Page 1

Бїгінгі нґмірде: Атлантаны абаттандыруєа арналды №16 (28240) 24 ҚАҢТАР ЖҰМА 2014 ЖЫЛ

Мїдделестік орайындаєы əѕгіме

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Еуропа Қайта құру жəне даму банкінің президенті Сума Чакрабартимен кездесті, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі. Давостағы Дүниежүзілік экономикалық форум аясында өткен əңгімелесу барысында Мемлекет басшысы мен Еуропа Қайта құру жəне даму банкінің (ЕҚДБ) президенті банктің отандық жəне шетелдік инвестицияға көмек көрсетуінің негізгі тетіктерін талқылады. Тараптар инфрақұрылымдарды дамытуға бағытталған бірқатар перспективалық жобаны, атап айтқанда, Үлкен Алматы айналма автомобиль жолы құрылысын қаржыландыруға қатысу жайын қарастырды. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастықтың деңгейі жоғары екенін, сондай-ақ, банктің түрлі салаларға инвестиция салу арқы лы еліміздің экономикасын

дамытуға қосқан елеулі үлесін атап өтті. Мемлекет басшысы республиканың шағын жəне орта бизнесіне қолдау көрсету жұмысын жалғастыруға шақырды. С.Чакрабарти өз кезегінде ынтымақтастықтың табысты дамып келе жатқаны туралы пікірін білдіре келе, өткен жылдың қорытындысында Қазақстан бойынша жобалар пакеті 450500 миллион доллар көлемінде болғанын атап өтті. ЕҚДБ басшысы банктің елімізге бөлінетін қаржы көлемін арттыруға мүдделі екендігінен хабардар етті. Бұған қоса, С.Чакрабарти ЕҚДБ-ның «жасыл экономика» саласындағы белсенді жұмысына назар аударды, ол ұйым жобаларының 50%дан астамын қамтиды.

Бірлесіп іздегенніѕ ўтары кґп

Қазақстан басшысы Нұрсұлтан Назарбаев «Арселор Миттал» компаниясының басқарма төрағасы Лакшми Митталмен кездесті, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі.

Кездесу кезінде компанияның Қазақстандағы қазіргі қызметінің мəселелері талқыланды. Нұрсұлтан Назарбаев пен Лакшми Миттал компанияның еліміздегі металлургия саласын дамытуға қатысуы, комбинаттың Теміртаудағы қызметі, сондайақ, түрлі инвестициялық жəне əлеуметтік жобалардың іске асырылуының аспектілерін қарастырды.

Компанияның Қазақстандағы кəсіпорындарының жұмысына, соның ішінде өндіріс көлемінің төмендеуі мен жұмысшылар санының қысқаруына байланысты бірқатар проблемалық мəселелер сөз болды. Мемлекет басшысы бұл мəселелерді қарастырып, оларды шешу жолдарын Қазақстан Үкіметімен бірлесіп іздеу қажеттігін атап өтті.

Ґзекті мəселелер талќыланєан кездесу

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ұлыбританияның экс-Премьер-министрі Тони Блэрмен кездесті, деп хабарлады Мемлекет басшысының баспасөз қызметі. Кездесу барысында халықаралық күн тəртібіндегі өзекті мəселелер талқыланды. Сонымен қатар, Нұр сұлтан Назарбаев пен Тони Блэр «Қазақстан-2050» Стра тегиясы ның негізгі аспектілеріне тоқталып, оны тиімді іске асы рудың басты бағыттарын қарастырды. Нұрсұлтан Назарбаев Стратегияның басты мақсаты

Заѕдарды уаќтылы əрі сапалы ќабылдау – міндет

Парламент Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жетекшілігімен кеше палатаның кезекті жалпы отырысы болды. Палата отырысын сөз сөйлеп ашқан Төраға Елбасының «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына арнаған Жолдауының маңызына ерекше тоқталды. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

– Біз бəріміз ел өміріндегі аса маңызды саяси əрі шын мəніндегі тарихи оқиға – Елбасының Қазақстан халқына Жолдауының куəсі болдық, – деді Қасым-Жомарт Кемелұлы. – Бұл Жолдау 2050 жылға дейінгі ұзақмерзімді стратегияны орындауға бағытталған кешенді бағдарлама болып табылады. Жолдау – қалыптасқан мемлекеттің серпінді дамуының негізгі тетіктерін, əлеуметтікэкономикалық өрлеу жолын жан-жақты нақтылайтын тарихи құжат. Ең бастысы, Президент еліміздің орнықты дамуына негізделген іс жүзіндегі ұлттық идея жəне мемлекеттік идеология болып табылатын Мəңгілік Ел тұжырымдамасын негіздеп берді. Халқымыздың арман-мүддесін айшықтау, əл-ауқатын арттыру жəне келер ұрпақтың қамын

ойлау – Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың стратегиялық саясатының алтын арқауы. Олай болса, палата алдында тиісті заңдарды уақтылы əрі сапалы қабылдау міндеті тұр. Белгіленген стратегиялық мақсаттар Парламент пен Үкіметтен бірлесіп жоғары жауапкершілікпен қоянқолтық жұмыс істеуді талап етеді. Бұдан кейін сенаторлар күн тəртібіндегі мəселелерді қарады. Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Швейцария Федералдық Кеңесі арасындағы табыс пен капиталға қосарланған салық салуды болдырмауға қатысты хаттамаға өзгерістерді көздейтін заң жобасы қабылданды. Хаттама 2010 жылғы 3 қыркүйекте Астана қаласында жасалған. Екі ел заңнамаларында көзделген өзгерістерге сəйкес, хаттамамен «Қазақстан», «резидент» деген терминдерге, сондай-ақ, конвенцияның «Өзара келісу рəсімдері», «Ақпарат

алмасу» деген жекелеген баптарына өзгерістер енгізіледі. Қаржы министрінің міндетін атқарушы Руслан Дəленовтің айтуынша, бұл өзгерістер уағдаласушы мемлекеттердің салық қызметтері арасындағы ынтымақтастықты кеңейтуге жəне салықтан жалтаруды болдырмауға əрі осы салада ақпарат алмасуды тиімді жүргізуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, «Қазақстан Республикасы мен Еуропа Қайта құру жəне даму банкі арасындағы ынтымақтастық пен Еуропа Қайта құру жəне даму банкінің Қазақстан Республикасындағы қызметіне қатысты келісімді ратификациялау туралы» заң жобасы да қолдау тапты. Келісімде банктің еліміз аумағында пайдаланатын мəртебесі, иммунитеттері, артықшылықтары жəне алып қоюларын растау жəне айқындау мақсаттары қарастырылады. Сонымен бірге, иммунитеттерден бас тарту жəне банкті құру туралы оған дейін бар артықшылықтарға қосымша артықшылықтар беру жағдайларын нақтылайды. Мұндай артықшылықтар мен иммунитеттерге банк мұрағаттарына жəне оған тиесілі барлық құжаттарға немесе орналасқан жеріне, нысанына қарамастан, өзі ұстаушы болып табылатын құжаттарға қол сұғылмаушылық жатады. (Соңы 2-бетте).

Қазақстанның əлемдегі дамыған 30 елдің қатарына кіруі екенін, оның күш-жігер мен ресурстарды барынша жұмылдыруды қажет ететінін атап өтті. Бұл ретте тиісті сарапшылықконсультативтік кеңестің қызметі елеулі септігін тигізе алады.

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Басымдыќтарєа назар аударды

Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы Сарапшылық кеңестің отырысы өтті.

Қазақстан Республикасының киберқауіпсіздігін қамтамасыз етудің өзекті мə селелері қаралған отырыс барысында Президенттің көмекшісі – Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы Қайрат Қожамжаров

ұлттық қауіпсіздік ұстанымы тұрғысынан киберкеңістікті дамытудың негізгі мəселелерін айқындап, мемлекеттік саясаттың аса маңызды басымдықтарына назар аударды. (Соңы 2-бетте).

2-бет

Елдіѕ болашаєын барша халыќпен бірге жасайыќ 4-5-беттер Мен білетін Данаш апай... 9-бет

 Мемлекет мерейі

МƏЅГІЛІК ЕЛДІЅ МƏЅГІЛІК ФОЛЬКЛОРЫ Жїз томдыќ «Бабалар сґзін» жарыќќа шыєару аяќталды

Қалай дегенде де елдің елдігін, ұлттың ұлттығын танытатын басты белгі – өзінің төл мəдениеті. Қай мемлекетте де қадірлі қонақтар, шетелдік туристер сол елмен танысқанда оның зауытына, фабрикасына бармайды, музейлеріне, концерт залдарына барады, бұл елдің қандай байлары болған, қазір қандай бизнесмендері бар демейді, қандай ұлы жазушылары, ақындары, композиторлары, суретшілері болған, қазіргі мəдениетінде əлем таныған қандай тұлғалары бар дейді. Өйткені, халықтың жаны мəдениетінен танылады. Сондықтан да Елбасының елдің ұлы мұраттарын белгілеген Жолдауындағы «Жалпықазақстандық мəдениетті дамытуға жаңаша серпін берген жөн. Мəдени саясаттың ұзақмерзімді тұжырымдамасын əзірлеу қажет» деген сөздер əр қазақтың жанына жаққаны анық. Бұлай етуге бізде берік негіз де бар. Кезінде, «Мəдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы бойынша Қоғамдық кеңес отырысында Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев: «Академик Сейіт Асқарұлы Қасқабасов басқаратын «Бабалар сөзі» сериясымен шыққан кітаптар да қазақ халқының аса бай ауыз əдебиеті мұрасын жинақтап, ұрпақ қолына табыстауда үлкен рөл атқаратын жоба деп білемін. Ендеше, осы бағытта алған қарқынды жоғалтпай алға баса берген абзал» деген болатын. Президент бастамасымен қолға алынған сол аса ауқымды, бірегей жоба таяуда межеге жетті – қазақ фольклорының 100 томының басын қосқан «Бабалар сөзі» кітап сериясын шығару аяқталды. Мемлекет мерейін арттыратын орасан мəнді оқиғаға орай біз осы жобаның жетекшісі, академик Сейіт ҚАСҚАБАСОВҚА жолығып, əңгімелескен болатынбыз. – Құрметті Сейіт Асқарұлы, «Бабалар сөзінің» бірінші томынан жүзінші томына дейін өз қолынан атқарған адам ретінде осы жоба жөнінде жан-жақты əңгімелеп беруді сұрағалы отырмын. Жақында біздің газетімізде Мəжіліс депутаты Алдан Смайылдың Үкімет басшысы Серік Ахметовтің атына жолдаған сауалы жарияланды. Онда халық қалаулысы «Дүние дидарында фольклоры жүз томды құрайтын басқа ұлт бар болса бар да шығар, бірақ фольклорын жүз томға жинап, бастырып шығарған əлемдегі жалғыз ұлт – қазақ екені анық» деген ойды қадап айтқан, ПремьерМинистрдің назарын осы оқиғаға орай елдің ішінде де, сыртында да насихат жұмысын лайықты жүргізу қажеттігіне аударған. Алдымен осы жайдың басын ашып алайықшы. Сізбен əңгімеге дайындалғанда неше түрлі ғылыми əдебиетті де қарадым, Интернетті де қазбалаудай қазбаладым. Фольклорын жүз томға жинап бастырған бізден басқа халық шынында да қазірше жоқ екен. Ал жалпы фольклоры жүз томды құрайтын халықтар бар ма өзі? – Фольклорсыз халық болмайды. Folk деген сөздің өзі халық деген мағына береді ғой. Ал lore – білім, даналық. Сонда фольклор – халық даналығы болып шығады. Мысалы, немістің «Фольксвагені» «халықтық автомобиль» дегенді білдіреді. Олардың «Фольк унд Вельт» («Халық жəне əлем») деген баспасы да болатын. Кезінде Əбіш Кекілбаевтың немісше қос томдығы сол баспадан шыққан. Əрине, сан түрлі себептерге байланысты фольклордың ауқымы мен сипаты бірдей емес. Еуропа мен Америка елдерінде

фольклор дəл біздікіндей табиғи сипатын сақтай алмаған жəне біздікіндей түрге де бай емес. ТМД аумағындағы, əсіресе, түркімоңғол тектес жұртта фольклор мол жəне жақсы сақталған, бірақ олардың дəл мөлшерін айту қиын. Соның өзінде де қазақ фольклоры əлем мəдениетіндегі бірегей құбылыс деп сеніммен айта аламыз. Бабаларымыз бар байлығын жүрекке жинап, бар ақылын, бар дарынын, бар талантын, бар зергерлігін алдымен тілге салған ғой. Жалпы, əлемдегі бірде-бір халықтың фольклоры біз сияқты біртұтас серия болып, 100 том көлемінде жарық көрмегені анық деген Алдан Смайылдың сөзі дəл. Орыс фольклоры 25 томға жоспарланған, бірақ əлі басылған жоқ. Ресей ғылым академиясы барлық Сібір халықтарының фольклорын 1980 жылдардан бастап шығара бастады, қазір 70 шақты томы жарық көрді. – Бұл Сібірдегі ірілі-ұсақты халықтардың бəрінің фольклоры ғой. Саханың, буряттың, хакастың, туваның деген сияқты. – Солай. – Ал біздікі бір халықтың қазынасы. Оны аз уақыттың ішінде, 10 жыл көлемінде ғылыми негізде, бір үлгімен, бір пішіммен, көркем дизайнмен жариялап үлгердік. Сөйтіп, халқымыздың фольклорлық мұрасының қаншалықты бай, қаншалықты алуан түрлі екенін əлемге паш етіп отырмыз. – Фольклор байлығы – мəдениет байлығының басты белгісі. Қай халық болса да, өзінің өміріне, тұрмыс-тіршілігіне, пайым-түсінігіне сай мəдениет жасайды. (Соңы 6-бетте).

 Толғандырар тақырып

Банктердіѕ билеп-тґстеуіне тосќауыл ќашан ќойылады? Экономиканың қан тамырына айналған банктердің қоғамның дамуындағы рөлі өте зор. Оны осыдан 7 жыл бұрын АҚШ-та ипотекалық несиеден басталған əлемдік қаржы дағдарысының салдары айқын көрсетіп отыр. Əлемдік қоғамдастықтың бір мүшесі ретінде одан Қазақстан да сырт қалмады. Жалпы, қаржылық қызметті елімізде банктерден басқа, ипотекалық компаниялар, несиелік серіктестіктер, ұйымдар, қауымдастықтар, одақтар жəне факторингтік, форфейтингтік, лизингтік компаниялар мен микронесиелік ұйымдар да ұсына алады.

Сарапшылардың айтуынша, қазір қаржылық қызметті ұсынушылардың ел өміріне дендеп енгені сонша, қазақстандық əрбір үшінші отбасы несиеге тəуелді

болуда. Сондықтан несиелік жүйенің басты қатысушылары болып табылатын банктердің қызметіне қатысты сын да күн өткен сайын көбейіп келе жатыр.

Оған соңғы жылдары құзырлы органдарға шағымданушылардың күрт өскені дəлел бола алады. Тіпті, бұл мəселеге Президент араласып, Үкіметке нақты тапсырмалар жүктегені де есімізде. Алайда, əзірге оның нəтижесі байқалмай отыр. Ұлттық банк 2012 жылы сəуір айында екінші деңгейлі банктердің несие қоржынының сапасын жақсартуға маманданатын «Проблемалы кредиттер қоры» акционерлік қоғамын құрған болатын. Алайда, оның да көзге көрінетіндей қандай

да бір нəтижесі байқалмайды. Банктердің несие қоржынының сапасы əлі күнге дейін сын көтермейтін жағдайда тұр. Ондағы жұмыс істемейтін заемдар ресми статистика бойынша 2013 жылғы 1 желтоқсанда 4 триллион 158 миллиард теңгені құрады. Бұл екінші деңгейлі банктердің бүкіл несие қоржынының 31,4 пайызына тең. Ол қазіргі таңдағы əлемдегі ең жоғары көрсеткіш болып отыр. Бас банкир Қайрат Келімбетовтің айтуынша, Қазақстанның көрсеткіші жұмыс істемейтін банк активі жоғары саналатын өзге елдердің деңгейінен 2 есе артық болып тұр. (Соңы 9-бетте).


2

www.egemen.kz

Заѕдарды уаќтылы əрі сапалы ќабылдау – міндет (Соңы. Басы 1-бетте).

Бұл ретте банк өзінің ресми қызметінің шегінде Қазақстан аумағында сот ісін жүргізудің кез келген нысанынан иммунитетке ие болатынын айта кеткен жөн. Банк пен оның активтері, мүлкі, табысы, мəмілелері, операциялары мен пайдасы тікелей салық салудан, кез келген алымдар мен аударымдардан босатылады. Аталған халықаралық қаржы институтының қызметкерлері зейнетақымен қамсыздандыру жəне медициналық сақтандыру жүйесі саласындағы, валюталық шектеулерден босату туралы артықшылықтарды да пайдалана алады. Əйтсе де, мұндай артықшылықтар Қазақстан азаматы болып табылатын банк қызметкерлеріне жүрмейді. Бұдан басқа, палата кеше «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимыл мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады. Заң жобасына бастамашы болған бір топ депутаттың бірі сенатор Людмила Полторабатько енгізіліп жатқан өзгерістерге түсінік

бере кетті. Жалпы, 2013 жылы елімізде тұрмыстық зорлықзомбылыққа қатысты 55 мыңнан астам қорғау туралы ұйғарым шығарылса, заң күшіне енгелі бері олардың саны 143 мыңнан асқан. Депутаттың айтуынша, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алудағы тағы бір маңызды шара құқық бұзушылық əрекеттеріне байланысты оларды сот қаулысымен 3-тен 12 айға дейінгі профилактикалық есепке алу. Белгілі болғанындай, соңғы 7 жылда тұрмыстық зорлық-зомбылық саласындағы қылмыстар саны 1611-ден 684-ке дейін төмендеген. Əсіресе, кісі өлімі 588-ден 218ге дейін азайған. Баяндамашы мұның əлі де жоғары көрсеткіш екенін атады. Заң жобасында соттардың шешімін əдейі орын дамайтындарға жауапкершілік енгізіліп отыр. Жапа шеккендерді əлеуметтік көмек алатын, қиын жағдайға тап болғандар санатына жатқызу жағы да назарға алыныпты. Бұрын қолданылып келген айыппұлдың орнына əкімшілік қамау ұсынылған. Заңдық құжатта тұрмыстық зорлық-зомбылық жасаған адам мен тұрмыстық зорлықзомбылықтан жəбірленушінің бір

24 қаңтар 2014 жыл

ғимаратта бірге тұруына тыйым салу да көрініс тапқан. Бұл ретте жəбірленушінің басқа уақытша балама тұрғын жайы болуы керектігіне баса назар аударылып отыр. Талқылау барысында сөз алған сенатор Бірғаным Əйтімова тұрмыстық зорлықзомбылықтың құрбандары ең бірінші мемлекет тарапынан көмек алуы керектігін алға тартты. Депутаттың пайымынша, талқыға түскен заң жобасы тұрмыстық зорлықзомбылықтағы барлық проблемаларды шеше алмайды. Дегенмен, мұнда қордаланған проблемаларды тарқатуға кезекті қадам жасалып отыр. Жапа шеккендерге жергілікті көмек көрсету ұйымдары тарапынан қолдау жасауға болатыны, алайда ондай ұйымдар кейбір өңірлерде мүлдем жоқ екені жəне жергілікті органдар сенім телефондарының үздіксіз қызметін шешу керектігі де қаперге салынды. Күн тəртібіндегі соңғы мəселе – Сенаттың Əлеуметтік-мəдени даму комитетін қайта атау да шешімін тапты. Енді бұл комитет «Əлеуметтік-мəдени даму жəне ғылым комитеті» деп аталатын болды. Комитет төрағасы Ақан Бижанов оның өзгертілуі Елбасының əлемнің ең дамыған отыз мемлекетінің қатарына қосылу туралы міндетімен байланысты деп түсіндірді.

«Ќазаќстан-2050» Жалпыўлттыќ демократиялыќ кїштер коалициясыныѕ ЇНДЕУІ

Құрметті отандастар! Елбасымыздың басшылығымен Қазақстан халқы экономикасы қарқынды дамыған тұрақты қоғам мен демократиялық мемлекет құрды. Тəуелсіздік жылдарында тарихи мақсат орындалды – мемлекеттілік қалыптастырылды. Бұл – барша қазақстандықтардың бірлігі мен ынтымағының, қажыр-қайраты мен тынымсыз еңбегінің, ортақ мақсаты мен үкілеген үмітінің жемісі. Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы еліміздің жаңа кезеңдегі дамуының бастауы болып, мемлекетіміздің ұзақмерзімді бағытын айқындап берді. 2014 жылдың 17 қаңтарындағы Жолдауында Мемлекет басшысы əлемдегі ең дамыған отыз елдің қатарына қосылуға қатысты нақты тұжырымдамалық бағдарды ұсынды. Жолдауда Елбасы Стратегияны жүзеге асырудың төрт негізгі ұстанымын белгілеп берді: қабылданатын барлық шешімдердің прагматизмі мен эволюциялылығы; өзара тиімді ашықтық, қазақстандықтардың əлауқатын арттыру мен бүкілхалықтық қолдау қағидаты. Табысқа жетудің маңызды факторы – алға қойған мақсаттарды кезең-кезеңімен жүзеге асыру жəне еліміздегі азаматтардың өмір сапасының жыл өткен сайын жақсара түсуіне ықыласты болу. Біз, Жалпыұлттық демократиялық күштер коалициясының мүшелері, жаңа Жолдауда көрсетілген барлық мақсат-міндеттер өміршең жəне жүзеге асырылатын, ал жиналған мол тəжірибе мен Қазақстанның қазіргі жетістіктері

болашаққа қарқынды ұмтылыстың сенімді негізі болып табылады деп санаймыз. Стратегияны жүзеге асырудағы өткен жылғы атқарылған жұмыс Елбасы белгілеген жолмен Қазақстан қарыштап қадам басқанын көрсетті. Тұңғыш рет еліміздің тарихында мемлекет тік басқару жүйесінің ауқымды саяси реформасы жүргізілді. Жергілікті биліктің сайлануы, мемлекеттік органдар қызметінің ашықтық пен есептілігін нығайту, өңірлік маңызды мəселелердің шешілуінде тұрғындардың мүмкіндігін кеңейту, қоғамдық бақылау тетіктерін күшейту қоғам мен билік қарым-қатынасының тиімділігін арттырды. Ықшам, кəсіби мемлекеттік аппаратты жасақтау үшін меритократия жəне бəсекелестік қағидаттарына негізделген əкімшілік реформаның маңызды кезеңі басталды. Үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту бағдарламасын жүзеге асырудың нақты нəтижесі экономиканың мүлде жаңа салаларын – автомобиль, авиақұрылыс, тепловоз, жолаушы жəне жүк вагондары өндірісінің ашылуына себепкер болды. Мемлекет басшысы тəуелсіз даму жылдарындағы басты жетістігіміз еліміздің кемел келешегін қалыптастырған барша қазақстандықтарды біріктірген құндылықтар болып табылатынын атап өтті. Біз Қазақстан халқын Елбасы атаған басты құндылықтардың төңірегіне топтасуға шақырамыз. Олар: • Қазақстанның тəуелсіздігі жəне мемлекетіміздің өркендеуінің нышаны Астана. • Қоғамымыздағы ұлттық бірлік, бейбітшілік пен келісім.

Қазақстан Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі ұйымдастырған брифингке Парламент Мəжілісінің депутаты, «Ақ жол» демократиялық партиясы фракциясының жетекшісі Азат Перуашев қатысып, Елбасы Жолдауына қатысты ойымен бөлісіп, ұсыныстарын жеткізді. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Мəжіліс депутаты Мемлекет басшысының биылғы Жолдауы «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясымен астасып жатқанына тоқтала келе, бұл бағдарламалық құжаттың қоғам тарапынан қолдауға ие болғанын атап өтті. «Бұл орайда, Жұбан Молдағалиевтің «Мен қазақпын, мың өліп, мың тірілген» деген өлең жолдары ойға оралады. Қазақ халқының

тарихы біздің мемлекетіміз бен қазақстандықтардың ортақ тарихына айналуы тиіс. Бұл идея басымызды біріктіретін ортақ тағдырымыз, сондай-ақ, біздің бірлігіміздің болашақтағы кепілі. Сол себепті, «Мəңгілік Ел» ұғымы мен үшін уақыттың кез келген қиындығына төтеп беретін халық», деді А. Перуашев. Ол, сонымен қатар, бүгінгі таңда Қазақстан экономикасының əлемдік экономикаға интеграциялануы жаңа сапалық деңгейге

көтерілуі қажеттігін, бұл орайда Мемлекет басшысының нақты тапсырмалар жүктегенін жеткізді. «Ақ жол» партиясының жетекшісі Жолдауда айтылған шағын жəне орта бизнес мəселесін де айналып өтпеді. «Мемлекет басшысы шағын жəне орта бизнесті «индустриялық жəне əлеуметтік жаңарудың маңызды құралы» деп тегін айтқан жоқ. Себебі, шағын жəне орта кəсіпорындар өздерінің «табиғаты» жағынан ағымдағы кез келген қиындыққа жауап қата алады. Дүниежүзінде шағын жəне орта бизнес инновацияны əртараптандырудың локомотиві саналады. Ол экономиканың жаңа секторларын ашып қана қоймай, жаңа өнімдердің шығуына жол

НАТО-мен ынтымаќтастыќ кґрінісі

Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары – Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабының бастығы, генерал-полковник Сəкен Жасұзақов Брюссель қаласында НАТО əскери комитетінің жыл сайынғы отырысына қатысты. Кездесу Еуро-Атлантикалық əріптестік кеңесі елдері форматында НАТО-ға мүше елдер мен əріптес елдер бас штаб бастықтарының деңгейінде өтті. Тараптар өткен жыл ішіндегі ынтымақтастық нəтижесін жəне «Бейбітшілік жолындағы əріптестік» бағдарламасы шеңберіндегі өзара іс-қимылдың перспективаларын, сондай-ақ, өңірлік жəне аймақтық қауіпсіздіктің өзекті мəселелерін талқылады. – Қазақстан біздің көпвекторлы саясатымыздың маңызды құраушысының бірі əрі ұлттық жəне өңірлік қауіпсіздік жүйесіне үлес қосатын НАТО-мен ынтымақтастыққа үлкен мəн береді, – деп Сəкен Жасұзақов

НАТО əскери кеңесінің төрағасы генерал Кнуд Бартелспен кездесу барысында атап өтті. Келіссөздер барысында тараптар Ауғанстанның тұрақты дамуы үшін халықаралық қоғамдастықтың салып отырған күш-жігерін талқылады. Қазақстан қазіргі уақытта Ауғанстанға гуманитарлық салада жəне білім беру саласында көмек көрсетуін жалғастыруда. Жыл сайын 200 ауғандық студент Қазақстанда бакалавриат бағдарламасымен инженер, педагог, денсаулық сақтау, ауыл шаруашылығы салалары мамандықтары бойынша білім алуда. Бұдан басқа, Қазақстан Ауғанстандағы Қауіпсіздікке қолдау көрсету халықаралық

(Соңы. Басы 1-бетте). Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы кибертехнологияларды дамыту жəне мемлекет пен қоғамның тіршілігіне енгізу үдерісінде пайда болатын заманауи қатерлердің спектріне талдау жасауға, сондайақ, жаңа жағдайдағы мемлекет қорғанысын қамтамасыз етудегі қазіргі тəсілдерге де ерекше назар аударды. Сарапшылық кеңес мүшелері мен мемлекеттік органдар басшылары пікір алмасу барысында киберкеңістіктің аса маңызды мəселелерін, соның ішінде киберқауіпсіздік саласындағы мемлекеттік реттеу жүйесін дамыту, оны заңнамалық қамтамасыз ету, кибертехнологияларды милитаризациялау, жабдықтар өндірісі мен бағдарламалық қамтамасыз ету, мамандарды даярлау мен кадрлық жұмыс жайын қарастырып, талқылады. Сарапшылық кеңес жұмысының қорытындысы бойынша Қ.Қожамжаров киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік саясаттың ұзақмерзімді стратегиялық көрінісі мен кешенді тəсілдеріне назар аудара отырып, мемлекеттік органдар мен сарапшылар қауымының нақты міндеттерін айқындады.

• Зайырлы қоғам жəне жоғары руханият. • Индустрияландыру мен инновацияларға негізделген экономикалық өсім. • Жоғары əлеуметтік стандарттарға сай Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамы. • Тарихтың, мəдениет пен тілдің ортақтығы. • Еліміздің ұлттық қауіпсіздігі жəне бүкілəлемдік, өңірлік мəселелерді шешуге жаһандық тұрғыдан қатысуы. Ұрпақтар сабақтастығын, өзара қолдау дəстүрін қамтамасыз ету арқылы осы құндылықтарды еселеу – біздің мем лекеттілігімізді дамыту мен тəуелсіздігімізді нығайтудың кепілі. Бұл құндылықтардың барлығы халықтың ынтымағын нығайтып, «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясын қалыптастыруға əкелді. Елбасының сындарлы саясатының арқасында біздің жас мемлекетіміздің əлемдегі ең дамыған елдер қатарынан табылуына, өз тағдырын таңдауына, əлемдік өркениетте халқымыздың бірегей мəдени жəне тарихи мұрасының белгіленуіне тарихи мүмкіндік туғызды. Қазақстанның жетістігі – əрбір Қазақстан отбасының, əрбір азаматымыздың жеңісі. Бүгінде Жалпыұлттық демократиялық күштер коалициясы билік пен азаматтық қоғам арасына дəнекер бола отырып, кең көлемдегі пікір алмасу алаңына айналды. «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асыру аясындағы біздің басты мақсатымыз – Қазақстан жолының мақсат-мұраттарына бүкілхалықтық қолдауды қамтамасыз ету. Біз, Қазақстанның Жалпыұлттық демократиялық күштер коалициясының мүшелері, Елбасы бастамасын барынша қолдай отырып, Қазақстан мемлекеттілігін, тəуелсіздік пен егемендікті нығайтуға ынталымыз. Жолдау бізге, Қазақстан азаматтарына бағытталған. Сондықтан барша қазақстандықтарды көрегенділік пен бірлігі баянды халық болып қалыптасқандығымызды танытуға жəне біздің ортақ үйіміз – Қазақстан2050-ді бірге құруға шақырамыз!

Экономиканы алєа жылжытушы тетік

Атлантаны абаттандыруєа арналды

Басымдыќтарєа назар аударды

ашады. Бұл орайда, Президенттің «бизнестің дамуына кедергі келтіретін барлық құқықтық нормалардың күшін жою» деген сөзі жай емес, басшылыққа алатын сөз. Осыған байланысты «Ақ жол» партиясының депутаттары заңдық бастамалар құқығын пайдалана отырып, Үкіметтің қарауына өздері əзірлеген «Шағын жəне орта бизнесті мемлекеттік қолдау туралы» заң жобасын ұсынды», деді А.Перуашев. Осылай деген ол бұл заң жобасында кəсіпкерлерге қолдау көрсететін əртүрлі ісшаралар көрініс тапқанын тілге тиек етті. Брифинг барысында сын да айтылмай қалмады. А.Перуашев «Үкімет депутаттық сауалдарға үстірт қарайды», дей келе, бұл мəселеге назар аудару қажеттігін атап көрсетті.

күштеріне жер үстімен жəне əуемен жүк тасымалдау үшін аумағын ұсынып отыр. Сондай-ақ, Брюссель қаласындағы НАТО əскери комитетінің отырысы шеңберінде Қазақстан Қарулы Күштері Бас штабының бастығы бастаған əскери делегация Түркиядан жəне Ұлыбританиядан келген əріптестерімен екіжақты кездесулер өткізді. Генерал-полковник Сəкен Жасұзақов Қазақстан Қорғаныс министрлігінің армияның бітімгершілік əлеуетіне көңіл бөлетінін атап өтті. Қазақстан Қарулы Күштерінің əскери қызметшілері жыл сайын бітімгершілік оқужаттығуларға қатысып келеді. Бұрын хабарлағанымыздай, «Дала қыраны-2013» халықаралық оқу-жаттығуы қорытындысы бойынша НАТО сарапшылары «Қазбат» бітімгершілік батальонына жоғары баға берген болатын. «Егемен-ақпарат».

ЭКСПО шежіресі: Атланта, 1895 жыл

«АҚШ ғасырының» басталғанын төрткүл дүниеге паш еткен Чикаго көрмесінен кейін екі жыл өткеннен соң, яғни 1895 жылы Атланта қаласында Америка құрлығындағы кезекті Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесі өткізілді. Бұл дүниежүзілік ауқымды шара АҚШ-тағы азаматтық соғыстың орталығына айналған Джорджия штатындағы ең үлкен зардап шеккен Атланта қаласын қалпына келтіріп, одан əрі гүлдендіруге арналды. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

1895 жылғы Атланта Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесі өткізілместен бұрын, оған дайындық ретінде 1881 жəне 1887 жылдары осы қалада Бірінші жəне Екінші жалпыамерикалық мақта көрмелері өткізілді. Атланта қаласы сол дəуірдегі құл иеленуші Оңтүстік АҚШ-тың орталығы болып табылатын. Сондықтан бұл өңірде құлдар еңбегін кеңінен пайдаланатын мақта өсіру өндірісі дəуірлеп тұрған еді. Сондықтан да 1895 жылғы Атлантада өткізілген көрме Мақта өсіруші штаттардың көрмесі жəне Халықаралық жетістіктер көрмесі деп аталды. Атланта Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесі 100 күнге созылып, 1895 жылдың 18 қыркүйегінен 31 желтоқсанына дейін жалғасты. Бұл көрмені 800 мыңнан астам адам тамашалады. Келген қонақтардың арасында АҚШ тұрғындарымен қатар 13 шет мемлекеттің өкілдері болды. Сол кезде АҚШ-тың оңтүстігінде орын алған экономикалық жəне қаржы қиындықтарына қарамастан, көрме өзінің алдына қойған мақсатын орындады. Азамат соғысы кезінде өрт шалып, үлкен күйзеліске ұшыраған Атланта қаласын өңірлік іскер орталыққа айналдыру мақсатында инвестиция тарту үшін көрменің ықпалы орасан зор болды. Жалпы, ХІХ ғасырда өңірлерде орын алған күрделі оқиғалардың салдарын жеңілдету, аймақтың əлеуметтік-экономикалық ахуалын жаңғырту мақсатында өте тиімді шара – əлемдік көрмелер мен жəрмеңкелер өткізу ерекше дəстүрге айналған еді. Радио жəне телевизия дамымаған сол кезеңде əлемнің əр түкпірінде болып жатқан техникалық жетістіктерді паш етіп, технологиялар алмасудың жалғыз ғана жолы осы бүкілəлемдік көрмелер болатын. ХІХ ғасырдағы өнеркəсіп революциясы, сол кезеңдегі адамзаттың романтикалық болашаққа, техникалық өркениетке ұмтылған

алдыңғы қатарлы өкілдерінің ақыл-ойы осылай дүниеге бүкілəлемдік жетістіктер көрмесі идеясын əкелді. Міне, содан бері өткен 160 жылдан астам уақыттан бері əлемнің дамыған мемлекеттері бүкіл дүние жүзіне қоғамдық маңызы бар салалардағы өздерінің қол жеткізген жетістіктерін паш етіп, басқалардың шыққан биігімен салыстырып, бағалауды дəстүрге айналдырып келеді. Атланта АҚШ-тың оңтүс тігіндегі Джорджия штатының орталығы ретінде 1861-1865 жылдардағы азамат соғысының барлық ауыртпалығын бас тан кешірді. АҚШ тарихында зор ауыртпашылықтармен орын алған азамат соғысының қызған кезінде, яғни 1864 жылы Атланта үшін ұлы шайқас басталды. Қалаға генерал Шерман бастаған солтүстікшілердің əскері басып кірді. Қаланы аямай тонап, қиратқаннан кейін генерал Шерман оны түбірімен өртеуге бұйрық берді. Бұл оқиғаны атақты «Жел айдағандар» («Унесенные ветром») романының кейіпкері былай суреттейді: «Конфедераттар əскері Атланта қаласына қайтып оралғанда əрбір жерден қара күлдің ортасында сорайып қалған пештің мұржаларын, өрт жалынынан қара күйеге айналған кірпіш үйінділерін, отқа оранып, көмірге айналған ағаш діңгектерін көрді. Осы алапат өрттен кейінгі күлге айналған қала көшелерінде күйік шалған өліктер теңкейіп жатты...». Міне, осындай күйзеліске ұшыраған Атланта қаласының жарасын жазуға ұзақ уақыт керек болды. Бұл ретте қаланың одан əрі жаңғырып, жаңаруына дүркін-дүркін өткізілген өңірлік Мақта көрмелері мен 1895 жылғы Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесінің əсері ерекше зор болды. Атлантадағы Бүкілəлемдік көрмені өткізуге 2 миллион доллардан астам қаржы жұмсалды. АҚШ-тың оңтүстігіндегі 6 штаты осы көрмеде арнайы өз павильондарын салды. Бұл көрмеде өңірдегі көлік, қайта өңдеу, ауыл шаруашылығы жəне тау-кен

өндірісі саласында қол жеткізілген жетістіктер кеңінен көрсетілді. Жалпы, көрмеде 6 мыңнан астам жəдігерлер келушілердің назарына ұсынылды. Көрмені тамашалауға келген қонақтардың көңілін аулау мақсатында көптеген ойын-сауық шаралары өткізілді. Көрермендердің ішіндегі батылдары «Феникс» атты биіктен тамашалау доңғалақтарына шықты. Осы көрмеге арнап тропикалық саябақ ұйымдастырылды. Қазір бұл саябақ Атланта қаласының атақты Ботаникалық саябағы аталады. 1895 жылы 18 қыркүйекте Бүкілəлемдік жетістіктер көрмесінің ашылу салтанатында əскери оркестр өнер көрсетті. Салтанатқа жиналғандардың алдында саясаткерлер мен бизнесмендер, қала басшылары сөз сөйледі. Жиналғандар алдында алғаш рет қара нəсілді ағартушы жəне америкалық негрлердің азаттық жолындағы күресі басшыларының бірі Букер Т.Вашингтон сөз сөйледі. Ол айтқан жалынды сөздер тыңдаушыларды əртүрлі əсерлерге бөледі. Букер Т.Вашингтонның осы сөзі «Атланталық мəміле» деген атпен тарихта қалды. Букер Т.Вашингтон Америка тарихындағы ақ нəсілділер алдында сөз сөйлеген алғашқы қара нəсілді адам ретінде де тарихқа енді. 1895 жылдың 26 желтоқсаны Негрлер күні («негр» сөзі ол кезде кемсітушілік сөз болып саналмайтын) деп жарияланды. Осы бір айтулы күнге америкалық атақты сазгер Джон Филллип Сауза өзінің атақты «Мақта королі» маршын шығарып, оны Джорджия штатының тұрғындарына арнады. АҚШ-тың негізгі мақта өсіру аймағы осы Джорджия штаты болатын ХVІІІ ғасырдан ХХ ғасырдың бастапқы кезеңіне дейін мақта ауыл шаруашылығы өндірісінің ең басты дақылы болып саналды. Мақта өндірісінде негізінен құлдардың еңбегі пайдаланылды. Атлантада өткен Бүкілəлемдік көрмеге қойылған жəдігерлерді атап өту үшін 1573 арнайы медаль тағайындалды, оның 634-і алтын медаль болатын. 1895 жылғы ЭКСПО Атланта қаласының одан əрі гүлденуіне өзіндік қолтаңбасын қалдырды. Көрме қалашығында салынған павильондардың көпшілігі кейіннен бұзылды. Бірақ, көрме қалашығы қалалық парк ретінде күні бүгінге дейін сақталып қалған.


