кез келген адам олардан мекенжайлық анықтама ала алады, яғни онда қай учаскеге тіркелгендігін анықтай алады, деді Қ.Тұрғанқұлов. ОСК төрағасының ақпараттарына

Сарапшылар сайлау туралы Ертең Қазақстан Республикасы Президентінің сайлауы алдындағы үгіт-насихат жұмысы тоқтайды. Осыған орай біз саясаттағы танымал сарапшыларға «Сіз аяқталып келе жатқан электоратты науқанның өту барысына қандай баға берер едіңіз?» деген ортақ сауалға жауап беруін өтінген едік. Вячеслав АБРАМОВ, «Vласть» баспа үйінің бас редакторы.

Бұл сайлау науқаны басталмас бұрын-ақ оның қалай өтетіні, қандай қорытынды шығарылатыны белгілі болған сияқты еді. Соған қарамастан, сайлаушы мен байқаушы тарапына оған деген қызығушылық анық байқалды. Тіпті, саясаттанушы-сарапшылардың жеке көзқарасы тұрғысынан ой сараласақ, мынандай көріністің куəсі боламыз. Президенттік лауазымнан үміткер кандидаттар сайлаушылар алдына мейлінше көп шығып, көп сөйлесіп, өздерінің негізгі саяси құралы – бағдарламасын кеңінен таныстырды. Міне, осының өзінен-ақ сайлау науқанының екі жақтан да белсенділік танытып, ауқымды жұмыстардың жүргізілгенін байқаймыз. Тағы бір ескеретін жайт: мұндай саяси науқанда елімізде бірінші рет ғаламтор бар қуатымен пайдаланылды. Əлеуметтік желілер де бір сəт дамыл таппады. Осының өзі халықтың, тіпті, келесі сайлауға дайындығын аңғартып тастағандай. Алдымызға көз жүгіртер болсақ, келесі жылы парламенттік сайлау болатыны белгілі. Сондықтан бұл сайлау алдындағы сайыс, меніңше, тең дəрежеде, ешқандай толқусыз өтіп жатқанын қайталап айтқым келеді.

Жəнібек СҮЛЕЕВ, WEB-баспагер.

Сайлау науқаны дəл қазір бұрын-соңды болмаған мамырайжай екпінмен өтіп жатыр десе де болады. Оның дəл осындай ырғақпен жүруінің сыры жұртқа мəлім. Негізгі əлі қорытынды көрсеткішті сайлау күні білетін боламыз. Өздеріңіз білесіздер, ол күнге де мүлдем аз уақыт қалды. Əлемдегі ахуалдардың тұрақсыздығына, алуандығына қарамастан, өздеріңізге мəлім, біздің халық патроналдық қасиеттерді өте жақсы меңгерген: шындығын айтсақ, бізге дəл қазір тіреу керек. Үш үміткердің қайсысының сондай тіреу бола алатынын мен бөле-жарып айтпай-ақ қояйын, сайлаушы қауым өзі де жақсы біледі. Бізде оза шауып тұрған бір-ақ кандидат бар... Менің бұл айтқанымды сол үміткерді насихаттау деп ойлап қалмаңыздар. Десе де, мен сарапшы ретінде кімнің қалай жəне кімге дауыс беретінін жақсы біліп тұрмын! Тағы бір нəрсе анық, халық сайлауға жаппай барады, өзінің таңдауын жасайды! Үш үміткер де халықпен жақсы байланыста болды, тіпті, кездесулер жеткіліксіз болғанда да халықтың бұл сайлауға баратыны ақиқат. АЛМАТЫ.

қаныққан ШЫҰ Миссиясының жетекшісі Д.Мезенцев бірінші кезекте Қазақстан Республикасының бас қаласы – Астананың дамып келе жатқандығына, сұлулығымен көз тартып тұрғандығына назар аударды. Елбасының «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатының арқасында көптеген игі істердің атқарылып жатқандығын айта келе, елдің алдында тұрған биік мақсаттарға қол жеткізу мүмкіндігі зор екеніне ерекше тоқталды. Д.Мезенцев келесі кезекте ШЫҰ Миссиясы Астанадағы барлық сайлау учаскелерін аралап, ондағы қызметкерлермен жүздесетіндігін айтты. Сонымен қатар, аталған Миссия жұмысы сайлауды байқау кезінде қазақстандық заң аясында жəне ШЫҰ жағдаяттарына сəйкес жүзеге асатындығын көлденең тартты. Бұл тұрғыда саяси бейтараптық пен əділдік ескерілетіндігін жеткізді. Сондай-ақ, қазіргі сайлауалды ахуалдың жоғары деңгейде, қызметкерлердің дайындығы үлкен жауапкершілікке негізделгендігін, алдағы сайлау Қазақстан мемлекетін жағымды жағынан тағы бір көрсетер сəт екендігін ерекше атады.

Киіз їй тїріндегі кабина 26 сəуір күні өтетін президенттік сайлауға Қазталов ауданында да əзірлік тиянақты жүр гізілді. Сайлау учаскелері еліміз үшін маңызы зор осынау саяси оқиғаға ерекше мəн берді. Соның айға ғындай, күрежолдың бойында орналасқан №228 Тереңкөл сайлау учаскесінде ерекше ұйымдастыру жұмыстарының жүргізілгенін аудан əкімі Нұрлан Бекқайырмен бірге барғанда көзіміз көрді. Гүлфия КӨШБАЕВА.

Аудан əкімі ел Конс титуциясының 41-бабының 4-тармағына сəйкес, учаскелік сайлау комиссияларының əзірлік барысын тексерген болатын. Осы орайда айтарымыз, бұл сайлау учаскесіндегі дауыс беру кабинасы халқымыздың киіз үйі үлгісінде, бірақ стандартқа сəйкес жабдықталған екен. Сайлау учаскесінің төрайымы

Гүлжаһан Өтешева бізбен əңгімесінде: – Сайлау учаскесі үш ауданды басып өтетін күрежолда тұр. Сайлау күні жол жүріп

бара жатқан жолаушылардың дауыс беруіне барлық жағдай жасалған. Сонымен қатар, округтегі 420 сайлаушы осы киіз үй үлгісіндегі дауыс

беру кабинасына келіп, дауыс беретін болады, – деді. Батыс Қазақстан облысы, Қазталов ауданы.


4

www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

САЙЛАУ-2015

Елордалыќтар да Елбасын Елдіѕ басты байлыєы – таѕдайтындыќтарын мəлімдеді оныѕ азаматтары

Табиєатќа жанашырлыќ – əркімніѕ тікелей міндеті

Кеше Қазақстан Республикасы президенттігіне кандидат Н.Ə.Назарбаевтың Республикалық қоғамдық штабының мүшелері Астанада «Локомотив құрастыру зауыты» АҚ еңбек ұжымының жұмысшыларымен, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің студенттері мен профессорлық-оқытушылар құрамымен, ғылыми жəне шығармашыл зиялы қауым өкілдерімен кездесті, сондай-ақ, қант диабетінен сақтандыруға арналған дөңгелек үстелге қатысты.

Қазақстан Республикасы президенттігіне кандидат Əбілғазы Құсайынов Жамбыл облысының жұртшылығымен кездесті. Кездесу барысында ол өзінің сайлауалды бағдарламасын таныстырды.

Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Делегация құрамында Респуб ликалық қоғамдық штаб жетекшісі Мұхтар Құл-Мұхаммед, «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек, халық жазушысы Əбіш Кекілбайұлы, Қазақстанның халық əртісі Айман Мұсақожаева, Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары Анатолий Башмаков, Қазақстан Патриоттары партиясының төрағасы Ғани Қасымов, «Ақ жол» Демократиялық партиясының төрағасы Азат Перуашев, Қазақстанның «Ауыл» социал-демократиялық пар тия сының төрағасы Ғани Қалиев, «Бірлік» партиясының төрағасы Серік Сұлтанғали, «Атамекен» Ұлттық кəсіпкерлер палатасы басқармасының төр ағасы Абылай Мырзахметов, ҚР Парламенті депутаттары Владимир Редкокашин, Қайырбек Сүлейменов, Алдан Смайыл, «Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығы» АҚ басқармасының төрағасы Юрий Пя, ҮЕҰ өкілдері, ғылыми жəне шығармашыл зиялылар, белгілі қоғам қайраткерлері болды. «ТұлпарTalgo» зауыты көпірлі кранының машинисі Наталья Иванова кездесу барысында сөйлеген сөзінде Қазақстанның барлық еңбекшілеріндей Президенттің сайлауда өзінің Нұрсұлтан Назарбаевқа дауыс беретінін мəлім етті. «Балаларым мен немерелерімнің келешекте қалай өмір сүретіні мен үшін өте маңызды. Назарбаев – ол біздің мемлекетіміздің бүкіл əлем алдындағы мойындалуы мен беделі. Назарбаев – ол жаңа зауыттар мен кəсіпорындар, мыңдаған қазақстандықтар үшін құрылып жатқан жұмыс орындары. Жолым болып, мен индустрияландырудың алдыңғы легінде жұмыс істеймін. Мен өз дауысымды Отанымыздың дамуы мен гүлденуі, отбасым мен барлық

қазақстандықтардың лайықты бейбіт өмірі үшін беремін. Мен сіздерді 26 сəуірде сайлау учаскелеріне келіп, тұрақтылық пен ертеңгі күнге деген сенім, яғни Елбасымыз үшін дауыс беруге шақырамын», – деді Н.Иванова. Ғылыми жəне шығармашыл зиялы қауым өкілдері, театр жəне кино əртістері, республикалық басы лымдардың басшыларымен болған келесі кездесу Тəуелсіздік сарайында өтті. «Астана Операның» солисі Салтанат Ахметова Қазақстандағы шығармашыл жастардың атынан мəдениет пен өнер саласына көрсетіп жатқан қолдауы үшін Нұрсұлтан Назарбаевқа алғыс айтты. «Жастар үшін барлық есік ашық, гүлденіп жатқан бүгінгі Қазақстанда өмір сүру мен үшін үлкен бақыт. Өмірдің бүкіл жақсылығын көре алатын біздің зор мүмкіндігіміз бар. Осының бəрі де елін сүйген біздің дана лидеріміздің арқасында екені анық», – деп атап өтті С.Ахметова. РҚШ мүшелерімен Еуразия ұлттық университетінде өткен кездесу барысында белгілі тележүргізуші Майя Бекбаева сөз сөйлеп, қазақстандықтардың Елбасымен мақтануы керек екеніне ерекше тоқталды. «Мен интернационал отбасында өстім жəне біздің елімізде ұлтыңның кім екеніне мəн берілмей, бəріне бірдей қарайтыны үшін Нұрсұлтан Назарбаевқа шексіз разымын. Ол Қазақстанда халықтардың нағыз бірлігі мен ынтымағының ахуалын қалыптастырды. Ол ұлы лидер», – деді М.Бекбаева. Еліміздің барлық өңірлерінің тұрғындарындай Астана халқы да оларға тірегі мықты жəне өсіп-өркендеген Қазақстанның керек екенін бірауыздан мəлімдеді. Сондықтан да, астаналықтар Нұрсұлтан Назарбаевқа дауыс беретін болады. АСТАНА.

Кеше Қазақстан Коммунистік халықтық партиясынан Қазақстан Республикасы президенттігіне кандидат, ҚКХП Орталық комитетінің хатшысы Тұрғын Сыздықов Көкшетау қаласындағы «Истоки» мəдениет үйінде сайлаушылармен кездесу өткізді. Кездесу барысында Т.Сыздықов сайлауалды бағдарламасының тезистерін баяндай келе, батыстық тұрмыс салтының кемшіліктері мен сау ұлт қалыптастыру үшін саламатты өмір салтын ұстану қажеттігі туралы ойларымен бөлісті. Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

«Марксизм-ленинизмнің ғылыми негізделген идеялары қазіргі уақытта өзінің маңыздылығы мен өзектілігін жоғалтқан жоқ. Заманауи құрылымдағы коммунизм ғана жойқын батыс мəдениетіне қарсы тұра алады. Қазақстан Коммунистік халықтық партиясының қызметі ғылыми социализм идея ларына, марксистік-лениндік ілім жəне про грессивті қоғамдық пайымдауға негізделген» – деді Тұрғын Ысқақұлы сөзінде. Оның айтуынша: «Батыс халықтың ақыл-ойын əділеттілік, кішіпейілдік, өзін өзі жетілдіруге ұмтылыс сияқты ғасырлар бойы қалыптасып келген адамгершілік пен өнегелік қағидаларын жоғалтқан кинематография жəне əдебиет өнімдерімен уландырып келеді. Батыс киносы тек зорлық-зомбылыққа үйретіп жəне жастардың ойында тек жеңіл табысқа деген ұмтылысты дамытады. Олардың киім кию салты ақылға қонбайды. Батыстың мəдени стандарттары тұтыну кейпіне айналып кеткен. Олар өмірде ең бастысы жаңа заттар, телефондар, теледидарлар деп уағыздайды. Адамдық қарым-қатынастар құнсызданып кеткен». Кандидат Т.Сыздықовтың пайымдауынша: «Бүгін бейбітшілік, достастық, интернацонализм сияқты жалпыадамдық құндылықтар аса маңызды. Барлық елдерде прогрессивті күштер жаңашылдық пен шыдамдылықтың жоғары идеалдарының маңыздылығын түсініп келеді. Əртүрлі мəдениет өкілдерінің арасындағы достық бірлікті бекітуге жігерлендіреді. Біз бейбітшілік пен келісімде өмір сүріп келеміз. Бұлар – жалпыадамдық құндылықтар жəне олар келесі ұрпаққа берілуі тиіс. Бұл біздің халқымыздың салт-дəстүрі.

Сондай-ақ, тарихи қонақжайлық, мейірімділік, отбасылық құндылықтар мен үлкендерді құрметтеу керемет жеміс береді. Артқа қарап, біз осы негіздерді сақтау жолында өткізген жылдарымызды еске түсіреміз. Осының барлығы жер бетінде қалыптасқан сенімділік пен жаңашылдық атмосферасын маңызды мазмұнмен толықтырады. Сондықтан қазіргі уақытта тұрақтылық пен өркендеу терең мазмұн мен мағынаға ие болып келеді». Кеше сондай-ақ, Қазақстан Республикасы президенттігіне кандидат, Қазақстан Коммунистік халықтық партиясы Орталық комитетінің хатшысы Тұрғын Сыздықовтың аймақтық сайлауалды штабтары атқарылып жатқан жұмыстары туралы есеп берді. Аймақтық штабтардың жетекшілері өздерінің сөздерінде əртүрлі халықтардың арасындағы бейбітшілік пен келі сімдікті қамтамасыз ететін жалпыадам дық құндылықтардың маңыздылығын атап өтті. Халық арасында үгіт-насихат науқаны сапалы жүргізілді, сайлаушылармен, халықаралық байқаушылармен жəне қоғам мүшелерімен кездесулер ұйымдастырылды. Біздің насихат шараларымыз штатты режімде, келеңсіз жағдайларсыз өткізілді. Халыққа Тұрғын Сыздықовтың сайлауалды бағдарламасының негізгі мазмұны жеткізілді. ҚКХП кандидатының бағдарламасына сілтеме жасай отырып: «Зорлықзомбылықты сипаттайтын Батыс киноиндустриясы мен ғаламтор қоры, жеңіл табысқа ұмтылу – батыстың жалған мəдениетінің өнімдері болып табылады», – деді Ш.Байдəулетов. Мемлекеттің басты байлығы – оның азаматтары. Саламатты, интеллектуалды ұлт бала кезінен тəрбиеленуі тиіс. КӨКШЕТАУ.

Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Əбілғазы Құсайынов өз тұғырнамасы ның басты бағыты – экология мəселесіне тоқталды. «Бүгінде əлемдік күн тəртібінде өзекті мəселелер көп, алайда, оның ішінде ең маңыздысы экологиялық проблема болуы керек деп есептеймін», – деді ол. Ə.Құсайыновтың пікірінше, ғасырлар бойы адамзаттың тұрмыс-тіршілігі қоршаған ортаны құлдыратуға бағытталды, егер оны қалпына келтіруді қолға алмасақ, əлемге үлкен қауіп төніп тұр. Кандидаттың мəлімдеуінше, озон қабатының жұқаруы, əлемдік мұхиттардың ластануы, жер мен топырақтың құнарсыздануы, биологиялық əртүрліліктің жұтаңдануы сынды экологиялық түйткілдер аса өзекті болып отыр. Кездесу барысында кандидат экологиялық ахуалдың нашарлауына қатысты дəлелдер келтіріп өтті. Соңғы 40 жылда əр адам басына шаққандағы тұщы су мөлшері 60%-ға азайған. Алдағы 25 жылда ауыз су тапшылығы тағы екі есеге артпақ. Жаһандық жылыну салдарынан əлемдік мұхит деңгейі ХХ ғасырда 20 сантиметрге көтерілді. Топырақтың құнарсыздануы салдарынан жыл сайын əлемдік ауылшаруашылық айналымында 7 млн. гектарға жуық құнарлы жер жарамсызданып жатыр. Оның басты себебі, күн сайын артып жатқан урбанизация, су жəне жел эрозиясы, сонымен қатар, химиялық жəне физикалық құлдырау. Атмосфераның шаң-тозаң жəне газды қалдықтармен ластануы үлкен алаңдаушылық тудырады. Олар минералды отын мен биомассаның өртенуіне, сондай-ақ, тау-кен, құрылыс пен басқа да жерде жүргізіліп жатқан жұмыстарға байланысты ауаға таралуда. ХХІ ғасырда адамзат алдында эко логияның ең басты мəселелерін шешіп, Жер шарының экожүйесін кейінгі ұрпаққа аман жеткізу міндеті тұр. «Экологиялық қауіпсіздік мəселесін экономиканы экологияландырмай шешу мүмкін емес. Ол үшін

табиғатты пайдаланудың экономикалық үдерістерін жетілдіру қажет. Əсіресе, экологиялық саясатты жетілдіру жəне экологиялық дамуға кезең-кезеңмен өтуде азаматтық қоғамның рөліне үлкен мəн берілуі тиіс. Атап айтқанда, экономиканы экологиялық таза, аз шығынды технологияларға көшіріп, қоршаған ортаны қорғау экономикалық өсімнің басты қайнар көзіне айналуы тиіс», – деп атап өтті президенттікке кандидат. Алдағы уақытта əлемнің алдыңғы қатарлы елдері жаңа ғылыми идеялар мен жаңалықтарға, жаһандық алдыңғы қатарлы технологияларға, биотехнологияларға негізделген технологиялық база қалыптастыруға кіріседі. Кандидаттың сайлауалды бағдарламасының негізгі тетіктерін қозғаған сайлауалды штабтың жетекшісі Рүстем Жоламан өнеркəсіптік қауіпсіздік мəселесіне де тоқталып өтті. «Табиғат ресурстарын тиімді əрі жоспарлы пайдалану, қоршаған ортаны ластанудан қорғау, табиғи ресурстарды тиімді тұтыну, қорғау жəне қалпына келтіру біздің ең негізгі міндетімізге айналуы керек», – деп атап өтті Р.Жоламан. Кандидат ірі өнеркəсіп ошақтары өз қызметін техногендік апаттар қаупі туындамайтындай етіп жүргізуге міндетті деген пікірімен бөлісті. Мұндай апаттар əлем бойынша талай адамның өмірін қиып, өскелең ұрпақтың денсаулығына кері əсерін тигізді. Енді қауіпті қалдықтарды ауаға шығаруға, жарылыстар жасауға жол бермей, жалпы өндірістің адам денсаулығы мен қоршаған ортаға тигізер жағымсыз ықпалын мейлінше азайту маңызды. Азық-түлік пен өндірістің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында кəсіпорындардың жұмысына қоғамдық бақылау орнату қажет. «Құрылыс, өнеркəсіптік өндіріс, тіпті, кез келген шаруа шылықты жүргізуде табиғаттың байлығы, қоршаған орта зиян шекпейтіндей жоғары технологиялық дəрежеге қол жеткізу керек деп есептеймін», – деді кандидат. Жамбыл облысы.

«ЌазМўнайГаз» жастары – Ќазаќстан болашаєы їшін Өткен аптада Павлодар мұнай-химия зауытында «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ жастар кеңесінің кезекті отырысы өтті. Отырыс жұмысына ҚМГ адам ресурстарын басқару жəне еңбекақы бойынша басқарушы директор Серік Əбденов, «ҚазМұнайГаз – өңдеу жəне маркетинг» АҚ бас директорының трансформация бойынша орынбасары Мұхит Мəженов жəне «Павлодар мұнай-химия зауыты» ЖШС бас директоры Шухрат Данбай қатысты. Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Павлодардағы кездесуге Қазақстанның өңірлерінен «ҚазМұнайГаз» компаниялар тобының 100-ге жуық жас маманы келді. Отырыстың негізгі тақырыбы – өндірістегі жастардың бейімделуі, жас мамандардың кəсіби өсуіне жағдай жасау. Аталған ісшара жас мұнайшыларға өзара кəсіби жəне іскерлік қарым-қатынастарын нығайтуға мүмкіндік береді. Жастар слетінің өтетін орны болып Павлодар мұнай-химия зауыты бекерден-бекер таңдалған жоқ. Себебі, аталған зауыт – Қазақстандағы мұнай өнімдерін өндіретін ірі кəсіпорындардың бірі. Мұнай өңдеу тереңдігі бүгінгі күні 85%ға жетіп, 10-нан аса мұнай өнімдерінің түрлері шығарылады. Сонымен қатар, Қазақстан мұнай-газ саласының дамуы мұнай өңдеу зауыттарының алдына жаңа талаптар қоюда. Осыған орай Павлодар мұнай-химия зауытында жаңғыртулар

жобасы басталды. Аталған жоба шикі мұнай өндірісінің көлемін жылына 7 млн. тоннаға дейін жəне шығарылатын өнім сапасын К4 жəне К5 экологиялық талаптарына дейін жеткізуге мүмкіндік береді. Павлодардағы кеңес отырысының нəтижесінде Қазақстан өңірлерінен келген жас өндірісшілерге ПМХЗ өндірістік жұмыс барысы жəне жүргізіліп жатқан жаңғырту ерекшеліктерімен танысуға мүмкіндік туды. Кеңес отырысын кіріспе сөзбен С.Əбденов ашты, мұнай өңдеу саласының келелі мəселелері жəне отандық мұнай өңдеу зауыттарының жаңғыртылуы бойынша М.Мəженов баяндады. Отырыс барысында ПМХЗ, «Өзенмұнайгаз» АҚ жəне Атырау мұнай өңдеу зауытының жұмысшылары жас мамандарды бейімдеу бойынша өз тəжірибелерімен бөлісіп, жастармен жүргізіліп жатқан жұмыстары туралы қазіргі кезде іске асырылып жатқан бейімдеу бағдарламаларының пайдасын ерекше атап өтті.

Еліміздегі маңызы зор саяси оқиға – Қазақстан Республикасы Президентін сайлау қарсаңында отырысқа қатысу шылар жас мұнайшылардың белсенді ұстанымын айшықтай отырып, Отанымыздың барша жастарына алдымыздағы сайлауға белсенді қатысуға шақырып, үндеу жолдады. Біз, жастар, еліміздің индустриялық, экономикалық, əлеуметтік жəне мəдени дамуына үлес қосып отырғанымызды мақтанышпен айта аламыз. Біз ұлттық бірлік, бейбітшілік пен ынтымақ, экономикалық даму жəне индустрияландыруды сақтап қалу, əрбір қазақстандықтың өмір сүру сапасын арттыру үшін осы бағытымызды жалғастыруға дайынбыз деп бүкіл жауапкершілікпен мəлімдейміз. Біз – өз еліміздің патриоттарымыз жəне ел тағдыры жастар қолында деп есептейміз! Сондықтан да, біз қоғам өмірінде жастардың батыл дауысының естілгенін қалаймыз. Біз бүкіл еліміздің жастарын алдағы президенттік сайлауға белсенді қатысуға шақырамыз!» делінген үндеуде. Отырыс аяқталысымен слетке қатысушыларға зауыт бойынша экскурсия ұйым дастырылды. Екі күнге созыл ған слет бағдарламасында əртүрлі тақырыптық талқылаулар мен тренингтер өтті. ПАВЛОДАР.


5

www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

Ассамблея тарихы – ел тўраќтылыєыныѕ тарихы

(Жалғасы. Басы 1-2-беттерде). Баяндамадан соң сөз Теміртау қаласы өлкетану музейінің директоры Наталья Скориковаға берілді. Қарағандылықтарға еліміздің барлық өңірлерін аралап келіп, Астанаға жол тартқан «Тайқазанды» алып келу құрметі бұйырды. «Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығына – 20 игілікті іс» ұранымен сапар шеккен «Тайқазан» еліміздің 1652 елді мекенінде болып, 2,5 мыңнан артық игілікті жұмыстар атқарып, 2 млрд. 14 млн. теңге тауып, оны ізгілікті істерге жұмсап келді. Сондықтан бұл қаражат жай ақша емес, жүрек жылуы деп айтуға болады. Мен осы «Тайқазанның» жасаған іс-шарасына араласқан 35 мыңнан артық адамның ыстық сəлемін айту бақытына ие болдым, Нұрсұлтан Əбішұлы, деді ол. Одан əрі шешен Теміртаудағы металлургия комбинатының конверторлық цехында 45 жыл бойы еңбек еткен жəне 1974 жылы парторг Н.Назарбаевтың қолынан партиялық билет алған əкесі Дмитрий Яроцкийдің Елбасына жолдаған ыстық сəлемін жеткізді. Бүгін Ассамблея сапында 17 миллион қазақстандық бар, соның 8 миллионы əйел, олардың бəрі Сіздің еңбегіңізді жоғары бағалайды, деп сөзін аяқтады ол. Екінші болып сөз тепловоз машинисінің көмекшісі Геннадий Шиповскихке берілді. Ол өзінің бала күнінде əке-шешесінен айырылып, қазақ отбасында өскенін мақтанышпен атап өтті. Мені асырап алған əкем мен анам – Мұрат пен Баян Насыровтар мені өз балаларынан артық көрмесе, кем көрген жоқ. Солардың жылы алақаны мені қазақ қылды. Осы биік сахнадан ата-анама алғысымды білдіргім келеді, дегенде отырған халық қошеметтеп қол соқты. Кейбіреулердің көзінен ыстық тамшы да атып кеткенін көрдік. Одан əрі Г.Шиповских еліміздің 29 елді мекенін аралап келген «Қазақстан теміржолы» ұйымдастырған «Менің Қазақстаным» əлеуметтік пойызын Астанаға жүргізіп келген машинист өзі екенін білдірді. Біздің пойыз ең алыстағы стансаларға тоқтап, халыққа қол ұшын беріп, көмек көрсетті. Мен бұл істі Сіздің халқымызды ұйыстырып

жатқан саясатыңызға өзіміздің қосқан шағын үлесіміз деп білемін. Ақсақалдар «Елбасына рахмет, ешқашан қол жетпейтін мамандарды алдымызға əкеліп, барлық мəселемізді үйден шығармай шешіп берді», деп алғыстарын жаудырып, ақ баталарын беріп, риза болып жатты, дей келіп, сөзінің соңын шешен: Сіз Қазақстанды Азияның барысына айналдырдыңыз. Енді Қазақстан локомотиві Сіздің бастауыңызбен жылдамдықты баса түссін, келесі станса – Мəңгілік Ел! – деп аяқтады. Осы «Менің Қазақстаным» пойызына қатысқан дəрігер Ажар Төлеуғалиева үшінші болып сөйледі. Ол пойыздың сапары барысында атқарылған игілікті істерге біршама нақты тоқталды. Пойыздың дəрігерлері 40 мыңнан артық пациентті қабылдап, ем-дом жасады, Соның 5 мыңнан артығы – балалар. 300ден артық операция жасалды. Соның ішінде Жаңаарқа ауданында бір ананы операциялық əдіспен аман босандырып алдық. Туған ұлға ата-анасы Сіздің есіміңізді берді, дегенде естіп отырған Елбасы жас нəрестеге «өмірлі болсын» деген тілегін айтып қалды. Одан əрі шешен көліктік медицинаның бүгінгі күні қатты дамып, еліміздің алыс түкпірлеріне еркін жетіп жатқанын айтты. Тек соңғы жылдары ғана біздің клиникаларымызда 30-дан артық шетелдің азаматтары да медициналық көмектер алды, дей келіп, А.Төлеуғалиева: Сізге көліктік медицинаның көмегімен аман қалған жүздеген адамның жəне таңдаған мамандығының қыр-сырын жетік білуге мүмкіндік алған дəрігерлердің атынан бас иемін, деді сөзінің соңында. Келесі сөз Əуе қорғанысы күштері əскери институтының аға оқытушысы, ІІ дəрежелі «Айбын» орденінің иегері Тимур Жұқабаевқа берілді. Мен əлемдік көшбасшылар арасынан ең бірінші болып ардагерлерге құрмет көрсетуге бастамашы болған менің Президентім екеніне мақтанамын. Біз қазір ортамызға аты аңызға айналған ағамыз Рахымжан Қошқарбаевтың Рейхстагқа ең бірінші болып ту тіккенін көзімен көрген Ілияс Екібаев ағамызды осы жерге алып келдік, дегенде Елбасы Н.Назарбаевтан бастап барлық жиналғандар майдангерге құрмет көрсетіп орындарынан тұрып, қол соқты. Сөзін одан əрі жалғастырған шешен

майданда қаза болған жауынгерлердің көмілген жерлерін табу экспеди циясының жұмыс нəтижелері туралы айтып өтті. Соның ішінде 982 көмілген жерден 1300 қазақстандықтың атыжөндері анықталғанын жеткізді. Біз жерлестерімізге қойылған 15 ескерткішті жөндеп, 1476 қабірдің басын дұрыстадық. Біз өлгендерді ғана құрметтемей, бүгінгі күннің батырларын да білуіміз керек дегенде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Тимур Жұқабаевтың өзі де жас жауынгерін құтқарамын деп гранатаны денесімен жауып, бір аяқтан айырылған ерлігін айтып берді. Оны естіген халық шешеннің құрметіне де орындарынан тұрып қол соқты. «Астана палау орталығы» дəмханасының директоры, көпбалалы ана Ұлданай Əлімбаева өз балаларын байлық деп санайтынын, сол себепті де, болашақта олардың Қазақ елінің байлығы болғанын армандайтынын жеткізді. Мен 10 баланың анасымын. Олар – менің байлығым. Сіз сияқты егемен елдің ертеңіне жауапты азамат болса деп армандаймын. Сіз сияқты халықтың қамын ойлайтын, жан шуағы баршаға жететін, көңілі дархан, шешімі əділ азамат болсын деп армандаймын. Бүгін Қазақстанда балаларды тəрбиелеуге барлық жағдай жасалған. Сізге сол үшін, қадірменді Елбасы, барша аналар атынан алғысымды айтамын, деді ол. Сондай-ақ, Ұ.Əлімбаева өз сөзінде Елбасының сарабдал саясатының арқасында Қазақстан əлемге əйгілі мемлекетке айналғанын атап өтті. Бірлігіміз – өркениетке үлгі. Олай болса, «Алты алаштың алтын сақа бірлігі алшысынан аумаса» деген ниетпен, Сіз бізді Нұрлы Жолмен, мерейлі Мəңгілік Елге бастай беріңіз! деп сөзін қорытты ол. Омбы мемлекеттік университетінің студенті, «Zamandas» атты қазақ тілді газеттің бас редакторы Максим Спотскай өзінің Павлодар облысындағы, Ақсу қаласының тумасы екенін, қазір Омбы техникалық университетінде оқып жатқанын айтты. Нағашым – украин, атажұртым – мордвин, өзім қазақпын деп мақтанамын. Руымды білгісі келгендерге сары қазақпын деп танысамын. Сіздерге Омбы жеріндегі қарға тамырлы қазақтардан жалынды сəлем алып келдім, деп бастады сөзін студент.

Ќазаќстан халќы Ассамблеясыныѕ ХХІІ сессиясына ќатысушылардыѕ Ќазаќстан халќына ЇНДЕУІ Құрметті отандастар! Қазақстан халқы Ассамблеясының ХХІІ сессиясы Мемлекет басшысының көрнекті бастамалары – жалпыұлттық «Мəңгілік Ел» идеясын, «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатын жəне Бес институттық реформасын толығымен қолдайтынын мəлімдейді. Сессия қазақстандық біртектілікті əрі қарай нығайтуға жəне азаматтық принципіне; «Мəңгілік Ел» идеясының негізіндегі ұйыстырушы құндылықтарға; тілдердің үш тұғырлылығын дамытуға; ұлттың негізі ретінде орта тапқа негізделген «БОЛАШАҒЫ БІРТҰТАС ҰЛТ» қана орнықты жəне табысты мемлекеттің ең сенімді іргетасы болатынын атап өтеді. Сессия жалпыазаматтық құндылықтар жүйесінің негізі, біздің қоғамымыздың рухани жетекші басымдығы – жалпыұлттық «Мəңгілік Ел» идеясын тұтастай жəне толығымен қолдайды. «Мəңгілік Ел» – бұл біздің бірлігіміздің қуатының қайнар көзі. «Мəңгілік Ел» – барша қазақстандықтарды біріктіретін біздің Тəуелсіздігіміздің сенімді рухани тірегі. «Мəңгілік Ел» – бұл қазақстандық мем лекеттіліктің терең тарихын айшықтайтын жалпыхалықтық идея! «Мəңгілік Ел» – бұл өз атамекеніне деген сүйіспеншіліктің белгісі, қазақстандық пат риотизмнің жоғары деңгейі, рух күші, Отанға адалдық,

еліне шынайы берілгендік, азаматтық борыш! «Мəңгілік Ел» идеясы біздің алға басуымыздың пəрменді ынталандырушысы, барша халық үшін ақиқат сəтінің орнауы. «Мəңгілік Ел» идеясын қолдау арқылы Қазақстан халқы Ассамблеясы құқықтың үстемдік құруының, жаңа жалпыхалықтық құндылықтардың, мемлекеттік дəстүрінің, қазақстандық патриотизмнің басымдығын айқындайды. Мемлекет басшысының бастамасымен жарияланған Ассамблея жылы мызғымас бейбітшілік пен келісім саясатының, ортақ Отанымыз – Қазақстан Республикасының көркеюі мен гүлденуі жолындағы тұрақтылықтың, тұтастықтың аясында өтуде. Қазақстан халқы Ассамблеясы Қазақстанның барша азаматтарын Президент сайлауына қатысуға жəне Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті, Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев негізін қалаған бейбітшіліктің, келісім мен тұрақты лық тың жалпыхалықтық бағытын қолдауға шақырады.

Астана қаласы. 23 сəуір 2015 жыл ––––––––––––––––––––––––––––––– Қазақстан Республикасы Президенттігіне кандидат Н.Ə.Назарбаевтың жазбаша келісімін алмаған тұлғаларға бұл материалды сайлауалды үгіт-насихат жүргізуге байланысты пайдалануға тыйым салынған. ––––––––––––––––––––––––––––––– Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың сайлау қорының қаражатынан төленді. Тапсырыс беруші: Аксютиц А.В.

