Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны №185 (28408) 23 ҚЫРКҮЙЕК СЕЙСЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Аќордадаєы кездесу

Сенат Бюросыныѕ отырысы Кеше Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалық етуімен Парламент Сенаты Бюросының отырысы болды, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

Бюро отырысы барысында палатаның 2014 жылғы 25 қыркүйекте болатын кезекті жалпы отырысының күн тəртібіне ұсыныстар енгізілді. Отырыста «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне экстремизмге жəне тер роризмге қарсы іс-қимыл мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» жəне «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіктердің аражігін ажырату мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу

туралы» заң жобаларын бірінші оқылымда, сондай-ақ, «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер енгізу туралы» заң жобасын қарау жоспарланып отыр. Бюрода, сондай-ақ, Мəжілістен келген заң жобалары бөлініп берілді. Экономикалық саясат, инновациялық даму жəне кəсіпкерлік комитеті «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңына өзгерістер енгізу туралы» жəне «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік

басқару деңгейлері арасындағы өкілеттіктердің аражігін ажырату мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобалары бойынша бас комитет болып белгіленді. Əлеуметтік-мəдени даму жəне ғылым комитеті «Түркі академиясын құру туралы келісімді ратификациялау туралы» заң жобасы бойынша бас комитет болып белгіленді. Конституциялық заңнама, сот жүйесі жəне құқық қорғау органдары комитеті «Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Швейцария Федералдық Кеңесі арасындағы Рұқсатсыз болатын адамдардың реадмиссиясы туралы келісімді ратификациялау туралы» заң жобасы бойынша бас комитет болды.

Ынтымаќтастыќ жайы сґз болды Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Татарстан Респуб ли касының Президенті Рустам Миннихановпен кездесті, деп хабарлады Қазақстан Республикасы Президентінің баспасөз қызметі.

салаларындағы негізгі мəселелері талқыланды. Сондай-ақ, Нұрсұлтан Назар баев пен Рустам Минниханов өзге де бірқатар салаларда өзара іс-қи мылды дамытуға үлкен əлеует бар екенін атап өтті.

Кездесу барысында ынтымақтастықтың сауда-экономикалық жəне мəдени-гуманитарлық

Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

-----------------------------------------

Қазақстан Республикасының Заңы

Елбасыныѕ апталыќ кестесі

29 қыркүйекте Қазақстан Президенті Астраханьда (Ресей Федерациясы) өтетін Каспий маңы мемлекеттері басшыларының төртінші саммитіне қатысады деп жоспарлануда. Іс-шараға, сондай-ақ, Əзербайжан Президенті Ильхам Əлиев, Иран Президенті Хасан Рухани, Ресей Президенті Владимир Путин жəне Түрікменстан Президенті Гурбангулы Бердымұхамедов қатысады, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі.

Ќазаќстан Республикасыныѕ Їкіметі мен Ўлыбритания жəне Солтїстік Ирландия Ќўрама Корольдігініѕ Їкіметі арасындаєы Ўлыбритания жəне Солтїстік Ирландия Ќўрама Корольдігі Ќарулы Кїштерініѕ Ауєанстан Ислам Республикасын тўраќтандыру мен ќалпына келтіру жґніндегі халыќаралыќ іс-ќимылдарєа ќатысуына байланысты Ќазаќстан Республикасыныѕ аумаєы арќылы жїктіѕ/арнайы жїктіѕ транзитін ќамтамасыз ету туралы келісімді ратификациялау туралы 2014 жылғы 15 сəуірде Астанада жасалған Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ұлыбритания жəне Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігінің Үкіметі арасындағы Ұлыбритания жəне Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігі Қарулы Күштерінің Ауғанстан Ислам Республикасын тұрақтандыру мен қалпына келтіру жөніндегі халықаралық іс-қимылдарға қатысуына байланысты Қазақстан Республикасының аумағы арқылы жүктің/ арнайы жүктің транзитін қамтамасыз ету туралы келісім ратификациялансын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2014 жылғы 19 қыркүйек. №237-V ҚРЗ

● Дода

Ќоржында əзірге – 2 алтын, 2 кїміс, 5 ќола Оңтүстік Кореяның Инчхон қаласында өтіп жатқан жазғы Азия ойындарында еліміздің қоржынына əзірге 2 алтын, 2 күміс жəне 5 қола түсті. Дастан КЕНЖАЛИН,

«Егемен Қазақстан» – ИНЧХОННАН.

Тарата айтар болсақ, ауыр атлетикадан өткен жарыста 48 кило салмақтағы Маргарита Елисеева алтын жүлде иеленді. Ол жұлқа көтеруден 85 килоны бағындырып, серпе көтеруде 107 кг.-мен алдына жан салмады. Маргарита барлығы 194 кг. алды. Одан 7 ұпайға артта қалған индонезиялық Шри Вахиуни Агустиани – екінші, өзбек Махлио Тогоева үшінші орынды алды. Ал Маргарита Елисее ваның əріптесі Зүлфия Чиншанлоға бұйырғаны күміс медаль болды. Ауыр атлетикадан 53 кило салмақта сайысқандар арасында тайпейлік Шу Чин Хсу 233 кг. нəтижесімен алтын медаль алса, Зүлфия Чиншанло 228 килоны көтеріп, екінші орыннан көрінді. (Соңы 10-бетте).

 Оймақтай ой Ақыл – өлшеусіз жарық нұр. Шəкəрім ҚҰДАЙБЕРДІҰЛЫ.

Өткен сенбіде Үкімет үйінде Премьер-Министр Кəрім Мəсімов Татарстан Республикасының Президенті Рустам Мин ни хановпен кездесті, деп хабарлады ПремьерМинистрдің баспасөз қызметі.

Кездесу барысында тараптар сауда-экономикалық, оның ішінде мұнай өңдеу, мұнай химиясы, машина жасау, азық-түлік өнеркəсібі жəне ауыл шаруашылығы саласындағы ын тымақтастықты

кеңейтудің өзекті мəселелерін талқылады. Сондай-ақ, білім беру жəне гуманитарлық салаларда қа зақ стан дық-татарстандық өзара іс-қимылдың

Алтын ќўрсаќты аймаќ ардаќты əулетті алќалады

Елбасы бастамасымен ұйымдас тырылған «Мерейлі отбасы» байқауында бірінші орынға ие болған Бимаханбетовтер əулеті туралы «Егемен Қазақстан» газеті кезінде «Түркістан тектілігі» атты мақала жариялаған болатын. Елтай мен Еленаның отбасынан өрбіген 8 перзент, 33 немере жəне 15 шөбере бұл күндері алтын құрсақты аймақтың алақанында. Мархабат БАЙҒҰТ,

«Егемен Қазақстан».

Астанадан, Президенттен əмбебап микроавтобусты сыйға алып қайтқан Бимаханбетовтерді кешегі дүйсенбіге қараған түнгі сағат 2-де Түркістан шаһарында қала əкімі Əліпбек Өсербаев бастаған жұртшылық пойыздан құшақ жая қарсы алды. Қазақтың қара домбырасымен сүйемелдеп айтылған арнау, əуелеген əн, жүрекжарды құттықтау сөздер Түркістанды таңғажайып күйге бөледі. Кеше күндізгі сағат 12-де Оңтүстік Қазақстан облысының əкімі Асқар Мырзахметов ұлттық жарыста озып шыққан отбасын қабылдады. Əкімдіктің кіші залы Бимаханбетовтер əулетіне лық толды. – Елбасымыз арнайы Жарлық қабылдап тұңғыш рет ұйымдастырылған «Мерейлі

отбасы» байқауында облы сымыздың мəртебесі тағы да биіктеді. Қай қоғам, қандай мемлекет болса да отбасылардың орны айрықша. Президентіміз

Їлгісінен – ґнеге, тарихынан таєылым аларлыќ

газеті үздіксіз қызмет етіп келеді. Ылғи бір тағдырлы мақалаларды да, аталы сөздерді де біз үнемі «Егеменнен» оқимыз. «Егемен Қазақстанның» «етжеңді» санын əрбір қазақ асыға күтеді. Күні кеше ғана қасиетті Ұлытаудың тө рін де, Əулиебұлақтың басында те біренген Мемлекет басшысының аталы сөзінің толық нұсқасын

айтқандай, «Отбасы – берекебірліктің қайнар көзі». Кішіпейілділік, бауырмалдық, мейірбандық, ең алдымен, отбасында қа лыптасады. Демографиялық өсімі жақсы облысымыздан отбасының озып шығуы – үлкен қуаныш, əділ шешім деп ойлаймыз. Бұл əулетті ел жақсы біледі, құрметтейді. Қуаныш құтты болсын, ел тілегі қабыл бола берсін! – деген өңір басшысы Бимаханбетовтер əулетіне тағы бір темір тұлпардың кілтін тапсырды. (Соңы 2-бетте).

Хабарлар Үкімет, облыстық жəне қалалық əкімдіктер сайттары деректері бойынша дайындалды.

● Заманмен үндес заңғар басылым

«Егемен Қазақстанның» 85 жыл дығында «Толыпсың 85ке «Егеменім», басынан елдің қамын жеген едің», деп айтқан сөзім бар еді. «Еңбекші қазақ» болып дүниеге келген, «Социалистік Қазақстан» болып кемелденген «Егемен Қазақстан» қай заманда да, қай кезеңде де елдің сөзін ұстаудан айныған емес. Үнемі халықтың қолынан түспейтін, көп оқылатын əрі қызығып оқитын газет болып келеді. Əсіресе, егемендік алғалы бері біздің тəуелсіздігімізді ор нықтыруға, оны нығайтуға бар күш-жігерін салып келеді. Тəуел сіздік алғаннан бері сол азатты ғымыздың желбіреген көк Туының тұғыры етуге өлшеусіз үлес қосуда. Елбасының салиқалы саясатына, Қазақстанды мекендеген барлық халықтың ынтымағына, бірлігіне «Егемен Қазақстан»

айтарлықтай əлеуеті байқалған. Осы орайда, 2013 жылы Қазақ стан Республикасы мен Татар стан Республикасының арасын дағы екіжақты сыртқы сауда айналымы 594,8 млн. АҚШ долларын құрағанын айта кету қажет. 2014 жыл дың 1 қаңтарына Татарстанда қазақстандық капиталдың қатысуымен 30 кəсіпорын тіркелген.

● Астанада 2017 жылға қарай екі жаңа колледж салынады. Білім басқармасының басшысы Эльмира Суханбердиеваның айтуынша, бұл бүгінгі таңда осы салада туындап отырған бірқатар проблемалық мəселелерді шешуге көмектеседі. ● Елордадағы Қазақ драма театры жаңа ғимаратқа көшеді. Ол енді бұрынғы Күлəш Байсейітова атындағы ұлттық опера жəне балет театры ғимаратына қоныс аударады. ● Кеше Алматыда өткен қала күнін мерекелеуге 200 мыңнан астам адам жиналды. Мерекелік шаралар Қазақстанның Тұңғыш Президенті атындағы жəне орталық демалыс-мəдениет саябақтарында өтті. Мұнда келген жұрт саны былтырғыдан 5 есеге артып, рекордтық нəтиже жасалды. ● Бас қалада 300-ге жуық экспонат қойылған бірегей көрме өтіп жатыр. Онда XVIII-XX ғасырдан сыр шертетін бұйымдар мен деректер бар. Көрме қазан айының соңына дейін жалғасады. ● Оңтүстік Қазақстанда жас экологтар слеті болып өтті. «Ақсу» сауықтыру лагерінде үш күн салтанат құрған шара «Экология – менің денсаулығым, менің болашағым» деген тақырыпқа бағынды. ● Қызылорда облысында жаңа көпір пайдалануға берілді. Ол аймақтың Сырдария ауданындағы Тереңөзек кенті мен Шаған ауылы арасын жалғады. Оның ашылу салтанатында сөйлеген облыс əкімі Қырымбек Көшер баев келер жылы мұндай құрылыстың дарияның Қазалы мен Қармақшы аудандары тұстарына да салына бастайтынын мəлімдеді. ● Көкшетауда ауыл шаруа шылығы тауарларын өндірушілердің кезекті жəрмеңкесі болып өтті. Ақмола облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Аманбек Қалжановтың айтуынша, «Алтын ғасыр» сауда үйінің алаңына ұйымдастырылған жəрмеңкеге жалпы құны 31,2 млн. теңгенің 156 тонна, яғни, азық-түліктің 43 түрі əкелініпті. ● Кеше Қарағандыда «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасының жүзе ге асырылуы барысы қа ралды. Жиынды жүргізген Нұрмұхамбет Əбдібеков 2010 жылдан осы уақытқа дейін 74,5 млрд. теңге тұратын несиелік соманың 398 жобасы қолдау тауып отырғанын атап өтті. Соның ішінде биылғы жылы 8,8 млрд. теңге тұратын 76 жоба бар. ● Солтүстік Қазақстанда негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі 59 млрд. теңгеден асты. Облыстық статистика департаменті басшысының міндетін атқарушы Гүлзиян Ізбасованың айтуынша, негізгі капиталға салынған инвестициялардың басым бөлігін – 75,5 пайызын ша руашылық субъектілері қаржыландырған.

қазаққа жеткізген осы – «Егемен Қазақстан». «Егемен Қазақстан» қай кезде де шындықтың сөзін айтып келеді. Сондықтан да қазіргі уақытта таралымы ең көп газетке айналды. «Егемен» қашаннан да бас газетіміз. Ендеше, ақпарат құралдарының көшін бастап, Тəуелсіздіктің көк Туын желбірете берсін! «Егеменнің» 95 жылдығы таяп қалды. Осы жылдар ішінде бұл басылымда ұлтымыздың небір ұлылары қызмет етті, айтулы алыптарының туындылары жарық көрді. Сөйтіп, елдіктің жаршысына айналды. «Газет – халықтың көзі, құлағы һəм тілі» деп ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынов айтқандай, өзінің туған халқын, ұлтын, оның тарихын, өнерін қадірлейтін, келешегін кемел санайтын əрбір қазақ «Егеменнен» ешқашан көз жазбайды деп ойлаймын. Ғасырға таяу тарихы үйретер тағылымы, берер үлгісі бар «Егеменнің» жолы бола берсін! Мырзатай ЖОЛДАСБЕКОВ.

Оќырман назарына! Заман талабына орай жаңарған «Егемен Қазақстан» газетінің сайтын енді əлеуметтік желілер арқылы оқу мүмкін болып отыр. Ол үшін, құрметті оқырман, мына көрсетілген сілтемелерді теру арқылы тікелей біздің сайтымызға өте аласыз. Сонымен қатар, аталмыш желілер арқылы «Егемен Қазақстан» газетінің бай сурет қорымен танысуға да тікелей мүмкіндік алатындықтарыңызды естеріңізге сала кетпекпіз.

Бїгінгі нґмірде: Ўлытау – кґрікті ойлар кґмбесі 4-5-беттер

Мəдениет кластерін дамыту – ґзекті мəселелердіѕ бірі

Аѕыздай жўмбаќ єўмыр 6-бет


2

www.egemen.kz

23 қыркүйек 2014 жыл

АБЫРОЙЫ АСҚАҚТАҒАН

Жўмаевтарєа ќўрмет кґрсетілді

Алматы қаласының əкімі Ахметжан Есімов Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті саябағында «Мерейлі отбасы» ұлттық байқауының жеңімпазы Жұмаевтар отбасын ел алдында құттықтап, үлкен қошемет көрсетті. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Өткен аптада «Мерейлі отбасы» ұлттық байқауы Астана қаласында қорытындыланған болатын. Алматы қаласының атынан қатысқан Жұмаевтар отбасы Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың қолынан «Нива» көлігінің кілтін алып, мерейі үстем болған. Шағын да болса үлкен биіктерді бағындырған жас отбасы бүгінде қуанышын ата-ана, туған-туыс, дос-жа рандарымен бірге тойлап, салтанатты түрде атап өтіп жатыр. АЛМАТЫ. –––––––––––

Суретті түсірген Юрий БЕККЕР.

Ґрнектіѕ ґрені Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Өрнек – өнегелі ауыл. Өткен жұманың екіндісіне таман Ақмола өңірінің азаматтары да Ақкөлдің Өрнегіне біртіндеп жинала бастаған. Көпшілік ауылдың айрықша қуанышына құтты болсын айту ниетінде. Барлығының көз жанары арайлы Астанаға бастайтын алты жолақты таспа жолдың бойында. Қуаныш үстінде көп ойлар келеді екен. Елбасы Нұрсұлтан Əбішұлының бастамасымен өткізілген «Мерейлі отбасы» ұлттық байқауы республикамыздың түкпір-түкпіріндегі ауылдар мен қалаларды бір-ақ сəтте түлетіп жібергенін айтсаңызшы. Жан-жағымыздың бəрі асыл азаматтарға, ажарлы отбасыларына толы екен. Тұңғыш байқауға 1298 отбасы қатысып, он алтысы үздік атанды. Үздіктердің

қатарында осы Өрнектен өркен жайған Мұқашевтардың алтын ұясы да бар.

Міне, ауылға Президент сыйлаған арғымақ аттай ақ «Нива» да келіп жетті. Ақкөл

ауданының əкімдігі баяғыда басталған мерекелік шарасын қыздыра түсті. Шашу шашылып, көлік иелері қаумалаған жұрттың құшағында кетті. Өрнектегі мəдениет үйінде Ақкөл ауданы əкімінің орынбасары Нариман Абдрахманов, ардагер ұстаз Қайныш Мұқашева, Өрнек орта мектебінің директоры Зейін Мұқашева мен оның жұбайы физика пəнінің мұғалімі Талғатбек Аюпов жұртшылықты айтулы оқиғамен құттықтап, Ел басымыздың шаңырақтар шам шы рағын жарқыратудағы қамқорлығына алғыстарын білдірді. Мінберге көтерілген ауыл тұрғындары мен қонақтары Отан отбасынан басталатынын тілге тиек етіп, мұндай шараның дəстүрлі сипат алатындығын атап көрсетті. Ақмола облысы, Ақкөл ауданы. –––––––––––––– Суретте: Елге Елбасы сый ла ған көлікпен келген Зейін Мұқашева мен Талғатбек Аюпов.

«Мемлекет басшысыныѕ ќўттыќтауы мерейімізді ґсірді» дейді Бешім ќариядан басталєан мўнайшылыќ кəсібін жалєастырушы əулеттіѕ отанасы Ќалыш апай Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Бешімовтер отбасы Атырауға сенбіде оралды. Астанадан ұшақпен жетіпті. Оларды əуежайдан шығаберісте жергілікті бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері қаумалап алды. Əңгімені Бешімовтер отбасының шырағын жарқырата жағып, шаңырақты шаттыққа бөлеген Қалыш апа бастады.

– Астананың ғажайып сəулетін көріп, ерекше толқыдым. Еліміздің осындай сəулетті қала тұрғызуға əлеуеті жеткеніне қуандым. Демек, тəуелсіз Қазақстанымыз дəулетті, қуатты елге айналды деген тоқтамға бекідім,– деп елорда туралы толғанысымен бөлісті Қалыш апа. – Ал Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Ме рейлі отбасы» конкурсына қатысушы отбасыларды

құттықтап, əрқайсымыздың əулетімізге игі тілегін білдіруі мерейімізді тасытты. Қалыш апаның айтуынша, бұл əулеттің мұнай-газ өнеркəсібіндегі еңбек өтілі 1926 жылдан бастау алады. Дəл сол жылы Бешім қария қос шағылды төбенің ортасында жер бетіне шығып жатқан қара майды торсығына құйып алып, Доссор маңында жүрген геологтарға

тапсырады. Торсығына май құйып алған Бешім қарт та, оның айтқанына иланып қана қоймай, шағылдар арасына ілесіп келген П. Авров басқарған өзге геологтар да зерттеу, бұрғылау жұмыстарына үлкен үмітпен кіріскен еді. Сол үміт 6 жылдан кейін ақталып, 1932 жылғы 28 қарашада №6 ұңғыманың 450 метр тереңдігінен алғашқы мұнай бұрқағы атқылады. Алғашқы ұңғыманың тəулігіне 250 тонна мұнай бергені мұнай іздеушілерге жол көрсеткен Бешім қартты да, геологтарды да, бəрінен бұрын сол өңірдегі дүйім жұртты алабөтен қуанышқа кенелтті. Кейін Бешім қарияға «Кен орнын алғаш ашушы» деген куəлік пен өмірлік жəрдемақы тағайындалыпты. Міне, содан бері Бешім əулетінің ұрпағы кəсібін де, нəсібін де мұнайшылықпен байланыстырып келеді. Болашақта да солай боларына Қалыш апа кəміл сенеді. Өйткені, немерлерінің алды мұнайшы мамандығын таңдап, жоғары білім алуда. Атырау облысы. –––––––––––– Суретте: Астанадан оралған Бешімовтер отбасы. Суретті түсірген Рахым ҚОЙЛЫБАЕВ.

Алтын ќўрсаќты аймаќ

(Соңы. Басы 1-бетте). «Айналайындар, адам мен еңбек, ұрпақтар сабақтастығы бағаланатын елдің келешегі де зор. Мақсаткерлікті, ақыл мен сабырды мұрат тұтқан басшыларымыз, ұлтымыз, Отанымыз аман болсын!» – деді Елтай аға. «Елбасымен кездесіп, қуанып қайтқанымыз əрбір отбасыға, əрбір əулетке жұғысты болғай», – деді Елена апай. Түркістаннан

келген мəдениет саласының майталманы Ұлжан Мұстапаева алтын құрсақты аймақтың аналары атынан тілек білдіріп: «Балаларын панасыз қалдыратын, ата-аналарын қарттар үйіне өткізетін мейірімсіздерден сақтасын», – деді. Елтай мен Еленаның ақын жанды бір перзенті Бақытжан мырза табан астында суырып салған шумақтарын шабыттана жеткізді. Əсем дейтін немере қыздары да өлең шумақтарын төгілтті. Ерназар

атты шөберелері аса сабырлы екен, аспай-саспай ұзақ ойланды.Ақырында: «Үлкен байқауда жеңімпаз атанған атам мен əжеме ризамын!» – деп нық қайырды. Шөбере қыздары Сая: «Əжем мен атамның əрбір əңгімесі – біз үшін бір-бір сабақ», – деп түйіндеді. Жиналған жұрт Бима ханбетовтер əулетімен бірге əкімдік ғимаратының алдында темір көлік тапсыру салтанатын тамашалады. Алуан түрлі БАҚ өкілдері Елтай аға мен Елена апаны да, Бақытжан, Бейбітжан, Бауыржан, Батыржан, Гүлмира, Бағлан, Ерландарды да, күні кеше елордадан əмбебап микроавтобусты Түркістанға жеткізген Нұрсұлтан ды да кезек-кезек сөзге, сұхбатқа шақырып, шыртылдатып суретке түсіреді. – Кеше Елбасы керемет айтты ғой. «Отбасының бірлігі – Отанның бірлігі, ағайынның татулығы – Атамекеннің тұтастығы» деді ғой. Бірлік, тұтастық, ырыс алды – ынтымақ мəңгілік болғай, – дейді батагөй Бимаханбетов Елтай ағамыз. ШЫМКЕНТ. ––––––––––––

Суреттерді түсірген Қайсар ШЕРІМ.

Курчатовтыќтар оркестрмен кїтіп алды Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

«Мерейлі отбасы» ұлттық байқауына қатысқан шығыс қазақстандық Паницкийлердің отбасын Курчатов қаласында жерлестері зор қошеметпен күтіп алды. Орталық алаңда оркестр ойнап, оқушылар қаздай тізіліп тұрды. Бақытты отбасын көруге барша қала тұрғындары жиналды. Елбасы сыйлаған көлікпен қалаға кірген мерейлі отбасыға шашу шашты. – Біз «Мерейлі отбасы» байқауына қатысқанымыз үшін өте қуаныштымыз. Əрине, жас отбасыға ірі еңбек əулеттерімен бəсекеге түсу оңайға тиген жоқ. Дегенмен, бəсеке аса қызықты өтті. Байқаудың осындай кең көлем де өту идеясы өте дұрыс. Бізді қуантқаны, отбасымызға – ошақ қасымызға оралғанда жерлес тері міз əнмен күтіп алып, оқушылар бақытты əрі тату өмір сүріп, мемлекетімізге қызмет етуі үшін қоғамның бір кірпіші болып қаланатындықтарын, бізден үлгі алатындықтарын жеткізді, – деді Динара. Ал Андрей Паницкий «Нива» көлігінің ерекше тарту болғанын, көліктің өте ұнағанын, елордадан Курчатовқа дейін өзі жүргізіп

келгенін айтты. – Автокөлік балаларыма да ұнады. Енді табиғат аясына шығып, Шығыс Қазақстанның тамаша жерлерін аралауға, балаларды мектепке апарып, əкелуге мүмкіндік туды. Біз Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа ерекше разымыз. Сондай-ақ, осы байқауға қатысу жөнінде ой тастаған «Надежда» балалар қорының жетекшісі Нина Дмитропавленкоға, облыс əкімдігіне, Курчатов қаласы

əкімдігіне, өзіміз жұмыс істеп жүрген Экология жəне радиациялық қауіпсіздік институтының басшылығына алғыс айтамыз. Балаларымыздың да осы үлкен шарадан үлгі-өнеге алып, келешекте жақсы, тату-тəтті отбасын құратынына, осындай байқауларға қатысып, гран-при алатынына сенемін, – деді отағасы. Шығыс Қазақстан облысы, Курчатов қаласы.


3

www.egemen.kz

23 қыркүйек 2014 жыл

АЙМАҚТЫҚ ЖЕҢІМПАЗДАР

Астанадан аќ халаттылар марќайып оралды

Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

«Мерейлі отбасы» ұлттық конкурсының өңірлік жеңімпаздарын марапаттау Астанадағы «Қазақстан» орталық концерт залында өткені белгілі. Осы салтанатты шараға қатысқан «Мерейлі отбасы» ұлттық конкурсы облыстық турының Гран-При жеңімпазы Балаш Түсіпқалиевтар отбасы да Ақтөбеге Елбасы мінгізген темір тұлпар «Нива» маркалы автокөлігімен оралды. Біз Астанадағы жиыннан оралған өнегелі отбасыны алғашқылардың бірі болып қарсы алып, əңгімеге тартқан едік. Ата- əжелерінің қуанышын бөлісуге алып-ұшып жеткен немерелері ортасында отбасы басшысы Балаш Түсіпқалиев

ерекше көтеріңкі көңілде сөз бастады. – Ұлттық құндылықтарды, отбасы бірлігі мен ынтымағын насихаттау, отбасы жəне неке беделін көтеру, ұрпақтар сабақтастығын қалыптастыру, жастарды отбасылық қағидаттарға сай тəрбиелеуге арналған «Мерейлі отбасы» ұлттық конкурсының қорытындылануы тамаша ұйымдас тырылды. «Қазақстан» орталық концерт залында əуелі осы конкурс лауреатының дипломы тапсырылды. Содан кейін үлкен залда марапаттау салтанаты болды. Бұған Елбасы Н.Назарбаев, Үкімет мүшелері, Парламент Сенаты мен Мəжіліс депутаттары қатысты. Алқалы жиында Нұрсұлтан Əбішұлы мағыналы да мəнді, ойлы да өнегелі сөз сөйледі.