3

www.egemen.kz

24 қаңтар 2014 жыл

Ўлттыќ идея – ўлы мўрат бастауы

Қазақта «Жақсы сөз жарым ырыс» деген аталы сөз бар. Елбасының «Ұлттық идеямыз – Мəңгілік Ел!» деп нақтылауы сол даналықпен астасып, өзіндік үйлесім табуда. Əсілі, мəңгілік ел болу үшін ынтымағы жарасып, экономикасы дамыған халқы, тұрақты ұлттық теңгесі сынды құндылықтары бар Тəуелсіз мемлекет орнығуы тиіс. Сонда сол елмен өркениетті елдер санасады. Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Абыройлы жол

Көкшетауда Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына Жолдауын талқылауға арналған облыстық мəжіліс болып өтті. Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Оның жұмысына облыстық мəслихаттың депутаттары, қалалар мен аудандардың əкімдері, мəслихат хатшылары, «Нұр Отан» партиясы аудандық филиалдары төрағаларының орынбасарлары, облыстық мекемелердің, жоғары оқу орындарының басшылары, бизнес өкілдері, үкіметтік емес ұйымдар мен этномəдени бірлестіктердің жетекшілері, журналистер қатысты. – Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған биылғы Жолдауы – тарихи маңызы зор жəне жарқын болашаққа арналған басты мемлекеттік бағдарлама, – деп атап көрсетті Ақмола облысының əкімі Қосман Айтмұхаметов. – Елбасы қалыптасқан мемлекетіміздің алдына 2050 жылға дейін əлемдегі айрықша дамыған отыз мемлекетпен терезесі тең тіршілік кешуімізді міндеттеді. «Мəңгілік Елдің» басты мұраты да осы. Бұл барша қазақстандықтар сияқты, біздің жерлестерімізге жігер-қуаты мол жауапкершілік жүктейді əрі келешегіміздің кемелдігіне шүбə келтірмейді. Өйткені, оның ұзақмерзімді жəне алдағы жеті бесжылдыққа кестеленген басымдықтары отандастарымызды айқын міндет, абыройлы жолға бастайды. Облыс экономикасындағы жаңа бағыттар мен серпінді даму ортақ мақсаттағы үлесіміздің салмақтылығын айқындайды. Алдын ала есептер бойынша, 2013 жылы 938 миллиард теңгенің жалпы өнімі өндіріліп, белгіленген меже 105,9 пайызға орындалды. Мұны ауыл шаруашылығындағы (135,7 пайыз), сауда (118,7) жəне көлік тасымалындағы (107) жоғары табыстармен байланыстырамыз. Əйткенмен, Елбасы тапсырмаларын орындау үшін қарқынды еселей түсудің қосымша шаралары қарастырылып, резервтер мен қаржының тиімді жұмсалуы қатаң бақылауда ұсталады. Биыл ел экономикасын индустрияландырудың бірінші бесжылдығы аяқталып, индустриялық-инновациялық дамудың екінші кезеңіне қуатты негіз қаланады. Бағдарлама қолға алынғаннан бастап өңірде 102 миллиард теңгенің 39 нысаны іске қосылып, 4,5 мыңнан астам тұрақты жұмыс орындары құрылды. Ал 2014 жылы 115,8 миллиард теңгеге бағаланған 11 жобаны жүзеге асыру жоспарланып отыр. Мұнда экспорттық бағыттағы кəсіпорындар құрылысына ерекше назар аударылады. Бұл орайда, 2013 жылы шикізатқа жатпайтын экспорттық тауарлар ауқымы 50 пайызға жетіп, республикалық орташа көрсеткіштен 2 есе асып түскені атап өтілді. Бірақ, əлемдік рыноктағы уран мен алтынға қатысты жағдайдың өзгеруі жаңа экспорттық позицияларға басымдық беруді талап етуде. Баяндамашы бұл ретте азықтық, сусын жəне химия өнімдерінің көлемін арттыру қажеттігін айтты. Атқарылар міндеттердің ауқымдылығын еске салған облыс əкімі барлық деңгейдегі əкімдерге, кəсіпорындар мен шаруашылық басшыларына, қоғамдық бірлестіктерге жеті бағыттан тұратын негізгі міндеттерді саралап көрсетті. Баяндама «Біздің парызымыз – «Мəнгілік Ел» идеясын ұстанып, білім мен ғылымды, мəдениет пен өнерді, денсаулық сақтау мен саламатты өмір салтын дамыта отырып, бəсекеге қабілетті ұлтқа айналу», деген жігерлі екпінмен аяқталды. Баяндама бойынша қызу талқылау жүріп, оған Парламент Сенатының депутаты Жабал Ерғалиев, «Родина» Агрофирмасы» ЖШС бас директоры, Қазақстанның Еңбек Ері Иван Сауэр, «Дастархан» ЖШС директоры, облыстық мəслихаттың депутаты Елена Мащинская, «Новопэк» ЖШС-нің директоры Борис Писарев жəне басқалар қатысты. Ақмола облысы.

Орал қаласында Елбасы Жолдауын талқылауға байланысты өткізілген активте Батыс Қазақстан облысының əкімі Нұрлан Ноғаев биылғы Жолдаудың басты ерекшеліктерін шегелеп айтып берді.

Қазақстан ет жəне сүт өнімдерін экспорттайтын өңірлік ірі елге айналуы керектігін мəлімдеді. Бұған ең біріншіден ел өңірлері

Ќазаќстанныѕ батыс ќаќпасы

Жолдау талаптарына сай ґркен жаймаќ Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Бұл – еңсесі биік ел бола білудің адастырмайтын компасы. Тəуелсіздігімізді одан əрі тұғырландыра түсудің таптырмайтын тактикасы. Мұнда өңірлерді одан əрі өркендету мен дамыту жолдары да тайға таңба басқандай айқын көрсетілген. Жолдау – іске басшылық жасаудың өміршең өнегесі, деп тұжырым жасады облыс басшысы. Ел Президенті Н.Ə.Назарбаев биылғы жылдың басты құжатында алдағы уақытта атқарылатын бірқатар басым бағыттарды атап көрсетті. Дəл осы бағыттар өңірлерді өркендетіп, аймақтарды ажарландыруға да қуатты серпін бермек. Осы ерекшелікті өз баян дамасының негізгі тіні мен қазығы етіп алған өңір жетекшісі аталған бағыттарды облыстың қазіргі əлеуметтікэкономикалық тыныс-тіршілігімен байланыстыра баяндап берді.

Елбасы атаған бірінші бағыт – инновациялық индустрияландыру тренді. Бір сөзбен айтқанда, ілкімді де икемді инновациялық саясат. Бұл тұрғыда жаңа жұмыс орындарын ашудың маңызы жоғары. Орал өңірінде соңғы кезде тренді табиғатына тəн мыңнан астам жұмыс орнының ашылуы үлкен істердің тек басы ғана деуге болады. Ең бастысы, мұнда істі жан-жақты жүргізуге барлық жағдайлар мен мүмкіндіктер бар. Сондай-ақ, агроөнеркəсіп кешенін инновациялық бағытқа түсіру міндеті де Жолдауда нақты қойылған. Аграрлық сек тордағы істің нəтижесі көп жағдайларда ауа райына тəуелді болатыны жасырын емес. Облыс əкімі Н.Ноғаев мұн дай көріністер Ақжайық аймағында да кездесіп қалаты нын жасырған жоқ. Осы мəселеге қатысты Президент қойған жаңа міндеттер мен талаптар сала тиімділігін көтеруді міндеттейді, деді ол. Елбасы өз Жолдауында

сүбелі үлес қосуға тиіс. Мұндай міндеттен Ақжайық аймағы да тыс қала алмайды. Активте осыған орай облыста ет экспорты əлеуетін көтеру, марқа қозы етін өндіретін кешен жобасын жеделдету жөнінде нақты ұсыныстар мен ой-пікірлер айтылды. Жолдауда қойылған басым бағыттардың бірі инфра құрылымдық үштаған – агломе рацияның, көліктің жəне энер гетиканың қарқынды дамуын қамтамасыз ету болып отыр. Оны жүзеге асыру ісіне батыс қақпаның қосатын үлесі қомақты. Жалпы, мұнда кеңестік кезеңді айтпағанда, тəуелсіздік жылдарының өзінде өзге өңірлермен салыстырғанда жол-көлік инфрақұрылымы əжептəуір кейін қалып қойды. Бұған Елбасының жаңа Жолдауы соны серпіліс беретінін мəлімдеген Н.Ноғаев өңірде Самара – Орал – Ақтөбе тас жолы салынатынын, облыс орталығын шалғайдағы оңтүстік аудандармен жалғастыратын инфрақұрылымдық жүйе одан

Еѕбекќор елдіѕ экономикасы тез дамиды

Жолдауда айтылған міндеттерді жергілікті жерлерде іске асыру жолдарын нақтылау мақсатында Оңтүстік Қазақстан облысы əкімдігінде жиын өтті. Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Мемлекет басшысы Жолдауда шағын жəне орта бизнес көлемін 2050 жылға қарай еліміздің ішкі жалпы өнімінің 50 пайызын қамтамасыз ететін деңгейге жеткізу қажет деді. Облысымыздың бұл саладағы табыстары жыл санап артуда. Биыл облыс нарығында белсенді жұмыс істейтін шағын бизнес субъектілерінің саны 125,8 мың бірлікті құрады. Ал, олар өндірген өнім 534,1 млрд. теңгені құрап, жұмыспен қамтылғандар 279,6 мың адамға жетті. «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы аясында кəсіпкерлікті қолдау үшін қазынадан 6,9 млрд. теңге қарастырылды. Бұл тұрғыда облысымыздың Елбасы тапсырмасын орындауда мүмкіндігі

мол. Жолдауда айтылған əлеуметтік салаға қатысты міндеттер өңірімізде жоспарға сай жүзеге асады. Осы жылы 107 білім нысанының құрылысына 32,4 млрд. теңге қаржы бөлінді. Жыл соңына дейін 50 нысан ел игілігіне беріледі. Осылайша, 28 апатты, 3 үш ауысымды мектептің мəселесі шешіледі. Денсаулық сақтау саласында жаңа 42 нысан салынады. 2014 жылы облыс аумағындағы мүгедектерге көрсетілетін əлеуметтік қолдауды жақсарту үшін 1,2 млрд. теңге қаржы қарастырылды. Сондай-ақ, Сарыағаш, Мақтаарал, Сайрам, Түлкібас аудандарында мүгедектерге əлеуметтік қызмет көрсету орталықтары ашылады. Жолдаудағы Шымкенттің ірі қалалар агломерациясына енгізіліп, заманауи урбанистік орталыққа айналуы

əрі кеңейетінін айтып берді. Сондай-ақ, Жолдауда Елбасы тарапынан үш ауысыммен оқитын мектептер мен апатты жағдайдағы білім ғимараттарын жою талабы қойылғаны мəлім. Бұған байланысты баяндамашы: облыста үш ауысымдағы мектеп жоқ. Бірақ бұл жағымды фактордың өзі біздің босбелбеулікке салынуымызға себеп емес. Өйткені, ішкі көші-қон мен урбанизация үрдісі, ауыл тұрғындарының қалаға көбірек қоныстана бастауына алып келуде. Бала туу көрсеткішінің өсуі бейқамдыққа жол бергізбейді. Екі ауысымдағы мектептердің тарлық ете бастауы, əсіресе, Орал қаласы маңындағы Зашаған, Деркүл кенттері аумағында байқалып қалып жүр, деп атап өтті Н.Ноғаев. Облыс басшысы өз сөзін қорытындылай келе, «Мəңгілік Ел» болудың басты кілті – тəуел сіздікті сақтап қалу еке нін айтып, осы ұлы іске батысқазақстандықтарды да белсене қатысуға шақырды. Бұдан соң актив жиналысына қатысушылар Президент Н.Ə.Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына Жолдауына қатысты өз ой-пікірлерін ортаға салды. Батыс Қазақстан облысы.

оңтүстікқазақстандықтарға зор міндет жүктейді. Бұл бағытта нақты жұмыстар жасалуда, облыс орталығына 40 елді мекен қосылып, халық саны 145 мыңға артып отыр. «Жаңа Жолдау Қазақстанның жаңа белестерді бағындыруына, жоғары экономикалық көрсеткіштерге қол жеткізіп, қарқынды дамыған мемлекетке айналуына жол ашады. Жерлестеріміз ежелден еңбекқорлығымен, татулығымен, бəсекеге қабілеттілігімен танымал. Бұл жүктелген жаңа міндеттердің орындалуына үлкен негіз болады», деді облыс əкімі А.Мырзахметов. Халқы еңбекшіл елдің экономикасы өрісті, қоғамы тұрақты, тұрмысы түзу болатыны белгілі. Бүгінгі жаһандану дəуірі жүріп, техникалық даму үдерістері қарқын алған кезеңде алдымызға стратегиялық мақсаттар қойып, əлемде өзіндік орны, асқақ беделі бар мемлекет құру – басты міндет. Мемлекет басшысы жариялаған саяси құжаттың мəні де осында. Қазақстандықтар бір идеяға топтасып, ортақ мақсат пен мүдде үшін, кемел келешек үшін еңбек етері сөзсіз. Оңтүстік Қазақстан облысы.

Серпінділіктіѕ жаѕа баєыты Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев мұнайлы Атыраудың қарқынды дамуын назарынан тыс қалдырған емес. Соған орай өңір жұртшылығының Тұңғыш Президентке деген ыстық ықыласы да ерекше. Бұл өңір орталығында Елбасының «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауын талқылаған актив жиналысында тағы бір байқалды. Əуелі облыс əкімі Б.Ізмұхамбетов биылғы Жолдаудың маңызын төмендегіше сипаттап берді. Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

– Еліміз тəуелсіздік алғалы бері өзіндік даму моделін – Қазақстан жолын қалыптастырды. Табыстылық формуласының авторы – Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ХХІ ғасырдың бірінші жартысына дейінгі бағыт-бағдарымызды айқындап, оны жүзеге асырудың нақты жолдарын көрсетіп берді. «Қазақстан-2050» Стратегиясымен

ел дамуының жаңа кезеңі басталды. Сондай-ақ, қоғамды толғандырып жүрген мəселеге де нүкте қойылды. Бұл – Ұлттық идея мəселесі. Ұлтты ұйыстырып, мəңгі мақсаттарға жетелейтін идея – «Мəңгілік Ел» идеясы. Бұл идея жайдан-жай туа салған жоқ. Жерұйықты арман еткен көне заманғы бабалардан бүгінгі ширек ғасырлық Тəуелсіздік тарихымызда түзілген, Елбасы атаған жеті құндылық негізінде терең толғаныстан туған көшелі ой, – деді облыс əкімі. Өңір басшысы Жолдауда

айтылған міндеттерді іске асыруға байланысты жоспарлы шараларды жұртшылыққа кеңінен таныстырды. Əкімнің мəлім етуінше, қазір өңірде Индустрияландыру картасы шеңберінде құны 1,4 триллион теңгені құрайтын 35 инвестициялық жоба жүзеге асырылуда. Оның ішінде өткен жылы 10,6 миллиард теңгелік 7 жоба іске қосылыпты. Ал биыл жалпы құны шамамен 17,7 миллиард теңгенің 5 жобасын іске қосу жоспарланып отыр. Сонымен бірге, өңір басшысы «Атырау» əлеуметтіккəсіпкерлік корпорациясының жанынан ғылым жəне инновациялық орталық құруды ұсынып отыр. Бұл орталықтың жұмысына мұнай өндіруші кəсіпорындарды кеңінен тарту қажет, деп есептейді Б.Ізмұхамбетов. Өңірде «Жасыл экономика» жобасы аясында күн мен жел қуатын кеңінен

Бұл биікке біз Тəуелсіздігімізді төрткүл дүниеге паш еткелі Елбасы ның бастауымен көтерілге німіз аян. Мұны «Мəңгілік Ел» болу баспалдағына қадам басу деп те түсінген лəзім. «Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты дəстүрлі Жолдауының ұстанымы – елімізді əлемдегі дамыған 30 мемлекеттің қатарына қосу, Тəуелсіздігімізді сақтай отырып, «Мəңгілік Ел» идеясын баянды ету. Елбасының биылғы Жолдауында өндіріс пен тұрмыста жаңа технологиялар арқылы жаппай электр қуатын барлық жерде үнемдеуге қолдау көрсету қажет деп нақтыланды. Рас, тұтынушылар санының өсуіне байланысты облыста электр қуатының тапшылығы сезілуде. Бұл мəселе 2018 жылы Балқаш жылу электр стансасының құрылысы аяқталғанда толықтай шешілетін болады. «Қолжетімді баспана-2020» бағдарламасының аясында құрылыс мерзімдерін қысқартуға, өндірістік шығындарды азайтуға мүмкіндік беретін үй құрылысы комбинатын іске қосамыз. 2014 жылы комбинаттың құрама-монолитті конструкцияларынан тұратын 5-7 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға беріледі деп жоспарлануда», – деді актив жиынында Алматы

облысының əкімі Аңсар Мұсаханов. Елбасы Жолдауда агроөнеркəсіп кешеніне жаңа технологияларды енгізу, еңбек өнімділігін арттыру жəне өнеркəсіпті əлемдік стандарттарға сай ұйымдастыру жолдарын белгілеп берген еді. Аграрлықинновациялық кластердің ғылыми негізделген жүйесін енгізуге баса назар аударды. Алматы облысының аграрлық секторының əлеуеті зор болғандықтан, топырақтық-климаттық жағдайы қолайлы, судың мол қоры бар. «АгроБизнес-2020» бағдарламасымен ауыл шаруашы лығы тауар өндірушілеріне едəуір мемлекеттік қолдау көрсету қарастырылғандықтан, егістік көлемі былтыр арғы жылмен салыстырғанда 21 мың гектарға өсті, ал 2017 жылы 920 мың гектар жерге жеткізілмек. Осылай дей келе, облыс басшысы Жолдауға сəйкес өзге салалар бойынша атқарылатын жұмыстарды тұжырымдап, тиісті қызметтерге нақты тапсырмалар берді. Келесі кезекте, облыс ардагерлері, дəрігерлер мен мұғалімдер, өндіріс орны қызметкерлері, бизнесмендер, жастар өкілдері мінберге көтеріліп, Жолдаудан алған əсерлерін, өзіндік ойтұжырымдарын ортаға салды. Жылдың басты құжатын жанжақты насихаттауға ой қосып, пікір алмасуға арналған жиынды Аңсар Мұсаханов қорытындылады. Алматы облысы.

Ґндірісті ґѕір їлесі

Облыс орталығындағы «Достық үйінде» «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Елбасының халыққа Жолдауына орай облыстың идеологиялық активі болып өтті. Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Жиында баяндама жасаған облыс əкімі Қанат Бозымбаев елімізде қабылданған үдемелі индус триялық-инновациялық даму бағдарламасын іске асыруда өндірісті өңірдің қосар үлесі мол екенін атап өтті. Бұған дəлел, бұл күндері жалпы, индустрияландыру картасы аясында облыста инвестиция құны 1 трлн. 78 млрд. 800 млн. теңге болатын 85 жоба жүзеге асырылуда. Алдағы жылдары 10 мыңнан астам жаңа жұмыс орындары ашылады деп күтілуде. Осындай көрсеткіштер тізілімі бойынша облыс еліміздегі жетекші үш облыс қатарында тұр. – Енді біз елімізде қабылданған индустрияландыру бағ дарламасының екінші бесжылдығын орындау жолында ауқымды жобажоспарларға толы жұмысты əр салада одан əрі жалғастыра, жандандыра түсетін боламыз, – деді облыс əкімі Қанат Бозымбаев өз сөзінде. Өткен күзде облыс диқандары мол өнім жинап алды. Биылғы Жолдауында Елбасы айтып кеткен бір мəселе бар, ол – жақсылықты тек табиғаттан күтіп отырмай, агроөнеркəсіп кешенінде жаңа техноло гия лар мен еңбек өнімділігін арттыру. Сонымен қатар, еліміздің əлем елдері сияқты «Жасыл экономика» жүйесіне көшудің негізгі тұжырымдамасы бо йынша 2030 жылға қарай егістіктердің 15 пайызына су үнемдеу технологиясы қолданылуы қажеттігі айтылды. Облыс аумағынан Ертіс өзені ағып жатыр. Ал біздер осы су ағынын қалай тиімді пайдаланып жүрміз, мəселе сонда. Екіншіден, Жолдауда атап көрсетілгендей, елімізді ет жəне сүт өнімдерін экспорттайтын елге айналдыру мақсатын орындауды қолға алу қажет. Тағы бір маңызды мəселе

пайдаланудың басты назарда болатыны айтылып қалды. Қазір осы бағытта үш шетелдік инвестор зерттеу жұмыстарын жүргізіп жатыр. Өңір экономикасына инвестиция құятын жобалар мұнымен шектелмейді. Олай дейтініміз, былтыр алғаш рет өткізілген «Atyrau-inbest» халықаралық форумында 50 миллиард теңгенің 11 жобасына қол қойылған еді. Мұның бəрі де инвестициялық жобалар болғандықтан, өңір экономикасының өркендеуіне тың серпін беретіндігі даусыз. Бұл жобалардың арасында фармацевтикалық дəрі-дəрмек шығаратын зауыттың құрылысы да бар. Ал жақында білім беру саласындағы үш ауысымдық оқыту мəселесі түпкілікті шешімін тапты. Осы кезге дейін бұл мəселе, əсіресе, Жылыой ауданында күрделеніп тұр еді. Бұдан оншақты күн бұрын аталған ауданда жаңа мектептің тұсауы кесіліп, үш ауысымда білім беріп келген білім ұяларының жүктемесі азайды. Былтыр Атырауда 5 оқу орнына техникалық

агломерация, көлік жəне энергетика саласы болса, қазір өңірде облыс орталығы мен Ақсу қалаларының аралығын байланыстыратын жаңа көпір құрылысы жүргізілуде. Ал өңірдің энергетика саласында Екібастұз МАЭС-1 мен МАЭС2-де жаңа жобалар жүзеге асуда. Сонымен қатар, «Павлодар мұнайхимия зауытында» да жаңғырту жұмыстары басталды. – ЭКСПО-2017 көрмесіне дайындық аясында Екібастұз қаласының ауылдық аумағында жел электр стансасы салынады. Стансада өндірілетін электр қуаты – 50 МВт. Бұл жоба Астанада өтетін халықаралық көрме нысандарын электр қуатымен қамтамасыз етеді, – деді Қанат Бозымбаев өз сөзінде. – Облыс экономикасында шағын жəне орта бизнестің үлесі 24,5 пайызға жетті. Шығарылған өнім 374 млрд. 700 миллион теңгені құрап отыр. Енді ірі жүйеқұраушы кəсіпорындар жанынан шағын жəне орта бизнесті дамытудың жоспары жасалады. Бұл арқылы елімізде жоғары экономикалық өсімге қол жеткізуге болады. Бұдан кейін Жолдауды қолдауға үн қосып, облыстық мəслихаттың депутаты, «Еуразиялық энергетикалық корпорациясы» АҚ президенті Абдуазим Рустамбаев, Лебяжі ауданының əкімі Айзада Құрманова, облыстық мəслихаттың депутаты, «Полония» поляк этномəдени бірлестігінің төрағасы Виктор Свинцицкий, Успен ауданы «Галицкое» ЖШСнің директоры Александр Касицин, т.б.сөз сөйледі. Ал 24 қаңтар – облыста тұрғындарды идеологиялық ақпараттандырудың бірыңғай күні болып жарияланды. Осы күні облыстық ақпараттық-насихаттық тобының жаңа құрамы Елбасының Жолдауын түсіндіру бойынша елді мекендерге аттанады. Павлодар облысы.

жəне кəсіптік білім саласында дуалдық оқыту жүйесінің ұлттық ядросын құру, жастардың техникалық білім алуына мемлекеттік кепілдік беру енгізілген екен. Енді биыл тағы да 4 оқу орнына дəл осындай жүйені енгізу жоспарланып отыр. Осындай игілікті істер атқарылып жатқан өңір жұртшылығы «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдаудың ерекше серпін бергенін тілге тиек етті. Мəселен, Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің ректоры Бейбіт Мамраев, Индер аудандық мəслихатының депутаты Орынша Ділмұхашева, «Возраждение» болгар этномəдени бірлестігінің жетекшісі Юрий Кустадинчев, жазушы Рақымжан Отарбаев, облыстық мəслихаттың депутаты А.Думлер еліміз серпінді, екпінді қарқынмен өркендеудің жаңа бағытын таңдады деген ойларымен бөлісті. Атырау облысы.


4

www.egemen.kz

24 қаңтар 2014 жыл

ЕЛДІҢ БОЛАШАҒЫН БАРША

 Жасампаздық Жолдауы

Жаѕа дəуірдіѕ кемел келбеті Біздің қоғамда Елбасының жыл сайынғы Жолдауынан жақсы жаңалықтар күту, қоғамның дамуында оңтайлы өзгерістерге қадам жасалатындығына сеніммен қарау дəстүрі қалыптасқан. Биылғы Президент Жолдауы да болашаққа деген сенім ұялататын нақты жоспарлар мен кемел келешектің негізін анықтайтын басты құжат болып отыр. Ерболат МҰҚАЕВ,

Парламент Сенатының депутаты.

«Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» деп аталатын биылғы Жолдауда қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты, стратегиясы «Қазақстан-2050» бағ дарламасын жүзеге асырудағы негізгі міндеттер анықталып, Қазақ елін əлемдегі дамыған 30 елдің қатарына қосудағы басты жоспарлар мен атқарылуы тиіс шаралар айқындалған. Мұны ел болашағының тұтқасын нық ұстауға жасалған сенімді қадам деу керек. Жолдауда Елбасымыз «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асырудың ең негізгі екі кезеңіне тоқталды. Оның бірінші кезеңі – 2030 жылға дейінгі индустриялық даму; екіншісі – 2030-2050 жылдар аралығындағы ғылыми инновация мен «жасыл экономика» қағидаларына негізделген орнықты дамуды жүзеге асыру. Елбасының Жолдауын ха лық қа мемлекеттің мақсаттары мен міндеттерін, жоспарларын түсіндіретін басты құжат деп қараған дұрыс. Жол дауда мəңгілікті мұрат еткен Қазақ елі үшін келешек жаңа дəуірдің кемел келбеті айқындалған. Бұл əзірге біздің мұратымыз ғана болға нымен, оны жүзеге асырудың барлық мүмкіндіктері елімізде бар екендігіне өзіміз түгілі, бəсекелес сырт мемлекеттердің де көз жеткізе бастаған жайы бар. «Қазақстан-2030» Стратегиялық бағдарламасының сəтті жүзеге асырылуы бұған айқын дəлел бола алады. Ендігі меже – əлемдегі дамыған 30 елдің қатарына ену. Аталған жоспарға сəйкес біздің еліміз экономикада ішкі жалпы өнімнің жыл сайынғы өсімін 4 пайыздан кем қылмауды, инвестиция көлемін 18 пайыздан ішкі жалпы өнімнің 30 пайызына дейін ұлғайтуды, Қазақстанның экспорттық əлеуетіндегі шикізаттық емес өнімнің үлесін 70 пайызға дейін арттыруды көздейді. Қазір шағын жəне орта бизнес Қазақстанның ішкі жалпы өнімінің 20 пайызын өндіретін болса, 2050 жылға қарай бұл көрсеткіш 50 пайызға дейін көтерілмек. Бұл елімізді бірте-бірте сыртқы экономикалық тəуелділіктен құтқаруға жол ашпақ. Сонымен қатар, 2050 жылға дейін еліміздің ішкі жалпы өнім көлемін жан басына шаққанда 13 мың доллардан 60 мың долларға дейін арттыру жоспарланған. Яғни,

қазіргіден 4-5 есе артық деген сөз. Мұнымен қоса, жоспарға алынған мақсаттарды оңтайлы жүзеге асыра алатын болсақ, қазақстандықтардың өмір сүру ұзақтығы 80 жасқа дейін ұлғайып, Қазақстан медициналық туризмнің жетекші еуразиялық орталықтарының біріне айналмақ. Абай атамыздың істі қалай аяқталғанынан емес, қалай басталғанынан танимыз деген тамаша сөзі бар. Қазақ елінің бүгінгі бастамасына қарап, оның кемел болашағын тануға болады. Бұл жолғы Жолдау жарқын болашаққа апарар жақсы істердің зор бастамасы екені күмəнсіз. Жолдауда «Қазақстан-2050» – Мəңгілік Елге бастайтын ең абыройлы, ең мəртебелі жол екендігі айтылған. Мəңгілік Ел болудың мұраттарын айшықтауда, Мəңгілік Елдің кемел кел бетін қалыптастыруда шешілуі тиіс негізгі мəселелер мен жеті міндет Пре зи дент Жолдауының негізін құрайды. Ең басты бірінші міндет – инновациялық ин дустрияландыру. Еліміздегі өндіруші секторлар тиімділігін арттыру. Шикізат өндіру мен өңдеудің жаңа тəжірибелерін жетілдіру. Геологиялық барлау саласында əлемдік нарыққа шығу. Бұлар алғашқы бесжылдықта жүзеге асырылуы тиіс шаралар ретінде атап көрсетілген. Одан кейінгі бесжылдық пен кезеңдерде мобильді, муль ти медиялық, нано жəне ғарыштық технологиялар, робот техникасы, гендік инженерия салаларын дамыту, болашақтың энергиясын іздеу мен ашудың негізін салу міндеттері тұр. Сонымен қатар, мемлекет жұмысының негізгі бөлігі Қазақстан бизнесін, яғни шағын жəне орта бизнесті дамытуға барынша қолайлы жағдай жасау, ғылымды экономикалық дамудың негізіне айналдыру мəселелерін шешу жоспарланған. Екінші міндет – Қазақстанның агроөнеркəсіп кешенін инновациялық бағытқа түсіру. Яғни, ауыл

шаруашылығын заманауи технологияларды енгізу арқылы дамытуды қолға алу. Елімізде ауылшаруашылық өнімдерін өндіруге зор мүмкіндіктің бар екенін ескерсек, өнім өндіруде үлкен жетістіктерге қол жеткізуге болатындығына сенеміз. Ауыл шаруашылығына жаңа технологияларды, əлемдік стандарттарды енгізіп, өнімділікті үздіксіз арттыру – басты міндеттердің бірі. Жолдауда мұны жүзеге асыру үшін жерді тиімді пайдалануға бөгет жасайтын барлық кедергілерді жою, фермерлердің қаржы нарығына делдалсыз тікелей шыға алуына мүмкіндік тудыру, несиелендірілуді қолға алу керектігі айтылған. Үшінші міндет – Қазақстан ғылымының əлеуетін арттыру. Яғни, ғылымды инновация мен экономиканың, өнім алу мен табиғат ресурстарын пайдаланудың негізгі көзіне айналдыру. Себебі, ғылымсыз технологияда өнім өндірудің, энергия көздерін пайдаланудың жаңа əдістері де жүзеге аспайды. Сондықтан ғылымның əлеуетін арттыру қарқынды дамуымыздың кепілі болмақ. Бұл – əлемдік тəжірибеде дəлелденіп келе жатқан үдеріс. Төртінші міндет – инфра құрылымдық үштаған: агломерацияның, көліктің, энергетиканың дамуын қамтамасыз ету. Агломерация – елді мекендерді біріктіру, жинақтау. Халық пен инвестицияның шоғырланған ірі орталықтарын қалыптастыру. Ғылым мен техниканың соңғы жетістіктерін пайдалану арқылы қол жеткізілетін экономиканың ұстыны болып табылады. Көлік инфрақұрылымы – индустрия лық экономика мен қоғамдық өмір дің тамырына қан жүгіртетін жүйе. Бұл елімізде қарқынды жүзеге асырылуда. Еліміз «Астана – Қарағанды – Алматы», «Астана – Павлодар – Өскемен», «Алматы – Қапшағай – Өскемен» автожолдарын салуды бастады. «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» дəлізінің құрылысы да аяқталуға таяу, Парсы шығанағына шығу үшін Түркіменстан мен Иранға теміржол тартылды. Қазір ұзындығы 1200 шақырым болатын «Жезқазған – Шалқар – Бейнеу» жаңа теміржолы салынып жатыр, оны 2015 жылы аяқтау көзделген. Осының барлығы – көлік инфрақұрылымын дамыту бағытында мемлекет тарапынан қолға алынып, жүзеге асырылып жатқан ірі жобалар. Энергетика – ХХІ ғасыр үшін əлемдік деңгейдегі аса ірі мəселелердің бірі. Дүниежүзінде энергетикалық тапшылық жаһандық проблемаға айналып отыр. Еліміз үшін мұны шешудің басты жоспары Жолдауда нақты айтылған. Ол жаңа мұнай өңдеу зауытын салу жəне еліміздегі бай уран өнімін тиімді пайдалану, ел экононмикасына