М.Спотскайдың айтуынша, бүгінде Омбыда 200 мыңға жуық қазақ тұрады екен. «Өзіңіз білесіз ғой, кеңпейіл қазақ бар жерде – той бар. Бүгінде Омбы қазақтары «қыз ұзату», «тойбастар», «беташар» деген салт-дəстүрлерді білуге құштар. Бұл – тек қана той мəселесі емес, алдымен, ой мəселесі. Бұл – ұлттық құндылықтарды сақтайтын мəселе. Сондықтан біз, Қазақстаннан келген студенттер «Мəке мен Жəке» деген қазақ студиясын құрдық. Қазақ тойларының асабасы сол Мəке – менмін. Біз Омбы ақсақалдарының батасымен қазақ мəдениеті мен тілін қолдау мақсатында «Zamandas» деген қазақ газетін аштық. Сондай-ақ, қазақ тілін қадірлейтін азаматтар үшін арнайы клубтың негізін қаладық. Біз қазақ студенттерінің клубын да құрдық. Бұл қазақ жастарының басын біріктіріп, оларды Сіздің бастамаларыңыз жəне идеяларыңызбен таныстыру үшін қажет. Нұрсұлтан Əбішұлы, қазақ тілінде «проблема» деген сөз жоқ. Ал «сложность» деген сөз – қиындық. Демек, қазіргі қазақ жастарын алаңдататын ешқандай да проблема жоқ, ал қиындықтарды біз Сіздің басшылығыңызбен жəне бəріміздің күшжігерімізбен шеше аламыз деп ойлаймын, деді В. Спотскай. Соколов-Сарыбай кен-байыту кəсіпорны бірлестігіндегі №3 учаскенің жетек шісі Валерий Медведев өз ұжымының нағыз еңбекқор азаматтардан шоғырланғанына тоқтала келе, Елбасының «Нұрлы Жол» бағдар ламасы Қазақстанның индустриялықинновациялық дамуына, экономикасының ілгерілеуіне алғышарт болып отырғанын атап өтті. Сізге моноқалаларды дамыту туралы бағдарламаңыз үшін өзімнің жерлестерімнің атынан алғысымды білдіргім келеді. Себебі, Сіздің бұл бастамаңыз мыңдаған азаматтың жүрегіне сенім ұялатып, өмірге деген құлшынысын оятты. Бұл азаматтардың барлығы Сіздің сенім үдеңізден шығуға бар күш-жігерін жұмсайтын болады. Сізге елімізде орныққан бейбітшілік пен келісім, татулық пен тұрақтылық үшін, Қазақстан халқы Ассамблеясы үшін алғысымызды білдіргіміз келеді, деді ол өзінің сөзінде. Сондай-ақ, ол тау-кен комбинатында өзінің əке-шешесінің 50 жылға жуық

тер төгіп, еңбек еткенін, сол себепті, аға буынның еңбек дəстүрін əрі қарай жалғастырып, тау-кен саласын дамытуға үлес қосып келе жатқанын мақтан тұтатынын жеткізді. Ал Солтүстік Қазақстан облысындағы №17 орта мектептің тарих пəнінің мұғалімі Ирина Тухватулина бүгінде Қазақстан əлем мойындайтын елге айналғанын, оған Елбасының жүргізген саясаты арқылы қол жеткізгенін атап өтті. Менің Астанаға алғаш келуім. Елордаға көз тіккен кезде, кеудемді қуаныш сезімі кернегенін жасыра алмаймын. Себебі, бұл – менің Астанам. Сіз Өзіңіздің қажыр-қайратыңыздың арқасында заманауи мегаполистің негізін қаладыңыз. Жақын уақытта бұл жерде айтулы оқиға болмақ. Ол – «ЭКСПО-2017» халықаралық көрмесі,– деді мұғалім. Сондай-ақ, ол Елбасының үш тұғырлы тіл саясатын айрықша қолдайтынын атап өтті. Біздің мектебіміз бұл міндетті 300 пайызға орындауға атсалысып келеді. Себебі, бұл білім ұясында 9 тіл оқытылады, деді И.Тухватулина. Бұған қоса, ол өзінің тəуелсіз Қазақстанның əрбір жетістігін мақтан тұтатынын, сол себепті, бұл жерде əрдайым келісім мен татулық орнағанын қалайтынын жеткізді. Бұдан кейін сөз «Жарасым» РЖҰ мүшесі Грета Хачатурянға берілді. Ол өз отбасын осыдан 30 жыл бұрын Əзербайжан мен Армения арасындағы жағдайдың шиеленісуінен кейін Қазақстан құшақ жая қабылдағанын тебірене жеткізді. Оның айтуынша, араға 10 жыл салып туған-туысқандарының біразы Украинаға көшіп кеткен. Қазір Луганскіде тұратын олар қиыншылықтарды басынан өткеруде екен. Өздерінің «Ақтаудағы жұмыс» интернет-жобасын бастап, 700 адамға «екі қолға бір күрек» тауып бергендіктерін мақтана жеткізген Г.Хачатурян бұдан басқа мүмкіндіктері шектеулі 146 адамды жұмысқа орналастырғандықтарымен де бөлісті. Дайын астың атасы болуды қалайтын, жеті мүшесі сау құрдастарыма айтарым: мүмкіндіктері шектеулі азаматтардың, дəл осылай, өмірге деген, еңбекке деген ұмтылысы – міне, нағыз үлгі, деген ұстанымын бүкпесіз жайып салды. Астана қаласының құрметті

құры лыс шысы Павел Бенедетто елорданың Целиноградқа көшіріледі дегеніне сенбейтіндердің бірі мен едім, жұқа пальто киген шенеуніктер 2-3 жылдан кейін кері қайтып кетеді, деп ойлайтын едік, деді. Барлығы керісінше болып шықты, Астана Тəуелсіздіктің символына айналды. Қазақстан халқы – монолитті тұрғын үй сияқты болса, іргетасы – бейбітшілік пен келісім саясаты, қабырғалары ондаған этностар, Ассамблея – барлығымыздың шатырымыз, деп түйген шешен Еуразия жүрегіндегі Астана рух пен күштің символына айналып отырғандығын ортаға салды. Ол өз сөзінде аталарының 1942 жылы Ресейден шығарып жіберілгенін, Шапай атты қазақ ақсақалдың арқасында 19 адам тірі қалғандығын, əкесі мен шешесін үйлендіріп, енші бергеннен кейін өзі де өмірге келгендігін толқыныспен жеткізді. Қазір одан Италияға неге кетпедің деп сұраса, «Маған онда не бар?», деп айтамын деп жұртты бір күлдіріп алды. Қазір менің Италиядағы туысқандарым əлемнің ең жас та əдемі астанасында тұратыныма қызыға қарайды, деді ол кеудесіндегі мақтаныш сезімін жасыра алмай. Əлемде əртүрлі елдер жетерлік, бірақ Отан – жалғыз, менің Отаным – Қазақстан, деп сөзін бастаған «Астана» ТД жаңалықтарын жүргізуші Лола Пак біздің өз тарихымыз бар дегенді баса айтты. Жəне де əртүрлі ұлт өкілдері біртұтас халыққа айналып отырғанын мəлімдеді. Үйдің наны үшін дайындалатын қамырға барлық махаббатың мен жылуыңды берсең жəне əртүрлі өнімдермен араластырсаң – міне, сондайдан айрықша, қонақжай жəне қайырымды халық шығады, деді Л.Пак бейнелі түрде сөз қозғап. Ұлы Қазақ хандығының дəстүрін жалғастыра отырып, қазіргі заманғы Қазақстанды салып алдық, дегенді де баса айтты. Əрине, мұның барлығы да тұрақтылық пен келісімде жəне түсіністікте жүзеге асырылып жатыр. Ендігі мəселе барлығымыз жұмылып, тұрақты бақуаттылыққа жету үшін желкенді үрлеуіміз қажет. (Соңы 6-бетте).

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

 Сессияға қатысушылар лебізі Клара ХАН, Қазақстан жəне Корея достық қоғамының төрайымы: – Біз Ассамблея сессиясына Алматы облысынан арнайы келдік. Біздің қоғамның құрылғанына 20 жыл болды. Егер, Асссамблея 1995 жылдың 1 наурызында құрылса, бұл қоғамның негізі сол жылдың ақпан айында қаланды. Сол уақыттан бері біз екі ұлттың арасындағы достықты дəріптеп, олардың салтдəстүрлері мен əдет-ғұрыптарын насихаттадық. Қос мемлекеттің іскер азаматтарының арасындағы əріптестікті жандандыруға да үлес қостық. Мен бұл институт құрылған алғашқы күннен оған мүше болдым. Сондықтан, Ассамблеяның сессияларына жыл сайын, тұрақты түрде қатысып келемін. Биыл – ерекше жыл. Себебі, біз биыл Ассамблея жылын атап өтіп жатырмыз. Ассамблея құрылғалы бері қоғамдағы тұрақтылық пен келісімнің нығаюына, еліміздегі əртүрлі ұлт өкілдерінің бейбіт өмір сүруіне ықпал етті. Елбасы да бүгінгі сессияда бейбітшіліктің, тұрақтылықтың, келісімнің мемлекет үшін маңызына айрықша тоқталды. Сондықтан, Қазақстанның азаматтары өздерінің күш-жігерлерін біріктіріп, мемлекеттің дамуына үлес қосуы керек деп санаймын.

Шапай ƏБУТƏЛІПОВ, Ақмола облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы: – Қазақстан халқы Ас сам блеясының дү ние жүзіндегі орны да, рөлі де, абыройы да айрықша. Ол біздің Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен осыдан 20 жыл бұрын құрылған еді. Сол уақыттан бері бұл қоғамдық институт қазақ жерінде татулық пен келісім идеясының қалыптасуына айтарлықтай үлес қосты. Қазақстандағы барлық этнос өкілдерінің басын біріктіріп, елдің өркендеуіне септігін тигізді. Қиын-қыстау кезеңде қазақ жерінің топырағын басқан əрбір ұлт өкілін құшақ жая қарсы алды. Мұның бəрі Қазақстанның келісім идеясын ұстанған сарабдал саясатының арқасы. Қазіргі таңда Елбасы мемлекетімізді 30 дамыған елдің қатарына қосу жолында əрбір қазақстандықтың алдына мақсат-міндет қойды. Ал бұл үдеден шығу үшін еліміздегі əрбір этнос өкілдері тату-тəтті өмір сүріп, экономикамызды ғана емес, ондағы əрбір саланы ілгерілетуге атсалысуы қажет деп ойлаймын. Бірлік бар жерде тірлік бар екенін ұмытпасақ екен. Біз тəуелсіздік алған жылдардан бері талай асу мен белесті бағындырдық. Сондықтан, əрі қарай да осы бағытта жұмыс істеуіміз керек.

Зинаида ЧУМАКОВА, Қарағандыдағы чешен-ингуш этномəдени бірлестігінің өкілі: – Биылғы жыл – қазақстандықтар үшін айрықша жыл. Себебі, биылғы жыл – Қазақстан халқы Ассамблеясының жылы. Мен Ассамблея құрылған күннен бергі оның атқарып келе жатқан жұмыстарына куəмін. Əрине, ол кездегі жағдай күрделі болатын. Сондықтан, Ассамблея мүшелерінің бір мүдде жолында күш біріктіретініне күмəнмен қараушылар да кездесті. Алайда, уақыт өте келе, ол күмəннің барлығы сейілді. Қазақстан халқы Ассамблеясы өзінің қоғам үшін, ел үшін маңызды құрылым екенін мойындатты. Талай жұмыс атқарылды, қаншама бастама көтерілді. Əрине, мұның бəрі Қазақстанды мекендеген этностар арасындағы бейбітшілік пен келісімді нығайту, Қазақстанды алға жылжыту үшін жасалды. Ел ішінде өзге ұлттардың əдет-ғұрыптары мен салт-дəстүрлерін насихаттауға мүмкіндіктер берілді. Қазақстан халқы Ассамблеясы – қоғамға қажетті ұйым. Себебі, бүгінде əлемді тынышсыздық кезіп жүр. Айналамызда орын алып жатқан келеңсіз жағдайлар – соның дəлелі. Демек, біз өз елімізде берік орнаған тұрақтылықты одан əрі нығайту үшін аянбай еңбек етіп, тəуелсіз Қазақстанның өркендеуіне бірлесе күш салуымыз керек. Сонда ғана Елбасы айтқан отыздықтың қатарына енетін боламыз.


6

www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

Ассамблея тарихы – ел тўраќтылыєыныѕ тарихы (Соңы. Басы 1-2, 5-беттерде). Өзін белгілі қазақ балуандары Қажымұқан Мұңайтпасов пен Балуан Шолақ дəстүрлерін жалғастырушымын, деп таныстырған «Айбын» президенттік полкінің, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметінің офицер-нұсқаушысы Сергей Цырульников пен олардың өмір жолдарын мақтан тұтамын, деп сөзін сабақтай түсті. Сөйтті де, өзінің қазақ балуандары дəстүрін бүкіл əлемге паш ететінін алға тартты. Қазақтарда рух деген өте күшті сөз бар. Тек рухы мықты адам ғана шешімді шешімдерді қабылдай алады, деген балуан Президенттен Қажымұқан Мұңайтпасовтың бір көрсетілімін қайталауға рұқсат сұрады. Екі қолымен темір шегелерді бұрап иген ол бұл сымнан өрілген шегелердің қазақстандықтар тұтастығының символы дегенді алға тартты. Сөйтті де, қолындағы бұралып, иілген шегелерді Елбасына табыстады. Келесі сөз Солтүстік полюске шаңғымен жету экспедициясының мүшесі Сергей Бодровқа берілді. Ол Қазақ география қоғамының мүшелері 2011 жылдың 14 желтоқсанында араға 100 жыл салып, Амундсменнің ерлігін қайталап, Оңтүстік полюсті бағындырғандықтарын зор мақтанышпен жеткізді. Осылайша олар Оңтүстік полюсті жылдам бағындырудан Гиннестің рекордтар кітабына да енгізіліпті. Ал 2015 жылдың 14 сəуірінде, Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығына орай, Ассамблея жылы жалауы мен Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшелігіне тапсырыс жалауы Солтүстік полюске тігілгені де атап айтылды. Осылайша планетаның Оңтүстігі мен Солтүстігі жұқа жіппен жалғанып отыр. Поляршылар үшін ең бастысы – рухтың бірлігі. Қиын жолдарды басынан өткергендер достық пен досының қолдауын біледі. Бұл өмірдегідей, бұл біз бен сіздің тарихыңыз сияқты. Біз өзгелерден де артық істей алатынымызды дəлелдедік, біз – болашақтың ұлтымыз! Ал 2016 жылы біз бірден төрт полюсті – Антарктидада географиялық, геомагниттік, суық полюсі мен қол жеткізбес полюсті жүріп өтеміз. Əлемде мұндайды əлі ешкім жасаған емес, деп сөзін аяқтады С.Бодров. Жарыссөзге шығып сөйлегендердің тізімі аяқталса да шығып сөйлегісі келетіндердің қатары аз болған жоқ. Солардың бірі қызылордалық студент Константин Луца қазір еліміздегі жүргізіліп жатқан «Сенің дауысың маңызды!» акциясын тілге тиек ете келіп, Қазақстан жастарының сайлаудағы дауыстарының шынымен де маңызды екендігін қаперге сала кетті. Сондықтан да 4 миллион 400 мың Қазақстан жастары БОЛАШАҚ, НҰРЛЫ ЖОЛ, МƏҢГІЛІК ЕЛ! дегенді таңдайтындығын жеткізді. Артынан К.Луца Абайдың «Айттым сəлем, Қаламқас» əнін шырқап берді. Əуезді əнге Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев та қосылды. Соңынан Президент: «Аспан мен жерді Құдай жаратқан, ал қалғандарының бəрін құрылысшылар салған», деді болашақ құрылысшыға қаратып. Бұдан кейін Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығына орай 40-қа жуық шетелдерден келіп түскен құттықтаулардың кейбірін Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары Ералы Тоғжанов оқып берді. Артынан Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының екі орынбасары ауыстырылды. Оның бірі Қазақстан корейлері ассоциациясы төралқасының мүшесі Любовь Августовна Ни болса, екіншісі орынбасар «Қазақстан болгарлар этномəдени бірлестігі» қоғамдық бірлестігінің төрағасы Олег Григорьевич Дымов болды. Бұрын бұл міндеттерді Анатолий Башмаков пен Владимир Смирнов атқарып келген-ді. Ресми тағайындаулар аяқталысымен мінберге сұранып шыққан ҰОС қатысушысы, ҚХА ардагері

Леонид Гирш Ассамблея Кеңесі соғыс ардагері ретінде өзіне Ассамблея Төрағасына алтын мерейтойлық медальді табыстауды тапсырғандығын жеткізіп, соны Нұрсұлтан Назарбаевтың кеудесіне тақты. Осымен сөйлеуге жазылғандар аяқталғанымен сессияны жүргізіп отырған Н.Назарбаев тағы сөйлейтіндер бар ма дегенде сахнаға бір топ қазақстандық айтулы спортшылар шықты. Соның ішінен бірінші болып ауыр атлетикадан əлем чемпионы болған Жасұлан Қыдырбаев сөйледі. Мен Сізді алғаш рет 6 жасымда көрген едім. Сонда Сіз менің басымнан сипап «Батыр бол!» деген едіңіз. Сол сөзіңіздің арқасы шығар, мен қазақтар арасынан алғашқы əлем чемпионы болдым. Зілтемірді көтеру оңай емес, алайда, Сіз көтеріп жүрген елдің жүгі одан да ауыр. Ел намысын қорғауды, жігер отын жандырып жеңіске жетуді мен Сізден үйрендім. Көк байрағымызды көк аспанның астында ең биікке көтеріп, біздің жеңістерге жете беретінімізге сеніңіз, деді ол. Екінші болып бокстан Қазақстан ұлттық құрама командасының капитаны Данияр Елеусінов сөйледі. Бокста білек пен жұдырықтың күшімен қатар ұрыс стратегиясын дұрыс таңдап, шапшаң шешім қабылдағанда ғана жеңіске жетесің. Біз осы істермен бетпе-бет келгенде Сіздің жеңістеріңізден қуат аламыз. Мен боксшылар командасының капитаны болсам, Сіз бүкіл халықтың капитанысыз. Толағай табыстарға сізбен бірге жете берейік, деді ол. Одан əрі суға жүзуден Азияның үш дүркін чемпионы Дмитрий Баландин, Олимпия ойындарының екі дүркін чемпионы Илья Ильин де сөйлеп, өздерінің жетістіктерін Қазақстандағы қоғамдық келісіммен байланыстыратындарын жеткізді. Осыдан кейін сахнаға Германия Бундестагының депутаты, бұрынғы Қазақстан азаматы Генрих Цертик көтерілді. Бүгінгі күні Германияда 800 мыңдай бұрынғы қазақстандық неміс тұрады. Олардың бəрі де екі ел арасындағы ынтымақтастық пен достықтың алтын көпірі іспеттес. Біз өзіміздің Қазақстанда туғанымызға мақтанамыз жəне оның қазіргі жетістіктеріне қуанамыз, деді қонақ. Қымыз бен құрттың дəмін, қазақтың зеңгір көк аспанын сағынғанда Германияға алып барған жусанды құшырлана иіскеп, мауқымызды басамыз. Біз əрқашанда сіздерден тамырымызды үзбейміз, бүгінгі күні Қазақстанда неміс елінің 320 компаниясының жұмыс істеп жатқаны соның айғағы, деді Г.Цертик. Ал Қорқыт ата университетінің ғылыми қызметкері Назгүл Бердіқожа өзінің шайырлардың мекені Сыр елінен келгенін айта келіп, өзінің Елбасына арнаған сөзін одан əрі жырмен жалғастырды. Осыдан кейін Елбасы Ассамблеяның бір топ белсенді мүшелеріне «Қазақстан халқы Ассамблеясына – 20 жыл» мерекелік медалі мен «Қазақстан халқы Ассамблеясының қоғамдық «Бірлік» алтын медалін» тапсырды. Сессия жұмысының қорытындысы бойынша Қазақстан халқына Үндеу қабылданды. Онда ҚХА ХХІІ сессиясы Мемлекет басшысының «Мəңгілік Ел» идеясы, «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясаты сияқты көрнекті бастамаларын толығымен қолдайтындығы айтылады. Сондай-ақ, қазақстандық біртектілікті одан əрі нығайтып, тілдердің үштұғырлылығын дамытып, орта тапқа негізделген «Болашағы біртұтас ұлт» қана табысты мемлекеттің сенімді іргетасы болатыны атап өтілген. Сессия жұмысын қысқа сөзбен Елбасы қорытындылап, барлық қазақстандықтарға жаңа табыстар тіледі. Жақсыбай САМРАТ, Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

 Сессияға қатысушылар лебізі Күлəш ƏБДІКЕШОВА, Жамбыл облысы Қазақстан халқы Ассамблеясының ардагері: – Мен облыстағы Ассамблеяның құрылған күнінен осы ұйымда жұмыс істедім. Алғаш құрылған кезінде бұл ұйымға сенімсіздікпен қарағандар болды. Əсіресе, «үй ішінен үй тіккен» секілді болып, бұл ұйымның қажеті қанша деген сияқты пікір айтқандар көп еді. Алайда, Елбасымыздың дана саясатының арқасында бұл ұйым өзінің қажеттілігін дəлелдеп қана қоймай, оны бүкіл əлемге үлгі етіп отыр. Қазір ондаған дамыған шетелдердің өзі оның тəжірибесін үйренуде. Ассамблеяның арқасында еліміздегі барлық этностар бір ананың баласындай болып, ұйысып отыр. Сондықтан мен Ассамблеяның болашағы зор деп білемін, оның алға қарай қадам баса бергеніне қуаныштымын.

Елена МЯЩЕНКО, Ақмола облыстық чуваш этномəдени бірлестігінің төрайымы: – Мен өзімді бүгінгі сессияға қатысқаным үшін бақыттымын деп санаймын. Алдағы сайлауда дұрыс таңдау жасау арқылы біз болашақта да бүгінгідей басқа ұлыс өкілдерімен тең құқықты болып өмір сүреміз деп ойлаймын. Меніңше, адам үшін бей біт шіліктен артық нəрсе жоқ. Ал біздің еліміз Елбасымыздың көреген саясатының арқасында осы бейбітшілікті көзінің қарашығындай сақтап отыр. Бүгінгі сессияға қатысуға келген адамдардың бəрі де қуанышты. Олардың жүздерінен нұр тамып тұрғанын көріп тұрмын. Демек, бəрі де өзінің Қазақстандай Отаны болғанына мақтанады жəне өзі сол Отанының бір бөлшегі болғанына қуанады. Мен де бүгін сондай қуаныштамын. Елбасының сөздері мені жаңа табыстарға қанаттандырып отыр.

Өмірзақ ОЗҒАНБАЕВ, Ардагерлер ұйымы Орталық кеңесінің төрағасы: – Бүгінгі күні кең-байтақ қазақ жерінде 130-дан астам ұлттар мен ұлыстар өкілдері тең жағдайда бейбіт қатар өмір сүріп жатыр. Əлемнің көптеген мемлекеттерінде мұндай татулық жоқ. Бір-бірімен ортақ тіл таппай, араздасып, дауласып жатқандар қаншама. Тіпті, тілі ортақ, діні ортақ, ділі ортақ славян халықтарының арасында да ішінара ортақ тіл табыса алмай, қырқысып жатқандары бар екенін көріп отырмыз. Ал біздің байтақ еліміздегі барлық ұлыстар өкілдері бір анадан туғандай болып, бір кісінің баласындай болып, бір мақсатқа, бір мүддеге жұмылып, тілектерін бір арнаға тоғыстырып келеді. Бұл, əрине, Елбасымыздың жүргізіп отырған сарабдал саясатының арқасы. Алғашқы құрылған күнінен бастап Ассамблея өзінің өміршеңдігін көрсетті. Бүгінгі Елбасының сөздері де осыны айшықтай түсті. Мен Төраға алдына қойып отырған міндеттерді Ассамблея абыроймен орындайтынына сенемін.

Несіпбек АЙТҰЛЫ, ақын, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты: – Ассамблея бүгінгі күні Қазақстанның берекесі мен бірлігінің алтын діңгегі болып отыр. Елбасы əу баста оның осылай болатынын көре білген болуы керек. Қазір Ассамблеяның беделі бүкіл əлемге əйгілі. Оның үлгісін өздеріне апарып, тəжірибесін зерттеп, үйреніп жатқан мемлекеттер көп. Кезінде бұл ұйымға қарсы болғандар бүгін Ассамблеяның қажеттілігіне көздерін жеткізді. Ұйымның алдында тұрған міндеттер үлкен. Бұрын Ассамблеяны ұлыстардың өз дəстүрлері мен тілдерін дамытатын орталықтары деп қана ұғынатын болсақ, енді оның еліміздегі бейбітшіліктің тірегі, халық арасындағы достық пен келісімнің ұйытқысы екенін көріп отырмыз. Сонымен қатар, ол біздің мемлекетіміздің өсіп, өркендеуіне, экономикасының алға басуына, халықаралық байланыстардың тереңдеп, ынтымақтастықтың арта түсуіне ұшан-теңіз үлес қосу үстінде.

––––––––––––––––––––– Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Ќарыздар ќайта ќаржыландырылмаќ (Соңы. Басы 1-бетте). Бұл қаржыны бөлу туралы шешім қабылдарда ең бірінші кезекте, əлеуметтік ахуалы төмен азаматтардың несиесі, шетелдік валюта түрінде берілген несие жəне проблемалы несиелерді қамту көзделген. Бəрімізге белгілі, 2000-жылдардан бастап еліміздегі екінші деңгейлі банктер халықты кеңінен несиелей

бастады. Ол кезде құрылыс компаниялары да көбейіп, үй сауда-саттығы қыза түсті. Пəтерлердің бағасы да қымбат болатын. Қалаға қарай ағылған көптеген отбасылар сол кездегі қымбат ипотекалық несиелерді ала бас тады. Алайда, аяқасты экономиканы тұралатқан 20082009 жылдардағы қаржылық дағдарыс кезінде ол несиелерді талай адам төлей алмай қиналып

қалды. Ипотекалық несиені берген банктер де ол несиені қайтара алмай тығырыққа тірелді. Соның бəрі біртіндеп «проблемалы не сиелерге» айналды. Қазір «проб лемалы несиелер» банктердің қорының əжептеуір бөлі гін құрайды. Негізінен проблемалы несиелердің ішінде тек ипотекалық қана емес, орта жəне шағын бизнестің несиелері де бар. Ендігі жер де осындай төленбей жатқан несие лердің мəселесін шешуге мем лекет араласуда. Яғни, жоғары да айтқанымыздай, бюджеттен 130 млрд. теңге қаржы бөліп, қарыздардың түйінін тарқатпақ.

Судан ќўтќару жəне тасќынныѕ зардаптарын жою жалєасуда (Соңы. Басы 1-бетте). Ақмола облысында Целино град ауданы Жаңажол ауылынан эвакуацияланған адамдар туыстарының үйлерінде жəне эвакуациялау пункттерінде қалып отыр. Қазіргі уақытта Ақмол ауылындағы №5 мектепте Жаңажол ауылының 48 тұрғыны тұрып жатыр. Алайда, ауылда эвакуациялаудан бас тартқан тұрғындар да қалды, дейді ресми өкіл. Елді мекенде 9 бірлік техникасы мен 6 қайығы бар 33 құтқарушы тəулік бойы кезекшілікте жүр. Үйлері мен мүлкін тексеру үшін құтқарушылар адамдарды күн сайын ауылға апарып жəне кері қарай қайықпен өткізеді. Су бұру каналдарын жасау, уақытша бөгендер тұрғызу, инертті материалдармен құм салынған қаптарды төсеу тоқтатылмаған. Ішкі істер бөлімінің қызметкерлерінің тəу лік бойғы кезекшілігі де қоса жүргі зілуде. Бүгінгі күні Жаңажол ауы лындағы ахуал қалыпқа келіп, су деңгейінің төмендегені байқалған. Осындай жұмыстар 29 тұрғын үйді су басып қалған Ағанас ауылында да жүргізілуде екен. Дегенмен, əлі күнге Ақмол ауылында 3 тұрғын үй су астында қалып тұр. Тасқын суға қарсы жедел штабы ауыл əкімдігінің ғимаратына орналасқан, сол жерден ахуалды мониторингтеу жəне су тасқынына қарсы іс-шараларды ұйымдастыру жүргізілуде. Сондай-ақ, зардап шеккендерге психологиялық көмек көрсету жағы да ойластырылуда. Ауылдан 1200 текше метр

су сорылып, 160 метр уақытша бөген тұрғызылды. Ақмол ауылына құтқарушы бөлімшелер мен аудандық ішкі істер бөлімін қоса есептегенде барлығы 37 адам жəне 3 бірлік техникасы жұмылдырылған. Бірлік кентіндегі жағдай тұрақтандырылып, су деңгейі 1,1 метрге төмендеген. Əбүйір болғанда кентте су астында қалған үйлер жоқ екен. Қара өткел ауылында тұрғын үйлердің айналасын инертті материалдармен қоршау жұмыстары жүргізілуде. Ал Целиноград ауданының Қосшы, Тайтөбе, Р.Қошқарбаев, Шнет, Қызылжар, Жалғыз құдық, Талапкер, Қаражар елді мекендерінде, Қорғалжын ауданының Қорғалжын ауылында, Ягодное жəне Атбасар қаласы, Астра хан ауданының Старый Колутон ауылдарында бақылау мен су шығару жұмыстары тəулік бойы жалғасуда. Қарағанды облысында Бұқар жырау ауданы Ғ.Мұстафин атындағы кентте 382 тұрғын эвакуация ланған жерде қалып отыр. Өткен тəулікте тағы 511 адам үйіне қайтып келді. Су айдау, аумақты тазалау жұмыстары жалғасуда, қадағалау бекеттері орнатылды. Тамақтандыру пункттері мен медициналық орталықтары жұмыс істеуін тоқтат қан жоқ. Бұл жұмыстарға құтқа ру шы бөлімшелердің, ішкі істер органдарының, жергілікті атқарушы органдар мен коммуналдық қызметтердің 355 адамы қатысып, 47 бірлік техника, 3 мотопомпа пайдаланылуда. Нұра ауданы Тассуат ауылының 41 тұрғыны өз үйлеріне қайтып оралды. Бірақ, 15

адам əлі эвакуацияланған орындарында қалып отыр. Бір тəулікте су деңгейі 220 см. төмендеген. Қарой ауылы да тəулік бойы бақылануда тұр. Ақтоғай ауданы Қарасу ауылында аудандық ішкі істер бөлімі күштерімен патрульдеу жəне су деңгейін қадағалау жұмыстары жүргізілуде. Шығыс Қазақстан облысында Бесқарағай ауданы Глуховка ауылында 2 тұрғын үйді су басқан екен. 17 адам туысқандарына уақытша жеткізіліп орналастырылды. Инертті материалдары бар қаптар қойылып жатыр, суды сору жəне бұру жүргізілуде. Жергілікті жерлерде құтқару бөлімшелерінің, жергілікті атқарушы органдардың жəне полицияның 45 адамы жұмыс істеуде. Солтүстік Қазақстан облысында Аққайың ауданы Қиялы ауы лын дағы суды бұру арналарын орнату бойынша жұмыс толы ғымен аяқталған. Есіл ауданының Корнеевка ауылында инертті материалдар тасу, үйлерді тазарту жəне суды бұру бойынша жұмыстар жүргізілуде. Дегенмен, еліміздің 3 облысындағы 11 автожол учаскесінде əлі су жүріп жатқан көрінеді, сондықтан, ол жерлерде ескерту белгілері қойылған, балама жол қозғалысы ұйымдастырылған. Барлық жерлерде жол төсемін қалпына келтіру жұмыстары да қамтылған. Соңғы деректер бойынша 16 188 адамның 14 631-і үйлеріне оралды. 22 788 метр уақытша бөген тұрғызылды, 95 847 қапқа құм салынып үйілді, 439 881 шаршы метр су сорылды.

Ќостанай да кґмекке ќосылды Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Бұл күнде су тасқынынан зардап шеккен Қарағанды аймағы тұрғындарына еліміздің барлық өңірлері көмек қолын созып отыр. Осы ізгі шараға алдымен бастамашы болған Атырау облысынан молынан жіберілген азық-түлік, киім-кешек жүгі кешікпей жетсе, іле басқа жерлерден де жалғасуда. Кеше Қарағанды мен Қостанай облыстары арасында өткізілген қайырымдылық көмек көрсету мақсатындағы бірлескен акция осыған арналды. Аталған акция бойынша табиғат апа тына

ұшырағандар үшін 7 үлкен жүк керуені сапарға шыққаны хабарланды. Олар жеткізетін 40 тонна ұн, 40 тонна картоп, 5 тонна қант, 5 тонна консервіленген ет жəне 10 тоннадан астам макарон өнімдері Абай, Нұра аудандарына қолма-қол таратылып беріледі. Сондай-ақ, жүк құрамында күнделікті тұрмысқа қажетті заттар да бар. Атыраулықтар сияқты қостанайлықтар да ағын шайып кеткен үйлер мен қораларды қалпына келтіруге қол ұшын бермек. Мұндай көмекке Жамбыл, Қызылорда облыстары қосылуға дайын екендіктерін білдірді. ҚАРАҒАНДЫ.

Отбасы – Отанныѕ бір бґлшегі Отбасының бірлігі – Отанның бірлігі. Отан – отбасынан басталады десек, небір асылдарымыздың бас тау көзі де осы отбасынан басталады. Бұл жөнінде Мемлекет басшысы: «Отбасы – Қазақстан қоғамының діңгегі, экономи кадағы, мəдениет тегі, əлеу меттік саясат тағы барлық жаңа жетіс тіктерінің негізі. Табандылық, еңбек сүйгіштік, туған жерді қастерлеу, үлкенге құрмет жəне қонақжайлылық сияқты халқы мыздың ең жақ сы руха ниадамгершілік құндылықтары берік отбасылық дəстүрлер арқылы ұрпақтанұрпаққа жалғасып келеді», деген еді.

Жуырда «Нұр Отан» партиясының «Бақытты отбасы» жобасы аясында Білім жəне ғылым министрлігі ұйымдастыруымен көп балалы, жетім жəне ата-анасының қамқорлығынсыз қалған отбасылармен, патронаттық тəрбиешілермен кездесу өтті. Жүздесуді Білім жəне ғылым министрлігінің жауапты хатшысы Əлия Ғалымова ашып: «Патронаттық тəрбие бағдарламасы бірнеше жылдан бері табысты жүзеге асырылып келеді. Бүгінде Қазақстанда 4 миллионнан астам отбасы бар жəне осы отбасыларда 5 миллионнан астам балалар тəрбиеленуде», – дей келе, 20 мың бала қамқорлыққа алынғанын жəне 2 мыңнан астам бала патронаттық тəрбиеде екенін атап өтті. Патронат – ата-анасының қамқорлығынсыз қалған баланы шарт бойынша басқа азаматтардың отбасына беретін тəрбиенің бір түрі. Осындай отбасылардың басын қосып, жинап, тағылымды кездесу өткізудің өзі олар үшін бір ғанибет екені белгілі. Бір-бірімен өзара танысып-білісіп, араласып кететіндер де аз болмайды. Сондықтан, мұндай шараның жиірек өтіп тұрғаны абзал. Кездесу барысында отбасының өмір сүру деңгейін көтеру, рухани-адамгершілік құндылықтар мен ұлттық мəдениеттің рөлін нығайту тұрғысында атқарылып жатқан шараларға қоғамның назар аудару мəселесі де көтерілді. Шара шеңберінде Астана қаласының балалар үйлері тəрбиеленушілерінің сурет көрмесі ұйымдастырылып, Оқушылар сарайының тəрбиеленушілері концерт қойды. Қатысушыларға «Бақытты отбасы» сертификаттары мен естелік сыйлықтары тапсырылды. Раушан ТƏУІРХАНҚЫЗЫ, журналист.

Жаєдай тўраќты «Жасотандыќтар» кґмегі Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Төтенше жағдайлар жөніндегі департаменттің төтенше жағдайлардың алдын алу бөлімінің басшысы Асхат Бəкішев БАҚ өкілдерімен брифинг өткізіп, тасқынға қарсы іс-шаралар туралы айтып берді. Оның мəлімдеуінше, қарғын судың 8 жол учаскесін шайып кетуі салдарынан Новоникольское жəне Разгульное ауылдарында көпір жабылған. Айналма жолдар қалпына келтіріліп, адамдар мен көліктердің қозғалысы ретке келтірілген. Қамысақты өзенінен Үлкен Тораңғұл көліне судың шамадан тыс құйылуынан Есіл ауданының кей елді мекендеріне төнген қауіп сейілген жоқ. Осыған орай құтқарушылар инертті материалдар мен құм салынған қаптар төсеуді жалғастыруда. «Петропавл-Жезқазған» республикалық тасжолының кей учаскелерін еріген қар суының басуы байқалады. Уəлиханов ауданына қарасты Қаратал, Қулыкөл ауылдарында жағдай тұрақталды. Су шайып кеткен учаскелер түзетіліп, тұрғындар үйлеріне оралды. Алдағы уақытта тағы екі бөген тұрғызу жоспарланып отыр. Шал ақын ауданы Городецкое ауылының 12 тұрғыны да отбасыларымен қауышты. Аймақ басшысы Ерік Сұлтанов құтқарушылармен бірге су тасқыны қаупі бар аудандарды тікұшақпен бақылап шыққан. Сергеев су қоймасында су деңгейі 137 сантиметрге жеткен. Мұнда күніне 75 миллион текше метр су келуде. Су тасқыны бола қалған жағдайда көшіру жұмыстарымен айналысатын техникалар мен орындар əзір. – Тұрғын үйлерді су басудың 62 оқиғасы орын алды. Тұтастай алғанда, жағдай тұрақты, төтенше апаттар тіркелген жоқ. Су тасқынына қарсы шараларға жергілікті қазынадан 350 миллион теңге қарастырылған, – деді өз хабарламасында А. Бəкішев. Солтүстік Қазақстан облысы.

Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Шығыс өңірінің тұрғындары қарағандылықтарға гуманитарлық көмек жөнелтті. Табиғат апатынан айтарлықтай зардап шеккен Қарағанды облысындағы тұрғындарға қол ұшын созу мақсатында өңірде «Жас Отан» жастар қанатының ұйымдастыруымен арнайы бекеттер ашылып, жылы киімдер, төсекорын жабдықтары мен азық-түлік жинау жұмыстары басталған болатын. – «Жас Отан» ұйымының мүшелері 16 сəуірден бастап əлеуметтік желілер арқылы қарағандылықтарға қол ұшын созу жөнінде үндеу тастаған еді. Қазіргі уақытта шығысқазақстандық «жасотандықтар» облыс орталығынан өзге Семей мен Зайсан қалаларында материалдық көмек жинауға кірісті. Бес күн ішінде жиналған 2 тоннадан астам алғашқы материалдық көмекті «Қаз пошта» мекемесінің «Газель» көлігі арқылы жөнелттік. Сондай-ақ, апат кезінде зақымданған үй-жайлар мен мекемелерді қалпына келтіру мақсатында қол еңбегімен себін тигізгісі келетін еріктілер жасағын құрып жатырмыз. Үндеу тастағаннан бастап өңір тұрғындары түрлі заттарды əкеліп, тапсырып жатыр. Сондықтан, мұндай көмекті апат зардабы жойылғанша бірнеше мəрте жібереміз деген ойы мыз бар. Қарағанды өңіріндегі «жасотандықтармен» де хабарласып, ондағы жағдайдың қаншалықты күрделі екенін жəне тұрғындарға қандай көмек қажет екенін білдік.

Бүгінде қарағандылықтарға негізгі қажеттілік – төсек-орын жабдығы мен азық-түлік. Бұл – табиғат апатынан зардап шеккен отандастарымызға қиын кезде аз да болса демеу болмақ, – деді «Жас Отан» Шығыс Қазақстан облыстық филиа лының жетекшісі Маржан Бақытқызы. Айта кетерлігі, алғашқы гуманитарлық көмек жеке адамдар ұсынған заттардан жинақталды. Алдағы уақытта аталған акцияға ірі жəне орта кəсіпорындар да атсалыспақ. Қарағандыдағы апаттан кейінгі қалпына келтіру жұмыстарына бірінші болып аттанғандардың бірі – Руслан Айтбаев. Өскемендік жас жігіт сын сағатта қол ұшын созу сауапты іс екенін айтады. Шығысқазақстандық еріктілердің саны қазірдің өзінде 10-ға жетті. Олар құрылыс жұмыстарына тегін көмектеспек. – Өңірдің қалалары мен аудандар ындағы пошта бөлімшелерінде қабылданған заттар Өскемен мен Семей қалаларында жинақталып, арнайы көлік пен Қарағандыға жөнелтіледі. Бүгін алғашқы гуманитарлық жүк тиелген көлікті жөнелттік, – деді «Қазпошта» АҚ Шығыс Қазақстан облысы филиалының директоры Ербол Көбентаев. Сондай-ақ, алдағы күндері Қарағандыға Өскемен қаласындағы «Жəрдем» базарында жиналған 20 тоннаға жуық гуманитарлық көмек жіберілмек. Апаттан зардап шеккендерге арналған жылу жинау жұмыстары жалғасуда. ӨСКЕМЕН.


www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

7

Өңірлік кəсіпкерлер палатасына шағын жəне орта бизнестің дамуына тұсау келтіретін келеңсіз жайттар жайлы шағымдар аз айтылмайды. Былтыр 2300-ден астам арыз түссе, оның 331-і кəсіпкерлікті қорғауға қатысты қаралған. Ал Биыл 77 республикалық, 52 жергілікті əкімшілік бұрмалаушылық тіркелген. Ұлттық кəсіпкерлер палатасы төралқасының жетекшісі Тимур Құлыбаев пен облыс əкімі Ерік Сұлтановтың қатысуымен өткен бизнесті қолдауға арналған кеңейтілген кеңесте кəсіпкерлік субъектілерінің қызметін жетілдіру, отандық тауар өндірушілер үшін тартымды инвестициялық ахуал туғызу, бюрократтық бөгесіндерді жою, мемлекет тарапынан қаржылық қамтамасыз ету мəселелері талқыланды.

