Page 1

Бїгінгі нґмірде:

№116 (28594) 23 МАУСЫМ СЕЙСЕНБІ 2015 ЖЫЛ

Халќыныѕ баєына біткен перзент 3-бет Єасырлыќ меже 4-бет Ќазаќ хандыєыныѕ бастаулары мен тарихи дəуірі 5-бет Кейіпкерінен шындыќ іздейтін актер 8-бет

Дїниежїзілік сауда ўйымына кіру жґніндегі келіссґздердіѕ аяќталуына байланысты Мемлекет басшысы Н.Ə.Назарбаевтыѕ Ќазаќстан халќына

ЇНДЕУІ

Құрметті қазақстандықтар! Еліміз аса маңызды тағы бір тарихи оқиға қарсаңында тұр. Біз Дүниежүзілік сауда ұйымына кіру жөніндегі келіссөздерді табысты аяқтадық. Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болу біздің экономикамызды жаңа көкжиектерге бастайды. Кəсіп орын дарымыздың шетел нарықтарына шы ғуын қамтамасыз етеді. Ал тұтыну шы лар үшін тауарлар мен қызметтердің кең ауқымына таңдау жасауға жол ашады. Бүгінде сауда-саттығымыздың 90 пайызы Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше елдерге тиесілі. Қазақстан шетелдік инвесторлар мен серіктестер үшін бұрынғыдан да тартымды бола түседі. Жаңа өндірістер мен жұмыс орындарын ашуға мүмкіндіктер туады. Біз бұл нəтижеге жету үшін 19 жыл табанды түрде жұмыс жүргіздік, келіссөздер оңай болған жоқ. Осы жылдары біздің Үкімет жəне сарапшыларымыз елімізге тиімді шарттарға қол жеткізу үшін талмай еңбек етті. Біз Дүниежүзілік сауда ұйымы мен Еуразиялық экономикалық одақтың талаптарын ұштастыра алдық. Бұл ретте ұлттық мүдделерімізді де қорғай білдік. ДСҰ-ға мүше болу – күллі Қазақстанның

жеңісі. Бұл – еліміздің жаһан дық эконо миканың бөлінбес бөлше гі ретінде мойындалуының айғағы. Ұйым мүшелігіне бес халықтық реформаны іске асыруға кіріскен кезеңде қадам басуы мыздың символдық мəні бар. Біз жаһандық нарық шарттарына сай болу үшін үлкен дайындықтан өттік. Отандық өндірушілерге қолдау көрсетіп, бизнес үшін қолайлы жағдайлар жасадық. Біртұтас кедендік жəне экономикалық кеңістікте шыңдалдық. Алдымызда əлі де ауқымды жұмыстар күтіп тұр. Бəсеке күшейеді. Оған дайын болуымыз керек. Себебі, шетелдерден келетін тауарларға біз шекарамызды ашамыз, тауар Қазақстанға көптеп келетін болады. Сапасы жоғары болса, бағасы төмендеу болса, ол тауарларды халық тұтынып, біздің тауар өндіретін кəсіпорындар жұмысының тоқтап қалу қаупі бар. Барлық бизнесмендерге менің талайдан бері айтып келе жатқаным сондықтан: бəсекеге сай болу керек. ДСҰ беретін артықшылықтарды пайдалана білетінімізді дəлелдеу қажет болады. Бұл Қазақстанның қолынан келеді жəне біз əлемнің озық елдері қатарынан лайықты орын аламыз деп кəміл сенемін.

Телефон арќылы сґйлесті Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Украина Президенті Петр Порошенкомен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлады Қазақстан Президентінің баспасөз қызметі. Əңгімелесу барысында П.Порошенко қол жеткізілген бұрынғы уағдаластықтарға сəйкес Украина Қазақстанның ДСҰға кіру үдерісін қолдағанын айтты. Нұрсұлтан Назарбаев көрсеткен қолдауы үшін Украина

Президентіне ризашылық білдірді. Екі елдің көшбасшылары екіжақты ынтымақтастықтың өзекті мəселелеріне қатысты пікір алмасып, алдағы уақытта өтетін Қазақстан-Украина экономикалық ынтымақтастық

Кїн тəртібі ќаралды Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалық етуімен болған Парламент Сенаты бюросының отырысында палатаның 25 маусымда болатын кезекті жалпы отырысының күн тəртібі қаралды, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі. Сенаторлар бірқатар халықаралық құжаттарды ратификациялауды жоспарлады. Атап айтқанда, олар Каспий теңізінің түбін Қазақстан мен Түрікменстан арасында бөлу туралы келісімді, Қазақстан мен Түрікменстан арасындағы Шекара өкілдерінің (шекара комиссарларының) қызметі туралы үкіметаралық келісімді, Қазақстан мен АҚШ арасындағы қылмыстық істер бойынша өзара құқықтық көмек туралы шартты, ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің қарулы күштері инженерлік əскерлерінің гуманитарлық минасыздандыру саласындағы ынтымақтастығы туралы келісімді, Каспий теңізінің су биологиялық ресурстарын сақтау жəне ұтымды пайдалану туралы келісімді ратификациялау туралы құжаттар болатын.

Депутаттар отырыста Азаматтық процестік кодексінің жобасын жəне заңнамаға азаматтық процестік заңнаманы жетілдіру мəселелері бойынша түзетулер енгізу туралы ілеспе заң жобасын бірінші оқылымда қарайды. Сондай-ақ, бірқатар заңнамалық актілерге меншік құқығын қорғауды күшейту, шарттық міндеттеме лерді қорғауды кепілдендіру жəне оларды бұзғаны үшін жауапкершілікті қатаңдату мəселелері бойынша түзетулер енгізу туралы заң жобасын бірінші оқылымда қарауды жоспарлады. Одан басқа, заңнамаға мақта саласын дамыту мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы (бірінші оқылым) жəне «Өсімдіктер карантині тура лы» заңға өзгерістер мен

мəселелері жөніндегі бірлескен мемлекетаралық комиссия отырысында жемісті нəтижелерге қол жеткізіледі деп үміттенетіндерін айтты. Қазақстан мен Украина президенттері П.Порошенконың Астанаға жасайтын алдағы сапарын да талқылады. Телефон арқылы сөйлесуге Украина жағы бастамашы болды.

толық ты рулар енгізу туралы заң жобалары сенаторлардың қарауына ұсынылады. Бас комитеттердің төрағалары заң жобаларының Сенат отырысына дайындығы туралы баяндады. Бюро мүшелері Сенаттың 2015 жылға арналған Негізгі іс-шараларының жоспарына өзгерістерді де бекітті. Атап айтқанда, палата Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасындағы «Қорғас» автомобиль өткізу бекетінде ветеринарлық-санитарлық бақылау жəне Қорғас өзеніндегі «Достық» су жүйесін бірлесе пайдалану жөніндегі мəселелерді талқылау үшін Аграрлық мəселелер, табиғатты пайдалану жəне ауылдық аумақтарды дамыту комитетінің биылғы IV тоқсанда Алматы облысына көшпелі отырысын өткізуді жоспарлап отыр. Бюро отырысында Сенат Төрағасы Қ.Тоқаев ТМД Парламентаралық Ассамблеясы кеңесінің атынан депутат Елеусін Сағындықовқа «Парламенттік ынтымақтастықты нығайтқаны үшін» медалін табыс етті.

Жол – тіршілік тамыры «Инфрақұрылымдық дамудың 2015-2019 жылдарға арналған «Нұрлы Жол» мемлекеттік бағдарламасы аясында осы саланы модернизациялау жүзеге асырылуда. Бұл 2020 жылға қарай жүк айналымын 1,6 есе жəне транзиттік жүк тасымалы көлемін екі есеге арттыруға мүмкіндік береді. Эльмира МƏТІБАЕВА, «Егемен Қазақстан».

Айтар болсақ, мемлекеттік бағдарлама шеңберінде автожол саласында 11 жобаны іске асыру көзделген. Ал автожолдар саласындағы инфрақұрылымдық

Қазақстан Сенатының басшысы еліміздің қазіргі кездегі дамуы жəне Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың бес институттық

реформасын іске асыру жоспары туралы айтты. Ол Еуразиялық экономикалық одақ жəне Латын Америкасындағы интеграциялық бірлестіктер қызметі тұрғысында Қазақстан мен Мексика сауда-экономикалық ынты мақтастығының жаңа мүмкіндіктерін толықтай пайдалануға шақырды. Қ.Тоқаев мексикалық компанияларды Астанада өтетін Халықаралық ЭКСПО-2017 көрмесіне шақырды. Г.Куэвас Мексиканың Қазақстанмен жан-жақты қатынастарды дамытуға зор мəн беретінін, оған биыл Астанада Мексика елшілігінің ашылатыны дəлел болатынын

іске асыру жалғастырылуда екендігінен хабардар ете отырып, ол құрылысы жүргізіле бас таған жобаларды атап өтті. Олардың қатарына «Орталық – Оңтүстік» (Астана – Алматы), «Ор талық – Шығыс» (Астана – Өскемен), «Орталық – Шығыс» (Ас танаАқтөбе – Атырау – Ақтау), Алматы – Өскемен, Қарағанды – Жезқазған – Қызылорда жəне Атырау – Астрахань кіреді. (Соңы 2-бетте).

Қазақстан Республикасының Заңы

Қазақстан Республикасының Заңы

Ќазаќстан Республикасы мен Румыния арасындаєы адамдарды ўстап беру туралы шартты ратификациялау туралы

Ќазаќстан Республикасы мен Румыния арасындаєы сотталєан адамдарды беру туралы шартты ратификациялау туралы

2014 жылғы 14 қарашада Бухарестте жасалған Қазақстан Республикасы мен Румыния арасындағы адамдарды ұстап беру туралы шарт ратификациялансын.

2014 жылғы 14 қарашада Бухарестте жасалған Қазақстан Республикасы мен Румыния арасындағы сотталған адамдарды беру туралы шарт ратификациялансын.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ.

Астана, Ақорда, 2015 жылғы 22 маусым. №323-V ҚРЗ

Астана, Ақорда, 2015 жылғы 22 маусым. №324-V ҚРЗ

Комиссияныѕ кезекті отырысы Кеше Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Гүлшара Əбдіқалықованың төрайымдығымен Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссияның кезекті отырысы өтті. Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Комиссия отырысын аша отырып, Гүлшара Əбдіқалықова «Болашақ» стипендия сының елді институттық реформалау үдерісіндегі айрықша рөлін айта келе, болашақтықтардың əлеуетін Мемлекет басшысының

 Оймақтай ой

Ақыл мен мінез – екі нəрсе. Жұрт екеуінің қайсысын артық бағалайтыны – уақытына қарай. Ғабит МҮСІРЕПОВ.

Мексикалыќ сенатормен əѕгіме Сенат Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Мексика Сенаты халықаралық Байланыстар жөніндегі комитетінің төрағасы Габриэла Куэвас Барронды қабылдады. Қ.Тоқаевтың пікірінше, мексикалық сенатордың сапары Қазақстан мен Мексика арасындағы парламенттік үнқатысудың басталғанын көрсетеді.

жобалар бойынша 2020 жылға қарай жалпы құны 2,4 трлн.теңге құрайтын 7 мың шақырымнан астам жол қайта жаңғыртылатын жəне салынатын болса, оның 1 трлн.теңгесі халықаралық қаржы институттарының займдары екендігін атап өту қажет», – деді

Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз мəслихатында Инвестиция жəне даму министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің төрағасы Мереке Пішембаев. Оның айтуы бойынша, «Нұрлы Жол» бағдарламасы шеңберінде аралас салаларды қоса алғанда барлық автожол жобалары бойынша жұмысқа 200 мың адамды жұмылдыру көзделген. Қазіргі уақытта «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» мегажобасын

атап өтті. Ол екіжақты жəне халықаралық парламенттік форумдар аясындағы парламентаралық байланыстарды нығайту жайында да айтты. Өзінің Қазақстанға сапарынан алған əсері туралы айта келіп, мейман аймақтық дамудағы біздің еліміздің маңызды рөліне тоқталды, сондай-ақ, əйелдердің қоғамдық өмірге қатысуы жоғары деңгейде екеніне назар аударды. Жүздесушілер, сонымен қатар, терроризм мен есірткі тасымалына қарсы іс-қимыл мəселелері туралы да пікір алмасты, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі.

«бес институттық реформасын іске асыру бойынша 100 нақты қадам» – Ұлт жоспарын орындауға барынша тарту қажеттігін атап өтті. Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов «Болашақ» ха лықаралық стипендиясының 2016-2020 жылдарға арналған да му жоспарының жобасын

ұсынды. Жоспардың мақсаты эко номиканың орнықты дамуы үшін сапалы білімнің қолжетімдігін қамтамасыз ету арқылы адами капиталды дамыту, білімнің бəсекеге қабілеттілігін арттыру болып табылатыны жеткізілді. Комиссия мүшелері «Бо лашақ» бағдарламасы бойын ша Split PhD іске асыру тұжырымдамасын мақұлдады. Тұжырымдама Қазақстанның Индустриялық-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасы

шеңберінде елдегі жоғары оқу орындарында ғылыми кадрлар даярлаудың жаңа жүйесін енгізуді көздейді. Комиссия отырысында алдын ала конкурстық іріктеуден өткен үміткерлерге «Болашақ» халықаралық стипендиясын тағайындау мəселесі қаралды. Отырыс қорытындысы бойынша Гүлшара Əбдіқалықова Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі рес публикалық комиссияның жұмысын одан əрі ұйымдастыру аясында бірқатар тапсырмалар берді. Отырысқа аталған комиссияның мүшелері қатысты.

 Еркін елдің ертеңі

Астана. Алтын белгі. Алаулаєан армандар Өткен сенбіде «Қазақ елі» монументі алдындағы алаңда Астана қаласының əкімі Əділбек Жақсыбеков Ұлттық бірыңғай тестілеудің нəтижесі бойынша өз білімдерін дəлелдеген елорда түлектеріне «Алтын белгі» төсбелгілерін табыстады. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Дəстүрлі Алтын белгі төсбелгілерін табыстау рəсіміне Қазақстан Республикасы Пар ламентінің депутаттары, қалалық мəс лихат депутаттары, Білім жəне ғылым министрлігінің өкіл дері қатысты. Əкім мектеп бі ті ру шілерді үлкен өмір сапарына бастаған атаулы күнмен жəне білімдерін растайтын алғашқы құжатты алулары мен құттықтады. Қала басшысы, сондай-ақ, биыл Алтын белгі иегерлерінің саны 84-тен 111

түлекке дейін өскенін атап көрсетті. Астана қаласында биыл Ұлттық бірыңғай тестілеуге 3399 тү лек қатысты. Олардың 111-і Ал тын белгі иегері атанды.

Айта кетейік, №59 орта мектептің түлегі Риана Мұстафина ҰБТ қорытындысы бойынша 125 балға қол жеткізді. (Соңы 10-бетте).


2

www.egemen.kz

23 маусым 2015 жыл

БЕСЖЫЛДЫЌТЫЅ БЕС КЇНІ

Инфраќўрылым

«Көліктік-логистикалық инфрақұрылымдарды дамыту. Ол макроөңірлерді хабтар қағидаты бойынша қалыптастыру аясында жүзеге асырылатын болады. Оның үстіне, инфрақұрылымдық қаңқа Астананы жəне макроөңірлерді магистральды автомобиль, теміржол жəне əуе жолдарымен шұғыла қағидаты бойынша өзара байланыстырады. Бəрінен бұрын, негізгі автожолдар жобасын жүзеге асыру қажет. Бұлар Батыс Қытай – Батыс Еуропа; Астана – Алматы; Астана – Өскемен; Астана – Ақтөбе – Атырау; Алматы – Өскемен; Қарағанды – Жезқазған – Қызылорда; Атырау – Астрахань жолдары. Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ, «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауынан.

Жол – тіршілік тамыры (Соңы. Басы 1-бетте). «Сонымен қатар, ағымдағы жылы аталған жобаларды іске асыру үшін 269,3 млрд.теңге бөлініп отырған болса, оның 178 млрд.теңгесі Ұлттық қордан беріліп отыр. Биылғы жылдың 1 маусымына дейінгі жағдайды есептегенде қаржының 85,4 млрд.теңгесі игерілсе, бұл тұрғыда осы қаржы ішінен Ұлттық қордан бөлінген қаржының 44 млрд. теңгесі жұмсалды», деді комитет төрағасы. Қазіргі таңда жобаларға 33 мердігер ұйым мен 64 қосалқы ұйым тартылып, осының нəтижесінде 27 мың жұмыс орны ашылып отыр. Бұл ретте 5 мыңнан астам жол құрылысы техникасы жұмыс жасауда. Автожол саласындағы ең ірі жоба ұзақтығы 2787 шақырымды құрайтын «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» құрлықаралық автомобиль дəлізі болып табылады. Жобаларды 2009-2014 жылдары іске асыру кезеңінде Ресей Федерациясы шекарасынан Шымкент қаласына дейін Ақтөбе, Қызылорда жəне Оңтүстік Қазақстан арқылы 1884 шақырымдық жол бойында қозғалыс ашылды. Ташкент – Шымкент – Жамбыл облысының шекарасы, Тараз қаласының айналма жолы жəне Алматы – Қорғас учаскелерінің 569 шақырымында жұмыс жалғасуда. Жыл аяғына дейін ұзындығы 183 шақырым болатын Шымкент – Тараз жолы пайдалануға берілмек. Шымкент – Ташкент жəне Алматы – Қорғас учаскелеріндегі жұмыстар келер жылы аяқталады. Келесі кезекте ұзындығы жағынан 1282 шақырымды құрайтын «Орталық – Оңтүстік» (Астана – Алматы) жобасы бойынша бүгінгі күні Астана-Теміртау жəне Алматы – Қапшағай учаскелерінде құрылыс жұмыстары жүріп жатқандығы жайында айтқан М.Пішембаев олардың 40 шақырымы цементбетонмен төселгендігін жеткізді. Ал үстіміздегі Астана – Теміртау жолының 10 шақырымы, Алматы – Қапшағай жолының 62 шақырымы, жалпы 72 шақырым жол пайдалануға берілетіндігін атап өтті. Осы учас келердегі жұмыс толықтай келесі жылы аяқталмақ. Ал Қарағанды – Балқаш – Бурылбайтал – Күрті учаскесін қайта салу Дүниежүзілік банк пен Еуропа Қайта құру жəне даму банкі займдарының есебінен қаржыландырылатын болады. Биылғы жылдың соңына дейін займ туралы келісімге қол қойылып, конкурс

жарияланады деп жоспарлануда. Құрылыс жұмыстары 2016 жылдың көктемінде басталып, 2019 жылы аяқталады. «Сонымен қатар, үшінші жоба – «Орталық – Шығыс» жобасы бойынша айтар болсақ, ұзындығы 1018 шақырымды құрайтын Астана – Өскемен жолының құрылысы 2013 жылы басталған болатын. Қазір Астана – Павлодар – Семей учаскесінде құрылыс жұмыстары жүріп жатыр. Олардың жалпы ұзындығы – 509 шақырым. Осы жылдың соңына қарай 100 шақырым пайдалануға беріледі», деді М.Пішембаев. Оның айтуына қарағанда, ұзындығы 404 шақырым болатын Павлодар – Семей – Қалбатау жəне Қалбатау – Өскемен учаскелерінің жобалық-сметалық құжаттамасы əзірленіп жатыр. Құрылыс жұмыстары 2016 жылы басталады. Қазіргі күндері «Орталық – Батыс» жобасы (Астана – Ақтөбе – Атырау – Астрахань) бойынша ұзындығы 470 шақырым болатын Бейнеу – Ақтау учаскесінде құрылыс жұмыстары жүргізілуде. Былтыр 200 шақырымы пайдалануға берілген болса, дəліздің жалпы ұзындығы – 2720 шақырым. Оның 1290 шақырымын жөндеу қажет екен. Жобаның құны – 540 млрд. теңге. Қазіргі уақытта Астана – Қарабұтақ, Ақтөбе – Мақат жəне Атырау – Астрахань учаскелерін жөндеуге халықаралық қаржы институттарынан займ алу үшін техникалық-экономикалық негіздеме əзірленіп жатыр. Займ туралы келісімге биылғы жылдың аяғына дейін қол қойылады деп күтілуде. Бұл жоба құрылыстары келесі жылы басталып, 2019 жылы аяқталады деп жоспарлануда. «Сонымен қатар, ұзындығы 851 шақырымды құрайтын Алматы – Өскемен жолы жобасы аясында қазіргі уақытта Қапшағай – Талдықорған жолындағы 157 шақырымдық учаскеде құрылыс жүріп жатыр. Үстіміздегі жылдың аяғына дейін 84 шақырымы пайдалануға беріледі. Қалған 73 шақырымы – келер жылы аяқталады, деді комитет төрағасы. Ал Астана – Петропавл жолы мəселесіне тоқталар болсақ, қазір Көкшетау – Петропавл учаскесінің Солтүстік Қазақстан облысындағы 106 шақырымы жасалып жатыр екен. Одан бөлек, Петропавл қаласын айналып өтетін 11 шақырымдық жолды қайта қалпына келтіру жұмыстары басталды. 2015 жылдың аяғына дейін 55 шақырымы пайдалануға беріледі. Ал келесі жылы 51 шақырымы берілмек.

ДЕРЕК ПЕН ДƏЙЕК: «Нұрлы Жол» бағдарламасының аясында 2015-2019 жылдары автокөлік жолдарын салу мен қайта жаңғырту үшін 2,4 триллион теңге бөлінеді. 2020 жылға дейін 7000 шақырымнан астам автокөлік жолдары қайта жаңғыртылады. Қазіргі күндері автокөлік жолдарының құрылысында еліміз бойынша 10 мыңнан астам адам еңбек етіп жүр. Бүгінгі күндері Боржақты – Ерсай теміржол желісінде 3,9 шақырым жолға рельс-шпал төселініп үлгерді. Жол бөлігінің

Энергетика жїйесіндегі жасампаз жобалар Еліміздің энергетика саласында қазіргі күні көптеген жобалар жүзеге асырылуда. Солардың қатарында «Бурное» күн электр стансасының құрылысы, К5 экоскласты мотор майының өндірісі, Атырау МӨЗ-ді қайта жаңғырту жəне қайта жабдықтау (мұнай өнімдерін тереңдетіп өңдейтін кешен салу) жабдықтау жобасы, Ерейментау қаласының маңындағы желден электр қуатын өндіретін станса құрылысы, Шымкент МӨЗ-ін қайта жаңғырту жəне қайта жабдықтау, Балқаш ЖЭС-ін салу, Екібастұз ГРЭС-1-ді қайта жаңғырту жəне қуатын кеңейту, Екібастұз – Шүлбі ГЭС (Семей)-Өскемен электр желісін салу, Бейнеу – Бозой – Шымкент газ құбырын жүргізу, Атырау облысындағы газ-химия кешенін салу, Ароматты көмір сутегі өндіретін кешен құрылысын жүргізу, «CaspiBitum» БК» ЖШС Битум зауыты, Қазақстанның ұлттық электр желілерін қайта жаңғыртудың екінші кезеңі, Көмір-химиялық өнімдер өндіретін зауыт салу секілді көптеген жобалар бар. Солардың кейбіріне аздап тоқтала кетейік: «Бурное» күн электр стансасының құрылысы: Стансаның жалпы қуаты 50 МВтға тең. Еліміздегі алғашқы күннен қуат өндіретін бұл ірі көлемді жоба тікелей шетелдік инвестициялардың тартылуымен жүзеге асырылуда. Жобаны қаржыландыруға Еуропа Қайта құру жəне даму банкі, Таза технологиялар қоры секілді халықаралық қаржы институттарының қаржысы қосымша қаржы кепілдігінсіз жəне ұзақ мерзімге беріліп отыр. Жобаның бастамашысы – «СамұрықҚазына Инвест» ЖШС. Жоба 2015 жылдың 24 сəуірінде іске қосылады

Кґлік саласыныѕ кеѕейтілер кґкжиегі Қазіргі күні елімізде көлік инфрақұрылым жұмыстары белсенді түрде жүзеге асырылуда. Соның нəтижесінде жаңадан көптеген жобалар қолға алынды. Солардың қатарында Құрғақ порт құрылысын жүргізу, Астанадағы көліклогистикалық инфрақұрылымдарды жақсарту, Ақтау теңіз портын кеңейту, Боржақты – Ерсай теміржол желісін жүргізу, Арқалық – Шұбаркөл жаңа теміржол желісін іске қосу, Жезқазған – Бейнеу жаңа теміржол желісін іске қосу, Жетіген – Қорғас – ҚР мемлекеттік шекарасы теміржол желісін салу, Жолаушылар тасымалдауды дамыту, «Қазтеміртранс» АҚ инновациялық қызметін дамыту, Ішкі жəне сыртқы терминалдық желілерді дамыту, Локомотивтер жəне вагондар шығаратын жаңа зауытты салып дамыту, Əуежайлар жұмысының сапасын арттыру, контейнерлік жүк тасымалын дамыту секілді жобалар бар. Солардың кейбіріне аздап тоқтала кетейік: Құрғақ порт құрылысы: «Қорғас – Шығыс қақпасы» арнайы экономикалық ауданы инфрақұры лым дық нысандарын жəне құрғақ порт құрылысын жүзеге асырудың кешенді жұмыстары 3 кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде құрғақ порт жə не Көлік-логистикалық кешен инфрақұрылымының бірінші кезекті нысандарын салу жəне оларды Алтынкөл стансасының теміржол инфрақұрылымдарымен жалғау жұмыстары жүзеге асырылуда. Құрғақ порттың бірінші кезегін іске қосуға қажетті негізгі жұмыстар 2014 жылдың 1 желтоқсаны күні аяқталған болатын. Қазіргі күні мұнда логистикалық белдеудегі бірқатар жұмыстар жүзеге

асырылды. Контейнерлік терминалдың негізгі алаңы əзірленіп, бетондау жұмыстары жүргізілуде. 9 шақырымға рельсті шпалдар төселінді. Мұның сыртында құрғақ порт операторының əкімшілік ғимараты, автокөліктердің жол айрықтары жəне құрғақ порт ішіндегі автокөлік жолдары, су бөгендері салынуда. Кеден одағы бойынша бұл жоба маңызы өте зор орталық ретінде бағалануда. Өйткені, осы жоба құрылысы арқылы Кеден одағы елдеріне жəне Еуропа елдеріне, Түркия мен Парсы шығанағы елдеріне, Қытай Халық Республикасынан шыққан экспорттық тауарлар жөнелтілетін болады. Сондай-ақ,

жалпы ұзақтығы 13,9 шақырымды құрайды. Бұл жол 2014 жылдың бірінші қазаны күні Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен басталған болатын. Ерейментау қаласының маңындағы салынып жатқан электр қуатын өндіретін станса жылына желден 172,2 миллион кВт/с электр қуатын өндіретін болады. Стансаның жалпы қуаты 45 МВт-ға тең. Онда өндірілетін электр қуаты жылу электр стансасы жəне су электр стансасы өндірген қуаттармен бірге ортақ желіге беріледі.