Мемлекеттегі отбасы рөліне ерекше тоқталды. Ата-ананың балалар тəрбиесіне жауаптылығы, балалардың ата-анаға қамқор болуы хақында жүрекке жететіндей ой айтты. Біздің халқымызға атаанасын қарттар үйіне тапсыру сияқты əдеттің жараспайтынын, мүгедектерге қамқорлық жасау қажеттігін жеткізді. «Мерейлі отбасы» ұлттық конкурсының жеңімпазы Оңтүстік Қазақстан облысының Е.Бимаханбетовтер əулетіне шағын əмбебап автобустың кілтін тапсырып тұрып, «Облыстардан келген жеңімпаздарға да Қазақстанда құрастырылған бір-бір «Нива» автокөлігі беріледі, бұл менен сіздерге ескерткіш болсын!», деді. Мұның өзі біздер үшін күтпеген сый болды. Мұндай ерекше құрмет

«Заманына қарай адамы» дейміз. Бұл тұжырымның қаншалықты дұрыс екенін білмеймін, бірақ заман адамның көзқарасын өзгертетіні хақ. Ескінің көзіндей болған бүгінгі ата-əжелеріміз он үште отау иесі болып, оншақты бала тапқанына еш таңымыз жоқ. Одан Кеңес өкіметі өз үстемдігін жүргізіп, қайтадан заман ығына адам жығылып, əр отбасында əрі кетсе екі-үш баладан тəрбиеледі. Бұл ұрпақ енді біздің аналарымыз бен əкелеріміз болды. Ал тəуелсіздіктің ақ таңын көріп, азат ойлы, еркін санада өскен ұрпақ еліміздің демографиялық тарихын өзінше жазуда. Бірі «кеңестік форманы» сақтап екі-үш баламен шектелсе, енді бірі «ұлың болсын оншақты, қызың болсын моншақты» деп ата-əжелеріміздің отбасы институтын жаңғыртуда. Бірақ, сірə, сол отбасылардың ішінен де отыз жасында жеті баланың анасы атанған адамды шаммен іздеп табу қиынға соғар. Самал Мақатаева сынды «жүрек жұтқан» аналарымыз бүгінде ілуде біреу шығар. «Балалы үй базар, баласыз үй қу мазар» дегенді жиі айтамыз. Бірақ, Олжас пен Самалдың үйіне қонаққа барып, бірінен соң бірі жүгіріп, улап-шулап шыққан жеті баланы көріп, естігенде нағыз «базарлы» үй қандай болатынын білдім. Ержеттім деген Мирас та, енді алғашқы қадамын жасаған Мəдина да, əкесінің ерке қызы Қызғалдақ та, анасының көмекшілері Мерей мен Əйгерім де, бауырларының қыр соңынан қалмайтын Манас пен Қыдырəлі де – барлығы да осы бір шағын шаңырақтың сəні мен мəнін келтіріп тұрғандай. Ендігі сөз тізгінін отағасы Олжас пен ошақ анасы Самалға берсек. Мен өзім Торғай өңірінің тумасымын. Ал жолдасым Самал Көкшетаудың қызы. Бүгінгі Астана, ол кезде Целиноградта оқуымды аяқтаған соң, Көкшетауда жұмыс істедім. Самалмен сонда таныстым. Ол – 1999 жыл болатын. Жəне сол жылдың қараша айында шаңырақ құрдық, дейді Олжас. Ортақ достарымыздың кешінде кездестік. Алғашқы таныстықтан-ақ бір ұшқынның болғаны рас. Кейіннен ол үлкен сезімге, махаббатқа ұласты. Мен ол кезде 19 жаста едім, деп жалғады жарының сөзін Самал. Мен көпбалалы отбасынанмын. Үйде бес ұл, бес қыз бар. Жəне өзімнің шаңырағымда да көп баланың болғанын қаладым, жоспарладым. Үйленбей тұрғанда Самалға екі шарт қойдым. Біріншісі – бұйырғанынша, мейлінше көп баланың анасы болу. Ал екіншісі – ағайын арасын ашпай, екі жаққа ортақ, ибалы келін болу, əрине. Себебі, қазақта ағайынды жалғайтын да, керісінше, араздастыратын да келін ғой. Осы тілегімді Алла тағала қабыл етіп, Самал бүгінде ортаға, ағайынға сыйлы келін. Жəне

көрсетіледі, сый-сияпат жасалады деп күткен емеспін. Сыртқа шық сақ шынында да алқызыл лента байланған, автокөліктер сап түзеп тұр. Елбасы біздің əрқайсымызға келіп, амандасып, халжағдайымызды сұрап, тілдесті. Ең басты қуанышым да осы Елбасымен бетпе-бет жүздесуім, қолын алып амандасуым дер едім. Бұл біздің көңілімізді көтеріп, марқайтып тастады. Елбасының қарапайымдылығына тəнті болдым, – деді Балаш Түсіпқалиев. – Менің ерекше есімде қалғаны Елбасымен кездесуім дер едім. Қандай қарапайым адам. Əрқайсымызбен жеке қол беріп амандасуының өзі неге тұрады. Мен Мемлекет басшысын тура осылай жүзбе-жүз көремін деп ойлаған емеспін. Осының бəрі Нұрсұлтан Əбішұлының отбасын құрметтеуінің көрінісі деп білемін. Бұл конкурс жалғаса береді деп ойлаймын. Бастаманың өміршең екеніне көзіміз жетті. «Отбасы – Отан ошағы» деп тауып айтылған. Елдің ертеңі өнегелі де тəрбиелі ұрпағымыз екенін ұмытпауымыз керек. Отбасылық тəрбие мен құндылықтарды көздің қарашығындай сақтау қажет. Сонда ғана елі міз өркендеп, ынтымағымыз ны ғая түседі, – дейді отанасы Жамал апай. Ал Елбасы сыйлаған «Нива» автокөлігін айдап келген Асылбек Түсіпқалиев болса, машинаға көңілі толғанын, сапасында мін жоқ екенін жеткізді. Ақ халаттылар əулеті атанған Балаш Түсіпқалиевтар отбасы қуанышын жора-жолдастары, əріптестері, тума-туысқандары да бөлісіп, құттықтауда. Мұның өнегелік маңызы зор екенін жеткізуде. Ақтөбе облысы.

Шаѕыраќ сəби шат кїлкісіне толады Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Лондон Олимпиадасында бокс бойынша еліміздің даңқын жаңғыртқан Серік Сəпиев бұған дейін жеке өзі ғана танымал болып келсе, енді бүкіл Сəпиевтер отбасының атақ-абыройы дүйім жұртқа жайылып отыр. «Мерейлі отбасы» жалпыұлттық байқауында Қарағанды облысынан жеңімпаз атанған құтты шаңырақ шаттығын бұл күнде барша жерлестері ортақ мерей тұтуда. Астанадағы салтанатты марапаттау рəсімінде Елбасы қолынан өнегелі əулет ретінде «Нива» жеңіл көлігі кілті тапсырылған соң іле Қарағандыға жол тартып,

өзіңіз көріп отырғандай, міне, жеті балапанымыз жүгіріп жүр, дейді Олжас. Үш ұлдың ортасында өскен жалғыз қыз болдым. Бірақ, кіш кен тайымнан сəбилерімнің көп болғанын қаладым.

себепті, Самалға көмектесіп, өзімнің əкем айтқан ақылдарын балаларыма жеткізіп отырамын. Мен де көпбалалы отбасында өстім. Сонда əкем-шешем бізге үнемі «өзім ғана өсемін, бір өзім ғана бай боламын, жеке өзім кетемін десең, мұратыңа жетпейсің. Сендер бір-біріңе тіреу, көмекші болуларың керек. Бауырдың орны бөлек», деп айтып отыратын. Міне, мен де осыны балаларыма үнемі айтамын.

де көпбалалы отбасы деп маусымдық киім, тағы басқа көмектер беріп тұрады, дейді Олжас. Біздің үйге келген туысқан, жоражолдас та құр қол келмейді. Ешкімнен ешнəрсе сұрамайсың, бірақ көпбалалы үй болғаннан кейін шығар, бірі қолданбай тұрған партасын, бірі компьютерін алып келіп береді. Рахмет ол үшін, дейді Самал.

Неге екенін білмеймін, өзімді сол кездің өзінде көп баланың анасы ретінде елестететінмін. Олжастың шарттары менің арманыммен бір жерден шықты. Екеуміз отбасылық өміріміздің алғашқы мүшелін осы балаларымызға арнаймыз деп шештік. Мен сырттай қалаған жоғары оқу орнын аяқтап алдым. Келесі жылы, міне, отбасылық өмірдің алғашқы мүшелін де толтырамыз. Енді жұмыс жайлы да ойлауға болады. Самал осылай дейді. Өткен жылы Самалдың отыз жасқа толғанын, күміс алқа иегері атан ғанын бірге тойлап өттік. Енді, міне, кішкентайымыз Мəдина бірден асты. «Алтын алқаға» үміттеніп отырмыз. Біз Мəдинамызды «алтын қыз» дейміз. Себебі, күміс алқалы анасына алтын алқа тағатын, міне, осы қыз, деп мақтанады Олжас. Ал Самалға көптеген таныстар, тіпті, дəрігерлер таңғалады. «Қалайша отыздан енді асып жеті бала тауып отырсың? Неше жасыңда тұрмысқа шықтың? Мүмкін, егіздер шығар?» деген сұрақты көп қояды. Шынымды айтсам, мен егіздердің анасы болғым келеді. Менің де, жолдасымның да тұқымында бар. Бірақ, əзірге бізге бұйырмады. Мүмкін, алдағы уақыттың еншісінде болар, дейді. Осы жеті баламның ішінде тұңғыш ұлым Мирастың ғана салмағы қанша болып туылғанын, сағат нешеде өмір есігін ашқанын біледі екенмін. 3 келі 218 грамм салмағы, бойы 54 см болып туылды. Ал қалғандарын естіп, жаттағаныммен ұмытып қаламын. Бірақ, бұнымен мені бала тəрбиесіне араласпайды деп ойламаңыздар. Бала тəрбиесінде əкенің алар орны зор. «Мен асыраушымын, ақша тапсам болды» деп кетсем, əсіресе, ұл баланы ертең тізгіндей алмай қаламын. Сол

Олар əзірге кішкентай. Кейде тапсырған ісіңді «мен кеше жинағанмын, бүгін мынау жинасын» деп тайталасатын кездері болады. Бірақ, құлақтарына қазірден бастап құя берсең, бауырмашылдық дегенді миларына сіңіре берсең, ертең ол бала жаман болмайды деп ойлаймын. Бұл – Олжастың пікірі. Мынша баланы бағып-қағып, одан қалды үй шаруасын, барлығын қалай үлгересің деп сұрап жататындар көп. Мен өкінішке қарай, енемнің тəрбиесін көре алмадым, өнегесін ести алмадым. Бірақ, балаларды бағуға қайын апаларым, қайын сіңлілерім көп көмектесті. Жəне жеті баланың барлығын қазаққа тəн етіп, бесікке жатқыздық. Бесіктегі бала таза əрі тыныш болады ғой. Бір жағынан, қолымның ұзарғаны осы бесіктің арқасында шығар. Ал күтуші жалдау, баланы танымайтын біреуге сеніп тапсыруға біз Олжас екеуміз де қарсы болдық. Қорқынышты түрлі жайттарды естігенде баланы өзіңнен артық ешкім де бақпайды дегенге келісесің. Ұл-қыздарымыздың жас айырмашылығы 1 жас 8 ай, 2 жас. Үлкеніміз Мирас енді 12-ге толса, кішкентайымыз Мəдина 1 жас 2 айда. Жетеуінің де жеті түрлі мінезі бар. Мысалы, əкелері есіктен кіргенде алдынан жетеуі жүгіріп шығады. Егер Мəдина мен Қыдырəліні көрмей, бірінші үлкендерге көңіл аударып, соларды сүйсе болды, Мəдина мен Қыдырəлі жерге жата қалып, жылап, қырсығады. Сол себепті, балаларды бөлмеуге тырысамыз, бірақ кішкентайларға алдымен көңіл бөлеміз, дейді Самал. Əр баланың өз несібесі бар деп айтып жатамыз. Аллаға шүкір бүгінгі күнімізге. Менің айлық жалақым осы балалардың ішіп-жеуіне, киіміне, балабақшасына, оқуына жетіп жатыр. Жəне мектептен

Иə, міне, отбасылық өмірде бір мүшелді артқа тастаймыз, Алла қаласа, деп сөзге араласты Олжас. Қызығы мен шыжығына толы жылдар болды. Енді келесі мүшелден күтер үміт көп. Бүгінде оннан енді асқан балаларым жиырманы алқымдап, үлкен өмірге қадам басады. Олар да өз теңін іздейді. Əрине, бір жағынан түсінемін, əр баланы оқыту, үйлендіріп, үй болдыру оңай шаруа емес. Қаржылық жағынан да қалтаға ауыр тиетінін түсінемін. Қазір аттап бассаң, ақша қажет заман болды ғой. Бірақ, тағы айтайын, əр баланың өз несібесі бар. Сол себепті, келесі мүшелде отбасылық өмірдегі осы бір жаңа белесті қызықтаймыз ба деген ойдамын. Бүгінде біздің шаңыраққа абырой да, береке де, қуаныш та алып келіп отырған осы балаларымыз. Қайда барсақ та, өз ортамызда сыйлымыз. Бала тəрбиесіне қатысты сұрақтар болса, барлығы тəжірибелі «батыр ана, батыр əке» отыр деп бізге жібереді. Біздің бүгінгі бар байлығымыз – балаларымыз. Жас аналарға айтарым, көп баладан қорықпаңдар. Алды өскенде, кішкентайыңа қарап, өзіңе қолқанат болады дегім келеді, деп жалғады Олжастың сөзін Самал. «Отан – отбасынан басталады» дейміз. Біздің де отбасы шағын мемлекет. Мен шаңырақтың пре зидентімін деп ойлаймын. Елбасы мемлекет билігінің, адам құқықтарының қандай кепілі болса, мен де осы отбасымның кепілімін. Самал болса, əрине, премьер-министр. Мен шығарған қау лыларымды, тапсырмаларымды əрі қарай жеткізіп отыратын «үкімет басшысы». Міне, осы отбасымыз əрі қарай өсе берсін, өркендей берсін. Еліміздегі əрбір шаңырақта сəби күлкісі естілсін. Бұл Олжастың отбасы туралы пікірі.

табаны тиген бетте Жұманғали мен Ирина, Серік пен Мөлдір əкелі-балалы, енелі-келінді Сəпиевтер отбасын аймақ басшысы Нұрмұхамбет Əбдібеков кешкілік уақытқа қарамастан қабылдап, биік мəртебеге бөленулерімен құттықтады. Оларды бұдан кейін қала қоғамдық ұйымдары мен жұртшылық өкілдері құшақтарына қысып, əрқайсысы кеудесін гүлге көмкерді. Шаңырақ үлкендері, төрт балалы Жұманғали Дəуіт ұлы, Ирина Фоминична барлық қазақстандықтарға үлгілі осын дай тамаша байқауға бастамашы болушы Президент Н.Ə.Назарбаевқа те рең алғыс сезімдерін жеткізді. Сөз кезегінде «Мен

Сəпиевтер əулетінің келіні əрі жас мүшесі тұрғысында жеңімпаз атанғанымызға өте қуаныштымын. Серік екеуміз Алуа, Айдана, Айсұлу есімді үш бүлдіршін қызды тəрбиелеп, өсіріп келеміз. Үлкен шаңырағымыздың сəбилер шат күлкісіне тола беруіне тілеуліміз. Елдің мерейін гүлдендіруші отбасыларға деген мемлекеттік қамқорлыққа ризалығымыз шексіз, деді Мөлдір. Қарағандыдағы сəл аялдаудан соң Сəпиевтер өздері құтты мекені – Абай қаласынан келген қарсы алушылар құшағына бөленіп, зор салтанатпен туған орталарымен табысты. Қарағанды облысы.

Бар байлыєы – балалары

P.S. Мақатаевтар отбасында қонақ болып, дəм тату мен үшін үлкен ғанибет болды. Екі-үш баланы ауырсынып, Алланың берген сəбиінен бас тартатын ата-анасымақтарға қарағанда Олжас пен Самал ертеңгі күніне үлкен үмітпен қарайды. Мақаланы оқыған жұрт бұл отбасы үлде мен бүлдеге оранып отыр деп те ойлауы мүмкін. Иə, олар бай. Рухани бай, сəбиге бай. Ал қаржылық жағына келсек, бір отағасының айлық жалақысына

қарап, баспанасын несиеге алып, ай сайын сол жалақының жартысынан астамын банкке беріп отырған отбасы. Соған қарамастан, еш қиындыққа мойымай, тек қана алға басып, балаларын да өмірдің бұралаң жолдарынан сүрінбей өтуге тəрбиелеп жатқан отбасы қазіргі көптеген шаңырақтарға үлгі боларлық. Жанар КӨБЕКБАЙ.

АСТАНА.


4

www.egemen.kz

23 қыркүйек 2014 жыл

ҰЛЫТАУ – КӨРІКТІ Серпін берді еліне Көктен Күнім шұғыласын шашады, Ел үмітпен алға қадам басады. Елбасымыз Ұлытаудың төрінде, Ұлағатты сұхбатын жасады. Сұхбаты салмақты да сауатты, Теледидар шартарапқа таратты. Елбасымыз елі-жұртын бір сəтке, Ұлт ұясы – Ұлытауға қаратты. Тартып туған Тау тұлғамыз тегіне, Тəу ете кеп қасиетті жеріме. Ақ Орда емес, Хан Орданың төрінен, Ерекше бір серпін берді еліне. Самал есті, таудың биік жағынан, Биігінде шырқалғандай Əнұран. Мерейлі күн – Мемлекет басшысы, Əз халқына ақтарылды ағынан. Тарихи күн болар, бəлкім, осы күн, Естіді əлем Ұлытаудың есімін. Ана тілмен – дана тілмен тербетті, Елбасымыз ұлттың Ұлы бесігін! Мұқаш СЕЙТҚАЗИНОВ.

Береке-бірлік – тїсіністікте Тарихтың небір қиын-қыстау кезеңдерінде елімізге еріксіз жер ауып келгендердің қайқайсысын болсын кең құшағына сыйдырған, «бір үйдің баласындай, бір қолдың саласындай» санаған қазақтың мол шарапаты мен шапағатын көрген этностардың үрімбұтақтары бүгінде отыздыққа ұмтылған Қазақстанның тең құқықты азаматтары ретінде ортақ отанды гүлдендіру жолында бір жеңнен қол шығара еңбек етіп келеді. Солардың бірі – күрдтер. Қызылжар өңірін мекендейтін бұл ағайындар өздерінің салтдəстүрлерін жаңғырту мақсатымен «Достық» үйі жанынан «Барбанг» этномəдени бірлестігін құрып, жергілікті Ассамблеямен қоян-қолтық жұмысқа белсене кірісіп кетті. Оның төрағалығына “Фармация” жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры Рашид НАДИРОВ сайланды. Қазақ жұрты десе өзегін жұлып беретін абзал азаматпен тілдесудің сəті түсті. – Рашид Садықұлы, бүгінде жұртшылықтың аузында Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың жұмыс сапарымен Жезқазған өңірінде болғанда «Хабар» арнасына берген жүрекжарды сұхбаты. Қай ортада болмасын Мемлекет басшысының ұлттық, елдік мəселелерге қатысты айтқан қадау-қадау ойлары басты əңгіме тақырыбына айналып, көкейде жүрген талай күрмеулі сауалдардың арқау жібі таратылғандай болды. Редакциямызға телефон қоңырауларының жиі соғылуына қарағанда да Ұлытау төріндегі толғаныс ешкімді де бейжай қалдырмаған сияқты. – Мен де өзгеше əсер, тағылым ды ғибрат алдым. Теледидардан тыңдадым. «Егеменді» жас та нып оқыдым. Ұғынуы күрделі құбылыстар мен жайттарды қарапайым тілмен түсіндіріп, қыздың жиған жүгіндей ретретімен қойып берді емес пе? Жүректен шыққан сөз жүрекке жетеді. Сол себепті ғой, көпшіліктің үлкен қолдауына ие болып, əлі күнге дейін талқылаулардың үзілмей келе жатқаны. Екіншіден, Президентіміздің кез келген сөзінде кешегі, бүгінгі тарихымыз, ертеңгі жүріп өтер жолымыз ошақтың үш тағаны секілді бір-бірімен мықты жымдасып, қабысып жататынын көзіқарақты адамның аңғармауы мүмкін емес. Небір тар жол, тайғақ кешуден өткен қазақ халқының көрмеген бейнеті, шекпеген азабы жоқ. Тілімізден де, ділімізден де айырыла жаздап, осы күнгі Тəуелсіздікке жеткенге дейін небір қаһарлы саясаттың қаһарына ұшырады. Бұл жолғы əңгіменің жөні бөлек. Елдігіміздің, қазақ жұртының түбі ғұндардан басталатынын көпке дейін білмей келдік. Дұрысы шырылдаған шындық жабулы қазан күйінде қалды. Ақиқатты білмекке, танымаққа ұмтылған Е. Бекмаханов секілді дарынды тарихшыларымыз темір торға қамалды, итжеккенге айдалды. Міне, əрісі Ресей патшалығы, берісі Кеңес Одағы кезіндегі саясаттың оттай қарыған, жалындай шарпыған ызғарлы кезеңі келмеске кеткенімен, əлі де тарихымызды түгелдей алмай жатқан жайымыз бар. Меніңше, отандық ғалымдар, тарихшылар ғұндардан кейін əлемді билеген көк түріктер жөнінде біз көбіне хандық дəуірден əріге аспай жатамыз. Лев Гумилевтің көк түркілерге қатысты қазыналы зерттеулерін бүгінгі жастар біле бермейді. Міне, Елбасымыз қазақтың жері

де, елі де, тарихы да бай екенін, оны білу өскелең ұрпақ міндеті саналатынын меңзеп тұр. Тарихын білмеген ұлттың ертеңін қалай, қайтып ойлайды? Еліміздің ертеңгі болашағын жастар білмесе, кімдер біледі? Уызына қанып өспесе, олардан қандай ел азаматы, ұлт мақтанышы шығады? Қазақта шырайлы да шұрайлы жерлер көп. Мен өзім көп жыл оңтүстікте жұмыс атқардым. Қазір өзімді теріскейдің бір қазағына балаймын. Қазақстанның төрт бұрышын алсақ тілінде де, салтдəстүрінде де еш айырмашылық жоқ. Қандай ғажап! Қазақ халқының өзгелерге ұқсамайтын айрықша қасиеті осында жатса керек. Өзбекстанда да, Əзербайжанда да болдым. Əр аймақ өз диалектісімен сөйлесіп, бір-бірін түсінбей жатады. Қытайды былай қояйық. Демек, қазақ үшін Отан деген ұлы ұғым ортақ, бір деген сөз. Ауылы аралас, қойы қоралас ағайын алдымен елдің бірлігін, татулығын, тыныштығын ойлаған. Сол үшін атқа қонып, қасиетті мекеннің ұлтарақтай жеріне дейін қорғаған. – Елбасымыздың «Біз дің көпұлтты болып отырға нымызға ешкім кінəлі емес. Тағдыр солай болды» деген сөздері əркімге үлкен ой салса керек. – Əрине, сталиндік саяси қуғындау тұсында көптеген халықтар атажұртынан Қазақстанға еріксіз жер аударылды. Соғыс кезінде де осы үрдіс қайталанды. Тың жерлерді игеру кезінде де жүз мыңдап ағылды. Мұның бəрі жоғарының нұсқауымен күштеп жасалды. Осындай солақай саясат үшін шынында да орыстардың, украиндардың, беларустардың, тағы басқа халықтардың не жазығы бар? Менің анам қазақтардың үркіншілік, аштық жылдары шетел асып кеткенін қинала айтып отыратын. Көпұлтты мемлекет болғанымызды мақтан, өзгелерге үлгі етейік. Мұны тарихтың маңдайымызға жазған бағы деп түсінейік. Президентіміздің сындарлы саясаты арқасында бəріміздің басымыз қосылып, ортақ мұрат жолында ауызбіршілік көрсетіп келеміз. Меніңше, бұдан асқан бақыт та, байлық та таппайсың. Тарихқа көз жіберсек, күрд халқы да кеңестік қатаң режімнің тұсында Қазақстанға бірнеше дүркін жер аударылған екен. Біздің тарихи мекеніміз – Таяу Шығыс. Күрдтердің 5 миллионы – Иракта, 10 миллиондайы – Иранда, 20 миллионға жуығы Түркияда, 2-3 миллиондайы

Сирияда тұрады. Қазақстанда тұрып жатқан 20 мыңға жуық күрд Мемлекет басшысының сарабдал саясатының, қазақ жұртының кеңпейілділігінің арқасында өсіп-өркендеп, тату-тəтті тұрмыс кешуде. Қазақстандағы күрд диаспорасының бүгінгі шатшадыман тұрмысы, ғылым мен білімдегі жетістігі, бизнестегі табыстары – бəр-бəрі қазақ деген кең жүректі халықтың өзге ұлттар мен ұлыстарға деген достық сезімінің арқасы деп білемін. – Қазақстанда «Барбанг» қауымдастығының құрылғанына 20 жылдың жүзі болған екен. Өңірімізде биыл ашылған орталық жұмысына тоқтала кетсеңіз? – Жалпы, облыс аумағында 200-ге жуық күрд бар. Негізінен Қызылжар ауданына қарасты ауылдарда орналасқан. Олардың дені ауыл шаруашылығы

саласында жұмыс істейді. Біразы денсаулық сақтау, білім беру салаларында еңбек етеді. Өз ісін ашқан жеке кəсіпкерлер де бар. Олардың басын қосып, келер ұрпаққа өз ұлтымыздың салтдəстүрін, мəдениетін, тілі мен ділін аманат ету мақсатында орталық құру жайында шешімге келдік. – Қазақстан халқы Ассамблеясының қоғамдағы рөлі жайындағы ойыңызбен бөліссеңіз. Украина төңірегінде қалып тасып отырған саяси ахуалға байланысты осындай құрылымдар мен институттар маңыздылығы арта түсері сөзсіз. – Елбасының «Төңірегіміз бейбіт, өзіміз бейбіт, ішіміз бүтін, бірлігіміз мықты болса, ұтылмаймыз» деген сөзін Мəңгілік Ел жолына анық жол нұсқап тұрғандай əсер қалдырады. Бұл тұрғыдан алғанда, халықтар достастығының бірегей институтының жалпыұлттық келісім мен бірлікті нығайту ісінде атқаратын рөлі ерекше. Баршамыз Украинадағы дағдарыстың куəсі болдық. Ағайындылардың бірінбірі қырып-жоюы ақылға сыймайды. Мемлекетті құру бір басқа, ондағы ауызбіршілікті қамтамасыз ету, елдің экономикасын нығайту ауқымды əрі қиын шаруа екен. Мүлгіген тыныштықты орнату қаншалықты күрделі болса, оның шырқын