Отандыќ ґнім – басты баєдар Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Натрий цианиді ґндірісі іске ќосылады «Talas Investment Company» ЖШС ағымдағы жылдың шілде айына таман көбінесе алтын қазу өнеркəсібінде қолданылатын натрий цианидінің өнеркəсіптік өндірісін іске қосады. Жылдың аяғына дейін 7500 тоннаға тарта өнім өндіру жоспарлануда, оның 70%-ы Ресей Федерациясына экспортталады, ал 30%-ы ішкі нарықта сатылады. Жобаның құны

80,4 млн. АҚШ долларын құрайды, қажетті қаржыландырудың 60%-ы «Қазақстанның Даму банкі» АҚ тарапынан ұсынылды. ҚДБ қарыз қаражаты кəсіпорынның тазарту ғимараты мен ыдыс өндіру цехының құрылысын аяқтауға бұрын салынған қаражаттың орнын толтыруға бағытталған. Бүгінгі күні Жамбыл облысының Қаратау қаласында

орналасқан Қазақстандағы жалғыз натрий цианиді өндіру зауыты былтырғы жылдың аяғында іске қосылды. Кəсіпорын 2017 жылы өндірістік қуаттылыққа (жылына 15 000 тонна) шығуды жоспарлайды. Толық қуаттылыққа қосылғаннан кейін, зауытта шамамен 500 адам жұмысқа кірісетін болады. Натрий циа нидін өндіру барысында

сондай-ақ, жылына 5000 тоннаға дейінгі көлемде қосымша өнім – аммоний сульфатын өндіру жоспарланады. Бұл өнім ауылшаруашылық өнімдерін өндірушілерге сатылатын болады. «Қазақстанда натрий цианиді импортталатын қымбат тауар болып табылады. ҚДБ-мен ынтымақтастық осы өнімнің импортының орнын басуға ықпал

Жаќсы жўмыстар Ґндірісті жаѕєыртуєа жалєасады ќаржы бґлінбек Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Облыстық басқармалар мен департаменттер өздері атқарып жатқан жұмыстар жайында халықты хабардар етіп отыру үшін брифингтер өткізуі дəстүрге айналып келеді. Жақында «ҚазақстанАқтөбе» телеарнасы ғимаратындағы баспасөз орталығында өткен брифингте облыстық энергетика жəне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы басқармасы басшысының орынбасары Сағынғазы Құрманалин өңір тұрғындарын сумен, жылумен жəне газбен қамтамасыз ету, көп пəтерлі тұрғын үйлерді жаңғырту, электр қуатын тұтыну жағдайы, Елбасының «Нұрлы Жол» бағдарламасы аясында жүзеге асырылатын инфрақұрылым жобалары бойынша атқарылып жатқан жұмыстар жөніндегі ақпараттарды ортаға салды. Оның айтуынша, бүгінгі күні облыс аумағындағы 157 ауылдық елді мекенде немесе ауылдардың 42,2 пайызында орталықтандырылған сумен қамту жүйесі бар. 210 елді мекеннің халқы суды өз ауылдарындағы құдықтардан алады, ал 5 ауылдың тұрғындары тіршілік нəрін басқа жерден тасымалдайды. Облыс аумағындағы қалалардың тұрғындарын орталықтандырылған сумен қамту көрсеткіші 100 пайызды құрайды. Өткен жылы облыс бойынша сумен қамту жəне кəріз жүйелерін тартуға байланысты 27 жоба жүзеге асырылған. Бұл жұмыстар үшін 6,8 млрд. теңге қаржы жұмсалып, оның 5,6 млрд. теңгесі республикалық бюджеттен, 1,2 млрд. теңгесі жергілікті бюджеттен бөлінген. Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту бағдарламасы аясында қала тұрғындарын жылумен қамту бағытында бірталай жұмыстар атқарылыпты. Республикалық жəне жергілікті бюджеттен қарастырылған қаржы есебінен Ақтөбе қаласында жылу желілерін қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді. Қарғалы ауданында Батамша селосының орталық жылу қазандығы қайта жөндеуден өткізілді. Ақтөбе облыстық энергетика жəне тұрғын үйкоммуналдық шаруашылығы басқармасы 2015 жылы «Нұрлы Жол» бағдарламасы аясында жылу желілері мен жылу қазандықтарын қайта жаңарту бойынша жалпы сомасы 3,7 млрд. теңге болатын 13 жобаны іске асыруды көздеуде. Тұрғындар үшін сапалы тұрмыс жағдайын қалыптастыруда басты мəселелердің бірі – елді мекендерді газдандыру екені белгілі. Бүгінгі күні облыс аумағындағы 380 елді мекеннің 98-і көгілдір отынның игілігін көруде. Бұл елді мекендерде 679,6 мың адам, яғни облысымызда тұратын жалпы халық санының 82,7 пайызы өмір сүреді. Үстіміздегі жылы Ырғыз, Ойыл, аудандарының орталықтары жəне Мəртөк ауданындағы Жайсаң, Мұғалжар ауданындағы Ақкемер ауылына газ құбырын тарту жоспарланған. Облыс аумағындағы қалаларда көппəтерлі тұрғын үйлерді қайта жаңғырту жұмыстары қарқынды жүргізілуде. Тек өткен жылдың өзінде ғана республикалық бюджеттен бөлінген 850 123,0 теңгеге облыс бойынша 34 көппəтерлі тұрғын үй қайта жаңғыртылды. Бұл жұмыстар биыл да жалғасын табады. Ақтөбе облысы.

Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Үстіміздегі жылы Қазақмыс корпорациясы кен өндіру жұмыстарын техникамен қайта жабдықтау жəне бар құралдарды жаңарту, сонымен қатар, корпоративті үлкен жобаларды іске асыру бағытында кең ауқымдағы бағдарламаны іске асыруды жалғастырмақ. Өткен жылы компания қаржысының басым бөлігін қолда бар техниканы жаңарту жəне жөндеу жұмыстарына, кен өндіріп жатқан кеніштердегі жөндеу жұмыстарына жұмсаған болатын. 2014 жылы Қарағанды аймағындағы «Жезқазған кенді аймағында жүргізілген барлау жұмыстарының соңғы қорытындысын шығарудың бас

жоспары», «Мыстың алғашқы (қара) концентратын өңдейтін өндірістіктəжірибелік гидрометаллургиялық қондырғының құрылысы», «(Нұрқазған SMART кешені» сияқты ірі жобаларды іске асыру жұмыстары басталған-ды. Кен өңдеудің жоғары сапалы түріне жету мақсатында кен байыту фабрикаларына жаңа технологиялық бағамдар енгізу үшін ғылыми институттармен бірге жұмыстар жүргізілуде. Қазіргі таңда Нұрқазған кенішінде кен майдалау конвейерінің құрылысы, Балқаш жəне Қарағайлы кен байыту фабрикаларын қайта жаңғырту жұмыстары аяқталды. Жезқазған мыс зауытында өнім өндіру жаңартылған. Ендігі жерде корпорация, биылғы 2015 жылы кен қорын көбейтуге жəне өндірісті жаңғыртуға, кен өндіруші

етіп қана қоймай, оның Ресейге жəне Орталық Азия елдері: Қырғызстан, Түркіменстан жəне Өзбекстанға экспортын дамытуға болады», деп атап өтті. «Talas Investment Company» ЖШС бас директорының коммерциялық мəселелер жөніндегі орынбасары Медеубек Тындыбеков. «Егемен-ақпарат».

кəсіпорынды жəне энергетика саласын қолдауға, Балқаш мыс зауытындағы өндіріс орындары мен құралдарына ірі жөндеу жұмыстарын жүргізуге қосымша 55 миллиард теңге көлемінде қаржы бөлуді жоспарлауда. «Компанияда геологиялық барлау жұмыстарына қосымша қаржы бөлу де көзделген. Біз кен өндіруші кəсіпорындарды жаңарту мен қолдау бағытында үнемі жұмыс жүргізудеміз. Бұл жұмыс орындарындағы еңбек қауіпсіздігін сақтау мен өнімді арттыру үшін маңызды. Компания мамандары өнім өндіру технологияларын жақсарту, заманауи жүйелі жұмыс түрін енгізу жұмыстарын жүргізуде. Мыстың бағасының тұрақтанбауы немесе төмен болуы инвестициялық бағдарламаларға əсер етпейді. Кейбір бағдарламаларға түзету енгізгенімізбен, өндірісті жаңғыртуға қажетті қаржы қажетінше бөлінеді», – дейді «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС инвестиция жоспарлау департаментінің директоры Марат Қосыбаев. АЛМАТЫ.

Т.Құлыбаев əлемдік дағдарыстарға, Ресей рублінің құнсыздануына қарамастан Қазақстан экономикасы орнықты өркендеп келе жатқанын, мемлекет кəсіпкерлікті қорғау мен қолдаудың тиімді жүйесін ойластырумен қатар ресімдеу шараларын оңтайландыруға да ерекше басымдық бергенін, нəтижесінде бизнес-ахуалдың жақсарғанын, бəсекелестікке қарымды тауарлар мен өнімдердің үлесі көбейгенін атап көрсетті. Өткен жылы Ұлттық кəсіпкерлер палатасына келіп түскен 5 мыңнан астам шағым қаралып, кəсіпкерлік субъектілеріне салынған 8,5 миллиард теңгенің төлемақы өсімдері мен айыппұлдары алынып тасталды, дей келіп, Тимур Асқарұлы бизнес пен билік арасындағы үнқатысу алаңына айналған Ұлттық палата алдындағы міндеттерге тоқталды. Президент əлемдегі ең озық 30 елдің қатарына ену, 2050 жылға қарай экономикадағы орта жəне шағын бизнестің үлесін 40 пайызға жеткізу міндеттерін қойғанын, бұл орайда, кəсіпкерлік қозғалысты жандандырудың маңыздылығын жеткізді. Ерік Хамзаұлы өз сөзінде жергілікті бизнес өкілдерінің облыстың экономикалық өсіміне айтарлықтай үлес қосып отырғанын нақты мысалдармен əңгімеледі. Отандық тауар өндірушілерге көрсетілген нақты іс-шаралардың арқасында өнеркəсіп өндірісінде – 3,5, ауыл шаруашылығында – 2,6, бөлшек саудада 15,1 пайыз өсу байқалды. Жыл өткен сайын кəсіпкерлердің мемлекеттік бағдарламалар мен жобаларға қатысу белсенділігі артып келеді. Индустрияландырудың бірінші бесжылдығында 32 жоба пайдалануға беріліп, 1500 жаңа жұмыс орындары құрылды. 30 миллиард теңгенің өнімдері мен тауарлары шығарылды. Бұл көрсеткіш өнеркəсіп өндірісі көлемінің 19 пайызына тең. Екінші бесжылдыққа 24 миллиард теңгенің 29 жобасы

кіргізіліп, 15-і іске қосылды. Мұның өзі 550 адамды жұмысқа тартуға мүмкіндік берді. Отандық бизнес дамуының жаңа кезеңінде өз ісін уақыт талабына сай ұйымдастырып, шапағатын көріп отырған кəсіпорындар өңірде баршылық. «ЗИКСТО» АҚ «Қазтеміртранс» компаниясымен 300 вагон шығаруға шарт жасасқан. «Мұнаймаш» зауыты үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасына қатысқалы еңбек өнімділігі 3-4 есе артып, бір адамға шаққанда 100 мың АҚШ долларына жеткен. Бүгінде 25 кəсіпорын 10 ұлттық компаниямен 24 миллиард теңгенің келісімдерін ресімдеген. Жиында кəсіпкерлік саладағы түйінді мəселелер де айтылды. Бұл жайт облыстық кəсіпкерлер палатасының төрайымы Нелли Кукушкина мен «Зенченко жəне К», «Сүт одағы», «Қазтехмаш», «Петропавл құрылыс материалдары серіктестері басшыларының сөздерінен анық аңғарылды. Əсіресе, мемлекеттік сатып алу, жер телімдерін ресімдеу, монополистермен қарым-қатынас, субсидия беру, несие алу мəселелерінде кедергілер əлі де көп кездеседі. «Vizavi Company» ЖШСнің бас директоры Лейла Сайдашованың «Ресей рублі бағамының төмен түсуіне байланысты өнімдерімізді ішкі нарыққа өткізудің жолдарын талмай қарастырып келеміз. Астана мен Қарағанды қалаларында бөлімшелер ашып, маркетинг, жарнама жұмыстарын жандандырдық. «Қазақстанда жасалған» акциясына жүйелі қатысамыз», деген сөздері жиналғандар тарапынан үлкен қолдау тапты. «Хрустальная вода» компаниясының жетекшісі Александр Казанцев индус триялық аймақты дамыту бағдарламасы бойынша жергілікті билік тарапынан жер телімі бөлінетіні, коммуникациялық жүйелер тартылатыны отандық бизнес пен тың бастамаларға кең жол ашатынын жеткізді. Солтүстік Қазақстан облысы.

Олар ешкімнен ќалыспайды Қызылордада «Мүгедектерге арналған кедергісіз орта қалыптастыру» атты форум өтті. Форумда мүмкіндігі шектеулі адамдардың өмір сүру сапасын жақсарту жəне құқықтарын қамтамасыз ету бойынша мəселелер талқыланды. Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Бүгінде жалпы облыс бойынша 26 мыңнан астам мүгедек бар. Олардың өмірін жеңілдету мақсатында қабылданған «Жол картасы» бойынша екі жылда 8,1 миллиард теңге қаржы бөлінді. Мүмкіндігі шектеулі жандар өздерін өзгеден кем сезінбеуі үшін əлеуметтік мəселесі дұрыс болуы қажет. Бұл бағытта аймақта ауқымды жұмыстар атқарылып жатыр. Мəселен, қазір облыстың барлық ауданында «əлеуметтік такси» қызмет етеді. Сондай-ақ, Қызылордаға жаңадан əкелінген 20 қоғамдық автобуста мүгедектердің мініп-түсуіне жағдай жасалған. Алдағы уақытта осындай 100 автобус алынады. Өткен жылы осындай адамдарға арналған 7 аула клубы ашылса, бұл игі іс биыл да жалғасын тауып отыр. Соның арқасында мұндай аула клубтары Қазалы, Жалағаш аудандарында да ашылды. «Жол картасының» аясында мүгедектерді оңалтуға, оларға əлеуметтік қолдау көрсетуге, емдеу-сауықтыруға жəне кресло-арбалармен, балдақтармен, барлық қажетті құралдармен қамтамасыз ету үшін 2015 жылға облыстық бюджет есебінен 256 миллион теңге

бөлінді. Сондай-ақ, былтыр 470 мүмкіндігі шектеулі жан тұрақты жұмыспен қамтылды. «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бағдарламасы шеңберінде 45 мүгедек 90 миллион теңгеден астам қаржы алып, өз кəсіптерін бастады. Талсуат елді мекенінде орналасқан Мүгедектерге арналған оңалту орталығында 1205 мүмкіндігі шектеулі азаматтар мен қарттарға арнаулы əлеуметтік қызметтер көрсетілді. Форумда «Қазақстандық мүгедектер конфедерациясы» РҚК төрайымы Жанат Омарбекова мүмкіндігі шектеулі жандардың тұрғын үйлерге, білім беру, денсаулық сақтау, мəдени жəне спорттық нысандарға кіріп-шығу мүмкіндігіне, жаңадан салынып жатқан нысандарда оларға арналған пандустар салынуын қадағалау керектігіне тоқталды. Мүмкіндігі шектеулі жандар өз кезегінде толғандырған мəселелері төңірегінде ой бөлісті. Форум соңында мүгедектер үшін кедергісіз орта қалыптастыру І форумының үндеуі қабылданды. Мүмкіндігі шектеулі жандардың қолөнер бұйымдарының көрмесі ұйымдастырылды. ҚЫЗЫЛОРДА.

1


8

www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

Облыс орталығындағы «Астана» мұз сарайының алаңы алдында əні мен сəні, мəні жарасқан «Қазақстанда – Павлодарда жасалған!» көрме-жəрмеңке өтті. Жəрмеңкеде өңірдің 100-ге жуық ауылшаруашылық кəсіпорындары өнімдерін əкелді. Республикаға танымал «Рубиком», «КЭММИ», «Молком Павлодар», «Сүт» АҚ, «Ақоба», «Крендель» серіктестіктері, «Алтай» шаруа қожалығы, «РЭГТайм» ШҚ, «Сағып» ШҚ, «Ақжар - Өндіріс» агрофирмасы жəне басқалары түгел жəрмеңке алаңына көшіп келгендей. Биыл жыл басынан бері облыста 30 рет жəрмеңке ұйымдастырылыпты. Сатылған өнімдер 198,9 миллион теңгеге жеткен.

ҮКІМЕТ

Ґзіміздікі ґзгелердікінен кем емес

Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Бұл жолы таңғы сағат 8.00-де жəрмеңке басталды. Жəрмеңке дегеніңіз, жергілікті тауар өндірушілерді қолдау деген сөз. Өнімдерін сатып кəсіпкер, арзан азық-түлік, басқа да заттарын алып тұтынушы қуанады. Ауылдардан мал-құс еттері, сүт өнімдері, жұмыртқа, ұн, қымыз, көкөніс өнімдері жеткізілді. Сиыр жəне қой етінің келісі 900 теңгеден, жылқы еті 1000 теңгеден, жұмыртқаның 10 данасы 160 теңгеден, қаймақ – 500, сары май – 1000, қымыздың литрі – 400-450, балдың килограмы 800 теңгеден сатылды. Мысалы, Май ауданынан «Ақжар-өндіріс» фирмасының бұқтырылған консерві өнімдері, «Сағып» шаруашылығының сары қымызы, Железин ауданынан

«Квитковский» кəсіпкерлігінің шұжық өнімдері, кашырлық бал өнімдері толып тұр. Ал, Төлеу Құшманов басқаратын шаруашылық болса, шетелдік жаңа жабдықтың арқасында қымыз сапасын жақсартып қана қоймай, өндіріс көлемін біршама ұлғайтты. Жаңа құрал-жабдықтар тəулігіне 1 тонна қымызға дейін, ал аптасына 5 тонна қымыз өндіруге мүмкіндік береді екен. Бүгінде шаруашылық тəулігіне 900 литр қымыз шығарады. Автоматтандырылған қымыз цехы жұмыс жасайды. Заманауи құрылғы қымызды 0,3, 0,5 жəне 1 литрлік шыны шөлмектерге құйып шығарады. Жалпы, жəрмеңкеде «Павлодарда жасалған» деген логотип белгісі бар, бірдей безендірілген 70 сауда орны болды. Сондайақ, өңірдің 35 кəсіпорны туристік жəне өндірістік бағытта

пайдаланылатын түрлі өнімдерін көрмеге ұсынды. Сүтті 4 автокөлік жеткізіп, тағы 5 орында көкөніс өнімдері сатылды. Жұртшылыққа азық-түлік өнімдерінің бағасы базардағыдан 15-20 пайызға арзан сатылды, дейді облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының мамандары. Сауданың қалай қызу жүріп жатқанын облыс əкімінің бірінші орынбасары Дүйсенбай Тұрғанов та аралап, көріп қайтты. Сондай-ақ, көрме-жəрмеңке барысында ауылшаруашылық техникалары мен құрал-жабдықтары, өнеркəсіптік сөрелерде жергілікті өндірушілердің тұтынушыларға қажетті құралдары сатылды. Сөйтіп, «Қазақстанда – Павлодарда жасалған!» көрмежəрмеңкесінде жалпы құны 40,5 млн. теңгені құрайтын 130 тонна азық-түлік өнімдері сатылды. ПАВЛОДАР.

ҮКІМЕТ

Бiз республикалық «Ауыз су» бағдарламасын аудан көлемiнде жүзеге асыру барысына кеңiрек тоқталуды жөн көрдiк. Бұл бағдарламаның iс-шараларын iске асыру үш кезеңге көзделгенi мəлiм. Оның I кезеңi 2001-2005 жылдарды қамтыды. Онда тұрғындарды ауызсумен қамтамасыз ету жөнiндегi республикалық жəне облыстық маңызы бар нысандар құрылысын

қолдаушылар да табылды. Жалпы, кəсiпорын жұмысына 144 адам тартылып, қажеттi техникалар алынды. Жұмыстың нəтижесi елге ұнай бастады. Өйткенi, уақытпен санаспай iске кiрiскен «Таза су» қызметкерлерi ауызсу жүйесiмен 22 елдi мекеннiң қамтылмағанын анықтады. Оның iшiнде 19 елдi мекенге ауызсу жүйесi құрылысын жүргiзу қажет. Қалған 3 елдi ме-

орталықтандырылған сумен жабдықтауды, жергiлiктi жəне топтық су құбырларын салуды жалғастыра беру қажет. Айталық, мемлекеттiк бағдарламада су ресурстары шектеулi аудандарда ондаған жəне жүздеген елдi мекенге қызмет ететiн ұзындығы 50-ден 2000 шақырымға дейiн болатын топтық су құбырларын салу көзделген. Қазығұрттағы «Таза

жалғастыру көзделдi. Сумен жабдықтау құрылыстарын, жерасты суларының көздерiн жəне су жинағыштарды түгендеуден өткiзу, ірi топтық су құбырларына жан бiтiру жəне орталықсыздандыру да осы кезеңнiң еншiсiне тидi. Бағдарламаның 2006-2015 жылдарды қамтыған II кезеңiне топтық суағарларды қалпына кел тiру жəне орталықсыздандыру, жаңа жергiлiктi сумен жабдықтау жүйелерiн құру, сонымен қатар, жаңа технологияларды меңгере отырып, жер үстi жəне жер асты суларын пайдалану жөнiндегi iс-шараларды iске асыру талаптары қойыл ды. 2012 жылы «Ақ бұлақ» бағдарламасы бойынша 8 елдi мекен таза ауызсумен қамтамасыз етiлдi. Қазығұрт ауданындағы «Таза су» мемлекеттiк коммуналдық кəсiпорнының директоры Октябрь Сəбитов алғашқы күннен бастап ауызсудың сапасын көтерумен қатар, тұрғындарды сумен жабдықтау жəне дайындау жүйелерiн салуға қажеттi озық технологиялардың жаңа жетiстiктерiн енгiзудi қолға алды. Əрине, ұйымдастыру жұмысын аудандағы ауызсу тұтынушылар санын анықтаудан бастады. Нəтижесiнде ауданда халық саны жылданжылға өсiп келе жатқандықтан ауызсу мəселесiнiң күрделiлене бастағаны анықталды. Нақты кестелерге сай тиянақты жүргiзiлген жұмыстардың арқасында соңғы 9 жыл iшiнде аудан халқының ауызсу тұтынушылары 1,7 есеге артып отырғаны мəлiм болды. Осыған байланысты су жүйелерiне қызмет көрсету жұмыстарын жүргiзетiн аудандық «Таза су» мемлекеттiк коммуналдық кəсiпорнының қызметiн жаңаша құру қолға алынды. Əрине, қиындықтар да кездестi,

кен шалғайда орналасқан. Бұл ауылдардың тұрғындары бүгiнгi таңда бұлақ суымен қамтамасыз етiлген. Жалпылай айта кетсек, жүйелi түрде жолға қойылған қызмет көрсету жұмысының арқасында Қазығұрт ауданы бойынша 64 елдi мекеннiң 42-i ауызсу құбырымен қамтылды. Оның iшiнде 30 елдi мекенге ауызсу тұрақты берiлiп тұр десек, 12 елдi мекенде уақытша сағатпен берiлуде.

су» кəсiпорны басшысының шұғыл шешiмiнiң арқасында аудан аумағындағы 42 елдi мекенге 843,72 шақырым ауызсу құбыры тартылды. Сонымен қатар, 45 ауызсу жинағыш қойма, 31 су мұнарасы, 88 бактерицид қондырғылар орнатылып, жұмыс iстеуде. Осында көрсетiлген 42 елдi мекенде 14445 ауызсу тұтынушыға су беру қызметiнiң мүлтiксiз атқарылып келе жатқаны кəсiпорын мамандарының iскерлiгi мен

«Ауыз су» мемлекеттiк бағдарламасын жүзеге асыру аудандағы сала қызметкерлерiне ең басты мiндет. Бұл жайында аудан дық «Таза су» мемлекеттiк коммуналдық кəсiпорнының директоры О.Сəбитов қызметкерлермен өткiзген əр басқосуында нықтап айтып отырады. Əрине, ауыл тұрғындарын ауызсумен қамтамасыз етудегi түйiндi проблеманы бiрден шешiп тастау мүмкiн емес. Жер асты суының жылдан-жылға тартылуына байланысты шiлде айларында су тапшылығы болады. Сондықтан да аталған бағдарламада көрсетiлгендей, ауылдық кенттердi

басшылық жұмыстағы талаптың жоғарылығының тағы бiр дəлелi болса керек. Су жүйелерiне қызмет көрсететiн 19 техниканың тұрақты жұмыс iстеп тұруы да – үлкен жауапкершiлiктiң көрiнiсi. 2015 жылы «Таза су» МККнiң жарғылық капиталын ұлғайту қаржы-экономикалық негiздемесiне сəйкес жергiлiктi бюджеттен қаржы қарастырылып, 4 арнайы техника мен 8 арнайы құрылғы алу жоспарлануда. Сөзiмiз жалаң шықпау үшiн «Таза су» мемлекеттiк коммуналдық кəсiпорнының қаржылық саясатына да шолу жасай кетсек. Директор қызметiне О.Сəбитов келген кезде,

Аудандаєы «Ауыз су» баєдарламасы

яғни 2013 жылдың 1 қаңтарына дейiн кəсiпорынның қарызы 33 534 177 теңгенi құраған. Тиiстi жұмыстардың нəтижесiнде бiр жылдың iшiнде, нақтылай айтсақ, 2014 жылғы 1 қаңтарда қарыз көлемi 18 689 256 теңгеге төмендедi. Ал, бүгiнгi таңда жалпы қарыз 14 274 037 теңгенi құрап отыр. Мұның бəрi үнемшiлдiктiң, жұмысты тиянақты əрi мұқият жүргiзудiң көрiнiсi болса керек. 2013 жылы «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бағдарламасы бойынша республикалық бюджеттен бөлiнген 102 942 000 теңгеге бiрнеше елдi мекенде ауызсу мəселесiн шешу жұмысы жүргiзiлген. Атап айтқанда, Жiгiрген ауыл округiндегi Қызылбұлақ, Қ.Əбдəлиев ауыл округi бойынша Рабат, Шарбұлақ ауыл округiне орналасқан Шарбұлақ, сондай-ақ Қазығұрт ауыл округiне қарасты Қазығұрт жəне Молбұлақ елдi мекендерiне 18,5 шақырым ауызсу құбыры тартылып, кей жүйелерге ағымдағы жөндеу жұмыстары жүргiзiлген. Ал, жергiлiктi бюджеттен бөлiнген 33 708 000 теңгеге Қазығұрт, Қарабау, Қызылдихан, Атбұлақ, Қызылдала, Еңбекшi елдi мекендерiнiң ауызсу жүйелерi ағымдағы жөндеуден өткiзiлдi. – Тұтынушылардың алдында таза жұмысты көрсету үшiн бұл тiзiмдi жалғастыра беруге болады, – дейдi мекеме басшысы. – Мысалы, Алтынтөбе ауыл округiне қарасты Қаржан елдi мекенiнiң жəне Қ.Əбдəлиев ауыл округiндегi Амангелдi елдi мекенiнiң тұрғындары пайдаланып отырған ауызсуды санитарлық талаптарға сəйкестендiру үшiн мембранды су тазартқыш қондырғысын орнату жұмысына облыстық бюджеттен 33 млн. теңге бөлiндi. Ал, биыл, яғни 2015 жылы Қазығұрт ауыл округiне енетiн Қазығұрт елдi мекенiндегi Қ.Əбдəлиев, А.Жұбанов көшелерiнiң ауызсу жүйелерiн, №3 ауызсу қоймасын, №1 ауызсу қоймасын ағымдағы жөндеу жұмыстарына аудандық бюджеттен 15,0 млн. теңге бөлу жұмыстары атқарылу үстiнде. Айта берсе, атқарылар жұмыс көп. Тұтынушыларды қажеттi ауызсумен қамтамасыз ете отырып, қордаланған қарыздарынан құтылу жұмысы күтiп тұрған «Таза су» МКК ұжымының қызметiне бiз де сəттiлiктер тiледiк. Атанбек НАУРЫЗ, журналист.

Жаѕалыќќа жаны ќўмар азамат Кґркейген ґѕірлер – ќуатты Ќазаќстан Ұлан ауданының Мамай батыр ауылында Майдан Сағынқұмаров деген азамат тұрады. Бала кезінен еңбекке етене араласқан ол Ақжар ауылындағы кəсіптік-техникалық училищені, Саратовтағы ауыл шаруашылығы техникумын аяқтаған соң мал дəрігері, ферма меңгерушісі болып қызмет етеді. Нарық келіп, тыныс тарыла бастаған кезде кəсіпкерлікке бет бұрып, ұлттық тағамдар əзірлейтін «Мирас» мейрамханасын ашады. Бір қызығы, жаңа мейрамхананың алғашқы қонақтары атақты сазгер, дəулескер күйші Нұрғиса Тілендиев, даңқты əнші Ермек Серкебаев, «ДосМұқасан» ансамблінің əншілері еді, олар Майданға алғыстарын айтып, бизнес саласында табыс тіледі. Болашақты алдын ала болжайтын азамат уақыт өте келе кəсіпкерлікті шаруа қожалығына ауыстыруды көздейді. Себебі, жерлестері мен жолдастарының көбі кіндік қаны тамған ауылда, «екі қолға бір күрек» таба алмай, жұмыссыз жүрген олардың жағдайын ойлап 1995 жылы «Желдіөзек» шаруа қожалығын құрады. Бір жылдан соң «Сағынқұмар» қожалығы дүниеге келеді. – Мейрамхананы сатып, түскен қаржыға əрі Алматыдан несие алып 30 ірі қара, 3 жылқы, 200 қой сатып алдым. Бастапқыда оңай болған жоқ, бəрін басынан бастауға тура келді. Ауылдың үш-төрт адамын жұмыспен қамтамасыз еттім. Оларға жалақы төлеу қиын болғанымен, жоқтан бар жасап, тұйықтан шыға білдік. Жолдастарыма рахмет, олар қиындыққа шыдады. Уақыт өте келе жайылымдықты ұлғайттық, мал басын көбейте бердік. Қазір шаруа қожалығында 1036 ірі қара, 500 жылқы бар. Айта кету керек, қазақтың ақ бас сиыры мен «Жабы» жылқысы асыл тұқымды. Мемлекет тарапынан оларға субсидия төленеді, ол бізге көмек. Сауын сиырды 100 басқа жеткіздік, енді екі есе арттырып, сүт бұлағын ағызуды көздеп отырмыз, – дейді Майдан Сағынқұмарұлы.

Майдан асыл тұқымды зауытты екі аяғынан тұрғызуда көп ізденді. Себебі, қазір еттің сапасына назар аударылады. Бородулиха ауданында Ерлан Зəйтенов деген қожалық иесі бар. Бастапқыда қожалықтан 100 қазақтың ақбас сиырын сатып алды. Оларға

жемшөп, азық-түлікпен үнемі көмек көрсетіліп тұратынын тілге тиек етті. Жұмысшылардың жалақысы жақсы, ай сайын алып тұрады. Ауыл шаруашылығында еңбек еткен 40 жылда Майдан Сағынқұмарұлы ж ер л ес т е р і н е қо л ғ аб ы с ж ас ап ,

ерекше күтім жасады. Қарашоқыдағы мал фермасына келген кезде жаңадан салынған екі қораны көрдік. Ішісырты мұнтаздай таза. Қожалықтың іс басқарушысы, ыстық-суығына бірдей төзіп жүрген, Майданның оң қолы саналатын Жомарт Жəмелов осында ұзақ жылдардан бері еңбек етіп келеді. Мал дəрігері Болатбек Қасай ынов , сиыр фермасының басқарушысы Аймен Жақыпова мал күтудің қыр-сырын жетік меңгерген тəжірибелі мамандар. Олар биылғы қыстың ауыр болғанын, екінші фермада жемшөптің бітіп қалғанына қарамастан тұйықтан шыққанын айтты. Ал шаруа қожалығының бас бухгалтері Гүлназ Садықова сиыршылар Нұрлан Мəдібаев, Қадыр Мұқышев, жылқышылар Бақытбек Тоқбаев, Мұрат Садықов, механизатор Данияр Нұрлыбаевтың қажырды еңбегі жайлы айта келіп, оларға

қайырымдылық шараларына үнемі қатысып келеді. Ол жайлы өзі емес, облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы Дүйсембай Селиханов: – Майданды ұзақ жылдан білемін. Ауыл шаруашылығының майталман маманы, нарықтың өтпелі кезеңінде ілкімділік пен іскерлік танытып, қожалық құрды, қазір қырыққа тарта адамды жұмыспен қамтамасыз етіп отыр. Ол жаңалыққа жаны құмар азамат. Осыдан он жыл бұрын асыл

2

тұқымды «Байыс» қойын, соңынан «Жабы» тұқымды жылқы, іле-шала қазақтың ақбас асыл тұқымды сиырын өсіре бастады. 2013 жылы Қарашоқыда мал соятын цехты пайдалануға берді. Бұл күндері аудан тұрғындары малдарын өткізіп ақшасын алады немесе санитарлық таза жерде сойып алады. Қарапайым еңбегінің жемісі іспеттес «Еңбек адамы», «Ауыл шаруашылығының үздігі», ал 2013 жылы бизнестің əлеу меттік жауапкершілігі бойынша «Парыз» сыйлығын жеңіп алды. Тұрмысы нашар жандарға қолғабыс жасап тұрады. «Қазақстан Республикасы Тəуелсіздігінің 20 жылдығы» мерекелік медалі мен басқа да марапаттар қарапайым еңбек адамының ажарын ашып тұр емес пе, – дейді. Алпыстың асқарына шығып отырған азаматтың алға қойған мақсатмүддесі бізді ойландырып тастады. Қазақтың ұлан-байтақ даласы ен байлықтың көзі іспеттес. Сол байлықты іске асыру бізге сын. Алдағы уақытта да халық игілігі үшін еңбек етіп, жерлестерімді қуанта берсем деген ой бар. Мені кейде тыным таппайтын, жаңалыққа жаны құмар, деп жатады замандастарым. Несі бар, кез келген жаңалық табыс бастауы емес пе, дейді Майдан Сағынқұмарұлы. Оңдасын ЕЛУБАЙ, журналист.

Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы. –––––––––––––––––

Суретте: қожалық иесі Майдан САҒЫНҚҰМАРОВ. Суретті түсірген автор.

Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Қуатты Қазақстанның əлеуметтікэконо микалық бағытта өркендеуіне өңірлердің қосар үлесі қандай? Осы мəселе Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінде «Көркейген өңірлер – қуатты Қазақстан» тақырыбымен Қазақстан Президенті жанындағы Стратегиялық зерттеулер институты мен Қазақстан саясаттанушылар конгресінің жəне өңірлік сарапшылардың қатысуымен өткен форумда кеңінен талқыға түсті. Ел экономикасы əр тарапта қарқынды дамуға бет бұрды. Өркениетті елдердегі озық технологиялар отандық экономиканың əр саласында кеңінен енгізілуде. Еліміздің əр өңірінде жаңа өндіріс орындары көптеп іске қосылып, жаңа жұмыс орындары да молынан ашылып жатыр. Əрине, осының бəрі қуатты мемлекет деңгейіне көтерілген Қазақстанның даму ырғағын жіті қадағалайтын тек отандық сарапшылар ғана емес, сонымен бірге, шет мемлекеттердің сарапшыларының да назарынан тыс қалмайды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев жыл сайынғы Жолдауларында өңірлердің дəулетімен бірге сəулетінің артуына басым бағыт беріп келеді. Мəселен, «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауында да бұл мəселеге барынша көңіл бөлініп отыр. Осы орайда Х.Дос мұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің жетекші ғылыми қызметкері, тарих ғылымдарының докторы Аққали Ахметтің пікірінше, Жолдаудың ең басты түйіні – алысты жақын ету. Демек, алысты жақындату үшін Астанадан барлық өңірлерге бағыт алатын автомобиль, теміржол жəне авиациялық магистральдар таралып ғана салынып

қоймайды. Сонымен бірге, сол магистральдар арқылы отандық экономика мен қоғам қоса жаңарады. Атыраудағы мұнай жəне газ институтының ректоры, экономика ғылымдарының докторы, профессор Əли Əшімовтің айтуынша, экономика ұдайы өркендейді. Бұл барлық салаға, соның ішінде білім беруге оң əсерін тигізеді. Экономикалық жетістіктер мен білім беру саласындағы даму деңгейі бірбірімен тығыз байланыста өрбиді. Сол себептен, жоғары оқу орындары бəсекеге қабілетті маман даярлаудың маңызына көңіл бөлуі қажет. Ал «Еуразия əлемі» қоғамдық қорының жетекшісі, саясаттанушы Эдуард Полетаев Қазақстандағы саяси көшбасшылық пен стратегиялық жоспарлау феноменіне кеңінен тоқталды. Өңірлердің бір деңгейде өркендеуге бет бұруы – қуатты Қазақстанды құрудың негізі. Қазір біздің елімізде экономикалық, əлеуметтік дамуы жөнінен артта қалғаны жоқ дей аламыз. Өйткені, Елбасының Жолдауларында да, «Нұр Отан» партиясының съездеріндегі сөздерінде де өңірлердің дамуын жаңа деңгейге көтеруге басымдық беріледі. Сонымен бірге, үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы аясында да өңірлерді өркендетудің жаңа көкжиегін ашатын жобалардың іске асырылғанына куə болып жүрміз, деген пікірімен бөлісті Президент жанындағы Стратегиялық зерттеулер институтының ғылыми қызметкері Жарқын Түсіпбекұлы. Ал «Меритократия жəне кəсібилік – мемлекеттік қызметтің кəсібилі» тақырыбында ой өрбіткен Президент жанындағы Стратегиялық зерттеулер институтының жетекші ғылыми қызметкері Алуа Жолдыбалина кəсіби мамандардың шоғырын қалыптастырудың қажеттігін тарқатып берді. АТЫРАУ.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары:

Қазақстан Республикасының Үкіметі

www.government.kz

Денсаулық және әлеуметтік

Ауыл шаруашылығы министрлігі

minagri.gov.kz

Ішкі істер министрлігі

mvd.gov.kz

даму министрлігі

www.mzsr.gov.kz

Энергетика министрлігі

www.energo.gov.kz

Қорғаныс министрлігі

www.mod.gov.kz

Қаржы министрлігі

www.minfin.kz

Ұлттық экономика министрлігі

www.minplan.gov.kz

Білім және ғылым министрлігі

www.edu.gov.kz

Әділет министрлігі

www.adilet.gov.kz

Инвестициялар және

Сыртқы істер министрлігі

www.mfa.gov.kz

Мәдениет және спорт министрлігі

www.mki.gov.kz

даму министрлігі

www.mid.gov.kz


9

www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

Қазақстан Республикасының Заңы

Ќазаќстан Республикасыныѕ кейбір заѕнамалыќ актілеріне мемлекеттіѕ кəсіпкерлік ќызметке ќатысуын шектеу мəселелері бойынша ґзгерістер мен толыќтырулар енгізу туралы 1-бап. Қазақстан Республикасының мына заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін: 1. 1994 жылғы 27 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі қабылдаған Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне (Жалпы бөлім) (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1994 ж., № 23-24 (қосымша); 1995 ж., № 15-16, 109-құжат; № 20, 121-құжат; Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1996 ж., № 2, 187-құжат; № 14, 274-құжат; № 19, 370-құжат; 1997 ж., № 1-2, 8-құжат; № 5, 55-құжат; № 12, 183, 184-құжаттар; № 13-14, 195, 205-құжаттар; 1998 ж., № 2-3, 23-құжат; № 5-6, 50-құжат; № 11-12, 178-құжат; № 17-18, 224, 225-құжаттар; № 23, 429-құжат; 1999 ж., № 20, 727, 731-құжаттар; № 23, 916-құжат; 2000 ж., № 18, 336-құжат; № 22, 408-құжат; 2001 ж., № 1, 7-құжат; № 8, 52-құжат; № 17-18, 240-құжат; № 24, 338-құжат; 2002 ж., № 2, 17-құжат; № 10, 102-құжат; 2003 ж., № 1-2, 3-құжат; № 11, 56, 57, 66-құжаттар; № 15, 139-құжат; № 19-20, 146-құжат; 2004 ж., № 6, 42-құжат; № 10, 56-құжат; № 16, 91-құжат; № 23, 142-құжат; 2005 ж., № 10, 31-құжат; № 14, 58-құжат; № 23, 104-құжат; 2006 ж., № 1, 4-құжат; № 3, 22-құжат; № 4, 24-құжат; № 8, 45-құжат; № 10, 52-құжат; № 11, 55-құжат; № 13, 85-құжат; 2007 ж., № 2, 18-құжат; № 3, 20, 21-құжаттар; № 4, 28-құжат; № 16, 131-құжат; № 18, 143-құжат; № 20, 153-құжат; 2008 ж., № 12, 52-құжат; № 13-14, 58-құжат; № 21, 97-құжат; № 23, 114, 115-құжаттар; 2009 ж., № 2-3, 7, 16, 18-құжаттар; № 8, 44-құжат; № 17, 81-құжат; № 19, 88-құжат; № 24, 125, 134-құжаттар; 2010 ж., № 1-2, 2-құжат; № 7, 28-құжат; № 15, 71-құжат; № 17-18, 112-құжат; 2011 ж., № 2, 21, 28-құжаттар; № 3, 32-құжат; № 4, 37-құжат; № 5, 43-құжат; № 6, 50-құжат; № 16, 129-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 1, 5-құжат; № 2, 13, 15-құжаттар; № 6, 43-құжат; № 8, 64-құжат; № 10, 77-құжат; № 11, 80-құжат; № 20, 121-құжат; № 21-22, 124-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., № 7, 36-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 14, 72-құжат; № 15, 76-құжат; 2014 ж., № 4-5, 24-құжат; № 10, 52-құжат; № 11, 61, 63-құжаттар; № 14, 84-құжат; № 21, 122-құжат; № 23, 143-құжат): 1) 94-баптың 2-тармағы мынадай мазмұндағы төртінші бөлікпен толықтырылсын: «Негізгі ұйымның акцияларын осындай ұйымның дауыс беретін акцияларының он пайызынан аспайтын мөлшерде иелену құқығы бар қаржы ұйымдарын қоспағанда, еншілес ұйым негізгі ұйымның акцияларын сатып ала алмайды.»; 2) 307-баптың 1-тармағының бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «1. Кепiл туралы шартта кепiл нысанасы мен оны бағалау, кепiлмен қамтамасыз етiлетiн мiндеттеменiң мəнi, мөлшерi немесе ең жоғары сомасы жəне орындалу мерзiмi көрсетiлуге тиiс. Сонымен қатар, онда кепiлге қойылған мүлiк тараптардың қайсысында екендігі жəне оны пайдалануға болатындығы көрсетiлуге тиiс. Тараптардың келісуі бойынша кепілмен қамтамасыз етудің нақты сипаттамасы талап етілместен, кепіл нысанасы болып табылатын жылжымалы мүліктің жəне (немесе) жылжымалы мүліктің жекелеген санаттарының (машина жабдығын жəне материалдық айналым құралдарының қорларын қоса алғанда) кепіл нысанасының жалпы сипаттамасы болуы мүмкін.». 2. 1999 жылғы 1 шілдедегі Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне (Ерекше бөлім) (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1999 ж., № 16-17, 642-құжат; № 23, 929-құжат; 2000 ж., № 3-4, 66-құжат; № 10, 244-құжат; № 22, 408-құжат; 2001 ж., № 23, 309-құжат; № 24, 338-құжат; 2002 ж., № 10, 102-құжат; 2003 ж., № 1-2, 7-құжат; № 4, 25-құжат; № 11, 56-құжат; № 14, 103-құжат; № 15, 138, 139-құжаттар; 2004 ж., № 3-4, 16-құжат; № 5, 25-құжат; № 6, 42-құжат; № 16, 91-құжат; № 23, 142-құжат; 2005 ж., № 21-22, 87-құжат; № 23, 104-құжат; 2006 ж., № 4, 24, 25-құжаттар; № 8, 45-құжат; № 11, 55-құжат; № 13, 85-құжат; 2007 ж., № 3, 21-құжат; № 4, 28-құжат; № 5-6, 37-құжат; № 8, 52-құжат; № 9, 67-құжат; № 12, 88-құжат; 2009 ж., № 2-3, 16-құжат; № 9-10, 48-құжат; № 17, 81-құжат; № 19, 88-құжат; № 24, 134-құжат; 2010 ж., № 3-4, 12-құжат; № 5, 23-құжат; № 7, 28-құжат; № 15, 71-құжат; № 17-18, 112-құжат; 2011 ж., № 3, 32-құжат; № 5, 43-құжат; № 6, 50, 53-құжаттар; № 16, 129-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 2, 13, 14, 15-құжаттар; № 8, 64-құжат; № 10, 77-құжат; № 12, 85-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 92-құжат; № 20, 121-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 4, 21-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 15, 82-құжат; 2014 ж., № 1, 9-құжат; № 4-5, 24-құжат; № 11, 61, 69-құжаттар; № 14, 84-құжат; № 19-I, 19-II, 96-құжат; № 21, 122-құжат; № 23, 143-құжат): 1) 566-бап мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Кепіл нысанасы болып табылатын жылжымалы мүлік лизинг нысанасы бола алады.»; 2) 567-бап мынадай мазмұндағы 6) тармақшамен толықтырылсын: «6) ауыртпалықтардың бар-жоғы.»; 3) 571-бап мынадай мазмұндағы 3-тармақпен толықтырылсын: «3. Кепіл нысанасы болып табылатын жылжымалы мүлік лизинг шарты бойынша берілуі мүмкін.». 3. 1999 жылғы 13 шiлдедегi Қазақстан Республикасының Азаматтық iс жүргiзу кодексiне (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 1999 ж., № 18, 644-құжат; 2000 ж., № 3-4, 66-құжат; № 10, 244-құжат; 2001 ж., № 8, 52-құжат; № 15-16, 239-құжат; № 21-22, 281-құжат; № 24, 338-құжат; 2002 ж., № 17, 155-құжат; 2003 ж., № 10, 49-құжат; № 14, 109-құжат; № 15, 138-құжат; 2004 ж., № 5, 25-құжат; № 17, 97-құжат; № 23, 140-құжат; № 24, 153-құжат; 2005 ж., № 5, 5-құжат; № 13, 53-құжат; № 24, 123-құжат; 2006 ж., № 2, 19-құжат; № 10, 52-құжат; № 11, 55-құжат; № 12, 72-құжат; № 13, 86-құжат; 2007 ж., № 3, 20-құжат; № 4, 28-құжат; № 9, 67-құжат; № 10, 69-құжат; № 13, 99-құжат; 2008 ж., № 13-14, 56-құжат; № 15-16, 62-құжат; 2009 ж., № 15-16, 74-құжат; № 17, 81-құжат; № 24, 127, 130-құжаттар; 2010 ж., № 1-2, 4-құжат; № 3-4, 12-құжат; № 7, 28, 32-құжаттар; № 17-18, 111-құжат; № 22, 130-құжат; № 24, 151-құжат; 2011 ж., № 1, 9-құжат; № 2, 28-құжат; № 5, 43-құжат; № 6, 50-құжат; № 14, 117-құжат; № 16, 128, 129-құжаттар; № 23, 179-құжат; 2012 ж., № 2, 14-құжат; № 6, 43, 44-құжаттар; № 8, 64-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 93-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 9, 51-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 13, 64-құжат; № 14, 72, 74-құжаттар; № 15, 76-құжат; 2014 ж., № 1, 6, 9-құжаттар; № 4-5, 24-құжат; № 11, 67-құжат; № 14, 84-құжат; № 16, 90-құжат; № 19-I, 19-II, 94, 96-құжаттар; № 21, 118, 122-құжаттар; № 22, 128-құжат; № 23, 143-құжат): 1) 48-баптың алтыншы бөлігінің бірінші абзацындағы «іске қатысты құжаттарды» деген сөздер «істің мəнжайларын анықтауға болатын құжаттарды» деген сөздермен ауыстырылсын; 2) 159-баптың бірінші бөлігінің 4) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «4) мүлікті тыйым салудан босату туралы талап қойылған жəне борышкердің мүлкін бағалау нəтижелеріне дау айтылған жағдайларда мүлікті өткізуді тоқтата тұру;»; 3) 163-баптың екінші бөлігіндегі «Алайда, сот шешіммен бір мезгілде немесе өзінің қаулысынан кейін»,

«шығаруы мүмкін» деген сөздер тиісінше «Сот шешімнің заңды күшіне енуімен бір мезгілде», «шығарады» деген сөздермен ауыстырылсын. 4. 2003 жылғы 20 маусымдағы Қазақстан Республикасының Жер кодексіне (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2003 ж., № 13, 99-құжат; 2005 ж., № 9, 26-құжат; 2006 ж., № 1, 5-құжат; № 3, 22-құжат; № 11, 55-құжат; № 12, 79, 83-құжаттар; № 16, 97-құжат; 2007 ж., № 1, 4-құжат; № 2, 18-құжат; № 14, 105-құжат; № 15, 106, 109-құжаттар; № 16, 129-құжат; № 17, 139-құжат; № 18, 143-құжат; № 20, 152-құжат; № 24, 180-құжат; 2008 ж., № 6-7, 27-құжат; № 15-16, 64-құжат; № 21, 95-құжат; № 23, 114-құжат; 2009 ж., № 2-3, 18-құжат; № 13-14, 62-құжат; № 15-16, 76-құжат; № 17, 79-құжат; № 18, 84, 86-құжаттар; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 24, 146-құжат; 2011 ж., № 1, 2-құжат; № 5, 43-құжат; № 6, 49, 50-құжаттар; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 13, 114-құжат; № 15, 120-құжат; 2012 ж., № 1, 5-құжат; № 2, 9, 11-құжаттар; № 3, 27-құжат; № 4, 32-құжат; № 5, 35-құжат; № 8, 64-құжат; № 11, 80-құжат; № 14, 95-құжат; № 15, 97-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат; № 9, 51-құжат; № 14, 72, 75-құжаттар; № 15, 77, 79, 81-құжаттар; 2014 ж., № 2, 10-құжат; № 8, 44-құжат; № 11, 63, 64-құжаттар; № 12, 82-құжат; № 14, 84-құжат; № 19-I, 19-II, 96-құжат; № 21, 118, 122-құжаттар; № 23, 143-құжат; № 24, 145-құжат): 1) 37-баптың 5-тармағы 1) тармақшасының үшінші абзацындағы «10» деген цифрлар «25» деген цифрлармен ауыстырылсын; 2) 167-бап мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Жеке меншіктегі жер учаскелеріне байланысты даулар (жанжалдар) тараптардың келісуі бойынша медиация тəртібімен қаралуы мүмкін.». 5. 2007 жылғы 9 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексiне (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2007 ж., № 1, 1-құжат; № 20, 152-құжат; 2008 ж., № 21, 97-құжат; № 23, 114-құжат; 2009 ж., № 11-12, 55-құжат; № 18, 84-құжат; № 23, 100-құжат; 2010 ж., № 1-2, 5-құжат; № 5, 23-құжат; № 24, 146-құжат; 2011 ж., № 1, 2, 3, 7-құжаттар; № 5, 43-құжат; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 16, 129-құжат; № 21, 161-құжат; 2012 ж., № 3, 27-құжат; № 8, 64-құжат; № 14, 92, 95-құжаттар; № 15, 97-құжат; № 2122, 124-құжат; 2013 ж., № 9, 51-құжат; № 12, 57-құжат; № 14, 72, 75-құжаттар; 2014 ж., № 1, 4-құжат; № 2, 10-құжат; № 7, 37-құжат; № 10, 52-құжат; № 12, 82-құжат; № 14, 84-құжат; № 19-I, 19-II, 96-құжат; № 21, 122-құжат; № 23, 143-құжат; № 24, 145-құжат): 195-баптың 3-тармағының екінші бөлігі алып тасталсын. 6. 2010 жылғы 30 маусымдағы «Қазақстан Республикасындағы кеден ісі туралы» Қазақстан Республикасының Кодексіне (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2010 ж., № 14, 70-құжат; № 24, 145-құжат; 2011 ж., № 1, 3-құжат; № 11, 102-құжат; № 19, 145-құжат; 2012 ж., № 2, 15-құжат; № 13, 91-құжат; № 15, 97-құжат; № 21-22, 124-құжат; № 23-24, 125-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат; № 2, 13-құжат; № 7, 36-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 14, 72-құжат; № 15, 81-құжат; № 16, 83-құжат; 2014 ж., № 4-5, 24-құжат; № 10, 52-құжат; № 11, 61-құжат; № 12, 82-құжат; № 14, 84-құжат; № 16, 90-құжат; № 19-І, 19-ІІ, 94, 96-құжаттар; № 21, 122, 123-құжаттар; № 23, 143-құжат): 1) 126-баптың 3-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «3. Егер Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарында өзгеше көзделмесе, кедендік əкету баждарын есептеу мақсаттары үшін сауда қызметін реттеу саласындағы уəкілетті орган белгілеген мөлшерлемелер қолданылады.»; 2) 204-баптың 5-тармағының үшінші бөлігі «адамға» деген сөзден кейін «бұзушылық анықталған жағдайда немесе оның талап етуі бойынша» деген сөздермен толықтырылсын. 7. «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу жəне филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу туралы» 1995 жылғы 17 сəуiрдегі Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1995 ж., № 3-4, 35-құжат; № 15-16, 109-құжат; № 20, 121-құжат; Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1996 ж., № 1, 180-құжат; № 14, 274-құжат; 1997 ж., № 12, 183-құжат; 1998 ж., № 5-6, 50-құжат; № 17-18, 224-құжат; 1999 ж., № 20, 727-құжат; 2000 ж., № 3-4, 63, 64-құжаттар; № 22, 408-құжат; 2001 ж., № 1, 1-құжат; № 8, 52-құжат; № 24, 338-құжат; 2002 ж., № 18, 157-құжат; 2003 ж., № 4, 25-құжат; № 15, 139-құжат; 2004 ж., № 5, 30-құжат; 2005 ж., № 13, 53-құжат; № 14, 55, 58-құжаттар; № 23, 104-құжат; 2006 ж., № 10, 52-құжат; № 15, 95-құжат; № 23, 141-құжат; 2007 ж., № 3, 20-құжат; 2008 ж., № 12, 52-құжат; № 23, 114-құжат; № 24, 126, 129-құжаттар; 2009 ж., № 24, 122, 125-құжаттар; 2010 ж., № 1-2, 2-құжат; № 5, 23-құжат; 2011 ж., № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; № 17, 136-құжат; 2012 ж., № 2, 14-құжат; № 13, 91-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 10-11, 56-құжат; 2014 ж., № 1, 9-құжат; № 4-5, 24-құжат; № 12, 82-құжат; № 14, 84-құжат; № 19I, 19-II, 96-құжат; № 21, 122-құжат; № 23, 143-құжат): 1) 6-баптың алтыншы бөлігінде: «Қазақстан Республикасының заңдарында» деген сөздерден кейін «Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтарында немесе Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулыларында» деген сөздермен толықтырылсын; «алдын ала» деген сөздер алып тасталсын; 2) 14-баптың бесінші бөлігі «Қазақстан Республикасының заңдарында» деген сөздерден кейін, «Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтарында немесе Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулыларында» деген сөздермен толықтырылсын. 8. «Акционерлік қоғамдар туралы» 2003 жылғы 13 мамырдағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2003 ж., № 10, 55-құжат; № 21-22, 160-құжат; 2004 ж., № 23, 140-құжат; 2005 ж., № 14, 58-құжат; 2006 ж., № 10, 52-құжат; № 16, 99-құжат; 2007 ж., № 4, 28, 33-құжаттар; № 9, 67-құжат; № 20, 153-құжат; 2008 ж., № 13-14, 56-құжат; № 17-18, 72-құжат; № 21, 97-құжат; 2009 ж., № 2-3, 18-құжат; № 17, 81-құжат; № 24, 133-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; 2011 ж., № 2, 21-құжат; № 3, 32-құжат; № 5, 43-құжат; № 6, 50-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 2, 11, 14-құжаттар; № 4, 30-құжат; № 13, 91-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 10-11, 56-құжат; № 15, 81-құжат; 2014 ж., № 4-5, 24-құжат; № 6, 27-құжат; № 10, 52-құжат; № 11, 63-құжат; № 16, 90-құжат; № 23, 143-құжат): 1) 36-баптың 2-тармағы мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен толықтырылсын: «Акционерлердiң жалпы жиналысы орналастырылған акциялардың бір түрін акциялардың басқа түріне айырбастау бөлігінде осы баптың 1-тармағының 3-3) тармақшасында көрсетілген мəселе бойынша шешiм қабылдаған кезде артықшылықты акцияларды иеленетін акционердің құқықтарын шектеуі мүмкін шешім орналастырылған (сатып алынғандары шегеріле отырып) артықшылықты акциялардың жалпы санының кемінде үштен екісі осындай шешім үшін дауыс берген жағдайда ғана қабылданды деп есептеледі.»;

2) 61-баптың 1-тармағы мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Жария компанияда ішкі аудит қызметін құру міндетті болып табылады.»; 3) 69-бап мынадай мазмұндағы 3-тармақпен толықтырылсын: «3. Жария компанияларға айналымдағы акциялардың он пайызынан астамын өзара иеленуге тыйым салынады.»; 4) 79-баптың 2-2-тармағы мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен толықтырылсын: «Қоғам қор биржасының ішкі құжаттарында айқындалатын тəртіппен корпоративтік веб-сайтта ірі акционерлер туралы ақпаратты, сондай-ақ қоғамның басқару органының басқа заңды тұлғада басшы лауазымды немесе өзге де негізгі қызметті қоса атқаратын мүшелерінің басқа заңды тұлғадағы өкілеттіктері мен міндеттері туралы ақпаратты көрсете отырып, олар туралы мəліметтерді орналастыруға міндетті.». 9. «Жеке кəсіпкерлік туралы» 2006 жылғы 31 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2006 ж., № 3, 21-құжат; № 16, 99-құжат; № 23, 141-құжат; 2007 ж., № 2, 18-құжат; № 3, 20-құжат; № 17, 136-құжат; 2008 ж., № 13-14, 57, 58-құжаттар; № 15-16, 60-құжат; № 23, 114-құжат; № 24, 128, 129-құжаттар; 2009 ж., № 2-3, 18, 21-құжаттар; № 9-10, 47, 48-құжаттар; № 11-12, 54-құжат; № 15-16, 74, 77-құжаттар; № 17, 82-құжат; № 18, 84, 86-құжаттар; № 19, 88-құжат; № 23, 97-құжат; № 24, 125, 134-құжаттар; 2010 ж., № 5, 23-құжат; № 7, 29-құжат; № 15, 71-құжат; № 22, 128-құжат; № 24, 149-құжат; 2011 ж., № 1, 2-құжат; № 2, 26-құжат; № 6, 49-құжат; № 11, 102-құжат; 2012 ж., № 15, 97-құжат; № 20, 121-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 1, 3-құжат; № 5-6, 30-құжат; № 14, 75-құжат; № 15, 81-құжат; № 21-22, 115-құжат; 2014 ж., № 1, 4-құжат; № 4-5, 24-құжат; № 10, 52-құжат; № 14, 84-құжат; № 16, 90-құжат; № 19-I, 19-II, 94, 96-құжаттар; № 21, 122-құжат; № 22, 131-құжат; № 23, 143-құжат): 11-бап мынадай мазмұндағы 6-1-тармақпен толықтырылсын: «6-1. Корпоративтік дауға қатысатын жеке кəсіпкерлік субъектілері, мемлекеттік құпияларды немесе заңмен қорғалатын өзге де құпияны қамтитын құжаттарды қоспағанда, Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексіне сəйкес əрбір нақты құжатты көрсетпей, істің мəн-жайын анықтауға болатын құжаттарды бірбірінен сұратуға құқылы.». 10. «Бəсекелестік туралы» 2008 жылғы 25 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2008 ж., № 24, 125-құжат; 2009 ж., № 15-16, 74-құжат; 2010 ж., № 5, 23-құжат; 2011 ж., № 6, 50-құжат; № 11, 102-құжат; № 12, 111-құжат; 2012 ж., № 13, 91-құжат; № 14, 95-құжат; № 15, 97-құжат; 2013 ж., № 4, 21-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 14, 72-құжат; 2014 ж., № 1, 4-құжат; № 4-5, 24-құжат; № 14, 84-құжат; № 19-I, 19-II, 96-құжат; № 21, 122-құжат; № 23, 143-құжат): 1) 6-баптың 1) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «1) акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесiлi заңды тұлғалардың үлестес тұлғалары (бұдан əрі – үлестес тұлғалар) – акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесiлi заңды тұлғаларға акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы тiкелей не жанама түрде тиесiлi заңды тұлғалар. Жанама тиесілік өзге заңды тұлға акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы əрбір келесі үлестес тұлғаға тиесілі болатынын білдіреді;»; 2) 30-баптың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) заңды тұлғалардың жарғылық капиталдарына тікелей немесе жанама қатысу жолымен жүзеге асырылады.»; 3) 31-бап мынадай редакцияда жазылсын: «31-бап. Мемлекеттің кəсіпкерлік қызметке қатысуына негіздер 1. Мемлекет мынадай: 1) мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігін, қорғаныс қабілетін немесе қоғамның мүдделерін қорғауды қамтамасыз етудің өзге мүмкіндігі болмаған; 2) мемлекеттік меншіктегі стратегиялық объектілер пайдаланылған жəне күтіп-ұсталған; 3) мемлекеттік монополияға жатқызылған салалардағы қызмет жүзеге асырылған; 4) мемлекеттік саясаттың тиімділігін талдау жəне оны жетілдіру жөнінде ұсыныстар тұжырымдау үшін құрылатын ұйымдар қызметті жүзеге асырған; 5) тиісті тауар нарығында ұқсас не өзара алмастырылатын тауарды өндіруді жəне (немесе) өткізуді жүзеге асыратын жеке кəсіпкерлік субъектісі (субъектілері) болмаған; 6) даму институттарын, қаржы ұйымдарын басқару жүйесін оңтайландыру жəне экономиканы дамыту жөніндегі шаралар шеңберінде құрылған ұлттық басқарушы холдингтің құрылған үлестес тұлғалары қызметті жүзеге асырған; 7) Қазақстан Республикасының заңдарында, Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтарында немесе Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулыларында тікелей көзделген жағдайларда кəсіпкерлік қызметке қатысады. Акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғалар жəне олармен үлестес тұлғалар жүзеге асыратын қызмет түрлерінің тізбесін Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді. 2. Осы баптың 1-тармағы бірінші бөлігінің 1) – 5) тармақшаларында көзделген жағдайларды қоспағанда, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғалар жəне олармен үлестес тұлғалар тауар нарығында жеке кəсіпкерлік субъектілері ұсынып қойған қызметті жүзеге асыратын еншілес ұйымдарды құруға құқылы емес. 3. Өз қызметін Қазақстан Республикасының аумағында жүзеге асыратын мемлекеттік кəсіпорындарды, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғаларды жəне олармен үлестес тұлғаларды құру монополияға қарсы органның келісімімен жүзеге асырылады. «Жеке кəсіпкерлік туралы» Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген критерийлерге сəйкес шағын кəсіпкерлік субъектілеріне жататын, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғаларды жəне олармен үлестес тұлғаларды құруға, сондай-ақ мемлекеттің оларға қатысуына тыйым салынады. Өз қызметін Қазақстан Республикасының аумағында жүзеге асыратын мемлекеттік кəсіпорындар, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғалар жəне олармен үлестес тұлғалар жүзеге асыратын қызмет түрлері кеңейтілген жəне (немесе)

өзгертілген кезде монополияға қарсы органның келісімі қажет. 4. Өз қызметін Қазақстан Республикасының аумағында жүзеге асыратын, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) жиырма бес пайызынан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғаларды жəне олармен үлестес тұлғаларды құру жобаның өзін-өзі ақтау мерзімі ескеріле отырып, кейіннен мемлекеттің акциялары (жарғылық капиталға қатысу үлестерi) сатыла отырып, жүзеге асырылады. 5. Осы баптың 3-тармағында көзделген жағдайда, өз қызметін Қазақстан Республикасының аумағында жүзеге асыратын мемлекеттік кəсіпорынды, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғаны жəне олармен үлестес тұлғаларды құру туралы шешім қабылдайтын орган монополияға қарсы органға негіздейтін материалдарды ұсына отырып, монополияға қарсы орган белгілеген нысан бойынша мұндай құру туралы өтінішхат ұсынады. Өтінішхат келiп түскен кезден бастап күнтiзбелiк алпыс күн iшiнде монополияға қарсы орган: 1) өз қызметін Қазақстан Республикасының аумағында жүзеге асыратын мемлекеттiк кəсiпорынды, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесiлi заңды тұлғаны жəне онымен үлестес тұлғаны құру болжанатын тауар нарықтарын зерттеп-тексеруге; 2) осы тауар нарықтарындағы бəсекелестiктiң даму деңгейi туралы, оның iшiнде мемлекеттiк кəсiпорынның, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғаның жəне онымен үлестес тұлғаның осы тауар нарығында болу мерзiмi туралы қорытынды дайындауға; 3) өтінішхатты ұсынған органға негізделген шешiм жiберуге міндетті. 6. Монополияға қарсы орган, егер мұндай құру бəсекелестікті шектеуге əкелетін болса, өз қызметін Қазақстан Республикасының аумағында жүзеге асыратын мемлекеттік кəсіпорынды, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғаны жəне онымен үлестес тұлғаны құруға келісім беруден бас тартады. 7. Өз қызметін Қазақстан Республикасының аумағында жүзеге асыратын мемлекеттік кəсіпорындар, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнің) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесілі заңды тұлғалар жəне олармен үлестес тұлғалар монополияға қарсы органның келісімінсіз құрылған жағдайда, монополияға қарсы орган көрсетілген əрекеттерге сот тəртібімен шағым жасайды. 8. Осы баптың 3, 4, 5, 6 жəне 7-тармақтарының талаптары осы баптың 1-тармағы бірінші бөлігінің 5) жəне 6) тармақшаларында көзделген жағдайларға ғана қолданылады.»; 4) 39-бап мынадай мазмұндағы 21-1) тармақшамен толықтырылсын: «21-1) мемлекеттік құпияларды жəне заңмен қорғалатын өзге де құпияны қамтитын ақпаратты қоспағанда, өзінің интернет-ресурсында тауар нарықтарындағы бəсекелестіктің жай-күйіне талдауды жариялайды;»; 5) 47-бап мынадай мазмұндағы 2-1-тармақпен толықтырылсын: «2-1. Монополияға қарсы орган жыл сайын тауар нарықтарындағы бəсекелестіктің жай-күйіне талдау жүргізеді, оның қорытындылары бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметіне мемлекеттік кəсіпорындардың, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) мемлекетке тиесілі пайыздарын көрсете отырып, акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерiнiң) елу пайызынан астамы мемлекетке тиесiлi заңды тұлғалардың, сондай-ақ бəсекелес ортаға беруге жататын қызмет түрлерінің тізбесін жібереді.»; 6) 55-бап «əкеп соғатын болса,» деген сөздерден кейін «сондай-ақ осы Заңның 50-бабы 1-тармағының 2) тармақшасында көрсетілген, жария компаниялардың айналымдағы акциялардың он пайыздан астамын өзара иеленуіне алып келетін мəмілелер жасалған кезде,» деген сөздермен толықтырылсын. 11. «Атқарушылық iс жүргiзу жəне сот орындаушыларының мəртебесi туралы» 2010 жылғы 2 сəуiрдегi Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2010 ж., № 7, 27-құжат; № 24, 145-құжат; 2011 ж., № 1, 3-құжат; № 5, 43-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 6, 43-құжат; № 8, 64-құжат; № 13, 91-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 2, 10-құжат; № 9, 51-құжат; № 10-11, 56-құжат; № 15, 76-құжат; 2014 ж., № 1, 9-құжат; № 4-5, 24-құжат; № 6, 27-құжат; № 10, 52-құжат; № 14, 84-құжат; № 16, 90-құжат; № 19-I, 19-II, 94, 96-құжаттар; № 21, 122-құжат; № 22, 131-құжат; № 23, 143-құжат; № 24, 144-құжат): 1) 42-бапта: бірінші бөліктің 11) тармақшасы алып тасталсын; екінші бөлік мынадай редакцияда жазылсын: «Осы баптың бірінші бөлігінің 7) тармақшасында көзделген жағдайда оған қатысты тізімдемеден шығару (тыйым салудан босату) туралы талап қойылған мүлік бөлігінде ғана атқарушылық əрекеттер тоқтатыла тұрады.»; 2) 44-баптың 2) тармақшасындағы «жəне 11)» деген сөздер алып тасталсын. 12. «Мемлекеттік мүлік туралы» 2011 жылғы 1 наурыздағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2011 ж., № 5, 42-құжат; № 15, 118-құжат; № 16, 129-құжат; № 17, 136-құжат; № 24, 196-құжат; 2012 ж., № 2, 11, 16-құжаттар; № 4, 30, 32-құжаттар; № 5, 41-құжат; № 6, 43-құжат; № 8, 64-құжат; № 13, 91-құжат; № 14, 95-құжат; № 21-22, 124-құжат; 2013 ж., № 2, 13-құжат; № 8, 50-құжат; № 9, 51-құжат; № 15, 82-құжат; № 16, 83-құжат; 2014 ж., № 1, 9-құжат; № 2, 10, 12-құжаттар; № 4-5, 24-құжат; № 7, 37-құжат; № 12, 82-құжат; № 19-I, 19II, 94, 96-құжаттар; № 22, 131-құжат; № 23, 143-құжат): 1) 97-бап мынадай мазмұндағы 5-тармақпен толықтырылсын: «5. Шешім қабылданған кезден бастап екі жыл ішінде мүліктік кешен ретінде мемлекеттік кəсіпорынды жекешелендіру туралы шешім орындалмаған жағдайда, бұл мемлекеттік кəсіпорын таратылуға жатады.»; 2) 98-бап мынадай мазмұндағы 4-тармақпен толықтырылсын: «4. Шешім қабылданған кезден бастап екі жыл ішінде мемлекеттің қатысуы жүз пайызды құрайтын акционерлік қоғамдардың акцияларын жəне жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердің жарғылық капиталдарына қатысу үлестерін жекешелендіру туралы шешім орындалмаған жағдайда, бұл заңды тұлғалар таратылуға жатады.»; 3) 130-баптың 1-тармағының екінші бөлігі «Азаматтық кодексінде» деген сөздерден кейін «, осы Заңның 97-бабының 5-тармағында, 98-бабының 4-тармағында» деген сөздермен толықтырылсын; 4) 133-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Мемлекет мынадай: 1) мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігін, қорғаныс қабілетін немесе қоғамның мүдделерін қорғауды

қамтамасыз етудің өзге мүмкіндігі болмаған; 2) мемлекетке тиесілі стратегиялық объектілер пайдаланылған жəне күтіп-ұсталған; 3) мемлекеттік монополияға жатқызылған салалардағы қызмет жүзеге асырылған; 4) тиісті тауар нарығында ұқсас не өзара алмастырылатын тауарды өндіруді жəне (немесе) өткізуді жүзеге асыратын жеке кəсіпкерлік субъектісі (субъектілері) болмаған; 5) мұндай құру Қазақстан Республикасының заңдарында, Қазақстан Республикасы Президентінің жарлықтарында тікелей көзделген жағдайларда мемлекеттік кəсіпорындар құрады.»; 5) 135-баптың 3-тармағы мынадай редакция жазылсын: «3. Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда, мемлекеттік кəсіпорын заңды тұлғаларды құра алмайды, сондай-ақ басқа заңды тұлғаның құрылтайшысы (қатысушысы) бола алмайды.». 13. «Оңалту жəне банкроттық туралы» 2014 жылғы 7 наурыздағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2014 ж., № 4-5, 23-құжат; № 10, 52-құжат; № 19-I, 19-II, 96-құжат; № 21, 122-құжат; № 23, 143-құжат): 1) 22-бап мынадай мазмұндағы 3-тармақпен толықтырылсын: «3. Кредитор оңалту рəсімін немесе банкроттық рəсімін жүргізу барысында соттың шешіміне, əкімшінің əрекетіне, егер осы шешімдер немесе əрекеттер оның заңды мүдделеріне нұқсан келтірсе, шағым жасауға құқылы.»; 2) 26-баптың 5-тармағының жетінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Кредиторлар жиналысының оңалту жоспарына өзгерістер жəне (немесе) толықтырулар енгізу туралы шешімі, талаптары осындай кредиторлармен бір кезек құрамында жəне (немесе) кейінгі кезектер құрамында қанағаттандырылуға жататын кредиторларды қоса алғанда, осы өзгерістермен жəне (немесе) толықтырулармен мүдделері қозғалған кредиторлар дауыстары санының көпшілік дауысымен қабылданады.»; 3) 38-бапта: 1-тармақтың бірінші бөлігіндегі «борышкердің өтініші негізінде сотта қозғалады» деген сөздер «борышкердің немесе, салықтар жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер бойынша кредиторды қоспағанда, кредитордың (кредиторлардың) өтініші негізінде сотта қозғалады» деген сөздермен ауыстырылсын; 1-1-тармақ алып тасталсын; 4) 45-баптың 3-тармағының 4) тармақшасы алып тасталсын; 5) 89-баптың 1-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «1. Банкроттықты басқарушы: 1) кредиторлардан мəлімделген талаптардың негізі мен сомасын растайтын құжаттарды сұратуға; 2) кредиторлар жиналысының келісімімен банкроттық рəсімін жүргізу үшін кредит алуға құқылы.»; 6) 93-баптың 3-тармағы мынадай мазмұндағы 14-2) тармақшамен толықтырылсын: «14-2) банкроттық рəсімін жүргізу үшін банкроттықты басқарушының кредит алуы туралы шешім қабылдау;»; 7) 100-баптың 3-тармағы «талаптары» деген сөзден кейін «, сондай-ақ банкроттық рəсімін жүргізу кезеңінде банкроттықты басқарушының кредит алуы нəтижесінде туындаған талаптар» деген сөздермен толықтырылсын; 8) 101-бап мынадай мазмұндағы 4-1-тармақпен толықтырылсын: «4-1. Банкроттық рəсімін жүргізу кезеңінде банкроттықты басқарушының кредит алуы нəтижесінде туындаған кредиторлар талаптары екінші кезек құрамына енгізілген, олардың алдындағы берешек банкроттық рəсімі қозғалғанға дейін туындаған кредиторлардың талаптары толық қанағаттандырылғаннан кейін өтеледі.»; 9) 103-бап мынадай мазмұндағы 4-тармақпен толықтырылсын: «4. Осы Заңның 104-бабында белгіленген тəртіп өздерінің талаптары банкроттық рəсімін жүргізу кезеңінде банкроттықты басқарушының кредит алуы нəтижесінде туындаған кредиторларға қолданылмайды.». 14. «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Қазақстан Республикасында кəсіпкерлік қызмет үшін жағдайды түбегейлі жақсарту мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2014 жылғы 29 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Заңына (Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 2014 ж., № 23, 143-құжат): 3-бапта: 1-тармақтың 5) тармақшасындағы «шілдеден» деген сөз «сəуірден» деген сөзбен ауыстырылсын; 4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «4. 2020 жылғы 1 қаңтарға дейін осы Заңның 1-бабы 38-тармағы 21) тармақшасының елу алтыншы, елу жетінші жəне елу сегізінші абзацтарының қолданысы тоқтатыла тұрсын, тоқтатыла тұрған кезеңде осы абзацтар мынадай редакцияда қолданылады деп белгіленсін: 1) 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап 2016 жылғы 1 қаңтарға дейін: «1) мыналарға: бюджет қаражаты есебінен немесе мемлекеттік инвестициялардың өзге де нысандарының қатысуымен қаржыландырылатын жаңа объектілерді салу немесе бұрыннан барларын өзгерту; мемлекеттік инвестициялардың қатысуынсыз қаржыландырылатын ықтимал қауіпті жаңа өндірістік ғимараттар мен құрылыстарды, сондай-ақ техникалық жəне (немесе) технологиялық жағынан күрделі объектілерді, олардың кешендерін, инженерлік жəне көліктік коммуникацияларын салу немесе бұрыннан барларын өзгерту үшін жобаларға (техникалықэкономикалық негіздемелерге жəне жобалау-сметалық құжаттамаға);»; 2) 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап 2020 жылғы 1 қаңтарға дейін: «1) мыналарға: қаржыландыру көздеріне қарамастан, ықтимал қауіпті құрылыс объектілеріне жататын жаңа өндірістік ғимараттар мен құрылыстарды, сондай-ақ техникалық жəне (немесе) технологиялық жағынан күрделі жаңа объектілерді, олардың кешендерін, инженерлік жəне көліктік коммуникацияларын салу; бюджет қаражаты жəне мемлекеттік инвестициялардың өзге де нысандары есебінен қаржыландырылатын бұрыннан бар ықтимал қауіпті, сондай-ақ техникалық жəне (немесе) технологиялық жағынан күрделі объектілерді реконструкциялау, кеңейту, жаңғырту, техникалық қайта жарақтандыру жəне күрделі жөндеу үшін жобаларға (техникалық-экономикалық негіздемелерге жəне жобалау-сметалық құжаттамаға);».». 2-бап. Осы Заң алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2015 жылғы 22 сəуір №308-V ҚРЗ


10

Ұстаздан қалған жəдігердей жазбаларға қарап отырғанда, оның асыл бейнесі көз алдымда шуақ шашып тұрып қалатыны бар. Кейде Бейсенбай Жақашев «Ал, бала, осы айда қанша əдеби кітап оқыдың? Əлде...», дегенде оқыған кітаптарымды айтқанда: «Не түсіндің? Кейіпкерлерден алған тағылымың қандай?» дейтін секілді. Иə, өткен ғасырдың 60-70 жылдары мектепте ер-азаматтар басым еді. Араларында соғысқа қатысқан сесі де, мысы да басым айбарлылары аз болмайтын. Біз көбінде сол ағайларға қарап, бой түзейтін едік. Үлгі тұтатынбыз. Əр сөзі алтынмен апталып, күміспен күптелгендей əсерге бөлейтін. Ел, Отан, туған жер, ұрпақ дегенде адал болатын. Адамдық пен адалдықты, пəктік пен парасаттылықты, бойыңа қорғасындай қорытып құйған да – қанша жерден

www.egemen.kz

ЕР – ЕЛ ҚОРҒАНЫ дəптерінде», «Шайқас» атты мақаласында Отан қорғауға аттанған жауынгерлердің, оларды шығарып салған жұртшылықтың көңіл-күйін əсерлі бейнелейді. «Əрбір отбасы өз жауынгерлерін ет жүрегі елжіреп, қимастықпен аттандырып жатты. «Бізді сүйсең – жауды талқандаушылардың алдыңғы шебінде бол, аман, абыроймен қайт!» дейді, көпшілік. Əкелер балаларына: «Балалар – сендерсіңдер ел қорғаны, Көрмедік мұндай соғыс ел болғалы. Орнатқан бостандықты қолдан беріп, Жауларға туғамыз жоқ жем болғалы», – деп өлең арнаса, «Балалар, өлімнен елің қымбат екенін ойларыңда сақта. Ұл тудық деп қуанғанбыз, қор туыппыз деп қорланып жүрмейік!». Бұл ақ сүтімен асыраған аналар сөзі еді. Бəрімізді қанаттандырып

Жауынгер жəдігері Сүлеймен МƏМЕТ,

«Егемен Қазақстан».