аталған елдерден шыққан экспорттық өнімдер осы нысандар арқылы Қытайға өткізіледі. Ақтау теңіз портын кеңейту жобасы: Бұл жоба Ақтау портын Солтүстік бағыттар бойынша кеңейту мəселесін қарастырады. Екі жүк жөнелтетін айлақ, бір астық түсіріп тиейтін жүк кешені тиісті инфрақұрылымдармен салынады. Олардың жалпы қуаты жылына 3 миллион тонна жүкті тиеп-түсіруге жəне сақтауға мүмкіндік береді. Сөйтіп, порттың қуаты қазіргі 18 миллион тоннадан 21 миллион тоннаға дейін артады. Жобаны жүзеге асыру үшін «Ақтау Теңіз Солтүстік Терминал» ЖШС бірлескен кəсіпорны құрылған. Бірлескен кəсіпорын жұмысына Сингапурдың IPD компаниясы, «KTZ Express» АҚ жəне «АММТП» ҰҚ» АҚ қатысуда. Терминал алаңы 22 гектарды құрайды. Теңіз портын кеңейту жұмыстарын 2015 жылдың шілде айының ба сында аяқтау жоспарланып отыр. Жобаның жалпы құны 38 миллиард теңгені құрайды. Мұның 30 пайызы қатысушылардың қаржысы болса, 70 пайызы – тартылған несие қаржылар. Жұмыс кестеге сай жүзеге асырылуда.

деп жоспарланған. Орналасқан орны Жамбыл облысы Жуалы ауданындағы Бауыржан Момышұлы ауылы. Жоба қосылғанда Оңтүстіктегі электр қуатының жетімсіздігін еңсеруге көмектесетін болады. Қазіргі күні мұнда 291 жұмыс орны ашылған. Іске қосылған кезде 20 адам жұмыс істейтін болады. К5 экоскласты мотор майының өндірісі: Жобаның мақсаты шикізатты тереңдеп өңдеу ісін дамыту жəне неғұрлым экологиялық жоғары класты мотор майларын өндіруді бастау, сондай-ақ еліміздің батыс өңірін сапалы отын түрімен қамтамасыз ету болып табылады. Қазіргі жұмыс істеп тұрған зауыттың

өндірістік қуаты жылына 600 мың тонна шикізат өңдеуге жетеді. Мұнда жылына 200 мың тонна АИ 92-95 маркалы бензин өндіру, 302 мың тонна газойл өндіру, 75 мың тонна ва куумдық қалдық (гудрон) өндіру жоспарланған. Жобаның құрылысын жүргізу барысында 880 адам жұмысқа тартылып отыр. Жоба «Конденсат» АҚ-тың өз қаржысы жəне несиеге тартқан қаржылары арқылы жүзеге асырылуда. 2015 жылы іске қосылатын болады. Атырау МӨЗ-ді қайта жаңғырту жəне қайта жабдықтау (мұнай өнімдерін тереңдетіп өңдейтін кешен салу) жабдықтау жобасы: Жобаның бастамашысы – «ҚазМұнайГаз» ҰҚ» АҚ. Бұл жобаның мақсаты мұнайды тереңдетіп өндіруді жүзеге асыру жəне елімізді халықаралық талаптарға сəйкес келетін сапалы мотор майларымен, отын түрлерімен қамтамасыз ету болып табылады. Жоба жүзеге асқан кезде мұнда жылына 5,5 миллион тонна өнім өндірілетін болады. Жобаны «ҚазМұнайГаз» АҚ өз қаржысы жəне осы мақсатқа қарызға алынған қаржылар есебінен жүзеге асыруда. Жоба 2016 жылы іске қосылады. Қазіргі күні оның құрылысында 3879 адам жұмыс істеуде.

Табыстар тарихы Мемлекет басшысының 2012 жылдың ақпан айындағы Германияға сапарының аясында «KAZNEX INVEST» АҚ пен «Кнауф» компаниясы арасында Қазақстанда құрылыс материалдарын шығаратын зауыттың 2-ші кезегін салуға қатысты меморандумға қол қойылды. Қазіргі күні құрылыс аяқталып, зауыт пайдалануға берілді, зауыт құрылысқа пайдаланатын түрлі қоспалар, əрлеуші материалдар жəне гипсті-картондық бетшелер шығарады. Кнауфтың Қазақстандағы қызметі кезінде 400-ден астам жұмыс орны құрылды. Зауыттың 2-ші кезегі жеке тұрған ғимарат ретінде салынды. Оның ішіне гипсті жақпа материалдарды өндіретін диірмен орнатылған. Мұндай материалдар, соның ішінде түрлі құрғақ қоспалар біздің елімізде жеткіліксіз болатын. Зауыт қызметі осы проблеманы шешуге бағытталған. Сонымен қатар, мұнда дайын өнімдерді қораптайтын, орайтын құрал-жабдықтар да орнатылған. «Кнауф» компаниясы өзінің Қазақстандағы қызметін уақыт өткен сайын кеңейтіп келеді. Алдағы уақыттары қосымша инвестициялар салуға да əзір екендігін байқатты. Шетелдік бұл компания елімізде жүзеге асырылу үстіндегі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасын, осы бағыттағы реформаларды толық қолдайды. Еліміздің инфра құ ры лымдарын дамыту бағытында жұмыс істеп жатқан немістің осындай компанияларының бірі – Boehmer GmbH. Бұл компания «KAZNEX INVEST» АҚ-пен сəтті келіссөздер жүргізудің нəтижесінде Қарағанды қаласында мұнай мен газ құбырлар, жылу жəне сумен қамту жəне басқа да инфрақұрылымдық салаларға арналған бұйымдар шығару ісін қолға алды. Бұл жобаға неміс жағының құйған инвестицияларының көлемі 19 миллион долларды құрады. Осы қаржыға ғимарат құрылысы жүргізілді. Құралжабдықтар, технологиялар сатып алынды жəне негізгі қаржы айналымын қалыптастыру үшін жұмсалды. Кəсіпорында 50 жұмыс орны құрылды. Кəсіпорынның өндірген өнімдері Кеден одағының рыноктарына, сондай-ақ алыстағы шетелдерге жөнелтіледі деп жоспарлануда. Əзірлеген Сұңғат ƏЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан».


3

www.egemen.kz

23 маусым 2015 жыл

 Елімен етене Елбасы

Ел туын ўстаєан ерен тўлєа Қазақ мемлекеттілігінің бір буыны – ауыл. Ол киіз үйдің керегесі сияқты əманда мықты болуы керек. Мұнда біздің ұлық тарихымыз, қазақы қалпымыз, кең мағынадағы тұнық табиғатымыз, мəдениетіміз бен мəуелі болашағымыздың негізі қалыптасқан. Бүгінгі күні ауыл ұлан-ғайыр өзгерістер құшағында. Президентіміз Н.Назарбаевтың өзі жыл сайын егін орағы кезінде Көкше диқандарына, қалың қауымға арнайы келіп, сəттілік тілейтін жақсы дəстүр қалыптасқан. Бұл – Ел мен Елбасының тұтастығын дəріптейтін тəлімдік қасиет. Мемлекет басшысының аузынан «Көкшетауға қуанып келемін» деген сөзді жиі естиміз. Үлкен қуаныш, жоғары баға. Осы ретте, ауыл ақсақалы, даңғайыр диқан, Социалистік Еңбек Ері Сартай ЖҰМАҒАЛИЕВ ағамызбен кездесіп, заман ағымы жайлы толғанысын қағазға түсіріп алып едік. – Міне, біз де сексенді жағалап қалдық, – деп бастап еді əңгімесін ардагер аға. – Азсынатын да, көпсінетін де жағдай емес. Мəселе, басып өткен жолдардың қайда алып келгендігінде. Бүгінін биіктетпейтін адам жоқ. Кешегіні де күстəналап тастай алмаспыз. Қалай десек те, бүгініміз ыстық. Іргеміз сөгілмеген Тəуелсіз елміз. Халық ырыздығын теріп, үрімбұтағын алаңсыз өсіріп отыр. Осының бəрін бір ауыз сөзге сыйдырып айтамыз. Өйткені, өресі терең елде астамшылдық болмайды. Үнемі алға ұмтылып, өмір жолының, қазақстандық жолдың жарасымды жалғасын тілейтіндер солай етеді. Əрине, халық пен адам талайында тақтайдай сүрлеу жоқ. Күркірей де, дүркірей де күн кешетін сабақтастық бұл. Биік мақсаты, байыпты бағыты бар ел ешқашан адаспайды. Адаспадық та. Бірақ, жеңіл келген дүние бар ма? Жұлдызды сəттердің қымбаттығы да сонда. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев айтқандай, «Қалыптасқан мемлекетке» қаһармандық күрескерлікпен, лапылдаған отансүйгіштікпен, ерен еңбекпен жеткенбіз. Біз маңдайында бақыты бар халықпыз. Оны Елбасымыз Нұрсұлтан Əбішұлына қаратып айтамыз. Бұл кісінің бастамашылдығы, батылдығы, сарабдал саясаткерлігі, елді ұйыстырар қайраткерлігі мен біліктілігі бүгінгі жарқын күндерге жеткізді десек, бəрібір қысқа қайырғандай сезімде боламыз. Өйткені, Елбасымыз Қазақстанды əлемнің ең озық отыз мемлекетінің қатарына бастап бара жатыр. «Мəңгілік Елдің» салтанатты ауанындамыз. Баршамызды «Көрінген таудың алыстығы жоқ» дейтін жақсы ниет желпіндіруде. Жүрер жолымыз бүге-шігесіне дейін айқындалған. Қадамымыз құтты, игілігіміз мəуелі. Бұл – бүкілхалықтық сенімнің жемісі. Ал сенімге ешқандай өлшем бағам бола алмайды. Осы орайда, адам ғұмыры жұлдызды сəттермен мəнді екендігін еске алған жөн. Мен үшін сонау 1982 жыл сондай кезең болды. Өз ауылымда он жеті жасымнан тапжылмастан атқарған диқаншылық еңбегім ескеріліп, Социалистік Еңбек Ері атағын алдым. Бұрынғыма тағы бір Ленин ордені қосылды. Алматыға шақырылдым. Сол кездегі зəулім Ленин атындағы сарайда үлкен жиын болды. Одақтық бастықтар келген республикалық салтанатты жиналыстың президиумына қосылыппын. Қазақстанға Бүкілодақтық ауыспалы Қызыл Ту тапсырылмақ. Сол туды КСРО Министрлер Кеңесі Төрағасының орынбасары З.Нуриев Дінмұхамед Қонаев бастаған топпен бірге тұрған менің қолыма ұстатты. Бұл туралы мақала мен фотосурет «Социалистік Қазақстан» газетінің бірінші бетіне басылды. Қуанышымда шек жоқ еді. Осы жолы тағдыр маған тағы бір қуаныш сыйлапты. Көк шетауға қайтар кезде Нұрсұлтан Назарбаевпен ұшақта бірге болдым. Жылышырай əңгімесімен бірден баурап алатын қарапайым жан екен. Шай іше отырып халжағдайымды, ел ішін сұрастырды. Сол жылдары өзім бастамашысы болған звенолық əдістің қайтарымы, ұжымның ықыласкөзқарасы, аграрлық саланың болашағы жайлы əңгімелестік. Елдік дəстүр бойынша, «үйге жүріңіз» дегеніме, «уақыт көтермейді ғой» деп рахметін білдірді. Нұрекеңді ұшақ трапынан қарсы алған Көкшетау обкомының бірінші хатшысы Оразбек Қуанышевқа: «Міне, геройларыңызды алып келдім», деп құтты болсынын айтып жатыр. Бұл кездесу менің өмірімдегі ең жарқын əрі үнемі қосымша

жауапкершілік жүктеп тұратын оқиға ретінде сақталып қалды. Екпінге екпін қосылды. Озат тəжірибеміз өзгелерге тарай бастады. Табысымыз да айтарлықтай артты. Бірақ, Кеңес үкіметі жүрісінен жаңылып, түсініксіз реформалар тықпаланды. Ол қиындықтарды менің замандастарым бастан кешірді, қайыспады. Тəуелсіздігіміз де оңайлықпен келмегенін білеміз. Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ел алдына Тəуелсіздікті ұстап қалу, оны тұғырлы ету міндетін қойды. Өмірдің мəні, еңбектің мақсаты өзгерді. Ендігі жерде біз еліміз үшін, өзіміз үшін, болашағымыз үшін жұмыс істеуге кірістік. Оның игілігін көріп те отырмыз. Жұмыс адамы жұмыссыз жүре алмайды. Жасым еңкейгеніне қарамастан, «Дархан» шаруа қожалығын құрып, 100 гектар алқапқа береке дəнін сеуіп жүрміз. Қазір билікті үлкен ұлым Боташқа бергенмін. Өзім кемпірім Алтынаймен, немере-шөберелеріммен бау-бақша қамындамыз. Дала жидегі мен тау шиелерінен қайнатпа жасайтын əуестігім бар. Кітап оқып, табиғат тамашаларын фотосуретке түсіріп отырамын. Зеренді ауданының құрметті азаматы, Бұлақ ауылдық округі ардагерлер кеңесінің төрағасы ретінде қоғамдық жұмыстардың ортасындамын. Ел отын-сусыз емес, жұмысы бар, көмек-қолдау қолды ұзартып отыр. Біздің шағын ғана Жаңаауылда 5 шаруа қожалығы, 2 фермерлік ұжым бар. Астық өсіреді, мал өрбітеді. Айрандай ұйып отырған жағдайымыз бар. Осы ның барлығы əрдайым ел қамында жүретін Елбасының арқасында деп білемін. Ел туын ұстаған ерен тұлғаның халқымызға сіңірген еңбегін санап шығу мүмкін емес. Əсіресе, одақ тарағандағы дағдарысты жағдайда елді аман сақтап қалуы, Тəуелсіздігімізді алмай тұрыпақ Семей полигонын жаптыруы, Аста наны елдің қақ ортасы – Сары арқаның төріне көшіруі, Қазақстан халқы Ассамблеясын құруы, «Мəңгілік Ел» ұстанымын алға тартуы көреген көсемнің үлгісі екендігі айқын. Қазақстан халқын бүкіл əлем таниды, елімен санасады, сыйлайды, үлгі етеді. Сəуірдің 26-сы күнгі сайлауда Нұрсұлтан Назарбаевтың бұрын болмаған деңгейде дауыс жинап, Қазақстан Республикасының Президенті болып қайта сайлануы ел халқының дүние дидарындағы абыройын асқақтата түсті. Биыл еліміз мерекелі оқиғалар құшағында. Қазақстан халқы Ассамблеясының жəне ел Конституциясының 20 жылдығын, Қазақ хандығының 550 жылдығын атап өту үстіндеміз. Күні кеше Ұлы Жеңістің 70 жылдығын дүркіретіп тойладық. Бірде-бір соғыс жəне тыл ардагері назардан тыс қалған жоқ. Біздің ауылымыздан да зұлмат соғысқа қатысып, опат болған 34 азаматымыздың аруағы бір аунап түскендей болды. Қазақстан өз дамуының жаңа кезеңіне аяқ басты. Елбасы бүгінгі алмағайып заманда шұғыл іске кірісуді талап етіп, 5 институттық реформаны жүзеге асыру бағытындағы 100 нақты қадамның табиғатын ашып көрсетті. Осының өзі біздің еліміздің ізгі мақсаттар жетегінде екендігін жəне оған жетуге сенімді негіздер барлығын білдіреді. Көңіл осындайдан тоғаяды. Біз Елбасына сенеміз, жаңа жеңістерге жетеміз! Жазып алған Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Ақмола облысы, Зеренді ауданы.

Халќыныѕ баєына біткен перзент Мен ел ішіндегі қарапайым ақсақалдардың бірімін. Бүгінде жетпістің бесеуінен асып бара жатсақ та ел өңіріндегі жасампаз істерден тыс қала алмаймыз. Біздің өткен өміріміз оңай бола қойған жоқ. Мектеп бітіргеннен кейін Атырау қаласындағы ауылшаруашылық техникумының механикаландыру бөлімін жəне Мəскеудегі кəсіподақтардың жоғары мектебінің экономика факультетін бітірдім. Жұмысымды қатардағы механизаторлықтан бастап, трактор паркінің механигі, орталық жөндеу шеберханасында меңгеруші болып істедім. Маңғыстау облысындағы Маңғыстау ауданының кеңшарларында бас инженер болып 15 жылдан аса қызмет жасап, өмірден үлкен тəжірибе алдым. Ол кезде бізді партия жұмсайтын. Сол партияның жұмсауымен Куйбышев атындағы совхозда партия ұйымының хатшысы болдым. Одан соң Маңғыстау аудандық партия комитетінің өндіріс жəне көлік бөліміне басшылық еттім. Бір жылдан кейін «Октябрьдің 50 жылдығы» атындағы кеңшарға директор етіп жіберді. Сол кеңшарды 10 жыл басқардым. Қай жерде де жұмысты адалдықпен атқарсаң еңбек ескерілмей қалмайды ғой. Республика бойынша үш кеңшар директорының атқарған жұмыстары қорытылып, іс-тəжірибесі «Дербестік жəне жауапкершілік» деген атпен 1988 жылы кітап болып, көп таралыммен жұрт қолына тиді. Мұны неге айтып отырмын. Себебі, еңбек еткеннің есесі кетпейтінін, тұрмысы түзелетінін аңғарту. Осы күні кейбірулер жұмыс жоқ дейді. Ауырлау болса да айтайын, олар қара жұмысқа, мал бағуға, яғни қол жұмыстарына барғысы келмейді. Көлеңкеде отырып, жалақы алғысы келеді. Біз қызмет істеген кездерде қандай жұмыс болмасын үлкен бəсеке еді. Қазірде қол қусырып отырғаным жоқ. Ақтау қаласының «Қазақ тілі» қоғамының басқарма төрағасы болып қоғамдық негізде жұмыс жасаймын жəне «Мұнайтелеком» ЖШС-інде аудармашы болып қызмет атқарамын. Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиялық даму бағдарламасы аясында облысымызда жаңа жұмыс орындары құрылып, кəсіпорындар іске қосылып, тұрғын үйлер салынды, еңбек, жəрдемақы мен зейнетақы, шəкіртақы көбейтілді, жұмыссыздықтың саны азайды. Осы жерде бір оқиғаны айта кетуге тура келеді. Əлемдік тəжірибеде жинақталған ғылыми тұжырымдарда жас мемлекеттер толыққанды елге айналу үшін ең кемі елуалпыс жыл керек екені дəлелденген. Ал біздің еліміз, тəуелсіз Қазақстан бас-аяғы 1015 жылда адам айтса нанғысыз дəрежедегі жетістіктерге жетті. Осы ширек ғасырдағы бел-белесті əлем мойындады. Əділдігі мен турасын айтуымыз керек, біз бұл адам айтса нанғысыз жасампаздыққа өз еліміздің Тұңғыш Призиденті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың тікелей ақылдылықпен басқаруының арқасында жеттік. Бұл – барлық салада аянбай тер төгіп, еңбек еткен отандастарымыздың берекесінің жемісі. Нұрсұлтан Əбішұлы – шын мəнінде қазақтың маңдайына біткен дара тұлғасы. Алланың қазақ деген елге берген сыйы,

1990-91 жылдары Қазақстан халқы алды шың, арты түпсіз құлама шыңырауға тіреліп тұрғанда, етегін түріп, білегін сыбанып, елін бастап ұшпадан ұшырмай алып шыққан кім еді, білесіздер ме? Əрине, білесіздер, ол Нұрсұлтан Назарбаев. Мен бұл сөзімді бұрында айттым, əлі де айта беремін. Қазақстанды тəуелсіз мемлекет етіп тізгінін ұстағаннан бері адамның ойына сыймайтын қаншама асқаралы асудан астық, қаншама қиындықтарды жеңдік. Етігімен су кешіп жүріп, кемел ертеңге апарар баспалдақтарды қалады. Мемлекеттік шекараны бекітті, ұлттық саясатты анықтады. Ұлттық бизнесті қалыптастырды. Тəуелсіздіктің алғашқы жылдарынан-ақ бейбітшілік ұстанымымен ерекшеленді. Семей полигонын жауып, жаппай қырып-жоятын қарудың жолын кесті. Сарыарқаға Астана деп аталатын – тəуелсіз Қазақстанның дүниежүзіндегі ең сəулетті қалаларымен теңесетін ғажайып қала орнады. 2004 жылы басталған «Мəдени мұра» стратегиялық жобасының арқасында ұлттық құндылықтарымызды түгендедік. Тəуелсіздік жолына қаншама қажырқайрат жұмсады. Оны баянды ету үшін одан да зор еңбек сіңіріп келеді. Кейінгі ұрпаққа кемел Елбасының бастауымен Қазақстанды табыстау – бəрімізге ортақ міндет, ортақ мақсат, ортақ парыз. Президент Қазақстанды ең мықты əлемдегі елу елдің қатарына əкеле жатыр. Қазақстанға нақты бағыт беретін бағдаршам болып есептелетін «Қазақстан-2050» Стратегиялық жоспарын жасап берді. Енді, міне, халық игілігін жіті көздеп отырғанын дəлелдейтін 5 реформа, «100 нақты қадам» деп аталатын Ұлт жоспарын белгіледі. Онда көптеген маңызды мəселелер алға тартылды. Олардың əрқайсысы еліміз бен халқымыздың болашағы үшін ауқымды қызметтерді атқарады. Осы 100 нақты қадам жоспарында «Мəңгілік Ел» патриоттық актісі нұсқасын əзірлеу жайлы да сөз болған. Бұл жағдайдың жалпы болашақта Қазақ елінің өмірінде алатын орны ерекше болмақ. Əрине, 100 қадамның əрқайсысы бүгінгі күннің талабынан алған кезде өте маңызды қадамдар болып табылады. Бағдарламалық құжаттың назарды аудартып тұрған жері – мұнда мəселелердің нақты қойылып жəне оның шешімінің анық көрсетілгені дер едім. Ұлт жоспарының кіріспесінде: «100 нақты қадам» – бұл жаһандық жəне ішкі сын-қатерлерге жауап. Сонымен бірге, жаңа тарихи жағдайларда ұлттың дамыған мемлекеттердің отыздығына кіруі жөніндегі жоспары екені атап айтылды. «Кəсіби мемлекеттік аппарат құру», «Заңның үстемдігін қамтамасыз ету», «Индустрияландыру жəне экономикалық өсім», «Біртектілік пен бірлік», «Есеп беретін мемлекетті қалыптастыру» деп аталатын бөлімдерден тұратын ресми құжаттың өн бойында мемлекет дамуының алдағы уақыттағы мақсат-міндеті айқындалған. Менімше, бұл тарихи құжат елімізде «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асыру мен мемлекетімізді нығайтуда адастырмас сара жол. Мұның өз жемісін беретініне сенімдімін. Бұл тарихи құжатты

бірнеше рет оқып шықтым. Ел арасына түсіндіру жұмыстарына қатынасудамын. Бұл стратегиялық жоспарды халық болып, қоғам болып іске асыратын болсақ, біз үлкен жетістіктерге жетіп, мемлекетіміздің қуаттылығы артып, экономикалық, өзге де бағыттарда тың серпіндер орын алатыны сөзсіз. Ұлт жоспарының 87 қадамында: Азаматтық біртектілікті нығайтудың «Ме нің елім» ұлттық жобасын əзірлеу жəне жүзеге асыру, оның аясында технологиялық жобалар серияларын іске қосу қарастырылған. Соның бірі – «Қазақстан энциклопедиясы» – кең көлемді интернет жобасын құру. Мұндағы басты «мақсат – əрбір азаматқа жəне шетелдік туриске ел туралы көбірек білуге көмектесу», деп атап көрсетілген. Мұны маңызды мəселе деп түсінген жөн. Елбасы ашық жəне халыққа есеп беруші мемлекеттің деңгейін «Шешім қабылдау үдерісінің мөлдірлігін қамтамасыз ету, азаматтар жоғары мемлекеттік органдар шешім қабылдайтын үдерістерге «ашық үкімет» тетігі арқылы белсенді тартылуы тиіс» деді. «Ашық үкімет тетігі» қалыптасу үшін биліктегі қызмет адамдары өздері мемлекет идеологиясын толық елге түсінік беретіндей дəрежеде білуі қажет. Идеологияны өзі жақсы білген адам мемлекеттің даму саясатына халықты бағыттап, сол арқылы даму бағдарламасын жүзеге асыратын болады. Бұл Елбасы ұсынып отырған айқын түрде халыққа есеп беруші мемлекеттің негізгі ұстанымы болып табылады. Мемлекет – халықтың панасы. Сондықтан да, халық өз мемлекетінің даму тетігін, жетістігін, оның ілгері жылжу жоспарының орындалғанын көзбен көріп, білуі тиіс. Осыларды жүзеге асыру үшін Елбасы реформада көрсетілгендей, қоғам өкілдерінің, ел азаматтарының мемлекеттен бөлінетін бюджет қаржысын бөлуге қатынасуларының жəне бұрынғыдай халық қаржысын талан- таражға салуды тоқтатып, көпшілік бақылауында болуын көздеп отыр. Ашық жəне халыққа есеп беретін мемлекет құру сыбайлас жемқорлықты азайтатынын атап айтты. Бұл жағдай бұдан былай ел басқару ісіне нағыз адал адамдардың келуін талап етеді. Мемлекет басшысы Н.Ə.Назарбаев ұсынып отырған 5 халықтық реформаны қоғамымыздың үлкен қарқынмен дамуына, мықты 30 елдің қатарына жетуге ашылған бағдар деп түсінемін. Кəсіби жазушы болмасам да, ұрпаққа білгенімді қалдырсам деп талпынып келемін. Тарихи тақырыптарға қалам тартып жүргендердің бірімін. «Балдағы алтын ақ болат», «Бас сардар», «Адай тарихы сыр шертеді», «Қазақтың салт-дəстүрі мен əдетғұрпы», «Ғасырлар құндылықтары» атты повестер мен роман-эсселерім жарыққа шықты. Бұл дүниелерде бұрын айтылмай келген ақтаңдақтарға баса назар аудардым. «Балдағы алтын ақ болат» Махамбет Өтемісұлының өміріне арналады. Шығарма желісіне ел аузындағы деректер мен естелік əңгімелерді жəне тарихи құжаттардан да мəліметтер қостым. 2005 жылы «Бас сардар» атты халық батыры Шотан Назарұлы туралы тарихи хикаятым жəне 2007 жылы