бұзу оп-оңай. Бейбітшілік шыны іспеттес нəзік екен ғой. Басқа этнос өкілдерімен бас қосқанда елдегі татулықты нығайту мəселесін жиі көтереміз. Қазақстанда біріміз күрд, біріміз орыс болсақ, шетке шықсақ, барлығымызды да қазақ дейді. Батыс елдеріне барсақ, Қазақстаннан келгенімізді білген шетелдіктер біздің салтдəстүрлеріміз бен мəдениетімізді, қазақтардың тарихын, елдің ұстанған саясатын сұрайды. Оларды менің жеке ұлтым қызықтырмайды. Сол себепті əр адам өзі туған немесе тұрып жатқан елінің тарихын, мəдени мұрасын жатқа білуі керек. Шетелдіктер үшін біз бір ұлттың балаларымыз. Осы жерде туып-өскен мен үшін Қазақ елінің батырлары мен ақындары – менің де пір тұтар тұлғаларым. Күрдстанға бара қалсам, ондағы шейх, сұлтандар жайында əңгімелемеймін, қазақтың ұлы тұлғаларымен мақтанамын. Меніңше, барлық қазақстандықтарда осындай сана-сезім болуы керек. – Қазақтың тарихын насихаттап, таным көкжиегін кеңейту ісіне бір кісідей атсалысып келесіз. Байырғы жұрттың тіліне де, дəстүріне де жүйріксіз. Бұл іске жас ұрпақты молынан тартудың қандай жолдарын айтар едіңіз? – Мен «Солтүстік Қазақстан»

облыстық газетін, «Егемен Қазақстан», «Түркістан», «Ана тілі», «Жас қазақ», «ҚазақстанЗаман» республикалық газеттерін үзбей оқимын. Оларда қаншама танымдық, талдамалық, терең мазмұнды мақалалар жарық көреді. Орыстілді басылымдар көтере бермейтін тарихи маңызға ие мəселелерді қазақ тіліне шорқақ қауымға арнап, аударып беріп отырса, туған елдің құндылықтарына қызығушылардың қатары арта түседі деген ойдамын. Бір өзекті мəселе – өзінің өмірі, ішіп-жегені жайында жазудан аса алмайтын жазушысымақтардың өнімін жастарға таратуды тыю қажет деп есептеймін. Кітап жазу, əрине, əркімнің өз еркі. Əйтсе де, кітаптарды көпшілікке таратудың алдында олардың ішкі мазмұнына сын көзбен қараған жөн. Бірде пойызда өзінің авторлық кітаптарын сатып жүрген адамның төл туындысын көрдім де, аң-таң болдым. Кітаптың басына бір-екі əзіл, ортасында үзінді, соңында өзінің бір батырдың ұрпағы екенін жазған екен. Жөні түзу деген үзіндіге көз жүгіртіп шықтым да, «Оны қай жерде оқыдым?» деген ойға шомдым. Кейін оның Шыңғыс Айтматов пен Мұхтар Шахановтың «Плач охотника над пропастью» деген кітабынан үзінді екені ойыма оралды. Осындай арзан қол кітаптар жастарды адастырады. Мені жастар бойындағы ақиқат дінге, үштұғырлы тілге деген құлшынысы қанаттандырады. Алайда, сəнділіктен, сырттай еліктеуден гөрі ішкі мазмұнына, сапалық жағына, адами құндылықтарына, үлкенге құрмет, кішіге ізет секілді сыйласымдылық қасиеттерге тəрбиеленсе, абзал болар еді. 1989 жылы Қызылжар өңірінде қазақтардың саны бар-жоғы 18 пайыз болса, бүгінде 35 пайызды құрайды. Ұлттық тілдегі мектептер мен балабақшалар көбейіп келеді. Бұрындары теріскей жақтарда өзге ұлттың қазақша оқуы емге табылмайтын. Қазір таңсық емес. Қазақ тіліне деген қамқорлық мемлекеттік дəрежеге көтеріліп, үлкен басымдық беріліп отыр. – Қазақстанда тұратын қан дастарыңыз қазақша сөйлеуде өзге ұлт өкілдеріне үлгі көрсетіп жүр. Өзіңіз де қазақша еркін сөйлейді екенсіз. Қазақ мектебінде оқыған боларсыз? – Дұрыс айтасыз. Қазақстандағы күрдтердің 90 пайызы қазақшаға судай. Қазақстандық Надир Надиров деген академик кезінде зерттеу жүргізіп, күрд ұлтының өкілі Сұлтан Салахаддин мен қазақ Сұлтан Бейбарыстың достығын дəлелдеді. Екеуінің де Дамаскіде мазары бар. Екі ұлттың достығы мен жақындығы ықылым заманнан жалғасып келеді. Өзім Оңтүстік Қазақстандағы Бəйдібек ауданының Боралдай ауылында туып-өстім. Қазақ мектебінде білім алдым. Қазақ жастарымен бірге өсіп, ержеттім. Жоғары оқу орнына барғанымда орыс тілін білмейтінмін. Кейін Алматыдағы медицина

акаде миясының фармацевтика факультетін тəмамдап, жолдама бойынша 1987 жылы Солтүстік Қазақстан облысына келдім. Содан бері денсаулық сақтау саласында еңбек етіп келемін. Осы саланың үздігімін. 7 жыл Шал ақын ауданында қызмет еттім. Бүгінде облыс орталығындағы «Фармация» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директорымын. Үш балам бар. – Облыстық Қазақстан халқы Ассамблеясының сессиясында сөйлеген сөзіңізде өңірімізге алғаш келгеніңізде қазақ тілінде сөйлегеніңіз үшін ыңғайсызданғаныңызды айтқан болатынсыз. – Солтүстік Қазақстанға жолдамамен келген кезім болатын. Қазақ жастарымен қазақша сөйлескенімде, олар маған орысша жауап беретін. Сол уақытта қазақша білгенім үшін өзімді ыңғайсыз сезінетінмін. Оның себебі де түсінікті еді. Ресеймен шекаралас бұл аймақтың қазақтары 15 пайыз ғана болатын. Килігетіндер табыла ма деп, ақырын сөйлеп, аңдап басатынмын. Бүгінде сол жігіттер қазақшаға судай. Қазағымыздың да қатары күн санап қалыңдап жатқаны қуантады. – Осы елдің азаматы ретінде тағы да қандай мəселелер толғандырады? – Облыс орталығындағы көше лердің қазақша атауларына мəн берілсе деймін. Мəселен, Сарыарқа, Жетісу көшелері болса, үйлесімді емес пе?! Ал аса танымал емес тұлғаның, не басшы болған шенеуніктің есімі ауылға берілген болса, оның ұрпағы сол ауылға ауыз суын, жолын, емханасын салсын, сол ауылды көтерсін. – Елбасы сұхбатында Еуразиялық экономикалық одаққа қатысты өрелі ойлар қозғалғаны мəлім. – Келесі жылдан бастап толыққанды жұмысқа кірісетін болады. Оның пайдалы жақтарын қазірдің өзінде еркін сезінудеміз. Əсіресе, Ресеймен шекаралас аймақтармен экономикалық байланысымыз нығайып, нарық көкжиегі кеңейе түскенін байқау қиын емес. Десек те, фармацевтика саласында өзекті мəселелер баршылық. Өзім басқаратын «Фармация» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі дəріханаларды дəрі-дəрмекпен қамтамасыз ету ісімен айналысады. Дəрілердің бағасы күн сайын қымбаттауда. Қазақстандық дəрі-дəрмектің үлесі 10 пайыз ғана. Қалғаны шетелден əкелінеді. Өйткені, алыпсатарлар көп. Олар өнімдерді жасырын жолдармен əкеліп, бағаны шарықтатып жібереді. Біз қолымыздан келгенше мүгедектер мен аз қамтылғандарға, зейнеткерлерге жеңілдікпен беруге тырысамыз. Мемлекеттік бағдарламаға сəйкес 2016-2017 жылдарға дейін Қазақстанда өндірілетін дəрі-дəрмек үлесін 50 пайызға жеткізу қарастырылған. Оны жүзеге асыру үшін зауыттарға 200 миллион АҚШ доллары бөлінді. Осыған орай дəрі бағасы да төмендейді деген үміттеміз. – Əңгімеңізге рахмет. Өмір ЕСҚАЛИ, «Егемен Қазақстан». Жадыра ЕСЕНГЕЛДІ, журналист.

Солтүстік Қазақстан облысы.


5

www.egemen.kz

23 қыркүйек 2014 жыл

ОЙЛАР КӨМБЕСІ Ґткір мəселелер ќозєалды

Бабалар дауысындай естілді Даласы дарқан, қойнауы қазына, тарихы телегей-теңіз ашық аспан астындағы айшықты да асқақ ескерткіштей Ұлытау ауданының құрылғанына жақында 75 жыл толады. Ұлтымыздың киелі ұясы тұрғысындағы қасиетті өңірдің шиыр-шиыр шежіресі ұлы құбылыстардың куəсі. Көне замандардан үзілмей келе жатқан қайнаған өмір бүгінде аймақ тынысын одан сайын кеңейтіп соқтырып келеді. Оған, əсіресе, Жезқазған – Бейнеу, Арқалық – Шұбаркөл теміржолдарының іске қосылуы үлкен леп естірді. Терісаққан, Бай қоңыр, Құмкөл сияқты қиыр дағы елді мекендер үстімен өтуі ел іші не зор өзгерістерге, алға ұмтылысқа зор бастау болып отыр. Бұдан былай қарай экономиканың əр саласы, соның ішінде туризмнің өрістейтіндігі аймақтың жаңа тарихын алысқа жаңғырта түспектігімен бəрімізді аса қуантуда. Бұл күнде көне өлкеміздің қайта жасарғандай, қайта жасанғандай күйге енуі келешегіне сенімімізді арттырды. Мұның өзі, ең алдымен, Елбасының қамқорлығы арқасында екенін білеміз. Жезқазған өңіріне жұмыс сапарларында əрдайым

Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың Ұлытау жерінде журналиске берген сұхбатының ғибраты, танымдық, тəрбиелік мəні зор болды. Бұл ел күткен сөз еді. Өйткені, заман оңалып, елдің əлеуметтік тұрмысы жақсарған сайын адамдар мемлекетіміздің, елдің болашағы туралы ойлауы тиіс. Нұрсұлтан Əбішұлы айтқандай, экономика дамымай ештеңе болмайды. Өткен уақыттармен салыстырғанда бүгінгі тұрмыс жағдайымыз жақсы деп, ауыз толтырып айта аламыз. Еш нəрседен тарығып отырғанымыз жоқ. Бірақ əр қазақстандық қарын мен қара бастың ғана қамын ойлап кетсе не болады? Байлықтың соңына түсіп, мейманасы толып кететіндер де жоқ емес. Əр кісінің материалдық байлығы мен көкірегіне жиған рухани дүниесі тең болғанда ғана, оны дəулетті жан деп тануға болатын шығар. Халқымыздың бай дəстүрі мен тілінің өрістеуі, дініміздің аяқ асты болмауы – бар дəулеттің басы екенін білетіндер ғана бай адам. Иə, Нұрсұлтан Əбішұлының қасиетті Ұлытау жерінде отырып айтқан əңгімесін мұқият тыңдадым. Туған жердің қасиеті – тарихымызда, атамекенді жайлаған, ұрпақтарына осынша жерді қалдырған батыр, дана аталарымызда жатыр. Роза Рымбаева шырқайтын «Атамекен» əнін жүрегім шымырлап отырып тыңдаймын. Расында, «Мына далада кімдердің ізі қалды, соны түсініп жүрміз бе?» деген ой шырмай ды. Мысалы, Торғай дала сы ның тарихын түгендеу үшін тұтас ғұмыр керек. Батырлар, ақын дар, шешендер, əншілер мен күйшілер ұлан-байтақ даланы шарлады. Бұрын Торғайда құймақұлақ, кеудесі алтын сандық əкелеріміз айналасын сілтідей тындырып əңгіме айтатын. Шежіре шертетін қарттарымыз болушы еді. Халқымыздың тарихында солар арқылы жеткен құнды деректер де аз емес. Торғайдан шыққан батырларды, ақындарды, балуандарды, өнерпаздарды дəріптейтін дəстүр біздің өңірде əлі күнге дейін үзілмей келе жатқанына шүкіршілік етемін. Кішкентай ғана Торғай кентінде бес-алты музейдің жұмыс істеп тұруы осы сөзімнің дəлелі болса керек. Елбасы Ұлытаудағы сұхбатында туған жер

Ұлттық мəселелер, тіліміз бен дініміз туралы келелі ой қозғаған Елбасының сұхбат өткізетін орын ретінде Ұлытауды таңдауы кездейсоқтық емес. Өйткені, қазақ үшін Ұлытаудың орны да, маңызы да бөлек. Ол – қазақ жерінің кіндігі, ту тіккен байтақ ордасы, хандыққа қазық болған, жалпақ жұртқа азық болған қасиетті мекен. Себебі, тарихсыз өсу жоқ, өнеге де болмақ емес. Тарихын білген, құрметтеген ұлт қана баянды болашақтың уығын қадап, темірқазығын айқындайды. Ұлытаудың қасиетін, тереңге тамыр жайған үлгіөнегесін жас ұрпақ біліп өсуі керек. Ұлытау – ұлылардың мекені, ұлағаттылардың ат байлаған жері. Бұл киелі мекеннің жұртымыз үшін қымбат болуы тегін емес. «Ұлытауға шыққан бар ма, ұлар дың үнін ұққан бар ма?» деген қасиетті ұғымда талай сыр жатқандай. Елбасы мемлекеттік тіл туралы өзінің көзқарасын ортаға сала отырып: «…Ешкімге қазақ тілінде сөйлеме деп кедергі жасап отырған бір адам жоқ. Өзіміз қазақша сөйлеуіміз керек. Қандай мінбеден қазақша сөйлесең де, ешкім «тəйт, былай тұр» деп айтпайды. Қанша адам отырса да, соларға арналған аудармасын беріп, қазақ тілінде сөйлеуге болады. Біз тілімізді құрметтей білуіміз керек», деп ерекше атап өтті. Кей азаматтардың тарапынан мемлекеттік тілдің елдегі жай-күйі жөнінде жағымсыз, теріс пікірлерді құлағымыз шалып қалады. Тіліміз өркендеп, қанатын қатайтып келе жатса да, соны байқағысы келмейтіндер баршылық. Осы орайда, Елбасының мына сөзі сондай азаматтарға қарата айтылғандай: «Тіліміз бар» деп жүрсе, тіліміз бар болады, «тіліміз жоқ» деп жүрсе, тіліміз жоқ болады». Келісуге болатын пікір. Тіліміз жойылып барады, құрып барады деп, қара бұлтты төндіре бергеннен ештеңе

тарихын насихаттауға көңіл бөлді. Даламыздың қойнауы тұнған тарих. Оны ұмытсақ тамырымыздың солғаны деп білген жөн болар. Елбасы осыған абай болуға шақырды. Нұрсұлтан Əбішұлының дін мен тіл жөніндегі əңгімесі – ел күткен сөз еді. Бүгін дүниенің барлығы алақанда болып тұрған заманда тілді сақтау үшін де, жаһанданудың иіріміне түсіп кетпеу үшін де, жұрттан қалмау үшін де тіл білу керек. Ғылымы, білімі дамыған ел тілдерін білгеннен балаларымыз кем болмайды. Ана тілге құрметі бар отбасында бала қазақ тілін білмей қалмайды. Қазір Қостанайда қазақ тілінде білім беретін мектептер жетеді. Мемлекеттік тілдегі оқу бағдарламаларымен оқулықтарды жетілдіре түссе екен деген тілек бар. Ана тілінде тілі шыққан баланың кейін тегеуріні де мықты болады. Өйткені, ол ана тілін білген соң, халқының дəстүрін де, мінезін де, ділін де бойына сіңіріп өседі. Дін – нəзік мəселе. Дін десе, қашан да адамгершілік, имандылық ұғымы бірге айтылады. Тəрбиесі мүлт кеткен жастар өзге ағымның жетегіне ерді. Сондықтан, отбасындағы бала тəрбиесі əсте босаңсымауы тиіс. Бұған мектеп, қоғамдық ұйымдар қосылады. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Ұлытаудағы айтқан қадау-қадау мəселелері көкейімізден шықты. Бұл ел күткен сөз еді. Өйткені, онда айтылған мəселелердің барлығы да бүгінгі қоғамда өткір қойылып отыр. Оны қаперден шығарсақ, ел тəуелсіздігіне сызат түседі. Соны əркез естен шығармайық. ҚОСТАНАЙ.

Сəрсенбай ОСПАНОВ, Ұлытау ауданының құрметті азаматы.

Жастардыѕ жігерін жаныды Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Ұлытаудағы аталы сөзі жастарға да үлкен ой салды. Ұлытау хандар мен билердің, əулиелердің, батырлардың ордасы екені бəрімізге мəлім. Қазақтың үш жүзінің басын қосқан киелі мекен. Осынау шежірелі өлкеде, табиғат аясында өткен жүздесуде Елбасы елімізге қатысты біршама атқарылар жұмыстарды алға тартты. Оның ішінде ауданымызға қатысты айтылған біршама жоспарлар, пікірлер аудан халқын, оның ішінде аудан жастарына ерекше серпін берді. Болашақта осынау киелі, тарихи сырға, табиғаты жырға толы жеріміздің туризм орталығы болатынын Елбасы тағы бір мəрте айқындап бергендей. Маған ерекше əсер еткен Нұрсұлтан Əбішұлының тілге, дінге қатысты айтқан сөзі болды. Біле білгенге бұл – кемел келешектің бағыт-бағдары десек

Ибрагим АҒЫТАЙ, еңбек ардагері.

Тґгілген тіл, тереѕ ой шықпасы анық. Одан да нақты іспен тіл мəртебесін тұғырлы ету жолында əр қазақ өзінен бастап, ыждағаттылық танытса дұрыс болар еді. Мемлекет тарапынан Қазақстан халқының тарихи қалыптасу жолы назардан тыс қалып отырған жоқ. Өткен ғасырларда қазақ даласына қоныс аударған түрлі ұлт өкілдері бүгінде Қазақстанды «өз Отаным» деп санайды. Мұндай жағдайда тілдік əр алуандықты ескермесе тағы болмайды. Тілді саяси деңгейге дейін көтеріп, орынсыз өршітіп алған елдердің жағдайлары қандай болғанын көріп отырмыз деп, қадап айтты. Жалпы, сұхбаттың бірыңғай қазақ тілінде берілуі де бүгінде таразы басының қазақ тіліне қарай ауғандығын көрсеткендей. Ал бұл жолы сұхбат таза қазақ тілінде өрбіп, қабырғалы қазақ

Ұлытауымызға арнайы соқпай кетпеуіне ризалығымыз шексіз. Бұл ретте Əулиетау мен Едігетау етегіндегі тарихи жерде сұхбат беруін мақтан тұтамыз. Бір жағы – дала, бір жағы – тау, ортасында – көл, осы бір ғажайып орын табиғатымен ғана емес, тарихымен де киелі саналады. Еліміздің кіндігі – Ұлытау төрінен өрілген əңгіме шындығымен де, рухымызды көтеруімен де мəнді. Соның арқасында əр дəуірдегі ұлы оқиғаларды көрген, солардың көзіндей қастерлі топырағымыздың, қасиетті мекеніміздің дүр сілкініп қалғаны, бабалар дауысы саңқылдап естілгендей кеудемізді мақтаныш кернегені рас. «Қанаттанып, серпіліп, ертеңге деген сеніміміз үлкейіп, марқайып қалдық» деседі бүгінде ауданымыздың бар ша жұрты. Бізбен бірге бүкіл қазақстандықтардың осындай сезімге бөленгенін естіп жатырмыз. Елбасымыздың терең мəнді сұхбаты баршамыздың болашаққа деген сенімімізді бұрынғыдан бетер бекітіп, нығайта түсті.

елі Елбасының айтқан ойларын тек қазақ тілінде тыңдады. Елбасының ресми мəлім дегеніндей, елдегі қазақ халқының үлесі 65 пайыздан асуы, мектеп оқушыларының 80 пайызының қазақ тілінде білім алуы уақыт тың қазаққа жұмыс жасап жатқандығын, Қазақстанның бола ша ғы – қазақ тілінде екендігін дəлелдеуде. Бұл орайда Елба сының: «Тіл туралы заңды қолданып, өзімізбен өзіміз қазақша сөйлесуіміз керек. Тілді қолданып, батыл сөйлеуіміз керек. Тілдің майын тамызып сөйлеп, басқа жұртқа үлгі көрсетуіміз керек», деуі тілдің негізгі салмағы, жауапкершілігі өз ұлтымызда екенін меңзеді. Бұлардың барлығының да өзегінде төл тіліміз – қазақ тілі тұр. Өйткені, бұл – «ата-бабалар жолы – сара жол, Мəңгілік Елдің жолы» (Н.Назарбаев).

1989 жылдың 22 қыркүйегінде елімізде «Тіл туралы» Заң қабылданды. Биыл аталған Заңның қабылданғанына 25 жыл толып отыр. Бұл ана тіліміздің мəртебесі үшін мерейлі белес болды. Қазақ тілі Ата Заңымызда мемлекеттік тіл ретінде бекітілді. «Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде» деп, Елбасының қадап айтуы содан болар деп ойлаймын. Иə, тіліміздің қордаланған мəселелері аз емес. Біріншіден, көптеген зиялылар мемлекеттік тіл туралы жаңа заң қабылдау керек деп айтып жатыр. Бірақ оның бəрі ұсыныс, идея ғана. Сондықтан, қолда бар заңмен жұмыс істеуіміз керек. Заңның 4-бабы мемлекеттік қызметте, сот жүргізу ісінде, басқа да салаларда, мемлекеттік мекемелерде жəне меншік нысанына қарамастан, барлық ұйымдар

мен кəсіпорындарда мемлекеттік тілдің басымдығы бар. Əйтсе де, осы 4-бап, өкінішке қарай, əлі толыққанды орындалмай келеді. Оны орындайтын, əрине, мемлекеттік мекемелер. Сонымен бірге, «Тіл туралы» Заңымыздың 8-ші, 9-шы баптарында Қазақстан Республикасының мемлекеттік мекемелерінде, ұйымдарында, кəсіпорындарында іс жүргізуші тіл қазақ тілі болып табылады, қажет болған жағдайда басқа тілде де жүргізіледі деп атап көрсетілген. Бүкіл əлемде мыңдаған тіл болса, соның 95-і мемлекеттік тіл мəртебесіне ие екен. Қазақ тілі – соның біреуі. Қазір елімізде қазақтар саны 11 миллионнан асты, дүниежүзінде 15 миллионнан артық. Осындай жағдайда қазақ тілі жойылып кетпейді. Меніңше, қауіп басқада. Ол орыс

тілінен аударылған жасанды сөйлемдерде жатқандай көрінеді. Əсіресе, баспасөз беттеріне, электронды ақпарат құралдарына назар аударсаңыз оған көзің жетеді. Оның басты себебі, біздің елімізде бүкіл құжаттар, Парламенттегі заңдар мен заң актілерінің көбі орысша дайындалып, орысша жазылады. Одан соң қазақ тіліне аударылады. Сол аударма кезіндегі шұбалаңқы сөйлемдерді түсіну өте қиын. Мұны екі сөйлем етіп аударуға болмай ма десең, дайындаушылар орыс тіліндегі нұсқаны алға тартып шыға келеді. Қазір қазақшаға аударылған заңды қазақ тілін білеміз-ау деген азаматтар қайта-қайта оқып əрең түсінуіне тура келеді. Қазақ тіліндегі заң тілі түсінікті болуы керек. Көптеген мекемелерде жиналыстар əлі де орыс тілінде жүргізілетіні

болар. Басқа тілді араластырмай, тек қазақ тілінде киелі Ұлытаудың төрінде сұхбат беруі – осы жердің иесі қазақ сенсің дегенді меңзегендей естілді. Дəл бүгінгідей уақытта тура осындай сұхбат керек болып тұр еді. «Тілді қолданып, батыл сөйлеуіміз керек. Тілдің майын тамызып сөйлеп, басқа жұртқа үлгі көрсетуіміз керек», деуі қазақ халқының мəртебесін асқақтатумен бірге, біз секілді жастарға ой салды, қанаттандырды. Біз аудан жастары еліміздің, оның ішінде Ұлытауымыздың қарқынды дамып, келешегінің кемел боларына сенеміз жəне оған өз үлесімізді қосуымызды міндет деп білеміз. Ол азаматтық борыш деп ұғамыз. Салтанат НЫҒЫМЕТОВА, «Ұлытау ауданының жастармен жұмыс жасау орталығы» ММ-нің маманы.

Қарағанды облысы.

өкінішті. Қаулы орысша дайындалады, қазақша нұсқасы қосымша ретінде беріледі. Біз зайырлы, құқықтық мемлекет қалыптас-тырамыз дейміз. Жөн. Дегенмен, кейде мəжбүрлемесе, міндеттемесе іс жүрмейді. Тіл мəселесі үлкен мемлекеттік мəселе болғаннан кейін бейжай қарауға болмайды. Банкке барып көріңізші, қызмет көрсететін адамдардың көбі қазақша білмейді. Соған байланысты «Тіл туралы» Заңда арнайы 23-ші бап бар. Онда мемлекеттік тілде қызмет көрсететін мамандықтардың, кəсіп тер дің тізбесі 1997 жылы 11 шілдеде бекітілген. Міне, 17 жыл болды, сол 23-ші бап жүзеге аспай келе жатыр. Сөзімізді түйіндей айтқанда, Елбасының Ұлытау төрінде берген сұхбатын мемлекеттік тіліміздің көптеген өзекті мəселелеріне байланысты айқындалған міндеттердің бір белесі деп айтуымызға болады. Ендігі мақсат, содан туындайтын өзекті мəселелерді ел болып, қоғам болып талқылап, мемлекеттік тіл арқылы ұлтымызды ұйыстырып, бірлік пен берекемізді арттырып, алдағы жарқын күндерімізге бағыт алу. Сұхбатта қозғалған салиқалы мəселелер еліміздің өсіп-өркендеуіне, межелеген міндеттеріне байланысты айтылды. Солардың ішінде мемлекеттік тілдің өзекті жайттарына тоқталған Президент: «Қазақстанда мемлекеттік тілдің болашағы зор», деп баға берді. Осы сөз көпшіліктің көкейінен орын алып, ертеңгі күнімізге, болашақ өмірімізге деген сенімімізді нығайтып, бекемдей түсті. Мемлекеттік тілдің болашағы зор болған Қазақ елінің «Мəңгілік Ел» болу жолындағы арманы орындалады деген сенімдеміз. Манарбек БУДЕНОВ, Атырау облысы бойынша Кедендік бақылау департаменті «Ұлттық индустриялық мұнайхимиялық технопаркі арнайы экономикалық аймағы» кеден бекетінің басшысы.