ақпақұлақ болсаң да, құймақұлақ күймен бет бұратынсың. Қаталдықтары да жүздерінен желдей есетін. Бірақ жат қылық танытпай, жақсылықтың иесі ретінде танылсаң мейірленіп келіп маңдайыңнан сипайтын, арқаңнан қағып, ағынан жарылып, өзгелерге үлгі етіп көрсететін. Сондай идеал мұғалімдердей болсақ деген арман оқушыға алыстан қол бұлғаушы еді. Олардың бойынан мін іздеудің өзі ағаттыққа саналатын. Ата-аналар да мұғалім десе, тік тұратын. Айтқандарын заңдай қабылдайтын да, бұлжытпай орындайтын. Тəрбие мен білімнің таразысы сол ұстаздарымыз еді. Бүгінгі мұғалімнің бəріне бірдей оқушы мен ата-ана осылай ұйып отыр дей аламыз ба? Қайдам... Алуан түрлі əңгіме желдей еседі. Ақиқатына келгенде, бүгінгі мұғалімнің бəрінің бірдей төрт құбыласы түгел дей алмасақ керек. Күнкөріс үшін күйбеңдеп жүргені. Биліктің алдында сағатымнан айырылып қалам ба деп, төменшіктеп, қалталы ата-аналардың қас-қабағын бағып уақыт өткізетіндер де баршылық. Мұны қанша жерден жалған намысқа сүйеніп бүккенімізбен орын алып келе жатқанын ешкім де жоққа шығара алмайды. Оның үстіне білім беру мəселесі тəжірибе алаңына айналып, нəтижесінде оқу сапасы төмендеп, соның кесірінен кəмелетке толмаған кейбір ұрпақтың аяғын теріс басуына «септігімізді» тигізіп жүргеніміз де рас. Біз бұл ойды айтудағы мақсат, білім беру ісі мен тəлім-тəрбие тағылымындағы өткеннің жақсысын бүгінмен ұштастырсақ ұтылмас едік деген ойды ортаға салу. Егер осы саланы басқаруға келген əр шенеунік өзін көрсетіп қалу үшін «реформа» жасай берсе бүгінгі, келер ұрпақ тағдыры əлекке түсе берері сөзсіз. Қанды қырғыннан жаралы болып оралса да, өмір бойы білімнің туын көтеріп, тəрбиенің тал бесігін тербеткен, ұрпақ алдындағы қызметін мінсіз атқарған Бейсенбай Жақашев ағайдан қалған, «Ойы сергек жастарға үлгі», деп өзі айтқандай, қағазға қатталған мақалалары мен өлеңдеріне зейін қойсаң, зерделі жанның зеректігіне тəнті боласың. Осы арада ұстаздан қалған мұраны ұл-қызы көлемді кітап етіп шығарғанын айта кетсек дейміз. «Майдан

24 сəуір 2015 жыл

жіберді. Иə, бұл ата-ананың ғана емес, бүкіл қазақ халқының тапсырмасындай естілді» деп алады да майдан шебіне келген сəтті: «Бет алысымыз Волганың батыс жағы, Сталинград бағыты..» дей келіп, сұрапыл соғыста мерт болған қаруластары туралы: «От жүректі, езу жиғызбас, ер көңілді, жауға тигенде қырғидай қыбыңды қандыратын Зейтен, оқтай ұшқыр, қылыштай қиғақ Чернов, алып жүректі, ақжарқын, жас ұрпақты, Отанды ерекше сүйетін, ел ұлы Сəйтахмет, қажымас қайрат иесі, қайтпас қаһарман Атшыбай қайтыс болды. Бұларды арулап көміп, жаудан кек алуға серт беріп, əзірлік жасадық», дейді де, сол тұстағы халықтың бірлігіне майдандастарының өз жұртына деген ілтипатына ерекше тоқталып, «Жеңіске достықтың, жауынгерлердің батырлығы мен тапқырлығының, командирлердің қырағылығы ның арқасында қол жеткіздік. Бұл ерлердің ерлігі ешуақытта ұмытылмайтын шығар! Ұрпақтар бізді есіне алып ескерер», деп келер күнге үміт артады. Ол тағы бір жерде: «Ел едік бейбіт өскен ойнап, күліп, Сұм фашист бейбіт елге салдыау бүлік. Не кездессе тəуекел Отан үшін, Шаршаушы ек судай жорға мініп жүріп», дейді. Осы төрт жол өлеңнің соңғы жолындағы бейбіт күн мен соғыс əлегін ұштастыра отырып, алдыңа философиялық ой тастайды. Бейбіт күнде жорға мініп жорытып жүргенде пенделікпен шаршағаным-ай деп шалқақтай кететінімізді ойға оралтып, майдан шебінде қару асынып, балшық кешіп жүргеннің өзінде шаршадым, шалдықтым демейтін ерлердің жанқиярлық ісін есіңе салады. Ал, қазақ сөзін пір тұтқан, қазақ əдебиеті мен тілінің маманы ретінде ұстаз бола жүріп, жазған өлеңдері əдемі. Майданда жүргенде нəрестелі болдың деген хатты қолына алып тұрып жазған жырында: «Ұл болса, қайсар шығар отансүйгіш, Ел үшін мұз жастанып, сауыт кигіш... Немесе Төлеген мен Нұркендей ме?», деп ұрпағының өзі секілді туған елге адал ұл болуын алға тартады. Ұлы Жеңіс жеткен күні, осыдан 70 жыл бұрын ұстаз «Қолында ту, көше ду, аузында ұран... Ай қуанып, күн күліп, жер құлпырып, Еш адам жоқ қол беріп, өбіспеген, Тылда – халық, майданда ер көңілі шат, Кеткен келіп, кем толған Жеңіс міне, Көрісетін

күн туды өліспеген», деп бүкіл жұрттың көңіл-күйін өлең жолына түсірген. Бейсенбай Жақашев ағай сабақ үстінде соғыстың қасіретін айта отырып, «Бейбіт күнге жететін ешнəрсе жоқ!» дейтін. Өзінің ұлы қаламгер Мұхтар Əуезовтің шəкірті екенін мақтан етіп, ол кісіден алған үлгі-өнегесімен бөлісетін. Халықтың жүрегіне жол тапқан жазушы Сəбит Мұқановпен пікірлесіп тұратынын айтып, жырдың құлагері Ілияс Жансүгіровтің «Құлагер» поэмасын жатқа оқушы еді. «Ағылған ақындардың бал бұлағы, Халықтың ардагері Ілиясы, Ілияс жігіт емес жаспақтаған, Өр мінез, өрен жүйрік тас қақпаған. Ақ күміс алтындаған өрнегі мол, Жыр қалды өлмейтұғын асқақтаған», деп өзінің өлең жолдарымен ойын түйіндейтін. Ол кісі

Белгісіз солдат Ақылбек ШАЯХМЕТ.

Қабіріңе гүл өсіпті тас жарып, Дəл төбеде қалықтайды ақша бұлт. Тыным алып, мəңгі ұйқыда жатырсың, Туған жердің топырағын жастанып. Жалын кешіп жастық жігер, арының, Ұмытпайды ел шейіт болған нар ұлын. Естімедің Жеңістің де дабылын, Көрген жоқсың от-шашудың жарығын. Білдің, бірақ, əділдігін ісіңнің, Жаудың түбі жеңілерін түсіндің. От кешуде Отан үшін атойлап, Намыс туын келмеді əсте түсіргің. Сондықтан да бейбіт заман орнаған, Қара бұлт жоқ аспанымды торлаған. Көппен бірге бас иемін мен үнсіз, Сенсің, солдат, өмір гүлін қорғаған.

Сыр «Соғыс салған жарақатың жоқ, құрбым, Бірақ оны көп жазасың», – деп күлдің. Соғыс жайлы киноларды көп көрдім, Актерлермен бірге жылап, қайғырып, Қанды айқасты мен де бастан өткердім. Көп оқыдым соғыс жайлы жырларды, Көп естідім аналардан мұңды əнді, Талай көрдім ұлын жоқтап тұрғанды, Жесірлер мен жетімдердің көз жасы, Əлі кеппей көз алдымда тұр мəңгі. майдандағы ерлігімен қатар, ел ішіндегі ұстаздық қызметі ерте бағаланып, 1948 жылы «Еңбек Қызыл ту» орденімен марапатталып, оны Мəскеуде, Кремльдің төрінде омырауына қадап қайтқаны жəне бар. Ардақты ұстазбен 1938 жылы шаңырақ көтерген аяулы жары, таяуда ғана 95 жасында өмірден озды. Гүлдархан анамызбен сəті түскен əңгіме барысында, ол кісі Бейсенбай ағаның ұлттың ұрпағы үшін жаралған жан екенін айтып, соғыста алған жарақаты жанына инедей қадалып жүріп, 60-қа да жетпей, 59 жасында өмірден озғанына өкініш білдіріп, артынан: «Бір тəубе дейтінім, ұл-қыз өсірдік, 9 келін түсіріп, 7 қыз ұзаттым, 14 немере, 21 шөбере сүйдім. Азаматымды соғысқа аттандырғанда енем марқұм: «Батыстың ауасы дымқыл, жері балшық дейді, құлынымның табанынан сыз өтіп жүрер ме екен», деп ауыл-үйді аралап, тері, жүн-жұрқа жинап, тон, қолғап тігіп, жүннен байпақ басып, бəріне «Жақашев Бейсенбайға» деп бізбен кестелеп жазып, майданға жіберіп отырды. Бір жылы рауғашқа бояп, қынамен бекіткен қызылқоңыр 50 тон, 50 жұп қолғап жібергені бар еді. «Сенің балаңнан да басқа жауынгерлер аз ба, Бейсенбайдың қолына тимей қалса қайтесің?», дегендер табыла қалғанда, «Е, қайтер дейсің, басқа бір сəбет жауынгері киіп жылынсын, бəріміз де Адам Атаның ұрпағы емеспіз бе!?», дейтін. Не деген аналық мейірім, нұрлы шуақ десеңізші!» деп өткен күндерді еске түсірген. Иə, алаңсыз жұртты əбігерге салып, миллиондардың өмірін құрбан еткен, сол соғыстың біткеніне 70 жыл болыпты. Заман өзгеріп, дүние түрленіп жатыр. Ең басты атап айтарымыз, ондай сұмдықсыз күндерді кешудеміз. Бақыттың үлкені осы. Бақытты бағалай отырып, сол бақытты əкелуге қанын да, жанын да аямаған ардақтыларға құрмет көрсету, есімдерін кіндік қаны тамған туған топырағындағы кейінгілерден бастап, бүкіл ел болып əркез əспеттеп отыру толқын-толқын ұрпақтың айнымас парызы, мойнындағы қарызы деп білеміз. Алматы облысы.

Балдай тəтті тіршілікке иемін, Ашық аспан əлемін мен сүйемін. Бетін аулақ қылсын қара күйенің. Жер сілкінсе, қобалжиды жүрегім, Бұлтты күні сырқырайды сүйегім. ҚОСТАНАЙ.

Соєыстан оралмаєан солдат Ұлы Жеңіс! Қаншама боздақтың өмірін қиған, талай шаңырақты ортасына түсірген соғыс өртінің өшкеніне 70 жыл өтті. Бұл – сол кездегі кеңес халықтарының ержүректілігі мен төзімділіктерін паш ететін, тарихта мəңгілік қалатын күн. Бір сөзбен айтқанда, бір адамның өте шыққан ғұмыры десеңші! Сұрапыл соғыс өзінің жолында адамды ұлтына, тұрған жеріне, жасына, не басқа да қасиетіне қарай бөлмеді. Менің атам Шайым Байғабылұлы Байғабылов – Қазақстан Республикасы Ақмола облысы Макин ауданы Ортақшыл ауылының тумасы. 1942 жылы Макин аудандық əскери комиссариатынан 22 жасында əскер қатарына шақыртылған. Сол кеткеннен атам қайтып оралмаған. Менің балалық шағымда, жасым ондар шамасында, əжем өзінің əбдіресін анда-санда ашып, ішіндегі барлы-жоқ дүниесін ақтарып қарап қоятыны есімде. Бірде мен əбдіре түбінде сарғайған ескі қағазды көрдім. Ол соғыстан келген «қара қағаз» еді. Қағазды қолыма алып, ашып қарап оқысам, былай деп жазылған екен: «Командир взвода ПТР Байгабылов Шайым погиб под Витебском, деревня Мерзляково» (менің есімде əлі күнге дейін сақталып қалғаны – қағазға сиямен жазылған сөздер). Мен: «Бұл кім?» – деп сұрағанымда, əжем сəл кідіріңкіреп, көзіне жас алып, былай деп жауап берді: «Бұл – майданнан елге оралған, Ұлы Отан соғысының ардагері Бимағанбет Байғабылов атаңның (кейін, 1992 жылы қайтыс

болған) інісі Шайым Байғабылов». Кейін бірде атам мен əжеме ол туралы айтып беруін өтіндім. Атам (үлкен ағасы) əңгімесін былай деп бастады: «Ол өзі кішкентайынан зерек, турашыл, адал жəне өте жауапты болды. Оқуға деген құштарлығы оны өзіндей басқа балалармен бірге Қотыркөлге (қазіргі көркем курорт Бурабай аймағында орналасқан) оқуға жетеледі. Мен оған барып, оқуды тастап үйге қайтуын, шаруашылыққа көмектесуін сұрадым. Бірақ ол менің өзімді оқу қажет екеніне сенгізді. Кейін оқуын бітірген соң, ол еліміздің ерен ерлерінің бірі Қазақстан Республикасы Министрлер Кеңесінің Төрағасы болған Жұмабек Тəшеновпен бірге Ақмолада лауазымды қызмет атқарды. Ақмолада жұмыс істеп жүріп, Шайым атаң бірнеше рет майданға сұранады. Сонда Ж.Тəшенов оған: «Асықпа, осында үйдегілерге көмектес. Сен əлі жассың», – дейді. Бірақ алған бетінен қайтпаған Шайым 1942 жылы майданға аттанады, ал 1944 жылы мына қара қағаз келеді. Мені Ақмолаға шақыртты. Ж.Тəшенов маған көңіл айтып, бір кішкентай сандықша мен оның заттарын берді». Осы сандықша, тері тужурка мен бас киімі біздің үйде көпке дейін сақталып келді. Атаммен шөп шабуға барған кездерде, одан Шайым атам туралы сұраған кездерімде менен көз жасын жасырып, жылағанын көруші едім. Мен оған Шайым атам туралы қандай да болсын деректер тауып беруге көмектескім келуші еді. Бірақ, өкінішке қарай, ол

Отан їшін от кешкен Елге қорған болу – нағыз ерлерге тəн қасиет. Ал сұрапыл соғыс жылдары кеудесін оққа тосып, ерен ерлік көрсеткен азаматтардың ғұмыры кейінгі ұрпаққа – өнеге. Сондай жандардың бірі – Магон Жүсіпұлы Тухфеев еді.

М.Тухфеев 1918 жылы Ақмола облысының Ерейментау ауданына қарасты Усамбай ауылында дүниеге келген. 1931-1935 жылдар аралығында Ақмоладағы балалар үйінде тəрбиеленеді. Ал 1935 жылы Семей педагогикалық институтына оқуға түсіп, аталған оқу орнын тəмамдаған соң, Қорғалжын орта мектебіне директор болып тағайындалады. Кейін, яғни 1940 жылы ол Кеңес əскері қатарына шақырылады. Соғыстың алғашқы күндерінен бастап майданда болып, ауыр шайқастың бел ортасында жүреді. 1941 жылдың 22 маусымынан бастап 1-ші Батыс майданында, 1944 жылдың 15 қаңтарынан бастап, Беларусь майданында болады. Полк командирі, полковник Чепрунов деген азамат Тухфеевтің жеке ерлігі туралы өз пікірін қағазға былайша түсіріпті. Мəселен, ол жазбада: «Хотомов ауылы маңында мұздай қаруланған дұшпанның көзін жою мақсатында жолдас Тухфеев алғаш болып, өз ротасымен елді мекенге

басып кіреді. Сол жерде ол немістің 30 солдаты мен офицерін жайратып салып, ал кері шегінген қарсыласқа есеңгірете соққы беріп, оларға үлкен шығын əкеледі. Висла өзенінің оң жақ жағалауын жаудан тазарту кезінде де жолдас Тухфеев 2 зеңбірекпен қаруланған дұшпанмен бетпе-бет келеді. Бұл кескілескен ұрыста жолдас Тухфеевтің қолбасшылығымен жаудың жасағы жойылып, 20-дан астам гитлерші өлім құшады, ал 18 дұшпан кепілге алынады. Бұл шайқаста жолдас Тухфеев ауыр жарақаттанады. Жолдас Тухфеев «Александр Невский» ордені Үкіметтік наградасына лайық», – делінген жолдар бар. Магон Жүсіпұлының ерлігін əйгілейтін бұдан да өзге деректер жетерлік. Мəселен, 1944 жылдың шілде айында Ковель қаласының батысында жасырынған неміс əскерінің қорғанысын М.Тухфеев бастаған взводтың сарбаздары бұзыпжарып өтіп, 10 гитлершіні жер жастандырады. Ал бұл кезде Магон Жүсіпұлы басқа бір қиырдан жаудың

Сталинград солдаты Жеѕіс кїні сапќа тўрады

Бүгінде 93-тегі соғыс ардагері Найманбай Құрбановты білмейтін жан кемде-кем. Бірі Сталинградты азат еткен ақсақал десе, енді бірі 50 жыл қой баққан еңбек ардагері деп құрметтейді. Қазір 8 ұл-қыздан, отызшақты немере, 34 шөбере сүйіп отырған қарт жауынгер Ұлы Жеңіс күнін елордада арнайы шақырумен қарсы алатын майдангерлер қатарынан табылып отыр.

«Үйіңде қартың болса, жазулы хаттай» деген Найманбай ақсақал соғыстағы баянын əріден бастайды. Қазақстанның Сыр бойынан, оның Жаңақорған ауданы, Бірлік ауылынан ел қорғауға аттанған жас жауынгер Найманбай Құрбанов 1942 жылдың күз айының басында Сталинград майданында оқ пен оттың арасында жүреді. 335-ші атқыштар полкінің жауынгері Сталинград маңындағы кескілескен шайқаста ауыр жараланады. Мина жарықшағынан бір аяқ, бір қолы сынады. Бұл 10 қазан екен. Қансыраған жауынгер госпитальға жеткізіледі. Медбике қыздардың жылы жымиғаны да ем екен-ау. Сондайда жаралы жауынгер ауыр жарақатын ұмытып, ыңылдап əн салады: «Сəулем, сəулем, сəулемсің.., Жақсы болсаң келерсің, судан өтіп сəулем-ай, жаман болсаң, кетерсің,

суға кетіп сəулем-ай!». Найманбай көке тез түзеледі. Жаман болып суға кеткісі келмеді, елге оралып, бейбіт өмір сүру үшін майданға қайта аттануы керек, жауды өз ініне тығып тұншықтырған жөн. Дабыры алыстан естіліп жатқан Бауыржан деген батыр осылай ұран тастапты, сол қатарға тез қосылмаса болмас. Осылай рухтанған қатардағы жауынгер Құрбанов 1943 жылдың жаңа жылында Сталинград майданына қайта түседі. Амал нешік, тағдырдағы жазуы солай шығар, қаладағы трактор зауытын босату кезінде тағы да басынан жараланады. Бұл жолы Саратов қаласындағы госпитальда бес ай емделуіне тура келеді. Бұл қайта қатарға қосылғанында немістер шегініп, оның полкі Венгрияны азат етуге кіріскен екен. Əскери бөлімдерді

2 ротасының өздеріне қарсы беттеп келе жатқанын қырағы көзімен байқап қалады. Осы сəтте шалт қимылдап, «Отан үшін!» деген жалынды сөздерімен өз взводын кескілескен шайқасқа бастайды. Мұндайды күтпеген жау əскері еріксіз кері шегініп, соғыс даласында олардан 20-дан астам өлік қалады. М.Тухфеевтің бұлардан бөлек, Витебск үшін болған шайқастарда, Ярцево қаласы түбіндегі кескілескен ұрыстарда өзінің қайсарлығы мен өрлігін көрсеткендігі туралы деректер бар. Ел басына күн туған қиынқыстау кезеңді сипаттаған осындай тарихи жазбаларда Магон Жүсіпұлы қайта жасақтап, толықтыру кезінде қатардағы жауынгер Құрбанов атты əскер қатарына жіберіледі. Аттың құлағында ойнайтын қазақ баласына ат қорқынышты емес, бірақ, қаңғыған оқ жаман, жұлып түседі. Екі рет ауыр жараланған Найманбай кейде тосыннан ысылдаған пəлекеттен осылай сескеніп те қалады. Алайда, қырық жыл қырғын болса да, ажалсызға өлім жоқ дейтін ілгергілердің пайымына да ден қойып, бойын жинайды. Бірде, Будапешт қаласына тақау Вестров деген елді мекен маңында тосқауылда тұрады. Таң шапағы енді атып келе жатқан шақ еді, дүрбісін елді мекенге қарай қадаған рота командирі Құрбановты шақырады да сондағы шеткі үй маңында тұрған танк жақты көрсетіп: «Барып біл, кімдер екен», деп бұйырады. Аралық жеті шақырымдай болса керек. Иығына автоматын іле бүкшеңдей тартады, арасында жер бауырлап жылжып та алады, бұл енді жер жағдайына байланысты, бұталы жерде жол ұту үшін жүгіріп алу қажет болса, жазықта жыланша бауырымен сырғиды. Қарадан жаңылмау үшін бағытындағы асфальт жолдан алыстамайды, оның екі шеті айдалған, оған тым тақалып, із салудың да жөні жоқ, əрі ондай жерде жүріс те өнбейді емес пе?!

кезде интернет желісі түгілі ауылда телефон да болмаған. Енді, міне, сұрапыл соғыстың да біткеніне 70 жыл өтті. Алайда, осы ойлар сонда да маған маза бермеді. Біздің Ортақшыл ауылының қасындағы Партизанка ауылындағы майданнан қайтып оралмаған ардагерлерге арналған даңқ ескерткішінде ол хабар-ошарсыз кеткендер тізімінде тіркелген. Көп ойланып-толғанып, мен не болса да оның жерленген жерін тауып алайын деп шештім. Мен Подольск қаласындағы (ЦАМО), кейін Беларусь Республикасы Қарулы Күштерінің соғыс құрбандарын мəңгі есте сақтау басқармасына хат жаздым. Олар маған Шайым Байғабылұлы Байғабылов туралы толық ақпарат берді. Беларусь Республикасының Есте сақтау кітабынан көшірмесін (кейіннен Мерзляково деревнясынан қайта жерленген), Погостище деревнясындағы жауынгерлердің жерлену жерінің суретін жіберді (Витебск облысы, Лиознен ауданы, Погостище деревнясы). Сондықтан оларға айтар алғысым шексіз. Ойбек ҚАРИН.

АСТАНА. майдан шебінде өзін ешқандай қиындықтан тайсалмайтын, кез келген тапсырманы дер уақытында, асқан жауапкершілікпен орындайтын жауынгер ретінде танытып, сарбаздар арасында қадірлі болғандығы да айтылады. Майдан шебінде бірнеше мəрте ауыр жараланып, госпитальда емделіп шыққаннан кейін 1945 жылдың тамыз айында атамекеніне оралады. Кейін М. Тухфеев зұлмат жылдары көрсеткен ерлігі үшін І дəрежелі Ұлы Отан соғысы, «Жауынгерлік Қызыл Ту», «Александр Невский» ордендерімен, «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалімен марапатталады. Ол еліне оралғаннан кейінгі кезеңде, яғни 1945-1949 жылдары Ерейментау аудандық партия комитетінде ұйымдастыру бөлімінің, 1950-1954 жылдар аралығында аудандық білім беру бөлімінің меңгерушісі болып қызмет атқарады. 1954 жылдың сəуір айында мезгілсіз дүниеден өтеді. Ал оқ пен оттың ортасынан оралып, бейбіт өмірде де ел ісіне белсене араласқан Магон Тухфеев сынды қаһармандардың ерлігі мен өрлігін кейінгі ұрпаққа үлгі ретінде қанша дəріптесе де артықтық етпейтіні анық. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Не керек, əлгі көрсетілген жаққа 300 метрдей қалғанында күбірлеген дауыстар естіліп, танктер де анық көрінеді. Сөйтсе, осы елді мекендегі танк саны 12 екен, жалпы құрамнан адасып қалған немістер болса керек, дереу артполкке хабар түсіріп, бірер сағат ішінде бұл жауды да тып-типыл етіседі. Ж е ң і с т і К ар п а т т ау л ар ы н да қарсы алған соң тағы да əскер қатарында қалдырылып, 1947-нің 29 желтоқсанында ғана елге оралады. Көптеген орден, медальдардың иегері соғыстан соң да халық шаруашылығын өркендетуге, «Бірлік» совхозындағы асыл тұқымды қаракөл қойын өсіруге жан аямай кіріседі. Əр жүз аналықтан 145-тен 165-ке дейін төл өргізген кезі болады. Төрт қыз, төрт ұл тəрбиелеп өсіреді. Қашанда шындықтың бетіне тура қарайтын атамызға: «Ата, көп қиындықты басыңыздан өткердіңіз. Қазіргі кезде не нəрсеге сүйінесіз?», – дедік қоштасар сəтте. – Мен қазіргі мемлекеттік саясатқа сенемін. Бүгін елімізде атқарылып жатқан оңды істерге сүйінемін, – деді майдангер қария. Ескендір ЕРТАЙ, журналист.

Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Бірлік ауылы.


www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

 Сүйінбай – 200 Биыл «ХІХ ғасырдағы Жетісу ақындарының алтын діңгегі» атанған айтыс ақыны Сүйінбай Аронұлының туғанына 200 жыл толады. Жасынан жыраулығымен елге танылған өршіл, өткір тілді ақын Алматы облысы. Жамбыл ауданы, Қарақыстақ ауылында дүниеге келген. Өз заманының дауылпаз, арынды ақыны, айтыстың хас шебері атанған Сүйінбай ақынның ерекшелігі – ешкімге жүлде бермеген, ешқашан есесін жібермеген. Оның поэзиясы терең пəлсапаға, ұтқыр ойға, соны поэтикалық өрнек-айшықтарға бай. ХХ ғасырдың Гомері атанған жыр алыбы Жамбыл Жабаев пірі санаған ерен ақын қаншалықты зерттелуде, өлеңдерін жеткізуші кім, айтыстары қаншалықты қамтылған, т.б. сауалға Сүйінбай шығармаларын зерттеп жүрген ғалым, белгілі сыншы, Абай атындағы Ұлттық педагогика университеті жанындағы «Жамбылтану жəне халық ақындары» ғылыми-зерттеу институтының директоры, филология ғылымдарының докторы Бекен ЫБЫРАЙЫМҒА жолығып, сұхбаттасқан едік.

АЙТЫСТЫЅ АЛТЫН ДІЅГЕГІ

– Беке, биыл қазақтың əйгілі ақыны Сүйінбай Аронұлының туғанына 200 жыл толады. Осыған орай ақын шығармашылығы туралы ой өрбітсеңіз. – Қазіргі Алтай мен Атырау арасындағы байтақ жерді мекен еткен халқымыздың тарихындағы айрықша атап айтарлық, қайталанбас құбылыс – суырыпсалма ақындардың шығармашылығы. Көп қырлы осынау өнеріміздің қадір-қасиеті, тарихта қайталанбас маңызы əлі тиісті деңгейде зерттеліп, айқындалған жоқ. Əрине, қыруар ізденістер бар екені белгілі. Алайда, тəуелсіздік алғанға дейін тарихи-əдеби мұра ларымызды толық жариялау мен байыптауға мүмкіндік шектелгені жалпыға аян. Кезінде жарық көрген шығармалар мен архивте сақталған қолжазбаларды салыстырғанда, қысқартулар, түзетулер, өңдеулерден өтпеген ақындар жоқтың қасы екеніне көз жеткізесіз. Айтыстың ақиығы Сүйінбай Аронұлының туындыларының да жарыққа шығуына заман салқыны тигені анық. Ал қазақ əдебиетінің тұтас контексі тұрғысынан қарағанда, айтқан сайын арқасы қозып, үдей беретін Сүйінбайдың арыны, қарсыласының есін жиғызбай еселене беретін екпіні, қазақ айтысының көркемдік тəжірибесін молайтуға қосқан зор үлесі айқын. Қазақтың авторлық ауызша əдебиетін бала кезінен естіп-біліп өскен Мұхтар Əуезовтің Сүйінбайды Жетісу ақындарының алтын діңгегі деп бағалауы – ақын жырларына, айтыстарына сүйсініп, байыбына барып айтылған баға. Жетісу өлкесі ақындарына кезінде Қабан жыраудың – Қабылиса Асанұлының шығармашылығы əсер еткенін Сүйінбай, Сарбас, Кенен, т.б. ақындардың сөзінен аңғарамыз. Ал Сүйінбайдан бастап, Жетісу ғана емес, жалпы Оңтүстік өлкесінде ақындық өнердің өзіндік жаңалықты, арынды ағысын байқауға болады. Уақыт өте келе, қазіргідей ақпарат құралдары жоқ кезінде де ақын даңқы қазақтың байтақ даласының көп жеріне жетіп жатқан. Солтүстік пен Батыс Қазақстан аралығындағы жер-жерден шығармаларының түрлі нұсқаларының табылуы, архивте сақталуы – соның бір дəлелі. Ақын есімі мен шығармаларының бұлайша кең таралуы, əлбетте, ең алдымен айтыс, өлең-жырларының көркемдік қуаттылығына байланысты екені шəксіз. Соны терең сезінген жыр алыбы Жамбыл: «Менің пірім – Сүйінбай, Сөз сөйлемен сиынбай. Сырлы, сұлу сөздері Маған тартқан сыйындай! Сүйінбай деп сөйлесем, Сөз келеді бұрқырап Қара дауыл құйындай!..» деп аға ақын нан алған тағылымын, көшелі көсемнен көрген тəрбиесін алға тартады. Алдыңғы өткен аға буын ақындарды бұлайша арқа тұта сөйлеу дағдысы, көрген өнегесін əлеует, тегеурін ретінде кəдеге тарту тəжірибесі басқа ақындарда да бар. Айтулы жыр тұлпарларының екпіні елді сүйсіндіріп, жас ақындарды жігерлендірген, делебесін қоздырған, сөзінің селебесін оздырған. Бұл ретте Сүйінбай сияқты жалпыдан қара үзіп, андыздап алыс кеткен дүлдүл ақындар кейінгі буынның жас перілері үшін белгілі бір жинақталған көркемдік тəжірибе, эстетикалық меже, нысана, үйренерлік үлгі қызметін атқарған. Осы орайда ақындық мектеп, шеберлік үлгілері, тəсіл дері, қоғамдық-əлеуметтік ортамен сабақ тастығы, көркемдік дəстүр мен жаңашылдық мəселелері ғылымның бүгінгі биігінен байыптауды қажет етеді. Қазақтың төкпе ақындарының халық өмірінде атқарған орасан зор тарихи қызметі ғажап. Мұндай мол мұра əлем халықтарының ішінде қазақ пен қырғызда ғана бар. Əлем əдебиетінің ғажайып тарихи-көркемдік құбылысы ретінде зерттеу жəне дəлелдеу үшін қыруар жұмыс жүргізу қажет. Бұл орайда Білім жəне ғылым министрлігі мен Мəдениет жəне спорт министрлігінің қолдауы – уақыт талабына үйлесер еді. Ауызша əдебиетіміздің аса көрнекті өкілі, айтулы дарындарының бірі Сүйінбай Аронұлының бұл күнге жеткен шығармалары көп емес. Алайда, сол аз болса да асыл мұраның өзінен-ақ айтулы ақынның адуын шабыттылығы, шешендігі, саналуан өмір құбылыстарының сырына бойлауы, сұңғылалығы, күрделі тарихи жағдайда күн кешкен замандастарының тағдыр-талайын біліп таразылауы, парасаты айқын көрінеді. Толғаулары, термелері, жыр-дастандары, айтыстарындағы көркемдік өрнектер ХІХ ғасырдағы қазақтың ойлау əлемінің сырсипатын танытады. С.Аронұлы өлеңдерінен өрлік пен

ерліктің өшпес рухы еседі. Бұған «Сұраншы батыр», «Жабай батыр» секілді біздің заманымызға жұрнағы ғана жеткен дастандары, Саурық батыр туралы толғанысы, т.б. куə. «Бөрілі байрақ астында Бөгеліп көрген жан емен. Бөрідей жортып кеткенде, Бөлініп қалған жан емен», – деген секілді серпінді, асқақ рухты толғаныстар – ақындық ділінің айшықты айғағы. Тезек төреге, датқаларға үн қатқанда, ел қорғаған батырларды алдымен айтқан ақын елдің берекесін келтіретін қуаттарды мұқият ескерген. Ақын шығармаларында дəстүрлі фольклор белгілерінің кездесуі – нəр алған дəстүрдің ықпалы əрі кейінгі жеткізуші ақындардың «еңбегі» болуы қисынды. Үстемелетіп, төгіп сөйлегенде аллитерация мен ассонанстардың жүйелі, сабақтаса құйылуы мен ырғақ, екпінінде қазақтың ғана емес, қырғыз фольклоры мен ауызша əдебиетінің де əсері қылаң береді. Сүйінбайдың, əсіресе даңқын шығарған – айтыстағы шеберлігі. Суырып салып самғап, тоқтамай, толассыз төпей беретін ақындар қазақ пен қырғыз елінде де аз болмағаны тарихтан аян. Алайда, Сүйінбай айтыстарында, əсіресе Қатағанмен, Арыстанбекпен айтысында, бұған дейінгі қазақ, қырғыз айтысында некен-саяқ ұшырасуы мүмкін, бірақ қарсыласын жеңудің ең тиімді, ең шешуші тəсіліне үнемі айнала бермеген – уəжді баспалдақтатып, бастырмалатып, алдыңғы дəлелден кейінгі дəлелі асып түсіп, қарсыласын қашар жер, жасырынар қуыс қалдырмай, тықсыратын үдету тəсілі. Осы тəсіл Тезек төреге айтқанынан да анық көрінеді: «Хан емессің, қиықсың, Қалың елді айдап жеп, Төріңе зорға сыйыпсың...» – деп басталып, тұйықсың, ұйықсың, «аққан судай сұйықсың», «Судан да сусын қанады, Оппа балшық сықылды, Жұтқыш лай былықсың», деп алдыңғы ағынның арынын асырып, тасқындата түседі. Осындай үдету Сүйінбайдың қырғыз ақындарымен айтысында ғана емес, Жамбылдың Құлмамбетпен айтысында да қолданылған. Қазақтың басқа ақындарының айтыстарында, арнауларында нақ осылайша озғындату, өршітіп өрлеу жиі кездесе бермейді. – Ақын шығармалары бүгінге қалай жетті, кімдер жеткізді? – Сүйінбай ақынның мұраларын кейінге жеткізуде шəкірті, топтан озған жыр жүйрігі Жамбылдың еңбегі, əрине, айрықша. Бұл орайда, əсіресе Сүйінбайдың шөбересі, филология ғылымдарының докторы, профессор Сұлтанғали Садырбаевтың есімін ерекше атаймыз. Ол кісі ақын бабасының қазыналарын өмір бойы жинап, əр шығармасын мəпелеп, баспаға дайындады, зерттеумен айналысты. Жеткізушілер кімдер деген сұраққа жауапты марқұм Сұлтанғали ағамыздың Сүйінбай Аронұлының шығармаларына жазған «Сұлу, сырлы сөздері» атты алғысөз-мақаласынан табамыз: «Сүйінбай мен Қатағанның айтысын Жамбылдан басқа Кенен, Үмбетəлі, Өтеп, Өмірзақ, Арғынбай, Қарабек, Мақыш, Шүкітай секілді белгілі Жетісу ақындары да жатқа білген». Айтысты түгел болмаса да үзінділерін, сонымен қатар басқа да өлеңтолғауларын жатқа білетін кісілер Жетісудың, əсіресе Алматы аймағындағы ауылдарда көп кездесетін. Өз əкем Бекмұраттың Сүйінбайға ықыласы ерекше болатын, еске алғанда мейірленіп, шабыттанып кететін... Сүйекеңнің өлең-жырларының жекелеген шумақтарын, тармақтарын ауыл ішіндегі той-томалақтарда қариялар екі дайға