«Адай тарихы сыр шертеді» атты романэссем жарық көрді. Мен – Елбасымен екі рет бетпе-бет отырып сөйлесу бақытына ие болған адаммын. Біріншісі, 1993 жылдың басында Қазақстан кəсіподақтарының құрылтайы шақырылды. Құрылтайға облыстан қатысатын делегаттардың ішінде мен де болдым. Құрылтай қарсаңында Нұрсұлтан Əбішұлы делегаттармен жүздесіп, сол кездегі жағдайдың осал болмай тұрғанын, уақытша қиыншылықтарға төзімділікпен қараудың, ауызбірліктің қажет екенін, көп ұзамай жағдайдың жақсаратынын айтып, жұрттың сұрақтарына жауап берді де, делегаттардың ойларын білгісі келетінін айтты. Сол жүздесуде Маңғыстау облысы агроөнеркəсіптік кешені кəсіподақ комитетінің төрағасы ретінде орнымнан тұрып, жекешелендіруге байланыс ты кейбір түсінбеушілік жағдайлар туралы ойымды білдірдім. Ертесіне Мемлекет басшысы мені жеке қабылдап, əңгімелесіп, ел жағдайын сұрады. Сол жолы Президенттің өте қарапайымдылығы мен елжандылығына, елдегі жағдайды түгелдей біліп отырған сұңғылалығына тəнті болдым. Оның көрегендігі мен ақылдылығына, үлкен парасат иесі екеніне көз жеткіздім. Екінші рет 2006 жылы Елбасымен тағы да дидарласудың сəті түсті. Нұрсұлтан Əбішұлы Маңғыстау облысының əкімі қызметіне Қырымбек Көшербаевты тағайындаған облыс активінің жиналысына келгенінде маған сөйлеуге тура келді. Маңғыстауға келер алдында сайлау өтіп, ел сеніміне ие болып еді. Сол сайлаудан кейінгі ұлықтау рəсімінде сөйлеген сөзінде: «Қазақстанды таяу он жылдың ішінде дамыған 50 елдің қатарына қоссам деген мұратым бар», деді. Сөз кезегі келгенде сайлаудағы жеңісімен құттықтай отырып, «Қазақстанды дамыған 50 елдің қатарына қоссам» деген мұратыңызды Алла тағала қабыл көрсін», деп шын ниетімді жеткіздім. Нұрекең де ыстық құшағына алып ризалығын білдірді. Ол сурет 2006 жылы «Жұлдыз» журналында жарияланды. Қазақстанның орасан зор жылдамдықпен дамуын жəне тұрақтылығын қамтамасыз етуде өзінің аса зор білгірлігін, ұйымдастыру қабілетін бүкіл дүниежүзіне танытып отырған Тұлғаның осы реформасы арқылы таяу уақытта мемлекетіміз отыз елдің қатарынан орын алатынына толық сенемін. Тек мен ғана емес, Қазақстан хал қы түгелдей сенеді! Менің бұл сеніміме күні кеше өткен сайлауда 97,7 пайыз сайлаушылардың дауысына ие болып қайта сайлануы куə болмай ма? Дүниежүзіндегі мемлекеттердің кайсысының басшысы сайлауда халқынан осындай қолдауды көріп еді! Бұл қазақтың маңдайына біткен жалғызына ғана Алланың берген сыйы деп білемін! Жұлдызың жарқырай берсін, Нұрсұлтан! Біздер қай кезде де өзіңмен біргеміз! Бектұр ТӨЛЕУҒАЛИЕВ, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Маңғыстау облысының құрметті азаматы.

АҚТАУ.


4

www.egemen.kz

23 маусым 2015 жыл

ЎЛТ ЖОСПАРЫ. 5 РЕФОРМА ЖƏНЕ 100 ЌАДАМ

 Құттықтаймыз!

Журналистика жїйріктері Қазақстан Журналистер одағының басқармасы үздік жұмыстарға республикалық шығармашылық конкурстың қорытындыларын шығарды. 2015 жылғы Қазақстан Журналистер одағының сыйлығы лауреаттарының атағы БАҚ қызметкерлеріне төмендегі номинациялар бойынша берілді:

Єасырлыќ меже Бүтін ел болып мемлекетіміздің жарқын болашағы үшін үлкен іске қызу кірісетін сəт туды. Ол – Елбасы Н.Ə.Назарбаевтың əлемдік дағдарысқа қарсы біртұтас болып күресуде баламасы жоқ, кеуделі, дəлелі тұжырымды, ұстанымы кесімді 5 халықтық бағыттан тұратын Ұлт жоспары. Бұл – тəуелсіздіктің аз ғана жылында көптеген мемлекеттер жете алмаған биік белестерді еңсерген Қазақстанның əлемнің алдыңғы қатарлы 30 елінің қатарына қосылу үшін жасаған ғасырлық межесі. Динар НӨКЕТАЕВА,

Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінің ректоры.

Ұлттық жоспар – ұлт пен ұлыстарды ұйыстыратын, біріккен саусақ пен иліккен иненің көзінен өтетін өткір де ұтқыр идеяға құрылған ортақ іс екеніне ешкімнің шүбəсі жоқ. Ондағы көрсетілген 100 қадам – Көк туымыздағы тармақталған сəуле секілді əр тарапқа нұрын төккен Мəңгілік Елдің аспандаған адымы. Нұрсұлтан Назарбаевтың нұрлы жолы, мəңгілік тақырыпқа құрылған нақты идеясы. Ұлт жоспарына қатысты Мемлекет басшысы: «Бұл 100 қадам жаһандық жəне ішкі сын-қатерлерге жауап болмақ, сонымен бір мезгілде жаңа тарихи жағдайда 30 дамыған елдің құрамына ену жоспарына айналады. Ал реформаларды жүзеге асыру – алдағы 10 немесе 15 жылға негізделген жалпыұлттық нөмірі бірінші мақсат-міндет болып табылады», – деді. Елбасы ұсынған 5 институттық реформа жалпыжұрттық деңгейде бірден қолдау тауып, халықтық реформа деген лайықты атқа ие болды. Бұл жаңа ұлттық жоспардың көкжиегі кең, маңызы мен нəтижесі орасан зор екенін айғақтайды. Қазақ елі күн санап көркейіп, дамып келе жатқаны ақиқат. Елбасының реформалық бағдары жəне оның орындалу жолындағы тиянақты 100 қадамы еліміздің өсіп-өркендеуіндегі тездеткіш катализатор іспетті. Осы жүйелі жоспарда мемлекет тарапынан халықтың руханимəдени дамуына да баса назар аударылған. «Қазақстан-2050» Стратегиясымен қоса, аталмыш реформалар арқылы біртіндеп Қазақ елінің ұлттық идеологиясының құрағы құрақталып, ою-өрнегі нақышталып, қанық бояуы сіңе түспек. Жер картасындағы өзінше дара мемлекет, Азияның қақ ортасын жайлаған, батысында Еуропамен шектес кен, Қазақстанның ұстанымы мен дамуы да өзгелерден ерек. Біздің күш – халықта, оның – бірлігінде! Əлемнің ірі алпауыт елдері осындай ұзақ мерзімді стратегиялық даму жүйелері арқылы үлкен жетістіктерге қол жеткізген. Бұл – экономикалық өсудегі бірденбір қағи дат. «Мəңгілік Ел»

Тұңғыш Президенттің жыл сайын Қазақ стан халқына жасаған Жолдаулары – жарқын болашаққа, дамыған елдердің қатарына енуге, қарқынды дамып, əлемнің озық технологияларын игеріп, жаһандану мұхитында бəсекеге қабі летті болып, салт-дəстүр мен ұлттық құнды лықтарымызды сақтап, елдігімізді таныту жолындағы бағдаршам екені анық. «Егер ел өз бағыты мен баратын айлағын білмесе, ешқандай жел оңынан соқпайды. «2050» Стратегиясы айқын шамшырақ секілді басты мақсатымыздан көз жазбай, азаматтарымыздың күнделікті тіршілігінің мəселелерін шешуге мүмкіндік береді. Бұл біздің 30-50 жылда емес, жыл сайын халық тұрмысын жақсартатынымызды білдіреді», деді бұл туралы Елбасы. Бес халықтық реформада көрсетілгендей, «Кəсіби мемлекеттік аппа рат құру» – бар шаға бірдей осы заманғы мемлекеттің ең қымбат қазынасы – адам болып саналатын ел үшін алдымен халықтың жағдайына, халықтың əл-ауқаты ның тұрақ тылығына қызмет ететін мемлекетшіл ортаны қалыптастыруды білдіреді. Отаншыл психологиясы мығым нағыз патриоттарды сомдап шығарудағы алғышарт болмақ. Ал «Заңның үстемдігін қамтамасыз ету» арқылы азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, сот жүйесінің тəуелсіздігі көптеген даулы мəселелерді шешпекші. Осы тұрғыда құқық қорғау мен сақтандыру жұмыстары күшейеді деп жоспарланып отыр. Сондай-ақ, «Индустрияландыру жəне экономикалық өсім» қазіргі тұрақтылықты сақтай отырып, жаңа белестерді бағындыру, əуе, теңіз, теміржол жəне автокөлік қатынастарын жақ сарту, еуразиялық трансқұрлықтық дəліз құру, ауыл шаруашылығын дамыту, энергия көздерін оңтайландыру, құрылыс саласын индустрияландыру іспетті бағыттар да нығайтылмақ. «Біртектілік пен бірлік» реформасы – «Мəңгілік Ел» патриоттық актісі мен «Үлкен ел – үлкен отбасы» жобасын жүзеге асырады. Именбей айтуға мүмкіндігіміз бар, болашағы біртұтас ұлт құру – біздің ең басты қаруымыз. Елбасы саясатының арқасында біз бірлігімізбен мақтана аламыз.

Көпұлтты елімізде татулық, рухани келісім, бір-бірімен үндескен мүдде жасампаз болашаққа кедергісіз жетелеп келеді. Халықаралық қауымдастыққа үлгі болып отырған ел ішіндегі татулық, достық қарым-қатынас, діни түсіністік үлкен мəнге ие. «Бірлік – біздің барша табыстарымыздың кілті» деп Елбасы айтқандай, айрандай ұйып отырған елдің келешегі кемел болмақ. «Тілегі бірдің – жүрегі бір», мақсаты мен ісі бір жерден шыққан дүйім жұрт тосыннан келген қиындықты жеңіп, кез келген белесті бағындырары сөзсіз. «Есеп беретін мемлекет қалып тасты руда» Елбасының көздеп отырған нысанасы – халық мүддесі. Елмен санасу, кез келген мемлекеттік шаруаны, мəселені шешуде қараша халықпен ақылдасу, халыққа есеп беру, боямасыз нақты атқарылған жұмыстар, болашаққа бағдар келешекте бүге-шүгесіне дейін елдің назарында болмақ. Бұл таңдалып отырған бағыт ішкі саясат құрудағы тың тəсіл, нағыз демократияға қарай қарым ды қадам болмақ. Президент Н.Назарбаев 5 институттық реформа негізінде жүзеге асырылатын мемлекетті əрі қарайғы дамытудың 100 нақты қадамынан құралған Ұлт жоспары Қазақстанның жаһандық жəне ішкі шақыртуларына, сондай-ақ, жаңа тарихи шарттар бойынша дүние жүзінің озық елдерінің қатарына қосылу жоспарына жауап беретіндігін баса айтқанын атап өткеніміз жөн. Осы жолда жоғары оқу орындарына арналған нақты 7 қадам бар. Бұл Елбасының білімғылым, тəрбие саласына бей-жай қарамайтынын айғақтайды. Мəселен, 78-қадамда көрсетілгендей, «Назарбаев Университет тəжірибесін ескере отырып, ЖОО-лардың академиялық жəне басқарушылық дербестігін кезеңкезеңімен кеңейту. Коммерциялық емес ұйымдардағы жекеменшік ЖОО-ларын халықаралық тəжірибеге сəйкес трансформациялау» мəселелері ұрпақ мүддесі үшін аса құнды. Сондай-ақ, 79-қадам нақтылағандай, «Білім беру жүйесінде – жоғары сыныптар мен ЖОО-ларда ағылшын тілінде оқытуға кезең-кезеңмен көшу. Басты мақсаты – даярланатын кадрлардың бəскелестік қабілетін арттыру жəне білім беру секторының экспорттық əлеуетін

көтеру. Осы бағытта Қыздар университеті барынша қызмет атқаратын болады. Дегенмен, қалған қадамдар бізге қатысты емес деп айта алмаймыз. Себебі, олардың ішінде тікелей əрі жанама түрде университеттерге міндет телген жүктемелер өте көп. Бұл ЖООлардың бəсекеге қабілетті күшті мемлекеттердің қатарына кіруде басты рөлде ойнайтындығын білдіреді. Сондықтан, халықтық реформаның адам капиталына, білім беру мəселесіне, ұлт əлеуетін арттыруға тигізетін əсері өлшеусіз деуге толық негіз бар. Кез келген мемлекет үшін білімді жастар – ұлт болашағы. Өскелең ұрпақ – өмір жалғасы ретінде кемел келешектің тізгінін ұстар азаматтар емес пе?! Осы орайда, болашағы біртұтас ұлт құруда шаңырақ шырақшыларын тəрбиелейтін Қыздар университетінің атқаратын рөлі орасан зор деп есептеймін. Қасиетті қарашаңырақ ұлттық салтдəстүр, рухани құндылықтармен құнарланған педагогикалық бағыт арқылы ұлт тəрбие леушілерін даярлауда бірегей білім ордасына айналды. Арулар əлемінің ақ жайлауы саналатын 70 жылдық тарихы бар білім ошағында түрлі ұлт өкілдері тəлім алуда. Қазақтың ғана емес, қырғыз, өзбек ағайындардан бастап, ұйғыр, тəжік, күрд, орыс, украин, кəріс секілді 480-нен аса өзге ұлт өкілі білім алып жатқан тілегі бір қыздарға Қыздар университетінің үлкен тірекке айналғанын мақтанышпен айта аламыз. Ұлт жоспарының 87-қадамында «Азаматтық біртектілікті нығайтудағы «Менің елім» ұлттық жобасын əзірлеу туралы айтылып, əрбір азаматқа жəне шетелдік туриске ел туралы білуге көмектесу» жөнінде айтылған. Осы орайда, біз шетелдік қонақтармен байланыс жасауда еліміздің əрбір азаматы Қазақстан туралы өте жағымды əрі нанымды көзқарас қалыптастыру бағытында жұмыс істеуіміз керек деп есептеймін. Елбасы атап өткен бүгінде іске асырылып келе жатқан үш тұғырлы тіл бағдарламасы еліміздің поли мəдениет пен көптілділік кеңістігінде ұтқырлығы мызды, зияткерлігімізді, бірлігімізді ұштай түсетін құралға айналмақ. Осы тұрғыда университеттер жастар алдында үлкен мүмкіндіктерді ашуы қажет. Ағылшын тілінде дəрістер оқылып, шəкірттеріміздің мектепке дейінгі жəне орта мектепте ағылшын тілін үйретуге деген құлшынысын арттыруды мақсат тұту керек. Белсенді студенттер үшін міндетті үш тілмен қоса, бүтін шығыс əлемінің филологиясы мен негізгі Еуропа лингвистикасын үйрену де басты мақсат болмақ. Білім ұлттың бəсекеге қабілет тілігін арттырудың басты құра лы болып табы латындықтан, университеттердің оқу-əдіс-

темелік жұмысы кешенді түрде дамытылады. Білім беру жүйесінде білім берудің ұлттық үлгісіне өту арқылы білім деңгейін халықаралық дəрежеге жеткізетін, əлемдік педагогиканың озық үлгілерін жаңашылдықпен дамытатын кəсіби құзыретті ұстаз дайындау жолға қойылады. Қазіргі заманғы ғылыми-техникалық үдерістің қарқыны білім беру жүйесінің алдына жаңа міндеттер қойып отыр. Біліміне, біліктілігіне, парасатына пайымы сай ұстаз бүгінгі таңда жас ұрпаққа білім беру жүйесінде болып жатқан оң өзгерістерге байыппен қарап, оның заман талабына сай мəн-маңызын түсінуі хақ. Сондықтан, жүктеліп отырған аса жауапты міндет, білім саласындағы реформалар, педагогикалық əдіс-тəсілдердің тың, мəнді əрі сапалы болуын талап етіп отырған осы бір айтулы кезеңде, педагогтың жылдар бойы жинақтаған іс-тəжірибесін жаңа ақпараттық технологияға ұштастыруын қажетті санайды. Білім беруді жаңарту оқушылардың білімін ғана емес, олар ды қолдану дағды ларын, атап айтқанда, функциялық сауаттылығын немесе құзыреттілігін қалыптастырады. Бүгінгі таңда білім беру ісі қоғамды жоғары сапалы мамандармен қамтамасыз етумен тығыз байланысты. Бұл мақсатқа жету үшін нарықтық экономика заманында жоғары мектеп білім беру үрдісін жан-жақты жетілдіруі, тəрбиелік жұмысты дамытуы, студенттерге өз бетімен білімін толықтыруға, ғылым мен мəдениет жетістіктеріне бағыттауы қажет. Əлемдегі дамыған 30 елдің қатарына ену жолынан таймайтын нақты да нық қадамдар жоспарланып, барлығы орындалып келеді. Осы жоспарды орындауда елін сүйген кез келген азамат, əр қазақстандық өзін қамшылап, алға ұмтылса, діттеген межеге дер кезінде жетіп, жаңа белестерді бағындыруға, жоспар құруға дайын болатынымыз сөзсіз. Ұлт мұраты дегенде ел болып, жұрт болып атсалысу – заман талабы. Қазақстанның кемел келешегін орнатуда орасан зор еңбектері тарих беттерінде алтын қаріптермен басылатын Елбасы – тəуелсіздіктің тірегі, ұлт болашағының қамқоршысы. Соңынан ерген халық үшін өмір сүру – біздің Елбасының басты қағидасы. Дəл осы қағида егемен елді жеңіске жетелеу үстінде. Мемлекет басшысының сарабдал саясатының нəтижесінде біз дағдарыстан дамуға, яғни қиын-қыстау уақытқа қарамастан көркейіп гүлденуге белді бекем будық. Біздің нысана – тек даму мен ұту тетігінде тұр. Біздің бірлігіміз баянды болса, біз үшін аса алмайтын асу жоқ. Ендеше, осы Ұлттық жоспарымыз ортақ іске айналсын. АЛМАТЫ.

1. Репортерлік жұмыс – Биқожаева Сəрсенкүлге, Қызылордадағы «Ақмешіт ақшамы» газетінің бас редакторы; Козина Викторияға, «Аргументы и факты – Казах стан» газетінің тілшісі – қоғамдық-саяси оқиғаларды жедел көрсеткені үшін. 2. Экономикалық шолу – Киндоп Игорьге, Христиан Альбрехт атындағы Киль уни вер ситетінің магистранты – Қазақстанның қаржылық-экономикалық дамуы жөніндегі сараптамалық материалдары үшін. 3. Саяси шолу – Еділқызы Лəйлаға, «Егемен Қазақстан» республикалық газетінің тілшісі – Қазақстан қоғамының діни тағаттылығы жөніндегі материалдар циклі үшін; Фиронова Валентинаға, «Казахстанская правда» республикалық газеті құқық бөлімінің шолушысы – Қазақстанның сот жүйесінің дамуы жөніндегі өзекті жарияланымдары үшін. 4. Журналисттік зерттеу – Сноуден Эдвардқа, америкалық маманға – арнаулы қызметтердің əлем бойынша ақпараттық коммуникацияны жаппай бақылауға алуы жөніндегі құпия ақпаратты ашқаны үшін. 5. Ізденіс материалы – Жанділ дина Татьянаға, Сəбитова Əл фия ға, Қазақ радиосының журналистері – елдегі неміс жəне татар этностары өкілдерінің рухани бірлігі жөніндегі айрықша материалдары үшін. 6. Телевизиялық жұмыс – Əбілдина Əйгерімге, тележүргізуші – «Астана» телеарнасындағы «Сырласу» телебағдарламасын ұйымдастырғаны үшін; Сейдеш Жадыраға, журналист – КТК телеарнасындағы «Жүрекжарды» бағдарламаларының циклі үшін. 7. Зерттеу жұмысы – оңтүстікқазақстандық «Айғақ» телеарнасының шығармашылық ұжымына (президенті Дулат Əбіш) жəне «Қазақстан» ТРК» АҚ (төрайымы Нұржан Мұхамеджанова) – Жеңістің 70 жылдығына арналған майдандағы қазақстандықтардың тағдыры жөніндегі зерттеу материалдары үшін. 8. Ғылыми-көпшілік жұмыс – Құрманғалиев Кəрімбекке, «Қазақ өркениеті» журналының бас редакторы – қазақ өркениетінің қалыптасуы жəне дамуы жөніндегі материалдар сериясы үшін; Тоқ санбай Сүлейменге, «Орысша-қазақша үлкен экономикалық сөздігінің» авторы-құрастырушысы. 9. Медиа-жоба – Ақбаров Əлімжанға, бас редактор – «Друж ные ребята» газетінің бет те рінде өскелең ұрпақты патриоттық тұрғыда тəрбиелегені үшін. Мұстафин Санжарға, бас ди ректор – «Гəкку» телеарнасында қазақстандық эстра-

да ан тологиясын жасаудағы шығармашылық ізденісі үшін. 10. Фототелешеберлік – Акчурин Шухратқа, Нүсіпбеков Болатқа, телеоператорлар – республикалық телеарналарда қазақстандықтардың көркем образдарын жасағаны үшін. Қазақстан Журналистер одағы мен «Казинпресс» қауымдастығы Амангелді Ахметəлімовтің атындағы сыйлықпен Қазақ станның ақпараттық қызметін дамытуға қосқан сүбелі үлесі үшін «Дат» медиажобасының жетекшісі Бапи Ермұратты марапаттады. Қазақстан журна листи касының ардагерлері Айтбаева Априза, Арғымбайұлы Жұмаш, «Литер» газетінің Астанадағы фототілшісі Мағзұмов Советбек, «Ақ Жайық» өңіраралық газетінің бас директоры Мұқашев Əбділда, «Казах станская правда» газетінің Қарағанды облысы бойынша меншікті тілшісі Рыжкова Наталья Қазақстанның Құрметті журналистері атанды. Халықаралық «ҚазақстанZAMAN» газеті Рақымбай Ханалы атындағы сыйлықпен фотожурналистиканы дамытуға қосқан үлесі үшін «Алматы ақшамы» газетінің фототілшісі Қызайбекұлы Сəрсенбекті марапаттады. Бейбіт Құсанбек атындағы жас телепублицистер үшін жеке сый лығымен «Қазақстан» телеарнасының продюсері Асылбекова Жаңыл марапатталды. Қазақстан Журналистер одағының дипломдарымен баспасөзді қолдағаны жəне журналистермен өзара түсіністігі үшін: Байбатыров Серіктің – Қазақстанның Соттары одағы төрағасының, Баталов Амандықтың – Алматы облысы əкімінің, Жəмішев Болаттың – Қазақстанның Даму банкі басшысының, Жұмағалиев Асқардың – «Қазатомөнеркəсіп» АҚ басқармасы төрағасының, Жұмағұлов Айбатырдың – «Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ басқармасы төрағасының, Зарудна Натальяның – ЕҚЫҰ бағдарламаларының Астанадағы офисі басшысының, Самек Властимилдың – БҰҰ қоғамдық ақпарат департаменті өкілінің, Свиридов Андрейдің – Адам құқығы жəне заңды сақтау жөніндегі Қазақстан халықаралық бюросының интернет-сайты редакторының қызметтері атап өтілді. «Қаламгер Медиа» баспа орталығының директоры Əшімжан Жанарбек, Қазақстан Парламенті Мəжілісінің депутаты Сұлтанов Қуаныш, «Костанайские новости» газетінің бас редакторы Харченко Сергей, «Қазақ əдебиеті» газетінің бас редакторы Шаштайұлы Жұмабай Қазақстанның Журналистика академиясына мүше болды.

Ынта танытылды

Саксония Федералдық жері үкіметінің жəне Фрайберг тау-кен академиясы басшыларының шақыруымен жақында Қазақстанның ГФРдағы елшісі Болат Нүсіпов Саксонияға жұмыс сапарымен барды. Сапар барысында Саксония Премьер-министрі əкімшілігінің басшысымен, Саксония Федералдық жерінің статс-министрі Фритц Екелмен келіссөздер өтіп, онда неміс тарапы металлургия жəне кен өндіруші өнеркəсіп салаларына маманданған Қазақстанның облыстарымен əріптестік қарым-қатынастар орнатуға қызығушылық танытты. Фрайберг тау-кен академиясының ректоры Бренд Майермен кездесу барысында тараптар геология жəне тау-кен мамандығы бойынша Қазақстаннан келетін мамандарды дайындауға ниет білдірді. Ынтымақтастық құралы ретінде неміс тарапы Фрайберг қаласында қазақ-герман «Білім үйін» ашуға ұсыныс жасады. Фритц Екел елімізде тұрақтылық пен ұлтаралық келісімді қамтамасыз етуге Қазақстан басшылығы үлкен үлес қосып отырғанын атап көрсетіп, оған жоғары баға берді. Кездесудің соңында Қазақстан аумағында инвести циялық жобаларды жүзеге асыру жөнінде ынтымақтастықтың мүмкіндіктері, сондай-ақ, ЭКСПО-2017 көрмесіне қатысу туралы бірқатар мəселе бойынша пікір алмасу өтті. Осы күні жергілікті жетекші кəсіп орындар басшыларының қатысуымен өткен дөңгелек үстел

ба ры сы нда қазақстандық дипломат өнеркəсіп пен техно логия салаларындағы ынтымақтастық шеңберінде қазақ-гер ман экономикалық қарым-қатынастарының өзекті мəселелері жəне Қазақстандағы инвестициялық ахуал ту ралы баяндама жасады. Саксониялық іскер топтарды Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жаңа Экономикалық Саясатының негізгі мақсаттары жəне міндеттері мен сондай-ақ, бес институттық реформасын жүзеге асыруға бағытталған «100 нақты қадам» Ұлт жоспарының ережелерімен таныстырды. Саксония Оңтүстік Германияның серпінді дамып келе жатқан өңірлерінің бірі болып табылады, онда тамақ жəне химия өнеркəсібі, машина жасау, логистика жəне элек троника салалары жақсы дамыған. «Егемен-ақпарат».