6

www.egemen.kz

23 қыркүйек 2014 жыл

Кеше Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Бүкілқытайлық Халық өкілдері Жиналысының Тұрақты комитеті Төрағасының орынбасары Чжан Баовэнь бастаған Қытай делегациясымен кездесті, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі.

Ќытай делегациясымен кездесті Əңгіме барысында Қ.Тоқаев пен Ч.Баовэнь сауда-экономикалық, энергетикалық, гуманитарлық жəне қауіпсіздік салаларындағы екіжақты ынтымақтастықтың даму қарқынын атап өтті. Сенат Төрағасының пікірінше, Душанбедегі ШЫҰ саммитін дегі Қазақстан мен Қытай басшыларының кездесуі екіжақты ынтымақтастыққа жаңа серпін берді. Жүздесушілер парламентаралық өзара іс-қимыл стратегиялық ынтымақтастықтың маңызды құрамдасы деп санайды. Екі елдің Парламентінде де ынтымақтастық жөніндегі топтар табысты қызмет етіп келеді, парламенттік делегациялардың сапарларымен алмасады жəне парламентаралық ұйымдар байланыстары бойынша өзара іс-қимыл дами түсуде. «Біз парламентаралық ынтымақтастықты өркендету үшін

барлық күш-жігерімізді салатын боламыз. Заң шығару қызметінде парламентшілер арасындағы тəжірибе алмасу да пайдалы болады», деп атап өтті Сенат Төрағасы. Қытай тарапы Халықаралық мамандандырылған ЭКСПО-2017 көрмесін өткізуде 2010 жылы Шанхайда өткен осындай шараны ұйымдастырудағы тəжірибесімен Қазақстанмен бөлісуге əзірлігін білдірді. Кездесу соңында Сенат Төрағасы Қ.Тоқаев ҚХР-дың құрылғанына 65 жыл толуына орай қытайлық əріптестерін құттықтады жəне Қытайдың Қазақстандағы күндерін табыс ты өткізуге тілектестігін білдірді, сондай-ақ, ХӨБЖ ТК Төрағасы Чжан Дэцзянды екі ел арасындағы стратегиялық əріптестік мəселелері бойынша үнқатысуды жалғастыру үшін Қазақстанға келуге шақырды.

Парламентаралыќ байланысты ныєайтуєа айрыќша назар Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің Төрағасы Қабиболла Жақыпов Қытай Халық Республикасы Бүкілқытайлық Халық өкілдері Жиналысының Тұрақты комитеті Төрағасының орынбасары Чжан Баовэнь бастаған делегациямен кездесті, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі. Қазақстан-Қытай өзара іс-қимыл мəселелерін талқыға сала келіп, тараптар екі ел басшылары арасындағы достық қарым-қатынас қос мемлекеттің стратегиялық ықпалдастығына серпін беріп келе жатқанына тоқталды. Кабиболла Жақыпов аталған елдің саяси жəне əлеуметтік-экономикалық реформалар жүргізудегі жетістіктерін тілге тиек ете келіп, ҚХР-дың халықаралық жəне аймақтық саясатта орны айрықша екендігін жеткізді. Өз кезегінде Чжан Баовэнь Қазақстанның өркениет деңгейін жоғары бағалай келіп: «Президенттеріңіз Нұрсұлтан Назарбаевтың дана басшылығының арқасында сіздердің елдеріңіз дамудың қазақстандық жолын

қалыптастырып, бүкіл əлемге ұлттық жаңғырудың үлгісін көрсетті», – деді. Осы жылы Қытайдағы жоғары билік органы саналатын Бүкілқытайлық Халық өкілдері Жиналысының құрылғанына 60 жыл толады. Мəжіліс Төрағасы əріптесін айтулы мерекемен құттықтай келе, ұйымның алдағы уақытта да өз елінің қарқынды дамуын қамтамасыз ететініне сенім білдірді. Кездесу барысында парламентаралық ынтымақтастық мəселелері де назардан тыс қалмады. Екі ел парламенттері барлық салада екіжақты байланысты одан əрі нығайтуға барынша үлес қоспақ. Сондай-ақ, Қабиболла Жақыпов пен Чжан Баовэнь екіжақты тауар айналымын кеңейтуді, атом энергетикасы, ауыл шаруашылығы салаларында, көліктіктранзиттік əлеуетті көтеруде өзара тиімді ықпалдастықты нығайтуды сөз етті. Əсіресе, «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» көлік жолының құрылысы, «Жібек жолы экономикалық белдеуі» идеясын жүзеге асыру, туризмді дамыту, Қазақстанда Қытай мəдени күндерін өткізу сынды ортақ тақырыптар қос тарапты да бейжай қалдырмады.

● Əлем жəне Қазақстан

Отанымыздыѕ рґлі аталєан ауќымды шара «Нұр Отан» партиясының делегациясы Азия саяси пар тиялары Халықаралық конференциясының 8-ші Бас Ассамблеясына қатысты. Атал мыш құрылымға əлем нің 53 елінің 360 партиясы біріккен. 18-21 қыркүйекте Шри-Ланка астанасы – Коломбода Азия саяси партиялары Халықаралық кон ференциясының 8-ші Бас Ассамблеясы (АСПХК) болып өтті. АСПХК – əлемнің 53 елінің 360 партиясын біріктірген аймақтық ашық конференция. 2009 жылы Астанада «Нұр Отанның» қамқорлығымен Азия саяси партиялары Халықаралық конференциясының V Бас Ассамблеясы мен АСПХК Тұрақты комитетінің 10-шы отырысы болып өтті. АСПХК-ның Тұрақты комитеті қазіргі таңда Азияның 22 жетекші билеуші партиясынан тұрады. V Бас Ассамблея қорытындысы бойынша Астана Декларациясы қабылданып, онда аймақтық қауіпсіздік мəселелері, Азия аумағында ядролық қаруды таратпау жəне Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңес негізінде азиялық жиырмалық құру – «А20», сондай-ақ, конфессияаралық жəне этносаралық үнқатысудың маңыздылығы айрықша аталған болатын. Конференцияның 8-ші Бас Ассамблеясы «Азия қауымдастығын құру» тақырыбымен өтті. Партия Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек бастаған «Нұр Отан» делегациясы оның жұмысына АСПХК Тұрақты

комитетінің мүшесі ретінде қатысты. Жаһандық дағдарыс жағдайында Азияның ресурстық əлеуетінің қуатты бірегей экономикалық өрлеу орталығы ретіндегі мəні арта түсуде. Əлемдік ІЖӨде Азия елдерінің үлесі үш есеге артты. Азия-Тынық мұхиты аймағының алты елі əлемдегі жетекші 20 экономиканың қатарында. Əлемдік саясат пен экономикада өс ке лең рөл ойнап отырған Азия ел дері мен ынтымақтасу Қазақстан үшін сыртқы саясаттағы басты басымдықтардың бірі болып табылады. Сонымен қатар, Ассамблеяның барлық қатысушылары экономикалық өсімді бұдан əрі қамтамасыз етудің басты тетігі ретінде аймақтық қауіпсіздікті бүгінгіден де нығайта түсіп, өзара сенім мен келісімді арттыру керектігін баса айтты. Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңес – Шанхай саммитінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев көтерген басты бастамалардың бірі. Азиядағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық ұйымын құру туралы бұл идея жоғары бағаланып, жетекші саяси партиялардың тарапынан бірауыздан қолдау тапқан болатын. Сол Шанхай саммиті барысында Қазақстан басшысы: «Азия – бұл əлем

халқының ең тығыз қоныстанған аймағы. Яғни, тұтынушылық сұраныстың аса ауқымды бөлігін беріп отыр. Біздің ортақ ықпалдастық үде ріс терімізді Ұлы Жібек жолын жаңғыртудың айналасында құруға болады. Бұл үрдістің негізгі идеясы – қаржылық нарықтардың интеграциясы, аймақта қолайлы орта қалыптастыру, көпжақты ынтымақтастық пен іскери байланыстарды басқару болуы керек», – деп атап өткен еді. Ал пленарлық отырыстағы сөйлеген сөзінде партия Төраға сының бірінші орынбасары Б.Байбек «Нұр Отан» партиясының «Қазақстан-2050» Стратегиясын іске асыру міндеттемесі

аясындағы негізгі мақсаттарына жəне партияның жаңғыруы мен басты бағдарларына кеңінен тоқталды. «Кез келген партияның басты мақсаты – халық сенімінің үдесінен шығу», – деді Б.Байбек. Ассамблея аясында Б.Байбек Шри-Ланка президенті, Шри Ланка бостандығы билеуші партиясының төрағасы Махинд Раджапаксамен кездесті. ШриЛанка басшысы ұзаққа созылған азамат соғысының қайғықасірет пен апаттан басқа ештеңе əкелмегенін жəне елдің экономикасын айтарлықтай əлсіреткенін айтып өтті. Соғыс аяқталып, бейбітшілік орнасымен, қоғамдағы ынтымақ пен тұрақтылық артып, мемлекет

экономикалық жəне əлеуметтік дамудың даңғыл жолына түсті, деді ол. Сондай-ақ, Азия елдерінің саяси партиялары делегацияларының бірқа тары мен екіжақ ты кездесулер өткізілді. Айталық, АСПХК Төрағасы Хосе дэ Венешиа, «Единая Россия» партиясының Бас кеңесі төралқасының мүше сі Андрей Климов, Қытай Компартиясы Орталық комите тінің халықаралық бөлімі меңге рушісінің орынбасары Чэнь Фэнсян, Біріккен малай ұлттық ұйымы Жоғарғы кеңесінің мүшесі Дато Сери Шахидан Бин Кассим, Оңтүстік Корея «Сэнури» партиясы Ұлттық ассамблеясының Ұлттық қорғаныс жөніндегі коми тетінің төрағасы, АСПХК Парламентарийлері одағының президенті Ванг Джин Хамен жəне т.б. маңызды тұлғалармен партияаралық ынтымақтастықты терең дету мəселелері талқыланды. Азия партиялары делегациялары Қазақстанның халықаралық аренадағы аса жоғары беделі мен аймақтың тұрақты дамуының орталығы ретіндегі айрықша рөлін атай отырып, ел Президенті Н.Ə.Назарбаевтың «қазақстандық кереметті» жасау дағы қайраткерлігі мен Азиядағы қауіпсіздікті нығайту, аймақ елдерінің гуманитарлық жəне сауда-экономикалық байла ныс тары ның кеңінен қанат жаюындағы елеулі үлесін атап көрсетті. «Егемен-ақпарат».

Ўстанымы ўќсас елдердіѕ мїддесі де ортаќ Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовтың Мексикаға алғашқы ресми сапары өтіп жатыр. Сапардың бірінші күнінде Е.Ыдырысов Мексика Сыртқы бай ланыс бойынша хатшысы Хосе Антонио Мид Курибренья жəне Энергетика хатшысы (министр) Ильдефенсо Гуа хардо Вильяреальмен кездес ті, Қазақстан-Мексика бизнес-форумына қатысып, Дип ло матиялық академияда дəріс оқыды. Жылы жəне достық сипатта өткен кездесу барысында Қазақстан жəне Мексика дипломатиялық мекемелерінің басшылары екіжақты күн тəртібінің бүкіл құрамын қамтып, өңірлік жəне жаһандық мəселелерді талқылады. А.Мид Курибренья екіжақты қатынастар тарихында тұңғыш рет орын алған қазақстандық министрдің Мексикаға сапарының маңызын атап өтті. Сұхбаттастар екіжақты қатынастарға мықты серпін берген Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен Мексика Президенті Энрико Пенья Нето арасында 2013 жылы сəуірде Боао халықаралық экономикалық форумы жəне 2013 жылы маусымда Санкт-Петербургте өткен «үлкен жиырмалық» саммиті аясындағы кезде су лерін атап көрсетті. Орын алып жатқан келіссөздер жоғары деңгейдегі байла ныстарды жалғастыру жəне екі ел басшыларының қол жеткізген уағдаластықтарын орын дауға бағытталғаны көлденең тартылды.

Мексикалық дипломаттың пікірінше, Қазақстан мен Мексика бір-бірінен алшақ орналасқандарына қарамастан, екі елдің ортақ жақтары көп. Атап айтқанда, екі ел өздерінің өңірлерінде жетекші орынға ие, жер жəне табиғи ресурстарына бай, географиялық орналасуы да ұқсас, даму басымдықтары мен халықаралық мəселелер бойынша ұстанымдары жақын. Кури бренья атап өткендей, «Мексика Қазақстанды Орталық Азиядағы өзінің басты серік тесі ретінде қарастырады жəне кең ауқымды өзара тиімді қатынастарды дамытуға мүдделі». Қазақстандық министр өз кезегінде дүниежүзінің болашағы зор өңірлерінің бірі болып табылатын Латын Америкасы мен Кариб бассейні елдерімен байланысты кеңейту ісіне Қазақстан ерекше көңіл бөлетінін атап көрсетті. «Бұл орайда, біз Мексиканы өңірде гі негізгі серіктес ретінде қарастырамыз. Қазақстан мен Мексика арасындағы қатынас тар сенімділік пен өзара түсінушілікке негізделген, бұл барлық саладағы ынтымақтастықтың дамуына жақсы негіз салады. Осы сапар ынтымақтастығымызды сапалы жаңа деңгейге шығарады деп үміттенемін», деді Е.Ыдырысов. Сонымен бірге, тараптар ғаламдық ядролық қарусыздану жəне жаппай қырып-жою қаруын

таратпау мəселесінде екі ел ұстанымдарының ұқсастығын атап өтті. Сұхбаттастар, сонымен бірге, халық аралық ұйымдар шеңберіндегі ынтымақтастықты талқылады. Қазақстан сыртқы саясат ведомствосының басшысы мексикалық əріптесін 2017-2018 жылдары БҰҰ ҚК мүшелігіне Қазақстанның кандидатурасын қолдағаны үшін алғыс білдірді. Кездесу барысында Е.Ыдырысов Мек сикада Қазақстан елшілігінің ресми ашылуы туралы хабарлады. А.Меаде қазақстандық тарапқа 2015 жылы Мексиканың Астанада дипломатиялық өкілдік ашу туралы шешімін хабарлады. Дипломатиялық жəне қызметтік құжаттардың иелері үшін визалық талаптарды жою туралы үкіметаралық келісімге қол қою келіссөздердің маңызды қорытындысы болды. Бұл келісім екіжақты ынтымақтастыққа қосымша серпін беретін болады деп күтілуде. Сонымен қатар, екі ел СІМ-дері арасында ортақ мүдделер саласында консультациялар тетігін орнату туралы меморандумға, Қазақстан Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы мен Матиас Ромеро атындағы Дипломаттарды дайындау институты арасындағы ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылып, екіжақты мəселелер мен жаһандық мəселелер бойынша екі ел ұстанымдарына қатысты бірлескен мəлімдеме қабылданды.

Мексиканың Экономика ми нистрлігінің ғимаратында «KaznexInvest» жəне «ProMexico» агенттіктері бірлесіп ұйымдастырған Қазақстан-Мексика бизнес-форумы өтті. Бизнесфорум жұмысына Е.Ыдырысов пен Мексика Экономика хатшысы (министрі) И.Гуахардо, сонымен қатар, Қазақстан мен Мексиканың бизнес топтарының өкілдері қатысты. Е.Ыдырысов пен И.Гуахардоның жеке кездесуі барысында тараптар екі елдің саудаэкономикалық қатынастарының əрі қарай кеңеюі мəселелерін талқыға салды. Мексика Қазақстанның Латын Америкасындағы Бразилиядан кейінгі ең ірі сауда əріптесі болып табылады. Қазақстан мен Мексика арасындағы 2013 жылғы сауда айналымы 2012 жылмен салыстырғанда 22%-ға өсіп, 121,4 млн. АҚШ долларын құрады. Е.Ыдырысов өзінің бизнесфорум дағы сөйлеген сөзінде Қазақстан үшін Мексикамен өнеркəсіп, мұнай, мұнай-химия, машина жасау, тау-кен өндіру, металлургия, химия, тоқыма өнеркəсібі, тамақ өнеркəсібі, сондай-ақ, құрылыс материалдарын өндіру салаларында тығыз ынтымақтастық орнатуға қызығу шылық танытатынын жеткізді. Сонымен қатар, ол жыл сайын Мексикаға əлемнен 20 млн. турист келетінін ескере отырып, туризм саласында да Мексика Қазақстан үшін қызығушылық тудыратынын атап өтті.

Экономикалық тұрғыда екі ел ара сын дағы өзара ықпалдастықтың жаңа мүмкіндіктері мұнай-газ секторының сервистік инжинирингінде, азық-түлік, баламалы энергия көзін өндіру салаларында мол екендігі аталып өтілді. Бизнес-форум қорытындысы бойынша «KaznexInvest» жəне «ProMexico» агенттіктері арасында Өзара түсіністік туралы келісімге қол қойылды. Қазақстан сыртқы саясат ведомствосының басшысы Матиас Ромеро атындағы институтта тыңдаушылар, профессорлықоқытушылар құрамы мен дипломатиялық корпус мүшелеріне дəріс оқыды. Е.Ыдырысов заманауи Қазақстан, сыртқы саяси басымдықтар, Қазақстанның өңірлік бірлестіктердегі рөлі, көршілес елдермен қарымқатынастар, мемлекетіміздің тарихы мен əлеуметтік-экономикалық реформалары жайлы айтып берді. Сонымен қоса, Қазақстанның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне 2017-2018 жылдары тұрақты емес мүшелікке кіруі туралы ұсынысы жəне ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесін өткізуге дайындық жұмыстарының негізгі қырлары хақында баяндап берді. «Excelsior» атты Мексиканың же текші га зетінде екіжақты қарым-қатынастың қазіргі жағдайы мен болашағы туралы Е.Ыды ры сов тың мақаласы жарық көрді. Сəулебек БІРЖАН.

Мəжіліс Төрағасының орынбасары Сергей Дьяченконың жетекшілігімен кеше Үкімет сағаты өтіп, онда «Қазақстан Республикасындағы театр жəне музей саласының өзекті мəселелері» деген тақырып талқыға салынды. Депутаттар алдында Мəдениет жəне спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы баяндама жасады.

Мəдениет кластерін дамыту – ґзекті мəселелердіѕ бірі Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Төраға орынбасары осы ретте Елбасы Жолдауында «...Жалпықазақстандық мəдениетті дамытуға жаңаша серпін берген жөн. Бəсекеге лайықты мəдени ментальділікті қалыптастыру керек. Яғни, жаңа заманға сай мəдениет кластерін дамытуға ба ғытталған шаралар белгілеу қажет», деп нақты көрсетілгендігін жəне де Үкіметке мəдени саясаттың ұзақ мерзімді тұжырымдамасын əзірлеуді тапсырғандығын қаперге сала кетті. Бұдан кейін сөзді Мəдениет жəне спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы алды. Министр бұл ретте мəдени саясаттың ұзақ мерзімді тұжырымдамасын əзірлеу туралы Мемлекет басшысының тапсырмасын жүзеге асыру маңызды екендігіне екпін берді. Сондықтан да оны əзірлеуге жетекші мəдениеттанушы ғалымдар мен өнер саласындағы білікті сарапшылар жəне шығармашылық одақтар қатысқан. Құжат Сенат пен «Нұр Отан» партиясы жанындағы «Мирас» қоғамдық кеңесінде, мемлекеттік органдардың ведомствоаралық жұмысшы топтары мүшелерінің, шығармашылық одақтардың, Ұлттық кəсіпкерлер палатасы мүшелерінің жəне өзге де ұйымдардың қатысуымен жариялы түрде талқыланғандығын жеткізді. Сөзін сабақтай келіп, министр жаңа мəдени саясаттың стратегиялық бағыты Мемлекет басшысы ұсынған «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясы болып табылатынына назар аудартты. Осы орайда Елбасы «Мəдениет – ұлттың генетикалық коды» деп атап кеткенін жəне де тұжырымдаманың аса маңызды қағидаларының ішінде ұлттың «мəдени коды» түсінігінде белгіленген нығайтушы бастаманың өзектілігі тұрғы сындағы ойын да ортаға салды. Ол жеті бөліктен тұратын – Жеті Қазына: мұра, дəстүр, салт, тіл, отбасы, шаруашылық жүйелер жəне мерекелер. Сондықтан да Жеті Қазынаның бір бөлігінің жоғалуы ұлттық бірегейліктен айырылуға əкеліп соқтыруы мүмкін. «Осы салаларда туындап отырған мəселелерді жылдам шешу тетіктерінің бірі мəдени саясат тұжырымдамасының аясында көзделіп отырған беделді консультациялық-кеңесші орган – Мемлекет басшысы немесе Үкімет жанынан əдебиет жəне өнер жөніндегі ұлттық кеңес құру бола алады», деді Арыстанбек Мұхамедиұлы. Министр оның құрамына депутаттар, Үкімет мүшелері, көрнекті тұлғалар, шығармашылық одақтар мен мəдениет ұйымдарының жетекшілері, сарапшылар, қоғам қайраткерлері жəне бизнес қауымдастығының өкілдері кіретінін де алға тартты. Бұдан басқа, Мəдениет жəне спорт министрлігі жанынан театр жəне музей ісі жөніндегі шығарма шылық кеңестер құру жайы тұжы рымдама жобасында көрініс тапқандығымен де бөлісті. Бүгінгі таңда театрлар қызметінің бірыңғай мақсатты ұстанымдары жоқ болса, ал мəдениеттің өңірлік ұйымдарының

қызметін үйлестірудің барлық мəселелері жергілікті атқарушы органдарға жүктелген. Сондықтан да осы саланың мамандарын оқыту Білім жəне ғылым министрлігінің қарауына беріліп, жұмысқа орналастыру жергілікті əкімдіктер мойнында болса, Мəдениет жəне спорт министрлігі бұл үдерістен шеткері қалып келе жатыр. Сондықтан да театрдың шығармашылық қызметін ұйымдастыруда үйлесімсіздік бар, деді министр ашығына көшіп. Олай болса, теа тр маманын дайындау кешенді түрде жүргізіліп, актер немесе режиссердің білім алуы, жұмысқа орналасуы министрліктің құзыретіндегі мəселе болуға тиіс. Соңғы үш жылда 170-тен астам қазақстандық өнер қайрат кер лері əлемнің үздік залдарында шетелдік тағылымдамадан өткенін жеткізген министр былай деді: «Біздің театрлардың репертуарлары классикамен қатар, жергілікті драматургтердің шығармаларын қамтуы тиіс. Бірінші кезекте, бұл қойылымдар біздің жастарды отансүйгіштікке тəрбиелеуге бағытталуы тиіс. Біз қазіргі заманғы қаһармандар туралы спектакльдер қоюымыз керек. Бұл тұрғыда адамдарды құтқарып, ерлік жасап жатқан адамдар бізде баршылық». Қазақстан бұл орыс, неміс, корей, ұйғыр, өзбек ұлттық театрлары қызмет ететін бірегей ел екені жəне театр өнерін дамыту мақсатында ұлттық, драмалық театрлардың халықаралық жəне республикалық фестивальдері сияқты ауқымды имиджді іс-шаралар тұрақты түрде ұйымдастырылып отыр ғаны ерекше аталды. Бұдан басқа, «Тəуелсіздік толғауы» республика лық байқауы тұрақты түрде өткізіліп, ең үздік опералық жəне драматургиялық шығарма номинациялары бойынша үздіктер марапатталуда. Мамандар жетіспеушілігіне жалақының төмендігі əсер етіп отырғандығын алға тартқан министр өңірлік театр қызметкерінің орташа жалақысы барлық үстемелерімен 4870 мың теңгені ғана құрайтындығын, оның үстіне баспана мəселесінің толық шешілмей келе жатқандығын алға тартты. Мұндай жағдайдың кейбірі музей саласына да қатысты екендігімен бөліскен министр осы саладағы жағдайға кеңінен тоқталды. Министрдің сөзінен кейін Мəжі лістің Əлеуметтік-мəдени даму комитетінің төрайымы Гүлнар Ықсанова қосымша баян дама жасады. Сондай-ақ, Н.Сабильянов, А.Смайыл, М.Ахмадиев, О.Өксікбаев, О.Асанғазы жəне өзге де депутаттар сауалдар қоя отырып, өз ойларын ортаға салды. Отырысты қорытқан Мəжіліс Төрағасының орынбасары депутаттар тарапынан айтылған сындарлы ұсыныстар министрлік жұмысында ескерілуі қажеттігін ескертті. Бұдан кейін бас комитетке қосымша айтылған депутаттардың ұсыныс-пікірлерін екшеп, арнайы ұсынымдар əзірлеу қажеттігі тапсырылып, отырыс қорытындысы бойынша барлық ұсыныстар Үкіметке жолданатын болып шешілді.

Еліміз туралы тарихи кітаптыѕ тўсаукесері Жуырда Ұлыбританияның астанасы – Лондон қаласында Роберт Уайттың «Жоғалған хандар жəне жазық дала. Қазақстанның ежелден бастап қазіргі кезеңге дейінгі тарихы» атты кітабын таныстыру рəсімі өтті. Кітаптың авторы Алматыда банк саласында үш жылдан астам жұмыс атқарған кезінде Қазақстанның мəдениетін жəне тарихын зерттеуге көп көңіл бөлген. Лондонға қайтып келгеннен соңғы басты мақсаты британдық аудиторияны, оның пікірінше, Орталық Азияның ең маңызды елінің əсерлі тарихымен таныстыру болған Р.Уайт мырза болып табылады. Армиялар жəне империялар, тайпалар жəне хандықтар өз кезектерімен пайда болып жоғалып жатты. Бұлтартпас тарихи үдерістер Қа зақстанды хандар мен көшпелі рулық қауымдар елінен сыртқы дүниеге ашық заманауи мемлекетке дейінгі айтарлықтай өзгерістерге ұшыратты. Автор өзінің кітабында өтпелі кезең миллиондаған адамдар үшін өте ауыр үдеріс болды, дегенмен, жоғалған хандықтар жəне жазық дала Қазақстанның əлемнің посткоммунистік елдерінің

ішіндегі ең сəтті елдерінің біріне қалай айналғандығын білдіреді, деп тұжырымдайды. Таныстыру рəсімі британдық сарапшылар арасында үлкен қызығушылық тудырды. Олардың пікірлерінше, Қазақстанның мемлекеттілігін құру тарихы тек мамандардың ғана емес, сонымен қатар, қарапайым британдық оқыр мандардың да назарын өзіне аударады. «Егемен-ақпарат».