қызмет еткізу үшін атом электр стансасын салу. Бұл энергетикалық тəуелсіздікке қол жеткізуде тиімді болмақ. Аталған жос пар – еліміздің жарқын болашағы үшін, энергетикалық мұқтаждыққа тəуелді болып қалмас үшін қолға алынғалы отырған шаруа. Ол Қазақстанның кемел келешегіне, экономикалық, энергетикалық дамуына қызмет етпек. Бесінші міндет – шағын жəне орта бизнесті дамыту. Бұл Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамының қуатты экономикалық негізі болмақ. Шағын жəне орта бизнесті дамыту ішкі жалпы өнімді өндіруді 20 пайыздан 50 пайызға дейін көтеруде аса маңызды. Мұның елімізді сыртқы экономикалық тəуелділіктен құтқарудағы рөлі зор. Мемлекеттің экономикалық қуатын арттырады. Жалпы, шағын жəне орта бизнесті дамытуға қолдау көрсетуді Елбасымыз барлық бағдарламалар мен стратегиялық жоспарларында үнемі айтып келеді. Мұндай істі қарқынды жалғастыру – кемел келешек кепілдіктерінің бірі. Елбасы Жолдауында «Стратегия – күнненкүнге, жылдан-жылға елімізді, қазақстан дықтардың өмірін жарқын ете түсетін нақты практикалық істер бағдарламасы. Бірақ нарықтық жағдайда аспаннан нəпақа күтпей, тиімді еңбектену керектігін əркім-ақ түсінуі тиіс. Мемлекеттің міндеті – осыған барлық жағдайды жасау», деп нақты айтып өткен. Шағын жəне орта бизнесті дамытудың негізгі кілттерінің бірі – еңбек ету, Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қадам жасау. Мемлекет оған бар мүмкіндіктерді тудырмақ. Алтыншы міндет – қазақстандықтардың əлеуетін ашатын жаңа мүмкін діктер жасау. Яғни, Жолдауда жоспарға алынған бұл мəселе қоғамдық ресурс – аза маттардың денсаулығын, білімін жетілдірумен байланысты. Мұнда білім беру деңгейін жетілдіру, мектепке дейінгі біліммен қамтуды 100 пайызға жеткізу, халыққа медициналық-санитарлық кө мек көрсету жүйесін дамытуды қолға алу жоспарланған. Сонымен қатар, Жолдауда жалпықазақстандық мəдени саясаттың тұжырымдамасын əзірлеу қажеттілігі атап көрсетілген. Мəдени мен тальділік, мемлекеттік тілді əрі қарай дамыту, оны ұлттың ұйытқысына айналдыра білу қажеттігі де басты назарға алынған. Елбасы Жолдауында осы міндеттің ішіне əлеуметтік қызметкерлердің əлеуметтік пакеттерін қайта қарастыру, 2015 жылдың 1 шілдесінен бастап денсаулық сақтау саласы қызметкерлерінің жалақысын – 28, білім беру саласы қызметкерлерінің жалақысын – 29, əлеуметтік қорғау саласы қызметкерлерінікін 40 пайызға дейін, мүгедек жандар мен асыраушысынан

айырылған адамдардың жəрдемақысын 25 пайыз, 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап студенттердің шəкіртақысын 25 пайыз көтеру туралы мəселені Үкіметке қарауды тапсырды. Мұның барлығы дамыған 30 елдің қатарына енудің стратегиялық жоспарларымен сəйкеседі. Жолдаудағы мемлекет алды на қойылған жетінші міндет – мемлекеттік институттар жұмысын жетілдіру. Əлемдегі 30 дамыған елдің қатарына қосылуда адал бəсекелестік, əділеттілік, заңның үстем дігі мен жоғары құқықтық мəдениет ахуалы, сот жүйесінің іс жүзінде ашық жəне қолжетімділігі, əкімшілік реформаның қажетсіз қағазбастылық пен құжат айналымының қолайсыз үдерісіне айналмауын қамтамасыз ету аса қажет. Президент Үкіметке 2014 жылдың аясында нақты жүзеге асырылуы қажет келесідей міндеттер жүктеді. Олар – ел экономикасының өсімін 6-7 пайыз деңгейіне жеткізуді қамтамасыз ету; инфляцияны 3-4 пайызға дейін төмендету шараларын əзірлеу; 2030 жылға дейінгі Қаржы секторын дамытудың бағдарламасын əзірлеу; мемлекеттің қатысы бар барлық компанияларға талдау жүргізіп, жеке секторға берілетін кəсіпорындар тізімін анықтау; жылдың соңына дейін Астана жəне Алматы қалаларында аг ло мерация қалыптастырудың 2030 жылға дейінгі кезеңге арналған Стратегиясы жобасын əзірлеу; Үкіметтің халықаралық сауданы іске асыру кезіндегі кедергілерді алып тастау мəселелерін қарастыра отырып, Қазақстанның транзиттік əлеуетін дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасын əзірлеу жəне төртінші мұнай өңдеу зауыты мен атом электр стансасының орны, инвестициялар көзі мен құрылыс мерзіміне қатысты мəселелерді шешу. Президент Жолдауындағы жоғарыда көрсетілген жеті басты міндет жүзеге асырылған жағдайда Мəңгілік Қазақ Елі үшін жаңа дəуірдің кемел келбеті айқын көрінбек. Ендігі басты мұрат – Елбасының Жолдауда белгілеп берген міндеттерін ел болып, жұрт болып жүзеге асыруды қолға алу. Оған қазақстандық əрбір азаматтың қосар үлесі зор. «Қарашада қара үй тұр, қарайлай жүр артыңа» деген даналық сөзді көңілге түйіп, өз елінің патриотымын деген əр азамат қазақтың Мəңгілік Ел болуына тамшыдай болса да үлесін қосса, Қазақ елінің жарқын болашағы нақты жоспардан жүзеге асқан шындыққа айналмақ. Біздің де басты міндетіміз осы. Бұл бабаларымыздың тұрмысы бақуатты, түтіні түзу шыққан, ұрпағы ертеңіне сеніммен қарайтын бақытты Ел болу арманын орындаудағы ортақ парызымыз болмақ.

«Мəѕгілік Ел» жастар ќозєалысы ќўрылды Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

«Мəңгілік Ел» – ұлттық идея, ата-бабаларымыздың арманы, əлемнің дамыған 30 елінің қатарына ену жоспары, халықтың жоғары тұрмыс деңгейі, бірлік пен тұтастық, жаңа қазақстандық патриотизмнің өзегі болып табылады. «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясы бүкіл Қазақстан халқын біріктіруші əрі ұйыстырушы рухани күш жəне əлеует. Алға қойылған осындай тарихи мақсаттар мен міндеттердің қиындығы жəне күрделілігін ескере отырып, осы негіздегі болашақтың табыстарының игілігін көретін жастар екендігін ай қын сезініп, М.Əуезов атындағы ОҚМУ студенттері «Мəңгілік Ел» жастар қозғалысын құрды. «Мəңгілік Ел» жастар қозғалысының мақсаты – «Қазақстан-2050» Стратегиясында қойылған мақсаттар мен міндеттерді белсенді түрде жүзеге асыруға өз замандастарын тарту жəне олардың əлеуметтік-мəдени деңгейін көтеру арқылы, патриоттық сезімдерін қалыптастыру, Қазақстан халқының салт-дəстүрі мен мəдениетін сақтау, ұлтаралық татулық пен дінаралық толеранттылықты нығайту, сонымен қатар жастар мен студенттердің терең білімге, заманауи ғылымға жəне ұлттық тəрбиеге құштарлығын арттыру жолында жұмыстар атқару арқылы Елбасының бастамаларына қолдау көрсету. Университет жастары кəсіпкерлік, ғылым мен білімнің жаңа əлемдік деңгейдегі жетістіктерін меңгеру арқылы, өздерінің бар ақыл-ойы мен күшқуатын «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясына сүйене отырып, Тəуелсіздігімізді нығайтатынына кəміл сенімді. «Қазақстан жастары өз дарындылығы, іскерлігі жəне жаңашылдығымен ерекшеленеді. Олар барлық қиындықтарды жеңуге дайын. Біздің қозғалысымыз осы бағытта жастарымыздың арасында жаңа серпіліс тудыруға негіз болады деп санаймыз», дейді олар. Оңтүстік Қазақстан облысы.

Соны істерге серпілтеді Таңатар АХМЕТОВ,

«Нарбай» шаруа қожалығының жетекшісі.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына биылғы кезекті Жолдауы туралы алдымен ғаламтордан қарап шықтым. Өйткені, жыл сайын Жолдауды күтіп жүреміз. Еліміздің экономикалық, ішкі-сыртқы саясатында қандай бағыт-бағдар айтылғанын білгіміз келеді. Елбасымыз биылғы Жолдауында еліміз үшін стратегиялық басымдықтарға маңыз беріпті. Жоспарлау туралы айтылғаны да менің көңіліме қонды. Нұрсұлтан Əбішұлының жыл сайынғы Жолдауының əрқайсысы еліміз дамуының жоспары секілді. Ол солай болды да. Алғашқы жолдауларында айтылған мəселелердің бүгінгі күні жүзеге асқаны бəрімізге аян. Еліміз айналасы 15-20 жылдың ішінде қаншалықты дамығанына əлем куə болып отыр, оған түрлі саладағы жаңалықтар, жаңа кəсіпорындар, инновациялық технологиялардың келуі, еліміз тұрғындарының тұрмыс деңгейінің көтерілуі кепіл болар еді. Біз Қостанай облысының алыста жатқан Амангелді ауданындағы Үрпек ауылында тұрамыз. Елбасы ауыл шаруашылығын дамытуға көп көңіл бөліп келеді. Соның ырыздығын көріп отырмыз. Мал шаруашылығын дамытуға кірістік. Ол үшін бөлінген субсидия үлкен көмек болып отыр. Қазір Əулиекөл асыл тұқымды сиырының бұқаларын алып, малды асылдандыру жұмысын қолға алдық. Жолдауда шағын жəне орта бизнесті дамыту туралы тағы да айтылды. Расында, ауылда адамдарға тек шағын жəне орта бизнес жұмыс береді. Қазақта «Қолы қимылдағанның аузы қимылдайды» деген сөз бар ғой. Амангелді ауданының орталығынан дүкен, жиһаз цехын, наубайхана ашқанбыз. Осының барлығында 42 адамды жұмыспен қамтыдық. Егін мен мал шаруашылығындағы жұмыстарды да ауылдастар атқарады. Нұрсұлтан Назарбаев: «Шағын жəне орта бизнес – біздегі Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамының берік экономикалық негізі. Оны дамыту үшін жекеменшік институтын заңнамалық тұрғыда нығайтатын кешенді шешімдер қажет. Бизнесті дамытуға кедергі келтіретін барлық енжар құқықтық нормалардың күшін жою керек. Шағын бизнес ұрпақтан-ұрпаққа берілетін отбасы дəстүріне айналуға тиіс», деп атап көрсетті. Бұл пікір менің көңілімдегі ойды дөп басқандай болды. Еңбек еткенді бағалайтын адамға жұмыс жоқ деген сылтау ғана екенін өмірдің өзі көрсетіп отыр. Елбасы Жолдауда Қазақстанның 2050 жылға дейін дүниежүзіндегі үздік деген 30 елдің қатарынан көрінуін мақсат етіп қойды. Мемлекет басшысы бағыттаған жолмен жүрсек, оның да алынбайтын асу еместігін, жететін мұрат екені анық. Жолдау алыстағы ауыл адамдарын да жаңа іске серпілткендей болды. Қостанай облысы, Амангелді ауданы.


www.egemen.kz

24 қаңтар 2014 жыл

ХАЛЫҚПЕН БІРГЕ ЖАСАЙЫҚ

5

 Жолдау жауапкершілігі

Келешекке – кеѕ ґріс Кенжехан МАТЫЖАНОВ,

«Нұр Отан» партиясы Алматы қалалық филиалы төрағасының бірінші орынбасары, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.

Елбасы Жолдауы – єалымдар ќолдауы Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің мəжіліс залында оқу орнының ректоры, ҰҒА академигі Арыстан Ғазалиевтің төрағалық етуімен ғылыми кеңестің Президент Н.Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауын талқылауға арналған кеңейтілген отырысы өтті. Алқалы жиынға оқу орнының профессор-оқытушылар құрамы, құрылымдық бөлімшелерінің басшылары, қоғамдық жəне жастар ұйымдарының өкілдері қатысты. Еліміздің саяси өміріне серпіліс əкеліп, миллиондаған қазақстандықтардың жүрегіне сенім мен үміт ұялатқан Елбасы Жолдауын халықтың жыл сайын асыға күтетіні белгілі. Биыл он сегізінші рет жасампаздықтың жаршысы ретінде Қазақстан халқына жол тартқан Жолдау бұл жолы да ел күткен еңселі нысаналарды белгілеуімен ерекшеленді. Ғалымдардың бұл бас қосуының мақсаты – Елбасы Жолдауын нақтылап, онда қамтылған міндеттердің жоғары

оқу орны деңгейінде шешілу жолдарын талқылау. Жиналғандар алдында баяндама жасаған оқу орнының басшысы Арыстан Ғазалиев: – Отанымыздың жетістіктері – əрбір азаматтың ұлттық мақтанышы. Күшті, қуатты мемлекеттер ғана ұзақмерзімдік жоспарлаумен, тұрақты экономикалық өсумен айналысады. «Қазақстан-2050» Стратегиясы – барлық саланы қамтитын жəне үздіксіз өсуді қамтамасыз ететін жаңғыру жолы. Бұл ретте экономиканың жоғары технологиялық салалары жəне ғылымды қажетсінетін экономикалық базис ғылымизерттеулердің озық дамуымен сабақтаса отырып ұлттық білім беру жүйесін одан əрі нығайтуға негізделеді, – деді. Сондай-ақ, ректор өз баяндамасында Елбасы Жолдауына өзек болған «Қа зақ стан-2050» Стратегиясын орындаудың бес жыл дық кезеңді қамтитын жеті бағыты мен Стратегия басымдықтарын жүзеге асырудың негізгі 10 тетігіне айрықша тоқталып, бұл міндеттерді орындаудағы ғылым мен білім саласындағы ерекшеліктерді əңгіме арқауы етті. Ректор баяндамасынан кейін жарыссөзге шыққан барлық шешендер Елбасы жүктеген міндеттерді жүзеге асыру бағытындағы өз ой-пікірлерін ортаға салып, Жолдаудың

басым бағыттарының негізінде əзірленген университетті дамытудың Кешенді бағдарламасының ЖОО-ның білім беру қызметтерінің сапасын жəне жоғары техникалық білімнің бəсекеге қабілеттілігін арттыру бойынша дамудың стратегиялық жоспары болып табылатынына жан-жақты тоқталды. Ғылыми кеңестің кеңейтілген отырысын қорытындылаған ҚарМТУ ректоры Арыстан Ғазалиев: – Бағдарламаның негізгі мақсаты «білім беру – ғылым – өндіріс» жүйесінде кəсіби біліктіліктерін дамыту жəне жаңа қазақстандық патриотизмді қалыптастыру негізінде экономиканың жоғары технологиялық жəне ғылымды қажетсінетін салалары үшін бəсекеге қабі летті мамандар даярлау болып табылады. Елбасы Жолдауын жүзеге асыруда Тұңғыш Президенттің білім ордасы – Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті көш басынан көрінуі тиіс. Оған біздің мүмкіндігіміз де бар, күш-жігеріміз де жеткілікті, – деп, ректоратқа, құрылымдық бөлімшелер басшыларына нақты тапсырмалар жүктеді. Сəбит БЕКСЕЙІТ. ҚАРАҒАНДЫ.

Экономика єылымєа сенеді Нұрғали АРШАБЕКОВ,

мемлекеттік педагогикалық институттың ректоры.

Экономиканың ғылым мен білім арқылы ғана биікке өрлейтіні күні кешегі Жолдауда айтылды. Елбасы ел дамуының экономикаға тікелей байланысты екенін тағы да бəріміздің есімізге салды. Бұл – еліміздің 2050 жылға қарай бағыт алған үлкен жолы, ол жол бір мақсат, бір мүддені, бір болашақты көздейді. Ал еліміздің экономикалық даму жағдайын сараптайтын ғылыми тұжырымдар, ойлар, салмақты пікірлер қашанда аса қажет. Сондықтан,

еліміз білім, ғылым саласына көп көңіл бөліп келеді. Білім, ғылымның өзі – балабақ шадан басталып, мектепке, жоғары оқу орнына дейін алып келетін ұзақ жол. Жас ұрпақтың тəрбиеленуі, білім алуы, жоғары оқу орнына түсуі үшін елімізде бар лық жағдай жасалған. Енді міне, біздің студенттеріміз үшін де Жолдаудан жақсы жаңалық естілді, яғни, 2016 жылдан бастап стипендия 25 пайызға өсетін болды. Бұл жаңалық тек бүгінгі студент үшін ғана емес, алдағы жылда ры студент атанбақшы ауыл-қалада оқып жүрген оқушы

үшін де үлкен қуаныш. Оларға жігер, оқып-білім алуға талпыныс, сенім əкеледі. Жалпы, жылдағы жолдаулар сияқты биылғы Жолдау да өміріміздің барлық саласын қамтыды. Өзімнің ерекше əсер алға ным, «Мəңгілік Ел» идеясы. Бұл идея бəрімізді де рухтандырады. Студент жастарды патриоттық сезімге жетелейді. Тəуелсіздікке қол жеткізген соң, бұл құндылықты сақтап, ұрпақтан-ұрпаққа мирас етіп қалдыру оңай емес. Ал дəл осы Елбасы айтып отырған «Мəңгілік Ел» идеясы – жаңа ұғым. Ол ұлтымызды ұйыстырып, бірлікке

шақырып, болашаққа бет алған жолымыздың дұрыстығына бірден-бір кепіл бола алады. «Қазақтың мəңгілік ғұмыры – ұрпақтың мəңгілік болашағын баянды етуге арналады. Ендігі ұрпақ – мəңгілік қазақтың пер зенті», деді Елбасы өз сөзінде. Біз дің еліміз де дамып, өркендеп, бəсекеге қабілетті елдер, мемлекеттер қатарынан орын алуы үшін алдымызға, міне, осындай ауқымды міндеттер жүктеліп отыр. Олардың бəрі де аса маңызды. Осы орайда, елімізді жаңа үлкен серпілістер күтіп тұрғаны анық. Заманауи ғылыммен бірге осы серпілістерді бағындыра аламыз деген сенім зор. ПАВЛОДАР.

Тұңғыш Президентіміз тəуелсіздік алған күннен бастап, үнемі халықтың намысын қай рап, жігерін жанып, əрқашанда өркениетке ұмтылған ұзақ мерзімді мақсаттар мен міндеттер қойып келеді. Соның нəтижесінде еліміз кейбір дамыған мемлекеттердің өздерін сүріндірген ауыр кезеңдерден қиналмай өтіп, баршаны таңғалдырған айтулы табыстарға қол жеткізді. Дамудың қа зақстандық үлгісін қалыптастыра оты рып, беделі биік, абыройы жоғары, қуатты мемлекетке айналды. Əрине, бүгінгідей ғарыштық жылдамдықпен алға басқан уақытта бір сəтке де кідіріп қалуға болмайды. Сол үшін Елбасымыз «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асырудың жолдары мен тактикасын нақты белгіленген тың идеяларын жария етіп отыр. Бұл – елдің алыс болашағын болжай білетін, өз халқына шынайы қамқорлық, жанашырлық жасай алатын кемеңгер саясаткердің, дара тұлғаның ғана қолынан келетін тарихи іс. Елбасы өз Жолдауында: «Басты мақсат – Қазақстанның ең дамыған 30 мемлекеттің қатарына қосылуы. Ол – «Мəңгілік Қазақстан» жобасы, ел тарихындағы біз аяқ басатын жаңа дəуірдің кемел келбеті», деп атап көрсетті. Елбасы өз Жолдауында Қазақстанның əлемдегі ең дамыған 30 елдің қатарына кіру тұжырымдамасындағы жеті басым бағытты саралап берді. Жəне дамудың бұл жолын екі кезеңге бөле отырып, Үкімет пен Ұлттық Банкке биылғы жылы атқаруға тиісті тағы да жеті нақты тапсырма берді. Сондықтан, тəуелсіз Қазақстанның тарихында тағы бір жаңа кезең басталды деуге болады. Мемлекетіміздің ішкі жəне сыртқы саясатын нақты айқындап, əлеу меттік-экономикалық да муымызды терең де жан-жақты қамтыған бұл Жолдау – еліміздің алдағы даму перспективаларын кезең-кезеңмен белгілеп, өткен жылдың соңында «Нұр Отан» партиясының ХV съезінде қабылданған Доктринамен тығыз үндесіп жатқан жаңа сая си бағдарлама. Елбасының Жолдауындағы: «Қазақстан-2050» Стратегиясының түп қазығы – Мəңгілік Ел. Мəңгілік Ел – атабабаларымыздың сан мың жылдардан бергі асыл арманы. Ол арман – тұрмысы бақуатты, түтіні түзу ұшқан, ұрпағы ертеңіне сеніммен қарайтын бақытты Ел болу еді», деп атап өтуі елдің тұрмысын жақсартуға, əлеуметтік салаларды дамытуға бағытталған партияның Доктринасымен тікелей сабақтасып жатыр. Осыны ескере

отырып, Елбасы: «Жолдаудың мақсаттары мен міндеттерін жү зе ге асыру жөніндегі нақты шаралардан əрбір қазақстандық хабардар болуы қажет. Бұл «Нұр Отан» партиясы қызметінің негізгі мəселелерінің біріне айналды деп сенемін», деп атап көрсетті. Демек, бұл əрбір нұротандыққа жүктелген зор жауапкершілік. Оған алматылықтар белсенді атсалысатын болады. Нұротандықтар қазірдің өзінде жаңа Жолдауды ерекше ықыласпен қабылдап, бірауыздан қолдау білдіруде. Осыған дейін «Ең басты стратегия – халықтың əл-ауқатын арттыру» деген айқын формуламен ілгерілеп келе жатқан жас мемлекетіміздің саяси реформалары экономикалық даму бағдарламаларымен тығыз ұштасып отырғанын өзге жұрттар да көріп, біліп отыр. Сол себепті, қазақстандық даму жолына ха лықаралық дəрежедегі қоғамдастық лайықты бағасын беріп, əлемдік бағдарламаларға жетекшілік жасау орайында елімізге үлкен сенім көрсетті. Соның айқын бір көрінісі – алдағы уақытта өтетін ЭКСПО-2017 көрмесі. Əлемдегі 50 дамыған мемлекет қатарына қосылған елімізде байыпты өсу бар, халықтың əлеуметтік тұрмысында тұрақты ілгерілеу бар. Оны алысқа бармай-ақ, алматылықтардың бүгінгі тұрмысының өскенінен де байқауға болады. Қала əкімі, партиямыздың қалалық филиалының төрағасы Ахметжан Есімовтің қолдауымен партия өкілдері тұрақты түрде Индустрияландыру картасына қатысушы өндiрiстiк нысандарды аралап, ондағы жұмыс барысын үнемі назарда ұстап отырады. Мысалы, жыл қорытындысында жүргізілген мониторинг бойынша Индустрияландыру картасына енген 29 жоба аясында: қала метрополитені, радиобайланыс құралдар зауыты, дəрідəрмек шығару сияқты, т.б. нысандарда жаңа жұмыс орындары көптеп ашылып жатқанын мақтанышпен атап өтуге болады. Бұл күнде шағын жəне орта бизнес саласында қызмет жасайтын қа лалықтардың саны 370 мыңнан асты. Алматыдағы жан басы на шаққандағы ішкі жалпы өнім еуропалық дамыған

зерттеп, олардың ой-арманын ортаға салып отыру біз сияқты облыс журналистерінің борышы екенін жақсы түсінеміз. Мемлекет басшысының биылғы Жолдауы «Қазақстан-2050» Стратегиясынан туындайтын міндеттердің əрбіреуі қоғамдық өмірдің барлық саласындағы əрбір саналы азаматтың күнделікті қызметі мен тіршілігіне тікелей

қатысты. Əсіресе, қоғамды алаңдатып келген қазақ тілінің мəселесіне екпін беруі өте орын ды болды деп ойлаймын. Президен тіміздің салтанатты түрде мəлімдеген мына сөздері менің замандастарымның əрқайсының жүрегін тебіренткеніне кəмілмін. «Енді ешкім өзгерте алмайтын бір ақиқат бар! Ана тіліміз Мəңгілік Елімізбен бірге Мəңгілік Тіл

мем лекет тердің көрсеткішіне тең болып отыр. Тұрақты еңбек пен табыстың нəтижесінде орташа жалақы республика бойынша алдыңғы орынға шықты. Əрбір үшінші алматылық автокөлік мініп жүр. Нəрестелердің дүниеге келуі соңғы үш жылда екі есеге көбейді. Ел тұрмысының өсуі дегеніміз осы болар. Сондай-ақ, қаланың өз келбеті де ажарланып, инфрақұрылымы жетіліп, мəдениеті өркендеу жолына түсті. Еліміздегі білім мен ілімінің рухани көш басшысы саналатын шаһарымызда театр, спорт сарайы, мектеп, балабақшалар ашылып, басқа да əлеуметтік нысандардың құрылыстары қызу жүріп жатыр. Мысалы, Халықаралық шаңғы кешені көпшіліктің жиі бас қосатын спорт-демалыс орнына айналды. Алдағы уақытта студент жастардың қысқы Универсиадасы өтпек. Оған дайындық жұмыстары жан-жақты жүргізілуде. Міне, осы жетістіктердің барлығын біз халқымыздың игілігі ретінде қастерлеп, дамыта білуіміз керек. Мұның бəрін Елбасы жинақтап: «Бұл құндылықтар – уақыт сынынан өткен қазақстандық жол тəжірибесі», деп айқындады. Жəне оны тағы да жеті салаға бөліп, «Жаңа қазақстандық патриотизмнің идеялық негізі осы мемлекет құраушы, жалпыұлттық құндылықтарда жатыр», деп атап көрсетті. Бұл жерде қазақ үшін киелі болып табылатын 7 санының да қайталанып келуі тегін болмаса керек. Оны біз Мəңгілік Елдің сəтті жеті қадамы деп түсінсек те болғандай. Соның бəрінде нұротандықтардың қосқан қомақты үлесі бар. Бүгінде 70 мыңнан астам мүшесі бар Алматы қалалық филиалы республикамыздағы ең үлкен саяси ұйымның біріне айналып отыр. Жоғарыда айтқанымдай, олар барлық əлеуметтік-экономикалық, рухани саладағы дамуға барынша атсалысып, өздерінің күшжігерін алғаусыз арнауда. Бұл ұйымшылдық өз жемісін беруде. Оның бір ғана айқын мысалы – Алматы қалалық партия ұйымы «Нұр Отан» партиясының сайлауалды тұғырнамасында белгіленген «Ұлттық іс-қимыл жоспарын» жыл сайын асыра орындап келеді. Жаңаша жұмыс кезеңіне шыққан партиямыздағы үлкен өзгерістер мен жаңаруларды қалың жұртшылық көріп отыр. Партия белгілеген міндеттерге орай, қалалық филиалдың ұйым дастыру қызметі одан əрі жаңар тылып, бастауыш партия ұйым дарының рөлін арттыру жолындағы нақты шаралар жүзеге асырылуда. Елбасымыз бастаған, туған елі қостаған жаңғыртулар мен өзгерістер партиямызға да оң ықпалын тигізді. Кемел келешекке кең жол ашатын осынау тарихи Жолдау еліміздегі жарқын істерді жаңа белестерге жетелейтініне күмəн жоқ.

 Жолдау жүгі

Маќсат айќын, ерік-жігеріміз бекем Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған əр жылғы Жолдауы – Тəуелсіз еліміздің тарихындағы бір-бір кезең. Ұзақ перспективаға белгіленген міндеттерді бір-бірінен ажыратып алып қарауға болмайды. Өйткені, алға қойылған межелер бір-бірімен тығыз байланысты, жыл сайын үдей жалғасып, халқымызды жаңа белестерге жетектеп келеді. Ең бастысы, онда болашақты бағдарлаған нақты мақсаттар көрініс тапқан. Адам баласының алға ұмтылып, бүгінгіден ертең бақыттырақ болғысы келетіні табиғи заңдылық. Біз, бұқаралық ақпарат таратушылар, ел ішінде көп боламыз, олардың талап-тілегін біле міз. Көрермендеріміз бен тың дармандарымыздың осы Жолдауды қалай асыға күткенін көзімізбен көріп отырмыз. Осы тұрғыдан қарағанда, мені Жолдаудың, əсіресе, отандастарымыздың əлеуметтік ахуалы жақсаруына қатысты ақпарат қатты толқытты əрі қуантты да. Ең бастысы, əрине, жалақы деңгейінің өсімі. Мемлекет басшысы екі қолға жұмыс

таба алмай жүргендерге назар аударуды ұсынды. Бұл тұрғыда жүргізіліп жатқан шаралар енді мүлде жаңа серпінмен дамытылуға тиіс. Əсіресе, мүгедектер, жəрдем ақыға өмір сүріп келе жатқан жəне өзге де жандарға қолынан келетін жұмыс тауып беру қажеттігіне Президент атап тоқталды. Ал бұқаралық ақпарат құ рал дарындағы мəліметтерге қарағанда, олардың саны 600 мыңға жетіп отыр. Бұл өте орынды ұсыныс деп санаймын. Сонда ғана қорғансыз қалған жандарға лайықты жағдай жасай аламыз. Қазір еліміздің Парламенті «Жастар саясаты туралы» заң жобасын қарап жатыр. Депутаттардың ел аймақтарына шығып, халықпен кездесулерінде сайлаушылар жастарға қолдау-көмек көрсету жайын жиі айтатын. Енді, міне, оған да қол жеткізілуде. 2016 жылдан бастап студенттердің стипендиялары 25 пайызға өсірілетін болды. Біраз жылдан бері жалақы деңгейі өспегені, тиісінше, инфляция қарқын алып бара жатқаны – шындық еді. Жолдауды зерттей оқып отырсаңыз, ендігі жерде жалақыны өсіру инфляцияның

орнын жауып қана қоймай, азаматтардың еркін тыныс алуына мүмкіндік бермек. Президенттің сөзінен естігеніміздей, қазіргі кезде ел тұрғындарының 97 пайызы əлеуметтік ахуалдың тұрақ тылығын жəне оның жыл өткен сайын жақсара түскендігін атап өткен. Жолдауда ел тұрғындарының əлеуметтік-тұрмыстық жағдайын айтарлықтай арттыруға байланысты мемлекеттік органдар мен «Нұр Отан» партиясына зор жауапкершілік жүктелді. Бұқара

халықтың көптеген түйткілді мəселелерін шешуде белсенді əрекет етіп келе жатқан біздің партиямыздың да үлесі көп. Көріп жүргеніміздей, қабылдау бөлмелері арқылы немесе кездесулерде қарапайым тұрғындардың мұң-мұқтажын жан-жақты қарап, тиісті мемлекеттік органдарға ұсыныстар əзірлеумен қатар, олардың нақты шешімінің болуы да жіті қадағаланады. Осы тұрғыдан келгенде, «Қазақстан-2050» Стратегиясы бұл елдігіміздің онжылдықтарға бағытын айқындап берген маңызды құжат болуымен қатар, жақын жылдарға не істеу керек деген міндеттерді мойнымызға жүктеп отыр. Біз бұқаралық ақпарат құ рал дарының жұмысын Жолдау қағидаларына қарай қайта құ рып, түсіндіру, насихат ша ра ларын нақты мысалдармен, адамдар ортасында болып, əрбір қазақстандықтың мүддесі тұрғысында жүргізуге тиіс піз. Бұған мүмкіндік толық, журналистік тəжірибеміз де жеткілікті. Осы орайда, шалғайдағы аудандардың, қиырда жатқан шағын елді мекендердің тыныс-тіршілігін

болды, – деді Елбасымыз. – Бұл мəселені даудың тақырыбы емес, ұлттың ұйытқысы ете білгеніміз жөн». Ана тіліміздің болашағы жарқын боларына деген нық сенім осындай-ақ болар! Ерлан ТОҚШЫЛЫҚ, «Қазақстан-Петропавл» облыстық телеарнасының директоры, Петропавл қалалық мəслихатының депутаты.