бөлініп, шалдар мен кемпірлер болып айтысқанда пайдалана беретін. Мəселен: «Əуелі, кəрілік келіп түсімді алды, Онан соң аузымдағы тісімді алды», – дейтін өлең жолдарын: «Кəрілік келіп беттің нұрын алды, Тісімді баршасынан бұрын алды», – деп пайдаланған «жиендіктерді» өз көзіммен талай көрдім, естідім. Бұдан нағыз ақынның өлмес өлеңдері ел арасына кең таралып, əркімнің өз көкірегінен шыққандай жатталып қалатынын, Сүйінбайдың есімі мен өлеңдері кең тарағанын көреміз. Ендеше, ақын жырларын сақтаушы да, кейінге жеткізуші де – халық. Сол халықтың бел баласы Жамбыл бастаған ақындардың бұл орайдағы қызметі ересен. – Сүйекеңнің заманында жазба əдебиет болмады ғой. Дегенмен, бүгінде архивте ақын шығармаларының қанша нұсқасы, қолжазбалары бар? – Сүйінбай Аронұлының айтушылардан жазып алынған шығармалары негізінен М.Əуезов атындағы Əдебиет жəне өнер институты мен Орталық ғылыми кітапханада сақталған. Қанша қолжазбасы бар, оның көлемі қанша екенін бұған дейін ешкім де беттеп санаған жоқ. – Беке, өзіңіз жетекшілік жасап отырған ғылыми-зерттеу институты өткен жылы Сүйінбайдың кітабын шығарды. Осы еңбекке аз-кем тоқтала отырсаңыз... – Иə, шығардық. 2012 жылы Бішкекке іссапармен бардым. Барар алдында «біледіау» деген кісілермен сөйлескенде, Сүйінбай мен Арыстанбек айтысының көлемді нұсқасы бізде жоғалған дегенді естігем. Ал Қырғыз Ғылым академиясының қолжазба қорында бар десті, осындағы əдебиетшілер. Барғандағы мақсатым – Жамбылға, жалпы қазақ ақындарына қатысты мəлімет іздеу. Жолымыз болып, қырғыз ғалымдарының көмегімен Жəкеңнің бұрын жарияланбаған, бүгінгі айтыстарының өзі емес, жұрнақтары ғана жеткен екі нұсқасын əкеліп, көп томдығына енгіздім. Сонда Сүйінбай мен Арыстанбек айтысының Қазақстаннан алынған фотокөшірмесін көріп, суретке түсіріп алдық. Ол кезде қолжазбаны оқуға мұрша болған жоқ. Қолжазба өте көлемді. Сондықтан ба, Сүйекеңдікі ме, əлде басқанікі ме деген күдігім оянды. Былтыр «Қазақтың ауыз əдебиеті» деген серияға Сүйекеңнің шығармаларын дайындағанда, сол қолжазбаны тексердік. Біздің Орталық ғылыми кітапханада сақталған түпнұсқаның көшірмесі болып шықты. Ақынның басқа да шығармаларымен қоса ұсындық. Бұл қолжазба бұған дейін толық жарыққа шықпағандықтан, оқырман қауымға қызықты, зерттеушілерге қажет болар деген оймен түгел беруді жөн көрдік. Бүгінгі əріпке түсірілген нұсқасын, Бішкектен əкелген басқа да қолжазбалардың көшірмесін М.Əуезов атындағы Əдебиет жəне өнер инс титутына бердім. Олармен бірігіп, Сүйінбай Аронұлы шығармаларының екі томдығын дайындауға келіскенбіз. Сондайақ, Сүйінбай мен Арыстанбек айтысының қырғызша нұсқасын да бердім. Қырғызша айтыс аталған кітапта жарияланған. – Ол айтысты қайдан таптыңыз? – Айтыс «Арыстанбек» (Бішкек, 1994) жинағынан алынды. Арыстанбек Бұйлашұлының туғанына 170 жыл толуына байланысты шығарылған бұл кітапқа құрастырушы, қырғыздың белгілі ғалымы Батма Кебекованың ұсынуымен Қабай Абдырахманұлы қолжазбасы бойынша сақталған нұсқасы енгізіліпті. – Ал Қабай Абдырахманұлы қайдан алған? – Қабай ақсақал Мұраталы Күреңкейұлынан жазып алған. Ал Мұраталы Арыстан бектің шəкірті Солтобайдан үйренген. Солтобай: «Арстакем

Сүйүмбайдын сөзүн казакча эле айтуучу. Мен тилимди буруп жүрөмбү деп, кыргызчалатып ырдап жүрдүм», – деген екен. – Кезінде Сүйінбай Қатағанмен айтысты деп келдік. Ал кейін Қатаған – рудың аты, Арыстанбек Бұйлашұлы сол Қатаған руынан делінді. Осыған байланысты анықтама бере аласыз ба? – Бұдан 160-170 жыл шамасы өтіп кет кен айтыс туралы толық мəлімет бере алам деп айта алмаймын. Өйткені, тек Сүйінбайды зерттеумен айналысып отырған жоқпыз. Біздің негізгі нысанамыз – бір немесе бірнеше ақын емес, жалпы қазақтың төкпе ақындарының бүгінге дейін толық жетпеген немесе өңделіп шыққан, күзелген, түзелген туындыларын оқырман қауымға, ғылыми жұртшылыққа ұсыну, осы тарапта зерттеулер жүргізу. Сондықтан, қанша қызығып-құлшынғанмен, қысқа жіп күрмеуге келмейді. Біздегі ғылыми деректер бойынша Қатағанның шын аты Арыстанбек Бұйлашұлы деп айтылады. Бұлай деуге себеп – бертінге дейін Арыстанбек шығармаларының жеке жинақ болып жарияланбауы еді. Сол сияқты Қатағанның да өмірбаянына қатысты деректердің аздығы. Осы ретте қырғыз жəне қазақ ақындарының шығармашылық байланыстарын арнайы зерттеген ғалым Батма Кебекованың пікірлері назар аударарлық. Ақынның жинағын дайындау алдында ол көп ізденді, қазақ айтыстарын, қолжазбаларын, қазақ зерттеушілерінің еңбектерімен танысты. 1985 жылы «Кыргыз, казак акындарынын чыгармачылык байланышы» атты ғылыми зерттеуін шығарды. Осы еңбегінде ғалым аталған айтыстың түрлі нұсқаларымен танысып шығып, өз пікірін айтады. Бұл жайында ғалым ағамыз Сұлтанғали Садырбаев та Сүйінбай шығармашылығынан кандидаттық диссертация қорғаған, «Пірім менің Сүйінбай» атты монография жазған Мүбəрак Үмбетаев та, қазақ-қырғыз əдеби байланыстары туралы кандидаттық диссертация жазған Т.Омаров та, басқа да зерттеушілер де өз ойларын ортаға салған. Оның барлығын бұл арада шолып жату мүмкін емес, ол жеке əңгіменің еншісі. Айтыстың бір нұсқасында (Өмірбек Қабылов) Қатағанның «Шоң Кемин туған мекенім» дегеніне қарағанда, сол жердікі секілді. Бұл жайында Б.Кебекова аталған кітабында «Чоң-Кемин өрөөнүндө Катаган аттуу акындын жашагандыгын тактай алмадык. Балким, аны билген адамдардың көзү өтүп, кийинки муундар тарабынан унутулуп калган чыгар?.. Талас өрөөнүндөдө да Катаган деген ырчы жашаган екен. Ал жөнүндө маалыматтар, бирин-эки чыгармалары белгилү. Кыргыз карияларының айтуусунда бул акын Катаган атту чоң уруунун ичиндеги Алакчындан чыгып, Таласта жүрүп, Олуя-Атада өлгөн екен... Бирок онын туулган, өлгөн жылы жөнүндө так малымат жок. Айтышкан ушул Катаган деп так айтуу кыйын. Мындагы талашсыз маселе – ХІХ кылымда Талас өрөөнүндө Катаган аттуу күчтүү акындын жашагандыгы», дейді. Енді Сүйінбайдың сөзіне зер салайық: Арстанбек, мени ким дейсиң, Абайласаң, пир дейсиң. Туура жиырма эки жашымда, «Аалыбайдың ашында Ормон, Жантай, Боромбай Жакшыларың башында, Тезек төрө, Бөлтүрүк – Булар болчу кашымда. Өйдө-төмөн тартышкам. Көптү көргөн Катаган, Көп ырчыны матаган. Көп сөздүн башын чатаган. Ага моюн берместен, Домбураны колго алып,

Толгоп-толгоп бурадым, Толгон сөздү курадым. Бир алланы пааналап, Артыктыгым дааналап, Көк шилиге сайгамын... – деп үстемелей төгіп, үдете жырлап: Анда, Арстанбек, кайда элең, Сүйүмбайдай акынга Сүйлөй койчу жан белең?», – деп, айтыстың арасында сұрақ қойса да кідір мей, сөзін тасқындата береді. Бұған қарағанда, Сүйінбай алдымен Қатағанмен айтысып, оны жеңген. Содан кейін Арыстанбекпен айтысқан сияқты. Бұлайша пікір айтуға – екеуі екі адам деуге тағы бір дəйек – екеуінің түр-тұлғасы бірбіріне ұқсамайтыны. Мəселен, «Сүйінбай. Шығармаларында» (1990) «қағылез, қайыстай қара жігіт» – Қатаған (111-бет), М.Үмбетаевтың «Пірім менің Сүйінбай» атты монографиясында «Замандастары оны ұзын бойлы, шоқша қара сақалды, қара мұртты, сырықтай қатқан, қарасұр пішінді кісі етіп сипаттайды». Ал Қырғыз Ұлттық Ғылым академиясының қолжазба қорынан мен көрген мəлімет бойынша «Арстанбек орто бойлуу, толмош келген, сары шикіл, қой көз киши эле. Бултулдап, жөн тура албаган жайдары, ашық-айрым жана чоқ, отурган жерин оюн-күлкү... кылган адамдын гүлү эле». – Сүйінбай ақын да келбетті кісі болған секілді... – Бұл жайында Сұлтанғали ағамыздан артық білетін ешкім жоқ. «Ақындық өнердің жарық жұлдызы» атты мақаласында «Сүйекеңнің фотосуреті сақталмаған, сол себепті бұдан 70-80 жыл бұрын өмір сүрген ұлы ақынның қас-қабағы, көз жанары, маңдайы, бет əлпеті қандай еді деген сұрақтарға қатысты деректерді жекежеке жинадым жəне Сүйінбайдың қазіргі ұрпақтары Үкіжанның, Тоғызбайдың, Садырбайдың портретін жасадым. Бұл портретте Əуелбайдың, Зарауқаның, Сұлтанбектің кескін-келбеттеріне ерекше назар аудардым. Содан соң қолымдағы барлық деректерді біртұтас күйге түсіріп, Сүйінбайдың портретін жасадым. Бұл портретті Сүйінбайдың немере-шөберелерінің мақұлдауымен газетке жариялап отырмын», – деген атақты суретші Əбілхан Қастеевтің «Қазақ əдебиеті» газетінде 1972 жылы 22 маусымда жарияланған «Сүйінбайдың суреті» атты мақаласынан үзінді берілген. Белгілі қоғам қайраткері, филология ғылымдарының докторы, профессор Мырзатай Жолдасбеков «Ақиық» атты мақаласында: «Сүйінбай ұзын бойлы, дене бітімі мінсіз сымбатты, күректей əдемі сақалы болған, аппақ қағаздай мөлдір сұлу кісі екен. Жырды домбырамен бастап, қыза келе құлағын бұрап термелеп, құйындатып төгіп айтады екен. Қыза келе айқай салғанда, жаныңда тыңдап отырған кісіні селк еткізетін зор дауысты кісі болған», дейді. Нақысбек Оразбековтің жинаған материалдарында да осы ерекшелік айтылады: «Сүйінбай – домбыраны аз қолданатын адам. Домбыраны қолға алып, бір-екі шерткенімен, домбыраны қоя салып, құлақты бұрап, айқайлап жібереді. Сүйінбайдың даусы ащы болған. Ау, деп айғайлап жібергенде, қасында отырған адамдар селк ете түседі екен. Даусы шыққаннан кейін домбыра жайына қалады да, өлеңді құйындатып ала жөнеледі... Сүйінбай ұзын бойлы, аққұба болған (кейбіреулер аппақ қағаздай кісі еді дейді). Қара көз, қыр мұрынды, денелі, сымбатты келген кісі екен. Өңі əдемі, сұлу болыпты. Оның сұлу денесі мен аққұба өңіне алпыстан асқаннан кейінгі күректей əдемі сақалы да жарасып тұрған. Оның сұлу сымбаты кімді де болса сүйсіндірмей қоймаған. Даусы биік, үнді болған. Сөзді табанда тауып сөйлейтін шешен адам болыпты». Н.Оразбеков кезінде Жамбыл мұражайының директоры болған. Жəкеңе қатысты деректерді іздегенде, оның пірі Сүйінбай туралы да мəлімет жинамауы мүмкін емес-ті. Еміс-еміс естеліктерден, көзден өшуге айналса да, көңілдің төрінде сақталып сарғая бастаған елес суреттерді там-тұмдап жинаған. Көп естелік арқылы ақын келбеті көркейіп, нақтыланып көрінетіндей. Өкініштісі – Жəкеңнен ертерек жазылып алынбағандығы. Сүйінбайдың өлеңдерінде өзін сипаттаған сəттеріне қарап, аққұбалығын аңғартатын белгілер табылады. Сонымен бірге, өлеңдерінің асау арынынан психологиялық ерекшелігін аңдайсыз. Ал Жəкеңнің туындылары шахматшы сияқты əсер етеді. Айқайынан сабыры молырақ, өре түрегеліп, бірден үсті-үстіне шабуылдаудан гөрі, байқап, байыптап отырып, қарсыласын осал тұсынан «зерттеп» біліп, аңдып тауып ала қоюға бейім. Ал Сүйінбай Ілиястың сөзімен айтқанда: «Өлеңді желше соқтыратын», айтқан сайын арыны асқындай беретін, бұғауға да, бөгеуге де көнбейтін өршеленген алапат қара дауыл секілді. Мұндай ерекшеліктерге мысалдар келтіру, зерттеп дəлелдеу үшін уақыт, қолдау керек. Шүкіршілік ететініміз – еліміздің Батысында Абыл, Нұрым, Қашаған, Махамбет, Шернияз, Нұрпейіс, Сырдағы Балқы Базар, екі Жүсіп, Ешнияз сал, Оңтүстікте Майлықожа, Мəделіқожа, Нұралы, Ергөбек, Жетісудағы Сүйінбай, Бақтыбай, Майкөт, Жамбыл, Сарбас, Арқадағы Түбек, Жанақ, Орынбай, Шөже, Шашубай, т.б. ақындардың мұралары түгелдей болмаса да тілге тиек етуге жарарлықтай. Халықтың руханиятында, əдебиетіміздің тарихында қай-қайсысы да ақындық өнерімен жарқырай көрінген. Объективті тарихи-əлеуметтік жағдайларға сəйкес жаралып, қалыптасқан, дамыған, əлем əдебиетіндегі осынау құбылыстың қадір-қасиетін айқындау қажет. Əңгімелескен Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

АЛМАТЫ.

11 Ќўнды деректер кґзі жойылмайды Боранбай ҒАЛИЕВ,

Атырау облыстық сотының қызметкері.

Ұлы Жеңістің 70 жылдығы жақындап келеді. Соған орай қазіргі күні республикамыздың түкпір-түкпірінде соғысқа қатысқан қазақстандықтар туралы тың деректер табылуда. Ал ол тың деректердің барлығы жұртшылықтың назарына кеңінен ілінуі үшін мұражайларға қойылуда. Соның бір көрінісіндей жақында Атырау қаласында көне мұражайдың 75 жылдығы аталып өтті. Əрине, бұл арада ардагерлер туралы сыр шертер мағлұматтарға бай. Атырау облыстық сотының 75 жылдық тарихы бар деп текке айтып отырғанымыз жоқ. Өйткені, ғасырлар қойнауынан сыр шертетін жəдігерлер мен өте сирек кездесетін құжаттарды, фотосуреттер мен тарихи деректерді жинақтау жұмыстары осыдан бес жыл бұрын басталды. Көршілес Батыс Қазақстан, Ақтөбе жəне Атырау облысы мұрағаттарындағы 100-150 жылдық тарихы бар құжаттардың көшірмелерін түсіру, көнекөз қариялар мен республикамыздың түкпір-түкпіріндегі сот ардагерлерімен байланысып, ақылкеңестерін алу, осылардың бəрін бір жүйеге келтіру – инемен құдық қазғандай жұмыс еді. Облыстық соттың төрағасы М.Смағұлов, Судьялар одағы филиалының төрағасы Б.Қадірғалиев, соғыс жəне еңбек ардагерлері, көптеген атыраулықтар ортақ іске орасан зор үлес қосты. Атырау облыстық мұражайы мен мұрағатының, М.Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық қазақ драма театрының жəне «Ақжелкен» шығармашылық орталығының басшылығы көмектерін аямады. Нəтижесінде, мұражайдан патшалық Ресей боданындағы жылдар, кешегі кеңестік кезең, егеменді еліміздің тəуелсіз сот жүйесі туралы нақты да толық мəліметер алуға болады. Облыстық сот құрылған кезден бастап, бүгінгі күнге дейінгі

төрағалардың өмір-деректері, олардың өз қолдарымен жазылған үкімдер, Ұлы Отан соғысы, еңбек ардагерлерінің орден, медальдары, мақтау, алғыс хаттары, жеке құжаттары, қызмет бабында пайдал анған көптеген жəдігерлер ешкімді де бейжай қалдырмасы анық. 1938 жылы Гурьев облыс тық партия комитетінің Əділет министрлігіне алғашқы төрағалыққа Қ.Құлмұрзинді тағайындау жөніндегі ұсынысы, облыстық сот құрылған кездегі №1 бұйрық, талай заңгерлерді үкілеп, тарих сахнасына шығарған, 15 жыл бойы облыстық сотқа басшылық жасаған марқұм Уағап Тұрымов пен қазіргі Жоғарғы Сот Төрағасы Қайрат Мəмидің арасындағы аға мен іні, ұстаз бен шəкірт ретіндегі адами қатынастарын айшықтайтын деректер мен дəйектер, фотошежірелер көптің көңілінен шығары даусыз. Атқарылған жұмыс мұнымен шектелмейді. Ол алда да өз жалғасын табады. Ұлы Жеңістің 70 жылдығына дейін соғыс ардагерлері туралы тың деректерді толықтыру, У.Тұрымов тұрған үйге ескерткіш тақта орнату, жауынгерлік «Даңқ», «Қызыл Жұлдыз», «Ұлы Отан соғысы» ордендері мен көптеген медальдардың иегерлері Қ.Əйтешов, Қ.Əділгереев сынды есімдері ел аузындағы ағаларымыздың аттарын көшелерге беру, Атыраудан шыққан алғашқы Жоғарғы Сот Төрағасы Ə.Құскелдиев туралы жəне соттардың сонау 1917 жылдан бастап бүгінге дейінгі тарихын тың деректермен толтырып, қайтадан жазу, Атырау өңірінің атақты билерінің өмірін зерттеу қазірдің өзінде басталып кетті.


12

www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

Ұлы Отан соғысының дүбірі алыстаған сайын оның жаңғыры жақындай түскендей көрінеді. Өйткені, адамзатқа өлшеусіз із салған Екінші дүниежүзілік соғыстың зардабы əлі басылар емес. Жетпіс жыл бойы белгісіз қалған ерлер енді еске алынып жатса, еленбей қалған небір ерліктер сыры да енді анықталып жатқандай. Ал оған дəлел ретінде сол бір ерліктерді нақтылайтын құжаттардың да енді қылаң беріп жатқаны сұм соғыстың жасырғаны əлі де телегей-теңіз екенін көрсете түседі. Міне, соның бір айғағындай редакция табалдырығын аттаған елорда тұрғыны Болсынбек Қазанғапов, жоғарыда айтылған сөзіміздің растығын дəлелдейтіндей, маңызды құжаттарды ала келіпті.

Зеңбірекшілер тобы фашист танктерінің жылжуына кедергі болған соң неміс артиллериясы оларды нысанаға алды. Айнала астан-кестен болды. Сол кезде бұларға дөп тимесе де жандарына жарылған снарядтар жарқыншағынан көп адам мертігіп, жараланып қалды. Ал əлгі танктердің сау қалған соңғысы Тұрғанбектерді зеңбіректерімен қоса таптап тастайын дегендей, тура тартты. Аспан айналып жерге түскендей болған жарылыстан Тұрғанбек, əйтеуір, əупірімдеп ес жиып алды. Тəлтіректей басып əудем жердегі снарядты қос қолдап көтеріп əкеп, оқтағышқа сал-

белгілі. Бірақ қанша жерден тəртіпті сақтайын десе де, «Ақан! Ақан!» деп айқайлап тұрғанын сезді. Ал бұл кезде топ ортасында кетіп бара жатқан Ақанға мүлде шептен шығуға болмайтын еді. Бірақ ол да ойламаған тұстан Тұрғанбектің даусын естіп, өзін көрген сəтінде жалт бұрылыпты. Ол да: «Бауырым, Тұрғанбек!» деп шептен шыға бұған қарай атылыпты. Сөйтіп, екеуі сол арада құшақтасып, көздеріне жас алып, аз-кем тілдесіп мəре-сəре болып қалыпты. Екі сарбаздың көздеріне жас алып, аман-есен кездескен қуаныштарын көрген полк командирі Ақанға сол күні демалыс беріпті.

ды. Зеңбірек кезекті атуға дайын. Көзін басқан қан мен терді сүртіп қараса, ажал артқан аждаһа жақындап қалыпты. Қол бұрағышпен зеңбіректі айналдыра бұрап үңгісін танкке туралап, ілмекті тартып қалды. Бұрық еткен от пен түтіннен түк көрінбей кетті. Артынша шынжыр табаны шашылған танк күтпеген соққыдан жалынға ораныпты. Иə, Ұлы Отан соғысының басынан аяғына дейін майдан даласында болған кез келген жауынгердің Днепрден өту қияметін бастан кешіргені анық. Жауды өкшелей қуған дивизия құрамында кіші сержант Т.Қазанғапов та жаңбырша құйылған оқтың астында осы Днепрден өтті. Олар тек өздері ғана емес, ең басты қарулары – зеңбіректерін су түбіне жібермей аман-есен арғы жағалауға жеткізді. Бұл тек айтуға ғана оңай. Фашистер өзеннің қарсы жа ғалауына бекініп алып, су бетін күні бойы аңдыса, түнде прожекторлармен самаладай жарқыратып, қылт еткен қалтқыны артиллериядан да, минометтерден де жауған оқтың астына алады. Бірақ кіші сержант Т. Қазанғапов бастаған топ жауға тойтарыс бере отырып, өз зеңбіректерін бəрібір өткелден өткізді, өздері де аман өтті. Одан əрі жау басып алған Тернополь қаласын азат ету шайқасы басталды. Тернополь қаласы үшін шайқас 1944 жылдың 12 нау рызында басталды. Осы қанды шайқастың салдарынан, бес жел диірмені, үш кірпіш зауыты, темекі фабрикасы, сыра зауыты жəне ірі теміржол жүйесі істен шықты. Сегіз орта мектеп, соның ішінде педагогикалық, музыкалық жəне машина-трактор мектебі, теміржол техникумы мен сауда техникумы, халықтық білім беру институты мен Франко атындағы театр, үш кинотеатр, екі кітапхана жəне т.б. нысандар қирады. Қалада 2600 тұрғын үйдің көкке күлі ұшты. 1944 жылы Висла өзенінен өткеннен соң Тұрғанбектер Польша жерінде сəл аялдапты. Оның ауылда Ақан деген жерлесі болған екен. Польша жерінде дамылдап, Тұрғанбек полк бойынша зеңбіректер қасында күзетте тұрған ғой. Жандарынан батысқа қарай мылтықтарын арқаға артқан əскерилер өтіп жатқан. Оншақты, жиырмашақты адам болса бірсəрі, сарбаздар лек-легімен өтіп жатыр. Кенет солардың ішінен əлгі ауылдағы Ақан деген жерлесі көзіне оттай басылады. Иə, дəп соның өзі, көппен бірге адымдай басып, əндетіп барады. Бұған қарайтын түрі жоқ. Таныс, ауылдас, жерлес деген сөздің құдіретін сонда Тұрғанбек Қазанғапов алғаш шындап сезінді. Елінен, жерінен жырақта жүргеніне қанша жыл. Ауылын, туған-туысқандарын, отбасын сағынғаны қандай! Оны тілмен айтып жеткізу мүм кін емес. Сол сағыныштың елесіндей болып топ ортасында, қол созым жерде өзінің ауылдасы, жақын танысы Ақан кетіп барады дейді. Шыдай алмады. Дауысының қалай шығып кеткенін де байқамай қалды. Қарауылда тұрғанда жөнсіз айқайлауға болмайтындығы

1944 жылдың аяғында кіші сержант Тұрғанбек Қазанғапов жауынгер əріптестерімен бірге жаудың ізін қуалай жүріп, Сандомир қаласына да жетеді. Осы Сандомир бағытындағы шайқаста да талай ерліктер жасалды. Зеңбірекшілердің жаудың ұялы көздеріне, шоғырланған техникаларына үздіксіз оқ жаудыруы арқасында фашистердің қорғанысы сөгіліп, шабуылға жол ашылды. Одан əрі кіші сержант Тұрғанбек Қазанғапов серіктерімен бірге Одер қаласын жаудан азат етуге де қан мен тер төгеді. Осы Одер алаңы үшін шайқаста Тұрғанбек Қазанғапов жараланды. Сөйтіп, алғаш рет осы жарақатына байланысты қатардан қалып, госпитальға түсті. Бірақ жауды ұясына тықсырып келгенде жараланғанына қатты қайғырған Тұрғанбек сəл сауыққан соң алғы шепке ұмтылды. Қолына қайта қару алып, жаумен тағы айқасқа түсті. Бірақ бұл кезде оның зеңбірекшілер полкі алыстап кеткен еді. Сондықтан оны 6-танк корпусына қосты. Онда ол 3-гвардиялық дивизияның жаяу əскер полкіне алынды. Жаяу əскерлер жауға соққы беретін ең басты да, алдыңғы шеп. Тұрғанбек Қазанғапов тағы да жаумен нағыз бетпе-бет шайқасқа кірісті. Ақыры ол осы дивизия құрамында Берлинге де жетті. Мұнда олар алғашқыда алынбас қамалдай болып көрінген Шпрее өзеніне тірелді. Шпрее өзені биік жартастарымен көмкерілген, ол Берлиннің оңтүстік-шығыс аумағынан солтүстік-шығысына дейін созылып, қаланың қақ ортасынан өтеді. Немістер алдын ала өзеннен өтетін көпір біткенді жарып тастаған жəне арғы жағалауларына мықтап бекініп алған. Бас көтертпейді. Қылт еткен нысананы құр жібермейді. Бірақ жаяу əскерлерге қалайда өзеннен өту керек. Өйткені, фашистерді ұясында тұншықтыратын уақыт жетті. Жеңістің төбесі көрініп тұр. Содан Тұрғанбектер бір кісідей лап қояды. Жақындаған жеңістің рухы көтермелеген жауынгерлер ажалға да қарамады. Атойлап арғы бетке бір-ақ шықты. Шпрее өзенінен өтіп, Берлин қаласы ішінде соғысып жатқанда қақ ортаға снаряд түскен. Арғы жағы Тұрғанбектің есінде жоқ. Көзін ашса госпитальда аяққолы, басы дəкемен ораулы жатқанын білді. Бұлар ең алда жаумен атысып жатқан жеті жауынгер еді. Тұрғанбек ауыр жарақат алған екен. Командир де ауыр жарақаттаныпты. Қалған сарбаздың бəрі көз жұмған. Сонан сол жерде санитарлар бұқпантайлап келіп, алып кетіпті. Қатты жараланғандықтан бұларды Чехословакиядағы Брно қаласындағы əскери госпитальға апарған екен. Сонда алты ай бойына емделді. 1945 жылдың тамыз айында, əйтеуір, аяғынан тұрдыау. Ұлы Жеңісті госпитальда естіді, санитарлар көзіне жас алып жүгіріп жүр дейді. Содан майданнан қуанышты хабар жеткен соң шаттанбаған жүрек, нұрланбаған жүз қалмайды. Жауынгерлер біртіндеп елге қайта бастады. Солардың бірі ретінде кіші сержант Тұрғанбек Қазанғапов та қуаныштан жүрегі жарылардай

Жетпіс жылдан кейін белгілі болєан марапат Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Көп жыл ішкі істер саласында еңбек етіп, бүгінде құрметті еңбек демалысына шыққан зейнеткер Б.Қазанғапов қол қусырып қарап отырмай өзінің жеке кəсіпорнын ашып, кəсібін дөңгелетуде екен. Өздері жеті ағайынды. Бəрі де бақуатты өсіп, жетіліпті. Енді, олардың балалары да елге ерекше қызмет етіп жатқан көрінеді. Осының бəрі менің əкем, Ұлы Отан соғысының ардагері болған, марқұм Тұрғанбек Қазанғаповтың салған жарқын ізі дейді ол. Əкесі соғыстың басынан бастап, аяғына дейін қан майданның ортасында болған. Онда да нағыз ажалмен бетпе-бет келетін алдыңғы шепте, жаумен қоян-қолтық ұрыс өтінде жүрген екен. Ал мұндайда екіақ жол бар: не жау сені өлтіреді, не сен жауды өлтіруің керек. Міне, соғыстың өне бойына керзі етіктің талай табанын тоздырған қатардағы жауынгер, кейін кіші сержант болған Тұрғанбек Қазанғапов бес жыл от пен өрттің ортасында, бораған оқтың астында, өлім мен бір күндік сəуленің арасында Отан үшін арпалысты. «Отан үшін отқа түс – күймейсің», деп атақты Бауыржан Момышұлы айтқандай, сол сөздің мəні мен маңызын іс жүзінде дəлелдеп берді. 1911 жылы дүниеге келген Тұрғанбек Қазанғапов 1941 жылы 30 жасында соғысқа аттанған. Анасы Ғазиза, əйелі Тойбала мен ұлы Батырбек жəне қызы Сайлаугүл көздері жəудіреп үйінде қалды. Соғыстың аты – соғыс, ер азаматқа ел қорғау керек. Содан елдің түкпір-түкпірінен келген Отан қорғаушылардың басын біріктірген 102-ші кавалериялық полк Алматы түбінде жасақталыпты. Сол жерде біраз əскери дайындықтан өткен соң бұларды теміржол арқылы Мəскеуге аттандырады. Бұл уақыт жаудың жолындағысының бəрін қиратып, таптап, қалайда Мəскеуді алу үшін бастырмалатып келе жатқан кезі еді. Қаланы қорғау əрекеті жанталаса жүргізіліп жатты. Еңбектеген баладан еңкейген кəріге дейін жаудың жан алқымнан алғанын сезіп тұрды. Қазақстаннан сақадай сай жасақталып, «сен тұр, мен атайын» дейтін небір сайдың тасындай жігіттерден іріктелген кавалериялық полк көп адамға бірден үміт отын туғызды. Өйткені, бұлар дер кезінде жеткен еді. Кідіруге уақыт жоқ. Қазақстандық полк бірден ұрысқа кірісті. Бұл кезде неміс қолбасшыларының «Тайфун» атты арнайы шабуыл жоспары бойынша Мəскеуді басып алуды Германияның «Орталық» армиялар тобы жүзеге асырмақ болды. Фашистер Мəскеу бағытына 74 дивизия, 1700-дей танк, 1390 əскери ұшақ, 14000 зеңбірек пен миномет шоғырландырды. Олар үш екпінді топ құрды. Осы кезде Мəскеу үшін шайқасқа қатардағы жауынгер Тұрғанбек Қазанғапов та білек сыбана кірісті. Əрине, Германия Мəскеуді алу үшін бірнеше рет күшті шабуыл жүргізді. Қантөгіс ұрыстардан соң немістер Мəскеуге таяғанымен, кеңес əскерінің негізгі шептерін бұза алмады. 5 желтоқсанда барлық бағыттағы жау шабуылы тоқтатылды. Мəскеу шайқасында Қазақстанда құрылған əскери құрамалар ерекше көзге түсті. Сөйтіп, өзінің сұрапыл соғысты бастағалы бері фашистік армия Мəскеу түбінде қазақстандық дивизиялардың қосқан қорғаныс көмектеріне сай алғаш рет үлкен жеңіліске ұшырады. Бұл кезде Сталинград майданында да қанқұйлы айқас

Тұрғанбек Қазанғапов қаруластарымен бірге госпитальда (бірінші қатарда сол жақтан бірінші).

Болсынбек Қазанғапов.

басталған еді. Қала үшін шайқас адам айтса сенгісіз ауыр жағдайда жүріп жатты. Сондықтан, бұл бағыттағы анталаған жауға орасан соққы беру үшін ең таңдаулы əскери бөлімдер жіберілді. Соның бірі ретінде 13-армияның 1-гвардиялық дивизия құрамындағы 200-артиллериялық полк те 1942 жылы Сталинград үшін шайқасқа енді. Ал бұл кезде қатар дағы жауынгер Тұрғанбек Қазанғапов осы полктың зеңбірек оқтаушысы еді. Иə, бəрімізге белгілі Сталинград шайқасы да ІІ дүниежүзілік соғыстағы басты шайқастардың бірі болды. 1942 жылдың жазында фашистік Германия мен оның одақтастары Еуропада екінші майданның ашылмауын пайдаланып, кеңес-герман майданының оңтүстік қанатына соққы беруді ұйғарды. Олар Сталинградты басып алуды басты мақсат етті. Жау 1942 жыл дың жазында шабуылға шығып, көп ұзамай майдан шебі Сталинградқа келіп ті релді. Қаланы қорғаушылар үшін əрбір үй қамалға айналып, оның əр қабаты үшін табанды күрес жүрді. Қатардағы жауынгер зеңбірекші Тұрғанбек Қазанғапов өзге жауынгерлермен бірге Сталинградта қоршауға түскен фельдмаршал Ф.Паулюстің армия сын талқандауға зор үлес қосты. Жалпы, неміс əскерлерінің 300 мыңнан астам елеулі

тобы қоршауда қалды. Қатардағы жауынгер Тұрғанбек Қазанғапов қызмет еткен полк бір тыным тапқан жоқ. Жауға зеңбіректен оқты қарша боратты. Фашистердің танктері кеңестік зеңбірекшілердің оғының астында қалды. Ақыры генералфельдмаршал Паулюс əскерімен тұтқынға алынды. Осы зор шайқас 200 күн мен түнге созылды. Жау 1,5 млн.-ға жуық сардар мен сарбазынан айырылды. Сөйтіп, Сталинград шайқасы ІІ дүниежүзілік соғыстың барысындағы түбегейлі бетбұрыстың басталуына негіз болды. Жеңістен жеңіске жеткен 200-артиллериялық полк, оның ішінде қатардағы жауынгер Тұр ғанбек Қазанғапов секілді жа лындаған сарбаздар фашистерді одан əрі қуалай түсті. Бұл кезде Т.Қазанғапов кіші сержант əскери атағын алған еді. Ол енді сол зеңбірек тобының жетекшісі болатын. Сондықтан жауапкершілік жүгі де арта түсті. Фашистерді тал қандай отырып, өздерінің аман дығын да ойлау қажет. Өйткені, жасыратыны жоқ, адам шығыны да айтарлықтай болды. Майдандағы əр төбені алу оңайшылықпен келмейді. Содан бұларды 1943 жылы Орел бағытындағы жан алысып, жан берісіп жатқан майдан даласына аттандырды. Бұл жерде кіші сержант жоғарыда аталған дивизия құрамында Малатышев ауданында фашистермен қиян-кескі ұрыс жүргізді. Жаудың қаптаған жаяу əскерін де, темір сауыт құрсанған танктерін де зеңбіректің жарылғыш оқтарының астына алды. Осы майданда қасындағы серіктері жараланған кіші сержант Т.Қазан ғапов бастырмалатып келіп қалған жау танкісін тіке көздеп отқа орады. Бұл кезде фашистер үшін бір танктен айырылудың өзі үлкен шығын еді. Ал кіші сержант зеңбірекші тобының үздіксіз атқылауынан бір емес, бірнеше танк істен шыққан болатын. Мұның бəрін майдан даласындағы соғыс барысын бақылап тұрған дивизия басшылығы да анық көрді.

болып, елге қайтты. Пойыздан пойызға ауысып отырып, машинамен де, жаяу-жалпылап жүріп те бес жыл бойына көрмеген ауылына жетіп, сағынған отбасымен қауышу бақытына ие болды. Соғыста көрсеткен жанқиярлық ерлігі мен еңбегі үшін кіші сержант Тұрғанбек Қазанғапов көптеген орден, медальдармен марапатталды. Соның ішінде Қызыл жұлдыз, Отан соғысы ордендерімен, «Ерлігі үшін» медалімен жəне бас қа да медальдарға ие болды. Ал кейін 1976 жылы «19411945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының жеңісіне отыз жыл» медалімен марапатталды. – Соғыстан оралған соң Тұрғанбек Қазанғапов көп жылдар бойы ауылда бригадир болып жұмыс істеді. 1971 жылы зейнеткерлікке шықты. Жеті баласы өмірге келді. Солардан 19 немере, 38 шөбере өрбіді. Əкеміздің ауылда бала кезінен Пауэл атты досы болатын. Соғыстан бұрын жер аударылған ол ағаш шебері болып жұмыс істеді. Қазақтардың бəрі əлгіні Пауэл емес, Баулы деп атаған екен. Содан қан майданнан оралған əкем əлгі неміспен көріспес деп жорығанбыз, ал əкеміз сол бұрынғы дос қалпында аражігі ажырамай туысқандай болып жүре берді. Екеуі бірге үй тұрғызды, Баулы есік-терезе, еденді қатырып салып берді. Иə, əкеміз сондай қонақжай, ашық, адал, көңіліне ешуақытта кек сақтамайтын бір асыл жан болған еді. Алайда, ажалсыз пенде бар ма, қайтейік. 1984 жылы 76 жасында қайтыс болды, – деп Болсынбек аға көзіне жас алып, ауыр күрсінді. Ал марқұмның зайыбы Тойбала Қазанғапова соғыс кезінде ауылда қызмет етті, масақ жинады, балаларын бақты. Олардың тылдағы жасаған өлшеусіз еңбектері соғыста фашизмді жеңуге үлкен үлес болып қосылды. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы осы қажырлы да, қайырымды еңбегі үшін Тойбала Қазанғапова 1947 жылы Кеңес Одағы Жоғарғы Кеңесі Президиумының атынан «1941-1945 жылдарда Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін» медалімен марапатталды. Бұл соғыс уақытындағы қазақ əйелдерінің жанкешті еңбектерін нақты көрсетсе керек. Тойбала Қазанғапова 1961 жылы қайтыс болған. Осылай деп əңгімесін аяқтай берген доғарыстағы полиция полковнигі Болсынбек Қазанғапов, кенет тағы бір мына қызықты қараңыз деп бізді елең еткізді. Ақ қағаздағы тасқа басылған «Бұй рық» деген сөз анық көрінеді. Тарихи маңызы бар құжат. Оны Болсынбектің немересі интернеттен Ұлы Отан соғысы туралы сайттарды қарап отырып, тауыпты. Ол сонау 1946 жылдың 29 наурызында жазылған Орталық əскери топ бас қолбасшысының бұйрығы екен. Сонда «Наградной лист» деген бетте Тұрғанбек Қазанғапов туралы барлық мəлімет, оның соғысқа қатысқандығы, 1941 жылдан 1945 жылға дейінгі майдан даласын жүріп өткендігі, қандай шайқастарды өткергендігі, ақыр аяғында жараланып госпитальға түскендігі туралы жазылыпты. Сосын соңына: «Достоин награждения Орденом «Отечественной войны 2 степени» Начальник госпиталя 1917, майор м/сл Заварзина» деп мөр мен қол қойылыпты. Сөйтіп, осы негіздерге сай алдында айтылған марапаттау туралы бұйрық та шығарылыпты. Бірақ №1917 эвакогоспиталь басшылығы Тұрғанбек Қазанғапов «Отан соғысының ІІ дəрежелі» орденіне лайықты деп ұсынса да, неге екені белгісіз, жоғарыда айтылған бұйрықта «Ерлігі үшін» медалі берілсін деп жазылыпты. Жазылыпты деп отырған себебіміз, бұл бұйрық жəне өзіне тиесілі медаль туралы марқұм Тұрғанбек Қазанғапов өмірден білмей өтіпті. Оған бұл награда тапсырылмаған да екен. Оны тек, жоғарыда айт қанымыздай, Болсынбектің немересі интернетті қарап отырып, осы құжаттарды табу арқылы хабардар болған. Енді, еліміздің Қорғаныс минис трлігі Ресейдің Қорғаныс министрлігінің Орталық мұрағатына осы жөнінде сұрау хат жолдапты. Солардан бір нəтиже күтіп отырмыз. Оның үстіне 9 мамыр 2015 ж. əкеміздің туып өскен жері Алматы (Талдықорған) облысы, Алакөл ауданы, Қабанбай ауылында тума-туысқандарын жинап ас бергелі отырмыз, əрі бір гектар жерге «Ерлік пен еңбек» атты саябақ ашпақпыз. Онда түрлі 210 түп ағаш отырғызылады. Небір əдемі гүл егіледі, деді əңгімесін аяқтаған зейнеткер Болсынбек Қазанғапов.