Кґркемдік кеѕес не їшін ќажет? Кеше Орталық коммуникациялар қызметіндегі брифингте Мəдениет жəне спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы театрлар мен мұражайлар қызметінің өзекті мəселелері туралы баяндай келіп, БАҚ өкілдері тарапынан қойылған осы сұраққа егжей-тегжейлі жауап берді. Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Сала басшысы еліміздегі театр ұжымдарының қызметіне ай рықша тоқталды. Осы орайда бір кездері жұмыс істеп тұрған көркемдік кеңестердің біржола жойылып кетуі салдарынан мəдениет пен өнерде түрлі келеңсіздіктер белең ала бастағаны сын елегіне ілінді. Əріптестеріміз тарапынан көркемдік кеңестің құрылуына байланысты өте көп сұрақтардың қойылуы сондықтан. Мысалы, соңғы кездері режиссерлер «Драматургия жұтаң, қазақ қаламгерлерінің бүгінгі күн тақырыбына жазған пьесалары аз» деген пікірлерді жиі алға тартады. Бұл сөз шындыққа қаншалықты жанасады? «Қазіргі замандастар келбеті, бүгінгі күн кейіпкерінің бейнесі жоққа тəн» деген желеумен шетелдік авторлардың тартылуы қылаң беріп қалатыны тағы бар. Ал есесіне соңғы кездері қазақ қаламгерлерінің драматургиялық шығармалары көптеген елдердің театрларында сахналанып жүр. Мысалы, жазушы

Дулат Исабеков пьесаларының бірталайы шетелдік театрларда сахналануы бүгінгі репертуар тапшылығы туралы мүлде басқаша пайым түйдіреді. «Авторлар жоққа тəн» деп ауыздарын құр шөппен сүрткен кейбір театр басшылары тіпті, соңғы уақыттары өздері жазуды бастады, əр театр өз көркемдік жетекшісінің, директорының, белгісіз авторлардың шала-шарпы дүниелерін сахнаға шығара салу фактілері кездесетіні тағы шындық. Ал министр тілге тиек етіп отырған көркемдік кеңес келешекте осындай белең алып кетіп бара жатқан кеселдің жолын кеседі деген тұжырым алға тартылды. Мұндай алақұлалық тек театр саласында ғана емес, сонымен қатар, кино, музыка өнерінің де адымын аштырмай, айдынын тарылтып отырғаны анық. Талғамсыз əндер мен сапасы сын көтермейтін музыкалардың жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтай қаптап кеткені соншалық, қазір жастарымыз өзінің төл өрісінен жеріп, өзгенің жетегіне оңай еріп кетуге дайын. Ойы таяз, тəрбиелік мəні төмен

дүниелер жайлап барады. «Əннің де естісі бар, есері бар» деп ежелден қазекем ескерткен қағиданы кім елеп жүр қазір? Жастардың бойына отаншылдық, патриотизм рухын егетін есті əндер қайда кетті? Сазды бағдарламалардан беріліп жүрген татымсыз, талғамсыз музыкалардан ми ашиды. Теледидар, радио да солай. Сөзі ұнаса, сазы тартпайтын, сазы самалдай желпігенмен, сөзі, ұйқасы келіспеген сапасыз дүниелерді сүзгіден өткізіп, сұрыптап, артық-кемін таразылау жоқ сияқты. Соның салдарынан «Шөп те өлең, шөңге де өлең» демекші, өнер туралы айта берсең, сын таусылмайды. Бұл мəселеге алдағы уақытта бөлек тоқталған жөн секілді. Кей əріптестеріміз ойлағандай, көркемдік кеңес дегеніміз цензура емес, жүгенсіз, жүйесіз ағып кетіп бара жатқан судың бағытын дұрыс арнаға бұрумен тең іс. «Көркемдік кеңестер репертуарлық, гастрольдік, кадрлық саясатты үйлестіруді, өзекті жəне өткір мəселелерді шешуді, бизнес құрылымдарды тартады, өңірлік ерекшеліктеріне қарамастан, еліміз бойынша мəдени көрсеткіштерге жету мен ілгерілетудің жаңа пішіндерін іздестіреді», деді сала басшысы. Жаһандану жəне қоғамның заманауи қарқынды даму жағдайларында елдің тарихи-мəдени

мұрасының сақталуы мен тұтастығы маңызды стратегиялық міндет болып отыр, – деді министр өз сөзінде. Осыған байланысты, мұражайларға мəдени құндылықтарды сақтайтын ең басты орын ретінде ерекше рөл берілетінін айтты. Мемлекеттік мұ ра жайларға келушілер саны өткен жылы 5 миллионға жуық адамды құрады. Бұл қоғамның өзінің мұрасына деген қызығушылығының артқандығын көрсетіп отыр. Қазір Астанадағы Ұлттық музей Орталық Азия аймағы бойынша ең ірі мəдени орталықтардың бірі болып отыр. Оның алдына биік міндеттер қойылуда. Ол ғылымның, білімнің, коммуникацияның, мəдени ақпарат пен шығармашылық инновациялардың орталығы болуы тиіс. Сонымен қатар, Ұлттық музей ғылыми дүниетанымның қалыптасуына, өскелең ұрпақты адами жəне эстетикалық тəрбилеуде өз септігін тигізуі қажет. Осы жерде көрмелік жəне мəдени-бұқаралық жұмыстар елімізде де, шетелде де тарихи жəне мəдени мұраны белсенді таныстырудың маңызды құралы болып отыр. Жыл сайын республикалық музейлер мен қорық-мұражайлар өткізетін көрмелер мен тұсаукесерлердің саны артып, сапасы жақсаруда. Артефактілермен жүйелі ғылыми жұмыс жүргізіп, оларды

халықаралық айналымға енгізу де бұл саладағы жауапты жұмысқа жатады. Жалпы алып қарағанда, əрбір ірі музейдің қорында əлемдік деңгейдегі əлеуетті үздік туындылар бар, алайда олардың көбісі əлі күнге өзінің бағасын толық алып біткен жоқ. Музейлік құндылықтарды жай ғана сақтаудың қажеті жоқ, олар туралы келешекте фильмдер, мультфильмдер түсіру қажеттігі, кітаптар, өлеңдер жазу керектігі сөз етілді. Бұл үшін Discovery, Viasat History жəне тағы да басқа əлемнің жетекші телекомпанияларымен ынтымақтастықты жолға қою керек, деген түйін жасалды. Еліміз музейлері бірте-бірте ғылым мен зерттеу қызметінің негізгі орталығы болуы тиіс (АҚШ-тағы Смитсон институты үлгісі бойынша). Орталық музейлер археология – ғылыми зерделеу (қалпына келтіру) – ұсыну (экспозиция) – көркемдік іске асыру – дəріптеу (кино, əдебиет, көркем өнер жəне т.б.) қағидаттарымен мəдени мұрамызды ілгері дамытуы қажет. Барлық ірі музейлер ғылыми-зерттеу экспедицияларына шығуы тиіс, мұражай жанынан археологиялық ғылымды дамыту маңызды. Айналып келгенде, мұның негізінде еліміздегі туризм саласы дамиды деп қорытынды жасауға болады, деді Мəдениет жəне спорт министрі А.Мұхамедиұлы.

● Демократия – даму даңғылы

Халыќаралыќ байќау институты Татьяна ОХЛОПКОВА,

Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының мүшесі.

Еркін сайлау – мемлекеттік билікті заңдастырудың маңызды демократиялық тəсілдерінің бірі. Сондықтан сайлау өткізудің демократиялық тəжірибесінің, оның ішінде сайлаудың халықаралық қағидаттарға сəйкес болуының мағынасы зор. Демократиялық сайлау қағидаттарының бірі – бұл сайлауды байқау болып табылады. Тұңғыш халықаралық байқау 1857 жылы Австро-Венгрия, Ұлыбритания, Пруссия, Ресей, Түр кия жəне Франция дипломаттары Молдавия мен Валахияда плеби с цитті өткізу барысын байқаған кезде жүзеге асырылды. Соның нəтижесінде Молдавия мен Валахия Австро-Венгрияның əкімшілік басқаруынан шығарылып, 1859 жылы жаңа мемлекет – Румыния құрылған болатын. Осы уақыт ішінде халықаралық байқау институты БҰҰ құрылғаннан кейін (1945 жылғы 24 қазан) тұрақты институтқа айналып, кез келген сайлаудың маңызды құрамдас бөлігі болып келеді. БҰҰ «Сайлауды байқау – бұл демократияны ілгері жылжыту мен нығайтудың жəне адам құқығын сақтауды қамтамасыз ететін неғұрлым ашық жəне əдістемелік тəсілі» деп пайымдайды. Сайлауды байқаудың этикалық құрамдас бөлігін қалыптастыратын əмбебап сипаттағы акт 2005 жылғы 27 қазанда БҰҰ бекіткен «Сайлауды халықаралық байқаушылардың тəртіп кодексі» атты Сайлауды халықаралық байқау қағидаттарының декларациясы болып табылады. Осы Кодексте негізгі қағидаттар ретінде адам құқықтары саласындағы егемендік құқықтары мен халықаралық нормаларды сыйлау, ел заңдары мен сайлау органдарының өкілеттіктерін сыйлау, сайлауды байқау жөніндегі халықаралық миссияның ұйымдастырушылық бірлігін сыйлау, қатаң саяси бейтараптықты бұлжытпай қолдау, сайлау үдерісіне кедергі келтірмеу, шешімдерді шығару кезінде байқаудың шынайылығы мен біліктілігін қамтамасыз ету, миссия жұртшылыққа немесе бұқаралық ақпарат құралдарына жариялағанға дейін пікір айтудан тартыну, басқа сайлауда байқаушылармен ынтымақтастық жəне жеке басының лайықты тəртібі қағидаттары айқындалған. Кодексте, сондай-ақ, «Байқаушылар елдің үкіметтік органдарынан, қауіпсіздік органдарынан жəне сайлау органдарынан түскен кез келген заңды өкімдерге сүйенуге міндетті. Байқаушылар сайлау органдарының лауазымды адамдары мен ұлттық билік органдарының басқа өкілдерін құрметтеуі тиіс» деп атап көрсетілген. Жалпыға бірдей сайлауға қоса, өңірлік халықаралық сайлау стандарттары тағы бар. Бұл жерде, ең алдымен, неғұрлым толық жəне егжей-тегжейлі пысықталған

7

www.egemen.kz

23 қыркүйек 2014 жыл

еуропалық сайлау стандарттары туралы сөз болып отыр. Осы стандарттар Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық кеңесі (ЕҚЫК) үш кезеңде: Парижде 1989 жылы, Копенгагенде 1990 жылы жəне Мəскеуде 1991 жылы өткен Адами өлшем жөніндегі конференцияда қабылданған құжаттарда баяндалған. Копенгаген Декларациясының 7-тармағында кез келген сайлау жеті негізгі өлшемге сəйкес келуге тиіс деп көрсетілген. Сайлау əмбебап, тең, адал, құпия, еркін, ашық жəне есеп беретін болуға тиіс. Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымының Демократиялық институттар мен адам құқықтары жөніндегі бюросы 1999 жылы ЕҚЫҰ/ДИАҚБның сайлауды байқау жөніндегі басшылығы мен ЕҚЫҰ байқаушыларының тəртіп кодексін əзірледі. ЕҚЫҰ/ДИАҚБ жанама сайлау құқығы негізінде өткізі летін сайлауға қатыспайды. Өңірлік халықаралық сайлау стандарттарының бірі – Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы елдердегі демократиялық сайлау стандарттары, сайлау құқықтары мен бостандықтары туралы конвенция (2002) болып табылады. Халықаралық байқау институты ГФР, Швеция, Нидерланды, Бельгия, Италия, Чехия, Венгрия, Ұлыбритания, Тəуелсіз Мем лекеттер Достастығының барлық елдері мен басқа да мемлекеттердің заңнамаларында бекітілген. Атап айтсақ, Швецияда халықаралық байқаушыларды Парламент, саяси партиялар жəне жергілікті əкімшіліктер шақыра алады. Ал Нидерландта 1989 жылғы 28 қыркүйектегі Сайлау актісінің 9-параграфының J тарауы халықаралық байқаушыларды Сыртқы істер министрлігінің шақыруы көздейді. Олар сайлау учаскелерінде болуға құқылы. Алайда, халықаралық байқау институтының неғұрлым нақты реттелуін Нидерланды сайлау кеңесі жүзеге асырады. Ұлыбританияда 2006 жылғы шілдеде Парламент жеке тұлғалар мен ұйымдарға Біріккен Ко рольдіктегі сайлау үдерісін байқауға мүмкіндік беретін заңнама қабылдады. АҚШ-та халықаралық байқаушылардың сайлау өткізу кезіндегі қызметін

реттейтін бірыңғай құжат жоқ. Халықаралық байқаушылардың жұмы сын реттеумен штаттар хатшыларының аппараттары айналысады. Батыс Виржиния штаты мен Колумбия округінің заңнамасында халықаралық байқаушылардың қатысуына рұқсат жоқ. Венгрияда халықаралық байқаушыларды Сайлау жөніндегі мемлекеттік бюро аккредиттейді, бірақ шетелдік мекемелердегі сайлау учаскелерінде халықаралық байқаушылар болмайды. Италияда халықаралық байқаушылардың қызметі «Азаматтардың тиісті санаты үшін ұлттық дауыс беру бойынша жəне ЕҚЫҰ-дан байқаушыларды сайлау учаскелеріне жіберу бойынша жедел ережелері туралы» 2006 жылғы 27 қаңтардағы № 22 заңымен реттеледі. Халықаралық байқаушылар Сыртқы істер министрлігінде алдын ала аккредиттеуден өтеді, Сыртқы істер министрлігі сайлаудың белгіленген күніне дейін 20 күн қалғанда Ішкі істер министрлігіне байқаушылар тізімін əрбір провинцияның префектілеріне жəне қалалардың мэрлеріне одан əрі жіберу үшін ұсынады. ГФР-да халықаралық байқаушы ларды аккредиттеу талап етілмейді. Сайлау туралы федералдық заңда, сайлауды ұйымдастырудың федералдық тəртібі бойынша жəне басқа да заңнамалық актілерде сайлау үдерісінің барлық кезеңінде, сайлау учаскелеріне халықаралық байқау шыларды қосқанда, тілек білдіргендер үшін жол дың ашықтығы көзделеді. Фран ция, Испания, Австрия, Польша, Швейцария жəне басқа да елдердің заңнамасында халықаралық байқаушының институты реттелмеген. Сонымен қатар,

Францияда əрбір тілек білдірген адам, ол француз немесе шетелдік болса да, тəуліктің кез келген уақытында дауыс беруді байқай алады. Швейцарияда шетелдік байқаушылар тек қауымдар, кантондар деңгейінде ғана жəне жалпыұлттық сайлауды өткізу кезінде байқауды жүргізуге құқылы. Қазақстан Республикасы көптеген халықаралық ұйымдар дың қатысушысы ретінде халық аралық байқау институтын ашу жөніндегі өзінің халықаралық міндеттемелерін бұлжытпай орындауда. Əдетте, халықаралық байқаушылар өзінің қызметін жүзеге асыруға тек сайлау өткізілетін елдің шақыруы бойынша ғана келеді. Сайлауға халықаралық байқаушы ларды шақыру дəстүрі алты онжылдықтан астам уақыт бұрын қалыптасқан. Халықаралық байқау институты Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен 2014 жылғы 1 қазанға тағайындалған Парламент Сенатының депутаттарын сайлау кезінде де ашылды. Қазақстанда шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушылары сайлауды байқауға Орталық сайлау комиссиясы төрағасының жəне Сыртқы істер министрлігінің шақыруы бойынша қатысады. Сайлауды халықаралық байқау мəселелері «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңның 20-2-бабымен реттеледі. Ағымдағы жылғы тамызда қабылданған Орталық сайлау комиссиясының қаулысымен халықаралық байқаушыға, сондай-ақ, шетелдік бұқаралық ақпарат құралының өкіліне, ол жеке басын куəландыратын құжатын көрсеткен жағдайда, бір аудармашы ілесіп жүруі мүмкін. Шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі берген аккредиттеу туралы куəлігі болған кезде сайлауды байқауды жүзеге асыруға құқылы. Сайлау науқанын өткізу кезеңінде халықаралық байқаушылар, шетелдік БАҚ өкілдері, отандық БАҚ өкілдері мен Парламент Сенатының депутаттығына кандидаттар сияқты сайлау үдерісін байқауды жүзеге асыруға құқылы. Айырмашылығы

Кеше Орталық сайлау комиссиясында ТМД байқаушылар миссиясы штабының жетекшісі, ТМД Атқару комитетінің ТМД-ға қатысушы мемлекеттердегі байқаушылар миссиясының ұйымдастыру-техникалық қамтамасыз ету бөлімінің басшысы Евгений Слобода брифинг өткізді.

Жїзден астам байќаушы келмек Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

«Қазақстандағы Сенат депутаттарының сайлауы Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдері тарапынан зор қызығушылық тудырып отыр, – деді Е.Слобода брифингте. – Бүгінгі күні ТМД елдерінен 100-ден астам өкіл байқаушы ретінде аккредитациялауға өтінім берді. Міне, бұл Сенат депутаттарының кезекті сайлауына ерекше назар аударылып отырғанын білдіреді». Миссия жетекшісінің айтуынша, байқаушылар

құрамында, Украинаны қоспағанда, ТМД елдерінің барлығынан өкілдер бар. Сондай-ақ, ол байқаушылар миссиясына да баға бере кетті. «Миссия құрамында тəжірибелі əрі білікті мамандар жұмыс істейді, – деді ол осы жөнінде. – Олар ұлттық парламенттердің депутаттары, сайлау комиссияларының өкілдері. Атап өтуім керек, Қазақстанның Ресеймен шекаралас өңірлеріне Ресей Федерациясының сайлау комиссияларынан көптеген байқаушылар жіберілетін болады». ТМД-ның байқаушылар миссиясы елімізде өткен президенттік жəне парламенттік сайлауларға байқаушы ретінде үнемі қатысып келеді.

тек дауыс беру күні дауыс беруге арналған пунктте əрбір кандидаттан бір сенім білдірген адамнан, əрбір қазақстандық БАҚтан бір өкілден, əрбір саяси партиядан, өзге қоғамдық бірлестіктен, Қазақстанның басқа да коммерциялық емес ұйымдарынан бір өкілден бір уақытта қатысуға құқылы болуында. Халықаралық байқаушылар мен шетелдік БАҚ өкілдерінің санына шек қойылмайды. Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі 17 шет мемлекеттен 110 шетелдік БАҚ өкілін аккредиттеді. Сонымен қатар, Орталық сайлау комиссиясының ағымдағы жылғы 19 қыркүйектегі қаулысымен шет мемлекеттердің жəне халықаралық ұйымдардың 129 өкілі аккредиттелді. Парламент Сенаты депутаттарының сайлауында екі халықаралық ұйым миссиясы байқауды жүзеге асыратын болады. Олар – Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығынан байқаушылар миссиясы жəне Шанхай ынтымақтастық ұйымынан байқаушылар миссиясы. Ал ТМД-дан байқаушылар миссиясын ТМД Атқару комитетінің төрағасы – Атқарушы хатшысы Сергей Лебедев басқарып отыр. Шанхай ынтымақтастық ұйымынан байқаушылар миссиясының басшысы болып ШЫҰ Бас хатшысының орынбасары Хакдодов Махмадшариф (Тəжікстан Республикасы) тағайындалды. ТМД-дан байқаушылар миссиясының штабы өз қызметіне 19 қыркүйектен бастап кірісті. Мис сиясының құрамына ТМД Парламентаралық Ассамблеясынан, Беларусь жəне Ресей одағының парламенттік жиналысынан, сондай-ақ, ТМД Атқару комитетінен байқаушылар ұсынылған. Бүгінге дейін 13 шет мемлекеттен 22 байқаушы аккредиттелді, олардың қатарында Венгрия, Германия, Грекия, Грузия, Ис па ния, Литва, Нидерланды, АҚШ, Таиланд, Түркия жəне басқа да елдердің байқаушылары бар. ТМД-дан байқаушылар миссиясы Қазақстанға алғаш рет 2004 жылы 19 қыркүйекте өткен Парламент Мəжілісі депу таттарының сайлауына, ал ШЫҰ-дан байқаушылар миссиясы Қазақстан Республикасы Президентінің сайлауына 2005 жылы 4 желтоқсанда жіберілгенін естеріңізге сала кетейін. Шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың байқаушыларын аккредиттеу 2014 жылғы 25 қыркүйекте аяқталады. Халықаралық байқаушылардың қызметі адам құқықтары саласындағы егемендік құқықтары мен халықаралық нормаларды сыйлауға, елдің заңдарын құрметтеуге, қатаң саяси бейтараптылыққа, байқаудың шынайылығына, қорытындылар шығару кезіндегі біліктілікке, сайлау үдерісіне араласпауға жəне ашықтыққа негізделуі тиіс. Шетелдік, сондай-ақ. отандық байқаушылардың байқауы кез келген мемлекетте сайлау үдерісінің беделін арттырып, заңды билік институттарын құруға мүмкіндік береді.

ШАРАЙНА

Əлем жаңалықтары

Шотландия тəуелсіздіктен бас тартты Шотлантдар 18 қыркүйек күні өткен референдумда тəуелсіздіктен бас тарта отырып, Біріккен Корольдік құрамында қалу үшін дауыс берді. Шотландияның тəуелсіздігі үшін халықтың 45 пайызы, яғни 1 617 989 адам дауыс берсе, былайғы 55 пайызы, яғни 2 001 926 адам тəуелсіздік қажет емес деп дауыс берген. Референдумға қатысу көрсеткіші де рекордтық деп есептеліп отыр. Ол 84,5 пайызды құрайды. Осы оқиғадан кейін Шотландия премьер-министрі Алекс Салмонд өзінің отставкаға кететінін мəлімдеген. Ал Ұлыбритания премьерминистрі Дэвид Кэмерон болса, Шотландия дербестігінің бұрынғыдан да кеңейтілетінін, елдің одан əрі өзін өзі басқару жоспарының алдағы қаңтар айында дайын болатынын атап көрсетті.

Жаћандыќ жылынуєа ќарсы шеру Жексенбі күні бүкіл əлемде климатты қорғауға қарсы шерулер өтіп, оған қатысушылар жаһандық жылынуға қарсы күрес жүргізу үшін кезек күттірмейтін шараларды қабылдауды талап етті. Австралияда жəне Еуропаның түрлі қалаларында өткен шерулерге ондаған мың адам қатысқан. Тек Мельбурнда ғана, ұйымдастырушылардың айтуынша, өз көзқарастарын білдіруге жиналғандар саны 20 мың адамды құраған. Олар елдің премьер-министрі Тони Эбботтан жаһандық жылынуға қарсы күресте барлық күш-жігер жұмсауды талап еткен. Шеруге атақты голливудтық актер, осыдан бірнеше жыл бұрын БҰҰ-ның климат мəселелері жөніндегі əлем елшісі атанған Леонардо Ди Каприо да қатысқан. Ал енді Нью-Йорк қаласының көшелеріне 100 мыңға дейін адам шығады деп күтілуде.

Иран АЌШ-пен ынтымаќтаса ма? АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Джон Керри Иранның сыртқы істер министрі Джавад Зарифпен кездесу өткізген. Сағаттан астам уақытқа жалғасқан кездесуде Иран ядролық бағдарламасы проблемасы бойынша келісімнің болашағы, сондай-ақ, «Ислам мемлекеті» тобына қарсы тұру мəселесі талқыланған. Бұған дейін Иранның жоғарғы көсемі аятолла Али Хамени Иранның «Ислам мемлекетіне» қарсы күресте АҚШ-пен ынтымақтасу туралы ұсыныстан бас тартқанын мəлімдеген болатын. Дегенмен, кейбір мəліметтерге қарағанда, «Ислам мемлекетіне» қарсы күресте Иранның АҚШ-пен бірлесу мүдделілігі де теріске шығарылмайды. Өйткені, осы өңірдегі Иранның ықпалы орасан зор жəне лаңкестерге қарсы күресте ол өте үлкен көмек көрсете алады. Оның үстіне «Ислам мемлекетінің» əлемге төндірер қатері Иранның ядролық бағдарламасынан гөрі əлдеқайда күштірек болмақ.

Солтїстік Корея жапондарды елге енгізді Корей Халық Демократиясы Республикасының билігі Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында қаза тапқан жəне елдің Оңтүстік Хамген провинциясында жерленген жапон азаматтарының туған-туысқандарына осында келуге рұқсат еткен. Жапониялық басылымның жазуына қарағанда, бұл оқиға 15 қыркүйек күні орын алған. Небəрі туғандарының зираттарын көріп, рухтарына тағзым ету үшін бес жапондық келген. Бұл туыстарының жерленген жеріне келуіне мүмкіндік туғызылып отырған алғашқы жағдай. Бұған дейін осы жердегі Хамхын қаласының билігі қала аумағында əскери нысандардың орналасуына байланысты шетелдіктердің мұнда келуіне рұқсат етпеген болатын. Мұндай өзгерістерге үстіміздегі жылдың мамырында КХДР мен Жапония билігінің 1970-1980 жылдары КХДР арнайы қызметінің жапон азаматтарын ұрлауы жағдайын қайтадан тергеу туралы келісім жасасуы себеп болып отыр.

Шынжаѕдаєы жарылыс Қытайдың Шынжаң-Ұйғыр автономиялы ауданында болған үш бірдей жарылыс салдарынан екі адам қаза тауып, тағы бірнеше адам дене жарақаттарын алған. Белгілі болғанындай, жарылыстар Луньтай уезінің бірқатар шағын елді мекендерінде бір мезгілде орын алған. Зардап шеккендер госпитальға жеткізілген көрінеді. Жарылыс салдарларын полиция тексеруде. Биліктің мəліметінше, Шынжаңда «Шығыс Түркістан» экстремистік ұйымы жұмыс істейді. Бейжің бұл ұйымның халықаралық террорлық ұйымдармен, соның ішінде Əл-Каидамен байланысы бар деп есептейді. Айта кету керек, соңғы жарты жыл ішінде Қытайда бірнеше ірі-ірі террорлық актілер орын алды.

Ахуалды бейбіт жолмен шешпек Йемен президенті Абд Раббу Мансур Хади мен шиит ереуілшілерінің делегациясы келіссөздер өткізіп, оның қорытындысында елде қалыптасқан ахуалды бейбіт жолымен реттеу туралы келісімге қол қойылған. 21 қыркүйек күні БҰҰ-ның Йемен бойынша арнайы елшісі Джамаль мен Омар республика үкіметі мен шиит ереуілшілері тарабының оқ атуды тоқтату туралы уағдаластыққа қол жеткізгенін мəлімдеген. Бұл келісім ұлттық құжат – ұлттық бірлікке негіз қалайтын бейбіт жаңғырулар жолындағы алғашқы қадам болуға тиіс, деп атап көрсеткен эмиссар. Осындай ахуалға байланысты елдің премьер-министрі Мухаммед Басиндва өзінің отставкаға кететінін мəлімдеген. Қол қойылған келісімге байланысты жаңадан ұлттық бірлік министрлер кабинеті жасақталып, оның құрамына шииттер де енбек.