6 (Соңы. Басы 1-бетте). Мəдениеттің материалдық та, рухани да түрі елдің қоғамдық дамуына байланысты дамып, өзгеріп, жаңарып отырады. Қазақ жұрты да өзінің ұзақ тарихында кезең-кезеңге сəйкес мəдениет жасап отырған. Бұрынғы сақ, ғұн, үйсін, түрік бабаларымыздан бастап, бүгінгі ұлтымыздың мəдениетіне шолу жасап, алуан түрлі мұрамыз жəне қазіргі заманға лайық түрлері көп мəдениетіміз бар екеніне көз жеткіземіз. Əсіресе, өмір салтының ерекшелігіне байланысты рухани мəдениетіміз өзіндік сипатта болған. Ол ауызша туындап, ауызша орындалып, ауызша тараған. Сөйтіп, атадан балаға, ұрпақтан-ұрпаққа мирас болып, бір дəуірден екінші дəуірге көшіп отырған. Жай ғана көшіп қоймаған, əр дəуір сайын толысып, толығып, жетіле түскен, үнемі даму, баю үстінде болған. Мұндай ескі мен жаңаның біртұтастыққа

www.egemen.kz

уақыт сынынан өткен қолдану үлгілері қосылды. – Демек, «Бабалар сөзі» мəдени ғана емес, əрі саяси, əрі тарихи мəнге ие мирас жəне бүгінгі де, келешектегі де мəдениеттің ажырамас бөлігі. Сондықтан оған жай ғана «фольклордың жинағы» деп қарауға əсте болмайды. Ондағы шығармалар қазақ халқымен, оның бабаларымен жүздеген жылдар бірге жасап келсе, енді олар бір серияда топтастырылып, 100 том болып жиналып, ұлтымыздың бүгінгі де, ертеңгі де, тіпті болашақтағы да ұрпақтарымен мəңгі өмір сүреді. Сөйтіп, «Мəңгілік Елмен» бірге «Мəңгілік тіл» сияқты «Мəңгілік фольклор» да болады. – Мəңгілік болатыны оны қоғам əрқашан қажетсінеді дейсіз ғой? Солай ма? – Солай. Мұның басты себептерінің бірі – фольклорда əр заманғы өмір шындығының көрінісі бар, онда əр

24 қаңтар 2014 жыл

– Тəуелсіздікке қол жеткізгелі бері біздің рухани өмірімізде күрделі де қайшылықты үдеріс жүріп жатыр. Бір жағынан, кеңес жылдары репрессияға ұшыраған ақын-жазушыларымыздың шығармалары жарыққа шығып, мəдени, əдеби-эстетикалық ой-өрісімізді кеңейтіп, елдің рухын көтеруге айтарлықтай үлес қосты. Екінші жағынан, компартия мен кеңес мемлекетінің ымырасыз атеистік жəне отарлық саясатының кесірінен тыйым салынып, ұмыт болған тарихи-мəдени құндылықтарымыз халыққа қайта оралып, жұрттың тарихи санасын оятты, имандылық шарттарына ұмтылдырды. Үшінші жағынан, Батыс Еуропа мен Американың көркемдік, эстетикалық сапасы төмен «тобырлық мəдениеті» де келіп, жастарға ықпал жасауда. Əртүрлі халқымызға жат діни ағымдар мен секталар да өз жұмысын жүргізіп, идеяларын таратуда. Міне, осы рухани күрес барысында

– ірі жанрлар. Ал шағын жанрлардың əрқайсысы 1-3 томнан тұрады. Жалпы, пайызға салсақ, «Бабалар сөзінің» 75-80 пайызға жуығы тұңғыш рет жарияланып, халыққа ұсынылып отыр деуге болады. – 100 том! Бұл – айтуға ғана оңай шаруа. Мен сізбен əңгімеге дайындал ғанда осы серияны шығарған «Фолиант» баспасынан мынандай мəліметтер алдыртып, атқарылған жұмыстың ауқымына тіпті қайран қалдым. Жүз томда ұзын саны басы бүтін 594 ірі шығарма қамтылыпты, оның сыртында аңыз-əпсаналар, мифтер, қара өлеңдер, лирикалық өлеңдер, өтірік өлеңдер, мақал-мəтелдер, жұм бақтар, жаңылтпаштар, айтыс тар, шешендік сөздер, бататілектер, тыйым сөздер, тағы басқалар қаншама? Ақыр аяғында қарғыстарға дейін жинапсыздар ғой. Олардың бəрін санап шығу мүмкін емес шығар. Əр томның көлемі орташа алғанда

Қиындықтың ендігі бір түрі мынау болды. Кеңес өкіметі мен Компартия фольклордың үлкен бір саласын мүлдем «жауып» тастаған-ды. Олар – діни дастандар, Шығыстан келген шығармалар, хикаяттар, қиссалар еді. Бұлар, негізінен, ХІХ ғасырда Қазанда, Ташкентте, Петербургте, Мəскеуде, тағы басқа шаһарларда басылып, елге кең тарағаны белгілі. Солардың көбісін басқа қалалардан іздеп таптық, қайтадан оқып, бүгінгі əріпке түсіріп, түпнұсқасымен салыстырып, баспаға ұсындық. Сол мəтіндердің талайы кеңес кезінде жарыққа шыққан, бірақ «түзетілген», «күзелген», редакцияланған. Олар қалпына келтірілді. – Серия неге «Бабалар сөзі» деп аталды, бұрынғыдай «Халық əдебиеті» деуге болмады ма деушілер табылып жатса оларға не айтасыз? – Бұлай аталуының себептері бар. Біріншіден, «халық əдебиеті» деген атау,

ұлтымыздың ізгілікті салт-дəстүрлері мен фольклордың атқаратын рөлі өлшеусіз. Бұл тұрғыдан алғанда да «Бабалар сөзі» өте зор маңызға ие деп білеміз. Осы серия бойынша жарық көрген шығармалар қазірдің өзінде білім беру саласында, ғылыми зерттеулерде қолданыс тауып жатыр. – Қазақ фольклоры кеңес өкіметі тұсында да шығып жатты ғой. «Қазақ халық əдебиеті» деген серия болды, 15 томдай жарық көрді. Ал, «Бабалар сөзі» сериясы немен ерекшеленеді? – Иə, кеңес кезінде де фольклор үлгілері шығып жатты. Бірақ, байқасаңыз, көп жағдайда жекелеген туындылар қайталанып шығып жатты. Əсіресе, батырлар жыры. Сол «Алпамыс», сол «Қобыланды», сол «Ер Тарғын», сол «Қамбар батыр» дегендей. Ара-арасында «Қырымның қырық батыры» да үзік-созық жарияланды. Бұлар мол мұрамыздың тамшысы ғана болатын. Оның үстіне жарыққа шықпас бұрын цензураның қатал сүзгісінен өтіп, мəтіндер «түзеліп», «күзеліп» шығатын, «құдай» деген тұсты құртып, «алла» деген сөзді аластап дегендей, кейбір тұстарда тұтас шумақтар алынып тасталатын, сөздерді, тіркестерді өзгерту заңды саналатын. Кедей таптың мүддесі, атеизм, партиялық, халықтық, тəрбиелік

400 беттен. Серияның жалпы көлемі 2540 баспа табақ, əр баспа табақ 16 беттен есептелгенде мұнда шамамен 40640 бет бар екен. Əр баспа табақта 40 мың таңба болатынын ескерсек, осы басылымдағы таңбалар саны... 101 миллион 600 мың таңба екен... Мұндағы мəтіндерді тек теріп шығу үшін компьютер клавиатураларына саусақтар жүз миллионнан артық рет тигенінің өзі ғажап емес пе?! – Мына айтқандарың кім-кімді де таңдандырар. Серияның əр баспа табағында осыншама мол дүниені жинау, жүйелеу, баспаға əзірлеу ісінде, сондай-ақ ұйымдастыру, орындаушыларды анықтау, оларға нақты тапсырма беру, қадағалау, яғни «Бабалар сөзін» дəл осы пішімде шығару барысында қандайлық ірі іс тындырылғанына жаңағы мəліметтердің өзі айшықты айғақ бола алады. Иə, іс барысында қиындықтар көп болды. Ең басында «100 томдық деген мүмкін бе?» деп күдіктенушілер шықты. Əртүрлі жиындар мен мəжілістерде оның мүмкін екенін дəлелдеуге тура келді. Абырой болғанда, сол жылдары Премьер-Министр болған Иманғали Тасмағамбетов, Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар ҚұлМұхаммед, əр жылдарда Қоғамдық кеңес жұмысына жетекшілік еткен

маңызы деген сияқты идеологиялық, саяси қағидаттар қатаң сақталатын. «Бабалар сөзі» сериясының басты мақсаты – халық мұрасын алаламай, молынан қамту, сөйтіп, елге өз байлығын қайтарып беру жəне ешқандай түзету енгізбей, хатқа түскен мəтінді сол қалпында жария ету. Бұрынғы басылымдар академиялық емес еді, олар, негізінен, ғылыми-көпшілік сипатта еді, сол себепті ондай жинақтарға «идеясы дұрыс», «көркемдігі тəуір» деген шығармалар таңдалып алынатын. – «Бабалар сөзінде» бұрын жарияланбаған дүниелердің үлес салмағы қанша? – Айтайын. Кеңес өкіметі тұсында, діни дастандар, мифтер, магиялық фольклор, ырымдар мен тыйымдар, түс жору, тарихи аңыз, хикаят сияқтылар атымен жоқ болатын. Тіпті батырлық жырлар мен тарихи жырлардың басым көпшілігі жабулы жатқан. Бұған Қытайдағы (10 том), Моңғолиядағы (1 том) қазақ фольклорының үлгілерін қосыңыз. Егер нақтылап айтар болсам, мынандай цифрларға көңіл аудартар едім. Мұнда діни дастандар – 7 том, хикаялық дастандар – 13 том, ғашықтық дастандар – 8 том, батырлар жыры – 20 том, тарихи жырлар – 13 том, ертегілер – 5 том, т.т. Бұлар

Марат Тəжин, Мəулен Əшімбаев, Бағлан Майлыбаев, сондай-ақ ұзақ уақыт бойы кеңестің жауапты хатшысы болған Əлібек Асқаров секілді азаматтар бұл серияға көп қолдау көрсетті. Сол жылдары, бағдарлама нақты қолға алына берген тұста Ақпарат министрі ретінде сен өзің де осы шаруаның сəтті басталуына атсалыстың. Ең үлкен қиындыққа нақты мəтіндермен жұмыс істеу кезінде ұшырастық. Жариялануға тиісті шығармаларды табудың өзі оңай болмады. Мəтіндердің көбі қолжазба күйінде жəне арабша немесе латынша əріппен жазылған. Қолжазбалар тозған, қағаздары ескірген, сарғайған, кейбір жерлері жыртылған, жазулары кейде өшкен. Осындай шаң басқан, көнерген дүниелерді оқудың өзі қиынға соқты. Оларды оқып шыққан соң кириллицаға көшіру, компьютерде теру, қайта оқу, тағы да қайтадан бастыру... Бұл жұмыс өте ауыр болды жəне баяу жүрді. Тағы бір қиыншылық келтірген жай кеңес өкіметі тұсында жарық көрген мəтіндер болды. Оларды түпнұсқамен салыстыру, цензура мен саясаттың кесірінен қысқартылған эпизодтарды, сызылған сөздер мен тіркестерді қалпына келтіру көп уақытты алды.

байқасаң, белгілі дəрежеде бұрынғы идеологиялық ұғымды еске түсіреді жəне біртүрлі шектеулі мəнге ие сияқты. Кеңес кезінде фольклорды «халықтық» жəне «халыққа жат» деп екіге бөліп, шектеп тастаған болатынбыз. Сол идеологиялық сипаттаудан қаштық. Екіншіден, бұрын «идеясы» мен «көркемдігі» жағынан тəуір деген шығармалар алынып, фольклордың басқа түрлері қамтылмай, сыртта қалатын. Олар екінші, үшінші сортты деп есептелетін. Айталық, діни дастандар мен хикаяттар, алғыс, бата, қарғыс, жоқтау, сыңсу, бақсы сарыны, мифтер, аңыздар, хикаялар, тағы басқалар бұлардың бəрі ел арасында айтылып, сақталып жетті. Бұлар да – халықтың рухани мұрасы, батырлар жыры, ғашықтар жыры сияқты. Осылардың бəрі «тұмшаланып», қара тізімде жатты. Міне, солардың бəрін, түгел болмаса да, хатқа түскендерін енгіздік серияға. Үшіншіден, «Бабалар сөзі» – таза ғылыми, академиялық басылым. Сол себепті, мұнда ұлт мұрасын «жақсы», «жаман» деп бөлу жəне мəтінге ешқандай «қол сұғу» жоқ. – Енді осы академиялық басылымның шарттарын айтсаңыз. Олар қаншалықты жүзеге асырылды? – «Бабалар сөзі» таза ғылыми мақсатта жасалды. Мұндай 100 том етіп шығару – енді қайта бола ма? Əй, қайдам?! Сондықтан бабаларымыз айтып кеткен, бізге жеткен сөздерді мүмкіндігінше мол жəне барлық түрін қамтуға күш салдық. Жаңа айттым ғой, олардың басым көпшілігі қолжазба күйінде жатыр, ескі араб (хадим), төте, латын əріптерінде, қағаздары көнерген, кей жерлері өшкен, жыртылған, оқуға қиын соғады деп. Біз осыларды жарыққа шығаруды көздедік. Ондағы ойымыз – фольклорлық мұрамыз шоғырланып жарыққа шықсын, кейінгі ұрпаққа жеңіл болсын, өйткені, шаң-тозаң болып жатқан қағаздарды ақтарып, ішінен керегін шаршамай, жалықпай іздеп табу ғылымға келген жас мамандарға оңай болмайды. «Бабалар сөзі», ең алдымен, келер ұрпақтар, тарих үшін жасалған жұмыс. Серияның академиялық болуының бір себебі осы. – Осы тұста жалпы академиялық басылымның негізгі шарттарын айта кетсеңіз. – Томдарға енген шығармалар іштей жанрларға бөлінген. Эпикалық жанрлар бірнеше томды қамтиды. Сондықтан ондай жағдайда жанрдың алғашқы томына үлкен зерттеу мақала беріліп, жанрдың табиғаты, ерекшелігі ашылады. Əсіресе, дастандарға, батырлар жырына, ғашықтық жырларға, тарихи жырларға, тарихи аңызға, прозалық жанрларға арналған томдарда осындай кіріспе мақалалар бар. Оларды мен жаздым. Мəтіндер жанр бойынша жүйеленді, ешқандай редакцияға ұшыраған жоқ. Қажетті жерінде шығармалардың варианттары қоса берілді. Ескертіп айтатын нəрсе: шығармалардың көркемдік сапасы əрқилы, тілі де, стилі де біркелкі емес (себебі, түпнұсқа үлгілері толық сақталды). Бірақ ғылым үшін мұның бəрі керек. Өйткені, фольклор тілі – халық тың ауызекі тілі, онда сөйлеу тілінің заңдылығы сақталады. Стильді түзетуге, əдебилендіруге болмайды, өйткені, бұл текст – халық мұрасы, мəдени ескерткіш. – «Бабалар сөзінің» тағы бір өте құнды жағы – əр шығармаға берілген ғылыми түсініктемелер. Бұл жөнінде не айтар едіңіз? – Санамалап, нақтылап айтар болсақ, түсініктемелердің түрі мынандай. Біріншіден, мəтіннің өзіне ғылыми түсініктеме, екіншіден, мəтінде кездесетін тарихи, діни есімдерге анықтама, үшіншіден, дастандар мен хикаяттарда кездесетін Құран аяттарын түсіндіру, төртіншіден, жер-су атауларына түсінік, бесіншіден, əр шығарманы кім жыр лағаны, айтушысы, жинаушысы,

МƏЅГІЛІК ЕЛДІЅ МƏЅГІЛІК ФОЛЬКЛОРЫ айналған қадамы, бір жағынан, алғашқы нұсқада сақталса, екінші жағынан, өзгеріске жаңғыра ұшыраған, үшінші жағынан, жаңа мəдениеттің негізін қалаған əрі оның ажырамас бөлігіне айналған. Демек, əр уақытта рухани мəдениеттің өз ішінде күрделі үдеріс жүріп жатқан, сондықтан кей тұстарда мəдениет қоғам дамуынан озып, кейде кейін қалып отырған. Өкінішке қарай, рухани мəдениеттің дамуындағы осы заңдылық кеңес өкіметі кезінде есепке алынбай, мəдениет біржақты қаралып, таптық тұрғыдан ғана бағаланды. Сол себепті рухани мұра үстем таптікі жəне кедей таптікі деп, жасанды түрде екіге бөлінді де, оның біраз бөлігі жиналмай да, жарияланбай да қалды. Енді тəуелсіздіктің арқасында осы олқылықты жойып, халқымыздың мол мұрасын, фольклорын, дəстүрі мен салттарын жəне санғасырлық əдебиетін бөле-жармай зерделеу мүмкіндігі туды. – Ал енді «Бабалар сөзінің» қалай дүниеге келгенін əңгімелесеңіз. – Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаев халыққа 2003 жылғы Жолдауында «Халықтың мол мұрасын, соның ішінде осы заманғы мəдениетін, фольклорын, дəстүрлері мен салттарын зерделеудің біртұтас жүйесін жасау» қажет деп атап көрсеткен болатын. Ойланып көрші – 2003 жылы! Тəуелсіздікке қол жеткізгенімізге, өзіміздің жаңа мемлекетімізді құра бастағанымызға 12 жыл ғана толған болатын. Қазақша айтқанда, бір мүшелден де шыға қоймаған кезіміз. Жас еліміз əлі экономикалық жағынан төрт аяғына тік тұра қойған жоқ-ты. Шешілуін күтіп тұрған проблемалар шаш етектен еді. Соған қарамастан Президент «Мəдени мұра» атты стратегиялық мəні бар бағдарлама жасатып, ұлтымыздың өзіндік болашағын сақтау үшін мəденитарихи, рухани мұрамызды жинау, жария лау жəне зерттеу керек екенін айрықша сезініп, қамқорлық көрсетті. Мемлекет басшысының ұлттың рухани мұрасына мұншалықты көңіл бөлуі, менің білуімше, ешбір елде болмаған жайт. «Бабалар сөзі» атты серия Президенттің Жолдауда айтқан осы тапсырмасын орындау мақсатында дүниеге келді. Біз бабаларымыздан жеткен асыл мұраны келер ұрпақтарға аман-есен аманат етіп беру жөніндегі Елбасы тапсырмасын орындауды тарих пен халық алдындағы ғалымдық əрі азаматтық парызымыз деп білдік. – Қазақстан халқына арналған биылғы Жолдауында Президент Нұрсұлтан Назарбаев мемлекетіміздің дамуындағы жаңа кезеңге сай мəдениет саясатының ұзақмерзімді Тұжырымдамасын жасау қажеттігін атап айтты. Бұл тапсырма нені білдіреді? – Мəдениетке үлкен саяси жəне тарихи мəн беріліп отырғанын білдіреді. Мəдениет саласындағы мемлекеттік саясаттың жаңа кезеңі, бетбұрыс дəуірі басталғанын білдіреді. Енді Тəуелсіздіктің жиырма екі жылында қол жеткен табыстарымызға сүйене отырып, заманауи Тұжырымдама жасалатыны күмəнсіз. Ол, сөз жоқ, халықтың рухани мұрасын жаңаша пайдалануға, оны креативті түрде дамытып, қоғам қажетіне, оның талабына жауап беретін мəдениет жасауға қызмет етері хақ. Осы тұрғыдан келгенде, «Бабалар сөзі» мəдениет қайраткерлеріне зор шығармашылық тірек бола алады, драматургтер, прозашылар, ақындар, режиссерлер үшін ол – нағыз қазына, таптырмас дерек, ескірмес мұра, сарқылмас кəусар бұлақ. «Бабалар сөзінің» сюжеттері мен тақырыптары, сарындары мен кейіпкерлері талай көркем шығармаға негіз болары даусыз. – Бұл серияның қазақ тілінің қорына қаншама тың сөз, жаңа ұғымдар қосқанын, қосатынын айтсаңыз арнайы сұхбат беруге тура келеді деп ойлаймын. «Бабалар сөзі» арқылы қазақ тілінің 15 томдық түсіндірме сөздігіне жүздеген сөздер, олардың

дəуірде ғұмыр кешкен бабаларымыздың тұрмыс-тіршілігінің, дүниетанымының, салт-санасының, діни нанымдары мен ұғымдарының, əдет-ғұрыптарының алуан түрі бой көрсетеді. Олай болса, бүгінгі заманғы зерттеушілер фольклордан осыдан бірнеше мың жыл бұрын ғұмыр кешкен бабаларымыздың өмір салтын, мəдениетін, дүниеге көзқарасын, дінін зерделеп, біліп-тануына мүмкіндік алады. – «Бабалар сөзі» «Мəдени мұра» атты бағдарлама аясында жасалды ғой. Жалпы, жалғыз «Бабалар сөзі» емес, бүкіл мəдениетті қамтыған бағдарлама не үшін керек болды деп ойлайсыз? – Оның себептері көп. Мен гуманитар болған себепті ең негізгі деп есептейтін бір-екі себебін айтайын. Бұл бағдарлама Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке бастамасымен өмірге келіп, қадағалауымен жүзеге асырылды. Оны барша жұрт біледі. Тағы да айтамын: Мемлекет басшысының өзі халықтың мəдени мұрасына мұншалықты көңіл бөліп, мəн беруі – арғы-бергі тарихта сирек құбылыс. Осының өзі мəдени мұраның мемлекетіміз бен халқымыз үшін қаншалықты маңызды екенін айғақтайды. Өйткені, жалпы тарихқа көз салсақ, отарлықтан құтылған елдердің көбі өзінің мемлекетін жаңадан құру барысында алғашқы 20-25 жылында халықты бодандық санадан құтқаруға күш салатын, ол үшін тарихқа, мəдени мұраға айрықша мəн беретін тəрізді. Отарлықтың зардабын біз көрудей көрдік. «Сендер көшпелі елсіңдер, ешқандай мəдениет жасаған жоқсыңдар, өз жазуларың мен əдебиеттерің болған емес, адамзат өркениетіне ешқандай үлес қосқан жоқсыңдар. Жазуды-сызуды біз үйреттік, бізге дейін сендерде тарих та, өнер де болған емес, бəрі Ресейдің, кеңес өкіметінің арқасы» деген сияқты қағидалар ресми мемлекеттік саясат болды да, орасан пəрменді үгіт-насихат жүргізіліп, адамдардың санасына ықпал етілді, адамдардың ойы, пікірі қатаң қадағалау астында болды. Мұның бəрі өз «жемісін» берді де, халқымыздың біраз бөлігі сол үгіт-насихатқа иланды, ұлтсыздануға бой алдырды. Міне, осының бəрін бұзып, нақты дəлелдермен жоққа шығару, сөйтіп, тарихи əділеттілікті орнату қажеттігі туындады. «Бабалар сөзінде» жарияланған мұралардан əр ұрпақ өзіне рухани азық таба алады. Мəдениет қанша жаңғырып, жаңарғанымен, өзгергенімен қоғам өмірімен тығыз байланыста болады. Ол қайта жырланып, жаңаша пайдаланылуы мүмкін, бірақ бəрібір қоғам руханиятының темірқазығы болып сақтала да, қызмет ете де береді. Жаһандану кезінде туған мəдениеттің өзі де фольклорға арқа сүйейтінін көріп жүрміз. – Табылған, жарияланған мұралар қазірдің өзінде қандай нəтиже беруде дей аламыз?

қорға тапсырушысы туралы мəліметтер, алтыншысы, шартты қысқартулар, жетіншісі, пайдаланылған əдебиеттер мен дереккөздерінің тізімі, сегізіншісі, резюме (орыс тілінде), summary (ағылшын тілінде) берілгені. Бұлардың бəрі мəтіннен кейін «Қосымшалар» деген бөлімде басылды. Байқасаң, бұл ғылыми түсініктемелер көп қызмет атқарып тұр: тарихи, діни, географиялық, филологиялық, танымдық, білімдік. Міне, осының бəрі – таза ғылыми талапқа қажет нəрселер. Олар «Бабалар сөзіне» академиялық сипат береді. «Бабалар сөзі» ұлттық фольклорды 100 пайыз болмаса да барынша мол қамтыды. Мол қамтуымыздың сыры бар. Ең алдымен айтатын нəрсе – фольклор көпсатылы, көпсалалы, көпқырлы дүние. Мұнда сонау есте жоқ ежелгі заманнан келе жатқан салтсана, ой-пікір, көркем бейне, асыл сөз, əр дəуірдің ұғым-түсінігі, пайымы мен оқиғасы, қиял-арманы, көне сарын бар, осының бəрі сюжетпен де, сюжетсіз де баяндалып, алуан формада жеткен бізге. Фольклор – бүгінгі күллі руханиятымыздың негізі, əрі тұғыры, халқымыздың өткені мен бүгіні ғана емес, келешектің де кепілі, яғни ұлттық сипатымызды сақтаудың өзегі. Ол – осы заманғы бүкіл мəдениетіміздің де ажырамас бөлігі, таусылмас қайнар көзі. Олай болса, фольклорды тек ескіліктің мұрасы деп түсіну дұрыс емес. – Ғажап іс бітті. Енді «Бабалар сөзін» дайындауға, бастырып шығаруға қатысқан адамдар туралы да айта кетсеңіз. – Өте орынды. Бұл еңбекті дүниеге əкелуге мен он жыл директорлық еткен Əдебиет жəне өнер институтының белгілі мамандары, фольклоршылар мен əдебиет тарихшылары қатысты. Ең əуелі бүкіл «Мəдени мұра» бағдарламасын кешенді орындау үшін Қоғамдық кеңес, оның 16 секциясы жасақталды. Біздің секция «Фольклортану, əдебиеттану жəне өнертану» деп аталып, оның төрағасы болып – мен, менің орынбасарым болып – Серікқазы Қорабай, жауапты хатшысы болып Гүлнар Жұмасейітова бекітілді. Секцияға бірнеше жобаны орындау тапсырылды. Соның ең ірісі – «Бабалар сөзі», содан соң «Қазақ əдебиетінің тарихы» (10 том), «Қазақ музыкасының антологиясы» (8 том), «Қазақ өнерінің тарихы» (3 том), «Əдеби жəдігерлер» (20 том), «Мировая фольклористика» (3 том), «Мировое литературоведение» (3 том). Мұның бəрін секция ұйымдастырып, қадағалап отырды. Осылардың ішінен, жаңа айттым ғой, «Бабалар сөзі» ұзаққа созылды, оның қиындығы көп болды. Сол қиындықтарды жеңіп, аянбай еңбек еткен ғалымдар – негізінен, қолжазба жəне текстология бөлімінің, фольклор бөлімінің жəне əдебиет тарихы бөлімінің қызметкерлері. Қолжазба бөлімін əркезде басқарған профессор Бақытжан Əзібаева, доценттер Серікбай Қосан мен Тоқтар Əлібек өз міндеттерін ойдағыдай атқарды. Əр томның уақтылы əрі сапалы шығып тұруын «Фолиант» баспасының бас директоры Нұрлан Исабеков, оның орынбасары – бас редактор Раушан Тұрлынова жəне бүкіл серияға редактор болған Ұлпаш Тілегенова қамтамасыз етіп отырды. Елімізге белгілі баспагер Нұрлан бауырымның кəсіби шеберлігінің, ортақ іске жауапкершілігінің арқасында осы жүз том жарқырап, қазақша айтқанда, қыздың жиған жүгіндей көркем шықты. Мұндай жүз томдық жобаның бір томында да полиграфиялық кемшілікке, мұқаба түсінің, қағаз сапасының титтей де өзгеруіне жол берілмеуі біздегі баспа ісінің биік деңгейін тамаша танытты. Сөйтіп, жұмыла істеп, «Бабалар сөзін» аяғына дейін жеткіздік. Қатысқан адамдардың барлығына зор ризашылық сезіммен рахмет айтамын! – Негізгі ұйымдастырушы жəне жетекші сіз болдыңыз емес пе? – Иə, секцияның төрағасы ретінде бізге тапсырылған жобалардың бəріне жетекші əрі ұйымдастырушы, əрі орындаушы болып жүрдім. «Бабалар сөзіне» келсек, жанрларды жүйелеп, бүкіл серияның құрылымын түзу, қай жанрлардан бастау керектігін нақтылау, ғылыми комментарийлердің түрлерін, шарттарын анықтау, үлкен жанрлар туралы зерттеу мақалалар жазу – міне, осының бəрі менің мойнымда болды. Əрбір томды мұқият қарап шығу, Ғылыми кеңесте талқылау, баспамен келісу сияқты істер де атқарылды. Бірнеше томға арнаулы зерттеу мақалалар жаздым. Атап айтқанда: 1-томға, 33-томға, 53-томға, 56-томға, 73-томға, 78-томға, 80-томға, 85-томға, 95-томға. Сондайақ «Ертегілерге» арналған бірнеше томдарды құрастыруға, түсініктеме жазуға да қатыстым. Секцияның төрағасы ретінде Қоғамдық кеңес мəжілістерінде Елбасымыздың алдында бірнеше мəрте баяндама жасап, істелген жұмыс туралы есеп бердім. – Қоғамдық кеңестің 2008 жылғы 13 маусымда өткен мəжілісінде Нұрсұлтан Əбішұлы сіздің еңбегіңізді ерекше атап өткені есімде. Бастауында Елбасымыздың өзі тұрған бұл шаруаның лайықты бағасының берілуі əлі алда деп ойлаймын. Əңгімеңізге рахмет. Елдігіміздің тағы бір ісінің, ірі ісінің абыройлы аяқталуы құтты болсын! Сұхбаттасқан Сауытбек АБДРАХМАНОВ.


ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

Жерге жете мəн берілуі керек «Жерден артық байлық жоқ: жер болса – халық та болады, халық болса – қаһармандар да дүниеге келеді... Жер тағдыры – ел тағдыры». Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

Еліміздің басты құндылықтарының бірі əрі бірегейі болып табылатын жер ресурстары саласы бүгінгі күннің үлкен əріптермен жазылған басты мəселелерінің алдыңғы қатарында тұрғаны белгілі. Бұл аса жауапты салада нақты есептеу, оны қолданудың түгелдігін жəне тиімділігін бақылау, сол сияқты осы табиғат ресурстарының қадірқасиетіне лайықты деңгейде жұмыс істеу өз маңыздылығын арттырмаса, ешқашан кеміткен емес. Осы күрделі жəне өте жауапты міндеттердің қалай іске асырылып жатқандығы жөнінде Өңірлік даму министрлігі Жер ресурстарын басқару комитетінің «Ауыл шаруашылығы аэрофотогеодезиялық іздестіру мемлекеттік институты» республикалық мемлекеттік кəсіпорнының директоры, экономика ғылымдарының кандидаты Əбдіғали БЕГМАНОВ кеңінен айтып берген еді. – Əбдіғали Салбекұлы қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы аумағында сіз басқарып отырған кəсіпорынның атқарып жатқан жұмыстары еліміз тəуелсіздігін алғанға дейін де жүргізіліп келгені белгілі. Ендеше, жер алқаптарын талапқа сай есепке алу мен бақылауды тікелей іске асырып келген кəсіпорынның өткеніне көз жүгіртіп өтсек? – Біздің кəсіпорын Қазақ КСР Халық Комиссариатының қаулысымен 1936 жылы 19 тамызда елімізде жер пайдалану саласындағы ең алғаш құрылған кəсіпорын болып табылады. Бұл кəсіпорын негізінен Қазақстан, Орталық Азия республикалары жəне Ресейдің Алтай өлкесі мен Сібір жерлерінің картографиялық материалдарын аэрофототүсірілім негізінде анықтап, белгілеу, ол жерлердің фотобейнесін жасап, ауыл шаруашылығына қажетті жерлерді анықтау мақсатында құрылған еді. – Өткен ғасырдың сонау отызыншы жылдарынан басталған жерге аэрофототүсірілім жасау, аэрофотогеодезиялық іздестіру жұмыстарын осы кезге дейін толық аяқтап бітетін уақыт болған жоқ па? Жер бедерінде

ғасырлар мен мыңжылдықтар бойында айтарлықтай өзгеріс болмайтыны белгілі емес пе? – Картографтар, геодезистер, жерге орналастырушылар жəне басқа да жер ресурстарын пайдалану саласымен байланысты мамандар жұмыстары еш уақытта аяқталмайды, бітпейді. Өйткені, біздің жұмыс, яғни шекаралардың жоспарлы картографиялық материалы республикалық, облыстық жəне өңірлік жерге орналастыру сызбаларын (жобаларын) өңдеу, шекараларды зондтау мен салу жəне оларды қолдану бағдарламалары, бағалық зондтау жəне салық төлеу, жер ресурстарын жақсарту жəне қорғау, топырақтық, геоботаникалық іздестіру, жерлерді түгендеу жұмыстары, ауылшаруашылық алқаптарын паспорттау, мемлекеттік жер кадастрын жүргізу жəне мониторингтеу үшін алғашқы негіз болып табылады. Барлық жұмыстар сандық аэро жəне космо түсірілім негізінде заманауи геодезиялық, компьютерлік жəне полиграфиялық жабдықтар мен бағдарламалық қамтуларды қолдану арқылы атқарылады. Еске сала кететін бір жайт, осы барлық (шекара л а р д ы ң )

жос пар лы-картографиялық материалдары Жер ресурстарын басқару агенттігінің 2007 жылы белгіленген стандарттарына сəйкес мезгілдік жаңартуды қажет етеді. 6-8 жылда жерлерді талапқа сай қолдану аудандары үшін, 1015 жылда жер өңдеу жұмыстары үшін, 20 жəне одан көп жылдарда шөл дала шекаралары аумағын қалыпқа келтіру мақсатында түсіру жұмыстары қолға алынып, іске асырылуда. Жоспарлы-картографиялық материалда ауыл шаруашылығы контурлары мен нысандарының фотобейнемен үйлестіріліп, нобайланған шартты белгілері мен белгілеулерінің бар болуы жерге орналастыру жұмыстарының барлық түрлерін сапалы, жоғары дəлдікпен жəне нақтылықпен атқаруға мүмкіндік беріп келеді. – Сапа туралы кеңірек айтсаңыз? Естуімізше, өткен жылы Алматы қаласы кəсіпорындарының ішіндегі кəсіпкерлік бəсекеде сіз басқаратын кəсіпорын жақсы қырынан танылған екен. – Расында, 2011-2012 жылдардың қорытындылары бойынша, шаруашылық саладағы еңбек ететін субъектілерді жалпы мемлекеттік статистикалық сараптау рейтингінде біздің кəсіпорын «Активтер мен міндеттер көрсеткіштері», «Пайдалылық көрсеткіштері», «Өтімділік көрсеткіштері» номинациялары бойынша жүлделі үшінші орынға ие болды. Ал республика көлемінде осы үш көрсеткіш бойынша төртінші орынды еншіледік. Бұл біздің мекеме үшін үлкен мəртебе екендігін айта кеткен жөн. – Осының бəрін талдап, көрсетіп берсеңіз? – 2012 жылы «Мемлекеттік жер кадастры мағлұматтарын қалыптастыру» 003 мемлекеттік бағдарламасы бойынша Қарағанды жəне Оңтүстік Қазақстан облыстары шекараларының 4,4 миллион гектар аумағында аэротүсірілімдер мен фотожоспарлар іске асырылды, (Соңы 8-бетте).

Ќадамы ќарышты Ќараегін мемлекеттік бағдарламалар жемісін көріп отыр Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Ақмола облысында 13-17 қаңтар аралығында 247 ауылдық округтің əкімі халық алдында есеп берді. Біз Қорғалжын ауданындағы Қараегін ауылы тұрғындарының жиналысына қатысқан едік. Бұл жөнінде Сабынды ауылдық округінің əкімі Гүлбану Смағұлова ауыл өміріне жан-жақты талдау жасап, табыстарды атап көрсетті. Ауылда алты шаруашылық құрылымы жұмыс істейді. Осыған байланысты жерге сұраныс та арта түскен. Былтыр 10590 гектарға (1500 гектарға көп) дəнді дақыл дар себіліп, əр айналымнан орта есеппен 15 центнерден өнім алынды. Бұл орайда техника құрамын 70 пайызға жаңартқан «Жаңа» серіктестігінің басшысы Марат Қасеновтің үлгісі бөлектеп көрсетілді. Ауылда мал басының өсуіне «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы елеулі септік жасаған. Осыған қатысты, мінберге көтерілген «Қыдырбай» ша руа қожалығының басшысы Нұрбай Əбдірахманов «Сыбаға» бағдар ламасы аясында 8 миллион 550 мың теңге несие алып,

ірі қара табынын 58 бас малмен толықтырғанын айтты. Қазір қожалық қарамағында 100 бас ірі қара, 22 жылқы, 25 қой бар. Сон дай-ақ, ұжым көктемгі егіс науқанында Ауыл шаруашылығын қаржылай қолдау қорынан 3 миллион теңге несие алып, жемісін көріп отыр. «Ақ бұлақ» бағдарламасы 409 тұрғыны бар қараегіндіктерді айрықша қуанышқа бөлегені баяндаманы талқылаушылардың сөзінде аталып өтті. Республикалық бюджеттен 62 миллион 700 мың теңге қаржы бөлініп, ауыл ішіндегі 6 шақырым су тарату желілеріне күрделі жөндеу жұмыстары жүргізіліпті. Ауыз суға тапшылық толық жойылған. Ауыл да көріктеніп қалған. Есепті кезеңде 400 тонна көң-қоқыс шығарылып, қыруар көріктендіру жұмыстары жүргізілді. Көшелерді қалыпқа келтірумен қатар, электр шамдары да орнатылған. Қар тазалау, жол ашу жұмыстары да шаруашылық құрылымдарының күшімен атқарылуда. Ауылда орта мектеп, «Айгөлек» шағын орталығы жұмыс істейді. «Жаңа» ЖШС басшысы Марат Қасеновтің бастамасымен Ауған соғысында қаза тапқан жерлес жауынгерлерге

еңселі ескерткіш тұрғызылуы да игілікті іс деп білеміз. Қараегінде екі жыл ішінде жеке меншік 8 үйдің бой көтеруі ауыл тіршілігінің жақсар ға нын байқатады. Оны жұмыс орындарының көбеюімен, жергілікті бюджетке аударылатын салық қаражатының өскендігімен байланыстыруға болады. Осы ретте Д.Қасеновтің шаруашылық құрамында 150 бас сиырға арналған заманалық ферма салу жоспарына үлкен үміт артылып отырғандығы алға тартылды. Аталған шаруашылық 150ден астам жылқы, 50-дің үстінде ірі қара мал өсіреді екен. Былтыр мұнда 50 тонна сүт, 15 тонна қымыз өндіріліп, аудан орталығында, Астана қаласында жоғары сұраныспен сатылған. Жаңа ферма іске қосылған жағдайда өнім көлемін жылына 700 тоннаға жеткізіп, қосымша жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік тумақ. Бұл үшін мемлекет тарапынан қаржылай қолдау керек. Жиналысқа қатысқан аудан басшылығы бизнес-жоспардың мақұлданғанын, тиісті орындардың қарауына жолданғанын айтты. Ақмола облысы, Қорғалжын ауданы.

Индустриялыќ аймаќ ќўрылады Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Кезінде өнеркəсібі дамулы болған Абай қаласы сол мəртебесін қайта оралтып келеді. Соңғы жылдары бұрынғылары жаңғыртылып, жаңа өндіріс орындары ашыла бастауына арнайы индустриялық аймақ құрылмақтығы одан сайын үлкен мүмкіндік жасағалы отыр.

7

www.egemen.kz

24 қаңтар 2014 жыл

Онда жергілікті кəсіпкерлер мен орта жəне шағын бизнес өкілдері өз жобаларын іске асыра алатын болды. Бұл үшін 18 гектар жер бөлініп, инженерлік коммуникациялар тартылып, несие алуға көмек көрсетіледі. Осындай шаралар жөнінде Абай аудандық əкімдігі мен облыстық кəсіпкерлер палатасы арасында меморандумға қол қойылды. Бұл моноқалаларды дамы ту

бағдарламасы бойынша белгілен ген істердің бірі. Өндірісті өркендетуге қолайлы жағдай бар. Шағын шаһар іскер топтарына жеке индустриялық аймақтың құры луы ой-мақсаттарына кең серпін туғызды. Соған орай бұл күнде тиісті бизнес-жоспарларын ұсынушылар көп. Қарағанды облысы.