Бесіншіден, ұлттық тарихымызда Қазақ хандығының алар орны ерекше екенін Шоқан да қолдаған еді. Сонымен, ХV ғасырдың екінші жартысында (1465 ж.) Қазақ хандығы Еуразияның сайын даласында кем дегенде екі мыңжылдық тарихты артта қалдырған мемлекеттер мен халықтардың өміршең жиған-тергенін, мəнді белгілерін, қағидаларын, салтдəстүрін, əдет-ғұрпын қабылдай, бойына сіңіре, жетілдіре жалғастырып, өзіне ғана тəн қадір-қасиетімен, даралануымен алғашқы қадамын жасады. Əлемдік тарих кеңістігі көгінде жаңа жұлдыз жанды.

бір қағи дат. «Мəңгілік Ел» микалық өсудегі бірденқол жеткізген. Бұл – эконоарқылы үлкен жетістіктерге стратегиялық даму жүйелері дері осындай ұзақ мерзімді Əлемнің ірі алпауыт елкүш – халықта, оның – бірлігінде! муы да өзгелерден ерек. Біздің Қазақстанның ұстанымы мен дасында Еуропамен шектес кен, қақ ортасын жайлаған, батыөзінше дара мемлекет, Азияның сіңе түспек. Жер картасындағы нақышталып, қанық бояуы құрағы құрақталып, ою-өрнегі елінің ұлттық идеологиясының формалар арқылы біртіндеп Қазақ Стратегиясымен қоса, аталмыш реаударылған. «Қазақстан-2050» мəдени дамуына да баса назар тарапынан халықтың руханиОсы жүйелі жоспарда мемлекет тездеткіш катализатор іспетті. еліміздің өсіп-өркендеуіндегі жолындағы тиянақты 100 қадамы бағдары жəне оның орындалу ақиқат. Елбасының реформалық көркейіп, дамып келе жатқаны айғақтайды. Қазақ елі күн санап мен нəтижесі орасан зор екенін жоспардың көкжиегі кең, маңызы ие болды. Бұл жаңа ұлттық реформа деген лайықты атқа бірден қолдау тауып, халықтық реформа жалпыжұрттық деңгейде Елбасы ұсынған 5 институттық – деді. мақсат-міндет болып табылады», жалпыұлттық нөмірі бірінші немесе 15 жылға негізделген ды жүзеге асыру – алдағы 10 на айналады. Ал реформаларелдің құрамына ену жоспарыжаңа тарихи жағдайда 30 дамыған болмақ, сонымен бір мезгілде жəне ішкі сын-қатерлерге жауап шысы: «Бұл 100 қадам жаһандық спарына қатысты Мемлекет басқұрылған нақты идеясы. Ұлт жонұрлы жолы, мəңгілік тақырыпқа мы. Нұрсұлтан Назарбаевтың Мəңгілік Елдің аспандаған адысекілді əр тарапқа нұрын төккен туымыздағы тармақталған сəуле көрсетілген 100 қадам – Көк ешкімнің шүбəсі жоқ. Ондағы идеяға құрылған ортақ іс екеніне көзінен өтетін өткір де ұтқыр кен саусақ пен иліккен иненің ұлыстарды ұйыстыратын, бірікҰлттық жоспар – ұлт пен университетінің ректоры. педагогикалық Қазақ мемлекеттік қыздар

Динар НӨКЕТАЕВА,

біз бірлігімізбен мақтана аламыз. Елбасы саясатының арқасында – біздің ең басты қаруымыз. бар, болашағы біртұтас ұлт құру Именбей айтуға мүмкіндігіміз басы» жобасын жүзеге асырады. актісі мен «Үлкен ел – үлкен отмасы – «Мəңгілік Ел» патриоттық «Біртектілік пен бірлік» рефорнығайтылмақ. стрияландыру іспетті бағыттар да ландыру, құрылыс саласын индумыту, энергия көздерін оңтайқұру, ауыл шаруашылығын дазиялық трансқұрлықтық дəліз қатынастарын жақ сарту, еуратеңіз, теміржол жəне автокөлік белестерді бағындыру, əуе, тылықты сақтай отырып, жаңа микалық өсім» қазіргі тұрақ«Индустрияландыру жəне эконоспарланып отыр. Сондай-ақ, жұмыстары күшейеді деп жоқұқық қорғау мен сақтандыру лелерді шешпекші. Осы тұрғыда тəуелсіздігі көптеген даулы мəседықтарын қорғау, сот жүйесінің тардың құқықтары мен бостанқамтамасыз ету» арқылы азаматболмақ. Ал «Заңның үстемдігін сомдап шығарудағы алғышарт мығым нағыз патриоттарды реді. Отаншыл психологиясы таны қалыптастыруды білдіқызмет ететін мемлекетшіл орəл-ауқаты ның тұрақ тылығына халықтың жағдайына, халықтың лып саналатын ел үшін алдымен ең қымбат қазынасы – адам бобірдей осы заманғы мемлекеттің тік аппа рат құру» – бар шаға сетілгендей, «Кəсіби мемлекетБес халықтық реформада көртуралы Елбасы. тынымызды білдіреді», деді бұл ын халық тұрмысын жақсарта30-50 жылда емес, жыл сайге мүмкіндік береді. Бұл біздің тіршілігінің мəселелерін шешуазаматтарымыздың күнделікті сты мақсатымыздан көз жазбай, айқын шамшырақ секілді басоқпайды. «2050» Стратегиясы білмесе, ешқандай жел оңынан өз бағыты мен баратын айлағын бағдаршам екені анық. «Егер ел елдігімізді таныту жолындағы құнды лықтарымызды сақтап, болып, салт-дəстүр мен ұлттық мұхитында бəсекеге қабі летті гияларын игеріп, жаһандану мып, əлемнің озық технолоқатарына енуге, қарқынды даболашаққа, дамыған елдердің ған Жолдаулары – жарқын ын Қазақ стан халқына жасаТұңғыш Президенттің жыл сай-

секторының экспорттық əлеуетін қабілетін арттыру жəне білім беру натын кадрлардың бəскелестік көшу. Басты мақсаты – даярлатілінде оқытуға кезең-кезеңмен тар мен ЖОО-ларда ағылшын беру жүйесінде – жоғары сынып79-қадам нақтылағандай, «Білім үшін аса құнды. Сондай-ақ, циялау» мəселелері ұрпақ мүддесі тəжірибеге сəйкес трансформаЖОО-ларын халықаралық емес ұйымдардағы жекеменшік кезеңімен кеңейту. Коммерциялық басқарушылық дербестігін кезеңЖОО-лардың академиялық жəне тəжірибесін ескере отырып, гендей, «Назарбаев Университет Мəселен, 78-қадамда көрсетілқарамайтынын айғақтайды. ғылым, тəрбие саласына бей-жай қадам бар. Бұл Елбасының білімоқу орындарына арналған нақты 7 өткеніміз жөн. Осы жолда жоғары ап беретіндігін баса айтқанын атап қатарына қосылу жоспарына жаудүние жүзінің озық елдерінің жаңа тарихи шарттар бойынша ішкі шақыртуларына, сондай-ақ, ры Қазақстанның жаһандық жəне қадамынан құралған Ұлт жоспаəрі қарайғы дамытудың 100 нақты жүзеге асырылатын мемлекетті институттық реформа негізінде Президент Н.Назарбаев 5 қадам болмақ. демократияға қарай қарым ды ясат құрудағы тың тəсіл, нағыз таңдалып отырған бағыт ішкі саелдің назарында болмақ. Бұл келешекте бүге-шүгесіне дейін жұмыстар, болашаққа бағдар беру, боямасыз нақты атқарылған халықпен ақылдасу, халыққа есеп аны, мəселені шешуде қараша кез келген мемлекеттік шарухалық мүддесі. Елмен санасу, көздеп отырған нысанасы – қалып тасты руда» Елбасының «Есеп беретін мемлекет белесті бағындырары сөзсіз. қиындықты жеңіп, кез келген дүйім жұрт тосыннан келген мен ісі бір жерден шыққан бірдің – жүрегі бір», мақсаты келешегі кемел болмақ. «Тілегі айрандай ұйып отырған елдің кілті» деп Елбасы айтқандай, – біздің барша табыстарымыздың түсіністік үлкен мəнге ие. «Бірлік достық қарым-қатынас, діни отырған ел ішіндегі татулық, қауымдастыққа үлгі болып гісіз жетелеп келеді. Халықаралық мүдде жасампаз болашаққа кедерни келісім, бір-бірімен үндескен Көпұлтты елімізде татулық, руха-

тан, университеттердің оқу-əдісқұра лы болып табы латындықлет тілігін арттырудың басты Білім ұлттың бəсекеге қабіболмақ. стикасын үйрену де басты мақсат ясы мен негізгі Еуропа лингвибүтін шығыс əлемінің филологиүшін міндетті үш тілмен қоса, тұту керек. Белсенді студенттер құлшынысын арттыруды мақсат те ағылшын тілін үйретуге деген тепке дейінгі жəне орта мектепоқылып, шəкірттеріміздің мекқажет. Ағылшын тілінде дəрістер үлкен мүмкіндіктерді ашуы верситеттер жастар алдында айналмақ. Осы тұрғыда унибірлігімізді ұштай түсетін құралға ғы мызды, зияткерлігімізді, көптілділік кеңістігінде ұтқырлыеліміздің поли мəдениет пен үш тұғырлы тіл бағдарламасы іске асырылып келе жатқан Елбасы атап өткен бүгінде істеуіміз керек деп есептеймін. қалыптастыру бағытында жұмыс жағымды əрі нанымды көзқарас азаматы Қазақстан туралы өте байланыс жасауда еліміздің əрбір орайда, біз шетелдік қонақтармен тесу» жөнінде айтылған. Осы туриске ел туралы білуге көмекəрбір азаматқа жəне шетелдік жобасын əзірлеу туралы айтылып, нығайтудағы «Менің елім» ұлттық мында «Азаматтық біртектілікті Ұлт жоспарының 87-қаданышпен айта аламыз. үлкен тірекке айналғанын мақтақыздарға Қыздар университетінің білім алып жатқан тілегі бір секілді 480-нен аса өзге ұлт өкілі тəжік, күрд, орыс, украин, кəріс ағайындардан бастап, ұйғыр, Қазақтың ғана емес, қырғыз, өзбек түрлі ұлт өкілдері тəлім алуда. тарихы бар білім ошағында жайлауы саналатын 70 жылдық на айналды. Арулар əлемінің ақ даярлауда бірегей білім ордасыарқылы ұлт тəрбие леушілерін құнарланған педагогикалық бағыт дəстүр, рухани құндылықтармен қарашаңырақ ұлттық салтзор деп есептеймін. Қасиетті ситетінің атқаратын рөлі орасан тəрбиелейтін Қыздар универқұруда шаңырақ шырақшыларын орайда, болашағы біртұтас ұлт ұстар азаматтар емес пе?! Осы ретінде кемел келешектің тізгінін Өскелең ұрпақ – өмір жалғасы білімді жастар – ұлт болашағы. Кез келген мемлекет үшін өлшеусіз деуге толық негіз бар. əлеуетін арттыруға тигізетін əсері на, білім беру мəселесіне, ұлт реформаның адам капиталыбілдіреді. Сондықтан, халықтық басты рөлде ойнайтындығын мемлекеттердің қатарына кіруде лардың бəсекеге қабілетті күшті жүктемелер өте көп. Бұл ЖООверситеттерге міндет телген тікелей əрі жана ма түрде унимаймыз. Себебі, олардың ішінде бізге қатысты емес деп айта алДегенмен, қалған қадамдар атқаратын болады. университеті барынша қызмет көтеру. Осы бағытта Қыздар

Єасырлыќ меже

АЛМАТЫ. іске айналсын. осы Ұлттық жоспарымыз ортақ аса алмайтын асу жоқ. Ендеше, бірлігіміз баянды болса, біз үшін мен ұту тетігінде тұр. Біздің будық. Біздің нысана – тек даму көркейіп гүлденуге белді бекем қиын-қыстау уақытқа қарамастан біз дағдарыстан дамуға, яғни рабдал саясатының нəтижесінде Мемлекет басшысының саелді жеңіске жетелеу үстінде. қағидасы. Дəл осы қағида егемен сүру – біздің Елбасының басты Соңынан ерген халық үшін өмір ұлт болашағының қамқоршысы. Елбасы – тəуелсіздіктің тірегі, алтын қаріптермен басылатын зор еңбектері тарих беттерінде мел келешегін орнатуда орасан заман талабы. Қазақстанның кеболып, жұрт болып атсалысу – сөзсіз. Ұлт мұраты дегенде ел спар құруға дайын болатынымыз белестерді бағындыруға, жомежеге дер кезінде жетіп, жаңа қамшылап, алға ұмтылса, діттеген азамат, əр қазақстандық өзін дауда елін сүйген кез келген келеді. Осы жоспарды орынспарланып, барлығы орындалып тын нақты да нық қадамдар жоқатарына ену жолынан таймайƏлемдегі дамыған 30 елдің жетістіктеріне бағыттауы қажет. тыруға, ғылым мен мəдениет терге өз бетімен білімін толықжұмысты дамытуы, студентжан-жақты жетілдіруі, тəрбиелік жоғары мектеп білім беру үрдісін нарықтық экономика заманында нысты. Бұл мақсатқа жету үшін қамтамасыз етумен тығыз байлажоғары сапалы мамандармен таңда білім беру ісі қоғамды тілігін қалыптастырады. Бүгінгі сауаттылығын немесе құзыретатап айтқанда, функциялық олар ды қолдану дағды ларын, лардың білімін ғана емес, Білім беруді жаңарту оқушыұштастыруын қажетті санайды. жаңа ақпараттық технологияға бойы жинақтаған іс-тəжірибесін лы кезеңде, педагогтың жылдар талап етіп отырған осы бір айтутың, мəнді əрі сапалы болуын педагогикалық əдіс-тəсілдердің білім саласындағы реформалар, отырған аса жауапты міндет, түсінуі хақ. Сондықтан, жүктеліп талабына сай мəн-маңызын байыппен қарап, оның заман болып жатқан оң өзгерістерге ұрпаққа білім беру жүйесінде мы сай ұстаз бүгінгі таңда жас біліктілігіне, парасатына пайыміндеттер қойып отыр. Біліміне, беру жүйесінің алдына жаңа никалық үдерістің қарқыны білім Қазіргі заманғы ғылыми-техындау жолға қойылады. тын кəсіби құзыретті ұстаз дайлерін жаңашылдықпен дамытаəлемдік педагогиканың озық үлгіхалықаралық дəрежеге жеткізетін, өту арқылы білім деңгейін білім берудің ұлттық үлгісіне мытылады. Білім беру жүйесінде темелік жұмысы кешенді түрде да-

ХАНДЫҚ БАСТАУЛАРЫ Мемлекет пен оның азаматтарына ең керек құндылық – азаттық. Қазақ хандығы құрылғанға дейін де азаттықты сақтаудың басты шарты ретінде билік пен билеушінің біліктілігі, халықтың бірлігі мен ынтымағы, ел мен жерді қорғауға қабілетті қарулы күштердің сақадайсай тұруы ұлықталды. Мемлекеттің астанасына айрықша мəн берілді. «Өтікен қойнауында отырсаң, – делінген Күлтегін ескерткішінде, – мəңгі елдігіңді сақтайсың». Біздің ойымызша, түркілік «Мəңгі Ел» идеясының астанамен байланыста дүниеге келуі қалыптасқан мемлекетте ғана мүмкін құбылыс. Қазақ хандығының тарихи тамырлары тереңде жатыр. Оны XV ғасырдағы, тіпті, оның алдындағы үдерістермен шектеу методологиялық қисынсыз əрі ғылыми танымға қиянат. Қазақ хандығы тарих сахнасына шыққан тағдыр анықтағыш сəттің, айрықша серпілістің мəнді белгілерін тани білудің мəні зор екенін жоққа шығармаймыз. Дегенмен, нағыз ғылыми танымға объективтілік, жүйелілік, даму ұстанымдарына жүгіну жарасқан. Оның үстіне Қазақ хандығының тарихын Орда Ежен алғашқы ханы (ХІІІ ғ.) болған Ақ Ордадан, Орыс ханнан (ХІV ғ.) бастауды дəйектеген зерттеулер жарық көргені жəне бар. Біздің ойымызша, мəселенің тап осылай қойылуы теориялық-методологиялық тұрғыдан дəйексіз əрі ұлттық мемлекетіміздің қадірін ашатындай ақи қат қа апаратын ұмтылыс емес. Өйткені, Ақ Орда империялық дағдарысы асқынған Алтын Ордадан бөлініп шыққанымен өзінің, халқының тəуелсіздігін қорғай алмады, бірде Тоқтамысқа, бірде Ақсақ Темірге, бірде Əбілқайырға бағынышты күн кешіп, мемлекеттік шекарасы қалыптаспай, этностық тұтасуы аяқталмай, тарих сахнасынан түсіп қалған саяси құрылым. Бұл – бір. Екіншіден, қазақ халқы, ең бастысы – тілі ХІІІ ғасырда да, ХІV ғасырда да қалыптасып біткен жоқ. Ұлты қалыптаспаған жағдайда ұлттық мемлекеттің шаңырақ көтеруі мүмкін емес қой. Үшіншіден, егер Ақ Орданың географиялық-аумақтық орналасуы бір замандарда қазіргі Қазақстан жерін алып жатқан еді, билік басында Қазақ хандығын құрған Керей мен Жəнібек сұлтандардың арғы аталары отырды ғой деген тұжырымдарды басшылыққа алатын болсақ, хандығымыздың тарихын бірден Жошы ұлысынан бастауымызға тура келеді. Бұл – Шыңғыс ханның Қазақстанды жаулауын, қазақ этногенезін тежегенін ақтау деген сөз. Ал мұндай ұстаным орныға қалса, моңғол шапқыншылығынан əріде бастау алған тарихи сабақтастықты жоққа шығаратыны өз алдына, ол сақ-үйсін, байырғы түркі, оғыз-қыпшақ мемлекеттерінің ұлттық тарихымыздағы мəн-маңызын екінші қатарға ысырғанмен пара-пар. Төртіншіден, Ақ Орданы алғашқы қазақ мемлекеті ретінде қабылдау ұлт тарихындағы Ноғай ордасының, Моғолстанның орнын елемеуге соқтырады. Моголдардың түркілік тегін, ру-тайпалық құрамы Ұлы жүз бен Орта жүздің тарихында айрықша орын алатынын білімпаз шығыстанушы В.П. Юдин бай деректік негізде дəйектеген болатын. Қазақ хандығы құрылмай тұрғанда-ақ Ақ Орда өмір сүруін тоқтатса, Ноғай ордасы мен Моғолстан Қазақ хандығымен бірде табысып, бірде шабысып, ХVІІ ғасырға дейін мемлекеттілігіміздің тағдырына тікелей əсер ете алды. Əрі-беріден кейін, Керей мен Жəнібек сұлтандарға хандықты құруға жер бөліп берген Моғолстан билеушісі емес пе?

ХАНДЫҚ ДƏУІР САТЫЛАРЫ Қазақ хандығы алғашқыда орталықтанған, кейін əр жүздің ғана басын қосқан, соңында бытыраңқы, өңірлік шектеулі,

Түркиямен саяси жəне сауда-саттық байланыстар орнатқанынан деректер молынан кездеседі. Төртіншіден, билік жүйесі тармақталып, заң шығару, атқару жəне сот салалары нақты орнықты. Мемлекеттік биліктің бір адам қолында немесе жалғыз əкімшілік құзырында шоғырлануына жол бермейтін тетіктер мүдіріссіз жұмыс істеп тұрды. Билер институты шешімінің хан жарлығымен бірдей дəрежеде атқарылғаны осыған айғақ болса керек. Хандықты басқарушылардың əлеуметтік иерархиясында ханнан басқа билер, сұлтандар, батырлар, тархандар, қожалар, ақсақалдар жайғасты. Дəстүрлі биліктің шет жағасын ғана көріп қалған А.Левшиннің таңданысын жасыра алмай: «Все соседи киргиз-казаков управляются или монархическим или деспотическим правлением, все родственные им народы

«Ей, қатағанның хан Тұрсын, Кім арамды ант ұрсын, Жазықсыз елді еңіретіп, Жер тəңірісіп жатырсың, Хан емессің, қасқырсың, Қара албасты басқырсың, Алтын тақта жатсаң да, Ажалы жеткен пақырсың Еңсегей бойлы Ер Есім Есігіңде келіп тұр: Алғалы тұр жаныңды, Шашқалы тұр қаныңды!». деген жолдар бүгінге жетер ме еді. Ауыз əдебиетінде сақталып қалған осынау қақтығыс тарихы жазба деректермен дəлелденіп отыр: 1627 жылы Есім хан Ташкентті билеп тұрған Тұрсын ханның басын алады. Бірақ, тұтастай алғанда, Қазақ хандығы сыртқы жауларына дес бермегені, ел ішінде қоғамдық келісімді, халықтың

хандығы тарқатылған (1845 ж.) болатын. ХVІІІ ғасыр қазақтың «Елім-айлаған» ғасыры. Шоқан ол ғасырды «қанды қырғын» («кровавый»), «жантүршігерлік» («ужасный»), «жаугершілік» («рыцарство») ғасыры деп сипаттаған еді. ХІХ ғасыр «Зар заман» атанды. Ел басына туған сын сағаты ХІХ ғасырдың ортасына қарай хандықтың біржолата жойылуымен аяқталды. Тəуелсіздігімізден, елдігімізден айырыла бастауымыздың құпиясы жүзге бөлінуде де емес, жоңғармен соғыста да емес. Бар пəле технологиялық дамудың жалынан ұстай алмағанымызда, ындыны бұзық еуропалықтардың от қаруын иеленгенінде жатыр. ХVІІІ ғасырда Ресейдің артиллериясы, Англияның кемесі қылыш пен найзаға əмбебап «батыр бір оқтық» екенін алдыға тосты. Қалай десек те, 1723 жылғы апат,

Ќазаќ хандыєыныѕ бастаулары мен тарихи дəуірі Ханкелді ƏБЖАНОВ,

Ш. Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының директоры, ҰҒА корреспондент-мүшесі.