Ресейлік діндар Израильде ўсталды Интерполдың израильдік бөлімшесі педофиль деп айып тағылып, халықаралық іздеу жарияланған Санкт-Петербург қаласының діндары Глеб Грозовскийді ұстаған. Израиль ішкі істер министрлігінің баспасөз орталығының хабарлауынша, қазіргі уақытта Ресей азаматын экстрадициялау мəселесі қарастырылуда көрінеді. Сонымен бірге, Грозовскийдің əзірге тек 48 сағатқа ғана қамауға алынғаны белгілі болып отыр. Оның тағдыры да, яғни Ресейге қайтарылу немесе қайтарылмауы да осы уақыттың ішінде шешілуі тиіс. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


8

www.egemen.kz

23 қыркүйек 2014 жыл

 Өнеге

 Тұсаукесер Алматы қалалық медицина колледжінің базасында орта буын медицина қызметкерлерінің кəсіби біліктілігін арттыруға бағытталған Өңірлік симуляциялық орталық ашылды. Енді алматылық студенттер өз мамандықтарына кіріспес бұрын осы орталықта тəжірибелік дағдыны қалыптастырып, кəсіби машығын жоғарылатады. Тұсаукесер шарасына Денсаулық сақтау басқармасының басшысы Жанат Қасымжанова, медициналық ұйымдардың бас дəрігерлері, мейірбике ісі жөніндегі орынбасарлары, бас медбикелер, медициналық колледждердің өкілдері қатысты.

Тəжірибеден ґтудіѕ тиімді жолы Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Соңғы жылдары елімізде орта буын медицина қызметкерлерінің рөлі мен мəртебесін көтеру мəсе лелері жиі көтерілуде. Сон дықтан да мамандарды даярлау мен қайта даярлау, қызметтерін ұйымдастыру формаларын үйлестіру денсаулық сақтау саласы алдында тұрған міндеттердің бірі. Осы реттен кел генде халықаралық стандартқа сай симуляциялық орталықтың ашылуы бір біткен іс болғандай. Оқыту орталығында симуляциялық технологиялар студенттердің тəжірибелік білім деңгейін жан-жақты, əділ бағалауға мүмкіндік береді. Елбасының биылғы Жолдауында «...білім мен кəсіби машық – заманауи білім беру, кадрларды даярлау мен қайта даярлау жүйесінің негізгі бағдарлары» екендігі көрсетілген, – деді салтанатты жиында қалалық Денсаулық сақтау басқармасының басшысы Жанат Қасымжанова. – Осыған сəйкес, қазіргі заманауи жоғары технологиялық медициналық жабдықтарда жұмыс істейтін мамандар біліктілігінің деңгейін көтеру, сонымен қатар, науқастың қауіпсіздігін қамтамасыз ету – денсаулық сақтау саласының басты міндеттерінің бірі. Олай болса, терең теориялық біліммен қатар, медициналық қызметкердің тəжірибелік дағдысын қалыптастыру мен кəсіби машығын жоғары шеберлікке жеткізу үшін жас маман үнемі жаттығуы қажет. Халықаралық стандартқа сай симуляциялық оқытудың дəстүрлі оқытудан ерекшелігі, студент науқаспен жұмыс жүргізіп, оған медициналық манипуляция жасамас бұрын емханаға дейінгі тəжірибеде симулятор мен медициналық манекен, муляждарда жаттығып, науқаспен жұмыс істей алу құқығын дəлелдейді. Ал бізде бұрын қалай еді? Колледж бітірген маманның тəжірибесі, дайындығы төмен болғандықтан олар аурухана, емханаға барып машықтанамыз деп жүргенде бір-екі жылын өткізіп алатын. Енді симуляциялық орталықта теория мен тəжірибені ұштастырған студент жұмыс ор нына дайын маман болып келеді. Заманауи көп функциялы

манекендер мен арнайы бағдарламалары бар компьютерлермен жарақтанған жаңа орталықты қаржыландыруға республикалық бюджеттен 51 млн. теңге бөлінген. №4 қалалық мемлекеттік клиниканың аума ғына орналасқан орталықта симуляциялық технологиялардың көмегімен медициналық оқы тулар, тестілеу, аттестаттау мен денсаулық сақтау сала сын дағы практикалық мамандар мен студенттердің тəжірибелік машықтану деңгейі бағаланбақ. Сондықтан да қаланың бас дəрігерінің айтуынша, бұл орта буын медицина қызметкерлерін тəжірибеге машықтандыратын республикалық үйлестіруші орталық болмақ. Егер бүгінгі күнге қаламызда медициналық қызмет көрсететін 83 мекемеде 216 мың медициналық қызметкер жұмыс істесе, солардың он бір мыңы медбикелер десек, əлі де үш мыңға жуық аталмыш маман иелері жетіспейді екен. Бір айта кетерлігі, симуляциялық орталықта жұмыс жасау медбикенің қателесуін 6 есеге азайтатын көрінеді. – Симуляциялык орталық, біріншіден медбикеге деген үлкен сенімділік, медбикені қолдау, медбикенің деңгейінің өсуі болып есептеледі, – деді бізге Ал маты қалалық медбикелік кү тім ауруханасының бас дəрігері, білікті медбике Гүлнəр Тұрсынова. – Мұнда медбике, фелдьшер, акушерлерге өз кəсіби біліктілігін жетілдіруге үлкен мүмкіншілік бар. Ал біздер оқу бітіргенде мұндай жағдай болған жоқ. Осының бəрін науқасқа жасап үйрендік. Ондай кезде қате жасаған манипуляциядан науқасқа зиян

келіп жататын. Бірақ соған қарамастан үйренуге тиіссің. Ал мына орталықта студент манекен-тренажермен жұмыс істеп, алғашқы дəрігерге дейінгі көмек көрсету, босандыру, медбикелік көмек, балаларға көмек көрсеткенде қай манипуляцияда қате жібергенін манитор арқылы көріп, өз қатесін сол мезетте түзеп отырады. Виртуалдық аурухана да өте пайдалы, онда аурухананың қабылдау бөлімінен бастап, қалай науқасты кабылдау, қандай құжат толтыру, қандай тексерулерден өту керектігін студенттер өз көздерімен көріп, біледі. Сайып келгенде, мұндай орталық медбикелердің халыққа сапалы медициналық көмек көрсетулеріне зор үлес қосады деп сенемін. Орталықтағы заманауи технологияларды көрген студенттер де қуанышты. Өйткені, енді олар медициналық шеберлік сабағын ауызша, болмаса кітаптан ғана оқымайды. Олар үшін қабылдау бөлмесінен бастап хирургиялық, жансақтау, босандыру, т.б. бөлімшелері бар виртуальды клиника жұмыс жасайды. – Науқас адамды күтудің өзі бір ғылым, – деп түсіндірді Жанат Кəкімсейітқызы. – Жарайды, ота сəтті өтті делік, одан кейінгі негізгі шаруа, нау қасқа сауатты күтім керек. Өйткені, науқастың 80 пайызының жазылып кетуі оның күтіміне байланысты. Сондықтан симу лияциялық орталықта əр студент манекенге өмір де гідей ем-домын нақты көрсете алады. Ал медбикенің дұрыс немесе бұрыс əрекетін бағдарлама бақылап отырады. АЛМАТЫ.

 Мəселенің мəнісі

Жария етуге кедергі жоќ Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Қазір жер-жерде ресімделмеген мүлікті жария ету басталып кетті. Үкіметтің бұл қадамы да халықтық мүддеден туындаған бастама екені сөзсіз. Себебі, тұрғындарда заңдастырылмаған мүліктер əлі де жеткілікті. Бұл жұмысты арнайы құрылған жария ету жөніндегі комиссиялар жүзеге асыруда. Мұндай комиссия Ақтөбе қаласында да құрылғанынан хабардар болғандықтан, бұл құрылымның аяқ алысын білуді мақсат тұттық. Ақтөбе қаласы бойынша мүлікті жария ету жөніндегі комиссияның хатшысы Айгүл Баймашеваның айтуынша, 2014 жылғы 30 маусымда қа былданған «Қазақстан Респуб ликасының азаматтарына, оралмандарға жəне Қазақстан Республикасында тұруға ықтиярхаты бар тұл ғаларға олардың мүлікті жария етуіне байланысты рақымшылық жасау туралы» Қазақстан Республикасының заңына сай 2014 жылғы 1 қыркүйектен 2015 жылғы 31 желтоқсан аралығындағы мерзімде құқықтары Қазақстан Республикасының заңнамасына сəйкес ресімделмеген мүлік

нысандарын жария ету жөнінде жұмыстар жүргізілетін болады. Осыған байланысты Ақтөбе қаласы аумағында орналасқан мүлікті жария етуді жүргізу жөніндегі комиссия құжаттарды қабылдау жəне қарау бойынша жұмыстарды бастаған. Мұндай бүкілхалықтық іске тиянақты дайындық жасалыпты. Жария етуге байланысты ақпараттар қала əкімдігінің сайтына орналастырылған. Келушілерге ыңғайлы болу үшін қалалық əкімдік ғимаратының бірінші қабатынан екі бөлме бөлінген. Жария етуге байланысты қандай құжаттар қажеттігі туралы ақпараттар көрнекі жерге ілінген. – Біз қала аумағындағы қосымша құрылыс, шаруашылық жəне тұрғын үй түріндегі құрылыстарды жария етуге қатысты мəселелермен кел гендерді қабылдаймыз, қандай құжаттар керек екеніне, мүмкіндігінше жария етуге байланысты мəселелерді шешуге көмектесеміз. Сондай-ақ, 2014 жылғы мүлікті жария ету 2007 жылғы өткізілген мүлікті жария етумен еш байланысы жоқ. Бүгінгі таңда жүргізіліп жатқан мүлікті жария ету тəртібі өзгеше. Мысалы, ғимаратты жария ету үшін құрылыс нормалары мен қағидаларына сəйкестігі қажет,

сонымен бірге, субъектінің жер учаскесі нысаналы мақсатқа сəйкес келуі тиіс, – дейді Ақтөбе қаласындағы мүлікті жария ету жөніндегі комиссия хатшысы Айгүл Баймашева. Біз барғанда ресімделмеген мүлікті жария ету комиссияның бес мүшесі келушілерді қабылдап отырды. Олар таңғы 9.00 сағат тан кешкі 17.00 сағатқа дейін жұмыс істейді. Алғашқы екі күнде 100-ден астам адам мүлікті жария етудің мəнін түсіну мəселесі бойынша жолыққан, əсіресе, қосымша құрылысты, шаруашылық жəне тұрғын үй құрылыстарын жария ету мəселесі бойынша келушілер қатары көп екен. Біз мүлкін жария етуге келгендердің бірін сөзге тартқан едік. Өзін Тамара Осипова деп таныстырған əйел адам комиссия мүшелерінің жұмысын жақсы бағалады. – Ешқандай кезек жоқ, қабылдаушылар да жылы жүзді жандар екен. Кінə өзімнен болып шықты. Кезінде қосымша құрылысты екі құжатқа екі түрлі, біреуінде гараж, екіншісінде сарай деп толтырыппын. Құжаттарды бір ыңғайға келтірген соң мəселе кедергісіз шешілетін болды, – деді риза көңілмен. Ақтөбе облысы.

Тəлімгер таєылымы Қай саланың да абырой биігіндегі саңлақтары болары хақ. Олар қашанда өз ұжымын терең біліктілігімен, жағымды жаймашуақ көңілімен алға сүйреп, ырысберекені толықтыруымен көзге түседі. Бұл орайда, Ақмола облысының денсаулық сақтау саласына өлшеусіз еңбегі сіңген атпал азаматтардың бірі əрі бірегейі Өмірбек БƏЙКЕНОВ екенін құрметпен айтамыз. Бүгінде сексеннің сеңгіріне табан тіреп отырған ақсақалдың өнегелі өмір жолы, ғибратты ғұмыры кейінгі толқын үшін тəлімді мектеп екендігі айқын. Өмірбек ағамыз Қарағанды медицина институтын бітірген соң еңбек жолын сол кездегі Көкшетау облысы Еңбекшілдер ауданының орталығы Степняк қаласында бастады. Араға бірер жыл салып талантты дəрігер облыс орталығы Көкшетау қаласына арнайы шақыртылады. Оған жүктелген міндет те орасан еді. Ендігі бағыт – қатерлі ісікке қарсы күрес. Ол тұста, шындығын айту керек, ғасыр сырқаты саналған рак кеселіне қарсы күрес дəрменсіз болатын. Табиғаты тамаша, ауасы таза болса да сол кезеңде Көкшетау облысында əлдебір себептермен қатерлі ісік ауруы бас көтере бастаған. Өмірбек Бəйкенов бұл жұмысты аурухана салудан бастады. Онсыз бел алып, өршіп бара жатқан қатерлі ісіктің алдын алу мүмкін емес еді. Молшылық заманы деген алдамшы сезім қалыптастыратын кеңес уақытында саланың салмағын көтеретін тұтас аурухана салу облыс экономикасы үшін əжептəуір жүк. «Сұраншының сүйген асын кім берсін» демекші, аяқ астынан көтерілген мəселені қолдаушылар да аз болды. Дегенмен, аурудың азабы мен зардабын жан дүниесімен түсінетін Өмірбек Кəкімұлы өз мақсатынан тайған да, тайсақтаған да емес. Осы орайда, бүгінде тарих қойнауына сүңгіп бара жатқан өмір өткелдеріне көз жүгіртіп көргеніміз жөн сияқты. Көкшетау қаласындағы алғашқы онкодиспансердің бас дəрігері Афанасьев деген кісі болыпты. Бұл 10-15 кереуеттік диспансер еді. Қазіргі Қаныш Сəтбаев

атындағы көшенің бойында, «Көкшетау» мейрамханасының орнында кішкене төртбұрышты шағын үй болған. Сол ағаш үйдің ішінде екі-үш палатасы жəне ота жасайтын жалғыз бөлме орналасқан. Өте тар, айналымға келмейтін жерде ауруларды қабылдап, рентгенге түсіріп, барлық емдеу шаралары атқарылады. Жас дəрігер Өмірбек Кəкімұлы осындай қиындыққа төзіп жүріп жұмыс істеген. Кейін қаншама атақ-даңққа бөленген, алғыс арқалаған білікті маманның еңбек жолы осылай басталған еді. Өмірбек аға 1960 жылы білімін жетілдіру, біліктілігін арттыру мақсатында Мəскеудегі онкоорталықта төрт айлық курста оқып келеді. Іргелі жердегі озық тəжірибені меңгерген соң сырқаттың ішкі құрылыс мүшелеріне, асқазан, тоқішек, бауырға ота жасай бастайды. Ол кезеңде мұндай қадамға бару ерекше оқиға, ауыз толтырып айтарлықтай табыс болатын. Өмірбек Кəкімұлы 1961 жылдың тамыз айынан бастап қатерлі ісікке қарсы күрес диспансерінде бас дəрігер болып жұмыс істеді. Шындығын айту керек, осы саладағы тарихты тілге тиек етсек, əуел бастағы жағдай өте қиын еді. Мамандығын сүйетін, оған қалтқысыз берілген білікті дəрігер диспансердің заман талабына сай дамып, қуаттануына жан-тəнімен кірісті. Əр жыл сайын жаңа ғимараттар тұрғызылып, автокөлік гараждарын, кір жуатын орын, дəрігерлік бөлмелер салғызды.

Осындай қат-қабат шаруамен жүрсе де, ота жасаудан қол үзіп көрген емес. 1967 жылы 80 кереуеттік екі қабатты шағын ғимарат бөлінді. Дəл сол жылы Киев қаласында бес айлық курсқа барып келді. Мəскеуде Савицкий, Киевте Амософтан дəріс алғаннан кейін өкпеге, өңешке өте ауыр операцияларды жасай бастады. Осы арада бір қызық деректі айта кетелік. Ота бірден адамдарға емес, иттерге жасалған екен. Олар аман қалғаннан кейін сырқаттарға жасалған. Арасында əр қаладан көрген жаңа медициналық жабдықтарды əр бастыққа жүгіріп, ақша сұрап, əйтеуір алғызып отырған. Ел қамы үшін, сырқаттардың дертін жазу үшін ең басты парыз саналды. Осындай еңбегінің нəтижесі зая кетпей, 1970 жылы емдеу мекемесі республикамыз бойынша алдыңғы қатарлы диспансерлердің легіне қосылды. Осы күні ой елегінен өткізіп, Өмірбек Кəкімұлының іскерлігі мен табандылығын бағамдайтын болсақ, саланың сапасын көтеру үшін атқарған еңбегі ұшан-теңіз екендігі көрініс береді. Диспансер қандай кесел түрі болса да, операция жасау арқылы, тоқпен де, сəулемен де, химиялық дəрі-дəрмек күшімен де ем жасай алатын деңгейге

жетті. Дəрігерлердің арнайы курстардан өтіп, біліктілігін арттыру мəселесі бірінші жолға қойылды. Бұл болашақтың қамындағы аса қажетті шаруа еді. Абырой жетегіндегі дəрігер бірнеше мəрте қалалық, облыстық мəслихатқа депутат болып сайланды. Марапаттардан да кенде емес. Бірінші дəрежелі хирург атағын иеленіп, Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. Ал 1970 жылы «Денсаулық сақтау ісінің үздігі» деген атаққа ие болды. Бір ғажабы, Өмекеңді болдымтолдымның адамы дей алмайсыз. Өз бойындағы біліктілікті арттыруға айрықша мəн беріп, саладағы соны жаңалықтарды іздеп, өмірлік тəжірибесіне енгізуден жалыққан емес. Алдына келген талай сырқат ғұмыр жасын ұзартты. – Ел арасында қатерлі ісік туралы теріс түсінік бар. Теріс түсінік қатерлі ісіктің өзінен де қатерлі. Осы салада ұзақ жыл қызмет атқарып, мыңдаған ота жасаған дəрігер ретінде бұл түсініктің дұрыс емес екендігін айтқым келеді. Мұндағы бар гəп сырқаттың уақытты өткізіп, ауруды асқындырып, дəрігерге кеш келетіндігінде ғана, – дейді Өмірбек Бəйкенов. – Дəрігерлік тəжірибеде алғаш сырқатқа ұшырап, емделгеннен кейін олардың 20-30 жыл ғұмыр кешкендігін көріп жүрміз. Арнасы кең асыл ағамыз өз ғұмырдариясында өнеге шашумен келеді. Қазір диспансер осы заманғы медициналық құрал-жабдықтармен қамтамасыз етіліп, адам жанына араша түсуде биік белестерді бағындыруда. Бір кезде алғашқы бастау жолында өзі тұрып, ұжымын қанаттандырып, алға бастырған Өмірбек Кəкімұлы зейнетке шыққан соң да алты жыл бірге қызмет істеді. Абзал жан бүгінгі күні де тəжірибесін, білімі мен білігін өкшесін басып келе жатқан жастарға үйретуден жалыққан емес. Қасымжан ТƏШМЕТОВ, Ақмола облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшысы, медицина ғылымдарының докторы.

КӨКШЕТАУ.

 Өңір өмірі

Шарапаты мол шара

Ќараєанды облысында тамшылатып суару жїйесі енгізілуде Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Өңірде көкөніс өсірумен шұғылданатын шаруашылықтардың көбі Абай ауданы аумағында орналасқан. Жер-су ерекшелігі соған ыңғайлы саналатын аймақта бұл істі атқаруда ертеден біраз тəжірибе бар. Өнім негізін жетілдіру ізденістерге жетелеп отыр. Бұл орайда тамшылатып суару жүйесін қолданудың тиімділігі мен пайдасы мол болары сөзсіз. Облыс бойынша осынау шараны алғаш қолға алған «Поливное» шаруа қожалығы үшін биылғы күз берекелі болайын деп тұр. Көкөністің, яғни картоп, қияр, сəбіз тұқымдарының қай-қайсысы болсын айрықша күтімді, соның ішінде су нəрін аса қажет ететіндігі белгілі. Осыған байланысты бұған дейін негізінен жаңбырлатып суаруға арқа сүйеліп келді. Ел-елде қазіргідей шығын азайтатын, ылғал үнемдейтін, шығымдылық ұлғайтатын технологиялардың пайдалануы өскен кезде ескі əдістің орнына жаңасын енгізу уақыт талабы болуына орай мемлекет тарапынан мақұлданған «ҚазАгроҚаржы» АҚ маңызды басым жобаларының бірі ретінде аталған шаруашылық тартылуы жайдан-жай емес еді. Жамбыл облысында бақшалық дақылдар өсірудегі жетістіктерімен танылған қожалық жетекшісі

Əбдіуахит Ибрагимов бастаған бір топ көкөнісшілер ауданнан жалға жер алып, өздеріне ежелден етене жақын іске кіріскеннен-ақ, икемділік пен бейімділік үлгісімен бірге жаңашылдық үдерістерге үйірлігімен көрінді. Өзгелер əрі ойлап, бері ойлап тартынып жүргенде тамшылатып суару жүйесін енгізуді ризалықпен құптап, сіңісті етуге деген талпыныстарын бірден таныта білді. Жалпы құны 17,8 миллион теңге жүйені 44 гектар жерге орнатты. Жұмыстың 7 пайызы мемлекеттік субсидиялау арқылы қолданса, 12,8 пайызы бюджеттен тыс көздерден бөлінуі жобаның жолын оңғартуға ұмтылдырды. Лизинг мерзіміне берілген 7 жылда бөлінген қаражатты өтеп шығуға да, еңбек қайтарымын еселеп арттыруға да мүмкіндік барына күннен-күнге көз жетіп, іске сенім үлкейіп келеді. Қарағанды аймағы, əсіресе, суармалы егіншілікке тұщы су тапшылығын тартушылардың бірі болып саналады. Сондықтан ылғал үнемдейтін технологияларды енгізудің стратегиялық маңызы зор. Оның экологиялық əрі, эконо микалық жағынан да тиімділігі «Поливное» шаруа қожалығының осы бағыттағы бастапқы қадамынан байқала түсуде. – Тамшылатып суару су мен тыңайтқыштың қажетті мөлшерін өсімдіктің тікелей тамыр жүйесіне дəл жеткізіп, сіңіруге мүмкіндік

береді. Сондай-ақ, су шығынын мейлінше азайтуды, егістік алқаптарының өнімсіз жерлерінің суарылуын болдырмауды, булануды төмендетуді, ылғалдың жоғары болуына байланысты пайда болатын өсімдік ауруларының даму қауіпқатерлерін алдын алуды қамтамасыз етеді. Тамшылатып суару кезінде фермер су мен электр қуатын 2-5 есеге дейін аз жұмсайтындығын, ал өнімді 40-50 пайызға жоғарылатуға жағдай туатындығын, минералдық тыңайтқыштарды салу нормасы 3-4 есе төмендейтіндігін де көріп жүрміз. Агроөндірісте бəсекелестік күшейген шақта табиғат жағдайына тəуелді болып қалмай өнім өндіруді арттырудың жолын таңдауымыздың себебі де осы, – дейді Əбдіуахит Мұсаұлы. Ол таныстырғандай, арық арқылы су арнайы құбырлар бойымен алқаптарға таратылатын көрінеді. Тиісті уақытта ара-арасы мөлшерлі тұстардағы құбырлар саңлауынан шым-шымдап себезгілеген су көкөністің дəл тамырына сіңеді. Бұрын жаңбырлату əдісі қолдану кезінде бұл үшін 100 тонна су жұмсалып келсе, бұдан былай қарай бар-жоғы 10 тоннадан аспауы ылғал көзін барынша үнемдеуге септігін тигізуі бір тиімділігімен қоса ендігі нəрлендіру жанаржағар май қолданусыз атқарылуы кезіндегі орынсыз шығынды азайтуға мүмкіндік беретіндігі тамшылатып суару жүйесін 44 гектардан

Ќаржылыќ сауаттылыќ – ќамсыз ґмір сїру кепілі Қаржылық сауаттылық – халықтың уайымсыз, артық шығындарсыз өмір сүруінің кепілі. Алайда, оған кез келген адам мəн беріп, өлшеп-пішіп жоспарлай бермейді. Салдарынан, опынып, небір қиындықтармен бетпе-бет келіп жататыны бар. Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Маңғыстау облысында «Экономикалық сауаттылықтың халықаралық орталығы» қоғамдық қорының жергілікті əкімдікпен бірге тұрғындардың сауаттылығын арттыру бағытындағы онкүндікті бастады. «Маңғыстаудағы қаржылық сауаттылық күндері» тақырыбындағы бұл шара аясында халықтың қаржылық сауаттылығын арттыруға ықпал етеді деген оймен облыстағы аудан-қалалар тұрғындарына арнап

ақпараттық-түсіндіру семинарлары ұйымдастырылады, жеке қаржыны басқару тақырыбы мен кең тараған қаржы өнімдері туралы оқыту материалдары үлестіріледі. Алдымен БАҚ өкілдерімен кездескен қоғамдық қор директоры Г.Арбабаева мен үйлестірушісі С.Жарасова «Нұр Отан» партиясы Маңғыстау облыстық филиалымен бірлесіп, тұрғындардың қаржылық сауаттылық деңгейі жəне өңірдегі қаржы қызметтерін тұтынушылардың құқықтарын қорғау мəселелерін талқылау

мақсатында дөңгелек үстел өткізді. – Тəуелсіздігімізді алғаннан бері біздің азаматтардың аз ғана бөлігі бүгінгі таңда нарықта ұсынылған қаржы өнімдері мен қызметтерін толық пайдалана алады жəне өз мүмкіндіктерін сауатты бағалап, өз отбасының бюджетін жоспарлап, жеке қаржыларына қатысты дұрыс шешімдер қабылдауға қабілетті болып отыр. Дамыған мемлекеттердің тұрғындары қаржы өнімдері мен қызметтерінің жүздеген түрлерін пайдаланатын болса, Қазақстанда олардың ең танымалдарының 10-ы ғана қолданылады, соның ішінде 5 өнім банк құралдары болып табылады. Ең негізгі деген білімді меңгермей тұрып, қабылданған шешімдер қаржы институттарымен

150 гектарға ұлғайтуға ұмтылдыруда екені айтылды. Осындай өзгерістер ар тық шылықтарын көзбе-көз көріп, танысушы көршілес шаруашылықтар жетекшілері де ойланып қалғаны байқалды. Солардың бірі Самар селолық округіндегі көкөнісші фермер Елена Скворцова сенімі үлкей іп, алдағы жылы жаңа əдісті қолдануға күш салатындықтарын білдірді. Бұл істің басты ұйытқысы «ҚазАгроҚаржы» АҚ өкілі Ренат Кемешев ортаға салғандай, еліміздің барлық аграрлық өңірлерінде тамшылатып суару жүйесін енгізуге қолдау жасау күшейе түсуде. Осы ретте оның қаржыландыруының арқасында мəселенің оңтайлығы талаптанушыларға жақсы мүмкіндік екенін айта кету керек. Барлығы 2 269,1 миллион теңге құрайтын 60 жобаның, соның ішінде Ұлттық қор қаражатынан жəне бюджеттен тыс көздерден 1 908,3 миллион теңге құрайтын 29 жобаның қолданылуы соған айғақ. Мұндай қамқорлық-көмекті пайдалануға көкөніс өсіруші əр фермердің еркі бар. Сəйкесінше істі ілгерілетіп əкетуге артық салмақ түсірмейді. Ауыл шаруашылығындағы инновациялы дамуға арқа сүйеген, игілікті бастамаға жол салған, мемлекеттік қолдауды іспен дəлелдеуге ұмтылған «Поливное» шаруа қожалығы үлгісі көңілге нұр құяды. Азық-түлікпен өзін ғана емес, басқа аймақтарды да, сырт жерлерді де қамтамасыз етуге қол жеткізіп отырған өндірісті өңірдің қолқанат саласындағы өзгерістер осыған куə. Қарағанды облысы, Абай ауданы.