Зайсандағы «Шығыс» құрылыс-монтаж басқармасының құрылғанына ширек ғасырға таяу уақыт өтіпті. Оны өз ісінің білгір маманы Қуатбек Əбжанов басқарады. Қазіргі таңда ұжымда 500 адам еңбек етеді. Аталмыш құрылыс компаниясы бүгінге дейін

пайдалануға берді. Оның жанында жылына 5 миллион кірпіш шығаратын зауыт орналасқан. Сонымен іске кіріскен құрылысшылар өткен жылдан бері плиталар мен көпірге, таған жұмыстарына қажет, барлығы 153 түрлі темірбетон бұйымдарын шығара бастады. Сапасы

Зайсандаєы ќўрылыс комбинаты өнімдерін оңтүстік аудандар қажеттілікпен тұтынуда

500 адамға жұмыс тауып беріп, олардың əлеуметтік жағдайына да көңіл бөліп, 60 пəтерлі екі тұрғын үйді салып жатқан Қуат сияқты азаматтар баршылық. 1 миллиард 400 миллион теңгеге кəріз жүйесін де салып бітірмек. Жақында Италиядан 410 миллион теңгеге сатып алған жаңа технология келіп түспек, – дейді аудандық мəслихаттың хатшысы Дəулет Нұрханұлы. – Елбасының жақындағы Қазақстан халқына Жолдауында ел экономикасын көтеруге барлық азаматтардың үлес қосуы қажет екені айтылғаны белгілі. Экономика күшейсе халықтың тұрмысы жақсарады, жұмыс орындары ашылады. Бізде қазір 300ден астам адам еңбек етеді, жалақыларын уақтылы алады. Құрылыс компаниясымен бірге жасасып, ыстығы мен суығына бірдей төзіп келе жатқан Қуат Елекенов, Айдар Мұсабеков, Мəлімбек Мұсабеков, басқаларға ыстық ілтипатымды білдіремін. Аудан əкімі Алмас Оңдақанов бізге жиі келіп, көмегін көрсетіп тұрады. Зауыт жанынан үй терезелері мен есіктерін пластиктен жасайтын цех жұмыс істей бастады. Онда еңбек ететін Дəлелхан, Омархан, Бақытхан да өз ісін шебер меңгеріп

Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

ауданда жəне одан тысқары жерлерде ондаған ғимараттарды пайдалануға берді. Олардың қатарында Зайсандағы 60 пəтерлі тұрғын үй, кəріз жүйесі, көпір, басқа да құрылыс нысандары бар. Бүгінгі күні «Қолжетімді баспана» бағдарламасы бойынша ұжым 60 пəтерлі екі тұрғын үйдің, 300 орындық жатақхананың құрылысын салып жатыр. Олар осы мекемеде еңбек ететін жұмысшыларға жəне əлеуметтік жағынан аз қамтылған отбасылар мен кезекте тұрғандарға берілмек. «Зайсан сулары» мекемесі шығарып жатқан родон суының атағы алысқа кеткен. Оның сыртында басқарманың өз шаруа қожалығы бар, олар өндірген ет, сүт өнімдері арзан бағамен саудалануда. Облыс орталығынан 500 шақырым шалғайда жатқан ауданда құрылыс материалдары комбинатын салу арман болатын. Шығыстағы ауылдық өңірде ең бірінші болып құрылыс материалдары комбинатын салсам деген ойын өңір басшысы Бердібек Мəшбекұлына айтқан кезде ол қызу қолдау тапты. Енді, міне, іскер азамат Қ.Əбжановтың ерлігіне жұртшылық тəнті болып отыр. Бастапқыда шалғайдағы аудандағы құрылыс материалдарын басқа жаққа жөнелту тиімді емес дегендер табылған. Еліміздегі индустриялықинновациялық бағдарламаға енген құрылысқа Үкімет «Даму» қоры арқылы 1 миллиард 400 миллион теңге қаржы бөлді. Қуаттың жігіттері ең алдымен ұзындығы 9, 10.5, 6 метрлік төбелерді жабатын плиталар шығаратын цехты

да жаман емес, көрші Күршім, Тарбағатай, Көкпекті аудандарынан сұраныс түсе бастады. Жақында құрылыс материалдары комбинатында болудың сəті түсті. Жанымызда аудандық мəслихаттың хатшысы Дəулет Ыдырышев, «Шығыс» құрылыс-монтаж басқармасының бас ш ы сы Қ у а т бе к З ам ан бе кұ л ы бар . Атшаптырым цех ішінде қайнаған қызу еңбек. Арнайы қалыптарға құйылған төбе жабатын плиталар бірнеше күннен кейін дайын болады екен. – Аудан экономикасының дамуына құрылыс комбинаты үлкен үлес қоса бастады.

Өңірлік даму министрі Болат Жəмішев Беларусь Республикасының Сəулет жəне құрылыс министрі Анатолий Черный бастаған делегациямен кездесті. Делегацияның құрамында Беларусьтің жетекші жобалау-инженерлік ұйымдары мен құрылыс кешені кəсіпорындарының өкілдері бар.

Ыќпалдастыќ жалєасы Əңгімелесу барысында тараптар Қазақстан Республикасының өңірлік даму салалық бағдарламалары шеңберінде инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруға беларусьтік құрылыс кешендерін тарту перспективаларын қозғады. Болат Жəмішев кездесу барысында ведомстволар арасындағы қарымқатынас сындарлы үнқатысу мен нақты уағдаластық арқасында сəулет, қала құрылысы жəне құрылыс саласында жаңа деңгейге қол жеткізілгенін атап өтті. Келіссөздердің қорытындысы бойынша Қазақстан Республикасы Өңірлік даму

министрлігі мен Беларусь Республикасы Сəулет жəне құрылыс министрлігінің арасында құрылыстағы бағаның құрылуы саласындағы ынты мақтастық туралы келісім (қол қою) қарастырылды. Болат Жəмішев аталған келісім екі республикадағы бағаның құрылуы жүйесіндегі реформаның тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретініне жəне құрылыстың сметалық құнын анықтау бойынша бірыңғай əдіснамалық тəсілді əзірлеуге көмектесетініне сенім білдірді. «Егемен-ақпарат».

«Бəйтерек» ұлттық басқарушы холдингінің еншілес мекемесі – «Қазақстан инвестициялық қоры» АҚ мемлекетке 5,9 млрд. теңгені қайтарды. Бұл қаржы – «Paragon Development» ЖШС мен «АстанаКонтракт» АҚ-қа Астана жəне Алматы қалаларында көліктіклогистикалық орталықтар құрып, жасақтауға Қазақстанның Даму банкі тарапынан берілген ақшаның бір бөлігі.

Мемлекетке 5,9 млрд. теѕге ќайтарылды Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

2008 жылы Қазақстанның Даму банкі Алматы жəне Астана қалаларында көліктік-логистикалық орталықтар құруға бағытталған инвестициялық жобаны қаржыландырған болатын. Бұл жоба бойынша несие алған «Paragon Development» ЖШС, «Астана-Контракт» ЖШС, «Астана-Контракт» АҚ жəне «PD Logistics» ЖШС 2008-2013 жылдар аралығында толыққанды кəсіпкерлікпен айналысып, табыс тапқан. Алайда, несиені қайтаруға байланысты міндеттемелерін орындамаған. Осыған орай, өткен жылдың тамыз айында «Бəйтерек» холдингі түйінді мəселелері бар 212 млрд. теңгелік активтер ді Қа зақстан Даму банкінен алып, оны Қазақстан инвестициялық қорының ықтиярына берді. Оның ішінде «Paragon Development» ЖШС мен «АстанаКонтракт» АҚ-тан 12,5 млрд. теңге

болатын борышты талап ету құқығы да бар еді. Қордың сотқа жолданған талап-шағымы қанағаттандырылды. Сөйтіп, Астанаконтракт компаниялар тобының мемлекет алдындағы борышын өтеу мақсатымен оның құзырындағы Алматы көліктіклогистикалық орталығы Қазақстан инвестициялық қорының меншігіне берілді. Осылайша, мемлекетке 5,9 млрд. теңге қайтарылды. Қазақстан Даму банкінің борышкерлерінің қарызын талап ету құқы Қазақстан инвестициялық қорына берілгенін айттық. Ендігі демегіміз, атқарылған жұмыс – қор тарапынан мемлекет меншігін қайтару бағытында жасалған жұмыстардың алғашқы нəтижесі. Меншіктің жаңа иесі көліктік-логистикалық орталықтың қалыпты жұмысын қамтамасыз етіп, жұмыс орындарын толық сақтап қалуды мақсат етіп отыр. Сондайақ, Инвестициялық қор борышкердің қалған 6 қарызын қайтарып алуға арналған шараларды жалғастыра бермек.

алды. Аманшылық болса, алға қойған мақсат айқын, алдағы уақытта да экономикасы дамып келе жатқан өңірдегі құрылысқа қажет темір-бетон бұйымдарын сапалы етіп жасай бермекпіз. Зайсанда газ, көмір өндіріледі. Мұнай да жақын арада ел игілігіне жарамақ. Жетпей тұрғаны құрылыс материалдары комбинаты еді, ол да жұмыс істей бастады, – дейді Қуатбек Заманбекұлы. Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы. Сурет автордікі.

Кірпіш ґзімізде ќўйылады Елімізде құрылыс күннен-күнге қарқынды дамып келе жатқандықтан, кірпішке деген қажеттілік те туындады. Бұдан 4 жыл бұрын, яғни 2009 жылы 26 желтоқсанда Екібастұзда кірпіш зауыты пайдалануға берілді. Бұл кəсіпорынның өзгешелігі де сол, көмір қалдығын іске жаратып, отандық құрылыс материалын өндіруді қолға алды. Содан бері зауытта жылына 25 миллион кірпіш шығарылады. Жылына осыншама кірпіш шығару үшін өндіріске кемінде 250 мың тонна көмір қалдықтары қолданылады екен. Зауыттың əлеуеті жылына 50 миллион кірпіш шығаруға дейін жетеді. Бастапқыда құрылыс материалдарымен облыс аумағын қамтамасыз ету көзделген болатын. Алайда, Екібастұздан шығарылатын кірпішке еліміздің өзге де өңірлерінен сұраныс артуы екінші зауытты іске қосу қажеттілігін туғызды. Екінші кезектегі зауыттың қазығы өткен жылғы шілде айында қағылды. Нысанға тапсырыс беруші əрі мердігер – «Вершина» ЖШС. Құрылыс барысын өз көзімізбен көруді мақсат тұтқан біз таяуда зауытта болып қайттық. Зауыттың құрылысы аяқталуға жақын екен. Төбесінің шатыры жабылып, жылу трассасы да тартылған. Кəсіпорын директоры Салих Кəрімұлының айтуынша, мұнда құралжабдықтарды орнату үшін тұғыр құйылып жатыр. Цемент Балқаштан, металл Қарағандыдан, Павлодардан тасымалданады. Қажетті құралжабдықтар Қытайдан жеткізілуі тиіс. Директордың айтуына қарағанда, құрылыста100-ге жуық адам еңбек етеді. Жұмыскерлердің жалақысы 60-120 мың теңге аралығында. Жұмысқа күніне төрт рет арнайы автобус қатынайды. Соңғы автобус сағат 21.00-де жүреді. Жайылған Рамазановтың зауытта шебер болып жұмыс істеп жүргеніне төрт жылдан асыпты. Білікті маманды жастармен тəжірибесін бөлісу үшін құрылысқа ауыстырған көрінеді. Ерітіндіні күрекпен араластырып тұрған жас жігіттер Мақсат Бекмұратов, Ринат Сəдуақасов, Сəкен Бексауытовтың жүздерінен шаршапшалдығу байқалмайды. «Жас келсе – іске» дегендей, еңбек көрігін қыздыруда. Жалпы, зауыт келер жылдың шілдесінде іске қосылады, ал 2015 жылы толық жобалық қуатына енгенде жылына 30 млн. дана кірпіш өндірмек. Сонымен бірге, жаңа нысанның құрылысына 80 адам қамтылып, кейін мұнда 100 адам тұрақты жұмыс табады. Дария ЕРТАЙҚЫЗЫ.

ЕКІБАСТҰЗ.

1


8

www.egemen.kz

Халыќаралыќ талаптарєа сай шипажайлар салынбаќ Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Катонқарағай ауданының əкімі Дəурен Тілеубаев жақында ақпарат құралдары өкілдерімен болған брифингте елді елең еткізген жаңалықтарды хабардар етті. – Өңірдегі Берел қорғаны, Мұзтау мен «Рахман қайнары» жəне аудандағы пантымен емдейтін онға тарта шипажайларға қазақстандықтар ғана емес, шетелдерден де туристер ағылып келе бастады. 2013 жылы Катонқарағайға 13 мыңнан астам турист келіп демалған, денсаулықтарын түзеп қайтқан. Биылдан бастап жалпы құны 140 миллион теңге болатын халықаралық талаптарға сай бірнеше шипажайлар салуды көздеп отырмыз. «Екі дос» ЖШС ауданның Ақшарбақ, Жазаба, Маралды ауылдарында барлық жағдай

жасалған шипажай құрылысын салып бермек, – деді аудан əкімі. Туризм кластерін дамыту үшін ең алдымен жолдар жөнделіп, əуе қатынасы жолға қойылса тіпті оң болар еді. Аудан орталығы Үлкен Нарындағы əуежай ғимараты жөнделіп, «Үлкен-НарынӨскемен», «Өскемен-Үлкен-Нарын» жəне Астанаға дейін төте əуе қатынасы ашылатын түрі бар. Биыл жол жөндеуге де қаржы мол бөлінбек. Өрел ауылынан Рахман қайнарына дейінгі жолдар да жаңартылмақ. Шалғайда жатқан, табиғаты көз тартатын, ну орманға малынып жатқан Катонқарағайдың даңқын шығаратын кез келді, деп брифингті түйіндеді аудан əкімі. Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы.

Суретте: «Екі дос» серіктестігі салған Топқайың ауылындағы шипажай.

Ендігі кезек – ауыз су Мортық ауылының тұрғындары “Мегастрой” компаниясының басшысы Бақытжан Ахметовке дəн риза. Қолы ашық азамат екі айдың ішінде клуб үйін күрделі жөндеуден өткізіп, ауылдастарына үлкен сый жасады. «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы аясында 10 миллион теңге қаражат жұмсалып, кірсе шыққысыздай етті. Қазір мəдениет ошағы жастар үшін əртүрлі ойын-сауық,

мерекелік шара орталығына айналған. Іші жылы, музыка бір үзілмейді. Ауылдағы өзекті мəселелер – су мен жол. Тіршілік нəрін жеткізуге 240 миллион теңге бөлінгенін естіп, қатты қуанып отырмыз. Қазірдің өзінде су құбырларының орны анықталып, қазылып қойылды. Көктемге қарай 17 колонка іске қосу жобаланып отыр. Мемлекеттік қолдаудың шапағатын жеке

адамдар да көріп отыр. Мəселен, “Сыбаға” бағдарламасы бойынша Ерғали Азмағамбетов 11 миллион теңгеге оншақты ірі қара сатып алып, 3 кісіге жұмыс тауып берді. Бағлан САДЫҚОВА, Мортық ауылдық клубының меңгерушісі.

Солтүстік Қазақстан облысы, Уəлиханов ауданы.

Жаѕажылдыќ тартулар Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Қалалық жұмыспен қамту жəне əлеуметтік бағдарламалар бөлімі орналасып келген бұрынғы балабақша күрделі жөндеуден өтіп, «Балауса» деген əдемі атты иеленді. Оның ашылу салтанатына аймақ басшысы Самат Ескендіров қатысып, 80 орынға шақталған мектепке дейінгі тəрбие ошағына пианино сертификатын табыс етті. Əкім № 23 мектеп жанынан бой көтерген жаңа хоккей кортында өткен қалалық турнирді тамашалады. «Тұлпар» балалар жəне жасөспірімдер клубының мүшелеріне жаңа формалар тарту етті. «Даму» кəсіпкерлікті дамыту қоры жергілікті филиалы жанынан шағын жəне орта бизнес өкілдеріне қызмет көрсету орталығы өз жұмысын бастады. Бұдан былай «бір терезе» қағидатымен бизнеске қатысты барлық ақпараттарға жауапты осынан алуға болады. Республикалық қор басқармасының

төрайымы Лəззат Ибрагимова банк, бизнес-қауымдастық, даму институттары өкілдеріне бухгалтерлік есеп жəне салық салу, кедендік ресімдеу, маркетингтік зерттеулер, IT-технология, тағы басқа мəселелер бойынша қызмет көрсетілетінін айтып берді. Сондай-ақ, «Бизнес-Кеңесші» бағдарламасы бойынша дəріс беріледі. Кəсіпкерлердің біліктілігін арттыру курстары тегін ұйымдастырылады. Ол үшін арнайы кабинет бөлінген. «Жас кəсіпкерлер» клубын ашу жоспарланған. Мұнда кəсіпкерлер палатасы, «ҚазАгро» ұлттық басқару холдингі» АҚ-тың бөлімшесі, халыққа қызмет көрсету орталығы да орналасады. Л.Ибрагимова республикалық «Алтын сапа» конкурсына жəне «Қазақстанның үздік тауары» конкурс-көрмесіне қатысқан кəсіпорын жетекшілеріне Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігінің алғыс хаттарын тапсырды.

«Егемен Қазақстан».

«Жана дəуір кəсіпкерлері» клубы облыстық кəсіпкерлер палатасында өзінің бірінші отырысын өткізді. Қазіргі таңда бұл клубқа 25 кəсіпкер кіреді. Олардың арасында жұмыс істеп жатқандармен қатар өз ісін жаңадан бастағандар да бар. Алғашқы отырысқа жиналғандар клубтың хатшысы мен оның орынбасарын сайлап алды. Сондай-ақ, 2014 жылғы жұмыс жоспарын қарады. – Біздің міндетіміз кəсіпкерлерге қажетті көмек көрсету, олардың құқықтарын қорғау болып табылады. Клуб мүшелері өздерінің жұмыс барысында кездескен проблемаларын ор таға салды. Сондықтан алдағы отырысымызға оларға өзінің іскерлік кеңестерімен көмектесетін кəсіпкерлік саласындағы тəжірибелі кеңесшілерді

ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

Жерге жете мəн берілуі керек (Соңы. Басы 7-бетте). Ақмола, Қарағанды, Қостанай жəне Оңтүстік Қазақстан облыстары шекараларының 14,2 миллион гектары аумағы бойынша соңғы жоспарлы-картографиялық өнім жасалды. Ауыл шаруашылығын картографиялау үшін ғарыштық түсірілімдерді өңдеу технологияларын əзірледік. Сол сияқты, «КазНИПИмұнайгаз» АҚ, «Алматы облысы Алакөл ауданының жер қатынастары бөлімі» ММ шаруашылық жүргізетін субъектілерден түскен арнаулы тапсырыстарды орындадық. – Енді 2013 жылы қандай жұмыстар атқарылғанын жəне алдағы жоспарларыңыз жайында айта кетсеңіз? – Өткен жылы кəсіпорын «Мемлекеттік жер кадастры мағлұматтарын қалыптастыру» 019 (2013 жылға дейін – 003 бағдарламасы) бойынша Жамбыл жəне Солтүстік Қазақстан облыстары шегінде аэрофототүсірілімдік жұмыстар, Жамбыл жəне Оңтүстік Қазақстан облыстары шекараларының 3,9 миллион гектары аумағына аэротүсірілімдерді үйлестіру жəне межелеу бойынша далалық жұмыстар, Ақмола, Жамбыл, Қарағанды жəне Оңтүстік Қазақстан облыстарының 7,4 миллион аумағына соңғы жоспарлы-картографиялық өнімді жасау бойынша камеральды жұмыстар атқарды. 2011 жылғы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев тарапынан берілген тапсырмаға орай ауылшаруашылық айналымына қайтарылатын ауыл шаруашылығы алқаптарын түгендеу жүзеге асырылды. Түгендеу жұмыстарын жүргізудің басты мақсаты бос жатқан жерлердің есеп мəліметтеріне сəйкестендіріліп, аумақтар бойынша нақтылануы, сол сияқты

ауылшаруашылық алқаптарының мақсатқа сай емес қолданылуын анықтау, ұқсатылмай жатқан жерлерді əрі қарай тиімді пайдалану болып табылады. Түгендеу жұмыстары ауылшаруашылық алқаптарының 30,5 миллион аумақтарын, 14 облыс пен 53 əкімшілік ауданды, 6 қаланы қамтыды. 700 ауылдық (селолық) округтерде зерттеу жұмыстары жүргізілді. Келешекте жоспарлы-картографиялық материалдарды жаңарту көлемдерін ұлғайтуды көздеп отырмыз. Орташа жылдық сараптама оның 2005-тен 2015 жылға дейінгі аралықта жыл сайынғы бөлінетін құралдары осы жұмыс түрлерін жүргізуге жеткіліксіз екендігін көрсетеді. Бүгінгі таңда шекараның жоспарлы ауылшаруашылық картографиялық материалдарының негізіне сай деңгейде жаңартылған аудандарға Батыс Қазақстан жəне Ақтөбе облыстары ғана жатады. Аталмыш облыстардың жаңартылған аумақтары 97 жəне 98 пайызды құраса, еліміздің қалған аумағы ескі, 1990 жылы жасалынған жоспарлыкартографиялық материалмен жабылған. Осылайша, Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстау, Павлодар, Солтүстік Қазақстан жəне Оңтүстік Қазақстан облыстары 100 пайыздық жаңартуға мұқтаж. Алдағы уақытта осы материалдарды Ақмола облысы бойынша 44 пайызға, Алматы облысы бойынша 80 пайызға, Атырау облысы бойынша 38 пайызға, Шығыс Қазақстан облысы бойынша 89 пайызға, Қарағанды облысы бойынша 68 пайызға, Қостанай облысы бойынша 78 пайызға жаңартуды көздеп отырмыз. Қазақстан Республикасының шекарасы 2 741 700 шаршы

Қостанай облысында ірі қараның асыл тұқымды əулиекөл жəне қазақтың ақ бас сиыры деген екі түрі бар. Олар жергілікті жердің ыстық-суығына, суы мен шөбіне көндіккен, көрсеткіштері ешқандай ангустерден кем емес. Қазақтың ақ бас сиыры халқымыздың төл малы саналады, оның тұқымы асылдандырылған. Ал көп жылғы ғылыми селекциялық жұмыстардың нəтижесінде 1992 жылы сиырдың əулиекөл тұқымы бекітілген болатын.

Бірегей тўќым Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

шақыруды ұйғарып отырмыз, – дейді облыстық кəсіпкерлік палатасының əлеуметтік сарапшысы Əсем Қасым. Клуб мүшелері өз бизнесін кеңейту үшін қандай қаржыландыру жəне мемлекеттік қолдау түрлері бар екенін біле алады. Мұнда оларға бизнес-жоспар жасауға, салықтық жəне кедендік заңдылықтарды сақтауға, өз ісін дұрыс жүргізуге көмек көрсетіледі.

Тəулігіне 1000-1200 грамға дейін салмақ қосатын, 1,5-2 тоннаға дейін салмақ тартатын бұл түлік Қостанай өңірінің мақтанышы десе болғандай. Сонау 90-шы жылдары ірі қараның əулиекөл асыл тұқымының саны 12 мың басқа жетіп жығылған екен. Ауыл шаруашылығы нарық қиындығына кез келген кезде малдың саны 1300-ге дейін құлдыраған болатын. Дегенмен, соңғы жылдары мемлекеттік көмектің арқасында мал басы 3500-ге дейін көбейді. Өткен жылдың аяғында Əулиекөл ауданынан өтетін ұлы жолдың бойында əулиекөл бұқасына биіктігі 3 метр болатын ескерткіш орнатылды. – Асыл тұқымды мал өсірудің барлық ережелері сақталады. Шаруашылықтағы 100-200 бұзауға жемшөпті өлшеп береміз. Бұзаулардың қай бұқаның төлі екені де мұқият тіркеліп отырады. Ол тұқымның жақсарғанын, əлде төмендегенін білу үшін қажет. Əулиекөл тұқымы жергілікті жердің табиғатына төзімді. Жеңіл төлдейді, соның арқасында көп шығын болмайды, – дейді осы аудандағы «Москалев» асыл тұқымды мал зауытының директоры Зейнолла Жаңбыршинов. Бүгінде шаруашылықта бағымда тұрған 160 қашар сəуір айында бұзаулайды. Мұндағы түлік мал тұқымын асылдандыру үшін «Сыбаға» бағдарламасы арқылы шағын шаруашылықтарға, шаруаларға сатылады. Өткен жылы əрқайсысы 392 мың теңгеге бағаланып, 300 бас мал сатылған. Алайда, шаруашылық шығынын өтеу үшін бұл аздық ететін көрінеді. Асыл тұқымды малды шаруашылық көп мөлшерде сата бере алмайды. Себебі, «Сыбаға» бағдарламасы бойынша шаруалар ең көп дегенде оншақты басқа дейін ала алады. Нарық жағдайында уақтылы өтпеген тауар кімге де болсын шығын əкелері белгілі. Асыл тұқымды малды кейде шаруашылық амалсыз етке өткізеді. Ондай жағдайда малдың құны 390 мыңнан 120 мыңға дейін төмендейді. Əрине, бұл шаруашылыққа тек зиян əкеледі. Мемлекеттік субсидия ғана шаруашылықтың кем-кетігін түгендеп тұр. Əулиекөл ауданы орталығына бұрылар жерде орнатылған əулиекөл асыл тұқымды малдың мүсіні, алдымен сол малды өсіріп отырған адам еңбегіне құрмет екені сөзсіз. Сонымен қатар, ұлы жолдың бойынан өткендер осы ауданда асыл тұқымды мал өсірілетіні туралы білсін деген ойды да ет бағытындағы асыл тұқымды бұқаның келісті мүсіні айтып тұрғандай.

Ақтөбе облысы.

Қостанай облысы, Əулиекөл ауданы.

Солтүстік Қазақстан облысы.

Кəсіпкерлер клубы жўмысын бастады Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

24 қаңтар 2014 жыл

Табысќа талпыныс Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

шақырымды құрайтынын ескерсек, аумақты жаңарту қарқыны 2005-2012 жылдарға, яғни 7 жылға шаққанда жылына 26,6 пайызды немесе 91 094 шаршы шақырымды құрайды. Осы қарқынмен жаңарту жұмыстарын жалғастыра берсек, 019 бағдарламасы бойынша жоспарлы негізді жаңартуға 30 жылдан астам уақыт қажет болады екен. Сондықтан, бұл жұмыстар бірінші кезекте орындалу керектігі айтпаса да түсінікті. – Яғни жаңарту жұмыстары жасалып жатып ескіре береді демекшісіз ғой. Бұл тығырықтан шығатын жол бар ма? – Осыған байланысты айтар болсақ, шекараның жоспарлыкартографиялық негізін жаңарту құралдарын алу орайында жергілікті атқарушы органдармен жəне жер қатынастары бойынша құзырлы органдармен бірлесіп жұмыс істеу керек. Біздің кəсіпорын Өңірлік даму министрлігінің Жер ресурстарын басқару комитетімен келісілген, жерге орналастыру жəне жер кадастры аэрофотогеодезиялық жұмыстарына бағалар тізімі бойынша өз жұмыстарының кесімді құнын анықтайды. Жерлердің пайдаланылуын жақсарту, еліміздің жер ресурстарын мемлекеттік басқару деңгейін көтеру мақсатында аймақтар шекараларының аумақтарын жаңа, сапалы, нақтылы жоспарлыкартографиялық материалмен дер кезінде қамтамасыз ету – маңызды міндет. Тəуелсіз елдің жер туралы заңнамалары осыны талап етеді. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан».

Бұрынғы «Ақтөбеауылмаш» зауытының аумағында жергілікті кəсіпкер ауыл шаруашылығына қажетті тырма мен тұқымсепкіш шығарады екен дегенді естігенде кім болды екен деп елеңдеп қалғанымыз рас. Шыны керек, қала жолдарын салуда, басқа да өндірісті іске қосуда өзіндік қолтаңбасы қалыптасқан «КТП» ЖШС екенін естігенде кəдімгідей сүйсініп қалдық. Қандай шаруаны қолға алса да аяғына жеткізетін серіктестіктің тағы бір тың істің тізгінін ұстағаны қуантты. Оның үстіне бұл ауылшаруашылық құралдары анағұрлым жетілдірілген жəне ылғал сақтаудың осы заманғы озық технологияларына толық жауап береді деп күтілуде. Қазір серіктестік басшылары нақты өткізу рыногын зерттеуде, соны есепке алып қана цехты модернизациялаудың инвестициялық саясаты нақты анықталатын болады. Серіктестіктің өздерінде тұқымсепкіш агрегаттарды толық жинау циклына көшу мамандардың есептеуінше, өнімнің өзіндік құнын анағұрлым кемітеді деп күтілуде. Жергілікті егіншілердің тиімді бағаға тырмалар мен тұқымсепкіштерді сатып алуы өте-мөте маңызды. Өткен жылы облыс қосымша 12 тырма сатып алуға тапсырыс беріпті. Ал, егер тұқымсепкіш кешені жергілікті жерде орындалғанның өзінде өте қымбат – 5800 мың теңге тұрады. Жобаның бастамашысы кəсіпкер Всеволод Щегельский сұранысқа ие ауылшаруашылық агрегатын өздерінде толық жинауды ұйымдастырудың жаңа жобасын жасап отырғандарын жеткізді. Қазір өндірісте 45 маман жұмыс істейді, егер болашақта қосымша инвестиция тартылып жатса, онда өндірісте 100-ге жуық адам еңбек ететін болады. Ақтөбе облысы.

Ауыл əлеуеті Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Байзақ ауданында макарон жəне ұн өнімдерін өндіретін «ROLA-7» компаниясы бірнеше жылдан бері жұмыс істеп келеді. Ол күніне 5 тонна өнім өндіреді. Істері ілгері басқан «ROLA-7» компаниясы «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы аясында 48 миллион теңгеге жаңа құрал-жабдықтар сатып алуды жоспарлап отыр. Компанияда қазір 131 адам еңбек етеді. Ал аудандағы «Əулиеата-Феникс» ЖШС ет өндіру бағытындағы құс фабрикасының құрылысын жүргізуде. Жаңа өндіріс нысанының құны 1,16 миллиард теңге. Жоба жүзеге асқан кезде мұнда жоғары технологиялық əдіспен жылына 3200 тонна құс еті өңделетін болады. Қазір мұнда 102 адам жұмыспен қамтылған. Жамбыл облысы, Байзақ ауданы, Сарыкемер ауылы.

АЛМАТЫ.

Айнакґл кеші кґѕілді... Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Ақсу қаласы аумағына қарасты Айнакөл ауылы үлкен жолдың бойында тұр. Астанаға, Баянауылға, Қарағандыға қарай ағылған көліктер. Облыс орталығы мен Ақсу қаласы аумағын қосатын жаңа заман көпірінің құрылысы басталып, ауылдықтарға да жұмыс табылды. Айнакөлге қарасты Сынтас, Көктас, Қараой деп аталатын шағын ауылдар бар. Бүгінгі күні ауылда ірі қара мал, қой, жылқы бар, əр ауладағы қосалқы шаруашылық əл-ауқаттың жақсарғанын білдіргендей. Айнакөлде орыс, украин, неміс, чешен ұлтының өкілдері өз қазағымызбен аралас-құралас, ауылдас, ағайындас болып кеткен. Ауылдықтардың арасында Ақсудың электр энергиясын, ферроқорытпа өндіретін зауыттарында жұмыс жасайтын қыз-жігіттер де бар. Мал шаруашылығымен айналысатын бірнеше шаруа қожалығы бар.

Отын-су, малға жемшөп дегендей, ауылдың тірлігі біткен бе. Дастарқан тоқ. Алдыңғы жылдары “Жол картасы” бағдарламасының арқасында əйтеуір, ауылдың кіреберіс жолы жөнделіпті. Көктастағы бастауыш мектепке телефон байланысы орнатылып, интернетке қосып беріпті. Айнакөлдегі мектеп жанындағы шағын орталыққа 20 бала барып жүр. Дəрігерлік бөлімше автокөлікпен қамтамасыз етілген, жас мамандар еңбек етуде. Дəріхана да жұмыс жасап тұр. Өткен айда Айнакөлде күрделі жөндеуден өткен ауыл клубы пайдалануға берілді. Жөндеу жұмыстарына жергілікті бюджет 2643,6 мың теңге қаражат бөлді. Көрермендер залы, сахна, дəліздер, бөлмелер жаңарып қалды. Жаңаша күйге енген клубта ауыл көркемөнерпаздары енді мерекелік шаралар, ойын-сауық, айтыс өткізіп, ауылдың көңілін көтермекші. Павлодар облысы.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары:

2

Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.kz www.mz.gov.kz www.mtk.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.minjust.kz www.emer.kz www.mk.gov.kz www.minagri.kz www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.memr.gov.kz

wwww.mit.kz www.stat.kz www.sport.gov.kz


 Зерде

 Толғандырар тақырып

1. Тарихты парақтағанда... ...1972 жыл. Жоғары оқу орнына түсуге бағымды сынап көргенмен, конкурстан өте алмадым. Бір жыл болса да уақытымды босқа өткізбейін деп, стенографистер даярлайтын Алматыдағы №135 кəсіптік-техникалық училищенің жарнамасын қиып алып қойдым. Бірақ, қандай мамандық екенін білмеймін. Алматыға телефон шалып, жездемнен сұрап едім: «Керемет мамандық. Шапшаң жазуды үйреніп, сөйлеген адамның сөзін түгел жазып үлгеретін боласың», деп қызықтырып қойды. Содан училищеге емтихан тапсырып, оқуға түстім. Бір топта 30 қыз оқыдық. Стенографиядан Рахима Жолдыбаева деген апай берді. Курста оқып, теориясын меңгергенмен, стенографистка болып машықтанып жұмыс істемеген. Байқаймыз, апай сыртын қаптап алған бір тал оқулықты көзінің қарашығындай сақтап, ешкімге ұстатпайды. Сұрағанымызда, оқулық 1961 жылы 600 дана таралыммен басылып шыққан, авторы – Данабике Байқадамова, деді. Бірақ, автор туралы еш мəлімет айтпады. Училищені үздік бітірген мені жолдамамен Қазақ радиосына жіберді. «Шалқардың» бас редакторы Мадрид Рысбеков ағай стенографияны қаншалықты меңгергенімді білгісі келген болуы

Мен білетін Данаш апай...