ресми мойындалмаған құрылым мəртебесімен 382 жыл (1465-1847) өмір сүрді. Өзінің жəне азаматтарының егемендігін сақтау қабілет қарымын, ішкі-сыртқы саясатының замана сын-қатеріне төтеп бере алуын, ұлттық қауіпсіздікті тиісті дəрежеде қамтамасыз етуін ескере отырып, хандық дəуір екі сатыдан тұрады деп есептейміз. Қазақ хандығы шаңырақ көтерген шақта əлем орта ғасырлардың соңғы дəуіріне аяқ басып, іргелес Мəскеу мемлекеті мен Қытай мейлінше күшейе түсті. 1453 жылдан Осман империясының тарихы басталды. Батыс Еуропа қайта өрлеу қарсаңында тұрды. Бабаларымызға ақылмен, қайратпен, жүрекпен болашаққа жол салуға тура келді. Бабаларының тəжірибесі мен тағылымын бойына жия дүниеге келген сəтінен хандық төл тарихының классикалық ғасырларын бастап кетті. Классикалық саты үш ғасырға жуық созылып, 1715 жылы Тəуке ханның қайтпас сапарға аттануымен аяқталды. Осынау заманды классикалық деп айдарлауымыздың бірнеше себебі бар. Біріншіден, Қазақ хандығы бір сəтке тəуелсіздігінен айырылған жоқ. Тіпті, ХVІ ғасырдың жазба дерегі «Бадаи ал-Вакаи» қазақтар елін «Қазақстан» деп атағаны хандықтың нығайғанын көрсетсе керек. Ел басына күн туған сəттер аз емес еді. Жоңғар мен қытай да, қырғыз бен өзбек те, орыс пен қалмақ та қазақ жеріне тамсана қараумен болды. Бірақ олар, Күлтегін жазуында айтылғандай, «Игі, білгіш кісілерді, игі, батыл кісілерді қозғалта алмады. Бір кісі жаңылса, рухы, халқы тұқымына дейін қалмас еді». Əрине, Қазақ хандығының күшеюіне көрші мемлекеттердің ішіндегі алауыздық, өзара қырқысулар, мəселен, шайбанидтердің, аштарханидтердің, Ноғай ордасындағылардың билік үшін таласы себеп болғанын да ескеруіміз керек. Екіншіден, тəуелсіздіктің арқасында қазақ халқының қалыптасуы түпкілікті аяқталды. Қилы тағдырмен қазақтар құрамына кірген түркілік, түркілік емес тайпалар тегіс қазақтанып кетті. Қазақтың тілі, мінезі, əдет-ғұрпы, рутайпалық құрылымы, ойындары, этнопедагогикасы, философиясы, өнері, болмыс-бітімі дараланғаны тап осы тұс. Үшіншіден, күндіз отырмаған, түнде ұйықтамаған билеушілер мен саны үздіксіз өскен халық ұлан-ғайыр жерін анықтап, шекараларын бекемдеді, Қазақ хандығы халықаралық субъект дəрежесіне көтерілді. А.Левшин, Ш.Уəлиханов, Т.Шонанұлы зерттеулерінде ХVІ ғасырда-ақ қазақтар қазіргі Қазақстан аумағын қоныстанып отырғаны дəйектелген. Ал ортағасырлық Шығыс қолжазбаларында Қазақ хандығының өзбектермен, Ресеймен, Ауғанстанмен, Иранмен, Үндістанмен,

живут в рабстве, достойном сожаления, а они почти совсем не знают подчиненности, у них не существуют даже ни имя подданого, ни имя владельца. Явление очень любопытное для политиков!», деп жазғаны бар. Бесіншіден, мемлекет пен құқық қарым-қатынасы реттеліп, «Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», əз Тəукенің «Жеті жарғысы», ислам дінінің гуманизмге толы қағидалары хандық өмірін дала демократиясының арнасына түсірді. Азаматтық, қаржылық, отбасылық, қылмыстық құқықтардың алғашқы үлгілері мен баптары классикалық заман үшін беймəлім емес еді. Адамның өмірі, бостандығы мен бас еркі дала демократиясының өзегін құрады. Алтыншыдан, мемлекет, құқық жəне азаматтар арасындағы ақниет ізгілік пен дала демократиясы қоғамның тұрақты да күш жинай дамуына жол ашты. Мəселен, классикалық 250 жыл ішінде 17 қазақ ханы билік басында отырған екен, яғни əрқайсысына орта есеппен 14-15 жылдан келеді. Əрине, бұл утопистер мен марксистер армандағандай əлеуметтік біртекті, қауымдар мен азаматтар арасында сыйластық пен үйлесім толық салтанат құрған, «əркімге еңбегіне қарай, əркімнен қабілетіне қарай» материалдық игілікті теңдей бөлген қоғам еместін. Қайшылығы билік төңірегіндегі қақтығыстардан көрініс беретін. Əйтпесе, Марғасқа жыраудан (ХVІІ ғ.) қалған:

егемендігін, биліктің тепе-теңдігін сақтай алғаны ақиқат. Қазақ халқы мен билеушілерінің серпінді дамумен классикалық сатыда қол жеткізген ірі жетістігі – бəсекеге қабілетті қоғам түзе алғаны. Орта ғасырлардағы Қазақ хандығы алыс-жақын көршілерімен аз соғысқан жоқ. Соның бəріне төтеп бергені экономикалық, саяси, интеллектуалдық, рухани, демографиялық əлеуетінің биік деңгейге көтерілгенін айғақтайды. Ал ол алда тосып тұрған «Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұламада», орыспен, қытаймен, ортаазиялық билеушілермен тайталасқан, егескен жылдарда өзін ақтады. АБЫЛАЙ: КӨНЕ ШЫНДЫҚҚА ЖАҢА КӨЗҚАРАС Қазақ хандығының шаңырақ көтеруі – халқымыздың тарихы мен тағдырындағы ұлы бетбұрыс. Ал оның нығая өркендеуі Еуразия болашағына пəрменді əсер етті. Сол ілгерілеу мен мақтаныш ұлттық санамызға өшпестей жазылғаны соншалық, тəуелсіздік тұсында хандар мен билерге, батырлар мен сұлтандарға құрметіміз жаңа серпінмен сыртқа шықты. «Мəңгілік Ел» идеясының өміршеңдігіне бұл да бір айғақ-дəлел екені сөзсіз. Тəуке ханның дүниеден озуымен Қазақ хандығы өз тарихының екінші сатысына аяқ басты. Оны сындарлы саты деп айдарладық. Хронологиялық шеңбері 1715-1847 жылдар, яғни Кенесары ханның қасіретімен тұйықталады. Соның алдында ғана 1801 жылы Павел І патшаның жарлығымен құрылған Бөкей

1731, 1740 жылдарда Кіші жүз бен Орта жүздің Ресейге бодандықты қабылдауы, отарлаушылардың Атырау мен Арқаға, Алтайға сұғына кіруі, Ресей мен Қытайдың «бөліп ал да, билей бер» саясатын жымысқылықпен жүзеге асыруы – бəрі классикалық заманауи құндылықтардың іргесін шайқады. Сол тұста тарих сахнасына шыққан Абылай тəуелсіздікті сақтап қалудың басты шарттарының бірі хандық билік тізгінін нық ұстау деп білді. Шынында да, Ұлы Даланың шаңырағын шайқаған «Ақтабан шұбырындыдан» кейін күшті хандық биліксіз қазақтың ел болуы екіталай еді. Əйгілі билеуші мақсатқа жету үшін барын салды. Шоқан Уəлиханов жазғандай, қазақтың ешбір ханы Абылай сияқты шексіз билік құзыретіне ие болған емес. Абылайдың ана сүтімен дарыған, қатыгез ғасыр шыңдаған мемлекетшілдігі жоңғарлар талқандалғаннан кейін Алтай, Жетісу үшін Қытаймен теке-тірес кезінде толығымен ақталды. Ал қарсылас осал емес еді. Біріншіден, Қазақ елін өзіне қарату ниетін бірде ашық, бірде жасырын білдіріп жатты. Екіншіден, жоңғарлардан босаған жер бұрынғы иесі – қазақтарға қайтарылмайтынына сенімді болатын. Мемлекетшіл тұлға Абылай бір орталыққа бағынған хандық құруды аңсады. 1771 жылы хан сайлануымен Орта жүз бен Ұлы жүз аймақтарында осынау ұлы идеяны бірсыдырғы жүзеге асырды да. Заң шығару, атқару, сот билігін қолына шоғырландыруға тырысқаны рас. Ал бұл əлемдік-тарихи маңызы бар талпыныс ретінде бағалануы керек. Көшпелі өмір салтындағы халықтар темірдей тəртіппен орталықтанған мемлекет құра алатынын ХІІІ ғасырда Шыңғыс хан көрсетсе, отырықшы халықтың капиталистік қатынастарға аяқ басқанда да саяси бытыраңқылықтан шығуы оңай еместігін XVІІІ ғасырдағы Германия тағдыры дəлелдеді. Мұнда 300-ден астам князьдік бар еді. Абылай тұсындағы Қазақ хандығын мəні мен мазмұны бойынша жаңғыру əлеуетінен айырылған дəстүрлі құрылым деп атаған жөн болар. Оның орталықтанбау негізінде іргелес алпауыт елдердің қысымы, содан туындаған əлеуметтік-экономикалық факторлар жатыр. Өнеркəсіптік өндіріс бой көтермегендіктен əрі ұлттық валюта қабылданбағандықтан елдің ішкі нарығы əлжуаз күйде қалды, яғни өңірлер мен аймақтардың өзара араласуы жəне жақындасуы тұрақтанбады. Əйтпесе, қағаз, сия тəрізді ұсақ-түйекті хан басымен сырттан сұрар ма еді. Алымсалық реттелмей, мемлекеттік бюджет те түзілмеді. Соғыстан түскен олжа мемлекеттің байлығын, экономикалық негізін нығайтуға қызмет етпеді, сауғаға кетті. Бұл да билікті орталықтандыруға септеспеді. Бір орталыққа бағынған мемлекеттің қалыптаспағаны Абылайдың жанын күйзелтті, саяси драмасына айналды. Бұл оғлан кезіндегі драмадан – Сарыарқада сандалғаннан əлдеқайда ауыр əрі салдары да салмақты еді. Мəселен, Қытай елшісінің 1757 жылғы күзде жазған мына

Ќылмыс саны азайып, сенім артпаќ Биылғы жылдың 1 қаңтарынан бастап Қылмыстық, Қылмыстықпроцессуалдық, Қылмыстық-атқару жəне Əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы кодекстерінің жаңа редакциясы қолданысқа енді. Қазіргі күні барлық құқық қорғау органдары қылмыстық сот өндірісінің жаңа моделімен жұмыс істеуде. Эльмира МƏТІБАЕВА, «Егемен Қазақстан».

Бұл жөнінде Президент жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз мəслихатында Ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымов мəлім етті. Оның айтуы бойынша, жаңа Қылмыстық кодекс гуманизм қағидаттарына негізделеді, яғни бас бостандығынан айыру жазасын алмастыра алатын бірнеше жаза түрлері

5

www.egemen.kz

23 маусым 2015 жыл

енгізілген. Бұл тұрғыда алғашқы рет ҚК-де 125 бапта қылмыстық теріс қылық деп аталатын жаза түрлері қамтылған. Ол – айыппұл салу, түзеу жұмыстары, қылмыстық-атқару жүйесінде болатын үй-қамақтарға алу жəне т.б болып табылады. Ал 2017 жылдан бастап ұзақ мерзімге, яғни 30-дан 90 тəулікке дейін қамауға алу қосымша жазасы қолға алынбақ. Сонымен қатар, Қ.Қасымов: «Тергеуге дейінгі анықтау шаралары қысқарғанын

айту керек. Қазір қылмыс бірден Сотқа дейінгі тергеудің бірыңғай реестрына тіркеліп, тергеу жүргізіледі. Бұл өзгеріс тергеушілер мен анықтаушылардың жұмыс жүктемесін арттырып жіберді. Жыл басынан бері оларға 337,2 мың қылмыстық іс келіп түскен. Бұл өткен жылмен салыстырғанда екі есе көп деген сөз», деді. Ал жаңа заңнама бойынша құқық бұзушылық туралы əрбір дабыл сотқа дейінгі тергеудің бірыңғай тізіліміне тіркеледі жəне олар бойынша қылмыстық іс шеңберінде міндетті тергеу жүргізіледі. Бұл ретте заңнамадағы өзгерістер жұмысқа елеулі өзгерістер енгізуді, қылмыстарды ашу мен тергеудің жаңа тетіктерін пысықтауды қажет ететінін атап өтті. Сонымен қатар, жыл басынан бері 151,7

мың қылмыс жəне 18,3 мың қылмыстық теріс қылық тіркелгендігін хабарлаған министр елімізде қарақшылық 1,7%ға дейін, тонау 6,1%, сондай-ақ, бұрын сотты болғандар жасаған қылмыстар 15,3%, кəмелетке толмағандар 29% жəне қару қолданылып жасалған қылмыстар саны 24%-ға дейін азайғандығын айтты. Министр денсаулыққа зиян келтіретін, мас күйде жасалатын қылмыстардың «статистикалық» өсуі байқалуда екендігін де жасырмады. Бұған қоса ол қылмыстың құрылымында бұрынғыдай, тонау қылмысы мен алаяқтық басым екендігін де көлденең тартты. Бүгінгі таңда Елбасының тапсырмасы бойынша жергілікті полиция құру мəселесі Ұлттық комиссияда қаралып жатыр жəне ол аяқталуға жақын,

деді министр одан əрі. Оның айтуына қарағанда, бұл мəселені бірден шеше салу мүмкін емес. Ол еліміздің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мəселесін қозғайтын болғандықтан, ең маңыздысы – полицияны реформалаудың нəтижесінде құқықтық тəртіпті босаңсытып алмауымыз керек, сонымен бірге, криминалдық жағдайдың шиеленісуіне жол бермеуіміз қажет, деді. «Біз шет мемлекеттердің тəжірибесін өте мұқият зерделедік, жағдайлар əр елде əртүрлі. Көбіне, жағдай əр елдің мемлекеттік құрылымына, басқару қағидаттары мен жүйелеріне байланысты. Алда болатын реформа туралы талқылау аяқталды, қазір оны іске асырудың əрбір шарасы нақты пысықталуда. Əрине, жергілікті полицияның қазақстандық

мəліметінен біраз жайды ұғынуға болады: «Қазақтардың малы көп, бай тұрады, – делінген деректе. – Дегенмен, олар өзара тым берекелі емес. Ал Абылай болса, ол əрқашан əлгі қазақтардың мінезқұлықтарына бойұсынып, солардың ыңғайларына қарай іс басқарады екен. Ол маған бірнеше мəрте: «Мен сендердің басқару жүйелеріңе өте қызығамын. Бірақ қазағым өз мінез-құлқынан айырыла алмас, оған амал қанша – маңқа ақты деп мұрныңды кесіп тастамайсың ғой», дегенді айтты». Жоңғарлар талқандалғаннан соң араға 7-8 жыл салып Абылай қырғызбен жəне Қоқанмен соғысты. Ол қазақ жерін сақтаудан, сауда-керуен жолдарын бақылауда ұстаудан туындай қалғаннан гөрі орталықтанған билікті орнатуды аңсайтын саяси драманың жемісі еді. XIX ғасырда 40 жыл өмір сүрген Бөкей хандығы да, 10 жыл Ресей отарлаушыларымен айқасқан Кенесары да қазақ қоғамын «қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған» биікке көтере алмады. Шынайы азаттық халықтың бостандығы, жерге иелік, саяси еркіндік екенін хан Кене тереңнен ұққанын Ресей патшасы Николай 1-іншіге жазған хатынан байқаймыз. «... Сіздің арғы бабаларыңыз, ал бізде менің атам Абылай патшалық құрған уақытта, – делінген хатта, – халық бейбіт жəне тыныш жағдайда өмір сүрді, оны ешкім бұзған емес. Екі жақ та өзара сауда жасады; біздің жұртымызға ешқандайда салық салынған жоқ. Ал онда кейінгі мезгілде бəрі өзгерді, біздің халқымыздан салық жинала бастады, оған басқа да түрлі таршылықтар жасалынды. Бұрынғы жасалынған бейбіт келісімді бұзып, сіздің төменгі қарауыңыздағы басшыларыңыз бүкіл қазақ халқы Ресей бодандығына қарады деп жалған көрсетті, соның нəтижесінде менің Абылай атама қарасты жерлерге сегіз дуан орнады. Бұл біздің халқымыз үшін өте қайғылы жағдай, əсіресе, оған салықтың салынуы өкінішті-ақ. Сондықтан да біздің бүтін қазақ халқымыз таршылық көрмей, тыныш рахатты өмір сүрсе екен деп, Ұлы мəртебелім, сізге өтініш айтуға өзімізді бақытты санап, біздің халқымызды сол бұрыңғы күйінде қалдырып, даламызда орналасқан сегіз округтік дуандар мен өзге де мекемелеріңізді жоюыңызды сұраймын». Əрине, талап орындалмады. Өлкеде отарлаумен асқынған дағдарыс əр қырымен көрініс береді. Біріншіден, Қазақ хандығы унитарлы тұтастығынан айырылды. Екіншіден, бір орталыққа бағынған билік жүйесі ыдырады. Үшіншіден, ұлттық экономикаға, əлеуметтік ұйымдасуға, қоғамдықсаяси қатынастарға тəн табиғи-ырғақты даму заңдылықтары зорлықпен өрескел бұзылды. Төртіншіден, Марғасқа жырау айыптаған билікшілік талас енді билік пен халық арасының алшақтауымен толықты. Сырым Датұлы, Исатай мен Махамбет бастаған көтерілістер сындарлы сатыдағы хандықтың болашағы бұлыңғыр тартқанын айғақтайды. Жанақ ақынның (1770-1856) Рүстем төреге айтқан айыптаулары біздің ойтұжырымымызды қуаттай түседі: Хан түңілді бұл күнде халықтан да, Ханнан мүлде халық та жалыққан ба?! Халық – дария, хан – балық емес пе еді? Судан шықса жан кетер балықтан да. Ханнан қайрат, байынан қайыр кетіп, Телмірген теңдігі жоқ ел болған кез. Қайғың – азық, ермегің – шер болған кез. Елмен араз, татуың бір болған кез. Жуан қамшы той бастар көсем болды, Елірмелі екі есті шешен болды, Би кетті малдылардың айтағында, Пəленді мұқатып бер десең болды. Қысқасы, хандық пен тəуелсіздіктің тағдыры бəске түсті. «Ақтабан шұбырынды» қасіретімен қазақ халқы жер бетінен жоқ болып кетуге шақ қалды. Үштен екісі қырылды, жүздеген мыңы көрші мемлекеттерге босып, егемендігінен айырылды, ассимиляцияланды. Бірнеше ұрпақ ақыл-қайратпен жинаған жер Абылай ханның дүниеден озуымен талапайға ұшырап, шекара бұзылды. Кедейшілік жайлады. Соңғы хан Кенесары опат болғаннан кейінгі 70 жыл бойы қазақ халқы қорғансыздың күнін кешті. Енді, міне, тəуелсіздіктен кейін соның бəрі ұмыт болып, төрт құбыласы түгел елдікке қол жеткіздік. Елбасының «Мəңгілік Ел» идеясының рухында келер күнге нық қадам басып, əрқайсымыз өз үлесімізді қосу жолында келеміз. АЛМАТЫ.

үлгісі құрылады деп сенеміз», деп қадап айтқан Қ.Қасымов бұл жердегі мəселе полицияны толық орталықсыздандыру туралы емес екендігін жеткізді. Бұл ретте Ішкі істер министрлігі жүйесінің бірлігі мен тұтастығы сақталатындығына айрықша тоқтала отырып, жергілікті полицияны құру, жалпы алғанда, өте маңызды екі проблеманы шешуге мүмкіндік беретіндігін атап өтті. Олардың қатарында, бірінші кезекте, жергілікті атқарушы органдардың өңірлердегі қоғамдық тəртіпті қорғауды қамтамасыз етудегі рөлі мен жауапкершілігі артатындығы, сонымен қатар, жергілікті деңгейде профилактика жүйесі құрылып, өз деңгейінде дамитындығы айтылды. Ал екіншіден, жергілікті полицияны құру – құқық қорғау қызметін халыққа жақындата түседі жəне полицияның халыққа есеп беруін арттырады. Сөйтіп, полицияға деген сенімнің артуына мүмкіндік береді.


6

www.egemen.kz

23 маусым 2015 жыл

КҐШЕНІЅ КҐРКІ – КҐК ЖЕЛЕК  Астананың асқақтығы – мемлекетіміздің мерейі

Орман ќала, арман ќала – Астана Астананы жасыл желек жамылған Алатау баурайынан ақселеулі Ақмолаға көшіру идеясын жүзеге асырған сонау 1998 жылы Елбасы еліміздің бас қаласын болашақта орман көмкерген, гүлмен кестеленген жасыл қалаға айналдыру жөніндегі қиял-ғажайыпқа ұқсас жоспарын жария етті. «Бір кездері біздің бұл жоспарымызға күмəнмен қарағандар болған еді. Бірақ, біз осы орманды болашақ ұрпақ үшін өсіріп, оны Қазақстанның кереметіне айналдырдық. Соның арқасында қалада шаң-тозаң, жел азайды», – деп атап көрсетті Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Астана қаласының «жасыл белдеуін» дамыту жəне орманды алқап қалыптастыру жұмыстарының барысымен танысу мақсатындағы жақында болған дəстүрлі сапары барысында. Иə, Мемлекет басшысының тікелей тапсырмасымен бүгінде елорданы көгалдандыру жəне бас қаланың «жасыл белдеуін» дамыту мақсатында атқарып жатқан жүйелі жұмыс ауқымы орасан зор. Міне, осы ізгі мақсат аясындағы кешенді жұмыстармен танысу мақсатында «АстанаКөгалдандыру құрылысы» АҚ-тың басқарма төрағасы Жарқын ЖҰМАҒҰЛОВТЫ əңгімеге тартқан едік.

– Жарқын Жанғожаұлы, елорданы шынайы жасыл қалаға айналдыру мақсатындағы кешенді шаралар қалай орындалуда? – Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев еліміздің бас қаласын көгалдандыруға аса зор көңіл бөледі. Елбасының қатысуымен жыл сайын өтетін Астананы дамыту жөніндегі қала активінің кеңесінде ол елорданы көгалдандыру, абаттандыру жəне бас қаланың «жасыл белдеуін» жасау мəселесіне айрықша тоқталып, кешенді міндеттер жүктейді. Елорданы көгалдандыру жұмысы Мемлекет басшысының тікелей тапсырмасымен жəне ғылыми негізде жасалған «Астана қаласын көгалдандырудың 2007-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасына» жəне қаланы дамытудың бас жобасына сəйкес жүзеге асырылуда. Астана қаласын көгалдандыру жүйесі əртүрлі көгалдандыру құрылымдамаларынан тұрады. Көгалдандыру жүйесінің басты бағыттары ірі саябақтардан, жасыл дəліздерден жəне əртүрлі ауқымдағы оларды жалғастырушы шағын жасыл дəліздерден (Есіл, Ақбұлақ өзендерінің бойы, магистральды даңғылдар мен көшелердің бойы), сонымен бірге, елорда айналысындағы «жасыл белдеуден» (жалпы аумағы 14827 гектар) тұрады. Қала аумағындағы саябақтардан, жасыл белдеулерден тұратын көгалдандыру жүйесі елорданың экологиялық ахуалын жақсартуға қызмет етеді. Бас қаланың экологиялық ахуалын жақсартуда, көгалдандыру жүйесін дамытуда Есіл өзенінің жағалауындағы жасыл дəліздің маңызы ерекше зор. 2003 жылы қолға алынған Есіл өзені жағалауында жасыл дəліз жасау жұмысы бүгінде аяқталуға жақын. Осы ауқымды шара аясында өзен жағалауын жасыл орманға айналдыру, қалалық саябақты жаңғырту жұмыстары жүзеге асырылып, Салтанат сарайы жанында гүлзар, «Ататүрік» саябағы, Есіл өзені жағалауында саябақ салынды. Алдағы уақытта жағалауға жақын орналасқан Жалайыр көшесінде гүл бағының құрылысын салу жоспарлануда. Міне, осы шаралардың жүзеге асырылуы нəтижесінде Есіл өзенінің жағалауындағы көгалдандыру шаралары «бас жасыл дəліз» атауына сəйкес мəнге ие болып, жасыл белдеуге айналуда. – Сіздердің акционерлік қоғамдарыңыз атқаратын нақты міндет ауқымы қандай? Жалпы, «АстанаКөгалдандыру құрылысы» АҚ-тың құрылымымен таныстырып өтсеңіз. – 2005 жылғы 5 шілдеде Астана қалалық əкімдігінің қаулысымен «Көгалдандыру құрылысы» мемлекеттік коммуналдық кəсіпорнын қайта құрылымдау арқылы «Астана-Көгалдандыру құрылысы» акционерлік қоғамы

құрылды. Қоғамның жарғылық капиталындағы акциялардың 100 пайызы қалалық əкімдіктің иелігінде қалды. Яғни, біздің акционерлік қоғамның бірден-бір құрылтайшысы қалалық əкімдік болып табылады. Жалпы кəсіпорынның тарихына келетін болсақ, ол 1950 жылдың қазан айынан басталады. Сол жылы Ақмола қаласында жол құрылысын, саябақтар мен гүл бақтарын салу жəне күту жұмысымен айналысатын жол жəне көгалдандыру кеңсесі құрылды. Содан бергі өткен 65 жылдан астам уақыт ішінде біздің кəсіпорын талай қайта құруларды бастан кешті, бүгінде ол елордадағы ірі де жетекші коммуналдық шаруашылық болып саналады. 2009 жəне 2012 жылдары «Астана-Көгалдандыру құрылысы» АҚ бас қаламыздың ең үздік коммуналдық кəсіпорны болып танылды. Бүгінде кəсіпорынға жүктелген міндет пен жауапкершілік бұрынғы кезеңдермен салыстыруға да келмейді. Өйткені, бұрын облыс орталығы болған қаланы көгалдандыратын коммуналдық шаруашылық пен бүгінгі егемен елдің елордасын абаттандыратын шаруашылық арасындағы жауапкершілік жүгі жер мен көктей.