жұмыс істеуде жағымсыз тəжірибе алудың мүмкіндігін арттырады, – дейді қор директоры. Биыл жыл басында аталмыш қор өз серіктестерімен бірлесіп Қазақстан халқының қаржылық сауаттылығының деңгейіне ұлттық зерттеу жүргізген. Зерттеу қорытындысында сауалнамаға қатысқан қазақстандықтардың 38 пайызы отбасылық бюджетті жүргізбейді, кредиттер мен депозиттер тақырыбы ең келелі мəселелердің бірі болып қалуда жəне халық бұл тақырыптар бойынша білім алуға барынша мүдделі болып табылады екен. Сондай-ақ, қаржылық сауаттылықтың ең төмен деңгейі Қызылорда мен Маңғыстау облыстарының респонденттері арасында анықталыпты. Сол себепті Маңғыстауда тұрғындардың қаржылық сауаттылығын арттыру мəселелері бойынша ақпараттық-түсіндіру ісшараларының кешенін іске асыруды өзекті деп таныған қор өкілдері қазір өлкеде жүр. Маңғыстау облысы.


Приложение 2 к приказу Министра финансов Республики Казахстан от 20 августа 2010 года № 422 Форма 1 Наименование организации: Акционерное общество «Научный центр противоинфекционных препаратов» Комитета промышленности Министерства индустрии и новых технологий РК Сведения о реорганизации: Постановлением Правительства №706 от 31.05.2012 «О реорганизации Республиканского государственного предприятия на праве хозяйственного ведения «Научный центр противоинфекционных препаратов» Комитета промышленности Министерства индустрии и новых технологий Республики Казахстан. 18.05.2013 №4612-1910-01-АО зарегистрировано в Министерстве юстиции Республики Казахстан АО «Научный центр противоинфекционных препаратов». Вид деятельности организации: Прочие исследования и разработки в области естественных наук и инженерии Организационно-правовая форма: Акционерное общество Тип отчета: Не консолидированный Среднегодовая численность работников: 170 Субъект предпринимательства: Крупный Юридический адрес (организации): Казахстан, 050008, г. Алматы, Бостандыкский р/н, ул.Ауезова, 84, сотовый: 87017592919, тел:+7727245-54-64, e-mail: scaid@mail.ru,веб-сайт: www.scaid.kz Бухгалтерский баланс за период с 01.01.2013 по 31.12.2013 тенге Наименование статьи Код На конец отчет- На начало отстро- ного периода четного периода ки Активы I. Краткосрочные активы: Денежные средства и их эквиваленты 010 200 503 779,00 18 716 204,00 Финансовые активы, имеющиеся в наличии для продажи 011 Производные финансовые инструменты 012 Финансовые активы, учитываемые по справедливой стоимости через при- 013 были и убытки Финансовые активы, удерживаемые до погашения 014 Прочие краткосрочные финансовые активы 015 Краткосрочная торговая и прочая дебиторская задолженность 016 2 891 555,00 1 143 105,00 Текущий подоходный налог 017 Запасы 018 24 805 888,00 32 648 648,00 Прочие краткосрочные активы 019 58 693 015,00 10 205 453,00 Итого краткосрочных активов (сумма строк с 010 по 019) 100 286 894 237,00 62 713 410,00 Активы (или выбывающие группы), предназначенные для продажи 101 II. Долгосрочные активы Финансовые активы, имеющиеся в наличии для продажи 110 Производные финансовые инструменты 111 Финансовые активы, учитываемые по справедливой стоимости через при- 112 были и убытки Финансовые активы, удерживаемые до погашения 113 Прочие долгосрочные финансовые активы 114 Долгосрочная торговая и прочая дебиторская задолженность 115 516 360,00 7 622 783,00 Инвестиции, учитываемые методом долевого участия 116 Инвестиционное имущество 117 Основные средства 118 827 411 214,00 652 509 713,00 Биологические активы 119 1 409 692,00 1 409 692,00 Разведочные и оценочные активы 120 0,00 0,00 Нематериальные активы 121 Отложенные налоговые активы 122 Прочие долгосрочные активы 123 76 711 281,00 102 211 694,00 Итого долгосрочных активов 200 906 048 547,00 763 753 882,00 (сумма строк с 110 по 123) Баланс (строка 100 +строка 101+ строка 200) 1 192 942 784,00 826 467 292,00 Обязательство и капитал III. Краткосрочные обязательства Займы 210 Производные финансовые инструменты 211 Прочие краткосрочные финансовые обязательства 212 110 437 079,00 13 461 840,00 Краткосрочная торговая и прочая кредиторская задолженность 213 831 504,00 194 345,00 Краткосрочные резервы 214 119 820 243,00 Текущие налоговые обязательства по подоходному налогу 215 Вознаграждения работникам 216 Прочие краткосрочные обязательства 217 34 797 972,00 54 992,00 Итого краткосрочных обязательств (сумма строк с 210 по 217) 300 265 886 798,00 13 711 177,00 Обязательства выбывающих групп, предназначенных для продажи 301 IV. Долгосрочные обязательства Займы 310 Производные финансовые инструменты 311 Прочие долгосрочные финансовые обязательства 312 Долгосрочная торговая и прочая кредиторская задолженность 313 Долгосрочные резервы 314 18 524 694,00 12 426 608,00 Отложенные налоговые обязательства 315 Прочие долгосрочные обязательства 316 586 797 062,00 589 032 356,00 Итого долгосрочных обязательств (сумма строк с 310 по 316) 400 605 321 756,00 601 458 964,00 V. Капитал Уставный (акционерный) капитал 410 296 352 000,00 9 200 000,00 Эмиссионный доход 411 Выкупленные собственные долевые инструменты 412 Резервы 413 202 097 151,00 Нераспределенная прибыль (непокрытый убыток) 414 25 382 230,00 Итого капитал, относимый на собственников материнской организации 420 321 734 230,00 211 297 151,00 (сумма строк с 410 по 414) Доля неконтролирующих собственников 421 Всего капитал (строка 420 +/- строка 421) 500 321 734 230,00 211 297 151,00 Баланс (строка 300+строка 301+строка 400 + строка 500) 1 192 942 784,00 826 467 292,00 Приложение 3 к приказу Министра финансов Республики Казахстан от 20 августа 2010 года № 422 Форма 2 Наименование организации: Акционерное общество «Научный центр противоинфекционных препаратов» Комитета промышленности Министерства индустрии и новых технологий РК Отчет о прибылях и убытках за период с 01.01.2013 по 31.12.2013 тенге Наименование показателей Код За отчетный За предыдущий стропериод период ки Выручка 010 1 661 422 000,00 908 053 000,00 Себестоимость реализованных товаров и услуг 011 1 404 362 524,00 801 186 940,00 Валовая прибыль (строка 010 – строка 011) 012 257 059 476,00 106 866 060,00 Расходы по реализации 013 Административные расходы 014 58 990 466,00 105 671 973,00 Прочие расходы 015 2 143 979,00 Прочие доходы 016 16 083 402,00 53 272 947,00 Итого операционная прибыль (убыток) (+/- строки с 012 по 016) 020 214 152 412,00 52 323 055,00 Доходы по финансированию 021 6 721 745,00 1 793 570,00 Расходы по финансированию 022 Доля организации в прибыли (убытке) ассоциированных организа023 ций и совместной деятельности, учитываемых по методу долевого участия Прочие неоперационные доходы 024 Прочие неоперационные расходы 025 Прибыль (убыток) до налогообложения (+/- строки с 020 по 025) 100 220 874 157,00 54 116 625,00 Расходы по подоходному налогу 101 269 035,00 Прибыль (убыток) после налогообложения от продолжающейся дея- 200 220 874 157,00 53 847 590,00 тельности (строка 100 – строка 101)

Прибыль (убыток) после налогообложения от прекращенной деятельности Прибыль за год (строка 200 + строка 201) относимая на: собственников материнской организации долю неконтролирующих собственников Прочая совокупная прибыль, всего (сумма строк с 410 по 420): в том числе: Переоценка основных средств Переоценка финансовых активов, имеющихся в наличии для продажи Доля в прочей совокупной прибыли (убытке) ассоциированных организаций и совместной деятельности, учитываемых по методу долевого участия Актуарные прибыли (убытки) по пенсионным обязательствам Эффект изменения в ставке подоходного налога на отсроченный налог дочерних организаций Хеджирование денежных потоков Курсовая разница по инвестициям в зарубежные организации Хеджирование чистых инвестиций в зарубежные операции Прочие компоненты прочей совокупной прибыли Корректировка при реклассификации в составе прибыли (убытка) Налоговый эффект компонентов прочей совокупной прибыли Общая совокупная прибыль строка 300 + строка 400) Общая совокупная прибыль относимая на: собственников материнской организации доля неконтролирующих собственников Прибыль на акцию: в том числе: Базовая прибыль на акцию: от продолжающейся деятельности от прекращенной деятельности Разводненная прибыль на акцию: от продолжающейся деятельности от прекращенной деятельности

Руководитель: Главный бухгалтер:

Ильин Александр Иванович Абильдаева Алтынай Раховна

9 200 000,00 0,00

0,00

9 200 000,00

Резервы

86 796 619,00 86 796 619,00

Нераспределенная прибыль

74 915 013,00 74 915 013,00 53 847 359,00 53 847 359,00 0,00

221 222

Доля неконтролирующих собственников

Выкупленные собственные долевые инструменты

010 011 100 200 210 220

Эмиссионный доход

Сальдо на 1 января предыдущего года Изменение в учетной политике Пересчитанное сальдо (строка 010+/строка 011) Общая совокупная прибыль, всего (строка 210 + строка 220): Прибыль (убыток) за год Прочая совокупная прибыль, всего (сумма строк с 221 по 229): в том числе: Прирост от переоценки основных средств (за минусом налогового эффекта) Перевод амортизации от переоценки основных средств (за минусом налогового эффекта) Переоценка финансовых активов, имеющиеся в наличии для продажи (за минусом налогового эффекта) Доля в прочей совокупной прибыли (убытке) ассоциированных организаций и совместной деятельности, учитываемых по методу долевого участия Актуарные прибыли (убытки) по пенсионным обязательствам Эффект изменения в ставке подоходного налога на отсроченный налог дочерних организаций Хеджирование денежных потоков (за минусом налогового эффекта) Курсовая разница по инвестициям в зарубежные организации Хеджирование чистых инвестиций в зарубежные операции Операции с собственниками, всего (сумма строк с 310 по 318): в том числе: Вознаграждения работников акциями: в том числе: стоимость услуг работников выпуск акций по схеме вознаграждения работников акциями налоговая выгода в отношении схемы вознаграждения работников акциями Взносы собственников Выпуск собственных долевых инструментов (акций) Выпуск долевых инструментов связанный с объединением бизнеса Долевой компонент конвертируемых инструментов (за минусом налогового эффекта) Выплата дивидендов Прочие распределения в пользу собственников Прочие операции с собственниками Изменения в доле участия в дочерних организациях, не приводящей к потере контроля Сальдо на 1 января отчетного года (строка 100 + строка 200 + строка 300) Изменение в учетной политике Пересчитанное сальдо (строка 400+/строка 401) Общая совокупная прибыль, всего (строка 610+ строка 620): Прибыль (убыток) за год Прочая совокупная прибыль, всего (сумма строк с 621 по 629): в том числе: Прирост от переоценки основных средств (за минусом налогового эффекта) Перевод амортизации от переоценки основных средств (за минусом налогового эффекта) Переоценка финансовых активов, имеющиеся в наличии для продажи (за минусом налогового эффекта) Доля в прочей совокупной прибыли (убытке) ассоциированных организаций и совместной деятельности, учитываемых по методу долевого участия Актуарные прибыли (убытки) по пенсионным обязательствам Эффект изменения в ставке подоходного налога на отсроченный налог дочерних компаний Хеджирование денежных потоков (за минусом налогового эффекта) Курсовая разница по инвестициям в зарубежные организации Хеджирование чистых инвестиций в зарубежные операции Операции с собственниками всего (сумма строк с 710 по 718) в том числе: Вознаграждения работников акциями в том числе: стоимость услуг работников выпуск акций по схеме вознаграждения работников акциями налоговая выгода в отношении схемы вознаграждения работников акциями Взносы собственников Выпуск собственных долевых инструментов (акций) Выпуск долевых инструментов, связанный с объединением бизнеса Долевой компонент конвертируемых инструментов (за минусом налогового эффекта) Выплата дивидендов Прочие распределения в пользу собственников Прочие операции с собственниками Изменения в доле участия в дочерних организациях, не приводящей к потере контроля Сальдо на 31 декабря отчетного года (строка 500 + строка 600 + строка 700)

Код строки

Капитал материнской организации Уставный (акционерный) капитал

Итого капитал

95 996 619,00 74 915 013,00 170 911 632,00 53 847 359,00 53 847 359,00 0,00 0,00 0,00

223

0,00

224

0,00

225 226

0,00 0,00

227 228 229 300

0,00 0,00 0,00 -13 461 840,00

0,00 0,00

0,00 115 300 532,00 -128 762 372,00

310

0,00

311 312 313 314 315 316 317 318 400 401 500 600 610 620

0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 -13 461 840,00 0,00 0,00 0,00 211 297 151,00 0,00 211 297 151,00 220 874 157,00 220 874 157,00 0,00

-13 461 840,00 115 300 532,00 -115 300 532,00 9 200 000,00 0,00

0,00 202 097 151,00

0,00

9 200 000,00 0,00

0,00 202 097 151,00

0,00 220 874 157,00 220 874 157,00 0,00

621 622

0,00 0,00

623

0,00

624

0,00

625 626

0,00 0,00

627 628 629 700 287 152 000,00 0,00

0,00 -202 097 151,00 -195 491 927,00

0,00 0,00 0,00 -110 437 078,00

710

711 287 152 000,00 712 713 714 715 716 717 718 800 296 352 000,00 0,00

-85 054 848,00

-202 097 151,00 0,00

Назар аударыңыз! Алматы маңында жаңа пəтерлер

201 300

220 874 157,00

53 847 590,00

220 874 157,00

53 847 590,00

400 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 500

600

Приложение 4 к приказу Министра финансов Республики Казахстан от 20 августа 2010 года № 422 Форма 3 Наименование организации: Акционерное общество «Научный центр противоинфекционных препаратов» Комитета промышленности Министерства индустрии и новых технологий РК Отчет о движении денежных средств (прямой метод) за период с 01.01.2013 по 31.12.2013 тенге Наименование показателей Код За отчетный За предыдущий стропериод период ки I. Движение денежных средств от операционной деятельности 1. Поступление денежных средств, всего (сумма строк с 011 по 016) 010 1 673 751 712,00 913 412 000,00 в том числе: реализация товаров и услуг 011 6 317 827,00 3 062 000,00 прочая выручка 012 авансы, полученные от покупателей, заказчиков 013 1 661 422 000,00 908 053 000,00 поступления по договорам страхования 014 полученные вознаграждения 015 5 713 885,00 1 524 000,00 прочие поступления 016 298 000,00 773 000,00 2. Выбытие денежных средств, всего (сумма строк с 021 по 027) 020 1 491 964 137,00 909 947 407,00 в том числе: платежи поставщикам за товары и услуги 021 911 351 000,00 503 439 407,00 авансы, выданные поставщикам товаров и услуг 022 выплаты по оплате труда 023 404 095 000,00 254 798 000,00 выплата вознаграждения 024 выплаты по договорам страхования 025 подоходный налог и другие платежи в бюджет 026 125 645 000,00 101 033 000,00 прочие выплаты 027 50 873 137,00 50 677 000,00 3. Чистая сумма денежных средств от операционной деятельности 030 181 787 575,00 3 464 593,00 (строка 010 – строка 020) II. Движение денежных средств от инвестиционной деятельности 1. Поступление денежных средств, всего (сумма строк с 041 по 051) 040 0,00 в том числе: реализация основных средств 041 реализация нематериальных активов 042 реализация других долгосрочных активов 043 реализация долевых инструментов других организаций (кроме дочерних) 044 и долей участия в совместном предпринимательстве реализация долговых инструментов других организаций 045 возмещение при потере контроля над дочерними организациями 046 реализация прочих финансовых активов 047 фьючерсные и форвардные контракты, опционы и свопы 048 полученные дивиденды 049 полученные вознаграждения 050 прочие поступления 051 2. Выбытие денежных средств, всего (сумма строк с 061 по 071) 060 0,00 0,00 в том числе: приобретение основных средств 061 приобретение нематериальных активов 062 приобретение других долгосрочных активов 063 приобретение долевых инструментов других организаций (кроме дочер064 них) и долей участия в совместном предпринимательстве приобретение долговых инструментов других организаций 065 приобретение контроля над дочерними организациями 066 приобретение прочих финансовых активов 067 предоставление займов 068 фьючерсные и форвардные контракты, опционы и свопы 069 инвестиции в ассоциированные и дочерние организации 070 прочие выплаты 071 3. Чистая сумма денежных средств от инвестиционной деятельности 080 0,00 0,00 (строка 040 – строка 060) III. Движение денежных средств от финансовой деятельности 1. Поступление денежных средств, всего (сумма строк с 091 по 094) 090 0,00 в том числе: эмиссия акций и других финансовых инструментов 091 получение займов 092 полученные вознаграждения 093 прочие поступления 094 2. Выбытие денежных средств, всего (сумма строк с 101 по 105) 100 0,00 в том числе: погашение займов 101 выплата вознаграждения 102 выплата дивидендов 103 выплаты собственникам по акциям организации 104 прочие выбытия 105 3. Чистая сумма денежных средств от финансовой деятельности 110 (строка 090 – строка 100) 4. Влияние обменных курсов валют к тенге 120 5. Увеличение +/- уменьшение денежных средств (строка 030 +/130 181 787 575,00 3 464 593,00 строка 080 +/- строка 110+/-стр.120) 6. Денежные средства и их эквиваленты на начало отчетного периода 140 18 716 204,00 15 251 611,00 7. Денежные средства и их эквиваленты на конец отчетного периода 150 200 503 779,00 18 716 204,00

Приложение 6 к приказу Министра финансов Республики Казахстан от 20 августа 2010 года № 422 Форма 4 Наименование организации: Акционерное общество «Научный центр противоинфекционных препаратов» Комитета промышленности Министерства индустрии и новых технологий РК Отчет об изменениях в капитале за период с 01.01.2013 по 31.12.2013 тенге

Наименование компонентов

9

www.egemen.kz

23 қыркүйек 2014 жыл

0,00

-110 437 079,00

25 382 230,00

202 097 152,00 0,00 0,00 0,00 -110 437 079,00 -202 097 151,00 0,00 0,00 321 734 230,00

Акционеру и Совету директоров АО «Научный центр противоинфекционных препаратов» Отчет независимых аудиторов по финансовой отчетности г. Алматы 30 июня 2014 года Мы провели аудит прилагаемой финансовой отчетности АО «Научный центр противоинфекционных препаратов» (далее – Общества) состоящей из отчета о финансовом положении по состоянию на 31 декабря 2013 года, отчета о совокупном доходе, об изменениях в капитале, движении денежных средств за год, закончившийся на указанную дату, а также краткого изложения основных положений учетной политики и других поясняющих примечаний. Ответственность руководства Общества за подготовку финансовой отчетности Ответственность за подготовку и достоверное представление указанной финансовой отчетности в соответствии с Международными стандартами финансовой отчетности несет руководство Общества. Данная ответственность включает в себя: разработку, внедрение и поддержание системы внутреннего контроля, необходимой для подготовки и достоверного представления финансовой отчетности, не содержащей существенных искажений, допущенных вследствие недобросовестных действий или ошибок, выбор и применение соответствующей учетной политики, использование обоснованных, применительно к обстоятельствам, оценок. Ответственность аудиторов Наша ответственность заключается в выражении мнения об указанной финансовой отчетности на основе проведенного нами аудита. Мы провели аудит в соответствии с Международными стандартами аудита. Данные стандарты требуют от нас соблюдения применимых этических норм, а также планирования и проведения аудита таким образом, чтобы получить разумную уверенность в том, что финансовая отчетность не содержит существенных искажений. Аудит включает в себя проведение процедур, направленных на получение аудиторских доказательств, подтверждающих числовые данные и раскрытия, содержащиеся в финансовой отчетности. Выбор процедур является предметом нашего суждения, которое основывается на оценке риска наличия существенных искажений, допущенных вследствие недобросовестных действий или ошибок. В процессе оценки данного риска аудитор рассматривает систему внутреннего контроля, обеспечивающую подготовку и достоверное представление финансовой отчетности, с целью выбора соответствующих аудиторских процедур, но не с целью выражения мнения об эффективности системы внутреннего контроля. Аудит также включает оценку правильности использованных принципов бухгалтерского учета и обоснованности оценочных показателей, рассчитанных руководством, а также оценку представления финансовой отчетности в целом. Мы полагаем, что полученные в ходе аудита доказательства дают нам достаточные основания для выражения мнения об указанной финансовой отчетности. Основание для выражения мнения с оговоркой Мы не наблюдали за проведением инвентаризации основных средств и товарно-материальных запасов, по состоянию на 31 декабря 2013 года, так как это дата предшествовала дате привлечения нас в качестве аудиторов. Мнение аудиторов По нашему мнению, за исключением возможного влияния на финансовую отчетность аспектов, изложенных в предыдущем параграфе, представляющем основание для выражения мнения с оговоркой, прилагаемая финансовая отчетность отражает достоверно во всех существенных отношениях финансовое положение Общества по состоянию на 31 декабря 2013 года, а также результаты его деятельности и движение денежных средств за год, закончившийся на указанную дату, в соответствии с Международными стандартами финансовой отчетности. Дуйсенбеков Есенбай Ахметович Директор ТОО «НАК «Asia Astana Audit» Государственная лицензия на занятие аудиторской деятельностью на территории Республики Казахстан №0000055, серия МФЮ-2, выданная Министерством финансов РК 15 января 2010 года. Самзаев Артыкбай Самзаевич Аудитор Квалификационное свидетельство № 0000462, выданное Квалификационной комиссией по аттестаций аудиторов Республики Казахстан, протокол № 23 от 14.11 1998 года

«Самұрық-Қазына» жылжымайтын мүлік қоры» АҚ «Асыл арман» ТК-ден (1-кезек) сатып алу құқығымен жалдау арқылы өткізілетін пəтерлер санын 830 бірлікке көбейткені туралы хабарлайды жəне осы тұрғын үй кешенінен сату арқылы қосымша 91 пəтер ұсынады. Пəтерлер санының артуы «Асыл арман» ТК-дегі (1-кезек) пəтерлердің кезекте тұрғандар арасында сұранысқа ие болмай, оларды Алматы облысы Қарасай ауданы əкімдігінің қайтаруымен байланысты. Сату арқылы өткізілетін пəтерлердің құны 1 шаршы метр үшін 180 000 теңгені құрайды. Баға «Қолжетімді баспана-2020» бағдарламасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 21 маусымдағы №821 қаулысының кіші бөлімінің 6-тармағы 3) тармақшасына сəйкес бекітіліп, белгіленді. «Асыл арман» ТК-ден пəтер алу туралы өтінімдерді қабылдау мерзімі өзгеріссіз қалады – 29 қыркүйек сағат 10.00-ден бастап 14 қазан сағат 10.00-ді қоса алған мерзімде. Аталған кешеннен пəтер алғысы келетіндер www.fnsk.kz сайтына алдын ала тіркеліп, белгіленген мерзімде өтінім беріп, тиісті кезекке енуі керек. Пəтерлерді өткізу Жылжымайтын мүлік қорының ішкі ережелеріне сəйкес жүзеге асырылады. Пəтерлерді алу үшін өтінімдер www.fnsk.kz. веб-сайты арқылы басында Алматы облысы Қарасай ауданында баспанасы жоқ немесе тұрғын үй жағдайларын жақсартқысы келетін адамдардан қабылданатын еске саламыз. Сатып алу құқығымен жалдау арқылы өткізілетін объектілердің жалпы саны – 1609 пəтер, сату арқылы өткізілетін объектілердің жалпы саны – 91 пəтер. «Қолжетімді баспана-2020» бағдарламасы бойынша пəтер алғысы келетін барлық адам www.fnsk.kz сайтына тіркелуі қажет. Өтінімдерді қабылдау басталғанға дейін сайтқа тіркеліп қойған жөн. Сайтқа тіркелу үшін электрондық-сандық қолдың болуы қажет. Тіркелу жөніндегі нұсқаулықты www.fnsk. kz сайтынан оқи аласыздар. Өтінімдерді қабылдау басталатын күні мен уақыты: 2014 жылғы 29 қыркүйек, сағат 10.00 (Астана уақыты бойынша). Өтінімдерді қабылдау аяқталатын күні мен уақыты: 2014 жылғы 14 қазан, сағат 10.00 (Астана уақыты бойынша). Өтінімдерді қабылдаудың белгіленген мерзімінде барлық тіркелген пайдаланушылар үшін пəтер алуға өтінімдер жіберу мүмкіндігі бір мезгілде ашылады. Кезектілік электрондық өтінім қабылданған уақыт бойынша автоматты түрде қалыптасады. Бұл ретте өтінім белгілі бір пəтерлер түріне беріледі. Өтінімдер нақты берілгеннен кейін таңдап алынған пəтер түрін өзгертуге болмайды. «Қолжетімді тұрғын үй-2020» бағдарламасы бойынша

Жылжымайтын мүлік қорының тұрғын, коммерциялық (тұрғын емес) үй-жайларын өткізу қағидалары, Жылжымайтын мүлік қорының тұрғын, коммерциялық (тұрғын емес) үй-жайларын, сондай-ақ көлік орындарын өткізу тəртібі жəне Өтінім беру жүйесі жөніндегі келісім Жылжымайтын мүлік қорының www. fnsk.kz сайтында орналастырылған. «Самұрық-Қазына» жылжымайтын мүлік қоры» АҚ-ның «Асыл арман» ТК-ден, 1-кезек, 2-кезеңде САТЫП АЛУ ҚҰҚЫҒЫМЕН ЖАЛДАУ арқылы қосымша өткізілетін пəтерлерінің түрі бойынша тізімі № Түрі Пəтер БөлПəтер түрі Пəтер түрі бойр/с бойтүрі мелер бойынша ынша жалдау ынша саны ең үлкен төлемінің ең пəтерлер ауданы, көп мөлшері, саны ш.м. айына/теңге 1 104 №1 1 бөлмелі 33,04 53 253 2 312 №2 1 бөлмелі 39,78 64 116 3 207 №3 2 бөлмелі 58,99 95 078 4 110 №4 3 бөлмелі 66,58 107 312 5 97 №5 3 бөлмелі 68,28 110 052 «Самұрық-Қазына» жылжымайтын мүлік қоры» АҚ-ның «Асыл арман» ТК-ден, 1-кезек, 2-кезеңде САТУ арқылы қосымша өткізілетін пəтерлерінің түрі бойынша тізімі № Түрі бой- Пəтер БөлПəтер түрі Пəтер түрі р/с ынша түрі мелер бойынша ең бойынша ең пəтерлер саны үлкен ауда- үлкен сату саны ны, ш.м. бағасы, теңге 1 11 №1 1 бөлмелі 33,04 5 946 691 2 33 №2 1 бөлмелі 39,78 7 159 787 3 23 №3 2 бөлмелі 58,99 10 617 291 4 11 №4 3 бөлмелі 66,58 11 983 374 5 13 №5 3 бөлмелі 68,28 12 289 348 «Асыл Арман» ТК мына мекенжайда орналасқан: Алматы облысы, Қарасай ауданы, Іргелі ауылдық округі, Іргелі ауылынан батысқа қарай, №1 учаске, қаңқасы: тұтас темірбетон, қабырға материалы: жеңіл қабырға UTS, қабаттар саны: 9-қабат. Пəтерлердің жоспарымен жəне «Асыл арман» тұрғын үй кешенінің орналасқан жері туралы ақпаратпен «СамұрықҚазына» жылжымайтын мүлік қоры» АҚ-ның www.fnsk.kz сайтынан таныса аласыздар. Анықтама телефондары: 8(7172)91-90-70, 8 (727) 222-0682, info@fnsk.kz

«Expo-2017: болашақ энергиясы жəне жасыл экономиканың Қазақстанға берер мүмкіндіктері» тақырыбына ағылшын тілінде «Discover Kazakhstan» үздік эсселер байқауын жариялаймыз Құрметті Назарбаев Зияткерлік мектептері мен еліміздің жалпы білім беретін мектептерінің 9-12 сынып оқушылары! Егер сіз ағылшын тілін қызығып оқысаңыз, сыни тұрғыдан ойлауды дамытуға ұмтылсаңыз, ағылшын тілін білу тəсілі ретінде жəне жазба түрінде өзіңізді көрсетуге қолдансаңыз, білім салаларындағы өзіңіздің терең біліміңізге сенім артсаңыз, онда жасыл экономиканың дамуы мен оның мүмкіндіктері туралы эссе жазып, өзіңізді бүкіл əлемге паш етуге зор мүмкіндік туып отыр. «Назарбаев Зияткерлік мектептері» дербес білім беру ұйымы «Discover Kazakhstan» ағылшын тілінде үздік эсселер байқауын жариялайды. Байқаудың мақсаты: Қазақстанды жəне оның жетістіктерін əлемдік қауымдастыққа таныту, мəдениетінің, дəстүрінің, табиғиклиматтық жағдайының, əлеуметтік-саяси құрылымының, экономикалық дамуының ерекшеліктерімен таныстыру болып табылады. Байқау 2014 жылдың 5 қарашасына дейін өткізіледі. Байқау ережесімен www.nis.edu.kz сайтында таныса аласыздар. ҚР жалпы білім беретін мектептерінің оқушылары өз жұмыстарын dk@nis.edu.kz электронды мекенжайына жібереді. Назарбаев Зияткерлік мектептерінің оқушылары аталған байқауға өз материалдарын оқитын мектептері бойынша ондағы қазылар алқасына өткізеді. Байқау қорытындысы бойынша қазылар алқасы жеңімпаздарды мына тəртіпте анықтайды: Бас жүлде – бір номинация Бірінші орын – бір номинация Екінші орын – екі номинация Үшінші орын – үш номинация Байқау нəтижелері 2014 жылдың 1 желтоқсанынан кешіктірілмей www.nis.edu.kz сайтында жарияланады. Байқау жеңімпаздары диплом жəне естелік сыйлықтармен марапатталады. Үздік шығармалар «Discover Kazakhstan» жинағына енеді. Сіздерден біздің еліміз туралы бірегей жəне қайталанбас эсселер күтеміз!