Жануарлар əлемініѕ тамыршысы Жақында өзім жинап жүрген газет-журналдардың тігіндісін қарап отырып «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас Алаш») 3 маусым 1970 жылғы газетінде жарияланған Жанат Елшібековтің «Ана қуанышы» деп аталатын мақаласына көзім түсті. Мақаланы оқи отырып, оның басты кейіпкері Қазақтың Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтының жаратылыстану-география факультетінің үлгілі студенті Бірлікбай Есжанов екенін білдім. Ол 1972 жылы оқуды үздік бітіреді. Ғылыми кеңес шешімімен «Зоология» кафедрасына оқытушылыққа қалдырылады. Аспирантурада оның жұмысына Қазақ университетінің профессоры Мұса Исмагилов жетекшілік етеді. Аспирантураны ойдағыдай аяқтап, ғылыми диссертациясын сəтті қорғаған соң, сол кездегі Жоғары жəне арнаулы білім беру министрлігі жолдамамен А.Пушкин атындағы Орал мемлекеттік педагогикалық институтына (қазір М.Өтемісов атындағы университетке) жұмысқа жібереді. Институтта Бірлікбай Есжанов «Зоология жəне биологияны оқыту методикасы» кафедрасында Омыртқалылар зоологиясы, Биологияны оқыту методикасы пəндерінен дəріс оқып, практикалық сабақтар жүргізеді. Қазақ тобында оқитын студенттердің педагогикалық практикасына жетекшілік етеді. 1979 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясы Зоология институтының Сүтқоректілер зертханасына ғылыми қызметкер лауазымына конкурстан өтіп, таза ғылыми жұмыстармен айналысады. Бұл уақытта ол шөл сүтқоректілерінің (қарақұйрық, түлкі, шиебөрі, құм қояны, тараққұйрық, кіші құмтышқаны, қосаяқтар, т.т) экологиясы мен этологиясын зерттейді. Сібір өзендерін Қазақстан мен Орта Азияға бұру мəселерімен айналысады. Ақбөкеннің Бетпақдала, Үстірт жəне Еділ-Жайықта бақылау мен санақ жұмыстарына атсалысады. Осы жылдары құм қосаяғының қысқа мерзімде екі мəрте көбейетіндігін ғылымда алғаш дəлелдеді. 1987 жылдан бастап ол жартылай су жануарларының (ондатр, құндыз, жұпар) экологиясы мен этологиясын зерттеуге кіріседі. Ондатрды қолда жəне жартылай қолда өсіру технологиясымен айналысып, Балқаш Іле су алабындағы ондатр санына жайынның тигізетін əсерін қарастырады. Бұл зерттеулер сол тұстағы Одақ бойынша жүргізілген ең алғашқы зерттеу жұмыс болатын. Соңғы ширек ғасырдан бері ғалым əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде қызмет етіп келеді. Студенттерге сабақ бере жүріп, жүр гізген зерттеу еңбектері биоалуан түрлілік бойынша Дж.Сорос атындағы қордың халықаралық конкурсының, сол секілді 1996 жылы «Қазақстанда тоғай бұғысын қайтадан қалпына келтірудің экологиялық жəне физиологиялық негіздері», INTAS халықаралық қорының 1999 жылғы Қазақстанның Ғылым қорының жүлдесін жеңіп алған. Профессор ол «Омыртқалылар зоологиясы», «Жануарлар əлемінің алуантүрлілігі», «Жануарлар экологиясы», «Жануарлар мінез-құлқы», «Топырақ зоологиясы», «Биоиндикаторлық түрлер», «Жалпы ихтиология», «Ихтиогеография», «Су қоймаларының мониторингі», «Балықтардың биологиясы мен экологиясы», «Медициналық териология», «Ауылшаруашылық зиянкестерінің экологиясы», «Сирек кездесетін жануарларды қорғау», «Қазақстан биоресурстары», «Суқоймаларының экологиялық сараптамасы», т.б тақырыптарда көптеген еңбектер жазып, дəріс оқып келеді екен. Халықаралық, одақтық, республикалық басылымдарда Б.Есжановтың 330-дан астам жұмысы жарық көрген. Соның ішінде: 3 монография, 6 авторлық куəлігі бар. Тағы бір айтарымыз, Б.Есжанов жоғары оқу орындарында оқитын бакалаврлар, магистранттар жəне докторанттарға арнап 14 оқулық шығарған. Олардың қатарында «Жануарлар əлемінің биоалуантүрлілігі», «Омыртқалылыр зоологиясы», «Балықтар алуантүрлілігі жəне ихтиология негіздері», «Қазақстан құстары мен аңдарының биологиясы». Өзге де еңбектері бар. Бұл оқулықтары үшін профессор Ахмет Байтұрсынов атындағы күміс медальмен марапатталған. Бірлікбай Есжанұлының ғылыми жəне педагогикалық жұмыстарын шетелдік ғылыми ұйымдар да зор бағалап отырғанын да айта кетсек дейміз. Ғылым мен білім саласына еңбегі сіңген қызметкер құрметті атағы соның дəлелі деп білеміз. Бүкіл саналы ғұмырын жануарлар əлемін зерттеуге арнаған профессор, енді жастарды осы салаға балапандай баулып, ғылым мен табиғатты ұштастырып, ел дамуына өз үлесін қосуда.

Бекзат ТЫНЫБЕКОВ, Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің доценті.


www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

13

 Қазақстан халқы Ассамблеясына – 20 жыл

Тїркістанда оќып жїр талай ўлттыѕ баласы Түркістан қаласын ел арасында «Ер түріктің бесігі», «Алаш жұртының рухани астанасы» деп атап кеткелі қашан. Тарихи шаһардың қалың жұртты өзіне ерекше арбап алатын өзіндік сыры бар. Өйткені, рухани астанамызда өзім қызмет істеп жүрген Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті жұмыс істейді. Бұл жоғары оқу орнының Түркістанда ашылуы Мемлекет басшысының көреген саясатының арқасы деп айтуға болады. Елбасының Жарлығымен 1991 жылы ашылған Түркістан мемлекеттік университеті келесі 1992 жылы Қазақстан мен Түркия мемлекеттерінің басшылары тарапынан «Халықаралық Қазақ-түрік университеті» болып қайта құрылды. Оған түркі жұртына əйгілі Ахмет Ясауидің есімі берілді. Қазір Түркістандағы Қожа Ахмет Ясауи университетінде 8 мыңдай студент білім алып жүр. Олардың 1300-дейі – əлемнің түкпір-түкпіріне тарыдай шашылған түркітілдес халықтардың өрендері. Оларға университеттің Кентау институтындағы дайындық факультетінде оқитын 668 тыңдаушыны қосыңыз. Қысқасы, бүгінде

халықаралық университетте əлемнің 20дан астам елінен келген ұлдар мен қыздар оқиды. Араларында Ауғанстан, Болгария, Молдова мемлекеттерінен, Ресейдегі Қарашай-Черкес, Кабардин-Балқар, Саха, Тыва, сондай-ақ, тағы басқа елдерден келген жастар да бар. Өзбекстаннан – 60, Қытайдан – 55 ұл мен қыз дайындық бөлімінде білімін шыңдап жатыр. Бүгінде Қожа Ахмет Ясауи университеті еліміздегі ең танымал оқу орындарының қатарына қосылды. Оның материалдық базасы əлемдегі кез келген жоғары оқу орнымен иық тірестіре алады. Студенттерге дəріс оқитын оқытушы-профессорларының арасында

Қазақстанға ғана емес, шетелдерге де танымал ғұлама ғалымдар баршылық. Заманауи технологияның арқасында университет студенттері Түркия, АҚШ-тағы атақты профессорлардың дəрісін тікелей тыңдап, білім көкжиегін кеңейтуге мүмкіндіктері мол. Жоғары оқу орнының өзінде де шетелдерден келген ғалымдар жеткілікті. Олар университетте қызмет істейді, дəріс оқиды, тəжірибелік сабақтар өтеді. Əсіресе, екі мемлекетке ортақ жоғары оқу орны болғандықтан Түркиядан келген білікті ғалымдар университет студенттеріне мағыналы да мазмұнды дəрістері арқылы жастардың жоғары дəрежелі маман иесі ретінде қалыптасуына үлкен еңбек сіңіріп жүр. Университеттегі оқу үдерісі де өзгеше. Халықаралық оқу орны болған соң əлем елдері мойындаған, озық үлгідегі еуропалық стандарттарды басшылыққа алады. Қазақстанның «Білім туралы» Заңы аясында жұмыс істей отырып, университет Өкілетті кеңесінің шешімімен отандық білім беру стандарттарына ішінара өзгерістер енгізу де қарастырылған. Қазақстан жыл сайын Түркі халықтарының жастарына 200 оқу грантын бөледі. Мұнан өзге өз күштерімен білім грантын жеңіп алып осында оқуға келетіндер қаншама! Ал Түркия мемлекеті жыл сайын 1 курс студенттеріне 500 квота береді. Алдағы оқу жылынан

бастап Түркия квотасы бойынша оқуға түскен студенттердің оқу шығыны ғана өтелмейді. Ал ай сайын студенттерге шəкіртақы төленеді. Халықаралық қазақ-түрік университетіне шетелден келген талапкерлер мен Түркия грантына түскендер Кентау институтындағы дайындық факультетінде оқиды. Шетелдердегі қазақ диаспорасы өкілдері мен оралман тыңдаушыларды оқытатын дайындық бөлімінің университеттің Кентау институтындағы дайындық факультетінің құрамына енгізілгеніне 11 жыл болды. Осы аралықта екі мыңға жуық тыңдаушы дайындалды. Қырық пайызы біздің білім ордасының студенті атанды. Оқу орны тыңдаушылардың бойына қазақ, ағылшын, түрік, орыс тілдерінде білім алатындай қабілеттерді қалыптастырады. Дайындық факультетіне тыңдаушылар əлемнің түкпір-түкпірінен келеді. 50 оқу дəрісханасы, 2 компьютер, мультимедия сыныбы мен интерактивті тақта орнатылған дəрісханалар болашақ студенттердің жан-жақты білім алуына қызмет етеді. Ун ив ерситетте жатақхана проблемасы атымен жоқ. Оқуға түскендердің барлығы жайлы жатақханамен қамтамасыз етіледі. Университет меншігінде жеті студент жатақханасы бар. Жатақханалар, негізінен, үш жұлдызды мейманхана сияқты. Жатын орынға төленетін ең арзан

коммуналдық ақы да Түркістандағы университетте. Студенттер санының алдағы жылдары қазіргіден көбеюі мүмкін екені ескеріліп, 500 орындық тағы да бір жатақхана салу жоспарланып отыр. Университетті басқаруға Қазақстан мен Түркия мемлекеттері өздері таңдаған ғалымдарды тағайындайды. Өкілетті кеңестің төрағасын университет жарғысына сəйкес Түркия тарапы бекітеді. Ал жоғары оқу орнының ағымдағы жұмысын басқару университет президентіне жүктелген. Оны Қазақстан жағы тағайындайды. Университет ұжымы адами құндылықтарды аса жоғары бағалайды, адамгершілік принциптерін де қатаң сақтайды. Мысалы, қазір Халықаралық қазақ-түрік университетінде оқитын 25 тұл жетім студентті жоғары оқу орны толықтай өз қамқорлығына алған. Олар тегін білім алады. Күніге студенттер асханасында тегін тамақтанады. Жатақханалары да тегін. Озат студенттерді ынталандырып отыру жағы да оңтайлы шешілген. Қазір 12 спортшы мен 15 жас өнерпазға ай сайын 21700 теңге көлемінде тегін тамақтануға талон беріледі. Қоғамға, тұрып жатқан қалаға пайдалы жұмыс атқардың ба, жалақы аласың. «Жасыл ел» бағдарламасы аясында еңбекке тартылған студенттерге университет жалақы төлейді. Университетте 13 спорт үйірмесі жұмыс істейді. Бокс, қазақша күрес, еркін күрес, самбо, дзюдо, таэквандо, тағы басқа спорт түрлерімен айналысуға жанжақты жағдай жасалған. Оқу орнында 5 ашық спорт алаңы, 5 спорт залы, 4 тренажер залы, 1 стадион, 1 жүзу бассейні, 2 пневматикалық ату нысаны қызмет етеді. Студенттер үшін олардың бəрінің есігі айқара ашық. Қожа Ахмет Ясауи атындағы

Халықаралық қазақ-түрік университетінің өзінің зəулім мəдениет үйі бар. Университет мəдениет орталығының 700 орынды бір үлкен залы, оқу ғимараттарында 150 орынды 10 кіші зал, 3 хореография сыныбы студенттердің игілігіне тапсырылған. Табиғаты жұмсақ, қысы жайлы, жазы жайдары тарихи қалада білім алу, оның үстіне халықаралық деңгейде білім беретін іргелі оқу ордасының студенті атану талапты жастар үшін ерекше мəртебе екені анық. Қазақ елінің талайталай қатпарлы тарихына куə болған Түркістан жаңа ғасырда да өз болмысынан ажырамай, тарихи миссиясын өз деңгейінде атқарып келеді. Тіпті, ол жаңа ғасырда бабалар аманатын жаңа биік мақсаттарға көтеріп отыр. Ол – «Түркі тілдес – түгел бол!» атты ынтымақшыл ұранды шын мəнінде жүзеге асырып келе жатыр десек, артық айтқандық емес. Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлы ұйытқы болған, кеше «Мəңгілік Ел: бір ел – бір тағдыр» тақырыбымен өткен Қазақстан халқы Ассамблеясы бауырмал болудың үлкен үлгісін көрсетті. Жан-жақтан ағылып келіп білім алып жатқан түркі жұртының, өзге де ұлт жастары біздің білім ордамызда сол бауырмалдықтың шарапатын анық сезінуде. Кейде «Түркістанда оқып жүр талай ұлттың баласы» дейтініміз содан. Иə, түркі əлемінің бірлігі – Мемлекет басшысының да асқақ идеясы. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің жұмыс істеп жатуы, сол идеяның мүлтіксіз жүзеге асуы деп білеміз. Камалбек БЕРКІМБАЕВ, Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті Кентау институтының директоры, педагогика ғылымдарының докторы, профессор.


14

www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

Инвестициялыќ келісім – ќоєамдыќ тыѕдауларда Алматы қаласының энергетиктері аймақтың энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін алға қойған мақсаттарын жүйелі түрде біртіндеп жүзеге асырып келеді. Жаңғырту бағдарламасы бойынша экономикалық тиімділігі аз уақыт ішінде бірнеше жобаларды жүзеге асырғаны көпшілікке мəлім. Қанат ЕСКЕНДІР, мəжіліс залында тұтынушылар мен басқа да «Егемен Қазақстан». мүдделі тұлғалар алдында жылу энергиясын өндіру жəне магистралды құбырлармен Қазақстан Республикасы Энергетика су беру, химиялық тазартылған су дайынминистрлігінің Атом жəне энергетикалық дау, кірме жолдар қызметін ұсыну секілді бақылау комитетінің Аймақтық басқар- реттелетін қызметтер ретін ұсыну бойынмасы, «Самұрық-Энерго» ак цио нерлік ша жыл сайынғы есеп беру баяндамалары қоғамының Алматы қаласындағы өкіл- тыңдалды. Қоғамдық тыңдау барысында «АлЭС» дігі, «Алатау Жарық компаниясы» АҚ, жергілікті басқару органына қа рас ты АҚ басқарма төрағасының дамыту жөнінКəсіпкерлік жəне индус триялық-инно- дегі орынбасары Ғ.Жаңбыршы есеп берді. Басқарма төрағасының есеп беруінде вациялық даму басқармасының, сондайақ, «Алматы электр стансалары» АҚ ма- өкілетті органмен бекі тілген 2014 ж. мандары мен жауапты өкілдері бас қосып, инвестициялық бағдарламаның орындалуы, «АлЭС» АҚ мен Қазақстан Республикасы 2014 жылы қоғам қызметінің негізгі қаржыЭнергетика министрлігі арасында 2014 экономикалық көрсеткіштері, есепті жылжылы жасалған инвестициялық келісімнің да жылу энергиясын өндіру жəне магистралды құбырлармен су беру (химиялық орындалу барысын талқылады. «Табиғи монополиялар жəне реттелетін тазартылған су дайындау), кірме жолдар нарықтар туралы» ҚР заңының 7-бабы, қызметі сияқты ұсынылған реттелетін 7-тармағының, 7-3-тармақшасына сəйкес қызметтердің көлемі, тұтынушылармен 2015 жылы 22 сəуірде «АлЭС» АҚ 1-ЖЭО өткізілген жұмыстар, өкілетті органмен

Мамадияр ЖАҚЫП, журналист.

Дүйсенбі күні Римде, Ватиканда жұрт назарын аударған оқиға болды – Еуропадағы еврей қауымдастығын біріктіретін Еуропа раввиндер конференциясының делегациясы Рим-католик шіркеуінің басшысы Рим Папасы Францискпен кездесті.

бекітілген 2014 жылы тарифтік сметаның баптармен орындалуы, алдағы қызметтер туралы (даму жоспары), соның ішінде реттелетін қызметтер тарифтерінің өзгеру ықти малдылығы туралы мəселелер қамтылды. «АлЭС» АҚ инвестициялық бағдарламасына енгізілген шаралар энергия көздері

өндірісінің ағымдағы деңгейіне қолдау көрсетуге, қолданыстағы активтерді қайта құру жəне техникалық жарақтандыруға, табиғатты қорғау шараларын орындауға, энергия сақтау жəне үнемдеу бойынша шараларды жүзеге асыруға бағытталған. АЛМАТЫ.

Министерство здравоохранения и социального развития Республики Казахстан 010000, город Астана, улица Орынбор, 8, Дом министерств, 5-подъезд, объявляет конкурс на вакантные должности членов наблюдательного совета:

050020, Алматы қаласы, Достық даңғылы, 125, Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігінің «Акушерлік, гинекология жəне перинатология ғылыми орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кəсіпорны. Қызметтің негізгі мəні мен мақсаты – денсаулық сақтау жəне медициналық білім беру саласында өндірістік-шаруашылық қызметті жүзеге асыру болып табылады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім, сондай-ақ мынадай талаптардың бірі: 1) білім беру немесе денсаулық сақтау салаларында кемінде он жыл жұмыс тəжірибесінің; 2) білім беру немесе денсаулық сақтау салаларында басшылық қызметте (заңды тұлға басшысы немесе оның орынбасарлары) кемінде бес жыл тəжірибесінің; 3) білім беру немесе денсаулық сақтау салаларында қоғамдық бірлестіктердің мүшесі болуы. Байқау кеңесінің құрамына мынадай адамдар сайлануға болмайды: 1) Қазақстан Республикасының заңнамасымен белгіленген тəртіпте соттылығы өтелмеген немесе алынбаған; 2) заңды тұлғаны банкрот деп тану туралы шешім қабылданғанға дейін бір жылдан астам осы заңды тұлғаның басшысы болған; 3) бұрын сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық жасаған; 4) байқау кеңесінің басқа мүшесімен немесе мемлекеттік кəсіпорын басшысымен жақын туыстық жəне туыстық қатынастағы адамды байқау кеңесінің мүшесі ретінде сайлауға болмайды. Конкурсқа қатысу үшін мынадай құжаттарды ұсынуы қажет: 1) конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2) мемлекеттік жəне орыс тілдерінде түйіндеме; 3) еркін нысанда жазылған өмірбаян; 4) үміткерлердің жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесі; 5) білімі туралы құжаттың көшірмесі; 6) еңбек кітапшасының (ол болған кезде) немесе еңбек шартының көшірмесі не соңғы жұмыс орнына қабылданғаны жəне еңбек шартының тоқтатылғаны туралы бұйрықтардың көшірмесі; 7) соттылығы жəне сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары жоқ екендігін растайтын құжаттар. Үміткер конкурстық өтінімінің түпнұсқасын «ТҮПНҰСҚА» деп белгіленген конвертке салып мөрлейді. Бұл конвертте үміткердің аты-жөні жəне мекенжайы көрсетілуі тиіс. Содан кейін конверт сыртқы конвертке салынып мөрленеді. Ішкі жəне сыртқы конверттер: 1) шақыруда немесе мерзімдік басылымдағы ақпаратта көрсетілген мекенжай бойынша тиісі саладағы уəкілетті органға бағытталуы; 2) «Байқау кеңесі мүшелерінің-мемлекеттік кəсіпорынның байқау кеңесі мүшелерінің конкурсы» жəне 2015 жылғы «24» мамырда 10.00 сағат 00 минутқа дейін АШУҒА БОЛМАЙДЫ». Конкурсқа қатысуға ниет білдірген тұлғалардың құжаттарын қабылдау басталатын күн бұқаралық ақпарат құралдарында конкурс өткізу хабарландыруы орналастырылған күннен бастап айқындалады. Конкурсқа қатысуға ниет білдірген тұлғалардың құжаттарын қабылдау бұқаралық ақпарат құралдарына конкурс өткізу хабарландыруы орналастырылған күннен бастап күнтізбелік отыз күн өткен соң аяқталады. Анықтама алу телефондары: 8 (7172) 743 661; 8 (727) 3004609.

050020, город Алматы, проспект Достык, 125, республиканское государственное предприятие на праве хозяйственного ведения «Научный центр акушерства, гинекологии и перинатологии» Министерства здравоохранения и социального развития Республики Казахстан. Основным предметом и целью деятельности является осуществление производственно-хозяйственной деятельности в области здравоохранения и медицинского образования. Требования к участникам конкурса: высшее образование, а также одного из следующих требований: 1) опыт работы не менее десяти лет в сферах образования или здравоохранения; 2) опыт руководящей работы (руководитель юридического лица или его заместители) не менее пяти лет в сферах образования или здравоохранения; 3) явлюящегося членом общественного объединения в сферах образования или здравоохранения. В качестве члена наблюдательного совета не может быть избрано лицо: 1) имееющее непогашенную или неснятую судимость в установленном законодательством Республики Казахстан порядке; 2) являвшееся руководителем юридического лица более одного года до принятия решения о признании данного юридического лица банкротом; 3) ранее совершившее коррупционное правонарушение; 4) находящееся в отношениях близкого родства и свойства с другим членом наблюдательного совета или руководителем государственного предприятия. Перечень документов, которые необходимо представить для участия в конкурсе: 1) заявление об участии в конкурсе; 2) резюме на государственном и русском языках; 3) автобиографию, изложенную в произвольной форме; 4) копию документа, удостоверяющего личность кандидата; 5) копию документа о высшем образовании; 6) копию трудовой книжки (при ее наличии), или трудового договора, либо выписки из приказов о приеме и прекращении трудового договора с последнего места работы; 7) документы, подтверждающие отсутствие судимости и коррупционных правонарушений, выданные территориальными подразделениями Комитета по правовой статистике и специальным учетам Генеральной прокуратуры Республики Казахстан. Участник конкурса может предоставить дополнительную информацию, касающуюся его образования, опыта работы, профессионального уровня (копии документов о повышении квалификации, присвоении ученых степеней и званий, научных публикациях, рекомендаций от руководства с предыдущего места работы). Кандидат запечатывает оригинал конкурсной заявки в конверт, пометив его: «ОРИГИНАЛ». На этом конверте должны быть указаны фамилия, имя, отчество и адрес кандидата. После этого конверт запечатывается во внешний конверт. Внутренний и внешний конверты должны: 1) быть адресованы уполномоченному органу соответствующей отрасли по адресу указанному в приглашении или информации в периодической печати; 2) «Конкурс членов наблюдательного совета – членов наблюдательного совета государственного предприятия» и «НЕ ВСКРЫВАТЬ до 10 часов 00 минут «24» мая 2015 года». Конкурсная заявка направляется на государственном и русском языках по одному экземпляру. Дата начала приема документов лиц, изъявивших желание принять участие в конкурсе, определяется со дня размещения объявления проведения конкурса в средствах массовой информации. Прием документов для лиц, изъявивших желание принять участие в конкурсе заканчивается по истечении тридцати календарных дней со дня объявления проведения конкурса в средствах массовой информации. Телефон для справок: 8 (7172) 743 661; 8 (727) 3004609.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2015 жылғы 13 мамырда сағат 11.00-ден бастап 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі объектілерді сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды kz 041 CS 13, 2001 ж/ш. ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының кеңсесі балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Желтоқсан көшесі, 1. (теңгерім ұстаушының жаңа мекенжайы: Түркістан көшесі, 87). Алғашқы бағасы – 1560040 теңге. Бастапқы бағасы – 7 800 200 теңге. Ең төменгі бағасы – 241051 теңге. Кепілді жарнасы – 234006 теңге. 6. «Daewoo Nexia Song Gl» автокөлігі, м/н Х 035 FP, 2006 ж/ш. Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті қаржы полициясы (қазіргі жаңа атауы – ҚР Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша департаменті) балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Қазыбек би көшесі, 3. Алғашқы бағасы – 634900 теңге. Бастапқы бағасы – 3 174 500 теңге. Ең төменгі бағасы – 98102 теңге. Кепілді жарнасы – 95235 теңге. 7. «ВАЗ-21070» автокөлігі, м/н Х 634 КР, 2003 ж/ш. Көліктегі ішкі істер департаменті Шымкент станциясындағы ішкі істер желілік басқармасы Арыс станциясындағы желілік полиция бөлімі балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Арыс қаласы, Қазыбек би көшесі, 2. Алғашқы бағасы – 362800 теңге. Бастапқы бағасы – 1 814 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 56058 теңге. Кепілді жарнасы – 54420 теңге. 8. Қойма ғимараты «Литер-Б», жалпы алаңы – 350,1 шаршы метр, 1965 ж/с. ҚР АШМ Агроөнеркəсіптік кешендегі Мемлекеттік инспекция ко митетінің «Фитосанитария» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК ОҚО филиалының балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Темірлан тасжолы, н/з. Алғашқы бағасы – 11062694 теңге. Бастапқы бағасы – 55 313 470 теңге. Ең төменгі бағасы – 1963571 теңге. Кепілді жарнасы – 1659405 теңге. Аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион өткізуге дейін екі сағат бұрын 2015 жылғы 13 мамырда сағат 9.00-де аяқталады. Кепілді жарналар мемлекеттік мүлікті есепке алу саласындағы бірыңғай оператордың шотына төленеді. Кепілді жарнаны алушы

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Діндер табысса, басќалар оєан ќўлаќ асады

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігі, 010000, Астана қаласы, Сол жағалау, Орынбор көшесі, 8, Министрліктер үйі, 5-кіреберіс, байқау кеңесі мүшелерінің бос лауазымдарына конкурс жариялайды:

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру объектілерін сату қағидасымен республикалық меншіктегі объектілерді сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың голланд əдісімен аукционға мына объектілер қойылады: 1. «ВАЗ-21101-125» автокөлігі, м/н kz 045 CS 13, 2007 ж/ш. ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының кеңсесі балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Желтоқсан көшесі, 1 (теңгерім ұстаушының жаңа мекенжайы: Түркістан көшесі, 87). Алғашқы бағасы –761880 теңге. Бастапқы бағасы – 3 809 400 теңге. Ең төменгі бағасы – 117722 теңге. Кепілді жарнасы – 114282 теңге. 2. «ВАЗ-21214-107» автокөлігі, м/н kz 038 CS 13, 2007 ж/ш. ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының кеңсесі балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Желтоқсан көшесі, 1 (теңгерім ұстаушының жаңа мекенжайы: Түркістан көшесі, 87). Алғашқы бағасы – 707460 теңге. Бастапқы бағасы – 3 537 300 теңге. Ең төменгі бағасы – 121460 теңге. Кепілді жарнасы – 106119 теңге. 3. «Сhrysler Pt Cruiser» автокөлігі, м/н kz 036 CS 13, 2002 ж/ш. ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының кеңсесі балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Желтоқсан көшесі, 1 (теңгерім ұстаушының жаңа мекенжайы: Түркістан көшесі, 87). Алғашқы бағасы – 1596320 теңге. Бастапқы бағасы – 7 981600 теңге. Ең төменгі бағасы – 246657 теңге. Кепілді жарнасы – 239448 теңге. 4. «Skoda Octavio А4» автокөлігі, м/н kz 019 CS 13, 2008 ж/ш. ҚР Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының кеңсесі балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Желтоқсан көшесі, 1 (теңгерім ұстаушының жаңа мекенжайы: Түркістан көшесі, 87). Алғашқы бағасы – 1324220 теңге. Бастапқы бағасы – 6 621 100 теңге. Ең төменгі бағасы – 204613 теңге. Кепілді жарнасы – 198633 теңге. 5. «Jaguar S-Type» автокөлігі, м/н

ДҮБІРГЕ

– «Ақпа раттық есептеу орталығы» АҚ; банк – «Қазкоммерцбанк» АҚ; ИИК KZ529261501102032004, БИК KZKOKZKX, БИН 050540004455; КБЕ 16, КНП 171, төлемнің белгіленуі – аукционға қатысу үшін кепілді жарна (банк қызметтері үшін төлемдер кепілді жарнаның мөлшеріне кірмейді). Қатысушыларға кепілді жарнаның кез келген санын енгізуге жол беріледі, бұл ретте бір кепілді жарна қатысушыға ол бойынша аукционға қатысу үшін осы кепілді жарнаны енгізген жекешелендіру объектісін сатып алу құқығын береді. Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсетіп алдын ала тізілім вебпорталына тіркелуі қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН),толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсетіп тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қойылған аукционға қатысуға өтінімді осы Қағидаға қосымшаға сəйкес объект бойынша тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін тізілім вебпорталда үш минут ішінде сатылатын объект бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің тізілім дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізіледі. Назар аударыңыз! Қатысушының өтінімді қатысу жəне тіркеу бойынша талаптарды сақтамауы, сондайақ бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына сауда-саттықты өткізу хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сауда-саттық басталуға дейін екі сағат бұрын түспеуі тізілім веб-порталында өтінімді қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылады. Аукционға жіберілген қатысушыға

тізілім веб-порталында берілетін аукцион нөмірі бойынша аукцион залына кіруге рұқсат етіледі. Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ-мен аукцион нөмірін пайдаланып аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру объектісінің бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттық өткізу туралы ақпараттық хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады жəне қатысушыны аукционға жіберу жүзеге асырылады. Аукцион жеңімпазы сатып алу шартына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік (қайта тіркеу) туралы анықтаманың; 2) заңды тұлғалар үшін: заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін; шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Аукционға қатысушылар аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдаланып аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион ережесі: 1) егер аукцион басталған сəттен бастап екі минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі аукционда жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасы Қағидаға сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін екі минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру объектісін сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру объектісінің соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға

бойынша жекешелендіру объектісін сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілді деп танылады; 3) егер жекешелендіру объектісінің бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеді деп танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру объектісі бойынша аукцион нəтижелері электронды хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚны пайдаланып аукцион өткізілген күні тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру объектісін сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. ОҚО, Шымкент қаласы, Ғ.Иляев көшесі, 24 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Аукцион жеңімпазы сатып алу шар тына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік (қайта тіркеу) туралы анықтаманың; 2) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлға өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін, шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Жер телімінің құны Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сəйкес бөлек төленеді. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7252) 21-01-59, 21-29-22 телефондары арқылы алуға болады.

Біреулерге бұл оншалықты мəнді де көрінбес. Ал шын мəнінде бұл біраз қайшылықтың, бəлкім, қантөгістің алдын алатын шара болуы əбден мүмкін. Осыдан біраз бұрын Еуропада жаңа ұлтшылдардың еврейлерге тиісу фактілері орын алғаны белгілі. Сонда Израиль премьерминистрі Биньямин Нетаньяхудың еуропалықтарға өкпесін білдіріп, өз қандастарын тарихи отанына – Израильге шақырғаны бар. Əрине, Израиль үкіметі басшысының қандастарына қамқор көңілін түсінуге де, бағалауға да болар. Бірақ алақандай Израиль бүкіл дүниеге шашырап өмір сүріп жатқан еврейлердің барлығын сыйдыра ала ма? Оның үстіне, кəрі құрлықта орнығып, өмірден өз орындарын тапқан адамдардың мекен ауыстыруы да оңай шаруа емес. Римге Еуропа раввиндер конференциясы (ЕРК) делегациясын Мəскеудің бас раввині Пинхас Гольдшмидт басқарып барды. Делегация құрамында Францияның, Германияның, Англияның, Бельгияның жəне Римнің раввиндері болды. Сондай-ақ, онда Ресей еврей конгресі қамқоршылар кеңесінің кəсіпкерлері де қатысты. Кездесу түсіністік жағдайда, барынша ықыласты көңілде өтті. Ең алдымен діннің халықтарды табыстырудағы, тіл табысудағы рөліне мəн берілді. Жалпы, діндердің бір-бірімен жауласатын да жөні жоқ. Оны тарих талай дəлелдеген. Сол жауласудан қаншама халық жапа шекті. Ондай жауласудан, əсіресе, еврей халқының шеккен қасіреті шексіз. Мұндай қасіреттен тіл табысу ғана құтқарады. Католиктер мен еврейлердің, католицизм мен иудаизмнің арақатынасы, қақтығысуы негізінен үш кезеңнен тұрады. Алғашқысы тым əріде. Христиандар еврей халқының бір бөлігі болды,

олар иудаизмнің бір сектасын ұстанды. Бұл Жаңа Өсиетте жəне Талмутта айтылған. Екінші кезең ХІІ ғасыр мен ХV ғасырдың аяғын құрайды. Сонда католицизм мен иудаизмнің негіздері белгіленіп, оның ақырында күштері басым католиктер еврейлерді қырып салды. Сөйтіп, сол Иберий түбегінде – Испания мен Португалияда еврейлердің үштен бірі өлтірілсе, үштен бірі қашып құтылды, үштен бірі католиктікке кіріп жан сақтады. Үшінші кезең Екінші дүниежүзілік соғыста айқын көрінді. Жұрт бұл кезеңдегі еврей халқына қарсы қанқұйлы əрекеттерді жақсы біледі. Холокост – оған куə. Неміс фашистерінің айуандығында шек болған жоқ. Сол фашистердің көпшілігі христиан дінін ұстанды, католиктер болды. Сол айуандықтан кейін əлем жұртшылығы, оның ішінде католиктер де бар, айыптады. Оны жұрттың санасына жеткізген еврейкатолик конференциялары, яғни екі діннің тіл табысуы болды. Ол алғаш 1947 жылы, содан кейін 1965 жылдары өтті. Онда антисемитизм жан-жақты айыпталды. Бүгінгі католик шіркеуі мен Еуропа раввиндер конференциясы делегациясының кездесуі тарихи кезеңде өтіп отыр. Радикалды ислам бой көтеріп, одан сол ислам дінінің өз өкілдері де, сондай-ақ, басқа діндегілер де қасірет шегуде. Египет халқының 10 пайызын құрайтын христиан-копттар қатты қуғынға ұшыраса, «Ислам мемлекеті» дегеннің қанішерлері қолына түскендердің ешқайсысын аяғысы жоқ. Атап өтерлік бір жай: сол Римде кездескен католиктер мен еврей раввиндері ислам дінін айыптап отырған жоқ, радикалды экстремистерді айыптайды. Дін бітімгершілікке бастауы керек дейді олар. Осы жерде ойға қаласың: исламның басын біріктіретін беделді ұйымы, ортақ басшылығы неге жоқ? Ислам ынтымақтастығы ұйымы неге сондай пəрменді құрылымға айналмайды? Қазіргідей сүннит, шиит, алавит, салафит, тағы басқа болып қырқыса бере ме? Жан-жағына неге қарамайды? Əр діндегілер тіл табысып жатқан жоқ па? Ислам неге тіл табыспайды?

Радикалды экстремистер ґзара ќырќыспаќ Ауғанстан діни экстремистердің əрекеттерінен көз ашпайтын болды. Бұрын радикалды «Талибаннан» зардап шексе, енді оған «Ислам мемлекеті» дейтіннің терроршылары қосылып отыр. Екі жаман қосылса, тамұқ болар деген қауіп жүзеге аспайтын түрі бар. Өйткені, олардың бастары қосылмай жатса керек.