«Астана-Көгалдандыру құрылысы» кəсіпорнының негізгі міндеті бас қаланың жасыл қорын қалыптастыру жəне күту болып табылады. Бүгінде кəсіпорын атқарып жатқан жұмыс ауқымы аса зор. Қазір қаламызда 9 саябақ, 81 гүл бағы, 2 желекжол, жалпы аумағы 445 гектарды құрайтын барлығы 92 жасыл нысан біздің кəсіпорынға қарайды. Ағымдағы жұмыс барысында кəсіпорнымыз 336 мың түп ағаш жəне бұталарды, 144 шақырым көгалды, 662 гектар көгал алаңдарын жəне 170 мың шаршы метр гүлзарларды күтіпбаптайды. Міне, осы міндеттерді атқару

үшін кəсіпорын құрылымында екі орман питомнигі (тəлімбағы) құрылып жұмыс істеуде. Бұл орман тəлімбақтарында қала аумағына егілетін жасыл желектер, ағаштар, гүлдер тұқымы іріктеліп, реттеліп отырады. Сонымен бірге, жылыжай кешені, күрделі құрылыс, көгалдандыру, жасыл желектерді қорғау қызметтері, субұрқақтарды күту жəне қызмет көрсету учаскелері, құрамында 213 дана техникалары бар машина-трактор паркі жұмыс істейді. «Астана-Көгалдандыру құрылысы» АҚ өзінің өндірістік қызметінің тиімділігін жылдан-жылға арттырып келеді. Соңғы 10 жылдың өзінде ғана кəсіпорынның өндірістік əлеуеті 3 есе жəне қызметкерлер саны 2 есе өсті. Көгалдандыру нысандарын ландшафты дизайн бойынша жобалау мақса тында 2004 жылы кəсіпорын құрамында ландшафттық-жобалау шеберханасы құрылды. Бұл шеберхананың қызметкерлерінің түгелдей дерлік архитектуралық-дизайнерлік білімі жəне жұмыс тəжірибесі бар. Шеберхана бүгінгі заман ның озық технологиясы бойынша жұмыс істейтін құралдармен жабдықталған. – Арқаның құбылмалы ауа райы аймағына орналасқан елорданың жер жағдайы күрделі екені белгілі. Сортаңдау топыраққа кез келген ағаштың тамыр жайып, өсіп кетуі қиын. Сондықтан, бұл өңірге егілетін

ағаш, бұта жəне гүл түрлерін қалай таңдайсыздар? – Жоғарыда атап өткенімдей, «Астана-Көгалдандыру құрылысы» АҚ құрамында орман тəлімбағы жұмыс істейді. Бұл тəлімбақтың жұмыс істеп келе жатқанына да жарты ғасырға жуық уақыт болды. Жалпы көлемі 349,5 гектар аумақты алып жатқан бұл орман тəлімбағы посткеңестік кеңістіктегі осы мақсаттағы ең ірі орталықтың бірінен саналады. Бүгінде біздің тəлімбақта 39 түрлі ағаш-бұта тұқымы өсіріледі. Солардың ішінде бұрын бұл аймақта мүлде тамыр

жаймаған 16 ағаш-бұта жəне гүл тұқымы жергілікті жағдайға жерсіндіру арқылы қазір қаламызда өндірістік ауқымда өсіріле бастады. Олардың қатарында ұсақ жапырақты жөке, үшкір жапырақты үйеңкі, долана, болле терегі сияқты ағаштарды, қызыл бүрген, ақшатыр, раушан сияқты гүлдерді атауға болады. Жалпы алғанда, тəлімбақта 580 мың ағаш көшеттері, оның ішінде 250 мың дана жапырақты ағаштар, 258 мың дана бұталар, 72 мың қылқан жапырақты ағаштар өсіріледі. Жыл сайын тəлімбақ қала көшелерінде өсіру үшін 50 мың түп ағаш көшеттерін береді. Елорда орналасқан аймақтың күрделі топырақтық-климаттық ахуалын ескере келіп, біз ағаш егуде мүлде жаңа агротехникалық тəсілдерді қолданамыз. Соңғы 10 жыл ішінде қаламызда 1 миллион түптен астам ағаш көшеттері мен бұталары отырғызылды. Өндірістік жоспарымызға сəйкес үстіміздегі жылы аудандық əкімдіктермен бірлесе отырып, 5086 дана ірі өлшемдегі ағаш көшеттерін отырғызуды жоспарладық. Қазіргі кезде əкімдіктер аумағында ағаш жəне бұта түптерін егу жалғасуда. – Жарқын Жанғожаұлы, ағаш егу бір мəселе болса, оны күтіпбаптап өсіру өз алдына үлкен мəселе. Елордадағы жер жағдайы, топырақ құнарына байланысты көгалдандыру шараларының күрделі екендігін түсінеміз. Осыған байланысты отырғызылған ағашты, егілген көгалды жəне гүлзарларды күтіп-баптау жұмысы қалай жүзеге асырылады? – Жасыл желектің өсіп-өну маусымы кезеңінде «Астана-Көгалдандыру құрылысы» АҚ жасыл аймақты күтіпбаптау мақсатында ауқымды жұмыстарды жүзеге асырады. Бұл біріншіден, ағаштардың түптерін күту, өскен жапырақтарын кезеу, оларға декоратив тік келбет беру, гулзарларды арам-шөптен арылту жұмыстары болып табылады. Айына 2-3 рет көгал алаңдарын шалғымен отап отыру, ал саябақ аумағындағы ауқымды көгал алаңдарын минитракторлармен күтіпбаптау жұмыстары жүргізіледі. Көгалдар мен гүлзарларды үнемі суарып отыру қажет. Осыған орай біздің кəсіпорын жеке суару құбырларының жүйесі арқылы жасанды тамшылатып суару əдісін қолданады. Жеке суару жүйесі көгалды аймақтар мен көгалдарды дер кезінде əрі жүйелі суаруды қамтамасыз етеді. Сонымен бірге, жасыл аймақтардағы өскіндердің жылдам өсуі үшін тиімді тыңайтқыштар қолданылады. Елорданың жасыл аймағын күтіп-баптаумен бірге біздің кəсіпорын қаладағы 40 субұрқақ кешендерінің қалыпты жұмысын қамтамасыз етеді. – Соңғы жылдары елорда шын мəнінде қызылды-жасылды гүл көмкерген қалаға айналып келеді. Осы бір көз жауын алған гүлзарлар туралы айтып өтсеңіз. – Иə, біз соңғы уақытта қаланы сан түрлі гүлдермен көмкеруді дəстүрге айналдырып келеміз. Гүлзарлардың аумағы жыл сайын кеңейтіліп отырады. Биылғы жылы ол 170 мың шаршы метр аумақты қамтымақ. Осындай көлемге 9 миллион түп гүл егілді. Соңғы 10 жыл ішінде қаламыздағы гүлстан көлемі 3 есе өсірілді. Гүл егілетін гүлзарлардың жобасын тиісінше біздің ландшафтықжобалау шеберханасы жасайды. Сонымен бірге, кейінгі кезде біздің кəсіпорын өсімдіктерді күзеп реттеу арқылы жасыл мүсіндер жасау дəстүрін тəжірибеге енгізіп келеді. Қазір қаламызда осындай 19 жасыл мүсін көз тартады. Бұл мүсіндерді кез келген жасыл өскендерден жасай беруге болмайды. Ол үшін 1 шаршы метр арнайы аумаққа 2 мың түп өсімдік өсіріледі. Бұл өсімдіктерге жан-жақты күтім жасалып, үздіксіз суарылады. Үстіміздегі жылы мұндай жасыл мүсіндердің қатарын кеңейту жұмыстары жалғасын табады. Бүгінде қала көшелерінде жол бойы орнатылған көз жауын алатын құмыраға салынған аспалы гүлдер қала тұрғындары мен қонақтарына етене жақын болды. Биылғы жылы қала бойынша көшелерді қоршаған темір шарбақтарға гүл өсірілген 3786 аспалы қыш құмыралар ілінетін болады. Атап айтқанда, Алматы ауданында – 641, Есіл ауданында – 2588, Сарыарқа ауданында 557 гүл өсірілген құмыралар жол бойында көшелерге көрік беріп тұрады. Елорданы жасыл желек көмкерген қалаға айналдырып көгалдандыру жұмысы ғылыми-əдістемелік негізде жүргізілетіндігі белгілі. Осы ретте біздің кəсіпорын Қазақ орман шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының жəне Қазақ өсімдіктерді қорғау жəне карантин ғылыми-зерттеу институттарымен тығыз байланыста жұмыс істейді. Алдағы уақытта да біз Мемлекет басшысының тапсырмасына сəйкес Астана қаласын жасыл желек көмкөрген орман-қалаға айналдыру мақсатында қолдан келгеннің бəрін жасай береміз. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Мереке мерейін ґсірген мəдени шаралар Қала күні – қалың жұртшылықтың көңілінен шығып келе жатқан еліміздегі мерейлі мемлекеттік мерекелердің бірі. Биыл Елорда күніне орай «Ел жүрегі – Астана!» лейтмотивімен 70тен астам шара өтеді. Барлық шаралар ортақ бір тақырыппен топтастырылып өткізіледі. Мерекенің басты тақырыбы Қазақ хандығының 550 жылдығына, Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығына арналады. – Осы жылы «Ел жүрегі – Астана!» лейтмотивімен 70 шара ұйым дастырылады. Салтанатты шарамен 500 мыңнан астам астаналықтар мен қала қонақтарын қамту қарастырылған. Осы жылғы мерекенің ерекшелігі шаралардың барлығы ашық алаңда өтеді, – деді Астана қаласы мəдениет басқармасының басшысы Болат Мажағұлов Орталық коммуникациялар қызметінде өткізілген баспасөз мəслихатында. Елорда күнін ресми мерекелеу 4 шілдеде Мемлекеттік туды салтанатты көтеру рəсімінен басталады. Мерекелік шаралар дəстүр бойынша салтанатты отшашумен аяқталады. Оны қаланың бірнеше бөлігінен, атап айтқанда, Есіл өзенінің жағасынан, «Хан Шатыр» сауда-ойын-сауық орталығы алаңынан жəне Абылай хан даңғылы мен Пушкин көшесінің қиылысындағы саябақтан көруге болады. – Қала күні мерекесі аясында Голливуд жұлдызы Стивен Сигал, актер, кəсіби спортшы, «Бокс əлемі», «Қаһармандар елі» тележобасының жүргізушісі Сергей Бадюк, сондай-ақ, кəсіпқойлар арасында кикбоксингтен қазіргі чемпион Бату Хасиковтің қатысуымен елордада жекпе-жектер өнерінің бірінші халықаралық фестивалі өткізіледі, – деп мəлімдеді жуналистермен болған жүздесуде Б.Мажағұлов. Ұйымдастырушылардың ақпаратынша, фестивальға АҚШ, Қазақстан,

Қытай, Ресей, Чехия, Оңтүстік Корея жəне Жапония елдерінен өздері қатысатын жекпе-жек түрлерінің үздік шеберлері жəне ең жоғары белбеулер мен дандардың иелері қатысады. Бұл жолы – айкидо, джиу-джитсу, капоэйра, будзинкан, тай боксы, каратэ годзю-рю, шин кали, кендо, таэквондо, вин-чун, шаолинь жəне қол жекпе-жегі сияқты 12 тəртіп түрі бойынша көрнекі жекпежектерді өткізу жоспарланған. Жекпежектер өнерінің фестивалі 26 маусым күні Астанадағы «Дəулет» ұлттық теннис орталығында өтеді. Сонымен бірге, биылғы мерекеде Есіл өзенінің жағасында тұңғыш рет «Нұрлы Есіл» атты мультимедиялықпиротехникалық таңғажайып шоу ұйымдастырылады. Бұл замануи лазерлік жəне пиротехникалық технологияларды су бетінде ойнататын айрықша көрініс болмақ. Мұнымен қоса, өзенде симфониялық оркестрге арналған сахна орнатылады, бұл шоудың əсерін арттыра түседі. Оркестр қазақтың халық əндері мен заманауи классикалық əуендерді орындайды. Сахнаның айналасына биіктігі əртүрлі субұрқақтар салтанат құрады, жаңа лазерлік технологиялардың көмегімен жарқын бейнероликтер көрсетіледі. Бұл көріністің соңы эстрадалықсимфониялық оркестрдің сүйемелдеуімен көз жауын алатын таңғажайып пиротехникалық шоуға ұласады.

Аулаларды абаттандыру ауќымы айтарлыќтай Елбасының тікелей тапсырмасымен соңғы жылдары Астана қаласында тұрғын үйлердің аулаларын абаттандыру жұмысы белсенді жүргізіліп келеді. Осы кезең ішінде елордада 800-ге жуық аула күрделі жөндеуден өткізіліп, абаттандырылды. Елордадағы осындай күрделі жөндеуден өткен аулалардағы балалар ойнайтын түрлі-түсті қондырғыларды, құм төселген алаңдарды, асфальтталған жаяу жүргіншілер жолдарын көргенде көңілің толып, бас қаламызды көгалдандыру жəне көркейту мақсатында шын мəнінде ауқымды жұмыстар атқарылып жатқанына тəнті боласың. Биылғы жылы да осы бір игі дəстүр лайықты жалғасын табуда. Қала əкімдігі белгілеген жоспар бойынша, биыл елордада 40 аула абаттандырылады. Жоспар бойынша бұл аулаларда жаңа ойын жəне спорт тренажерлары орнатылып, алаңдарға резеңке төсеніштер төселеді. Балалар ойнайтын аулалар шарбақтармен қоршалады. Түрлі-түсті бояумен əрлендірілген балалардың ойын алаңдарындағы көрініс еріксіз ертегі қалашығын елестетеді. Үстіміздегі жылы Алматы ауданы аумағында 27 аула абаттандырылып, 36 ойын жəне 11 спорт алаңы жарақтандырылады. Жаңа орындықтар,

демалыс орындары, құм шашылған ойын алаңдары іске қосылады. Сонымен бірге, осы аудан аумағында 378 автокөлікке арналған көлік қоятын жаңа тұрақтар жасалады. Өткен жылы Алматы ауданы бойынша 34 балалардың ойын алаңы жəне 5 спорт алаңы жабдықталып, 20 аула абаттандырылған болатын. Биыл, Есіл ауданында Сарайшық, Қабанбай батыр, Ақмешіт, Сауран жəне басқа көшелердегі тұрғын үйлердің аулалары абаттандырылады. Сарыарқа ауданы бойынша Бөгенбай батыр көшесі №48-50, Бейбітшілік көшесі №26-28, Жеңіс даңғылы №19-21 жəне басқа көшелердегі 6 аулада күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу жоспарлануда. Бұл аулаларда асфальттық жабындылар жаңартылады, спорттық тренажерлар орнатылып, балалар ойнайтын алаңдар жабдықталады. Аулаларда ағаш егіліп көгалдандыру шаралары іс жүзіне асырылады. Ойын алаңдарында балалардың жарақаттануын азайту мақсатында жұмсақ резеңке жабындылар төселіп, құм төгіледі.

Бетті дайындаған Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».


www.egemen.kz

23 маусым 2015 жыл

 23 маусым – Дүниежүзілік Мемлекеттік қызметкерлер күні

Мемлекеттік ќызмет – абыройлы міндет Əлемдегі мемлекеттердің дамуына мемлекеттік қызметкердің қосар үлесі мен салмағы ерекше екені даусыз. Қазақстан Республикасы Тəуелсіздік алған 24 жылға жуық уақыт ішінде Президентіміз Н.Назарбаевтың бастамасымен мемлекетті қалыптастыру бағытында ауқымды істер атқарылды. Елбасымыз «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Қазақстан халқына Жолдауында: «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясаты – əлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына ену жолындағы біздің ауқымды қадамымыз. Бүгінде табысты жұмыс істеу үшін барлық қажетті жағдайлар жасалған. Əкімшілік реформа жүргізілді, Үкімет пен атқарушы биліктің жаңа құрылымы жұмыс істеуде. Əр министр не істеу керек екенін біледі. Біз басқарудағы қосарланушылық пен қажет емес буындарды жойдық. Əкімдер өкілеттіліктің қажетті деңгейіне ие болды. Өңірлерде бəрі бар – бағдарламалар, ресурстар, қаржы құралдары. Əркім өз жұмыс учаскесі үшін жауап береді. Тек білекті сыбанып, іске кірісу қажет», деп мемлекеттік қызметтің маңыздылығы жөнінде ерекше тоқталған болатын. Еліміздің əлеуметтік, экономикалық, мəдени жағдайы үздіксіз даму жолына түсті. Біршама жағдайда ауылдық округтер мен кент əкімдері халықтың көз алдында іріктеліп, мəслихат депутаттарымен сайланды. Қазақстанның осындай жетістіктерге жету жолында мемлекеттік қызметкерлердің еңбегі де ерекше екенін ешкім жоққа шығармайды. Олар өз қызметтік міндеттерін кəсіби деңгейде атқарып, еліміздің егеменді, тəуелсіз, демократиялық, əлеуметтік жəне құқықтық, зайырлы мемлекетке айналуына үлестерін қосып келеді. 2002 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы қарар қабылдап, 23 маусымды мемлекеттік қызметшілер күні деп бекіткен болатын. Осыған орай, кезінде мемлекеттік қызметкерлер күні болуы керек деген пікірлер

айтылып жүрді. Жалпы, халықтың айтар ойлары бір жерден шығып, осы күн Елбасымыздың Жарлығымен кəсіби мерекеге айналды. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың бес институттық реформасын жүзеге асыруға бағытталған 100 нақты қадамның алғашқы тарауы «кəсіби мемлекеттік аппарат құруға», яғни 15 қадамы осы мемлекеттік қызметке қатысты айтылады. Осы қадамдар арқылы Қазақстанның барлық аумағындағы əртүрлі деңгейдегі мемлекеттік қызметкерлер халыққа сапалы қызмет көрсетулері тиіс. Мемлекеттік қызметшілерді ынталандыру шаралары барлық мемлекеттік мекемедегі жұмыс тиімділігін арттыратыны ақиқат. Мұны осы саладағы қызметшінің еңбегін бағалаудың монетарлық емес бір белгісі деп түсінген жөн. Олардың көптеген жыл бойы сіңірген еңбегін назардан тыс қалдырмай, үздік мемлекеттік қызметкер төсбелгісін тағып, марапаттау да елге талмай еңбек етіп жатқан азаматтарымызға шынайы шабыт пен алдағы атқарар жұмыстарына зор сенімділік береді. Əр қызметші өз кəсібін мақтан тұтып, қоғам назарына бөленіп, өз еңбегі үшін лайықты марапатталып жатса, қай саланың болсын жұмысы жанданатыны анық. Мемлекеттік қызметші күні де сол үдеден шығуды көздейді. Сонымен қатар, бұл кəсіби мереке күнтізбеде

жұмыс күні болып саналатынын ескеруіміз керек. Мұндай бастамалар халық пен билік арасындағы байланысты нығайта түседі. Қазақстанда 23 маусым Мемлекеттік қызметкерлер күні деп бекітілгеніне жылдан асты. Биыл екінші жыл аталып өткелі отыр. Осы жайт талқыға түскелі қоғам «Мемлекеттік қызметкерлер мерекесі болуы қажет пе?» деген сауалға жауап іздей бастады. Бір тарап осы мейрам арқылы мемлекеттік орындарда қызмет істейтін азаматтарды қанаттандырып, жұмысқа деген ынта-жігерін арттыруға бұл мерекенің қажеттілігін көлденең тартты. Осы орайда, мемлекеттік қызметке келіп жатқан жастардан үлкен үміт күтеміз. Неге? Өйткені, қарапайым, халыққа адал көзқарасы бар таза, білімді, рухани құндылықтарға бай, ұлттық болмысы жарқырап алыстан көрінетін жастар ел болашағының ертеңіне айналары сөзсіз. Былтырғы жылы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі болып қайта құрылып, жаңа міндеттер қабылдап, тың серпіліске бет алды. Оңтүстік Қазақстан об лысының əкімдігі мен Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша департаменті бірлесе отырып, аталған кəсіби мерекені жоғары деңгейде атап

өту туралы бастама көтерді. Бұл іс-шарада мемлекеттік қызметшілердің біліктілік деңгейін көтеру, халыққа сапалы қызмет көрсетудің жаңа қырлары, мемлекеттік тілде байқаулар ұйымдастыру, саламатты өмір салты, білім деңгейі сияқты түрлі сайыстар өткізіліп, нақты қадаммен кəсіби мемлекеттік аппарат құруға бет бұрылатыны күмəн туғызбайды. Аудан бойынша мемлекеттік қызметшілердің штаттық саны – 175 бірлік, оның ішінде «А» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілері – 1, «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік қызметшілері – 174. Қазақстан Республикасының азаматтарын мемлекеттік қызметке жіберуде оларды тағайындау үшін ерекше талаптар жəне лауазымдардың жеке кестесі жүзеге асырылады. Бұл қадам мемлекеттік қызметті ашық жəне бəсекеге қабілетті етеді. Елбасымыздың «100 нақты қадамында» көрсетілгендей, Мемлекеттік қызметте жемқорлыққа қарсы күресті күшейтуде жаңа заңнамалар əзірлей отырып, Мемлекеттік қызмет істері жəне жемқорлыққа қарсы ісқимыл агенттігінің құрылымында жемқорлық құқық бұзушылықтың жүйелі түрде алдын алу жəне сауықтыру үшін жемқорлыққа қарсы арнайы бөлім құру мақсаты көзделіп отыр. Біз ешқашан адами құн дылықтарды əспеттеуді ұмытпауымыз керек. Бұл мереке барлық деңгейдегі мемлекеттік қызметшілерге шығармашылық еңбекте үлкен шабыт беретіні, еңбек етуге деген құлшынысын арттыратыны сөзсіз. Сол себепті де, аудан көлеміндегі халық үшін маңдай терін төгіп, адал еңбегімен ел аузына ілігіп жүрген қарапайым, ізетті, мейірімді мемлекеттік қызметшілерді төл мерекелерімен құттықтаймын. Қалдыбек ОРАЗОВ, Созақ ауданы əкімі аппаратының басшысы.

Оңтүстік Қазақстан облысы.

Батыр рухы асќаќтаєан кїн Шығыстың қос шынарының бірі, Кеңес Одағының Батыры Əлия Молдағұлованың 90 жылдық мерейтойы өзінің кіндік қаны тамған Қобда ауданында жарасты жалғасын тапты. Алыс-жақыннан келген қонақтар алдымен «Самара –Шымкент» күре жолының бойындағы Əлия ауылына атбасын тіреді. Аудан əкімі Асқар Жүсібəлиев бастаған қобдалықтар қонақтарды жылы шыраймен қарсы алып, қонақжайлылықтың үлгісін көрсетті. Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Еліміздің барлық облыстарынан жəне Ресейдің Орынбор облысынан, Мəскеу мен СанктПетербург қалаларынан келген қонақтар алдында аудан басшысы қысқаша сөз сөйлеп, батыр қыздың атындағы ауылдың тыныс-тіршілігімен таныстырып өтті. Оның айтуынша, Қобда өңірінен сегіз Кеңес Одағының Батыры шыққан екен. Солардың бірі Əлия Молдағұлова болса, ол осы Əлия ауылынан қозыкөш жердегі Бұлақта дүниеге келген. Қазір бұл ауылдарға газ барып тұр. Əлия ауылында су құбыры жұмыс жасайды. Мұндай игілікті аудан орталығының жəне бірқатар елді мекендердің тұрғындары да көріп отыр. Халықтың тұрмысы жыл өткен сайын жақсарып келеді. Қайсар рухтың қайнар көзі болған батырдың есімін жаңғырту, рухына тағзым ету перзенттік парызымыз, дей келіп, бұл шараның патриоттық тəрбие берудегі маңызын алға тартты. Сол себепті де, Əлия Молдағұлованың мерейтойы елдік деңгейде, кең көлемде аталып жатқанын жеткізді. Алыс-жақыннан ат арытып келген қонақтар, жергілікті халық ауыл ортасындағы Əлия ескерткішіне гүл шоқтарын қойды. Қонақтар арасында Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары Бердібек Сапарбаев, Қазақ станның ха лық жазушысы, Қазақстанның ЮНЕСКОдағы өкілі, «Невада-Семей» антия д ро лық қозғалысының төрағасы Олжас Сүлейменов, сенатор Елеу сін Сағындықов, Əлияның туысқандары, Алматыдан арнайы келген нағашы сіңлісі Баян Молдағұлова жəне басқалар болды. Мерейтой қонақтары Мəдениет үйіне барып, облыстық патриоттық

орталықтағы Əлия Молдағұлова музейімен танысты. Батыр қыздың мерейтойы Қобда ауылындағы орталық стадионда «Əлия –қаһармандық дастаны» театрландырылған көрінісімен жалғасты. Шымқай ақ киінген бойшаң жігіттер түрлітүсті тулар көтеріп, шерулер жасады. Ұлттық киімдер киген қыздардың жəне əскери киім киген жастардың «Достықтың гүл дестесі», «Қызғалдақ ғұмыр – Əлия», «Ерлігімен елдің атын шығарған» хореографиялық көріністері де көрермен көңілін қозғайтын жылылыққа толы болды. Əнші Алтынай Жорабаева шырқаған «Егемен Қазақстан» əні тыңдаушысының бойына патриоттық сезім дəнін егіп, кəусар сезімге бөледі. Сахна төріне Премьер-Министрдің орынбасары Бердібек Сапарбаев, Қазақстанның халық жазушысы Олжас Сүлейменов, сенатор Елеусін Сағындықов, облыс əкімі Архимед Мұхамбетов көтерілді. Б.Сапарбаев мерейтойға жинал ғандарға құттықтау сөз а рнады, биыл Қазақ хандығының – 550, Қазақстан халқы Ассамблеясының жəне Конституцияның 20 жылдығы мерекеленетініне назар аударды. Ол жақында ғана еліміздің Ұлы Жеңістің 70 жылдығын ойдағыдай атап өткенін жеткізді. Ұлы Жеңісті жақындатуға 122 мыңнан астам ақтөбелік қатысқанын, олардың көбі майдан даласынан оралмағанын, сондықтан бірдебір соғыс ардагері назардан тыс қалмайтынын айтты. Одан кейін Олжас Сүлейменов сөз алып, мерейтойға жиналған жұртшылықтың қуанышына ортақ тасты, Рамазан айымен құттықтады. – Мəскеуде Ұлы Жеңістің 70 жылдығына орай өткізілген

жиында мен 350 мың қазақтың майдан даласынан оралмағанын айта келіп, олардың барлығының аты-жөнін білмесем де, Шығыстың қос шынары – Мəншүк Мəметова мен Əлия Молдағұлованы анық айта алатынымды жеткізгенмін. Олар іңкəр сезім – махаббаттың не екенін, ана болудың бақытын сезінбей кетті. Мен қазір Əлия туған топыраққа келіп тұрмын, қазақтың қайсар қызының рухына бас иемін. Əлия апамыз елімізді, барша қазақстандықтарды аруағымен қолдап жатсын, – дей келіп, арқалы ақын кезінде Бауыржан Момышұлының қолқалауымен жазған Отан туралы өлеңін оқыды. Театрландырылған көріністерді композитор Бейбіт Оралұлының «Ақтөбе» əнін орындаған домбырашылар ансамблі түйіндеді. Біз мерейтой қонақтарын сөзге тартып, пікірлерін білгенбіз. Ғалымжан Байдербес, ƏлияМəншүк атындағы «Қос шынар» қоғамдық бірлестігінің төрағасы: «Мерейтой өзіміз үшін, өскелең ұрпақтың жадында Əлия есімін, оның ерлік істерін жаңғырту үшін керек. Бұл жастарды отансүйгіштікке тəрбиелейтін шара ретінде есте қалады. Мұның өзі өшкенімізді тірілтіп, ертеңге ұластырудың қадамы дер едім». Баян Молдағұлова, Əлияның нағашы сіңлісі: «Əлияның адам болып қалыптасуында əкем Əубəкірдің еңбегі зор. Ал Əлияның рухын көтеріп жатқан жерлестеріме дəн ризамын. «Өткенсіз болашақ жоқ» дегендей, Əлияның небəрі

19 жастағы ерлігі ұрпақтар есінде осылай мəңгі сақталса керек. Мерейтойдың ұйымдастырылуы өте жоғары деңгейде. Бізді Əлияның туысқандары деп қол-аяғымызды жерге тигізер емес». Мерекелік шара «Əлия гүлі» достарын шақырады» VІ халықаралық би фестиваліне қатысушылардың Гала-концертіне жалғасты. Қобда ауылының сыртындағы тепсеңге 40 киіз үй тігілді. Қонақтарды жылы қабылдап, риясыз қонақжайлық көрсетілді. Мерейтойға жиналған халықтың асыға күткені ат бəйгесі еді. Бəйге десе делебесі қозатын қазақтың əдеті емес пе, күннің ыстықтығына қарамастан, көрермен көп жиналды. Көпшілік, сондай-ақ, қазақ күресі, теңге алу сынды ұлттық спорт түрлерін де қызықтады. Бəйгеге үш бірдей автокөлік тігілді. Халықтың көзайымы болған жорға жарыста елордамыздан келген Ғ.Мералының «Эдельвейс» атты сəйгүлігі озды. 15 шақырымға шабатын тоқ бəйгеде қызылордалық Əбдіғали Шорабаевтың «Нұртөбел» деген сəйгүлігі топ жарды. Ал 25 шақырымдық аламан бəйгеден Мұғалжар ауданының тұлпары алдына қара салмай, мəреге жеке-дара кел ді. Бəйге жеңімпаздарының барлығы да темір тұлпар мініп қайтты. Ақтөбе облысы, Қобда ауданы. ––––––––––––––––––

Суретті түсірген Максим ТОКАРЬ.