Настоящим ТОО «RG Brands Kazakhstan» сообщает об утере правоустанавливающих документов на недвижимое имущество, жилой дом, расположенный по адресу: РК, Алматинская область, Панфиловский район, с.Коктал, ул.Хмылева, д.53, а именно Технического паспорта от 14.10.1991 г.; Технического паспорта от 24.10.2007 г.; Регистрационного удостоверения; Государственного акта на право пожизненного наследуемого владения землей №0062869; Акта приемочной комиссии и приемки легализованного объекта строительства в эксплуатацию; Решения заседания комиссии легализованного недвижимого имущества №12190 от 20.08.2007 г., и просит считать перечисленные выше документы недействительными. Договор передачи в собственность №1-56 от 04.09.2007 г. на паркинг по адресу: г. Алматы, ул. Каблукова, 270 на имя Усиновой Алии Макеновны в связи с утери считать недействительным. Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Саяхат Алпысұлы ҚОНАҚАЕВ Дарынды инженерметаллург, «Тау-Кен Самұрық» акционерлік қоғамы басқарма төрағасының орынбасары Саяхат Алпысұлы Қонақаев 21 қыркүйекте алпыс жасқа қараған шағында өмірден өтті. С.А.Қонақаев 1955 жылғы 3 маусымда Қарағанды облысындағы Тельман ауданының Самарқан ауылында дүниеге келді. Қарағанды металлургия комбинатының жанындағы Зауытжоғары техникалық оқу орнын 1980 жылы бітіргеннен кейін сол комбинатта еңбек жолын слесарь, одан кейін оператор-кесуші болып бастады. 1984-1990 жылдары Қарағанды облысының партия ұйымдарында еңбек етті. Сыртқы экономикалық байланыстар, Экономика жəне сауда, Энергетика жəне минералдық ресурстар министрліктерінде

Қазақстан Республикасы Президентінің Əкімшілігі Халықаралық «Бөбек» балалар қайырымдылық қорының президенті Сара Алпысқызы Назарбаеваға інісі Саяхат Алпысұлы ҚОНАҚАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің басшылығы мен депутаттары Мəжіліс Төрағасының орынбасары Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаеваға нағашы ағасы Саяхат Алпысұлы ҚОНАҚАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Тау-Кен Самұрық» ұлттық тау-кен компаниясы» акционерлік қоғамының басшылығы мен ұжымы «Тау-Кен Самұрық» АҚ басқармасы төрағасының орынбасары Саяхат Алпысұлы ҚОНАҚАЕВТЫҢ кенеттен қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Шеврон» компаниясы Еуразиялық бөлімінің басшылығы мен ұжымы Сара Алпысқызы Назарбаеваға жəне оның жақындарына орны толмас ауыр қазаға душар болуларына – інілері Саяхат Алпысұлы ҚОНАҚАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ректораты университеттің бірінші проректоры, философия ғылымдарының докторы, профессор, ҰҒА корреспондент-мүшесі Жəмила Нүсіпжанқызы Нұрманбетоваға жұбайы Саяхат Алпысұлы ҚОНАҚАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қаржылық бақылау комитетінің Жамбыл облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясы ұжымы инспекция басшысы Кендебай Болысбайұлы ШҮЙКЕБАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен жақын туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қаржылық бақылау комитетінің Жамбыл облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясы ұжымы инспекцияның №1 бақылау бөлімінің басшысы Төлеген Абдуайтұлы АСҚАРБЕКОВТІҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен жақын туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қызылорда облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясы Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қаржылық бақы лау комитетінің Жамбыл облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясының басшысы Кендебай Болысбайұлы ШҮЙКЕБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

жауапты қызметтер атқарды. 2009 жылғы мамырдан бері «Тау-Кен Самұрық» акционерлік қо ғамы басқарма төрағасының орынбасары болды. Саяхат Алпысұлы Қонақаев жоғары білікті, өз ісіне адал берілген маман, Отанымыздың шы найы патриоты еді. Оның сіңірген еңбегі «Құрмет» ордені жəне «Ерен еңбегі үшін» медалі сияқты жоғары мемлекеттік наградаларымен аталып өткен. Саяхат Алпысұлы Қонақаевтың мезгілсіз өмірден озуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтамыз. Оның жарқын бейнесі жадымызда əрдайым сақталады. «Самұрық-Қазына» ҰƏҚ» акционерлік қоғамының ұжымы.

Шығыс Қазақстан облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясының ұжымы Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қаржылық бақылау комитетінің Жамбыл облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясының басшысы Кендебай Болысбайұлы ШҮЙКЕБАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Ақтөбе облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясының басшылығы мен қызметкерлері Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қаржылық бақылау комитетінің Жамбыл облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясының басшысы Кендебай Болысбайұлы ШҮЙКЕБАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуыстарына ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Парасат» ұлттық ғылыми-технологиялық холдингі» АҚ ұжымы «Жəңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті» РМК ректорының міндетін атқарушы Нұрлан Хабиболлаұлы Серғалиевке анасы Күміс Ахметқызы СЕРҒАЛИЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. М.Əуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің ректораты мен ұжымы Жəңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлықтехникалық университеті ректорының міндетін атқарушы Нұрлан Хабиболлаұлы Серғалиевке анасы Күміс АХМЕТҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің ұжымы Жəңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлықтехникалық университеті ректорының міндетін атқарушы Нұрлан Хабиболлаұлы Серғалиевке анасы Күміс АХМЕТҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ұжымы бірінші проректор, химия ғылымдарының докторы, профессор Мұхамбетқали Мырзабайұлы Бүркітбаевқа інісі Бақытқали БҮРКІТБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті филология факультетінің 1991 жылғы түлектері Ш.Шаяхметов атындағы республикалық тілдерді дамытудың үйлестіру-əдістемелік орталығының директоры, филология ғылымдарының кандидаты Бижомарт Сейсенбекұлы Қапалбекке анасы Айым ҚАБДОЛДАҚЫЗЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

23 қыркүйек 2014 жыл

 Алыпқашпаның ақиқаты

 Кино

Лиронныѕ сценарийі

Х «Еуразия» кинофестивалініѕ бас жїлдесі Израильге кетті Апта соңына қарай Алматыдағы «Еуразия» халықаралық кинофестивалі де мəресіне жетіп, атаулы жүлделер талантты кинематографистерді тапты. Мерейтойлық фестивальдің бас жүлдесі Израильге кетті. Республика Сарайында өткен салтанатты марапаттау рəсімінде Халықаралық байқау қазылары мен ФИПРЕССИ жəне НЕТПАК қазылары жеңімпаздардың есімдерін атады. Айнаш ЕСАЛИ,

сіңлісі үшін жас өмірін сарп етіп жүрген күндерде əлеуметтік қызметшілер оған Гэбиді арнайы емханаға орналастыруға көндіреді. Алайда, енді жеке өмірі басталып, өмірінде ер-азамат пайда болған кезде Рейчел бақытты болудың орнына, бағын байлап келген науқас бауырынан басқа адаммен өмір бастай алмай, адам ақылына сыймайтын жазмыштың сабақтарына ұрынады... Сол сияқты «Ең үздік режиссерлік жұмыс» номинациясы бойынша Исландия режиссері Бенедикт Эрлингссон марапатталды. Оның «Сəйгүліктер мен адамдар туралы» картинасына келсек, фестивальдің соңғы күні де басқа күндері секілді мазмұнды өтіп, исландиялық комедия продюсері Кристоф Тоук жылқының Исландия ұлттық мəдениетінің салмақты бөлшегі екенін жəне өз халқы үшін бұл фильм өзекті екенін баяндаған болатын. «Үздік əйел рөлі үшін» жүлдесі «Жұлдыз» фильмінде (Ресей) басты рөлді сомдаған актриса Тинатин Далакишвилиге берілді. Тинатин үздік актриса екені аян болмай тұрғанда, ол журналистердің көп қызығушылығын тудырған болатын. «Кинотаврда» жұмыс істеген тілшілер сияқты қазақстандық баспасөз өкілдері актрисаның

«Егемен Қазақстан».

Кинофестиваль аяқталуға жақындап, жұлдызы жанған актерлер мен режиссерлердің есімдері аталғанша баспасөз мəслихаттары өтіп жатты. Оған дейін бас жүлде бұйырғалы тұрғанын білмейтін «Оның жанында» картинасының режиссері Асаф Корман бұл фильм нің түсірілуіне жары – актриса Лирон Бен-Шлаш тікелей əсер еткенін əрі сценарий жазғанын, тіпті, идея авторы екендігін де баяндап берген болатын. Режиссер биылғы «Еуразия» кинофестивалінің бас жүлдесін алып тұрып: – Лирон, сенің сценарийің бойынша дүниеге келген картина Қазақ станда Гран-При алады деп елестете алдың ба? Бұл таңғаларлық! Өзің маған осы оқиғаны айтып бергеніңде мен біздің махаббатқа толы алғашқы көркем фильміміз дəл осындай болуы керектігін түсінгенмін, – деді. Күрделі отбасылық қарымқатынастар мен психологиялық шиеле ністерге құрылған картинаның басты кейіпкерлері – апалы-сіңлілі екеу. Қысқасы, израильдік режиссердің фильмі 27 жастағы Рейчел мен 24 жастағы Гэби жайлы. Рейчел жүйке ауруына ұшыраған

болашағы бар екеніне сенім білдірген. Тинатиннің өзі кəсіби актриса емес екенін, бастапқыда «Любовь с акцентом» фильмінің эпизодына түсуі керек болғанын, алайда, Лесидің рөліне бекітілген актриса түсірілім басталар алдында актерлік құрамнан шығып кеткендіктен, оның орнын иеленуіне тура келгенін айтып берді. «Үздік ер адам рөлі үшін» жүлдесіне бір топ актерлердің ансамблі ие болды. Бұл «Еуразия» кинофестивалі тарихында болмаған оқиға. Сонымен, «Мандариндер» (Грузия-Эстония) картинасының актерлері – Лембита Ульфсак, Михаил Месхи, Геор гий Накашидзе мен Элмо Нюганен Қазақстанда олжалы болды. Эстондық продюсер Иво Фельт түрлі халықаралық кинофестивальдерде 12-ге тарта жүлде алып үл герген «Мандариндер» картинасының түсірілу тарихымен бөліскенде, Эстония мен Грузия кинематографистері арасындағы қызуқандылық айырмашылығына қарамастан, түсіру алаңында тату ахуал орнағанын айтқан болатын. Біз осыған дейін фестивальдің негізгі байқауына Қазақстаннан бір ғана картина қосылғанын атағанбыз. Сонымен, Ермек Шынарбаевтың «Дала дауысы»

фильмі Халықаралық кинотөрешілердің арнайы жүлдесімен атап өтілді. Бұл фильмде басты рөлде əйгілі актер Жерар Депардье ойнайды. Сол сияқты қазақ кинематографиясында «жаңа толқынның» пайда болғанына да 30 жыл өтіпті. Ал бұл айтулы оқиға кинофестиваль бағдарламасында арнайы қарастырылған болатын. Осы режиссерлер арасында Рашид Сүлейменовтің «Үйге баратын жол» картинасы да арнаулы жүлдемен марапатталды. «Еуразия» фестивалінің жылы бір дəстүрі – əлемдік жəне отандық кинематографияның өркендеуіне өлшеусіз үлес қосқан таланттар төрге шығарылып, киносүйер қауымның қошеметіне бөленіп жатады. Биыл бұл марапат Франциядан келген атақты режиссер, сценарийст əрі продюсер, екі мəрте «Оскар» сыйлығын алған 81 жастағы Коста Гаврасқа берілді. Негізгі Халықаралық қазылар алқасынан бөлек жыл сайын ФИПРЕССИ мен НЕТПАК ки-

носыншылары қатар жұмыс жасайтыны белгілі. Қысқасы, екеуінің де ықыласы қазақ режиссері Нариман Төребаевтың «Шытырман оқиға» атты картинасына қатар ауып, Төребаев қос сыйлыққа ие болды. Марапаттаулардан да бөлек, отандық кинематография үшін маңызды оқиғалар орын алып

Ќоржында əзірге – 2 алтын, 2 кїміс, 5 ќола (Соңы. Басы 1-бетте). Азия ойындарында дзюдошыларымыз табысты өнер көрсетіп жатыр деп айта аламыз. Өйткені, бұл спорт түрінен спортшыларымыз 1 алтын, 1 күміс жəне 3 қола медаль алды. Атап айтсақ, 60 кило салмақтағы Елдос Сметов финалда моңғолиялық Болдбаатар Ганбатты ұтып, Азия ойындарының жеңімпазы атанды. Бұл сында Сметов бірінші белдесуінде 1/16 финалда тəжікстандық Кабатулло Аминовты

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

жеңіп, ширек финалда гонконгтық Ю Кин Тингты айқын басымдықпен ұтты. Ал жартылай финалда жапон Тору Шишименден айласын асырып, финалға шықты. Финалда ең тартысты кездесу болды. Осы белдесуде Елдос зал толы моңғолиялық жанкүйерлердің айғайшуына қарамай, қарсыласынан қаймықпай күресті. Біздің бағлан Ганбатты жеңетінін сезген болуы керек, қарсыласына əдіс-қимыл жасауға ешқандай мүмкіндік бермей, таза ұтты. Бұл – біздің елдің дзюдодан жазғы Азия ойындарындағы алғашқы алтын жүлдесі. Ал əлем чемпионы Максим Раков алтын медальға сынық сүйем қалғанда сүрінді. Оның жолын кескен Бейжің Олимпиадасының жеңімпазы моңғол Найдангийн Тувшинбаяр. Дзюдошы Азамат Мұқанов 66 килоға

жатты. Картиналарында детективті сюжеттерімен саясат пен билікті аттап өтпейтін, «Оскар» сыйлығының иегері Коста-Гаврас ұлы Ромен Гавраспен бірге алдағы картиналарының бірінің түсіру алаңы ретінде Алматыны қарастырып жатқанын мəлімдеп отыр. Сол сияқты соңғы баспасөз мəслихатында əйгілі режиссер Чак Рассел мен «Қазақфильм» АҚ президенті Ермек Аманшаев БАҚ өкілдеріне тосынсый жасады. «Қазақфильм» киностудиясының голливудтық студиялардың бірімен түсіретін «Джинн» жобасының концепт-арттары мен суреттері көрсетілді. Қазақстандық тараптан жобаның креативті продюсері, «Ине» фильмінің режиссері Рашид Нұғыманов болатыны белгілі болды. Айтқандай, картинаның шабыт көзінің бірі – Астанада үш жылдан кейін өтетін ЭКСПО-2017 көрмесі болмақ. Онда түсіру кезеңінің бір бөлігі өтеді. «Джинн» фильмінің түсірілімі келесі жазға жоспарланып отырған жайы бар. Жабылу салтанатына «Оскар»

Бўл – Шəкəрімніѕ 1927 жылы тїскен суреті Бүгінгі күнге дейін ақын Шəкəрім Құдайбердіұлының үш фотосуреті сақталған. Бірақ, оның ішінде ақынның бүркіт ұстап түскен фотосы дау туғызып келгені рас. Себебі, еліміздегі көптеген кітаптарда бұл сурет «Бүркіт ұстаған аңшы» деп қана берілген. Кейбіреулер мұны «Қазақтың белгісіз, жəй бір ақсақалы», десе, екіншілері «Бұл – Шəкəрім Құдайбердиев», деп дауласқан. Бүгінде Абай мұражайының қызметкерлері бұл даудың нүктесін қойды. Олар Ресейге барып, бұл суреттің қолдан жасалмағандығын, түпнұсқасы сақталғандығын дəлелдеп қайтты. Мəскеу мұрағаттарында Шəкəрімнің кітапта берілген осы фотосы жəне басқа да фотолары табылыпты. Нақты айтсақ, Ресей Федерациясы Мəдениет

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

СЕМЕЙ.

Шекара бўздыѕ – жауап бересіѕ Өткен тəулік ішінде қазақстандық шекарашылар мемлекеттік шекараны бұзған 5 адамды ұстады, деп хабарлады ҰҚК ШҚ-ның баспасөз қызметі.

АЛМАТЫ.

13 миллион теѕге

букмекерлік кеѕсеге аударылып кеткен Ақтөбеде балалар бақша сының есепшісі осы мекеменің 13 миллион теңге ақшасын букмекерлік кеңсеге жаратып жіберген болып шықты. Осының салдарынан «Достық мектепке дейін» деп аталатын коммуналды қазынашылық мекемесінің 28 жасар есепшісі Бекжан Өтегенов қапасқа қамалып отыр. Бір есепшінің ойынқұмарлығы осылай балалар мекемесінің қыруар ақшасын желге ұшырып жіберген. Қылмыстық іс материалы бойынша жас маманның 2 жыл ішінде 12 миллион 727 мың теңгені букмекерлік кеңсеге аударып жібергені белгілі болып отыр. Ойынқұмар жігіт 2012 жылы балабақшаның мүлігіне материалдық жауапкершілік алған мекеменің жеке есебінен 200 мың теңге алып, букмекерлік конторға жұмсаған. Ұрланған ақшамен ол спорттық ойындарға бəс тіккен. Есепші ай сайын букмекерлік кеңсе есебіне 350 мыңнан 1,5 миллион теңгеге дейін электронды кілт арқылы ақша жіберіп отырған. Ал қаржыны қайтадан ұтып алуға ешбір мүмкіндігі болмаған. Сотта ол бұл оқиғаның орын алғанына өкінетінін айтты. 2012 жылдың маусымы мен 2014 жылдың наурызына дейін Б.Өтегенов 12 миллион теңгені жоқ етіпті. Енді арсыз есепшіні 7-12 жыл аралығында бас бостандығынан айырылу жазасы күтіп тұр.

Таңғы сағат бестің шамасында «Қорғас» заставасының аумағындағы бақылау жүйесі шырылдап қоя берді. Мəн-жайды анықтау үшін шекара наряды жолға шықты. Тегін емес екен, жолаққа түскен із бойынша қызметтік ит жүгіре жөнелді. Шұғыл қимылдың арқасында шекара бұзушы адам қолға түсті. Алдын ала тергеу кезінде оның қытайлық азамат екендігі, қытай тілімен қатар, ағылшын тілін білетіндігі анықталды. Қойын-қонышынан ҚХР азаматының куəлігі табылды, ал қолындағы дорбасынан спиртті ішімдіктер, ұялы телефон, дүниежүзінің картасы бейнеленген қойын дəптер, пышақ, көзілдірік, спорттық киім-кешектер мен азықтүлік шықты. Қазіргі уақытта фильтрациялық іс-шаралар өткізілуде. Осы күні еліміздің батысындағы Бейнеу шекара отрядына қарасты «Оазис» зас та васының шекарашылары заңсыз түрде шекарадан өтпек болған өзбекстандық отбасы мүшелерін ұстады – (əкесі, шешесі, 19 жасар қызы мен 4 жасар баласы). Ұсталғандардың қолында ешқандай құжаттары болмай шықты. Тергеу кезінде жақсы жұмыс

іздеп келе жатқандықтарын, сол себепті мемлекеттік шекараны өздері қалаған жерден кесіп өткендіктерін айтқан. Аталған дерек бойынша құқық қорғау органдары хабарландырылды. Тергеу амалдары жүргізілуде. Осы орайда, өткізу-бақылау бекеттерінде мемлекеттік шекараны жалған, өзге адамның құжаттарымен кесіп өтпек болғандар, сол сияқты елімізден кеткісі келмейтін шетелдік азаматтардың да кездескендігін атап өткен орынды: – Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 330-бабы бойынша, яғни, «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасын қасақана заңсыз түрде кесіп өту» бабы бойынша – 40 адам; – Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 325-бабы бойынша «Құжаттарды, штамптарды, мөрлерді, бланктерді қолдан жасау, дайындау бойынша – 235-тен астам адам (жасанды төлқұжаттарды, шекараны кесіп өткендігі туралы жасанды штамптар, бөтен құжаттар); – Əкімшілік-құқық бұзушылық кодексінің 394-бабы «Келу тəртібін бұзу» бойынша – 8130-дан астам шетел азаматы белгіленген уақытта елден кетуге асықпады.

Құрыш НҰРЫМБЕТ.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

Раушан НҰҒМАНБЕКОВА.

 Оқиға

сыйлығының иегері КостаГаврас, режиссер Ромен Гаврас, режиссер Чак Рассел, ресейлік кино жұл дыздары Александр Панкратов-Чер ный, Ивар Калныньш, Александр Тютин мен қаза қстандық кинематография жұлдыздары қатысты.

 Масқара!

дейінгі салмақта қола жүлде иеленді. Жарыс Азамат үшін жақсы басталған болатын. Бірінші кездесуде ол тайпейлік Чиа Хунг Чиеннен басым түсті. Одан кейін Азаматтың қарсыласы ауғанстандық Заки Зубайрулла татамиге шығудан бас тартты. Ширек финалда Мұқанов қытайлық Ма Дуанбинмен кездесіп, 13:10 есебімен ұтса, жартылай финалда моңғол Төмөрхүлэг Даваадоржға жол беруге мəжбүр болды. Дзюдодан қыздар арасындағы сында Ленария Мингазова мен Мариан Ордабаева қоржынымызға қола жүлде салды. 52 кило салмақта күш сынасқан Ленария Мингазова үшінші орын үшін күресте үндістандық Калпана Дэви Зоудаммен белдесіп, нəтижесінде қарсыласынан шеберлігі жағынан басым екенін көрсетті. Ленария Мингазова алғашқы белдесуінде Макао спортшысы Чи Ленг Вонгты жеңсе, ширек финалда Моңғолия өкілі Цолмон Адиясамбууды ұтты. Ал жартылай финалда Түрікменстан дзюдошысы Гүлбадам Бабамұратоваға есе жіберді. Ал 63 килоға дейінгі салмақ дəрежесінде күш сынасқан Мариан Ордабаева үшінші орын үшін өткен сайыста моңғолиялық Мунгунчимег Балдоржден айласын асырды. Сонымен қатар, ел құрамасының қоржынына мергендеріміздің тарапынан бір қола түсті. Стенд атудан өткен жарыста Андрей Могилевский трап жаттығуында қола жүлдені жеңіп алды. Ол үшінші орынға таласта ливандық Валид əлНадджардан басым түсті. Тағы бір қола медальді синхронды жүзушілердің дуэті – апалы-сіңлілі Александра жəне Екатерина Немичтер ортақ қоржынға салды. Бұл Қазақстан құрамасының ақжолтай жүлдесі болды.масының ақжолтай жүлдесі болды.

жəне өнер комитеті, Мəскеу этнология жəне антропология институтының мұрағатында табылған түпнұсқа сыртында «1927 жыл, Шəкəрім» деп жазылған. Фотоға түсірген орыс зерттеушісі Федор Фиельструп екен. Ғұлама оған құс салып, аң аулау жəне қазақтың сүт тағамдары жайлы əңгімелеп берген. – Бұл сурет тұңғыш рет елімізге нақты анықтамасымен расталып жетіп отыр, – деді Абай мұражайының директоры Жандос Əубəкір. – Бұған дейін кітаптарда «Бүркіт ұстаған аңшы» деп аталған болатын. Осы сурет арқылы Шəкəрімнің этнографияға қосқан үлесін де анықтауға болады.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №401 ek

Profile for Egemen

23092014  

2309201423092014

23092014  

2309201423092014

Profile for daulet
Advertisement