Ел билігінің қолына түскен құжаттарға қарағанда, бұлар бірбіріне жихад жариялап та үлгеріпті. Осынау екі экстремистік топтың басшылары бір-бірін ғайбаттап, біріге алмайтындықтарын аңғартқан. «Ислам мемлекеті» тобының көсемі Əбу Бəкір əл-Бағдади «Талибан» қозғалысының басшысы Мұхаммад Омар молданы сауатсыз дала командирі, есуас, топас басшы деп сипаттағаннан кейінақ олардың жолдары бірікпейтіні белгілі. Талибтердің басшылары «Ислам мемлекеті» тобының ауған жеріне орнығуына жол берілмесін деп шешіпті. Ауғанстанның билік орындары елдің шырқын бұзған экстремистік топтар арасындағы мұндай алауыздықты құп көреді. Реті келсе, сол алауыздықты күшейтпек. Сонда олардың елге жасап отырған лаңы əлсірейді. Осынау экстремистік топтардың сипаты жұртқа белгілі. Талибтер өздерінің қара ниетті əрекеттерін жүргізгеніне ширек ғасырдан асса, «Ислам мемлекеті» экстремистерінің дүниеге келуі күні кеше. Бұлардың қара ниеттері əсте де халық мүддесімен үйлеспейді. Олардың пайда болуы да белгілі бір аймақтарда

қалыптасқан жағдайға байланысты. Олардың басқа жерде кең ауқым алып кетуі екіталай. Соңғы кезде сол талибтер де, «Ислам мемлекеті» делінгеннің жүгенсіздері де Орталық Азия елдеріне əне-міне кіреді деген қауесет таратушылар көбейді. Əрине, қамсыз болмаған жақсы, бірақ бұл қауесетті таратушылар, негізінен бұл елдерді өздеріне тəуелді еткісі келетін сырттағылар. Біздің құшағымызға кірмесең, ертең сол экстремистердің шең геліне түсесіңдер деген бопса да негізсіз. Сол экстремистердің өсіп-өнетін өз ортасы, топырағы бар. Олар Сирия, Ирак жəне Ауғанстанда пайда болса, Орталық Азия елдерінде оларды құшақ жая қарсы алатын халық жоқ. Ислам қозғалысы дейтіндер Өзбекстаннан орын таппағаны белгілі. Тəжікстанда да ондай ниеттегілер үлкен соққыға ұшы рады. Қырғызстанда да олардың ешқайсысына бүйрек бұратындар табылмайды. Түрікменстан да өз шекарасын мықтап жатыр. Қазақстан туралы əңгіме ету де артық. Сол Сирияда, тіпті, «Ислам мемлекеті» дейтіннің тобында осы Орталық Азиядан шыққандар бар екен деген əңгіме айтылатыны рас. Насихатқа, сөзге ергендер бар шығар, бірақ олар сыртта, аталған елдерде емес. Сондықтан əлдебіреулердің арам ниетпен айтқан арандатушылық сөздеріне қарап, үрейге берілудің де жөні жоқ. Оның үстіне, олардың бірбірін ғайбаттап, өзара қырқысып жатқаны да сол жақтан келетін қауіпті сейілтеді.


6 000 000 теѕге

балаларєа арналєан їздік шыєармаларєа беріледі Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Елімізде үстіміздегі жылдың 20 сəуірінен бастап балаларға арналған үздік шығармалар арасында Х халықаралық «Дарабоз» бəйгесі бастау алғаны

туралы сейсенбі күні Алматыдағы Қазақстан баспасөз клубында өткен баспасөз мəслихатында мəлім етілді. Биыл оныншы рет ұйымдастырылып отырған байқаудың басты ерекшелігі – қаламгерлер шығармаларын бұрынғыдай

лақап атпен емес, өз аты-жөндерімен жəне екі тілде (қазақ, орыс), үш түрлі жанр (поэзия, проза, ертегілер) бойынша ұсына алады. Ақын-жазушыларды балалар тақырыбына тартуға «Бауыржан» қайырымдылық қоры мен

Қазақстан Жазушылар одағы тікелей ұйытқы болып, «ZHERSU» инвестициялық-өндірістік корпорациясы қаржылай демеу көрсетпек. Ол Қазақстан жазушыларының 2 пайызы ғана бүлдіршіндер тақырыбына, яғни балалар əдебие тіне қалам тартады екен. Қазақстан Ұлттық мемлекеттік кітап палатасының көрсеткіші бойынша елімізде 1 335 мемлекеттік жəне жекеменшік баспалар бар. Бірақ солардың

ішінде балалар əдебиетіне ден қойғаны некен-саяқ. Соңғы 10 жыл ішінде елімізде 8523 əдеби кітап басылып шыққан. Соның ішінде балаларға арналған əдеби кітаптар саны бар болғаны – 220. Сонымен, балалар əдебиетін алға сүйреуді мақсат тұтқан байқаудың жай-жапсары мен талаптары туралы балалар жазушысы Шəкен Күмісбаев, «ZHERSU» ИӨК Басқарма өкілінің орынбасары Соңғұл Шара, «Бауыржан» НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ, ТҮЗЕТУ! Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Казахстанская правда» жəне «Егемен Қазақстан» газеттерінің 2015 жылғы 28 наурыздағы №56 санындағы ақпараттық хабарламасында жарияланып 2015 жылғы 29 сəуірге белгіленген «Жас өркен» ЖШСдағы жəне «Қазақ газеттері» ЖШС-дағы мемлекеттік үлестерді сатуды өткізу туралы сауда-саттықтың 2015 жылғы 10 маусымға ауыстырылатындығы жөнінде хабарлайды.

департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 88 000 теңге. Бастапқы бағасы – 880 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 24 854 теңге. Кепілді жарна – 13 200 теңге. 7. Газ-3307 автомобилі, тіркеу нөмірі D226BM, 2005 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Ақтөбе қаласы, Павлов көшесі, 3. Баланс ұстаушы – «КА-168/1 мекемесі» ММ. Алғашқы бағасы – 473 000 теңге. Бастапқы бағасы – 4 730 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 133 589 теңге. Кепілді жарна – 70 950 теңге. 8. Уаз-39629-016 автомобилі, тіркеу нөмірі D835BN, 2006 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Ақтөбе қаласы, Павлов көшесі, 3. Баланс ұстаушы – «КА-168/1 мекемесі» ММ. Алғашқы бағасы – 214 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 140 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 60 440 теңге. Кепілді жарна – 32 100 теңге. 9. Ваз-21103 автомобилі, тіркеу нөмірі Z507RB, 2003 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Ақтөбе қаласы, Алтынсарин көшесі, 25а. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті» ММ. Алғашқы бағасы – 200 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 000 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 56 486 теңге. Кепілді жарна – 30 000 теңге. 10. Уаз-31512 автомобилі, тіркеу нөмірі D101NS, 1994 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Ақтөбе қаласы, Алтынсарин көшесі, 25а. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті» ММ. Алғашқы бағасы – 98 000 теңге. Бастапқы бағасы – 980 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 27 678 теңге. Кепілді жарна – 14 700 теңге. 11. Газ-6605 автомобилі, тіркеу нөмірі D103NS, 1979 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Ақтөбе қаласы, Алтынсарин көшесі, 25а. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті» ММ. Алғашқы бағасы – 399 000 теңге. Бастапқы бағасы – 3 990 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 112 689 теңге. Кепілді жарна – 59 850 теңге. 12. Ваз-21214 автомобилі, тіркеу нөмірі D441BW, 2008 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Мұғалжар ауданы, Қандыағаш қаласы, Есет батыр көшесі, 12-3. Баланс ұстаушы – «Ақтөбе облысының статистика департаменті» РММ. Алғашқы бағасы – 341 000 теңге. Бастапқы бағасы – 3 410 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 96 308 теңге. Кепілді жарна – 51 150 теңге. 13. Ваз-21214 автомобилі, тіркеу нөмірі D425BW, 2008 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Шалқар ауданы, Шалқар қаласы, Есет Көтібарұлы көшесі, 33. Баланс ұстаушы – «Ақтөбе облысының статистика департаменті»

РММ. Алғашқы бағасы – 232 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 320 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 65 523 теңге. Кепілді жарна – 34 800 теңге. 14. Ваз-21214 автомобилі, тіркеу нөмірі D448BW, 2008 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Қобда ауданы, Қобда селосы, Көпжасаров көшесі, 26. Баланс ұстаушы – «Ақтөбе облысының статистика департаменті» РММ. Алғашқы бағасы – 341 000 теңге. Бастапқы бағасы – 3 410 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 96 308 теңге. Кепілді жарна – 51 150 теңге. 15. Chevrolet Lacetti автомобилі, тіркеу нөмірі 919AE04, 2007 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Ақтөбе қаласы, 12-шағын аудан, 30 «А» үй. Баланс ұстаушы – «ҚР ƏМ Сот сараптамасы орталығы» MM. Алғашқы бағасы – 713 000 теңге. Бастапқы бағасы – 7 130 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 201 372 теңге. Кепілді жарна – 106 950 теңге. Аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион өткізуге дейін екі сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарналар мемлекеттік мүлікті есепке алу саласындағы бірың ғай оператордың шотына төленеді: Кепілді жарнаны алушы – «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ; банк – «Қазкоммерцбанк» АҚ; ЖСК KZ529261501102032004; БСК KZKOKZKX; БСН 050540004455; КБе 16, КНП 171; төлемнің белгіленуі – аукционға қатысу үшін кепілді жарна (банк қызметтері үшін төлемдер кепілді жарнаның мөлшеріне кірмейді). Қатысушыларға кепілді жарнаның кез келген санын енгізуге жол беріледі, бұл ретте бір кепілді жарна қатысушыға ол бойынша аукционға қатысу үшін осы кепілді жарнаны енгізген жекешелендіру объектісін сатып алу құқығын береді. Аукционға қатысу үшін мына құжаттарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсетіп, тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет.

Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің веб-порталында енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қойылған аукционға қатысуға өтінімді Қағиданың қосымшасына сəйкес объект бойынша тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қойылған аукционға қатысуға өтінімді Қағидаға қосымшаға сəйкес объект бойынша тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін тізілімнің вебпорталында үш минут ішінде өтінім берілген сату объектісі бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің тізілім дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізіледі. Назар аударыңыз! Қатысушының өтінімді қатысу жəне тіркеу бойынша талаптарды сақтамауы, сондай-ақ бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның саудасаттық басталуға дейін екі сағат бұрын түспеуі тізілім веб-порталында өтінімді қабылдаудан бас тарту үшін негіз болып табылады. Аукционға жіберілген қатысушыға тізілім веб-порталында берілетін аукцион нөмірі бойынша аукцион залына кіруге рұқсат етіледі. Аукционға қатысушылар аукцион басталуға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдаланып кіреді. Аукцион жекешелендіру объектісінің бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен саудасаттық өткізу туралы ақпараттық хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі электрондық аукционда жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасы белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру объектісінің соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру объектісін сатып алуға

қайырымдылық қорының негізін қалаушы Жұлдыз Омарбекова, С. Бегалин атындағы Мемлекеттік балалар кітапханасының директоры София Раева, «Алматыкітап» баспасының президенті Гаухар Саймасаева мен белгілі ақын, Сұлтан Қалиұлы жан-жақты əңгімелеп, журналистердің сауалдарына жауап берді. Қысқасы, балаларға арналған шығармашылық байқаудың бас жүлдегері – 1 миллион теңге иеленсе, бірінші орын алған 2 үздік

қаламгерге – 700 мың теңгеден, екінші орын алған 2 адамға – 300 мың теңге, үшінші орын алған 3 адамға – 200 мың теңгеден бұйырады. Жалпы, байқаудың жүлде қоры 6 миллионды құрайды. Жүлдегерлерден қалған қаражат жеңімпаз шығармаларды жинақ етіп шығаруға жұмсалып, бұл кітаптар мектептердің кітапханаларына тегін таратылмақ. АЛМАТЫ.

Қазақстан Республикасы Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясының əкімшісі «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ 2015 жылғы 13 сəуірден бастап 1 қазанға дейінгі кезеңде Астана қ., «Алтын Орда» бизнес орталығы, Орынбор көшесі, 4-үй мекенжайы бойынша магистратураға, докторантураға, резидентураға, тағылымдамаға құжаттар қабылдайды. Сонымен қатар, www.egov.kz «ҚР электронды үкімет» порталы жəне Халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы құжаттар тапсыру мүмкіндігі бар. Байланыс телефондары: 8 (7172) 76 90 82, 76 90 83, 24 93 85, 24 93 86 www.bolashak.gov.kz

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігінің Білім жəне ғылым саласындағы бақылау комитеті «Оқулық» республикалық ғылымипрактикалық орталығы» РМҚК директорының бос лауазым орнына конкурс жариялайды

Комитет по контролю в сфере образования и науки Министерства образования и науки Республики Казахстан объявляет конкурс на занятие вакантной должности директора РГКП «Республиканский научнопрактический центр «Учебник»

Мекенжайы: Астана қ., Бейбітшілік көшесі, 14, телефон: 8 (7172) 27-98-50. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары педагогикалық білім, білім беру ұйымдарында немесе орталықтың бейініне сəйкес ұйымдарда басшылық лауазымда кемінде 5 (бес) жыл жұмыс өтілі, ғылыми дəрежесі болуы тиіс. Функционалды міндеттері: кəсіпорынның жұмысын ұйымдастырады; ҚР заңнамасымен белгіленген шекте барлық ұйымдарда кəсіпорынның мүддесін қорғайды; оқулықтарды, оқу-əдістемелік кешендерді жəне оқу-əдістемелік құралдарды сараптау қызметін іске асыру бойынша іс-шаралар өткізеді жəне ұйымдастырады, сондай-ақ сараптамалық қызметтерді өткізумен жəне ұйымдастырумен байланысты іс-шараларды іске асыруда бақылау жəне тексеру жүргізеді. Конкурсқа қатысуға ниет білдірген тұлғалар келесі құжаттарды тапсырады: 1) қоса берілетін құжаттардың тізбесі көрсетілген конкурсқа қатысу туралы өтінішті; 2) мемлекеттік жəне орыс тілдеріндегі түйіндемесі; 3) жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін; 4) толтырылған кадрларды есепке алу жөніндегі жеке парақты (нақты тұратын мекенжайы мен байланыс телефондарын көрсетіп); 5) еркін нысанда баяндалған өмірбаяны; 6) лауазымға қойылатын біліктілік талаптарына сəйкес білімі туралы құжаттардың көшірмелерін; 7) еңбек қызметін растайтын құжаттың көшірмесін; 8) алдын ала медициналық куəландырудан өткені туралы құжатты; 9) 3х4 көлеміндегі суреті. Конкурсқа қатысу үшін құжаттарды қабылдау жарияланған күнінен бастап 15 күнтізбелік күн ішінде Астана қ., Орынбор көшесі, 8, Министрліктер үйі, 11-кіреберіс, №838 кабинет мекенжайы бойынша жүргізіледі, анықтама үшін телефон: 8 (7172) 74-23-78, электронды мекенжай: Moldir.Tilegenova@ edu.gov.kz

Адрес: г. Астана, ул. Бейбитшилик, 14, телефон: 8 (7172) 27-98-50. Требования к участникам конкурса: высшее педагогическое образование, стаж работы не менее 5 лет на руководящих должностях в организациях образования или организациях, соответствующих профилю центра, наличие ученой степени. Функциональные обязанности: организует работу предприятия; представляет интересы предприятия во всех организациях, в пределах, установленных законодательством РК; организация и проведение мероприятий по реализации услуг экспертизы учебников, учебно-методических комплексов и учебно-методических пособий, а также проведение контроля и проверки за реализацией мероприятий, связанных с проведением и организацией услуг экспертизы. Лица, изъявившие желание участвовать в конкурсе, представляют следующие документы: 1) заявление об участии в конкурсе с указанием перечня прилагаемых документов; 2) резюме на государственном и русском языках; 3) копию документа, удостоверяющего личность; 4) заполненный личный листок по учету кадров (с указанием адреса фактического места жительства и контактных телефонов); 5) автобиография, изложенная в произвольной форме; 6) копии документов об образовании в соответствии с предъявляемыми к должности квалификационными требованиями; 7) копию документа, подтверждающую трудовую деятельность; 8) документ о прохождении предварительного медицинского освидетельствования 9) фото 3х4. Прием документов для участия в конкурсе производится в течении 15 календарных дней с момента публикации объявления в средствах массовой информации по адресу: г.Астана, ул. Орынбор, 8, Дом министерств, 11-подъезд, кабинет №838, телефон для справок: 8 (7172) 74-23-78, электронный адрес: Moldir.Tilegenova@edu.gov.kz

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Ақтөбе мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2015 жылғы 13 мамырда (Астана уақытымен) сағат 11.00-де www.gosreestr.kz. Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі объектілерді сату жөнінде аукцион өткізу туралы хабарлайды Республикалық меншіктегі объектілерді сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру объектілерін сату қағидасына (бұдан əрі – Қағида) сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың голланд əдісімен электрондық аукционға респуб ликалық меншіктегі мына объектілер қойылады: 1. Газ-310200 автомобилі, тір кеу нөмірі D060AU, 1996 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Ақтөбе қаласы, Авиақалашық, 1Г, КДП. Баланс ұстаушы – «Қазаэронавигация» ШЖҚ РМК «Батыс Қазақстан əуе қозғалысын ұйымдастыру өңірлік орталығы» филиалы. Алғашқы бағасы – 95 000 теңге. Бастапқы бағасы – 950 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 26 831 теңге. Кепілді жарна – 14 250 теңге. 2. Уаз-390902 автомобилі, тіркеу нөмірі 782АЕ04, 2002 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Ақтөбе қаласы, Авиақалашық, 1Г, КДП. Баланс ұстаушы – «Қазаэронавигация» ШЖҚ РМК «Батыс Қазақстан əуе қозғалысын ұйымдастыру өңірлік орталығы» филиалы. Алғашқы бағасы – 92 000 теңге. Бастапқы бағасы – 920 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 25 984 теңге. Кепілді жарна – 13 800 теңге. 3. Уаз-390902 автомобилі, тіркеу нөмірі 794АЕ04, 2002 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Ақтөбе қаласы, Авиақалашық, 1Г, КДП. Баланс ұстаушы – «Қазаэронавигация» ШЖҚ РМК «Батыс Қазақстан əуе қозғалысын ұйымдастыру өңірлік орталығы» филиалы. Алғашқы бағасы – 110 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 100 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 31 068 теңге. Кепілді жарна – 16 500 теңге. 4. Ваз-21093 автомобилі, тіркеу нөмірі D939КР, 2004 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Мұғалжар ауданы, Қандыағаш қаласы, Жамбыл көшесі, 66. Баланс ұстаушы – «ҚР IIМ Көліктегі ішкі істер департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 89 000 теңге. Бастапқы бағасы – 890 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 25 136 теңге. Кепілді жарна – 13 350 теңге. 5. Ваз-21099 автомобилі, тіркеу нөмірі D955KP, 2004 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Ақтөбе қаласы, 8 Наурыз көшесі, 3А. Баланс ұстаушы – «ҚР IIМ Көліктегі ішкі істер департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 152 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 520 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 42 929 теңге. Кепілді жарна – 22 800 теңге. 6. Ваз-21093 автомобилі, тіркеу нөмірі D905KP, 2003 жылы шығарылған. Орналасқан жері – Ақтөбе қаласы, 8 Наурыз көшесі, 3А. Баланс ұстаушы – «ҚР IIМ Көліктегі ішкі істер

15

www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойын ша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру объектісі бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады; 3) егер жекешелендіру объектісінің бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеді деп танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру объек тісі бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚны пайдалана отырып, сауда-саттық өткізілген күні тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру объектісін сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып танылады. Жеңімпазбен сатып алусату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде Ақтөбе қаласы, Ш.Қалдаяқов көшесі, 33, 403-кабинет мекенжайында қол қойылады. Бұл ретте аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; 2) заңды тұлғалар үшін: заңды тұл ғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сон дай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариат куəландырылған көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Қағидаға сəйкес, сауда-саттықта ұтқан тұлға сауда-саттық нəтижелері туралы хаттамаға немесе сатып алусату шартына қол қоюдан жалтарған жағдайда, ол енгізген кепілді жарнасын жоғалтады жəне сатушыға кепілді жарнамен жабылмаған бөлігінде оның іс жүзінде шеккен залалының орнын толтыратындығын қоса хабарлаймыз. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7132) 54-44-54 телефон арқылы алуға болады.

В связи с утерей страховых полисов МСТ1001114, МСТ1002386, МСТ1002862, МСТ1002863, МСТ1005064 АО «Компания по страхованию жизни КАЗКОМ-LIFE» считать недействительными.

Шетелдік веб-сайттарда орналасќан ќўжаттарды заѕсыз тїрде ќабылдаєан тўлєалардыѕ назарына! 2015 жылғы 12 наурызда Қазақстан Республикасы АҚШ, НьюЙорк қ. Оңтүстік аймағының Аймақтық сотына Сізге қарсы талапарыз ұсынды. Іс Қазақстан Республикасы Does 1-100 Inclusive, No. 15 Civ/ 1900 (ER) (S.D.N.Y. 2015)-ға қарсы ретінде ресімделді. Талапарыздың көшірмесін мына сілтеме бойынша өтіп, көруге болады: www.facebook.com/KazakhstanvDoes. Толықтыра келе, Сізге қатысты Уақытша шараларды қамтамасыз ету жəне сотпен тыйым салу туралы өтінішхат (бұдан əрі – «Өтінішхат») ұсынылды. Өтінішхаттың жəне қоса берілген құжаттардың көшірмесін мына сілтеме бойынша өтіп, табуға болады: www.facebook.com/KazakhstanvDoes. Өтінішхат Негіздемелер ұсыну туралы бұйрық бойынша берілген, сондықтан іс жеделдетілген тəртіпте қаралатын болады. Біржақты уақытша сотпен тыйым салу Сізге, сіздің үлестес тұлғаларыңызға, жұмысшыларға, агенттер мен өкілдерге жəне сіз Қазақстан Республикасының компьютерлік желісінен материалдарды жəне Қазақстан Республикасының лауазымды тұлғаларының Gmail есеп жазбаларын сізбен бірлесе пайдалануға, жариялауға, таратуға, басып шығаруға, көрсетуге, айырбастауға, бөлуге, қабылдауға, көшіруге, шолуға, қолжетімділікке, қандай да бір түрмен басқалар үшін қолжетімділікті қамтамасыз етуге немесе қолжетімділікті ұсынуға қатысқан барлық тұлғаларға шығарылды. Негіздемелер ұсыну туралы бұйрықтың көшірмесін мына сілтеме бойынша өтіп, табуға болады: www.facebook.com/KazakhstanvDoes. Сот тараптарды Уақытша сотпен тыйым салуға сəйкес 2015 жылғы 20 наурызда 14.00 сағатта Нью-Йорк қ. Оңтүстік аймақтық сотының ғимараты, АҚШ, 40 Фолей Сквер, Нью-Йорк қ., НЙ, 10007 мекенжайы бойынша келуге міндеттеді. Егер Сіздің атыңыздан заңгер өкілдік етсе, бізге бұл туралы хабарландыруды сұраймыз жəне біз сіздің адвокатыңызға Сот тағайындаған күнге жəне уақытқа қатысты хабарлаймыз. Curtis, Mallet-Prevost, Colt & Mosle LLP 101 Парк Авеню Нью-Йорк қ., НЙ 101-78 – 0061 Жак Семмелманның назарына jsemmelman@curtis.com Қазақстан Республикасының адвокаттары Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің басшылығы мен ұжымы Кадр жəне əкімшілік қамтамасыз ету департаментінің директоры Жолдымұрат Ермұханұлы Аманбаевқа ағасы, медицина ғылымдарының докторы Социал АМАНБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты туған-туыстары мен жақындарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ұжымы жаратылыстану ғылымдары факультеті физикалық жəне экономикалық география кафедрасының профессоры, педагогика ғылымдарының докторы Əбдімəжит Аманжолұлы Саиповқа əкесі АМАНЖОЛДЫҢ қайтыс болуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің ұжымы геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор, ҰҒА академигі Серік Мұхамеджанұлы МҰХАМЕДЖАНОВТЫҢ өмірден озуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


16

www.egemen.kz

24 сəуір 2015 жыл

 Абай – 170

Əнші Розаны ќўтќарєан барлаушы

«Абай арманымен» астасќан əуез

Бұл əңгімені ертеректе Қызылту ауылындағы əріптесім Сағидолла Икеновтен естіген едім. КСРО халық əртісі Роза Бағланова, оның ұлы жəне соғыс ардагері Құсан Мұқановтың Қызылтуда түскен суретінің көшірмесін жасатып алғанмын. Батыр барлаушы мен бұлбұл үнді əншіміздің майдан шебіндегі кездесуі былайша өрбіген екен. Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

1943 жыл. Ленинград қаласы маңында шайқастың қызу жүріп жатқан кезі. Бұл аса ауыр кезең еді. Соған қарамастан араларында Роза Бағланова бар концерттік бригада Батыс майданды аралап жүрген. Өнер саңлақтары Құсан Мұқанов қызмет ететін 106-шы барлаушылар ротасында да болады. Елді аңсап жүрген жауынгерлер қуанысып, қонақтарды паектарымен сыйлайды. Тез арада автомашинаның қорабы сахнаға айналып, туған ел сазы əулете асқақтап, майдан шебін аралап кеткен. Бір мезетте, ойламаған жерден жан-жақтан оқ жаңбырша жауып, жау пулеметтері дырылдай жөнелді. Дүниенің əп-сəтте астаң-кестеңі шықты.

– Құсан! Розаны құтқар! – деп рота командирі айғай салды. Құсан анадай жерде басын ұстап, жүресінен отырған Розаға жан-тəнімен ұмтылып, оны көтерген бойда окоптың ішіне күмп берді. Бұл өмір мен өлім арпалысқан қас-қағым сəт еді. Шайқас тыйылған соң Роза аман қалған əртістерді шақырып, «плансыз» концерт қойып беріпті. Одан кейін əнші Құсанның жанына келіп, алғысын білдіріп, қай жерден екенін сұрастырыпты. «Аман болсақ, сізді міндетті түрде іздеп барамын, аға», – дейді Роза Бағланова. Соғыстан кейін сол кездесу Қызылтуда екі рет болған. Алматыдан арнайы іздеп келген əйгілі əнші аға сының иығына шапан жауып құрмет көрсеткен.

Алты ардагер Мəскеудегі парадќа барады

Аудандық партия комитетіндегі кездесуде батыр барлаушының өзге де ерліктері туралы əңгіме айтқан. Бұл туралы Роза апамыз «Қазақстан əйелдері» журналына берген сұхбатында атап өтіпті. «Қызыл Жұлдыз», «Даңқ», «Ұлы Отан соғысы» ордендері мен екі мəрте «Ерлігі үшін» медалінің иегері Құсан Мұқанов елге жеңіспен оралып, «Жаңалық», «Жамбыл», «Өрнек» колхоздарының басқарма төрағасы болып қызмет атқарды. Марқұмның үрім бұтағы да елге сыйлы жандар.

Жақында «Астана Опера» театрында Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген артисі, Күлəш Байсейітова атындағы Ұлттық опера жəне балет театрының прима-əншісі Ғалия Байғазинованың «Абай арманы» атты əн кеші ерекше табыспен өтті.

Ақмола облысы. ––––––––––––––––– Суретте: əнші Р.Бағланова мен майдангер Қ.Мұқанов. 80-жылдар.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Жеѕіс кїніне арналєан флеш-моб Жəңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің студенттері Ұлы Жеңістің 70 жылдығына орай флеш-моб дайындады. 180 студент-жас қатысқан шарада соғыс жылдары айтылған

əндер тағы бір шырқалды. Əуенге түрлі би қимылдарын орындау арқылы өрендер «Жеңіс 70» жазуын жазды. «Бүгінгі күнге біз ерекше дайындықпен келдік. Себебі, ұрпақ еншісіндегі тəуелсіздіктің қадірін бірі білсе, бірі білмейді.

Бұл флеш-моб арқылы біздер бабаларымыздың, аталарымыздың бізге сыйлаған бақытты балалық шақ үшін, баянды болашақ үшін алғыс айтқымыз келді. Өскелең ұрпақ елі үшін күрескен арда азаматтардың есімін ұмытпайды, ерлік дастандарын мəңгі жырлайды. Мемлекетіміз тұғырлы, Тəуелсіздігіміз ғұмырлы болғай!» – деді агрономия факультетінің І курс студенті Айша Шайхиева. Айнұр БАЗАРОВА.

Үстіміздегі жылдың 8-10 мамыры аралығында қазақстандық майдангерлер Мəскеудегі Жеңістің 70 жылдығына арналған əскери парадқа жəне басқа да бірқатар мерекелік іс-шараларға қатысады. Ресей Федерациясына Астанадан, Алматыдан, Қарағандыдан, Павлодардан, сондай-ақ Алматы жəне Оңтүстік Қазақстан облыстарынан Ұлы Отан соғысының алты ардагері барады. Оларды медицина қызметкерлері алып жүреді. Еліміздің 14 облысы мен Астана жəне Алматы қалаларынан Ұлы Отан соғысына қатысқан 250-ден аса ардагер 6-9 мамыр күндері елордада өтетін Жеңіс мерейтойына арналған мерекелік іс-шаралардың құрметті қонақтары болмақ. Деректер бойынша биыл сəуір айының басында елімізде 4 715 Ұлы Отан соғысының қатысушылары тұратыны анықталды. Сəулебек БІРЖАН.

 Айбын

 Жемқорлық – індет, жою – міндет

ТЎЅЄЫШ

Парадан бас тартќаны їшін сыйаќы алады

Апта басында əскери-транспорттық авиацияның (ƏТА) ұшқыш-инспекторы, 1 сыныпты ұшқыш полковник Рүстем Тілеумағамбетовтің басқаруымен С-295 ұшағы бірінші рет Бейнеу аэродромына келіп қонды.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Темір ҚҰСАЙЫН,

пысықтауға, болашақта аймақтарға əскерлер мен жүктерді жеткізу кезіндегі ҚР ƏƏК əскери-транспорттық авиациясының қолдану мүмкіндіктерін кеңейтуге ықпал етеді. Естеріңізге сала кетсек, өткен жылдың желтоқсанында Қазақстанның Əскери əуе күштері төртінші С-295 əскери-транспорттық ұшағы əкелінді. «Airbus Military» ұшағын əкелу Қазақстан мен Еуропалық авиациялық концерн арасындағы бұрын бекітілген келісімшартқа сəйкес орындалды. Осы нұсқадағы ұшақтар 2012 жылдың желтоқсанынан бастап Қазақстанға пайдалануға жеткізілді. С-295 экипаждары Қазақстан мен алыс шетел аумақтарында өткізілген барлық

оқу-жаттығуларға қатысты. Екі жыл ішінде С-295 ұшағы біздің ауа райы жағдайларында өзін сенімді жəне жеткілікті күй талғамайтын ұшақ ретінде байқатты. Бұдан өзге С-295 ұшағы беріктігі, басқаруға ептілігі, жоғарғы икемділігі, автоматты қозғалтқышының болуы, бақылау жұмыстары құрылымының сенімділігі, мұз басуға қарсы тиімді құрылымы, сондай-ақ, апаттық жағдайларда жоғарғы жасампаздығы нақты артықшылықтары болып табылады. Ұшақ тегіс жерлерден ұшып қона алады, сондай-ақ, түнде көру əйнектерімен жабдықталған. «Егемен-ақпарат».

«Егемен Қазақстан».

Сəуір айының 18-нен 19на қараған түні Ақсай қаласында ішкі істер бөлімінің қызмет керлері 49 жастағы көлік жүргізушісін ұстап, үрмелі қайық пен 3 қап балық тінтіп алынған болатын. Осы жайтқа байланысты «заңсыз балық ресурстарын өндіріп алынғаны» үшін материал жинақталған. Хаттама толтыру барысында көлік жүргізушісі полиция капитаны Қареновке 40 мың теңге көлемінде пара ұсынбақшы болады. Жол сақшы сы осы əрекетті басшылыққа ескертіп, парадан бас

тар тыпты. Кейін ішкі істер бөлімі мен мемлекеттік қызмет істері жəне коррупцияға қарсы басқар масының бірлескен ісшаралары нəтижесінде 49 жасар көлік жүргізушісі ұсталған болатын. – Қазіргі таңда материал Бөрлі ауданаралық мемлекеттік қызмет істері жəне коррупцияға қарсы басқармасына берілді. Облыстық ішкі істер департаменті басшысының бұйрығы бойынша полиция капитаны Ербол Қареновке өзінің азаматтық борышын адал атқарып жəне коррупцияны болдырмағаны үшін сыйақы тағайындалады, – деп хабарлады ішкі істер департаментінің ақпарат бөлімі.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz. Интернет-редакция: ekazakhstan@mail.ru Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Суретті түсірген Орынбай БАЛМҰРАТ.

 Қылмыс

Батыс Қазақстан облысы, Бөрлі аудандық ішкі істер бөлімінің инспекторы Ербол Қаренов жол ережесін қадағалау барысында бір азаматтың автокөлігінен үрмелі қайық пен үш қап балық тапқан. Алайда, автокөлік иесінің ұсынған парасынан бас тартқан ол бүгінде жұмысына адалдық танытқаны үшін сыйақы алады деп хабарлады egemen.kz тілшісі.

С-295 экипажы ўшу-ќондыру алаѕындаєы шаєын аумаќќа келіп ќонды

Ақтау маңында орналасқан Бейнеу аэродромы 1983 жылы пайдалануға бері ліп КСРО құлағаннан кей ін инфроқұрылымының əлсіз дігіне қарай іс жүзінде қолданылмаған. Бұл жерде ҰҚК ШК, ҚР ҚК ƏҚК əскери-əуе күштері авиациясының тікұшақтарын жəне Маңғыстаудағы мұнай-газ саласындағы кіші авиацияларын ауық-ауық қондырып келді. Дегенмен, ұшу жəне қону сипаттамасына қарап, шағын аумаққа С-295 ұшағын ұшыру-қондыруды іске асыруға рұқсат берді. Жүктелген міндеттер бойынша əуе құралдары ұшудың жоғарғы шеберлігі мен машықтарын көрсетіп «үздік» шықты. Осы нұсқада қондыруды

Əуезді əні əлемнің талай-талай тұғырлы сахналарын тербеткен лирикалық-колотуралық сопрано сияқты ғажайып дауыс иесі, күміс көмей опера əншісі Ғалия Байғазинованың өнері Астана жұртшылығына ертеден-ақ етене. Жетісу өңірінен шыққан жезтаңдай əнші тəуелсіз Қазақстанның жас елордасының іргетасы қалана бастаған сонау 90-шы жылдардың ортасында Арқа төсіне келіп, бүгінде əлем таныған Астананың опера өнерін дамытуға елеулі үлес қосты. Ғалия қазақ операсының жауһарлары Қыз Жібек, Қамар, Сара, Мамыр мен Ажар образдарын сахнада қайталанбас нақышымен сомдаған жеке дарын иесі. «Абай» операсындағы ол сомдаған Ажар бейнесіне қазақ опера өнерінің көшбасшысы Еркеғали Рахмадиев аса жоғары баға берді. Жалпы, ұлы Абай шығармалары Ғалия Байғазинованың өміріне өшпес із қалдырған киелі өнер туындылары болып саналады. «Астана Опера» театрының даңқты сахнасында сызылған жеке əн кешінің «Абай арманы» деп аталуы да тегін емес. Қазақ хандығының 550 жылдығы мен Абай Құнанбайұлының туғанына 170 жыл толуына орайлас өткен осы бір əн кешінде ол тек Абайдың ғана əндерін орындап, ақын Абайдың ғұламалығына тыңдаушыларын тағы бір тəнті етіп, ұлы ойшылмен қазақ өнерінің бас сахнасында сырласқандай еді. Сахна шымылдығы ашылғанға дейін Қазақ хандығының тарихы туралы шағын фильм көрсетілді. Содан кейін сөз өнерінің майталмандары, «Шабыт» жастар

шығармашылық фестивалінің лауреаттары Қайсар Əбдіров пен Заңғар Ақаев данышпан Абайдың ұлағатты ғақлия сөздерін оқып, жырларынан жауһар шашты. «Туған халқының табанына кірген шөгір, маңдайыма қадалсын» деп, елінің жарқын болашағын көксеген Абай арманының айнасындай айбарлы да асқақ Астана ажары бас сахнада салтанат құрды. Опера дүлдүлі өзінің ұлы ойшыл шығармаларымен өрілген əн кешін талғамы терең астаналық тыңдармандардың сұранымына сай өткізді. «Абай арманы» атты əн кешінде зал толы жұрт сопрано əуезді жезтаңдай əншінің орындауындағы «Көзімнің қарасы», «Желсіз түнде жарық ай», «Мен сəлем жазамын», «Татьянаның хаты» жəне басқа Абай əндеріне дуылдата қол соқты. Осы ретте сахна саңлағына музыкалық демеушілік көрсеткен концертмейстр, профессор, Қазақ ұлттық өнер университетінің кафедра меңгерушісі Гүлзада Əнуарқызы Хұсайынованың шеберлігін ерекше атап өткен жөн. Зал толы жұрт екі сағатқа созылған концерт барысында əуезді əнші Ғалия Байғазинова мен он саусағынан күй төгілген концертмейстр Гүлзада Хұсайынованың өркенді өнеріне шынайы ықыластарын білдірді. Осы сындарлы өнер кешінен байқағанымыз, Күлəш Байсейітова атындағы Ұлттық опера жəне балет театрының прима-əншісі Ғалия Байғазинова шығармашылық өнердің шырқау биігіне қадам басқан екен. Əнші Ғалияның опера əлеміндегі ізденістері жемісті болсын!

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-Полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

3,5 кило ќара уылдырыќ ќаќпанєа тїсірді Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Қазір Атырау полицейлерінде қарбалас кезең. Сəуір басталысымен күні-түні Атырау қаласына кіріп-шығатын көліктерді тексеруге кірісті. Полицейлердің «Бекіре-2015» балық қорын қорғау шарасы аясындағы тексерудің бірінде Еркінқала елді мекені бағытынан Атырау қаласына келе жатқан «Шкода Октавия» көлігінің салонынан салмағы 3,5 кило болатын бағалы бекіре тұқымдас балықтардың қара уылдырығы табылды. Қазір Жайық-Каспий су бассейнінен мұндай бағалы балық түрлерін аулауға да, сонымен бірге, олардың өнімін сатуға да тыйым салынып отыр. «Полицейлер көлік салонынан табылған 3,5 кило қара уылдырыққа қатысты сол мезетте хаттама толтырып, тасымалдауға тыйым салынған өнімді тəркілеуге алды. Қазір тəркіленген қара уылдырыққа байланысты сараптама тағайындалды. Қара уылдырық «Шкода Октавия» көлігінде отырған жолаушыға тиесілі болған. Енді полицейлер қақпанына түскен 29 жастағы бұл азаматтың қара уылдырықты қайдан, кімнен, қашан, қалай алғанына қатысты тексеру жүргізілуде» деп хабарлады облыстық ішкі істер департаментінің баспасөз хатшысы Гүлназира Мұхтарова. Атырау облысы.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Эльмира МƏТІБАЕВА.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 8 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №547 ek

Profile for Egemen

24042015  

2404201524042015

24042015  

2404201524042015

Profile for daulet
Advertisement