7

 Дінің тұрсын дін аман Біз облыстық дін істері басқармасының басшысы Мұратбек ЗЕЙНУЛЛИНМЕН кездесіп, «Діни қызмет жəне діни бірлестіктер туралы» Заңның өңірде жүзеге асуы жөнінде əңгімелескен едік.

Таєаттылыќ – татулыќ тірегі – Мұратбек Бегайдарұлы, алдымен Əлемдік жəне дəстүрлі дін дер көшбасшыларының V съезіне қатысушы ретінде алған əсерлеріңізбен бөліссеңіз. – Қазақстан демократиялық мемлекет ретінде этносаралық, конфессияаралық, рухани жаңарулар мен жаңашылдықтарға үнемі қолдау көрсетіп келеді. Соның нақты дəлеліне Елбасымыздың тікелей бастамасымен 2003 жылы Астанада алғаш рет ұйымдастырылған Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының І съезін айтуға болады. Оған 17 конфессиялық делегация келсе, ІІ съезге – 29, ІІІ съезге – 77 делегацияның қаты суы адамзатты толғандырып отырған мəдениеттер мен діндердің қатар өмір сүруі жағдайындағы өркениеттер үнқатысуының қаншалықты маңызды екенін аңғартса керек. ІV съезге төрткүл дүниенің əр қиырынан 87 делегация қатысып, «Бейбітшілік пен келісім–адамзаттың таңдауы» деген ұранмен өтуі есте қаларлықтай болды. Бұл жолғы алқалы басқосуда діни экстремизм мен терроризмге қарсы əрекеттер шараларына Қазақстанның бастамашылдығы тағы бір мəрте қуатталды. Съездің ашылуында сөйлеген Мемлекет басшысы Əлемдік жəне дəстүрлі діндер лидерлерінің назарын ашық үнқатысу, сұхбат барысында дəстүрлі діндер идеяларын рухани негіз ретінде адамзат бойына ұялатуға, қолдау тапқан идеялар мен шешімдер діни адасушылықтан сақтануға көмектесетініне аударды. «Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының съезі беретін артықшылықтарды да пайдалануымыз керек. Осы əңгімелесу алаңының базасында діни ыңғайдағы дауларды шешудің жаңа тұғырнамасын жасауымыз қажет», деп Н.Назарбаев атап өткендей, мұндай ұжымдық ой-пікірлер тоғысы кез келген келіспеушілікті тоқтатудың шешуші факторына айналып жатса, ұтарымыз көп. – Облыстың этностардың, діни конфессиялардың сан алуандығымен ерекшеленуі басқарма алдына үлкен талаптар мен міндеттер жүктері анық қой. – Əрине. Өңір тұрғындарына да өзара сыйласымдылық, төзімділік, бір-бірін құрметтей білу қасиеттері тəн. Осындай дəстүрлерге беріктіктің, адалдықтың ізгі ниеттерін діни конфессиялар танытып келеді. Бүгінде əділет басқармасына 70-тен астам діни бірлестік, 7 шетелден 45 миссионер тіркелген. 169 діни ғимарат, оның ішінде 66 мешіт, 31 православие храмы, 44 католик костелі, 28 протестанттық ғибадат үйі жұмыс істейді. Əлеуметтік зерттеу нəтижелеріне қарасақ, өңірде діни ахуал орнықты, жағдай тұрақты. Тұрғындардың 84,8 пайызы діндарларға үлкен құрметпен қараса, 92,3 пайызы еліміздегі діни ахуал мен конфессияаралық қарым-қатынасты оң бағалайды, мемлекет жүргізіп отырған келісім саясатын қолдайды. Облыста құрылған 16 ақпараттық-насихат тобы құрамына дəстүрлі конфессиялар өкілдері, ғалымдар, дінтанушылар, құқық қорғау органдарының өкілдері, ардагерлер мен жастар тартылған. – «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің

жаңа саяси бағыты» Жолдауында жастарымыздың бір бөлігі жалған діни көзқарасты көзсіз қабылдайтыны, шеттен келген жалған діни əсерлерге иммунитеті əлсіз келетіні айтылған болатын. Жас толқынды соқыр фанатизмнен сақтандырудың жолдары қандай? – Қоғамдық тұрақтылықты сақтаудың айрықша маңыздылығын, халқымыз үшін дəстүрлі емес діни жəне жалған діни ағымдар мəселесі өткір тұрғанын Мемлекет басшысы үнемі айтып келеді. Ата Заңымызда сенім бостандығына толық кепілдік берілген. Бірақ солай екен деп заңдар талабын бұзуға болмайды. Ата салт-дəстүрлері мен құндылықтарды қастерлейтін жастар теріс бағытқа түспейтінін, ақ жолдан адаспайтынын баса айтқым келеді. Ұлттық табиғатымызға жат келеңсіздіктерден арылу үшін елдің дəстүрлері мен мəдени нормаларына сəйкес келетін діни сананы қалыптастыруымыз, өмір салтында, тұрмыста зайырлы қоғамның дəстүрлерін орнықтыруымыз керек. Бұл орайда, келеңсіз жайттарды еңсерудің профилактикасын күшейтудің, үгіт-насихат жұмыстарын талмай жүргізудің маңызы зор. Біз осы жағын қатты ескере отырып, Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығы, Қазақ хандығының 550 жылдығы, Қазақстан Конституциясының 20 жылдығы қарсаңындағы кешенді шаралар тізбегін діни сананы қалып тастыруға, қазақстандық патриотизмді насихаттауға, ради кализмнің, экстремизмнің, терроризмнің кез келген түрлерінің жолын кесуге бағыттауымыз өз нəтижесін беріп келеді. Жыл басынан бері 29 мыңдай адам қамтылған 200-ден астам түрлі пішімдегі іс-шаралар өткізілді. Олардың арасында «Дінтану негіздері» факультативтік курс ұстаздарының ашық сабақтары, семинар-практикумдар, шеберлік сыныптары, «Конфессияаралық қарым-қатынастарды талдау», «Қазақстан Республикасындағы діни ахуал», «Радикалды діни ағым дар» тақырыптарындағы дəрістер жұртшылықтың ерекше қызығушылығын тудырды. Аудандарда көшпелі семинарлар ұйымдастырылып, жалған діни ұйымдар, терроризм, экстремизм жайлы кең мағлұматтар берілді. Ақпараттық-əдістемелік қамтудың əдіс-тəсілдері жетілдіріліп, деректі фильмдер, бейнероликтер, DVD дискілер жəне электрондық пішім дегі дəрістер топтамалары ұсынылды. «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік-конфессиялық қарым-қатынастар» тақырыбында өткізілген оқыту семинарына жас тар бастамасы орталығының жетекшілері, мектеп директорлары, облыстық, қалалық газет редакторлары қатысып, дін саласындағы құқықтық жəне дінтанушылық білімді арттырудың өзекті мəселелері талқыланды. Оның қорытындысы бойынша 38 қатысушыға сертификат тапсырылды. Құқық қорғау органдарымен, əскери бөлімшелермен жұмыс жасау барысында əскерге шақырылушыларға, студенттер мен оқушыларға, олардың ата-аналарына айбынды мемлекетіміздің діни экстремизммен, терроризммен

күрес жөніндегі бағдарламалары, ұлтты сақтандыру шаралары, төзімділік еркіндігі қағидалары, бірлік пен татулық құндылықтары, қазақстандық ерекше то леранттылық жан-жақты түсіндірілді. Құқықтық жəне діни білімді арттыруға бағытталған бірлескен іс-шаралар жоспары негізінде бас бостандығынан айырылып, жазасын өтеушілермен өткізген ашық сұхбат барысында деструктивті діни қозғалыстардың азаматтардың рухани өміріне теріс əсері туралы кең түсініктер берілді. Дəстүрлі конфессиялардың, діни қызметшілердің түзеу мекемелеріне бару кестесінде бабаларымыз ұстанған ұлттық салт-дəстүрлер мəселелері молынан қамтылған. Радикалды діни көзқарасқа душар болған адамдарға түсіндіру жұмыстарын жүргізуге исламдағы дəстүрлі көзқарасты жетік білетін азаматтар көптеп қатыстырылады. Солардың бір мысалы ретінде «Ақниет» оңалту орталығы ұсынған жобаны айтуға болады. – Əлеуметтік, этностық, діни шиеленістерді еңсерудің сенімді тетіктерін қалыптастыруға кон фессияаралық бірлестіктер қаншалықты үлес қосып келеді? – Елбасының «өз еліне пайдасын тигізу, өз Отанының тағдырына жауапты болу – əрбір жауапты саясаткер үшін, əрбір қазақстандық үшін парыз жəне абырой» деген сөзі бар. Жергілікті конфессияаралық ұйымдар да қоғамға кереғар діни келеңсіздіктерге қатты алаңдаушылық білдіреді. Қазақстан Республикасының дін саласындағы заңнамасын бұзып, заңсыз миссионерлік қызметпен айналысқаны үшін «иеһова куəгерлері» діни бірлестігінің 4 өкілі жəне «ЕХБ Шіркеулерінің халықаралық кеңесі» ЖДБ өкілі əкімшілік жауапқа тартылды. Қазіргі уақытта шетелдік тео логиялық оқу орындарында – 4, «Нұр» қазақ-египет Ислам университетінде – 7, медреселерде 13 студент оқиды. Ондағы мақсат – қатарымызды сауатты да білікті дін мамандармен толықтыру. Діни əдебиет пен діни мазмұндағы өзге де ақпараттық материалдарды, діни мақсаттағы заттарды таратуға арналған стационарлық үй-жайларды орналастыру біріздендірілген. Қазір облыста 3 стационарлық үй-жай бар, жақын арада тағы 5-еуін ашу жоспарланған. 11 ғибадат ғимараты салынуда. Күзде Қарасай ауылында мешіт қолданысқа беріледі. Славян этномəдени бірлестігінің бастамасымен Құдай Иенің аспанға көтерілуіне орайластырылған мереке өткізу белгіленген. Рухани келісім күні қарсаңында «Деструктивті діни ағымдардың алдын алудағы православиенің рөлі», «Қазақ мəдениетінің дəстүрлері жəне ислам», «Қазіргі азаматтық қоғамдағы дін жəне этнос» тақырыптары бойынша республикалық, аймақтық ғылыми-практикалық конференциялар ұйымдастырылады. Мұндай маңызды шаралар аудандарда да жалғастырылады. Əңгімелескен Өмір ЕСҚАЛИ, «Егемен Қазақстан».

Солтүстік Қазақстан облысы.

Маѕызды келісімге ќол ќойылды Eurasian Resources Group S.a.r.l. (ERG) жəне «Банк ВТБ» ААҚ өздерінің табысты ынтымақтастығын кеңейтуде. XIX Санкт-Петербург халықаралық экономикалық форумының аясында ERG S.a.r.l. менеджерлер кеңесінің төрағасы Александр Машкевич пен «Банк ВТБ» ААҚ президентінің бірінші орынбасары, басқарма төрағасы Юрий Соловьев өзара түсіністік жəне ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Тараптар өзара тиімді ұзақ инвестициялық жəне қаржылық мерзімді стратегиялық ынты- қызмет саласында қаржылық жəне мақтастықты дамыту туралы консультациялық қызметтердің келісімге қол жеткізді. Бұл екі кең ауқымдағы жаңа технологиятараптардың бір-біріне жоғары ларымен өзін өзі қамтамасыз етусенімі мен соңғы жылдарда бірге ге қабілетті. «Банк ВТБ» ААҚ жүргізген жұмыстармен қанағат- ERG Тобына жаңа өнімдер мен танудың арқасында мүмкін бол- одан əрі жедел қызмет көрсетуді ды. жақсартуға бағытталған технолоҚұжаттың негізгі тармақ- гияларды жедел ұсынуға дайын тарының бірі ERG мiндеттемелерi екендігін білдірді. бойынша төлем кестесін 2021 Александр Машкевич атап жылға дейін ұзарту мүмкіндігі өткендей: болып табылады. Тараптар осы – Банк ВТБ Eurasian Resources мəселені қарауды бүгіннен бастап Group компаниясының бұрыннан екі ай ішінде аяқтауға ниеттенуде. бері стратегиялық əріптесі. Бұл ERG табиғи ресурстарды өндіру құжатқа қол қою – біздің өзара жəне өңдеу саласындағы əлемдегі тиімді жəне əсерлі ынтымақең ірі компаниялардың бірі, тастығымыздың дəлелі. Келісімдер

ERG даму стратегиясын жүзеге асыруды жалғастыруға жəне əлемдік нарықтарда құбылмалылық кезеңді табысты етуге мүмкіндік береді. ERG Group үнемі өз ұстанымдарын нығайту үшін жұмыс істейді жəне жоспарланған қадам, сөзсіз, біздің барлық мүдделі тараптарымызға жақсы жаңалық болады. Ал бұл орайда Юрий Соловьев былай деді: – Тау-кен секторының компанияларымен жұмыс істеу ВТБ үшін басты басымдықтарының бірі. Бүгінгі келісім ERG Тобымен жұмысымыздың мүмкіндіктерін айтарлықтай кеңейтеді. Біз өзара қарым-қатынастарымызды жақсы мағынада қайта құрылымдаймыз, сонымен бірге, оларды ұзарту арқылы жұмыс істейміз. Мен ВТБмен ERG тығыз ынтымақтастығы арқылы, оның нарығындағы көшбасшылардың бірі болып қалуға мүмкіндік береді деп сенемін. «Егемен-ақпарат».


8

www.egemen.kz

23 маусым 2015 жыл

 Кино

 Имандылық иірімдері Кинода «ірі план» деген ұғым бар. Оның сынағынан өткен актер – кинода бағы жанған шығармашылық иесі. Өйткені, ірі план – кейіпкердің ішкі неше түрлі психологиялық жағдайын, əрқилы сезім иірімдерін, мінез-құлқын, ойтолғанысын жазбай танып, көрсететін немесе сездіртетін өте маңызды сəт. Демек, оның биігінен көріне алған актер – фильмнің басты табыстарының бірі. Бүгінгі қазақ киносында ірі пландағы ер мінезді кейіпкерлердің бейнесін сəтті шығарып жүрген, дарыны мен пайымы, болмысы қатар үйлескен бір өнер шебері бар. Ол – Қ.Қуанышбаев атындағы мемлекеттік академиялық қазақ музыкалық драма театрының белді актері Ержан Нұрымбет. Көзіқарақты оқырман, өнерге құштар көрермен бұл актерді «Сардар» (2003, Ақберді), «Келін» (2008, бақташы), «Жеңіс семсері» (2012, Арыстан батыр) сияқты фильмдердегі басты рөлдері арқылы жақсы біледі. Біз таяуда қазіргі қазақ театры жəне кино өнерінің талантты өкілі Ержан Нұрымбетпен арнайы жолығып, оның шығармашылық зертханасы, кино мен театр сахнасындағы актерлік орны туралы пікір алмасқан едік.

Рамазан айында гїлдер мен ќўрма сыйєа тартылды Раушан НҰҒМАНБЕКОВА.

Рамазан айы – айлардың сұлтаны. Осыған орай Семейдегі

ме шіт қызметкерлері халықты ерекше тəсіл мен құттықтауды ойлап тап ты. Ораза айының құрметіне бай ла нысты, Семей

Кейіпкерінен шындыќ іздейтін актер – Кинодағы алғашқы рөліңіз – Болат Қалымбетовтің «Сардар» фильміндегі Ақбердіні ойнауға ұсыныс алғаныңызда қобалжу немесе қуаныш болды ма? Жалпы, киноға түсуді армандап па едіңіз? – Бұл фильмге дейін, мүмкін, армандасам армандаған да шығармын, кей-кейде жүректің түкпірінде «ондай болу қайда» деген де болармын, бірақ əйтеуір бір киноға түсуге əуесім кетіп, қатты ойланған емеспін. Алғаш «Сардар» фильміне басты рөлдердің біріне бекітіліп, əріптестерім қуанып құттықтап жатқанда да, аса қуана алмадым. Өйткені, Болат ағаның сенімін ақтай аламын ба, жалпы, кинода ойнау қолымнан келе ме, деген қорқыныш болды. Оның үстіне, киносынақ кезінде Болат ағамның «театрдағыдай ойнауды доғар» деген сөзі есімнен кетпей қалды. Бірақ уақыт өте келіп, түсірілім алаңына біртебірте үйреніп алдым. – Кəсіби театр актерісіз. Кинода да біраз рөлдерді сомдадыңыз. Екі өнердің шын табиғаты бір-бірінен алшақ. Олай болса, актердің де сахнадағы, кинокамера алдындағы ойынында айырмашылықтар немесе ұқсастықтар болуы керек. Сіздіңше, ол қандай айырмашылықтар немесе ұқсастықтар? – Театр мен киноны бөліп-жарғым келмейді. Түбі бір, тек екі өнердің əрқайсының өзіне ғана тəн ерекшеліктерін сезе білсең болды. Жалпы, кинода да, театрда да интоннация, қимыл іс-əрекет жағынан эксперимент жасағанды ұнатамын. Кинодан алған тəжірибемді сахнада қолданамын. Сырт көзге еш ұқсастығы жоқ болып көрінгенімен, меніңше, кино мен театр актерінің ойынында ұқсас тықтар көп. Мысалы, сахнадағы пауза мен үнсіздікті кейде кинодағы ірі план деп ойлаймын. Театр мен кино өнерінің əрқайсысының өз қиындығы бар ғой. Театрда кейіпкерді, оқиғаны басынан бастап ойнасақ, кинода олай емес. Кейде фильмнің басындағы көріністерде ойнайтын тұстарың түсірілімнің ортасына қарай, ал ортасындағыны басында немесе соңында ойнауың мүмкін. Бұл оңай емес. Рас, театрда да кинодағы сияқты ойнауға болады. Бірақ театр от сияқты… залда отырған көрерменнің əрбір демі сезіліп тұрады. Біз сахнада ойнап жүргенде, оқиғаны бағалап, көріп, қабылдап, соған сай іс-əрекетті, эмоцияны бақылап отыратын залдағы көрерменді ұмытпаймыз. Ал кинода ішіңдегі «менмен» бетпе-бет қалатын сияқтысың. Театр – тірі эмоцияның ордасы. Киноның құдіреттілігі сол – онда эмоция қайталанбайды. Фильм экранға шығып кеткен соң, өзіңе ғана мəлім кейбір «əттегенай» дейтін тұстарын түзетуге, ой елегінен өткізіп, қайта ойнауға мүмкіндігің болмайды. Кино алаңы актерге ерекше қанат бітіретіні де рас. Кейде бір ғана кадрмен түсірілетін көзқарасыңа немесе іс-əрекетіңе бүкіл өмірді сыйғызуға болатын сияқты. Киноның құдіреті осы шығар деп ойлаймын. – «Келін», «Сардар», «Жеңіс семсері» – əртүрлі жанрда түсірілген фильмдер. Соған орай кейіпкерлеріңіздің болмысы да əрқалай. Сізге осы образдардың ішінде қайсысы қызықтырақ болды? –Кинодағы рөлдерімді де бөліп-жарғым келмейді. Əр кейіпкердің мінез-құлқы əр қилы болғанымен, солардың əрбірінен өз шындығымды іздеуге тырыстым. Сол кейіпкерлер арқылы өзімді түсінуге талпындым. Əрине, рөл оймен, ойланумен келеді. Ол – бір қиын əрі күрделі процесс. Оймен ұйықтайсың, оймен оянасың. Тіпті, театрда күн сайын ойнап жүрген рөлдің өзіне қатты қобалжисың. Ойыңда сан мың мəрте ойнап шығасың. – «Келін» – кейіпкерлерінің сөзінсіз түсірілген фильм. Мұндайда актердің ішкісыртқы пластикасы, көзқарасы, қимылəрекеті бірінші қатарға шығады. Онда бір ғана көзқараспен немесе қимылмен кейіпкердің мінезі, ішкі ойлары мен сезімдері берілуі тиіс. Мұны «ойнау» мүмкін емес. Жəне дəл осы қалыпты бере алатын актерлер қазақ киносында да,

əлем киносында аз. Мысалы, «ҚарашҚараштағы» Сүйменқұл Чокморов (Бақтығұл), «Оның уақыты келедідегі» Нұрмұқан Жантөрин (Шоқан Уəлиханов), «Тұлпардың ізіндегі» Кəукен Кенжетаев (Танабай қарт). Жалпы, «үнсіз кейіпкерді» ойнау күрделі ме? – «Келін» фильмі расында да актерлік ойынға құрылған. Біз өмірде ойымызды сөздің астарына жиі жасырамыз ғой. Фильмде сөзсіз, диалогсыз ойнауға да тура келді. «Көз – адам жанының айнасы», деп жатады. Бұл, əсіресе, экранда айдан анық көрініп тұрады. Осы ретте

актердің көз қарасы, ісəрекеті, мимикасы ішкі жан дүниесімен қабысып жатуы өте маңызды. Режиссердің бізден талап еткені де осы болды. Бір жағынан сөзсіз ойнау маған анағұрлым қызықтырақ əрі түсініктірек пе деп ойлаймын. Фильм философиясының өзі осы үнсіздікте жатқан сияқты. Жалпы, өмірде бəрімізге осы аздаған үнсіздік жетпейтіндей… Сөзбен ішкі ойды жасыруға болады, бірақ сөзсіз ішкі ойды жасыру мүмкін емес. Адамның көзі бəрін айтып тұрады. Сондықтан, бұл фильмде кейіпкеріме барынша сендім. Тіпті, кейде сол жерде баяғыдан өмір сүріп келе жатқан адам сияқты сезіндім. Осы рөлім менің актерлік жолымдағы жаңа бір қырымнан өз-өзімді тануға мүмкіндік берді. Бірақ, бір қызығы, өзім түскен фильмдерді онша қарай алмаймын. Меніңше, Ермек Тұрсынов – айтар ойы, өзінің қолтаңбасы бар режиссер. Əрбір кадрға философиялық ой салуға тырысады. Актермен жұмыс істеу тəсілі де ерекше. Жақында шығармашылықтағы əріптесім əрі досым Қуандық Қыстықбаев екеуіміз ол кісінің тағы бір фильміне түсіп, басты рөлдерде ойнадық. Фильм əзірге «Жат» деп аталады. Алғаш сценарийді оқып шыққаннан кейін сескендім, қорықтым. «Ереке, осы рөлге мені алып, қателесіп тұрған жоқсыз ба?» дедім əзіл-шыны аралас. Ол кісі «жоқ» деп бірден кесіп айтты. – Өзіңіз түскен фильмдерді экраннан көре алмауыңыздың қандай себебі бар? – Мен өзіме сын көзбен қарайтын адаммын. Өз-өзіме көңілім тола бермейді. Ойнаған спектакльдерімде кейде рөлімнің бір жері көңілімнен шықпай қалып жатады. Сол спектакльді келесі ойнағанша мазам кетеді. Кинода да солай. Адамның өзі ғана білетін əдеті немесе қылығы болады емес пе? Оны көрермен біле бермейді. Жаңағы өзім ғана білетін тұстарды экраннан көрген кезде, өзөзімнен қысыла бастаймын, «бір көзбен» сынап қараймын.

– Ал енді керісінше, «Сардар» мен «Жеңіс семсерінде» кейіпкерлеріңіздің сөзі анағұрлым көбірек. Театр актері ретінде бұл сізге еш қиындық туғызбайды. Дегенмен, сахнадағы сөйлеу мен кинодағы сөйлеудің əрқайсысының өз талаптары бар. Жоғарыдағы фильмдердің режиссерлері осы тұрғыдан қандай да бір талаптар қойды ма? – «Жеңіс семсері» фэнтези жанрындағы фильм ғой. Негізгі көрермені балалар болғандықтан, ондағы оқиғалар, актер ойыны сол балалардың ойына, сеніміне қарай икемделді. Бұл фильмде елі үшін, жері үшін жанын пида ететін батырды ғана емес, оны қарапайым адам ретінде де көргіміз келді. Фильмге түсер алдында маған салмақ қосу керек деген талап қойылды. Бірақ, неге екені белгісіз, қанша тырыссам да, артық салмақ қоса алмаймын. Жаратылысымның өзі сондай ғой деймін. Осыдан он бес жыл бұрын қалай болсам, əлі де сол қалпым. Негізі, уайымшыл адаммын, кез келген нəрсені жүрекке жақын қабылдаймын. Мүмкін, осы да себеп болатын шығар. Фильмнің түсірілімі кезіндегі басты қиыншылық – Жаркенттің 40 градустық ыстығында темір сауытпен аттың үстінен күніне 9 сағат түспей жүру ауыр болды. Содан соң фильмде Арыстан батырдың қалаға келетін тұсы бар. Оның даладан бірден қалаға келгендегі жағдайын ойнау маған аздап қиыншылық туғызды. Кейіпкерімнің ішкі дүниесіндегі кейбір иірімдерді аяқ астынан ойлап табу да оңайлыққа түспеді. Фильмнің режиссерлері Əсия Сүлеева мен Əнуар Райбаев – өз ісін жақсы білетін кəсіби шеберлер. Олар біздің балаларымыз үшін үлкен жұмыс жасады деп ойлаймын. Өкініштісі сол – фильм операторы Болат Сүлеев ойламаған жерден бақилық болды… Менің бір байқағаным – ол кісінің камераға түсіріп жатып, актермен қатар өзі де іштей бірге ойнайды екен. Бұл Болат ағаның оператор ретіндегі ішкі сезімталдығын, пластикасын көрсетеді. Кино операторы үшін ол өте қажет қасиет қой. – Осы фильмде кейіпке ріңіздің езу тартқызатын жерлері өте көп. Бұл сіздің бір қалыптан екінші қалыпқа (ішкі) аражігін сездіртпей, көше алатыныңызды жəне комедиялық рөлдерді де алып шығатыныңызды сездіртеді. Егер комедиялық фильмдерге шақырып жатса, келісім берер ме едіңіз? – Əрине. Мен комедиялық рөлдерді театрда ойнап жүрмін. Білмеймін, кинода да бұл жанрмен жұмыс істеуге болатын шығар. Ұсынып жатса, ойланып көруге болады. Бірақ театрда болсын, кинода болсын, бір амплуада қалғым келмейді. – Бүгінгі қазақ киносында «əттегенайлар» бар ма? – Бұл сұраққа жауап беру қиын. Меніңше, кино түсіру үшін бізде бəрі бар. Тақырып та, тарих та жетеді. Кейде ойлаймын: біз қаны да, жаны да, тіпті жеген асына дейін таза халықпыз. Осындай таза халық басқа жерде бар болса бар шығар, менің білетінім біреу ғана, ол – қазақ. Біз Голливудтың жасағанын жасай алмаймыз, оны қайталаудың да керегі жоқ. Тек өзіміздің құндылықтарымызды сақтасақ екен деймін. Қазіргі біздің фильмдерден қаржы тапшылығы көрініп тұратын сияқты. Содан соң, кейбір режиссерлеріміз кəсіби актерлерді емес, қарапайым адамдарды іздейді. Мүмкін, бұл дұрыс та шығар, оған қарсылығым жоқ. Əр адам кинода бір рет болса да, ойнай алады деген пікір бар. Бірақ бəрібір сол ойнаған рөлде актерлік техниканың керек болатынын ұмытпағанымыз абзал. Əңгімелескен Назира МҰҚЫШЕВА, кинотанушы, өнертану кандидаты.