Ќазаќтыѕ тўѕєыш стенографисі əрі осы кəсіптіѕ негізін салушы, сґз зергері Данабике Байќадамованыѕ туєанына – 100 жыл Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

керек, «кəне, жазып көрші», деп қолына түскен газетті алды да, оқи бастады. Тырысып жазып жатырмын. Артынша жазғанымды қайыра оқуды өтінді. Оқыған сайын басын шайқап, таңырқап: «Мынау өзі керемет дүние ғой», деп риза болады. Осылайша, жұмысқа қабылдандым. Жұмысым – Қазақ радиосының облыстағы меншікті тілшілерінен соңғы хабардың жаңалықтарын телефонмен жазып аламын да, машинкаға басып редакторға беремін. Бірде «Социалистік Қазақстан» газетінің жауапты хатшысы Мыңбай Ілес ағай телефон шалып, Талғарда өтетін күрделі сот отырысын стенографиялап беруімді өтінді. Келістім. Қайтар жолда редакция кəсіби стенографисканың жоқтығынан 60-тан асқан екі апайды зейнетке жібере алмай отырғанын айтып, егер келсең, қарағым, бізде пəтер мəселесі де тез шешіледі, деп қолқа салды. Осылайша, «СҚ-ға» жұмысқа қабылдандым. Мыңбай ағай стенографискалар бөлмесіне ертіп барып, Данаш апаймен таныстырды. Шашын артқа түйіп, жып-жи нақы киінген əдеміше келген апай бірден көзіме жылы ұшырады. Міне, керемет! Данаш деп таныстырған апай – қазақ стенографиясы оқулығының авторы Данабике Байқадамова, екін шісі – Ораз Исаевтың келіні Мəриям Исаева. Бірден демалысқа жіберудің реті келмеді ме, екі апаймен кезектесіп бір жылға жуық жұмыс істедім. Ол маған тіпті жақсы болды. Мариям апайдың стенография жүйесі өз гешелеу əрі жылдамдығы аздау. Ал Данаш апайдың жылдамдығы керемет, шапшаң жазу, қысқарту, таңба белгілеу əдіс-тəсілін сұрап, машықтануыма көп көмегі тиді. Маған сенгені ғой, газет жұмысымен шектеліп қалмай, апай жанынан тастамай, съезд, пленум, Жазушылар одағының жыл қорытындысы, театр қоғамындағы талқылау, басқа да жиналыстарды екеулеп жазып жүрдік. Байқаймын, мені жас бала демейді, өзімен тең ұстап, жақын тартып, барлық ойымен бөлісіп, ақылкеңесін айтып, үлкен жанашырлық танытады. ...Адамзат баласы ауыздан шыққан сөзді қазқалпында жазып алуды ХVІІІ ғасырдың аяғында ойлап тауып, бұл өнерді стенография деп атаған. Егер кəдімгі жазумен минөтіне 20-25 сөз жазатын болсаңыз, стенографияны қолдану арқылы 90-100 сөз еркін жазылады. Оның ерекшелігі де, қиындығы да сол, стенография алфавиті бүгінгі қолданатын алфавиттен мүлдем өзгеше. Оның өз алфавитін жаңадан үйреніп, оған жылдамдық қосып, жазғаныңды қайтадан жазып шығу оңай шаруа емес. Біреу асықпай, жай, біреу шапшаң сөйлейді. Ондайда қалайда үлгеріп жазуың керек. Меніңше, стенографияны тек қабілетті, зерек адам ғана меңгеріп, кəсіби білікті маман бола алады. Оның үстіне, күрделі, қиындығы – орыс алфавитінде 33, қазақта 42 əріп бар, ол да таңбаны көбейтіп қол байлайды. Ертеректе Габельсберген, Штольце, Терне жүйесі ресми түрде қолданылса, орыс стенографиясының негізін салушы профессор Н.Н.Соколов орыс тілінің фонетикасына сүйеніп, өзінің бірегей жүйесін жасаған. Жалпы, қазақ стенографиясының тарихы Қазақстанда 1930 жылдан бастау алып, ол мемлекеттік тұрғыда мəселе болып көтеріледі. Бұл ұсынысқа Бүкілодақтық Орталық Атқару Комитетінің Ұлттар Советі де жедел назар аударады. 1931 жылы Мəскеуде түркі тілдерінде сөйлейтін ұлт республикалары үшін профессор П.Р.Бурлаковтың НУС (Национальная унитарная стенография) жүйесі ұсынылып, əр республикадан 2-3 адамнан шақыртып, оқытады. Оған Қазақстаннан Насиха Оспанова барады. 1933 жылы Алматыда екі жылдық стенография курсын ашады. Оған 100 қыз-келіншек қабылданып, оларға Н.Оспанова сабақ береді. Олардың қатарында Р.Алдоңғарова, Ф.Бармақова, Д.Байқадамова, Л.Ластаева, екінші топта қазақ зиялыларының əйелдері – С.Сейфуллиннің зайыбы Гүлбаһрам, республика комсомол ұйымының хатшысы Қ.Тəштитовтің жұбайы Сағадат, Совхоздар

9

www.egemen.kz

24 қаңтар 2014 жыл

Халық Комиссариатының төрағасы Дүйсеновтің əйелі Үрмет, Гүлбаһрам Құлқашева, т.б. болады. 1935 жылы екі жылдық курсты үздік бітірісімен апайға Халық ағарту комиссариатына жолдама береді. Онда Қазақстан Үкіметінің Халық ағарту комиссары Т.Жү ргенов қабылдап, профессор Құ дай берген Жұбановтың қарамағына жі береді. Сонда жүріп ғалымның қазақ тілінің грамматикасын, лекцияларын жазуға үлес қосады. Ол кезде бүгінгідей жазатын диктофон, магнитофон жоқ, тек қана жазу машин касы. Мамандығын жетік меңгерудің ар қасында жақсы ортаға түседі, алқалы жиындарға қатысып көзге түсе бастайды. Осында жүргенде болашақ жұбайы Алматы облыстық комсомол комитетінің қызметкері Арыстан Қожахметовпен танысып, кейін екеуі қосылады. 1936 жылы жұбайын Батыс Қазақстан облыстық комсомол комитетінің бірінші хатшысы етіп тағайындайды. Сол жылы қыздары Қаламқас дүниеге келеді. 1938 жылы 7 ақпанда Арыстанды «халық жауы» деп ұстап, 1938 жылы 9 қарашада атылады. Əрине, кеңестік кер заман тұсында «халық жауының» қызы, «халық жауының» əйелдерінің зардап шегіп, қуғын-сүргінге ұшырамағандары кемде-кем. Данабике де жұмыстан шеттетіледі. Одан кейінгі соғыс жылдарының өз қиындығы өтті. Тек 1947 жылы Алматы облыстық кеңесінің ХІV сессиясын стенографиялауға шақырғанда барып, сең қозғала бастайды. 1948 жылы Данабикені білетін Ғылым академиясындағы біраз зиялы қауым өкілдерінің өтінішімен, оны Мұхтар Əуезов өзіне стенографиска-машиниска жəне хатшы етіп, жұмысқа қабылдайды. Бес жылдың ішінде «Абай жолы» романының екі томын, басқа да шығарма, лекцияларын стенографиялайды. 1949 жылы 5 қазанда Алматыда ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің слеті өтеді. Жиынға қатысқан К.Е.Ворошилов өзінің оң жағында отырып, сөйлеген ше шен дердің сөзін жазып отырған Данаш апайды байқайды. Сөйтеді де, «орыстың, шетелдіктердің стенографиямен жазатынын білемін, бірақ қазақтарды бірінші көруім, жиын біткен соң мына кісінің жазғанын тексеріңдерші» деп тапсырма береді. Тексере келгенде бір үтірден ғана қателескен ғой. Осылайша, Ворошиловтың бұл «емтиханы» оның жолын ашады. 1952 жылы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің органы «Социалистік Қазақстан» газетіне жұмысқа шақырылып, 1976 жылға дейін, яғни зейнеткерлікке шыққанша ұзақ жылдар қызмет істейді. Бұған дейін, сондай-ақ, Т.Ахтанов пен С.Бабаевскийдің «Ардагер», Ғ.Ахметов пен Н.Ановтың «Ақ мешіт», М.Жанғалин мен А.С.Макаренконың «Педагогикалық поэма» кітаптарын, Қ.Жабасов пен Ы.Алтынсариннің 80 хатын стенографиялап түсірді. Мұндай ауқымды жұмыстар сөзді орнықтыруға, тəжіри бе жинақтап, жыл дам дықты арттыруға өз септігін тигізері сөзсіз. Стенографиямен тыңғылықты айналысып, көп ізденудің нəтижесінде оның қыры мен сырын, тез жазудағы қазақ тілінің ерекшеліктерін ескере келе, оны бір жүйеге келтіріп, 1961 жылы тұңғыш рет өзіміздің «Қазақ стенографиясы» оқулығын жазып шығарады. Данабике Байқадамова ұлттық стенографияны биік дəрежеге көтеріп, мемлекет ісінде қаншама құжаттардың мұрағатта қатталуына өлшеусіз үлес қосумен бірге, артында кереметтей мол мұра жазып қалдырған қаламгер, ақын, сөз зергері еді... 2.Данабикенің данагөйлігі Данаш апаймен 1975 жылдан өмірінің соңына дейін, яғни он сегіз жыл бірде анамдай, бірде сырлас құрбымдай, бірде ет жақын əпкемдей сыйласып, араласып өттік. Осы жылдары өзімді шексіз де шетсіз «кеннің» ішіне кіріп кеткендей сезіндім. Апайдың өмірбаяны өте бай, көрген тауқыметі де, тағдыр-талайы да шырғалаң. «Халық жауының» қызы, «халық жауының» əйелі деп жағылған қаракүйеден көп теперіш көріп, өмірдің отына түсіп ойнайды, қазанына түсіп қайнайды. Əсіресе, өзіне етжақын адамдарды ақтап, əке атына кір келтірмеу үшін бел

шешіп бір жатпайды, ақиқатты іздеп шырылдап, ақыры оны табады. Əкесі Байқадам Қаралдин (1877-1930) оқыған, орысша сауатты, көзі ашық, өз заманының бетке ұстар азаматы болған. Қазақ мемлекетін қалыптастыру жолында тер төккен адам. Алғашында Торғай генерал-губернаторының тілмашы, 1916-1920 жылдары жауапты қызметтер атқарады. 1919 жылы В.И.Ленин Қазақ совет автономиясын құрудың жəне оның территориялық тұтастығын қамтамасыз етудің дайындық жұмыстарына Ұлт істері жөніндегі Халық комиссариатына Дала өлкесінен барған өкілдің ішінде Ə.Жангелдин, А.Байтұрсынов, М.Тұнғаншинмен бірге Байқадам Қаралдиннің де болуы көп жайтты аңғартса керек. Жалпы, Б.Қаралдин өмірі мен атқарған қызметтері жайлы тарихшылар, журналистер зерттеп көп жазды. Мəселен, 1992 жылы белгілі журналист-жазушы Жанболат Аупбаев пен Əділбек Жақыпұлының мұрағат деректеріне сүйенген «Əулет» атты кітабы жарық көрді. 1998 жылы 120 жылдық мерейтойына орай ғылыми-теориялық конференция өтсе, 1992 жылдан қазіргі Қостанай облысы, Аманкелді ауданындағы бұрынғы «Қазақстанның 40 жылдығы» атындағы совхоз Б.Қаралдин атындағы шаруашылық ұжымшары деп аталады. Сол елді мекенде мектеп пен бір көшеге сол кісінің есімі берілген. Анасы Үрзипа (1888-1980) Сарыторғайдағы мектептің үш класын тəмамдаған, Петербордағы Бестужев қыздарға арналған екі жылдық жабық пансионатында оқыған, сауатты, домбыра тартып, əн салатын, орысша білетін, сол кездегі көкірек көзі ашық қазақ қыздарының бірі болған. Аналары дүниеге 18 бала əкеледі. Данабике 7-шісі болғанмен, оның алдындағы алты ұл кішкене кезінде шетінейді. Апайдан кейін де алты бала дүниеге келеді. 1928 жылы əкелері ұсталғанда Данаш апай 15 жаста екен. Шиеттей бала-шағаның үлкені əрі туыстарының естияры болған соң жұмыс таңдамай ертеңнен қара кешке дейін тырбанып, бір үйлі жанды өзі асырайды. Əкесі жағылған жаладан құтылмайтынын біліп, өзі үміт күткен балаларының үлкені, суының тұнығы Данабикеге Қостанай түрмесінен арнау хат жазады. ...Қарағым, көзімнің нұры қалқам Данаш, Қоршады-ау бақытсыздық болмай толас. Қандыра мейірімді сүйем десем, Жетпейді, амалым не, жайған құлаш.., – деген алты шумақ өлеңде елжірей сағынышын білдірсе, Семейден жазған екінші хатында: ...Бала егер ақылды боп туса бүгін, Ақтайды ата күшін, ана сүтін. Баладан осал мінез көре қалса, Ішіне ата-ананың толар түтін. Анаңа болғын тіреу жаным, Данаш, Əр іске ақыл жұмсап, еппен жанас. Анаңды сенен басқа тапсырарлық, Кімім бар ес білетін өзің санас! – деп анасын, бауырларын тапсырады. Данашы болса əке сөзін өміріне бойтұмар етіп, аманатқа адал болуға тырысады. Бір байқағаным, апайды бауырлары Бақытжан ағай да, Гуля апай да Төкем деп

отыратын. «Осы сізді неге Төкем деп атайды?» дегенім бар. Сөйтсек, анасы Үрзипа қызының еңбекқорлығына, бауырмалдығына риза болып, балаларына: «Əкелерің атылып кеткелі бəрімізді асырап жүрген осы Данаш. Ол бізге əкем Төлебайдай қамқорлық жасауда. Жаратқан ием, оны бізге Байқадамның орнына жіберіп, «əке орнына əке» болсын дегені ғой. Ендеше, Данабике емес, Төкем деңдер», деп осылай атауды өтініп, өзге балаларынан ерекше көріп, құрметтеген. Данаш апай қанша қиындық көргенімен, мəнді де мағыналы өмір сүріп өтті. Ол кісінің өмір сүру, жұмыс істеу стилі де өзгеше еді. Əсіресе, есте сақтау қабілетіне таңғалатынмын. Сексен жыл өмір сүрсе, соны күнде жоспарлап, уақыттың қадіріне жетіп, дұрыс пайдалана білді. Еңбекқорлығы, жанкештілігі өз алдына, пендешіліктен, əйелдік ұсақ-түйектен өзін жоғары қоятын. Зейнет демалысына шықса да, таңертеңгі сағат алтыда тұрып, шай-пайын ішкен соң жазу машинкасына отыратын. Одан босаса кітап оқитын. Жұмысты өте шапшаң істейтін. Бастаған ісін бітіргенше жаны қалмайтын. Тамақты да тез, дəмді жасайтын. Сөйлеп тұрып-ақ алдыңа неше түрлі тамақ əкелгеніне таңғаласың. Қызы Қаламқас пен ұлы Дастанға қатаң талап қойып, бақылап, қадағалап отыратын. Кейде мені ілестіріп туған-туыстарының үйін аралайтыны бар. Анасы Үрзипа тірі кезінде жиі бардық. Бірде інісі атақты композитор, қазақтың Дунаевскийі атанған Бақытжанның үйіне барып, аты аңызға айналған генерал Панфиловтың қызы Валентина Ивановнаның қолынан шəй ішсек, бірде қызы Қаламқастың, бірде Құрманғазы атындағы консерваторияның профессоры, филология ғылымдарының кандидаты Күнімжан (Гуля дейтін) апайдың үйіне барып, өткен-кеткенді еске алып, жадырап шығатын. Ал Қазақ КСР-нің халық əртісі, опера əншісі, халық арасында екінші Күлəш атанған сіңлісі Айсұлу туралы да көп айтатын. Данаш апай өмірінің соңғы оншақты жылында ұлы Дастанның қолында болды. Өзінің жеке бөлмесіндегі кітап, мұрағаттары бір қабырғаны алып, рет-ретімен жиналып тұратын. Соңғы барғанымда бүкіл жаз ған қолжазбаларын баспаханаға апарып, түптетіп қойғанын көрсетті. 500-дей өлеңдері мен естелік, əңгімелері он үш том болыпты. Он да 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісі, оның басшылары əкесі Байқадамнан бастап Əбдіғаппар хан, Амангелді Иманов, Кейкі батыр, Ə.Жангелдин, өзімен қызметтес немесе жақсы қарым-қатынаста болған қазақ əдебиетіне, мəдениетіне, өнеріне, зор үлес қосқан алыптар тобы – С.Сейфуллин, Құдайберген жəне Ахмет Жұбановтар, М.Əуезов, І.Қабылов, І.Омаров, Б.Майлин, Ғ.Мүсірепов, И.Қа рағұлов, М.Ғабдуллин, Е.Смайылов, Т.Жүргенов, т.б. жайлы естеліктер бар. Апайдың көзінің тірісінде 1991 жылы інісі Бақытжан туралы сегіз жыл баспада жатқан «Алма ағаштар гүлдегенде» кітабы ғана жарық көрді. Міне, сол қазынадан, естеріңізде болса, 2004-2006 жылдары «Ана тілі» газеті кертіпкертіп, алдымен М.Əуезов туралы, артынша «Дерекнама» айдарымен тамаша естеліктерін жариялады. Оқырманның жылы ықыласын, қызығушылығын тудырған Мұхаң туралы естелігі 2006 жылы «Өлке» баспасынан «Мен білетін Əуезов» деген атпен жарық көрді. Осы естеліктердің газетте де, кітап болып басылуына да қолдау көрсеткен белгілі жазушы, сол кездегі «Ана тілі» газетінің бас редакторы Мереке Құлкенов пен қолжазбаны оқып, дайындаған марқұм Зияда Ижановтың орасан еңбектерін атап өткеніміз абзал болар. Сондай-ақ, туған сіңлісі, профессор Күнімжан Байқадамова жан-жақты қамтылған танымдық мұрағат деректеріне бай 2009 жылы шыққан «Байқадамовтар əулеті» деректі хикаят кітабында аяулы əкесі, апасы Данабике, ағасы Бақытжан, сіңлісі Айсұлу жайлы кеңінен тоқталады. – Анам өте жинақы адам болатын. Босбелбеу, ынжықтықты жаны сүймейтін, – дейді анасының мұрағатын көзінің қарашығындай сақтап, олардың кітап болып шығуына өте ықыласты Қаламқас тəте. – Ол кезде жақсы киімді талонмен аласың. Қолыма екі талон түсіп, екі кофта сатып əкелсем, анам: «Неге бір талоныңа ініңе жейде сатып алмадың?» – деп ренжісін. «Менде қайбір жетіскен кофта бар дейсіз», десем: «Ол саған қарағанда əлсіз, бос. Сондықтан оған көмектесуің керек. Ал сен мықтырақсың, қашанда аяғыңнан нық тұрып кетесің, саған сенемін», деді. Рас, анам мені ешқашан аяған жоқ, көп жұмсады, қатаң талап қойды. Ол кісіге еш өтініш айтып келмейтінмін. Айтқанмен тыңдамайтын. Өйткені, өзі өмірдің қиыншылығын көп көргендіктен, ешкімге еңкеймеген ғой. Менен де соны талап ететін. Шынында да, анамның сол тəрбиесінің арқасында аяғымнан нық тұрдым. Алайда, дəл сол жинақылықты мен өз қызымнан да талап еттім. Қазір бір Алла тағала мен анамның сол тəрбиесінің арқасында қызым аяғынан нық тұр. Барлық жағдайға бейімді, кез келген қиындықтан шыға алатынына сенемін. Менің білгенім, баланы қатаң тəртіппен тəрбиелеу керек екен. Оны өзімнің немеремнен көріп отырмын. Жақсы көріп, маңдайынан қақпай өсірдім. Немерем бос, анам мен қызым сияқты бола алмайтынына көзім жетіп отыр. Анасының қайсар мінезі есіне түсті ме, əлде өзіне ең жақын болған адамды сағынды ма екен, Қаламқас тəте көзіне жас алды. Ол кісі медицина ғылымдарының кандидаты, ұзақ жылдар Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институтында 22 жыл хирург, кейін дəрігерлердің білімін жетілдіру курстарында сабақ берген. Республикада көзге диагностика жасайтын УДЗ (УЗИ) аппаратын бірінші енгізген дəрігер. Ал апайдың редакцияға ертіп əкелетін немересі Əсем техника ғылым дарының кандидаты, жұбайы белгілі жазушы Жаппар Өмірбековтің ұлы Ахан екеуінен Нұржан деген апайдың шөбересі ержетіп келеді. Апайдан кейін қайтыс болған ұлы Дастан жоғары санаттағы геолог, кезінде Оңтүстік Қазақстан геологиялық барлау экспедициясын басқарған. Жұбайы Валентина да геолог. Қыздары Аян Алматы шетел тілдері институтын аяқтаған, қазір Испанияда тұрады. Бүкіл үрім-бұтағымен өнер дарып, құт қонған Байқадамовтар əулеті жайлы бір үзік сыр осы.

Банктердіѕ билептґстеуіне тосќауыл ќашан ќойылады? (Соңы. Басы 1-бетте).

Əйтсе де оған ұзақ уақыт бойы құзырлы органдар да, əлеу меттанушылар мен өзге де сарапшылар жеткілікті деңгейде мəн бермей келе жатыр. Бұл сең тек соңғы жылдары халықтың банк терге деген наразылығы кү шейіп, ол қоғамдық сипат ала бастаған кезде ғана сетінеді. Қайрат Нематұлы Ұлттық банк төрағалығына тағайындалғаннан кейін тұтынушыларға бе ре тін несиелерінің пайыздық мөлшерлемесі 65 пайыздан асып, ол дəлелденген жағдайда Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу жəне қадағалау комитеті оларға қатаң шара қолданатынын айтқан

қызметіне қатысты тұтынушылардан шағымданушылары ең азы Цесна банк. Оларға байланысты жылына тек бір ғана шағым түседі. Оның өзінде бұл қаржы институтының қыз меткерлері байланысқан кезде шағымданушылар болса бірден өздеріне хабарласуды сұрап, істің оң шешімін табуына өздері ықылас білдіруде», дейді Саид Есмұрзаұлы. Оның ай туынша, қитұрқы жолмен өз деріне қолайлы келісімге клиент терінің қолын қойдырып алған банктердің жүгенсіздігінен бас панасынан айырылып, далада зар жылап қалған адамдар жүздеп, мыңдап саналады. Мысалы, Алматы облысының Қарасай ауданындағы Алмалыбақ ау-

Суретті салған Айдарбек ҒАЗИЗҰЛЫ.

еді. Бұл мəлімдемеден кейін оған тек тұтынушылар ғана емес, қоғамдық ұйымдар да қызу атсалысып, оны саясиландыруға əрекеттенушілер бой көрсете бастады. Тіпті, оны бизнеске айналдыруға тырысушылар шоғыры да пайда болды. Екінші деңгейлі банктердің тарапынан да өз активін тазартуда қолданыстағы заңнамаға көзжұмбайлық танытуы қазір шектен асып кетті. Оған Ұлттық банктің ұстанған саясаты да өз ықпалын тигізуде. Өйткені, оның тізгінін ұстаған кезде Григорий Марченконың жұмыс істемейтін заемдарын 2013 жылы – 20, 2014 жылы 15 пайызға түсіру туралы тапсырмасын екінші деңгейлі банктер қанша əрекеттенсе де орындай алмаған болатын. Қазіргі төраға Қайрат Келімбетов оны 2016 жылдан бастап кезең-кезеңімен 10 пайызға дейін төмендетуді алдына мақсат етіп қоюда. Бұл үшін олар биылдан бастап банктермен жеке-жеке келісім жасамақ. Ал оның қандай шартпен жасалатыны жалпы жұртшылық үшін əлі құпия болып отыр. Бұқаралық ақпарат құралдары түрлі деңгейдегі сот инстанцияларында жеңіліс тапқан соң, жаны қысылғаннан кейін жұртшылық назарын аудару үшін өзіне қол жұмсаушылар мен өзге де шараларға барушылар туралы жарыса хабар таратуда. Бұл жағдайды күрделендірмесе, жеңілдетіп жатқан жоқ. Сондықтан өткен жылғы 25 қазанда орталық банк қаржылық қызметтерді тұтынушыларға құқық тық көмек көрсету туралы ресми хабарлама таратуға мəжбүр болды. Онда БАҚ-та жəне əлеуметтік желілерде адал емес банк практикасын əшкерелеу жөнінде жекелеген азаматтар жүргізетін жұмысқа қатысты талқылаулар белсенді жүргізіліп, ақпараттар таратылып жүргені айтылды. Банк клиенттерінің мəліметтері бойынша қарыз алушылардың проблемасын реттеуге ықпал ету ақылы негізде жүзеге асырылатыны еске салынды. Кредиттерге қызмет көрсету бойынша даулар туындаған кезде Қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетіне өтініш жасау керектігі қаржы ұйымдарының клиенттеріне ескертілді. Ұлттық банк комитеті жəне аумақтық филиалдары қаржылық қызметтерде жұмыс істеп жүрген жəне əлеуетті тұтынушыларына тегін құқықтық көмек көрсететіні хабарланды. Бас банкирдің сөзіне қарағанда, халықтың қаржы ұйымдарына қатысты шағымдарының 60 пайызы банктерге, ал оның 40 пайызы қарызды қайта құрылымдауға байланысты. Алайда, бұл шағымдардың 7 пайызы ғана шындыққа сай келуде. Əйтсе де бұл мəселеде сарапшылардың пікірі бұдан бөлектеу. Мəселен, «Отаным-елім» халықаралық заң компаниясының бас директоры Омар Саидтың айтуынша, олар несие мəселесі бойынша тұтынушыларға 2008 жылдың жазынан бері қызмет көрсетіп келе жатыр. Осы уақыттың ішінде олардың кеңселеріне күніне ең кемінде 100 адам шағынып келеді. Оның кейбіреуі тегін құқықтық жəне экономикалық кеңес алып қайтса, енді біреулері арнайы келісімшарт жасап, құзырлы жерлерде өз құқын қорғауды компанияға сеніп тапсыруда. «Бізге шағымданушылардың арасында «БТА Ипотеканың» ең кемінде 2 мың тұтынушысы бар. Олардың бəрінің кепілге қойған баспанасын банк қызметкерлері түрлі жолдармен тартып алған. Сондай-ақ, клиенттері əділетсіздіктің құрбаны болдым деген банктердің алғашқы бестігіне Kaspi bank, АТФ банк, Қазкоммерцбанк, БТА банк пен Халық банкі еніп отыр. Ал қар жылық

ылында тұратын Аманқыз Амитбекова 2006 жылы шілде айында «БТА Ипотека» ипотекалық компаниясынан 3 миллион 150 мың теңге қарыз алып, кепілге үйін қойған көрінеді. Алған қарызының ай сайынғы төлемақысын кесте бойынша келесі жылдың ортасына дейін уақтылы төлеп келген ол одан кейін түрлі жағдаймен оны өтей алмаған. Ал банктің еншілес ұйымы болса, клиенттің өтемақыны кейінге шегеру туралы өтінішін қабылдамай, осы уақытқа дейінгі төлегендері қарыздың өсімі екенін, ал негізгі соманың əлі кемімегенін айтқан. Кейін 27 миллион теңге тұратын баспанасын 4 млн. 42 мың 400 теңгеге сату туралы құжаттарға оның қолын өздері қойып, сырттай сот шешімін шығарып алған. «БТА Ипотека» АҚ-тың 8 қызметкері халыққа қызмет көрсету орталығының қыз мет керлерімен сөз байласу арқылы оның келісімінсіз үйімді өз аттарына ресімдеп алғанын мен былтыр ғана білдім. Оны да өздерін банк қызметкерлері деп таныстырып, пəтерімнің банк меншігіне көшкені жəне оны босату туралы сот шешімін əкелгенде ғана. Бұл ауданда мен сияқты банк пен халыққа қызмет көрсету орталығы қызметкерлерінің жең ұшынан жалғасқан, сыбайластығының құрбандары көп екен. Алайда, біздің ешқайсымыздың да қылмыскерлерді əшкерелеу туралы өті нішімізге жергілікті құқық қорғау органдарынан құлақ асқан жан табылмай тұр», дейді А.Амитбекова. Экономика ғылымдарының докторы Рахман Алшанов «Шетелде кəсіпкерлер ғана емес, жеке адамдардың банкроттығы сөз болып оны заң қорғап жатса, бізде оны талауға салуда. Банк жүйесі мен несие алушылардың арасындағы қарымқатынасты жаңа бір жүйеге келтіру керек сияқты. Тартып алып 100 мың доллардың пəтерін өз танысына 10 мыңға заңсыз сатып жіберетіндер қазір аз емес. Сондықтан экономикалық, банктік, қаржылық қатынастарды қайта қарау керек. Онда пирамидалардың төбесі көрініп тұр. Банкроттық туралы заңды да қайта қарау қажет. Бірақ, одан пайда тауып отырған лоббистер өзгеріс енгізуге кедергі болуын тоқтатар емес», деген өз байламын айтып отыр. Былтыр жыл соңына қарай бас банкир 2014 жылғы 1 ақпаннан бастап тұтыну несиелерін 30 пайыздан асырған банктердің депозит терді алу немесе мекеме басшысын тағайындауға келісім беру сияқты лицензиялардан айырылуы мүмкін екенін жариялады. Ұлттық банктің мəліметіне қарағанда, желтоқсанда Қазақстандағы екінші деңгейлі банктердің тұтынушылық несие қоржынының жалпы көлемі 16 па йыздан аспағанымен, 2012 жы лы оның 100 пайызға артуы осын дай қадамға баруға түрткі болған көрінеді. Ипотекалық несиенің де банктердің ең қымбат өнімі екенін айтқан Қ.Келімбетов қазақстандықтардың 5-10 пайызы ғана несиеге пəтер алуға қауқарлы екенін айтты. Ендеше, бірі тіршілік қамымен, екіншісі, баспана алу үшін банктен несие алып дағдарыс кезінде бизнесі күйіп, не жұмыс орны жабылып, төлем қабілетінен айырылған адамдарды жалғыз бас панасынан айыру мемлекетке сын болмақ. Осы арада əйгілі орыс сыншысы Николай Чернышевсийдің «Патриот – отанға қызмет етуші адам, ал отан дегеніміз – ең алдымен халық» деген сөзі еріксіз еске түседі. Ерлік ЕРЖАНҰЛЫ, журналист. АЛМАТЫ.


10

www.egemen.kz

 Бəрекелді!

Серікбайдыѕ азаматтыєы 19 қаңтар күні кешкілік сағат бестер шамасында Жосалы ауылдық округіндегі «Жанғожа» шаруа қожалығының жетекшісі Серікбай Закаринге ауылдан 10 шақырымдай жерде шанаға жегілген аты əбден болдырған, аязды боранға ұшыраған Шыңғырлау ауданының Қараағаш ауылынан шыққан 3 адамның ауыр халдері жөніндегі суыт хабар түсті. Хабарды ести сала Серікбай Закарин жедел түрде киініп алып, қорада тұрған əлді де тың атына міне сала, ауылдан 10 шақырымдай жерде орналасқан «Əзтөбе» нүктесіне аттанды. Күн болса қар жауып, төңірек ақ түтек боранға ұласқан. Төңіректі барлап, қараудың өзі қиынға айналды. Дегенмен, кешкі сағат 6 жарымның шамасында өздері əбден жаураған, беттері домбыққан, қалжыраған қараағаштық үш адамды (біреуі 5-сыныптың оқушысы) Серікбай «Əзтөбе» нүктесінен тапты. Келген бойда Серікбай шаршап, қалжыраған, үстері суланған адамдарға алғашқы көмектерін көрсетіп, олардың айтулары бойынша Қараағаш ауылындағы азаматтарға ұялы байланыс арқылы хабарлап, көмек шақырды. Көп кешікпей Қараағаш ауылынан да адамдар көмекке келді. Сөйтіп, боранды күні адасып, қарға омбылаған ат əбден шаршаған соң жағдайлары мүшкіл халге айналған

қараағаштық адамдар Жосалы ауылының азаматтарының араласуларымен аман қалды. Дүйсенбі күнге қараған шақта, яғни 20 қаңтар күні таңғы сағат 4-ке таяу кезде Серікбай өзінің атын шанаға жегіп, болдырған атты жетекке ала далада адасқан адамдарды отбасыларына аманесен жеткізді. Сонымен Орал қаласында оқитын 5-сынып оқушысын көршілес Жосалы ауылына жеткізіп, қалаға жөнелтуді мақсат еткен қараағаштықтар қайырымды азамат Серікбай Закариннің арқасында көлденең келген кесапаттан аман қалды. Серікбайдың қиын шақтағы жедел де батыл ісіне Сырым жəне Шыңғырлау ауданының басшылары да дəн риза болуда. Ал, боранды күнде адасқан адамдарымен қауышқан отбасылардың Серікбайға айтар алғыстары ерекше еді. Мүсірбек АЙТАШЕВ.

Батыс Қазақстан облысы, Сырым ауданы.

«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы мына мүліктерге сауда-саттық жариялайды: Лот №1 – Жер телімі, жалпы алаңы 9,00000 га, кадастрлық нөмірі 03-047-457050, орналасқан мекенжайы: Қазақстан Республикасы, Алматы облысы, Қарасай ауданы, аудан қорының жері. Бастапқы баға – 2 856 588 000 (екі миллиард сегіз жүз елу алты миллион бес жүз сексен сегіз мың) теңге. Жер телімінің мақсатты тағайындалуы – 12 қабатты тұрғын үй кешенін инфрақұрылымымен бірге орналастыру үшін. Лот №2 – Жер телімі, жалпы алаңы 4,00000 га, кадастрлық нөмірі 03-047-457054, орналасқан мекенжайы: Қазақстан Республикасы, Алматы облысы, Қарасай ауданы, Қарағайлы а/о, Өсімдіктерді қорғау институтынан сол жақта. Бастапқы баға – 1 415 610 000 (бір миллиард төрт жүзт он бес миллион алты жүз он мың) теңге. Жер телімінің мақсатты тағайындалуы – 12 қабатты тұрғын үй кешенін инфрақұрылымымен бірге орналастыру үшін. Лот №3 – Жер телімі, жалпы алаңы 0,5000 га, кадастрлық нөмірі 03-047-457055, орналасқан мекенжайы: Қазақстан Республикасы, Алматы облысы, Қарасай ауданы, Рахат ауылынан оңтүстік жақта. Бастапқы баға – 146 580 000 (жүз қырық алты миллион бес жүз сексен мың) теңге. Жер телімінің мақсатты тағайындалуы – құрылыс нысанына кірме жолды орналастыруға. Сауда-саттық əдісі – ағылшын. Кепілді жарна бастапқы бағаның 10%-ын құрайды.

Бастапқы бағаның 10% мөлшеріндегі кепілді жарна «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасының шотына енгізілуі тиіс, төменде көрсетілген деректемелер бойынша. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдер үшін қажетті құжаттардың тізімін алуға сенім білдірген тұлғаға хабарласу керек. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдер Алматы қ., Абай д-лы, 109В, 1004-бөлмеде 2014 жылғы 3 ақпанда сағат 18.00-ге дейін қабылданады. Сауда-саттық ағылшын əдісімен 2014 жылғы 4 ақпанда сағат 10.00-де мына мекенжайда болады: Алматы облысы, Қарасай ауданы, Қаскелен қ., Абылай хан к-сі, 48 А. Сауда-саттық аяқталғаннан кейін түпкілікті баға ұсынған сауда-саттық қатысушысы банктің чек түріндегі немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген басқа қолма-қол ақшаның толық көлемінде сатып алу сомасын бес жұмыс күні ішінде есеп айырысу тəсілімен енгізуі қажет. Сенім білдірілген тұлғаның деректемелері: «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы Шаймерденов Бақытжан Сенбекұлы, Алматы қ., Абай д-лы, 109В, шот KZ 406010011286000046, БИН HSBKKZKX, СТН 600200048129, Кбе 14. Сауда-саттық өткізу мəселесі бойынша анықтама алу телефондары: 8 (727) 330 17 83, 330 17 57.

ХАБАРЛАНДЫРУ

2014 жылғы 19 ақпанда сағат 15.00-де өнеркəсіп азаматтық жеке меншік құрылысқа арналған 9 жер телімін сату үшін Т. Рысқұлов аудан əкімдігінің кіші залында аукцион өткізіледі. Аукционда сатылатын жер телімдерінің тізімі: р/с

Жер телімінің орналасқан жері

Нысаналы мақсаты

Ауданы Жер Кепілді Құқық (га) телімінің жарна түрі бастапқы (теңге) бағасы (теңге) 1 Құлан Техникалық-диагностикалық 700 ш.м 131040 6552 Жеке ауылы орталықтың құрылысын жүргіменшік зу жəне қызмет көрсету үшін 2 Құлан Құрылыс дүкенін салу жəне 1500 ш.м 280800 14040 Жеке ауылы қызмет көрсету үшін меншік 3 Құлан Дүкен, шаштараз, дəріхана 420 ш.м 78624 3931,2 Жеке ауылы құрылысын салу жəне қызмет меншік көрсету үшін 4 Құлан Дүкен, дəмхана, шаштараз, 1240 ш.м 232128 11606,4 Жеке ауылы бильярд құрылысын жүргізу меншік жəне қызмет көрсету үшін 5 Құлан Дүкен құрылысын жүргізу 160 ш.м 29952 1497,6 Жеке ауылы жəне қызмет көрсету үшін меншік 6 Құлан Қойма құрылысын жүргізу 1292 ш.м 241862 12093,1 Жеке ауылы жəне қызмет көрсету үшін меншік 7 Жаңатұрмыс Дүкен жəне бейнесалон 90 ш.м 16848 842,4 Жеке ауылы құрылысын жүргізу жəне меншік қызмет көрсету үшін 8 Тереңөзек Дүкен жəне көлікке қызмет 184 ш.м 34445 1722,25 Жеке ауылы көрсету орнының құрылысын меншік жүргізу үшін 9 Құлан Құрылыс базарына қызмет 1371ш.м 256651 12832,55 Жеке ауылы көрсету үшін меншік

Сауда-саттық аукционына қатысу үшін кепілді жарна жер телімінің бастапқы құнының 5%-ын құрайды. Аукцион өткізу тəртібі Сауда-саттық ағылшын əдісімен өтеді. Аукционшы нысанның бастапқы жəне көтерілген бағасын жариялайды. Қатысушылар нөмірді көтеру арқылы бастапқы бағаны жоғарылатады, нөмерлерін хабарлап, бағасын бекітеді де оны ұсынады. Нысанды саудалау ең жоғары баға ұсынылғанға дейін жүргізіледі. Жекешелендіретін нысанның саудасында кемінде екі қатысушы бастапқы бағаны көтерген жағдайда нысан бойынша сауда-саттық өтті деп саналады. Жер телімдерін сату тəртібі Жер телімін міндетті түрде нысаналы мақсатына пайдалану, игеру шартын жасау, нысанның жобасын алу үшін сəулеттік жобалау тапсырмасын алу, сервитутты ұсыну, мерзімінде жер салығын төлеу керек. Саудада анықталған жер телімінің құны саудасаттық шартына қол қойылғаннан соң 5 банктік күннен кешіктірілмей 50% көлемінде алдын ала (аванс) ретінде төленеді, қалған соманы сауда-саттықтың шартына қол қойылған күннен бастап 30 күнтізбелік күннен кешіктірілмей төленуі тиіс. Кепілді жарна Т. Рысқұлов ауданы əкімдігінің жер қатынастары мемлекеттік мекемесінің депозиттік есеп шотына аударылады: БСКККМFKZ2A, Жамбыл облысы бойынша қазынашылық департаментінің Т.Рысқұлов ауданының қазынашылық басқармасы ММ, ЖСК KZ74070103KSN2105000, KБЕ 12, код 4631758. Аукционға қатысу үшін тіркелуге төмендегі құжаттар қажет: Аукционға қатысуға арналған өтініш. Жеке басын куəландыратын құжат. Кепілді жарнаның енгізілгеннін растайтын төлем құжатының көшірмесі. Өкілдің өкілеттігін куəландыратын құжат. Қазақстан Республикасының заңды тұлғалары жарғының жəне заңды тұлғаны тіркеу туралы куəліктің нотариалды расталған көшірмелерін қосымша тапсырады. Өтініштер хабарлама жарияланған күннен бастап қабылданады, аукцион өткізілетін жерде оның басталуына 1 сағат қалғанда аяқталады. Мекенжайы: Құлан ауылы, Т.Рысқұлов ауданы əкімдігінің жер қатынастары бөлімі. Аукцион туралы қосымша ақпаратты 2-21-84, 2-27-48 телефондары арқылы білуге болады. Т. Рысқұлов ауданы əкімдігінің жер қатынастары бөлімі

24 қаңтар 2014 жыл

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» мемлекеттік мекемесінің Семей филиалы республикалық меншіктегі мүлікті мүліктік жалға (жалдауға) беру жөнінде тендер өткізетіндігін хабарлайды Тендер 2014 жылғы 18 ақпанда сағат 11.00-де мына мекенжайда өткізіледі: ШҚО, Семей қаласы, Интернационал көшесі, 38, 308-бөлме. Тендерге қойылады: № 1 лот - Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі Мемлекеттік материалдық резервтер жөніндегі комитеттің шаруашылық жүргізу құқығындағы «Резерв» РМК «Балқаш» филиалының шаруашылық жүргізуіндегі Семей қаласы, Тихий переулок көшесі, 5 мекенжайында орналасқан №1/4 жылытылмайтын қойма үй-жайы, ауданы 216,0 ш.м. жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына 53869,31 теңге, кепілді жарна 28352,27 теңге. Тендер шарттары: 1. Нысанды кейіннен сатып алу құқығынсыз жалға алу, ай сайын төлемдер жасау. Мүлікті жалдау мерзімі теңгерімінде ұстаушымен келісім бойынша əрекет ету мерзімін ұзарту құқығымен бір жыл. 2. Бастапқы жалдау ақысынан төмен емес жалға төлеу ақысы бойынша ұсыныстар. 3. Нысанды халық тұтынатын тауарларды сақтау үшін. 4. Кəсіпорынның рұқсаттама режімін сақтау. 5. Қалалық коммуналдық қызметтермен шарттар бойынша коммуналдық қызметтер үшін төлемдерді, теңгерімде ұстаушымен шарттар бойынша пайдаланудың шығын төлемін төлеуді қамтамасыз ету жəне ағымдағы жөндеу жұмыстарын өз қаржысы есебінен жүргізу. № 2 лот - «Семей қаласының Шəкəрім атындағы мемлекеттік университеті» РМК теңгеріміндегі асхана үй-жайлары (құрал-жабдықтарсыз), жалпы ауданы 456,8 ш.м. (пайдалы ауданы – 297,7 ш.м. қосымша ауданы – 159,1 ш.м.), мекенжайы: Семей қаласы, Абай Құнанбаев көшесі, 97-үй, жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына 57104,57 теңге, кепілді жарна 114209,14 теңге. Тендер шарттары: 1. Нысанды кейіннен сатып алу құқығынсыз жалға алу, ай сайын төлемдер жасау. Мүлікті жалдау мерзімі теңгерімінде ұстаушымен келісім бойынша əрекет ету мерзімін ұзарту құқығымен үш жыл. 2. Бастапқы жалдау ақысынан төмен емес жалға төлеу ақысы бойынша ұсыныстар. 3. Университет қызметкерлерін жəне студенттерін тамақтандыруды ұйымдастыру. 4. Жұмыс уақытын теңгерімінде ұстаушымен келісу. 5. Тағамдардың саналуан түрі: - бірінші тағам үш атаудан кем болмауы; - екінші тағам төрт атаудан кем болмауы; - салаттар үш атаудан кем болмауы; - таңертеңгі ас (ботқа) үш атаудан кем болмауы. 6. Санитарлық-эпидемиологиялық талаптарды қатаң сақтау. 7. Қалалық коммуналдық қызметтермен шарттар бойынша коммуналдық қызметтер үшін төлемдерді, теңгерімде ұстаушымен шарттар бойынша пайдаланудың шығын төлемін төлеуді қамтамасыз ету жəне ағымдағы жөндеу жұмыстарын өз қаржысы есебінен жүргізу. № 3 лот – «Шығыс Қазақстан облысы бойынша салық департаменті» ММ теңгеріміндегі үй-жай, жалпы ауданы 12,6 ш.м. (пайдалы ауданы – 10,1 ш.м. қосымша ауданы – 2,5 ш.м.), мекенжайы: Семей қаласы, Абай алаңы, 3-үй, жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына 7875,63 теңге, кепілді жарна 3937,82 теңге. Тендер шарттары: 1. Нысанды кейіннен сатып алу құқығынсыз жалға алу, ай сайын төлемдер жасау. Мүлікті жалдау мерзімі теңгерімінде ұстаушымен келісім бойынша əрекет ету мерзімін ұзарту құқығымен бір жыл. 2. Бастапқы жалдау ақысынан төмен емес жалға төлеу ақысы бойынша ұсыныстар. 3. Нысанды банктік жəне есеп айырысу-кассалық қызметтер көрсету үшін пайдалану.

4. Қалалық коммуналдық қызметтермен шарттар бойынша коммуналдық қызметтер үшін төлемдерді, теңгерімде ұстаушымен шарттар бойынша пайдаланудың шығын төлемін төлеуді қамтамасыз ету жəне ағымдағы жөндеу жұмыстарын өз қаржысы есебінен жүргізу. Жеңімпазды таңдау өлшемі: Тендер жеңімпазы болып нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сəйкес келетін тендер қатысушылары танылады. Тендерге қатысуға өтінішті қабылдаудың мерзімі: Өтініш тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап қабылданады жəне тендер өткізуге дейін бір жұмыс күні ішінде аяқталады (2014 жылғы 17 ақпанда сағат 11.00-де). Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» мемлекеттік мекемесінің шотына енгізіледі: ИИК КZ110705012170169006, БИК KKMFKZ2A, БИН 120240019160, КБЕ 11, КНП 171, «ҚР ҚМ Қазынашылық комитеті» мемлекеттік мекемесі. Тендерге қатысу үшін қажетті құжаттардың тізбесі: 1) үміткердің тендерге қатысуға келісімі жəне тендер шарттарын орындау мен шарт жасасу жөніндегі міндеттемелерін қамтитын тендерге қатысуға өтініші; 2) желімделген конвертте тендердің шарттары бойынша ұсыныстары; 3) заңды тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) жəне салық төлеуші куəлігінің көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; жеке тұлғалар үшін – салыстыру үшін міндетті түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсіпкерді мемелекеттік тіркеу туралы куəліктің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеуші куəлігінің жəне үй кітапшасының көшірмелерін немесе көрсетілген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен үзінді-көшірмені; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестікке қатысушылар тізілімінен үзіндікөшірмені (серіктестікке қатысушылардың тізілімі жүргізілген жағдайда); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын; 6) кепілді жарнаның аударылғанын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесін; 7) өтініш беру сəтінде салықтық берешегі жоқ екені туралы салық органының анықтамасын беруі қажет. Өтініштер қосарланған конверттерде қабылданады. Сыртқы конвертте жоғарыда аталған құжаттар болуы тиіс. Ішкі конвертте үміткердің ұсынысы болуы тиіс. Ішкі конверт өтінім берген сəтте жабық болуы жəне үміткер мөрлеуі тиіс. Өтінішті қабылдау жалға берушінің атына тігілген түрде, парақтарына нөмір қойылған жəне соңғы бетіне қол қойып, мөр басылған құжаттарды (егер осындай болған жағдайда жеке тұлға үшін) ұсынылған кезде жүргізіледі. Шарт жасау мерзімі – тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап он күнтізбелік күннен кешіктірілмей жасалады. Тендер нысанымен танысу жəне тендерлік құжаттаманы алу мүмкіндігі тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап мына мекенжайда болады: Семей қаласы, Интернационал көшесі, 38, 304-бөлме. Анықтама үшін телефондар: 8(7222) 52-53-09, 52-32-66, сайт: www.gosreestr.kz.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Қостанай мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ республикалық мүлікті жалға (жалдауға) беру жөніндегі тендерді 2014 жылғы 11 ақпанда сағат 11.00-де əкімшілік ғимаратта мына мекенжайда өткізеді: Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Гоголь көшесі, 75, 1-қабат, 115-бөлме. Лот № 1. Офистік барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен жапсарлас салынған тұрақжай, ғимараттағы алаңы 11,8 ш.м. орналасқан мекенжайы: Қостанай қ., Мəуленов көшесі, 21 (баланс ұстаушы – «Қостанай қаласы бойынша салық басқармасы» ММ), төлемдер қабылдау қосынына пайдалану үшін. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 12293 теңге. Кепілді жарна - 4917 теңге. Лот № 2. Офистік барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен жапсарлас салынған тұрақжай, ғимараттағы алаңы 7,3 ш.м. орналасқан мекенжайы: Рудный қ., Володарский көшесі, 190 (баланс ұстаушы – «Облыстық соттың кеңсесі» ММ), төлемдер қабылдау қосынына пайдалану үшін. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 4563 теңге. Кепілді жарна - 2281 теңге. Лот № 3. Офистік барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен жапсарлас салынған тұрақжай, ғимараттағы алаңы 11,5 ш.м. орналасқан мекенжайы: Рудный қ., Корчагин көшесі, 76 (баланс ұстаушы – «ХҚКО» РМҚ), төлемдер қабылдау қосынына пайдалану үшін. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 7188 теңге. Кепілді жарна - 3594 теңге. Лот № 4. Офистік барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен жапсарлас салынған тұрақжай, ғимараттағы алаңы 7,75 ш.м. орналасқан мекенжайы: Əулиекөл кенті, Съянов көшесі, 43 (Баланс ұстаушы – «Əулиекөл ауданы бойынша салық басқармасы» ММ), төлемдер қабылдау қосынына пайдалану үшін. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 3229 теңге. Кепілді жарна - 1615 теңге. Лот № 5. Офистік барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен жапсарлас салынған тұрақжай, ғимараттағы алаңы 17,15 ш.м. орналасқан мекенжайы: Лисаков қ., 4-ш/а, 25-үй (баланс ұстаушы – «Лисаков қаласы бойынша салық басқармасы» ММ), төлемдер қабылдау қосынына пайдалану үшін. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 10720 теңге. Кепілді жарна - 5360 теңге. Лот № 6. Офистік барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен жапсарлас салынған тұрақжай, ғимараттағы алаңы 7,98 ш.м. оның ішінде қосалқы алаңы 1,6 ш.м. орналасқан мекенжайы: Затобол кенті, Калинин көшесі, 53 (баланс ұстаушы – «ХҚКО» РМҚ), төлемдер қабылдау қосынына пайдалану үшін. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 3192 теңге. Кепілді жарна - 1596 теңге. Лот № 7. Офистік барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен жапсарлас салынған тұрақжай, ғимараттағы алаңы 15,3 ш.м. оның ішінде қосалқы алаңы 2,9 ш.м. орналасқан мекенжайы: Жітіқара қ., Ленин көшесі, 108 (баланс ұстаушы – «ХҚКО» РМҚ), төлемдер қабылдау қосынына пайдалану үшін. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 6134 теңге. Кепілді жарна - 3067 теңге. Лот № 8. Офистік барлық инженерлік-техникалық құрылғыларымен жапсарлас салынған тұрақжай, ғимараттағы алаңы 16,87 ш.м. оның ішінде қосалқы алаңы 3,37 ш.м. орналасқан мекенжайы: Қостанай қ., Таран көшесі, 114 (баланс ұстаушы – «ХҚКО» РМҚ), төлемдер қабылдау қосынына пайдалану үшін. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 16872 теңге. Кепілді жарна - 6749 теңге. Лот № 9. Тұрақжай (гараж), ғимараттағы алаңы 401,2 ш.м. орналасқан мекенжайы: Таран ауданы, Тобол кенті, (баланс ұстаушы – «ҚР ККМ Автомобиль жолдары комитеті» ММ. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 42882 теңге.

Кепілді жарна - 22569 теңге. Тендер шарты: Тұрақжайды айлық жалдау мөлшерлемесінің ең үлкен көлемі. Нысанды тікелей мақсаты бойынша пайдалану. Ішкі жалдауға берілмейді. Мүліктік жалдау шартын жасау мерзімі – 12.02.2014 ж. бастап 11.02.2015 ж. дейін. Жалдау ақысын мөлшерлемесіне коммуналдық қызметтердің шығыны мен орынға қызмет көрсетудің шығыны енгізілмейді. Олар бөлек төленеді. Егер тіркелген өтініштердің саны екеуден кем болса, онда тендер болмады деп жарияланады (бұған екінщі жəне одан кейінгі тендерлерді қоспағанда). Тендер өткізу ережесі Комиссия тендер өткізу кезінде нысан үшін бастапқыдан төмен емес жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетін қатысушыны тендер жеңімпазы деп жариялайды. Тендерлік құжаттаманы мына мекенжайдан алуға болады: Қостанай қ., Гоголь к-сі, 75, 115-бөлме. Кепілді жарна Қостанай мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің мына депозиттік шотына енгізіледі: № KZ350705012170174006, БИК ККМFKZ2A, 070 банк коды, БСН 120240011849, КБЕ 11, КНП 171, ҚР Қаржы министрлігі «Қазынашылық комитеті» ММ. Тендерге қатысу үшін қажетті құжаттар тізбесі: - тендерге қатысуға өтініш, онда тендерге қатысуға үміткердің келісімі жəне оның тендер шартын орындау бойынша міндеттемесі жəне тиісті шартты жасауы қамтылады; - жапсырылған конвертке салынған ай сайынғы жалдау ақысы бойынша ұсыныс; - кепілді жарнаның аударылғандығын растайын төлем тапсырмасының көшірмесі; - өтініш беру сəтінде салық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама; 1) заңды тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы куəлiктiң, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) не көрсетiлген құжаттардың жəне нота риалды куəландырылған көшiрмелерiн; акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен көшірме; - жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме (серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында); - шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай құжаттар; 2) жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің көшірмесі, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжат, салыстыру үшін түпнұсқасын міндетті түрде көрсете отырып үй кітапшасын немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері. Мүлікті жалға беруге шарт жасау мерзімі – баланс ұстаушымен келісім бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен. Мүлікті жалдау шартын жасау мерзімі – 12.02.2014 ж. бастап 11.02.2015 ж. дейін. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күнінен бастап күнтізбелік 10 күннен кешіктірмей жасалады. Өтініштер қабылдау жалға берушінің мекенжайына құжаттарды тігілген түрінде, беттері нөмірленген жəне мөрленіп (жеке тұлға үшін, егер мұндай болса) тапсыру жағдайында ақпараттық хабарлама жарияланған күнінен бастап жүргізіледі жəне 2014 жылғы 10 ақпанда сағат 11.00-де аяқталады. Өтінімдер мына мекенжайда қабылданады: Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Гоголь көшесі, 75, 115-бөлме. Анықтама алу телефондары: 501-511, 500-510 (факс).

«Жетісу» АҚ Директорлар кеңесімен 2014 жылдың 22 қаңтарында «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-пен ірі келісім жасау туралы шешім қабылданды. Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

«Жамбыл облысы əкімдігінің денсаулық сақтау басқармасы Жамбыл облыстық ауруханасы» ШЖҚ МКК 2013 жылға тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін қамтамасыз ету мақсатында кардиохирургиялық оталарды жасау, коронарография мен стенттеуді жүргізуге арналған шығын материалдарын сатып алу бойынша тендер өткізілетіні туралы хабарлайды Жалпы сомасы 150 584 900,00 теңге. Сатып алынған Тендерлік құжаттама бумасын əлеуетті өнім беруші тауарлардың тізімі, олардың көлемі жəне ерекшеліктері 2014 жылғы 12 ақпанда сағат 11.00-ге дейінгі мерзімді тендерлік құжаттамада көрсетілген. қоса алғанда мына мекенжай бойынша: Тараз қаласы, Тауар Жамбыл облысы, Тараз қаласы, Əйтиев көшесі, Əйтиев көшесі, №2 үй, əкімшілік корпусы, 2-қабат, №2 үйге жеткізілуі тиіс. мемлекеттік сатып алу бөлімінен сағат 15.00-ден 18.00Тауар жеткізу мерзімі: келісімшарт жасалған соң 2014 ге дейін немесе tarazobol@mail.ru электрондық поштажылғы 31 желтоқсанға дейін. мен алуға болады. Тендерге Қазақстан Республикасы Үкіметінің Тендерге қатысуға өтінімдерді берудің соңғы мерзімі 2009 жылғы 30 қазанындағы «Кепілдендірілген 2014 жылғы 13 ақпанда сағат 10.00-ге дейін. Тендерге тегін медициналық көмек көлеміне байланысты қатысуға өтінімдер салынған конверттер 2014 жылғы фармацевтикалық қызмет көрсету, дəрілік заттарды 13 ақпанда сағат 11.00-де мына мекенжай бойынша: профилактикалық (иммуно биологиялық, диагнос Тараз қаласы, Əйтиев көшесі, №2 үй, əкімшілік корпусы, тикалық, дезинфекциалық) препараттарды, медициналық 2-қабаттағы кіші мəжіліс залында ашылады. мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканы саƏлеуетті өнім берушілер тендерге қатысу өтінімдері тып алуды ұйымдастыру жəне өткізу Ережесін бекіту салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. туралы». №1729 қаулысының 8-9-тармақтарында көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес келетін барлық Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефонəлеуметті өнім берушілер жіберіледі. дар арқылы алуға болады: 8 (7262) 43-72-16, 45-64-08.

ГКП на праве хозяйственного ведения «Жамбылская областная больница управления здравоохранения акимата Жамбылской области» объявляет о проведение тендера по закупке расходных материалов для коронарографии и стентирования, кардиохирургических операций для оказания гарантированного объема бесплатной медицинской помощи на 2014 год Общая сумма 150 584 900,00 тенге. Полный переПакет тендерной документации можно получить в чень закупаемых товаров, их количество и подробная срок до 11.00 часов 12 февраля 2014 года включительно спецификация указаны в тендерной документации. по адресу: г. Тараз, ул. Айтиева, №2, административный Товар должен быть доставлен: Жамбылской области корпус, 2-этаж, кабинет отдела государственных закугород Тараз, ул. Айтиева, №2. пок, время 15.00 до 18.00 часов или по электронной поТребуемый срок поставки товара до 31 декабря 2014 чте по адресу: tarazobol@mail.ru . года после заключения договора. Окончательный срок представления тендерных заявок К тендеру допускается все потенциальные поставдо 10.00 часов 13 февраля 2014года. щики, отвечающие квалификационным требованиям, указанным в п.8-9 Правил организации и проведения Конверты с тендерными заявками будут вскрыватьзакупа лекарственных средств, профилактических ся в 11.00 часов 13 февраля 2013 года по следующему средств (иммунобиологических, диагностических, деадресу: г. Тараз, ул. Айтиева, №2, административный зинфицирующих) препаратов, изделий медицинского корпус, 2-этаж, малый зал заседаний. назначения и медицинской техники, фармацевтических Потенциальные поставщики могут присутствовать услуг по оказанию гарантированного объема бесплатной при вскрытии конвертов с тендерными заявками. медицинской помощи, утвержденных постановлением Правительства Республики Казахстан от 30 октября Дополнительную информацию и справку можно 2009 года №1729. получить по телефону: 8(7262) 43-72-16, 45-64-08.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ 2014 жылғы 14 ақпанда республикалық мүлікті 1 жыл мерзімге мүліктік жалға (жалдауға) беру бойынша тендер өткізеді Тендер мына мекенжайда болады: Өскемен қаласы, Крылов көшесі, 114. Тендер өткізу уақыты сағат 11.00-де. Тендерге ұсынылады: 1. Жалпы алаңы 23,4 ш.м. пайдалысы 15 ш.м. инженерлік коммуникацияларымен бірге мына мекенжай бойынша: Өскемен қаласы, Қ.Сəтбаев даңғылы, 34/2. Айына 1 ш.м. үшін жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі 833,4 теңге. Кепілді жарна - 9751 теңге. Тендер шарты - нысанды банктік операцияларды жүзеге асыру үшін пайдалану. 2. Жалпы алаңы 32,2 ш.м. пайдалысы 21,5 ш.м. инженерлік коммуникацияларымен бірге мына мекенжай бойынша: Өскемен қаласы, 30-шы гвардия дивизиясы көшесі, 34. Айына 1 ш.м. үшін жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі 833,4 теңге. Кепілді жарна - 13420 теңге. Тендер шарты - нысанды банктік опера цияларды жүзеге асыру үшін пайдалану. 3. Жалпы алаңы 24,8 ш.м. пайдалысы 14,9 ш.м. инженерлік коммуникацияларымен бірге мына мекенжай бойынша: Өскемен қаласы, Новаторов көшесі, 7/2. Айына 1 ш.м. үшін жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі 833,4 теңге. Кепілді жарна - 10350 теңге. Тендер шарты - нысанды банктік операцияларды жүзеге асыру үшін пайдалану. 4. Жалпы алаңы 7 ш.м. пайдалысы 6 ш.м. инженерлік коммуникацияларымен бірге мына мекенжай бойынша: Өскемен қаласы, Қазақстан көшесі, 99/1. Айына 1 ш.м. үшін жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі 833,4 теңге. Кепілді жарна - 3000 теңге. Тендер шарты - нысанды банктік операцияларды жүзеге асыру үшін пайдалану. 5. Жалпы алаңы 34,6 ш.м. пайдалысы 22,1 ш.м. инженерлік коммуникацияларымен

бірге мына мекенжай бойынша: Өскемен қаласы, Серікбаев көшесі, 19. Айына 1 ш.м. үшін жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі 833,4 теңге. Кепілді жарна - 14420 теңге. Тендер шарты - нысанды банктік операцияларды жүзеге асыру үшін пайдалану. Жалдау ақысының мөлшерлемесі өзіне коммуналдық қызметтер үшін төлемдерді, ағымдағы күрделі жөндеуге аударымды, тұрақжайға қызмет көрсету төлемдерін кіргізбейді. Бұл төлемдерді теңгерім ұстаушымен шарт бойынша немесе қызметтер көрсететін ведом стволық күзет, пайдалану, коммуналдық, санитарлық жəне басқа қызметтер тікелей жалдаушы төлейді. Тендер өткізу ережесі Тендер өткізу барысында комиссия тендерлік құжаттамада қамтылған нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне барлық талаптарға сəйкес келетін қатысушыны тендер жеңімпазы деп жариялайды. Егер тіркелген өтінім саны екеуден кем болса, онда тендер болмады деп хабарланады. Тендерге қатысушы ретінде тіркелу үшін мына құжаттарды тапсыру қажет: 1) тендерге қатысушы үміткердің тендер шарттарын орындау жөніндегі міндеттемелері көрсетілген өтінім жəне тендер шартын орындау бойынша оның міндеттемелері мен тиісті шартты жасауы; 2) тендер шарты бойынша жапсырылған конвертке салынған ұсыныс; 3) заңды тұлғалар үшін – құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғы) мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің көшірмелері жəне көрсетілген құжаттардың көшірмелерін нотариалды куəландырылған немесе салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті түрді ұсынумен салық төлеушінің куəлігі; жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің

Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі аса көрнекті ақын, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Фариза ОҢҒАРСЫНОВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туыстарына қайғырып көңіл айтады.

көшірмелері, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжат, салық төлеушінің куəлігі жəне көрсетілген құжаттардың нотариат куəландырған көшірмелерін салыстыру үшін түпнұсқаны міндетті ұсынумен бірге үй кітапшасы; 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылар тізілімінен көшірмені; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме-үзінді (серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында); 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариат растаған құрылтай құжаттары; 6) кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; 7) өтініш беру сəтінде салықтық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап 10 күнтізбелік күннен кешіктірілмей жасалады. Кепілді жарна Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитет «Шығыс Қа зақ стан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департа мен ті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: ИИК KZ110705012170169006. БИК KКМFKZ2A, БСН 120240019160, КБЕ 11,КНП 171, «ҚР Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ-да. Өтінімдер мына мекенжайда қабылданады: Өскемен қ., Крылов к-ci, 114. Анықтама aлy телефоны: 57 00 19, қабылдау бөлмесі 25 69 94. Өтінімдер қабылдау жəне тендер өткізу шартымен жəне тендер құжаттамасымен танысу ақпараттық хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне тендер өткізуге дейін бір жұмыс күні ішінде аяқталады (2014 жылғы 13 ақпанда сағат 11.00-де).

Қ аз ақст ан Ж аз у ш ыл ар о дағ ын ың басқар масы қазақтың аса көрнекті ақыны, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Фариза ОҢҒАРСЫНОВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туыстарына қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының төралқасы Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ректоры, ҚР ҰҒА вице-президенті Ғалымқайыр Мұтановқа анасы Тынышты ЖƏКЕНҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы білім жəне ғылым қызметкерлерінің кəсіподағы Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ректоры, академик Ғалымқайыр Мұтанұлы Мұтановқа анасы Тынышты ЖƏКЕНҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Ауыл ша руашылығы министрлігінің Ай мақтық гидрогеологиялық-мелио ра тивтік орталығының ұжымы мелиорация жəне су шаруашылығы саласының белгілі маманы Өмірбай Абайділдинге Солтүстік аймақ бөлімшесінің жоғары дəрежелі гидрогеологы болып қызмет еткен зайыбы Зейнелғараб Əнуарбекқызы ƏБІЛҒАЗИНОВАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Алматы қалалық «Парасат» кəсіподағы Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ректоры Ғалымқайыр Мұтанұлы Мұтановқа АНАСЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының ұжымы Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық уни вер ситетінің ректоры Ғалымқайыр Мұтан ұлы Мұтановқа анасы Тынышты ЖƏКЕНҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының ұжымы академик, тарих ғылымдарының докторы Болат Ешмұхамедұлы Көмековке бауыры МАРАТТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

«Егемен Қазақстан» республикалық газеті» акционерлік қоғамының ұжымы қазақтың аяулы қызы, аса көрнекті ақын, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Фариза ОҢҒАРСЫНОВАНЫҢ дүниеден өткенін халыққа қайғыра хабарлап, марқұмның туған-туыстарына көңіл айтады.


Дґѕгеленген дїние їйіѕізде Дүйсенбі, 27 қаңтар 7.00 8.00 9.30 9.40 10.45 11.25 11.45 11.55 12.30 12.45 12.55 13.25 14.00 14.20 14.55 16.00 16.35 17.00 17.30 17.50 18.10 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 01.00 01.40 01.55 02.30 03.00 03.35 04.20 7.00 9.00 10.00 11.00 11.40 12.30 13.00 13.10 14.00 14.30 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 23.30 00.00 00.30 01.00 01.3003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.05 11.40 12.40 13.35 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 16.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.05 21.00 21.30 22.00 22.30 22.35 00.10 02.05 02.50

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Апта.kz». «Айтуға оңай». «Арнайы репортаж». «Ертегілер еліне саяхат». Мультхикая. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. Жаңалықтар. «Қазақтың қолөнері». «Дауа». «Ақсауыт». «Джеспен бірге табайық». Мультхикая. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Токшоу. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Ұлттық өнім». «Менің Қазақстаным». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Білгірлер отауы». Зияткерлік сайыс. «Заң жəне біз». Тікелей көрсетілім. «Ұлжан». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Сырғалым». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «SPORT.KZ». «Көкпар». Ұлттық ойын. «Өзекжарды». «Дауа». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ұлжан». Телехикая. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. «Жеті күн». «Жеті күн». «Бармысың, бауырым?». «Одна судьба». «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. «Экстремалды планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Наследство». Телесериал. «Семейные мелодрамы». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. «Қос өзен аралығы – əлемдік өркениет бесігі». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Ұзақ жол». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Бюро расследований». Жаңалықтар. «Тракторшының махаббаты». Телехикая. «След». Телесериал. Футбол. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». «Истина где-то рядом». «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Время обедать». «Кеш жарық, Қазақстан!». «В наше время». «Дəрігер Ахметова». Телесериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке-такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Пусть говорят». «Пятницкий. Глава вторая». Телесериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Караоке-такси». Ауа райы. «Дəрігер Ахметова». Телесериал. «Чужое лицо». Телесериал. «Маруся. Испытание». «Жить здорово».

11

www.egemen.kz

24 қаңтар 2014 жыл

Сейсенбі, 28 қаңтар 7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 11.40 11.55 12.30 12.45 13.10 14.00 14.55 16.00 16.35 17.00 17.30 17.50 18.05 18.35 19.10 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 00.45 01.10 01.45 02.30 03.00 03.35 7.00 9.00 9.10 9.40 10.00 10.10 11.00 11.10 11.45 12.30 13.00 13.10 14.00 14.30 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.20 23.00 23.30 00.00 00.30 01.30 02.0003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.05 11.40 12.35 13.30 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.05 21.00 21.30 22.00 22.30 22.35 00.10 02.05 02.50

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сырғалым». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Ертегілер еліне саяхат». Мультхикая. «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. Жаңалықтар. «Sport.Kz». «Алаң» ток шоуы. «Джеспен бірге табайық». Мультхикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Ұлттық өнім». «Қабанбай батыр». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Еңселі Елорда». «Ас мəзірі». «Сыр-сұхбат». «ЕХРО жолы». «Ұлжан». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Сырғалым». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Еңселі елорда». «ЕХРО жолы». «Мəлім де беймəлім Қазақстан». «Ұлжан». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар.. «Бюро расследований». «Моя планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Тракторшының махаббаты». Телехикая. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан…». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. «Экстремалды планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Наследство». Телесериал. «Семейные мелодрамы» Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. «Қос өзен аралығы – əлемдік өркениет бесігі». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Ұзақ жол». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Тракторшының махаббаты». Телехикая. «След». Телесериал. «Жансарай». Əшірбек Сығай. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Время обедать». «Всегда говори «Всегда-7». Телесериал. «В наше время». «Дəрігер Ахметова». Телесериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке-такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Пусть говорят». «Пятницкий. Глава вторая». Телесериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Караоке-такси». Ауа райы. «Дəрігер Ахметова». Телесериал. «Чужое лицо». Телесериал. «Маруся. Испытание». «Жить здорово».

Сəрсенбі, 29 қаңтар 7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 11.40 11.55 12.30 12.45 13.05 13.25 14.00 14.20 14.55 16.00 16.35 17.05 17.30 17.50 18.10 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 00.50 01.20 01.45 02.30 03.00 03.35 7.00 9.00 9.10 9.35 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.30 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 23.45 00.15 00.30 01.00 01.3003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.05 11.40 12.35 13.30 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.05 21.00 21.30 22.00 22.30 22.35 00.10 02.05 02.50

Бейсенбі, 30 қаңтар

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сырғалым». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Ертегілер еліне саяхат». Мультхикая. «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. Жаңалықтар. «Ұлттық өнім». «ЕХРО жолы». «Заң жəне біз». «Джеспен бірге табайық!». Мультхикая. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Мың түрлі мамандық». «Ұлттық өнім». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Толағай». Отбасылар сайысы. «Қылмыс пен жаза». «Ұлжан». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай…». «Сырғалым». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Сыр-сұхбат». «Ұлттық өнім». «Ұлжан». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. Аңдатпа, əнұран.

7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25

«Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Тракторшының махаббаты». Телехикая. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. «Экстремалды планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Наследство». Телесериал. «Семейные мелодрамы». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Қос өзен аралығы – əлемдік өркениет бесігі». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Бажалар». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Жаңа қоғам». Жаңалықтар. «Тракторшының махаббаты». Телехикая. «След». Телесериал. «Көзкөрген». Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

7.00

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Время обедать». «Всегда говори «Всегда-7». Телесериал. «В наше время». «Дəрігер Ахметова». Телесериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке-такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Пусть говорят». «Пятницкий. Глава вторая». Телесериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Караоке-такси». Ауа райы. «Дəрігер Ахметова». Телесериал. «Чужое лицо». Телесериал. «Маруся. Испытание». «Жить здорово».

11.40 11.55 12.30 12.45 13.10 13.30 14.00 14.20 14.55 16.00 16.35 17.00 17.30 17.50 18.10 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 01.15 01.45 02.30 03.00 03.35

9.00 9.10 9.20 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.30 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 00.15 00.45 01.00 01.30 03.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.05 11.40 12.35 13.30 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.05 21.00 21.30 22.00 22.30 22.35 00.10 02.05 02.50

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сырғалым». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Ертегілер еліне саяхат». Мультхикая. «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Жүзден жүйрік». Жаңалықтар. «Агробизнес». «ЕХРО жолы». «Ұлт мақтанышы». Деректі фильм. «Джеспен бірге табайық!». Мультхикая. «Жүзден жүйрік». «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Ұлт денсаулығы – табысты болашақ негізі». Арнайы тележоба. «Мың түрлі мамандық». Жаңалықтар. «Қылмыс пен жаза». «ЕХРО жолы». «Шетелдегі қазақ балалары». «Ұлжан». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Сырғалым». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ұлттық өнім». «Қылмыс пен жаза». «Ұлжан». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. Аңдатпа. Əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Жаңа қоғам». «Моя планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Тракторшының махаббаты». Телехикая. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. «Экстремалды планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Наследство». Телесериал. «Семейные мелодрамы». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Қос өзен аралығы – əлемдік өркениет бесігі». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Бажалар». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Тракторшының махаббаты». Телехикая. «След». Телесериал. «Сол бір кеш...». Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Время обедать». «Всегда говори «Всегда-7». Телесериал. «В наше время». «Дəрігер Ахметова». Телесериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке-такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Пусть говроят». «Пятницкий. Глава вторая». Телесериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Караоке-такси». Ауа райы. «Дəрігер Ахметова». Телесериал. «Чужое лицо». Телесериал. «Маруся. Испытание». «Жить здорово».

Сенбі, 1 ақпан

Жұма, 31 қаңтар 7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 11.40 11.55 12.30 12.45 13.20 13.50 14.20 14.55 16.00 16.35 17.00 17.25 17.30 17.50 18.10 18.40 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.55 23.45 00.15 00.35 02.10 02.30 02.50 03.35 03.50 04.20 7.00 9.00 9.10 9.35 10.00 10.15 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 14.00 14.30 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.20 00.30 01.00 01.3003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.15 11.50 12.40 13.35 15.00 15.15 15.30 16.05 17.05 17.25 18.30 18.45 18.55 19.00 20.05 21.00 21.30 22.00 22.30 22.35 00.10 02.25 03.45 04.30

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сырғалым». Телехикая. «Айтуға оңай...» «Ертегілер еліне саяхат». Мультхикая. «Сүйкімді жəндіктер». Мультхикая. «Жүзден жүйрік». Жаңалықтар. «Менің Қазақстаным!». «Жарқын бейне». «Джеспен бірге табайық!». Мультхикая. «Жүзден жүйрік». «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Ұлттық өнім». «Жан жылуы». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Жаңа Қазақстан-2050». «Парламент». «Иман айнасы». «Ұлжан». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Ұлттық шоу». «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «Жайдарман». Үздік əзілдер. «Том Сойердің оралуы». Кино. «Парламент». «Иман айнасы». «Өзекжарды». «Ұлжан». Телехикая. Жаңалықтар. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпараттық-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Моя планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Тракторшының махаббаты». Телехикая. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Əр үйдің сыры басқа». Кино. «Экстремалды планета». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Наследство». Телесериал. «Семейные мелодрамы». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Қос өзен аралығы – əлемдік өркениет бесігі». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Бажалар». Телехикая. «Біз». Ток шоу. Жаңалықтар. «Вектор развития». Жаңалықтар. Орталық «Хабар». Сараптамалық бағдарлама. «Группа-7». Кино. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Жұма уағызы». «Время обедать». «Всегда говори «Всегда-7». Телесериал. «В наше время». «Дəрігер Ахметова». Телесериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сваты у плиты». «Кеш жарық, Қазақстан!». «Истина где-то рядом». «Күт мені». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Поле чудес». «Пятницкий. Глава вторая». Телесериал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Караоке-такси». Ауа райы. «Дəрігер Ахметова». Телесериал. «Любовь и другие лекарства». Кино. «Фобос». Кино. «Маруся. Испытание». «Контрольная закупка».

Жексенбі, 2 ақпан

Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

1938 жылдың 27 желтоқсаны күні КСРО Жоғарғы Кеңесі төралқасының шешіміне сəйкес Кеңестер Одағында Социалистік Еңбек Ері атағы бекітілген. Дəл осы кезең нен тоқсаныншы жылдарға дейінгі елу жылдан астам уақыт аралығында Кеңестер Одағындағы бұл жоғары мемлекеттік марапатпен небəрі 1650 қазақстандық марапатталған. Оны Қазақстаннан ең соңғы алған адам – қазақтың бұлбұл əншісі – Бибігүл Төлегенова. Иə, жоғарыдағы деректер Социалистік Еңбек Ері атағы кез келгеннің қанжы ға сында кететін, кез келген адам оп-оңай қалпақпен соғып ала қоятын атақ емес екенін көрсетеді. Осындай бірегей атақ иесі Орал облысында отыз жылдан

ТОЛЫ ДЇНИЕ

Халыќ зайырлылыќ сипатты ќалады Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Египетте өткен жаңа конституция жөніндегі референдум соңғы кезде араб дүниесіндегі ең үлкен де саяси күрестің от-жалынына оранған елдің өміріндегі бетбұрысты оқиға болғаны анық.

7.00 8.30 9.35 10.00 10.35 11.10 12.50 13.35 14.05 15.00 16.00 16.10 16.30 17.00 17.30 17.50 19.40 20.05 20.30 21.05 23.10 23.40 02.00 02.20 03.00 03.30 04.00 7.00 8.35 9.00 9.20 9.55 10.00 10.10 11.00 11.10 11.30 12.00 12.30 13.00 13.10 14.00 15.00 15.10 17.00 17.15 18.00 18.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.30 00.15 01.15 03.40

6.00 6.50 7.45 8.30 9.00 9.10 9.45 11.35 12.00 12.05 13.00 13.50 14.05 15.05 15.45 18.55 21.00 21.30 21.45 22.15 22.30 22.35 00.15 02.10 02.30

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. «Сенбілік таң». «Агробизнес». «Дауа». «Ас мəзірі». «Əзіл əлемі». «Телқоңыр». «Мың түрлі мамандық». «Білгірлер отауы». «Болашақ». Телехикая. «Əли мен Айя». Мультхикая. «Жаңа Қазақстан-2050». «Келбет». «Мəлім де беймəлім Қазақстан». Жаңалықтар. «Келін». Телехикая. «Жан жылуы». «Арнайы репортаж». Жаңалықтар. «Сағындырған əндерай». Ретроконцерт. «Сіз не дейсіз?». «Құдіретті Брюс». Кино. Жаңалықтар. «Ғасырлар үні». Этномузыкалық фильм. «Келбет». Жаңалықтар. Аңдатпа, əнұран. «Махаббат мерейі». Телехикая. Мультфильм. «Табиғаттың тартуы». «Ұлт саулығы». Денсаулық бағдарламасы. «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. «Фархат». Мультсериал. Жаңалықтар. «Дело вкуса с Татьяной Веденеевой». «Азық-түлік мəселесі». «Королева биатлона». Наши олиймпийцы. «Əр үйдің сыры басқа». Кино. Жаңалықтар. «Жансарай». Əшірбек Сығай. Орталық «Хабар». Жаңалықтар. «Любовь случается». Кино. Жаңалықтар. «Бармысың, бауырым?». Жаңалықтар. «Солтүстік шұғыласы». Кино. Жаңалықтар. Деректі сериал. Жаңалықтар. «Аймақтар аламаны-2» республикалық телебайқауы. «Мебиус». Кино. Жаңалықтар. «Отелло». Опера.

«В наше время». «Жить здорово». «Идеальный ремонт». «Таңғы пошта». Жаңалықтар. «Право на качество». «Прощание славянки». Кино. «Фабрика грез». Ауа райы. «В наше время». «Чудо». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Ду қол шоколад». «Угадай мелодию». «Брак по завещанию. Танцы на углях». Телесериал. «Минута славы. Дорога на олимп». Финал. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Тілші түйіні». Жаңалықтар. Ауа райы. «Путешествия Гулливера». Кино. «Новый год на Первом». «Истина где-то рядом». «Вода». Кино.

7.00 8.05 8.35 9.30 11.05 11.35 12.10 12.40 13.45 14.10 15.00 16.30 16.40 17.15 17.40 17.50 19.40 20.30 21.35 23.10 00.00 00.40 02.15 04.00 04.20

7.00 7.50 8.10 8.30 9.10 10.00 12.20 14.00 14.30 15.30 16.30 18.00 18.45 20.00 21.00 22.00 22.30 00.5003.00

6.00 6.50 7.50 8.05 8.30 8.45 9.00 9.10 10.10 10.55 12.00 12.05 13.00 13.50 14.05 15.05 16.55 18.00 19.00 21.00 22.00 00.00 02.30 04.05

«Ұлттық шоу». «Мəлім де беймəлім Қазақстан». «Умизуми командасы». Мультхикая. «Айгөлек». «Сыр-сұхбат». «Ақсауыт». «Сіз не дейсіз?». «Əзіл əлемі». «Шетелдегі қазақ балалары». «Толағай». «Болашақ». Телехикая. «Əли мен Айя». Мультхикая. «Ұлы дала дүбірі». Деректі фильм. «Арнайы репортаж». «Еңселі елорда». «Келін». Телехикая. «Ғасырлар үні». Этномузыкалық фильм. «Апта.Kz». «Жайдарман». «Алаң» ток-шоуы. «Көкпар». Ұлттық ойын. «Фермадағы арулар». Кино. «Телқоңыр». «Жайдарман». Аңдатпа, əнұран.

«Махаббат мерейі». Телехикая. Мультфильм. «Табиғаттың тартуы». Деректі сериал. «Айбын». «Фархат». Мультсериал. «Приключения коряжки», «Коряжка в беде» Кино. «Гладиаторы Рима». Кино. «Ас арқау». «Аймақтар аламаны-2» республикалық телебайқауы. «ТВ Бинго». «Жалға алынған бала». Кино. «Көзкөрген». «Сол бір кеш...». «Жеті күн». «Жеті күн». «Одна судьба». «Время не ждет». Кино. «Періште хоры». Кино.

«В наше время». «Жить здорово». Жаңалықтар. «Тілші түйіні». Жаңалықтар. «Воскресные беседы». Жаңалықтар. «Денсаулық». «Қазлото». Тікелей көрсетілім. «Непокоренные». Ауа райы. «В наше время». «Чудо». Телесериал. «Истина где-то рядом». «Мошенники». «Чертово колесо». Кино. «Кеш жарық, Қазақстан!». «Ду қол шоколад». «Люблю . Потому что люблю». Кино. «Аналитика». Концерт. «Повтори!». «Жара». Кино. «Жить здорово».

 Есімі елдің есінде

Еѕбек еріне таєзым

ДҮБІРГЕ

астам уақыт бойы Орал, Чапаев жəне Фурманов (Жалпақтал) аудандық партия комитеттерінің бірінші хатшысы қызметін атқара жүріп, Ақжайық өңірінде аты аңызға айналып кеткен азамат басшы – Кенжебек Меңдəлиев. Өткен аптада Қазталов ауданына қарасты Жалпақтал өңірінде Социалистік Еңбек Ері Кенжебек Меңдəлиевтің туғанына 100 жыл толуына орай оған ескерткіш мүсін салтанатты жағдайда ашылды. Кенжебек ағамыздың тау қозғалса қозғалмайтын нар тұлғасы, қайталанбас азаматтық жəне басшылық бітім-болмысы жөнінде кезінде қазақтың дауылпаз ақыны Тайыр Жароков та шексіз ризашылық сезіммен қалам тербеген екен. Ал, Жалпақтал өңірінің тұрғындары ол кісінің адамдарға өте жақын болғанын, олардың мұң-мұқтаждарын бөлісуге əзір тұрғанын əлі күнге дейін сүйсіне айтудан танар емес. Дінмұхамед Қонаевтың да өзінің «Өтті дəурен осындай» атты кітабында Кенжебек Меңдəлиевтің

есімін республикадағы ең озық он жеті аупарткомның бірінші хатшылары арасында ілтипатпен атауы тектен-тек болмаса керек. Кеңестік кезеңде белгілі бір өңірде партия басшылығында болғандар қызметінен кеткеннен кейін көп жағдайларда өзі басшылық жасаған өңірден өзге жаққа, облыс, республика орталықтарына қоныс аударып отырған. Ал К.Меңдəлиев зейнетке шыққаннан кейін де ел-жұрттың ортасында, өзі басқарған Фурманов ауданының орталығында тұрақтап тұрып қала берген. Бір атап өтерлігі – ол барлық құрметті ел-жұрттан зейнет демалысына шыққаннан кейін көбірек көрген. Батыс Қазақстан облысы, Қазталов ауданы, Жалпақтал кенті. ––––––––––– Суретте: Жалпақтал кен тінде Социалистік Еңбек Ері Кенжебек Меңдəлиевке орнатылған ескерткіш мүсін.

Сырт қарағанда, бұл референдумды мемлекеттік төңкеріс (Хусни Мүбəрактың тақтан тайдырылуы), оппозицияның билікке келуі («Мұсылман бауырлар» қозғалысының жеңісі, Мұхаммад Мурсидің президенттікке сайлануы) сияқты əлемді таңдандырған оқиғалармен салыстыруға келмейтіндей көрінеді. Шын мəнінде, сол мемлекеттік төңкерістен кейін де, билікке исламистердің келуінен кейін де елдің алдағы бағытбағдары айқын емес болатын. Халық болашаққа дүмбілез көңілмен қарады, күмəнді дүние көп еді. Ал мына референдумның орны бөлектеу. Бұдан жұрт бұрынғы күн сайынғы атыс-шабыс, үреңсүреңнің орнына, ынтымаққа, тыныш қалыпты өмірге бетбұрысты көріп отыр, ондай жағдайды қалыптастыру үшін оны бүкіл халық болып қолдау қажеттігін де жұрт түсінгендей. Оған халықтың 95 пайызының жаңа конституцияны жақтап дауыс бергені де айқын дəлел. Күні кеше осы халық бүгінде қамақта отырған Мурсиді сайлауға да, ол ұсынған конституцияны қолдауға да дауыс берген. Халық сол жаңа биліктен, оның бағытынан үміт күтті. Сол үміттен көргендері, жоғарыда айтқандай, атыс-шабыс, қырып-жою. Елдің 10-15% халқын құрайтын христиан копттарға қарсы зорлық-зомбылық, христиан шіркеулерін қирату тағылық əрекеттері исламистердің мұсылман қауымы алдында да зұлымдық бет-бейнесін көрсетіп, халықтың наразылығын туғызды. Мұның ақыры əскерилердің исламистерді биліктен тайдыруына соқтырды. Бүгінгі референдум сол əскерилер əрекетінің жалғасы десек те болады. Солай дегенде,

олардың болашақ бағыт-бағдарын аңғартатын, белгілі дəрежеде саяси негізін аңғартатын оқиға. Ал оны халық, дауыс берушілер қолдап отыр. Референдум нəтижесі əртүрлі пікір тудыруы мүмкін. Дауыс бергендердің 95 пайызы жаңа конституцияны жақтап дауыс берді десек те, оған сайлаушылардың 50 пайыздайы ғана қатысқаны біреулерге аз көрінеді. Бірақ, ол аз емес. Күні кеше билікте болған «Мұсылман бауырлар» қозғалысы референдумға бойкот жариялады. Олардың ықпалындағы халықтың саны айтарлықтай. Бір үйдің отағасы исламист болса, бұл үй дауыс беруге бармайды деген сөз. Сондай-ақ, исламистер өздері қатыспағаны өз алдына, басқаларды қорқытыпүркітуге де барды. Бір жерлерде дауыс беру учаскелеріне шабуыл жасап, одан қаза тапқандар, жараланғандар да болды. Либералдар да əскерилер бастамашы болған шараға қатыспайтынын мəлімдеген. Осындай жағдайда халықтың жартысынан астамы дауыс беруге қатысып, оның түгелге жуығы жаңа бағытты қолдағаны өте жоғары көрсеткіш. Жұрт қолдаған конституцияда мемлекеттің дінге қатысты сипаты нақты айтылмайды. Мурсидің конституциясында исламистік сипат айқын көрсетілсе, жаңа конституцияда зайырлық сипат аталмағанмен, бас құжаттың жалпы мазмұнынан оны аңғару қиын емес. Сірə, оны жасағандар, яғни жазғандар діннің орны айрықша елдің халқының көңіл күйін де есепке алған болу керек. Сөйтсе де, бұл конституцияны ерекшелендіретін бір жай бар – онда əскерилердің орны, олардың құқы айрықша аталған. Бұл жай біраз жұртты шошытуы да ықтимал. Əсіресе, Батыс елдері, демократиялық ұстанымдағы елдер мұны қолдамасы анық. Тіпті, Египетті полицейлік мемлекет қатарына қосуы да мүмкін. Ал біраз адам елдің қазіргідей тұрақсыздық жағдайында əскери тəртіптің қажеттігін де алға тосады. Референдум, оның нəтижесі елдегі жағдайдың оңға бет бұруына ықпал етеді деген үміт басым.

Кїш кґрсетіп жаќсы атана алмайсыѕ Түрік ағайындар тағы да шайқасып жатыр. Телеарналар елдің бас қаласы Ыстамбұлдағы халық пен полицияның қақтығысын қайта-қайта көрсетеді. Кім жеңеді дейтін емес, елде төбелес белең алғанының несі жақсы дейсің.

Кезекті қақтығысқа себеп – Интернетке цензура енгізу жөніндегі заңға қарсылық. Себеп дегеннен гөрі оны желеу десе болар. Билік халықтың көңіл-күйін есепке алғысы жоқ, бұл əрекетім оған жақпас-ау демейді, оның мұндай кеудемсоқтығына ашынған халық та қарсылықпен жауап береді. Екі жақ тайталасады. Одан не шықты? Бірбірімен арасы алшақтайды. Басқа түк те емес. Мұндай текетірес түрік қоғамына біраздан бері тəн болып отыр. Жалпы сипатына қарасаң, 11 жылдан бері билік тізгінін ұстап келе жатқан Əділдік жəне даму партиясы (ƏДП) мен оның серкесі, елдің премьер-министрі Реджеп Тайып Ердоғанның астамшылдық, белден басқандай əрекеттері көпшілік тарапынан қарсылық тудырып отырғанға ұқсайды. Осы он жылдан астам уақытта елдің айтарлықтай экономикалық табысқа жеткені де шындық. Биліктегілердің халық тарапынан белгілі дəрежеде қолдау тапқаны да рас. Бірақ, бұл əсте де биліктегілердің басқалардың, тіпті, көпшіліктің пікірімен санаспауына құқық бермейді. Бұрынғыдай емес, енді халық биліктің, үкіметтің орынсыз деген əрекеттеріне қарсылық білдіреді. Бұрынғылары өз алдына, əсіресе, үкіметтің жемқорлыққа қарсы күреске шыққан елдің құқық қорғау орындары басшыларын қуғындауы ақылға сыймайтындай көрінеді. Сірə, мұндай жағдай басқа елдердің, ең алдымен, өркениетті елдердің өмірінде кездеспеген де шығар-ау. Жемқорлықпен күрес қай

жерде болмасын ұлттық мүддеге сай келеді. Ел мүддесін қорғайтын үкімет оны қолдауға тиіс. Ал бұл елде керісінше болып отыр. Рас, сол құқық қорғау мекемелері жемқорлыққа қарсы күресін өте құпия жүргізген, оны, тіпті, үкімет басшыларынан да жасырған. Оған сол үкімет басшылары мықтап «өкпелеуі» мүмкін-ау дегенмен, мұны қазір ақтауға болатыны, түсінуге болатыны аңғарылып отыр. Соны алдын ала үкімет білгенде, «Үлкен пара» дейтін сол айтулы шараны жүзеге асырмасы анық еді. Оған үкіметтің бүгінгі əрекеттері дəлел. Жақында ғана елдің бас прокуроры, оның бес орынбасары, 16 провинция полициясының басшылары қызметінен қуылды. Одан бұрынырақтағы қуылғандар өз алдына. Билік пен халықтың қақтығысы алдағы уақытта да жалғасуы ықтимал. Наурыз айында елде муниципалитеттік сайлау. Онда ƏДП біраз орнынан айырылуы мүмкін. Сарапшылар парламент сайлауы дəл қазір өтер болса, бұл партия жеңіліс табар еді дегенді айтады. Бірақ, сайлау келесі жылы өтеді. Биылғы тамызда – президенттік сайлау. Бүгінге дейін президенттік сайлауға айрықша мəн берілген еді. Дəл қазір ол бəсеңдеп қалды. Оның да сыры бар. Заң бойынша бұл елде премьерлікке қатарынан тек екі рет қана тағайындалады. Содан да Ердоған алда президенттік сайлауға түспек болған. Сол үшін де өзімен бірге бұл қызметке біраз билік өкілдігін ала кетпек оймен парламентте президентке жоғары өкілдік беруді мақұлдатпақ еді, оған парламентарийлер көнбей қойды. Бүгінгі қалыптасқан жағдайда Ердоғанның сол сайлауға түсе қалғанда, онда жеңіске жетуі де неғайбыл. Күш көрсетіп, əсіресе, халыққа күш көрсетіп бедел жинай қоймайсың. Түрік елінде билік тізгінін ұстағандар соны ескермей отырған сыңайлы.


12

www.egemen.kz

24 қаңтар 2014 жыл

● Спорт

ДЇНИЕ ДОДАСЫНЫЅ ДЇБІРІ ХХІІ Ќысќы Олимпиаданыѕ басталуына 14 кїн ќалды

Сочиде кґрме жобасы кґрсетіледі Сочиде өтетін Қысқы Олимпиялық ойындар кезінде Қазақстанның 2017 жылы болатын EXPO халықаралық көрмесі мен 2022 жылы Алматыда өтуі мүмкін келесі Қысқы Олимпиадаға дайындығы туралы таныстырылымы жасалады. Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Оѕтїстіктіѕ їміті – Жанбота мен Жібек Сочи Олимпиадасының басталуына да санаулы күндер қалды. Қысқы спорты дамыған мемлекеттердің өрендері ақ қар, көк мұзда жүлде жинайтын додаға қазақстандық спортшылар да қызу дайындық жүргізуде. Олардың арасында оңтүстікқазақстандықтар да бар. Бұрын мұндай бəсекелерді тек теледидардан тамашалайтын жылы өңірдің сайыпқырандары Олимпиада жүлдесіне таласуға ниетті.

Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан»,

Ғабит САПАРБЕКОВ, журналист.

Шымкентте дəл қазір қар аралас жаңбыр төпеп тұр. Кеше таңға дейін толассыз жаңбыр жауған. Дəл осы сəтте Шымкент қалалық №8 қысқы спорт түрлері мектебінің директоры Бақытжан Зиябеков Оңтүстік жұртынан сүйінші сұрады. Фристайл спортынан Жібек Арапбаева мен Жанбота Алдабергенова Сочи додасына жолдама алды. Шымкент қаласының №8 қысқы спорт түрлерінен мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі ұжымының ортақ жеңісі. Жалпы, фристайл спортынан оңтүстікқазақстандықтар елімізде ғана емес, халықаралық додаларда да топ жарып жүр. 2011 жылы Астана жəне Алматы қалаларында өткен Қысқы Азия ойындарында Жібек Арапбаева мен Руслан Аблятифов жүлдегер атанды. Қазақстан біріншіліктерінде ешкімге дес бермейтін жерлестеріміз Еуропа кубоктарында еліміздің абыройын аспандатты. Олардың қатарына Жанбота Алдабергенова қосылды. Бұл бойжеткен биыл наурыз айында өткен Еуропа кубогының алғашқы екі кезеңдерінде бірінші орынды жеңіп алды. – Əлемдік рейтингте Жанбота Алдабергенова – 17, ал, Жібек Арапбаева 18-ші орында тұр, – дейді Бақытжан Зиябеков. – Ал Олимпиада ойындарына алғашқы 25 спортшы қатысады. Демек, жерлестеріміздің мүмкіндігі жоғары. Қазір іріктеу сайыстары өтіп жатыр.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Сол сында керекті ұпайларын жинаса, Жанбота мен Жібек Сочи Олим пиадасына жолдама алады. Оған сенімдіміз. Сонымен қатар, Бағлан Іңкəрбек пен Ақмаржан Қалмұрзаеваның да аяқ алыстары жаман емес. Ұлттық құрама сапында қаракөз қандастарымыздың өте аз екенін ескерсек, Оңтүстіктің намысты қыз-жігіттерінің табысына бүкіл Алаш жұртшылығы тілеулес болатыны сөзсіз. Қазір Шымкентте фристайлмен 104 спортшы айналысуда. Үш жыл бұрын ашылған бұл мектепте фристайлдан бөлек, қысқы спорттың 4 түрінен үйірме жұмыс істейді. Жетістіктері де аз емес. Шорт-трек бөлімінде 5 жаттықтырушы бар. Бүгінде 222 бала спорттың осы түрімен айналысып, жетістіктерге жетуде. Мəселен, былтыр ел біріншілігінде Н.Бейсеев чемпион атанса, А.Дəулетəлиева, М.Сабанбай, Ж.Тұратбеков жəне Т.Сұлтанбеков күміс медальға ие болды. Ал А.Айтбай қола жүлдегер атанды. Қазақстанның биылғы чемпионатында жерлестеріміз топтық бəсекеде 9 жүлдеге иелік етсе, оқушылар арасындағы ІІІ қысқы спартакиадада ұлдар да, қыздар да қола жүлдені жеңіп алды. Ең əдемі əрі тартымды спорт түрлерінің бірі – мəнерлеп сырғанаумен шұғылданатындар саны да арту үстінде. Шымкенттегі «Мұз сарайында» 156 спортшы осы спорт түрін серік етіп, жауапты сындарға дайындалуда. Оларға 7 бапкер тəлім береді. Мəнерлеп сырғанаудан Дубай қаласында өткен халықаралық жарыста шымкенттік Б.Жамбыл мен А.Жапбаров жеңімпаз атанса, Д.Нұралиева үздік үштікке енді. Биыл ұйымдастырылған ІІІ қысқы

спартакиадада Д. Тұрсымбаева бірінші орынды жеңіп алды. Алматыда өткен «Қиял» клубының ашық біріншілігінде Д.Тұрсымбаева, О.Мельников, Д.Сиротина, Б.Жамбыл, Д.Ксендзюк, Д. Ілияс жəне А.Құралова топ жарды. Сондай-ақ, «Динамо» қоғамдық бірлестігінің ашық біріншіліктерінде де жерлестеріміз жүлделі орындарды иемденді. Алматыдан білікті бапкер алдырған шымкенттіктер келешекте осы спорт түрінен Азия, əлем біріншіліктерінде жүлде алуды көздейді. Соңғы жылдары əлемнің бірнеше мемлекетінде əмбебап жекпе-жек (унибой) жоғары қарқында дамуда. Бұл сайыста спортшылар 300 метрге шаңғымен жүгіріп, пневматикалық мылтықпен нысана көздейді. Ал үшінші сында қарсыласпен қар үстінде екі минут күреседі. Осы үш сыннан көп ұпай жинағандар ғана жеңіс тұғырына көтеріледі. Өте қиын спортты меңгергендер Оңтүстікте баршылық. Бүгінде қаламызда 100-ге жуық жас осы спортпен шұғылданады. Оларға 3 жаттықтырушы жетекшілік етеді. Олжасыз да емес. Ресейдегі əлем біріншілігінде Н.Нартбай 3-орынды жеңіп алса, 80 кило салмақ дəрежесінде І.Азиз чемпион атанды. Одан өзге халықаралық додаларда да жерлестеріміз ел намысын абыроймен қорғап жүр. Олимпиада ойындары бағдарламасына енбеді демесеңіз, бұл спорт өте қызықты. Келешегі бар. Шайбалы хоккей десе ішкен асын жерге қоятын жанкүйерлер көп. Тартымдылығы жөнінен футбол дан кейінгі орындардың бірінде тұрған хоккей спортымен Шымкентте 244 оқушы жаттығады. Он төрт топқа бөлінген жасөспірімдерді 4 жаттықтырушы баптайды. Əзірше, бұл спорт түрінен ауыз толтырып айтарлық жетістік жоқ. Дегенмен, Оңтүстік хоккейінің болашағы алда. Жуырда Шымкентте ересектер арасында халықаралық сайыс өтті. Енді жастар, жасөспірімдер арасындағы бəсекелер де ұйымдастырылмақ. Міне, осы жарыстарда жас хоккейшілеріміз шеберліктерін шыңдаса, келешекте əлемге танымал жұлдызға айналуы ғажап емес. Бұрын тек Өскемен мен Алматыда ғана кең қанат жайған бұл спорт бүгінде Атырау, Павлодар, Ақмола, Солтүстік Қазақстан, Қарағанды облыстарында да жоғары құрметке ие. Ол өңірлердің қатарына Оңтүстік Қазақстан облысы да қосылды. Қысқы спортты мықтап қолға алған Шымкентте мақтауға тұрарлық жеңістер жетерлік. Оны №8 қысқы спорт түрлері мектебінің үш жылда қол жеткізген табыстарын сараптай отырып аңғардық. Əзірше, Оңтүстікте қысқы спорты түрлерінен Олимпиада жүлдесі жоқ. Бəлкім, Сочи Олимпиадасында тарихи жеңіске куə болатын шығармыз. Сондықтан фристайл шеберлеріне сəттілік серік болсын деп тілейік.

Спорт жəне денешынықтыру істері агенттігі баспасөз қызметінің хабарлауынша, таныстырылым фильмдері Сочидегі Қазақстанның баспасөз орталығында көрсетіледі. Агенттік қазірден бастап осы шараға дайындық жұмыстарын жүргізуде. «2017 жылы Астанада EXPO халықаралық көрмесінің өтетінін білесіздер. Биыл көктемде көрме өтетін жерде құрылыс басталады. Қазір көрменің жобасы дайын. Осы жобаны Олимпиада кезінде шетелдіктерге тағы да таныстыруды жөн көріп отырмыз. Ал 2022 жылғы Қысқы Олимпиадаға келсек, əзірше ол қай елдің қаласында өтетіні белгісіз. Алайда, қолда бар мəліметтерге қарағанда, осы күндері Алматы ең басты үміткер қалалардың бірі ретінде жиі аталып жүр. Біздің ел төрт жылда бір келетін Олимпиаданы қабылдауға үмітті. Біз Сочиде осы доданы өткізуге мүмкіндігіміз бар екенін көрсеткіміз келеді», дейді агенттік баспасөз қызметінің жетекшісі Бақытбек Хамит.

Пентагон ќауіпсіздікті ќамтамасыз етуге ќатысады Сочиде өтетін Олимпиада ойындары кезінде АҚШ қарулы күштерінің екі əскери кораблі Қара теңіз аумағында күзетке тұрып, шұғыл жағдайлар орын ала қалса, бірден араласа кететін болады. Пентагонның ресми өкілі контрадмирал Джон Кербидің айтуынша, өз елінің Қара теңіз бойын бойлап жүзетін əскери корабльдері мен Германияда тұрған ұшақтары қажеттілік туатын болса, Сочидегі америкалықтарды қатер құрсауынан алып шығады. CNN телекомпаниясының мəліметі бойынша, «ұшақтар Сочиге екі сағаттың ішінде жетіп келе алады». Бірақ мұндай операциялар үшін «міндетті түрде ресейліктер тарапынан рұқсат сұралады». Джон Кербидің сөзіне қарағанда, Құрама Штаттар Ресей үкіметіне Қысқы Олимпиялық ойындарды өткізуге дайындық кезінде өзінің жан-жақты қолдауына сүйенуді ұсынған болатын. «Егер Ресей үкіметімен консультация жүргізу барысында əлдеқандай төтенше туындаған жағдайларға байланысты жəрдем керек етілсе, біз күшіміз бен Қара теңізде жүрген екі кемемізбен бірге, басқа да əскери-əуе жəне əскери-теңіз құралдарымызды іске қосуға дайынбыз», деді ол. Бұдан бұрын Пентагонның басшысы Чак Хейгел егер Сочи Олимпиялық ойындарын өткізу кезеңінде ресейліктер жағынан қауіпсіздікті қамтамасыз етуге байланысты өтініш болып жатса, оған қолұшын беруге əзір екендерін мəлімдеген болатын. Қаңтардың 19-ы күні Ресейдің президенті Владимир Путин Сочидегі ойындар қауіпсіздігін сақтаудың өте маңызды да жауапты мəселе екенін айтты. Ол осыдан кейін Қара теңіз жағасындағы қалаға келіп, мұндағы жағдаймен танысты. Əзірге қауіп шақыратындай дабылды ахуал жоқ.

Оңтүстік Қазақстан облысы.

Дамир ҚОЖАМҚҰЛ.

● Ойпырм-ай!

Тўрєындар аѕ-таѕ... Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Ертіс ауданы əкімдігінің алдында тұрған Лениннің ескерткіші ақыры алынды. Бəрекелді дестік. Бірақ, бізге хабарласқан аудан тұрғындары аң-таң. Қуанышты көңілдері су сепкендей басылыпты. Не болды десек, ауданға жолсапарға барғанда өзіміздің де көзіміз көрді. Кеткен Лениннің орнында... танк тұр! Естімеген елде көп деген осы. Жалпы, біздер елдік рəміздер, елдік мақсат, елдік мүдде жайлы көп айтамыз, көп жазамыз. Бүгінгі ұрпақ үшін патриоттық

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Павлодар облысы, Ертіс ауданы.

● Айтайын дегенім...

Ґскеменде І Петрге ескерткіш орнатылмайды Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Атамыз қазақ «жел соқпаса, шөптің басы қимылдамайды» деп текке айтпаған болар. Жылқы жылы босағаны аттамай жатып, Өскеменде шығатын «Мой город» деген қалалық газетте «Сəулетіміз арта түспек немесе Өскеменде жаңа ескерткіштер көбейе түсе ме?» деген шағын мақала жарық көрді. Осыған орай Шығыс Қазақстан облыстық мəдениет жəне мұрағат басқармасының бастығы Нұрболат Ахметжанов ақпарат құралдары өкілдерімен брифинг өткізді. – Бірқатар БАҚ-та Өскемен қаласының 300 жылдық мерейтойына орай қалада І Петрдің ескерткішін орнату жоспары туралы ақпарат жарияланғаны белгілі. Бұл мəселені талқылап, ушықтыруға еш негіз жоқ. СанктПетербург пен Өскемен қаласы басшылығы арасында ескерткіш орнату туралы ресми келісім болған емес, болмайды да. Мемлекеттік комиссияға І Петрге ескерткіш орнату туралы ұсыныс жасалған жоқ. Бұл ақпарат қауесет, ел аузындағы

қаңқу сөз ғана, – деп Нұрболат Ахметжанов кесіп айтты. Қоғам өкілдерімен кездесуде облыс басшылығы тарапынан қаланың дамуына сүбелі үлес қосқан тұлғалардың есімдерін тарихи жадыда мəңгілік сақтаудың құптарлық іс екендігі жайлы айтылған болатын. Осылайша, 2013 жылы облыс орталығында белгілі қоғам қайраткері А.Протозановтың, еңбек сіңірген металлург əрі Халық қаһарманы Ахат Күленовтің кеуде мүсіндері жəне атақты жазушы, драматург Оралхан Бөкейдің ескерткіштері орнатылды. Біз Өскемен қаласының əкімі Темірбек Қасымжановқа жолығып, мақала авторы А.Куприянованың Петр Біріншінің ескерткішін орнатуға қала басшылығының келісім берді деп жазғаны рас па деп сұрағанымызда, бұл сөздер шындыққа жанаспайды, ондай əңгіме болған жоқ, деп жауап берді. Ендеше, ойға келгенін жазып, тыныш жатқан халықты дүрліктіретіндей газетке не көрінді екен?! ӨСКЕМЕН.

● Оқиға

Ќостанайда ќыз бен жігіт кґлікте тўншыєып ґлді Қостанай облысында бір жас жігіт пен қыз көліктің ішінде уланып, өліп кетті. Бұл туралы Төтенше жағдайлар министрлігінің дерегіне сүйенген alau.kz хабарлады. Оқиға қаңтардың 21-і күні түнде облыстың Прогресс кентінде орын алған. Көліктің ішінде отырған екі адам одан тараған улы түтінге тұншығып, орындарынан тұра алмай қалған. «2014 жылғы 21 қаңтарда Қарасу ауданындағы Прогресс кентінде 02 сағат 20 минутта

жеке үйдің ауласында тұрған «Volkswagen» автомашинасының салонында 1992 жылы туған М.Харченко мен 1994 жылы туған К.Романова атты азаматтар түтінге уланып, қайтыс болды», – делінген хабарламада. Мұрат АЙТҚОЖА.

Бүгін «Егемен Қазақстанның» интернет-басылымынан (www.egemen.kz) мына хабарлармен таныса аласыздар: АҚШ биыл ғарышқа Жерді зерттейтін бес аппарат ұшырғалы отыр. Жапон палеонтологтары гидразаврдың қаңқасын тапты. Ұрылар Қырғызстан бейнелеу музейінен алған Айвазовскийдің картинасын қайтарды. Əлемдегі ең үздік отельдер – Швейцарияда, Гонконгте жəне Мальдив аралдарында. Лондонда өзбектің қамаудағы жазушыларының кітаптары жарыққа шықты.

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

сезім, отансүйгіштік қасиеттер ұлттық рəміздерді құрметтеу мен қадірлеуден басталатыны белгілі. Мысалы, облыстағы Ақ су қаласына қарасты қалалық бақта ауыл-қалада орындарынан алынған түрлі-түсті кейіптегі Ленин ескерткіштері жиналған. Бақ ішінен жастар мен жасөспірімдер рух, тəлім-тəрбие алатындай, оларға ой салатындай бүгінгі күннің ескерткіш, мүсіндерін іздейсің. Ертіс ауылындағы Ленин ескерткіші келмеске кетті деп жүргенде, енді жетпегені танк пе еді?!.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жария ланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №232 ek

Profile for Egemen

24012014  

2401201424012014

24012014  

2401201424012014

Profile for daulet
Advertisement