АСТАНА.

тұрғындарына 200 дана ораза кестесі бар парақша, əйел адам дардың əрқайсысы на раушан гүлдерін, ал ерлерге иіс сулы əтірлер жəне құрмалар таратылды. «Хадис шəріпте: «Мұсылман мұсылманның бауыры. Ол оған зұлымдық жасамайды жəне залымның қолында қалдырмайды. Кімде-кім бауырының бір қажетін өтесе, Алла оның қажетін өтейді. Кімде-кім мұсылманды қайғықасіреттен құтқарса, Алла оны қиямет күнгі қайғы-қасіреттердің бірінен құтқарады...» деген. Мұндай тосын сый лықты күтпеген Семей тұрғын дары Семей аймағы бойынша өкіл имамы Мақсат Алтыбай мен Семей қалалық Тыныбай мешітінің бас имамы Біржан Аманжоловқа ризашылықтарын білдірді. СЕМЕЙ. ––––––––––––––––

Суретті түсірген автор.

 Мирас

Асыќ ойнаєан озар Астанада Ақпарат жəне байланыс қызметкерлерінің күні мерекесіне орай «Қазконтент» акционерлік қоғамының ұйымдастыруымен БАҚ өкілдерінің арасында асық атудан жарыс өтті. Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Оған «Егемен Қазақстан» жəне «Казахстанская правда» республикалық газеттері, «Орталық коммуникациялар қызметі» РМ, «Қазақстан» ұлттық телеарнасы, Бас редакторлар клубы, «ҚазАқпарат» халықаралық ақпараттық агенттігі, «Астана» телеарнасы мен «Қаз контент» акционерлік қоғамы командасы қатысты. Жарыста ерлер «бес табан» ойнаса, қыздар «бес асық» (бес тас) ойыны бойынша сынға түсті. Жалпы, жарыс өте тартысты, қызықты өтті. Ерлер өзара олимпиялық жүйе бойынша мергендіктерін сынаса, қыздар «бес асықтың» шеберін анықтады. Сөйтіп, екі сағатқа созылған сайыста асық атудан бірінші орынды «Астана» телеарнасы жеңіп алды. Олар финалда «Орталық коммуникациялар қызметі» командасынан басым түсті. Үшінші орынға құрамында осы жолдардың авторы мен Алмас Манапов, Өркен Мұсабек жəне Ақмарал Кашкова бар «Егемен Қазақстан» командасы ие болды.

Қазақ баспасөзінің қара шаңырағы аталып кеткен аға газеттің командасы қола жүлде үшін ойында «Қазақстан» арнасы жігіттерімен кездесіп, жеңіске жетті. Қыздар арасында өткен «Бес асық» ойынында «ҚазАқпарат» агенттігінің журналисі Сая Жарылқасын бірінші орынды жеңіп алды. Екінші орынды «Қазконтент» АҚтың, үшінші орынды «Қазақстан» телеарнасының өкілдері иеленді. «Асық ату» турниріне «ЕркеНұр» тобы өнер көрсетіп, жұртшылыққа биден шашу шашты. Қазақстан Дизайнерлер одағының мүшесі Айдархан Қалиевтің «ASPARA» сауда белгісі үшін «Ұлы Даланың Қауырсындары» атты жаңа киім үлгілері таныстырылды. Ол «неофольклор» стилі, көшпенділердің киім тігу өнері мен дəстүрі жəне «Жаз – 2015» маусымының сəн үлгісі тенденцияларының негізінде жасалды. Оны «Қазконтент» АҚтың түрлi жобаларында қызмет ететiн қыз-келiншектер киiп шығып, сəн үлгiсiн көрсеттi. Жарыс соңында кубок иегері мен жүлдегерлер сыйлықтармен марапатталды.

«Асық ату» республикалық фе де ра циясының президенті, «Қазконтент» АҚ Басқарма төрағасы Айдос Қыдырманың айтуынша, астанада алғаш рет асық атудан жарысты өткізудегі басты мақсат – жас буын арасында ұлттық ойынымызды насихаттау, ұлт тық спортты дамыту жəне халықты саламатты өмір салтына шақыру. Қазіргі кезде елімізде асық ойынынан 73 секция бар. «Асық ату» федерациясының атқарушы директоры, ҚР еңбек сіңірген жаттықтырушысы, «Құрмет» орденінің иегері Жомарт Сабыржановтың айтуынша, алдағы уақытта 8 облыстан орталықтар ашылады. «Жақында федерация Қостанайда асық атудан Қазақстан чемпионатын өткізеді. Содан кейін Астана күніне орай халықаралық жарыс ұйым дастырылады. Оған Моңғолия, Қырғызстан, Тəжікстан командалары қатысады. Бұл елдерде асық ату жақсы дамыған. Моңғолия мен Орталық Азия елдерінде спорт шебері, спорт шеберлігіне үміткер деген сияқты дəрежелік атақтар, сертификаттар беріледі. Мұндай тəжірибе біздің елге де керек. Алдағы кезде мергендердің дəрежесін арттыру үшін спорттық атақ беру жоспарымызда бар», – дейді ол.

 Өнер

Астанаєа Безруков театры келді Астанада «Сахнадан сəлем» атты ІІІ Халықаралық театр фестивалінің шымылдығы ашылды. Бұл – Қазақстан мен жақын шетелдің театрлары үшін маңызды əрі айтулы оқиға. Астана күнін тойлау аясында Қазақстан, Ресей жəне Грузияның жетекші əртістері бір апта бойы Астана театрларының сахналарында үздік қойылымдарын қояды. Астананың 17 жылдығын тойлау нақ осы театр апталығынан бастау алмақ.

Биыл аталған шара осымен үшінші жыл қатарынан өтеді. Жыл өткен сайын оның ауқымы кеңейіп, жаңа елдер мен қалаларды қамтып жатыр. Биылғы «Сахнадан сəлемге» қатысатын 12 ұжым қалалықтар мен қонақтарға соңғы жылдардағы ең таңдаулы, халықаралық, республикалық театр фестивальдарында жеңімпаз атанған қойылымдарын ұсынады. Шараның алғашқы қойылымы бүгін Конгресс-Холда өтеді. Бұл туралы Қазақстан концерт залында белгілі Ресей актері Сергей

Безруковтың қатысуымен өткен шарада мəлім болды. Танымал əртіс жетекшілік ететін театр көрерменге танымал «Сирано де Бержерак» туындысын қояды. Қойылымның ерекшелігі заттар мен əрекеттер ықшам түрде сөзбен бейнеленіп отырмақ. Бұл көру қабілеттері нашар жəне зағип 20 көрерменге спектакльді толық қабылдауға мүмкіндік береді. Басты рөлді Сергей Безруков сомдайды. Кино туралы айтпағанның өзінде, Сергей Есенин, Александр Пушкин, тіпті, аты аңызға

айналған бард əнші Владимир Высоцкийді шебер сомдап, көрермен ықыласына бөленген Сергей Безруковтың астаналық жанкүйерлері сүйікті актерлерімен жүздесуге асық. Айта кетейік, бұл Безруковтың Астанадағы алғашқы қойылымы емес. Мұнымен қоса, фестиваль аясында А.Грибоедов атындағы Тбилиси Мемлекеттік академиялық орыс драма театры өнер көрсетеді. М.Горький атындағы Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының сахнасында əртістер Л.Толстойдың повесіне негізделген қойылымды сахналамақ. Қазақ тіліндегі қойылымдарды Ақтау, Ақтөбе, Алматы, Астана, Петропавл, Талдықорған жəне Түркістанның театрлары ұсынады. Раушан ТƏУІРХАНҚЫЗЫ, журналист.


Бəсі бґлек байќау Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

Мəдениет институты Алматы қаласының кəсіпорындары арасындағы «Əлеуметтік салық» аталымында екінші орынды жəне Қазақстан Республикасы кəсіпорындары арасынан «Корпоративтік табыс салығы» аталымы бойынша сегізінші орын үшін бірегей белгілерді алды. Институттың бас директоры А.Хазбулатов «Экономика мақтанышы» орденіне ие болды, ал бас директордың орынбасары А.Төлеш «Кəсіби жетістіктері үшін» медалімен марапатталды. Мекеменің бас есепшісі С.Байбосынова «2015 жыл маманы» аталымы сертификатын алды. қалалық, аудандық полиция бөлімдерінде қызмет ететін полицейлердің балалары да қатысты. Əсіресе, Шалқар, Темір, Əйтеке би аудандарында қызмет ететін полиция қызметкерлерінің балалары аса белсенділік танытты. «Менің Қазақстаным. Менің полициям» атты балалар байқауының қорытындысын шығарып, жеңімпаздарды анықтау жəне қатысқан ешбір баланы назардан тыс қалдырмауды ұстанған облыстық ішкі істер департаментінің бастығы, полиция генерал-майоры Махсудхан Аблазимовтың төрағалығымен өткен комиссия отырысында балалардың жұмыстары сараланып, қызу талқыланды. Сондай-ақ, балалардың туындыларын барынша əділ бағалау үшін комиссия құрамында журналистер,

тілшілер, облыстық тілдерді дамыту басқармасының, қаладағы Қазанғап атындағы балалар өнер мектебінің мамандары да болды. Байқау қорытындысы бойынша жүлделі орындар мен бес номинация тағайындалды. Оның ішінде ең кішкентай қатысушылар да назардан тыс қалған жоқ. Оларға «Ең кішкентай өнерпаз», «Талабы таудай балапан» сынды номинациялар белгіленді. Байқау жеңімпаздарын марапаттау рəсімі 23 маусым – Қазақстан полициясы күніне арналған мерекелік концертте жүзеге асырылады. Қатысушы балақайлардың барлығына облыстық ІІД бастығының мақтау қағаздары мен алғыс хаттары, сыйлықтар табысталып, ІІД басшылығымен естелік суреттерге түсірілетін болады.

бағасы – 875 340 теңге. Бастапқы бағасы – 175 068 теңге. Төменгі бағасы – 180 225 теңге. Кепілді жарна – 52 521 теңге. Сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион өткізуге дейін екі сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарна «Ақпараттық есептеу орталығы» АҚ есепшотына төле неді, БСН – 050540004455, ЖСК – KZ529261501102032004, БСК – KZКОKZKX, Банк атауы – «Қазкоммерцбанк» АҚ, ТТК 171, БеК 16, төлемнің тағайындалуы – аукционға қатысу кепілді жарнасы. Қатысушыларға кепiлдi жарнаның кез келген санын енгiзуге жол беріледі, бұл ретте бір кепілді жарна қатысушыға ол бойынша саудасаттыққа қатысу үшін осы кепілді жарнаны енгізген жекешелендіру объектісін сатып алу құқын береді. Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсетіп тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – ЖСН), тегі, аты, əкесінің атын (бар болса); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – БСН), толық атауы, бірінші басшының тегі, аты, əкесінің аты (бар болса); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейлі банктегі есеп айырысу шотының деректемелері; 4) байланыс деректері (почталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail). Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ-мен қол қойылған осы қағидаға қосымшаға сəйкес объект бойынша саудасаттыққа қатысуға өтінімді тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін тізілімнің вебпорталы үш минут ішінде өтінім берілген сату объектісі бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің тізілімнің дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізеді. Назар аударыңыз! Қатысушының осы қағиданың 23-1 жəне 23-2-тармақтарында көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына саудасаттық өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сауда-саттық басталғанға дейін екі сағат бұрын түспеуі тізілім вебпорталының өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін негіз болып табылады. Тізілімнің дерекқорында бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəліметтер болған жағдайда, тізілімнің веб-порталы өтінімді қабылдау жəне қатысушыны аукционға жəне коммерциялық тендерге жіберуді жүзеге асырады. Тізілімнің дерекқорында бірыңғай оператордың арнайы транзиттік шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болмаған жағдайда, тізілім вебпорталы қатысушының өтінімін кері қайтарады. Тізілімнің веб-порталы автоматты тексеру нəтижелері бойынша тізілімнің веб-порталында көрсетілген қатысушының электронды мекенжайына өтінімді қабылдау не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электрондық хабарлама жібереді. Аукционға жіберілген қатысушыға тізілімнің веб-порталы беретін аукцион нөмірі бойынша аукцион залына кіруге рұқсат етіледі.

Бағдарлама құрылтайшыларының сөзіне қарағанда, ұлттық бизнес-рейтингтің көшбасшылары атанған жаңа сипаттағы заманауи кəсіпорындар өз қызметтері арқылы елдің келешегін анық тайтын ұжымдар болып табылады. Олар бизнестің жаңа стандарттары мен заманауи технологияларын енгізіп, əлемдік тəжірибені белсенді түрде зерттеуге жəне жаңа бастамаларға ұмтылады. Осы орайда мынаны атап ай ту керек, «2015 жылдың сала көшбасшысы» рейтингтік бағдар ламасының жүлделері

Балалар їйі

балаларына ќамќорлыќ Ақмола облысы, Ақкөл ауданында орналасқан «Боровичок» демалыс аймағы 25 жылдан бері балдырғандардың күлкісімен көмкеріліп келеді. Жыл сайын астаналық балалар үйінің барлық тəрбиеленушілері аталған демалыс орнында жазғы күндерін қызықты өткізуге мүмкіндік алады. Сауықтыру маусымының ашылуына арналған салтанатты сап түзеу өткізілді. «Астаналық балалар үйі тəрбиеленушілері 3 ай бойы «Боровичок» жазғы лагерінде демалатын

болады. Былтырғы жылы 250 бала тəрбиеленген болса, биылғы жылы 134 бала қарауымызда. Жыл сайын мұнда келушілердің саны азайып келеді, əрине бізді қуантатын жағдай. Бұл елімізде жетімдер санының азайып жатқандығының көрсеткіші. Осы уақытқа дейін жүз бала патронаттық қамқорлыққа алынды. Отбасы тəрбиесіне алынса да 25 жасқа толғанша міндетті түрде қадағалауымызда болады. Біз қанша жақсылық жасағанымен, əрбір сəби жүрегі ата-ананың мейіріміне бөленуін аңсайтыны

статистикалық саралау нəтежесі бойынша салық жəне бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді төлеу ақпараты негізіне сəйкес табысталады.

анық», дейді Астана қаласы білім басқармасының басшысы Эльмира Суханбердиева. Балалар үйі тəрбиеле нушілердің туыстық байланыстарын ескере отырып 12 отбасына бөлінген. Мұнда балалар 4 жастан бастап мектеп бітіргенге дейін тəрбиеленеді. «Балалар үйінде 19 жылдан астам қызмет етемін. Бұл лагерь табиғаты өте əсем жерде орналасқан. Демалыс кезінде балалардың таза ауада көбірек болуына жəне сапалы білім алып, спортпен айналысуына барлық жағдай жасалған. Мұнда жыл сайын балалар үшін табиғатты қорғау жөнінде арнайы сабақтар өткізіледі. Демалыс орыны тек жаз айында ғана емес, сонымен қатар, жылдың төрт мезгілінде

«Егемен-ақпарат». де жұмыс істейді. Қыста көбіне жоғары сынып оқушылары таза ауада шаңғы теуіп қызықты сəттерге куə болады», дейді балалар үйінің тəрбиешісі Бəтес Смағұлқызы. Балалар үйінің мұғалімдері өз тəрбиеленушілерінің бос уақыттарын көңілді ұйымдастырумен қатар, əр баланың шығармашылық қабілетін одан əрі жетілдіріп, олардың бойындағы қабілеттерін ашу мүмкіндіктерін де қарас тырып отыр. Шара соңында мектеп бітіруші түлектерге аттестаттар мен куəліктер табысталып, белсенді оқушылар бағалы сыйлықтармен марапатталды. Мектеп түлектері ұмытылмас бұл күнді достар арасында от алауын жағып аяқтады. Динара ДОСПАН.

АҚТӨБЕ.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2015 жылғы 10 шілдеде (Астана уақытымен) сағат 12.00-ден 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің вебпорталында республикалық меншіктегі объектілерді сату жөнінде №5 электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Республикалық меншіктегі объектілерді сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру объектілерін сату қағидасына (бұдан əрі – қағида) сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың голланд əдісі мен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына объектілер қойылады: 1. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі 031CS06, Газ31105-801 автокөлігі. Атырау қаласы, Азаттық даңғылы, 140. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты аппаратының) «Атырау облыстық сотының кеңсесі» ММ. Алғашқы бағасы – 982 090 теңге. Бастапқы бағасы – 196 418 теңге. Төменгі бағасы – 202 204 теңге. Кепілді жарна – 58 926 теңге. 2. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі 021CS06, Газ31105-501 автокөлігі. Атырау қаласы, Азаттық даңғылы, 140. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты аппаратының) «Атырау облыстық сотының кеңсесі» ММ. Алғашқы бағасы – 991 835 теңге. Бастапқы бағасы – 198 367 теңге. Төменгі бағасы – 204 210 теңге. Кепілді жарна – 59 511 теңге. 3. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі E052BN, Ваз21104 автокөлігі. Атырау қаласы, Студенттер даңғылы, 212. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі «Х. Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК. Алғашқы бағасы – 848 420 теңге. Бастапқы бағасы – 169 684 теңге. Төменгі бағасы – 174 682 теңге. Кепілді жарна – 50 906 теңге. 4. 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі E051BN, Ваз21104 автокөлігі. Атырау қаласы, Студенттер даңғылы, 212. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі «Х.Досмұхамедов атындағы Аты рау мемлекеттік университеті» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК. Алғашқы бағасы – 848 420 теңге. Бастапқы бағасы – 169 684 теңге. Төменгі бағасы – 174 682 теңге. Кепілді жарна – 50 906 теңге. 5. 2002 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі E006NS, Ваз-21102 автокөлігі. Атырау қаласы, Сəтбаев көшесі, 20. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті бас басқармасы. Алғашқы бағасы – 778 340 теңге. Бастапқы бағасы – 155 668 теңге. Төменгі бағасы – 160 253 теңге. Кепілді жарна – 46 701 теңге. 6. 2008 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е234BS, Ваз-21214 автокөлігі. Атырау қаласы, Махамбет көшесі, 116б. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті «Атырау облысының статистика департаменті» ММ. Алғашқы бағасы – 875 340 теңге. Бастапқы бағасы – 175 068 теңге. Төменгі баға – 180 225 теңге. Кепілді жарна – 52 521 теңге. 7. 2008 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Е291BS, Ваз-21214 автокөлігі. Атырау қаласы, Махамбет көшесі, 116б. Баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті «Атырау облысының статистика департаменті» ММ. Алғашқы

Марапатќа ие болды Ұлттық бизнес-рейтинг кеңесі Қазақ ғылыми-зерттеу мəдениет институтына жоғары қаржылық-экономикалық көрсеткіші үшін «2015 жылдың сала көшбасшысы» айтулы рейтингтік бағдарламасының марапатын тапсырды.

«Егемен Қазақстан».

Облыстық ішкі істер департаментінде 23 маусым – Қазақстан полициясы күні қарсаңында «Менің Қазақстаным. Менің полициям» атты балалардың шығармашылық байқауы ұйымдастырылды. Бұл байқауға облыстың ішкі істер органдары қызметкерлерінің 3-13 жас аралығындағы балалары қатыстырылды. Байқаудың басты мақсаты жас ұрпақтың бойында Қазақстан полициясына деген құрметті қалыптастыру, балаларды отансүйгіштікке, өзінің атаанасын мақтан тұтуға баулу жəне ең бастысы, мемлекеттік тілді білу мен құрметтеуге тəрбиелеу болып табылады. «Менің Қазақстаным. Менің полициям» байқауы балалардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, екі бағытта өткізілді. Бірінші бағыт бойынша 3 -10 жастағы балалар өздерінің салған суреттерін ұсынса, екінші бағыт бойынша 6-13 жастағы жеткіншектер өздері жазған шығармаларын тапсырды. Байқауға 30 бала өз жұмыстарын ұсынды. Полиция қызметкерлерінің балалары ұсынған əрбір суретте олардың Отанына, туған жеріне деген сүйіспеншілігі айқын көрінсе, олардың жазған шығармаларында полиция қызметкері болып жұмыс істейтін ата-аналарына деген құрметі, мақтанышы аңғарылады. Байқау облыстық деңгейде өткізіл гендіктен, оған барлық

9

www.egemen.kz

23 маусым 2015 жыл

Аукционға қатысушылар аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдаланып аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру объектісінің бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен саудасаттық өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион өткізу ережесі: 1) егер аукцион басталған кезден бастап екі минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі аукционда же кешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасы осы қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін екі минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру объектісінің соңғы жарияланған бағасы белгі ленген қадаммен азаяды. Жария ланған баға бойынша жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілді деп танылады; 3) егер жекешелендіру объектісінің бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамаса, онда аукцион өткізілмеді деп танылады. Осы қағиданың 36-4-тармағының төртінші бөлігінде, 36-5-тармағынд, 36-7-тармағының 1) тармақшасында жəне 36-8-тармағының 3) тармақшасында көрсетілген жағдайларда сатушы тізілімнің веб-порталынан басып шығарылатын аукционның өткізілмегені туралы актіге қол қояды. Əрбір сатылған жекешелендіру объек тісі бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдаланып сауда-саттық өткiзiлген күнi тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру объектісін сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстырып тексеру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; 2) заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсетіп олардың көшірмелерін не нотариатта куəландырылған көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырып тексерілгеннен кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7122) 35-43-22 телефоны арқылы алуға болады.

Ашық тендер туралы хабарландыру

Объявление об открытом тендере

«Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС «Нұрсəт» 110/10-кВ жабық ҚС құрылысына ашық тендер өткізу туралы хабарлайды. Нысанның орналасқан жері: ОҚО, Шымкент қ., «Нұрсəт» ш/а. Сатып алынатын материалдық, қаржылық ресурстардың жəне қызметтердің толық тізбесі, олардың саны мен егжей-тегжейлі ерекшелігі тендерлік құжаттамада көрсетілген. Материалдық, қаржылық ресурстар мына мекенжайға жеткізілуі тиіс: ОҚО, Шымкент қ., Энергетиктер к-сі, 1. Тауарларды, жұмыстарды жəне қызметтерді жеткізудің талап етілетін мерзімі 2015 ж. төртінші тоқсанының соңына дейін. Тендерлік құжаттама топтамасын 29.06.2015 ж. қоса есептегенге дейінгі мерзімде мына мекенжайдан алуға болады: Шымкент қ., Энергетиктер к-сі, 1, жабдықтау бөлімі, сағат 9.00-ден 17.30-ға дейін, əлеуетті жеткізуші тендерлік құжаттамаға төлем туралы құжатты тапсырғаннан кейін. Тендерлік құжаттама топтамасының құны 1000 (бір мың) теңге құрайды жəне мына шотқа енгізіледі: KZ939 98STB 00000 97421, TSESKZKA, БСН 050740003632, «ЦеснаБанк» АҚ-тың Шымкент қаласындағы ОҚФ немесе «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС кассасына. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға тендерлік өтінімдерін жапсырылған конверттерге салып «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС-ға мына мекенжай бойынша тапсырады (жібереді): Шымкент қ., Энергетиктер к-сі, 1, 2-қабат, 226-бөлме, ЦСМТС. Тендерлік өтінімдер тапсырудың түпкілікті мерзімі 30.06.2015 ж. сағат 13.00-ге дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттерді тендерлік комиссия 30.06.2015 ж. сағат 15.00-де мына мекенжай бойынша ашады: Шымкент қ., Энергетиктер к-сі, 1, техникалық директордың бөлмесі. Əлеуетті жеткізушілер тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7252) 50-58-31. Толтыруға міндетті сауалнамаларды жəне ұсыныстарды мына e-mail-ға жіберу керек: urika77@mail.ru

ТОО «Оңтүстік Жарық Транзит» объявляет о проведении открытого тендера на строительство закрытой ПС 110/10-10кВ «Нурсат». Место нахождения объекта: ЮКО, г. Шымкент, мкр. «Нурсат». Полный перечень закупаемых материальных, финансовых ресурсов и услуг, их количество и подробная спецификация указаны в тендерной документации. Материальные, финансовые ресурсы должны быть доставлены по адресу: ЮКО, г. Шымкент, ул. Энергетиков, 1. Требуемый срок поставки товаров, работ и услуг до конца четвертого квартала 2015 г. Пакет тендерной документации можно получить в срок до 29.06.2015 г. включительно, по адресу: г. Шымкент, ул. Энергетиков, 1, отдел снабжения, с 9.00 до 17.30 часов, после представления потенциальным поставщиком документа об оплате тендерной документации. Стоимость пакета тендерной документации составляет 1000 (одна тысяча) тенге и вносится на счет KZ939 98STB 00000 97421, TSESKZKA, БИН 050740003632, ЮКФ АО «ЦеснаБанк» г. Шымкент или в кассу ТОО «Оңтүстік Жарық Транзит». Тендерные заявки на участие в тендере, запечатанные в конверты, представляются (направляются) потенциальными поставщиками в ТОО «Оңтүстік Жарық Транзит» по адресу: г. Шымкент, ул. Энергетиков, 1, 2-этаж, каб. 226, ЦСМТС. Окончательный срок представления тендерных заявок до 13.00 часов 30.06.2015 г. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться тендерной комиссией в 15.00 час. 30.06.2015 г., по следующему адресу: г. Шымкент, ул. Энергетиков, 1, кабинет технического директора. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справки можно получить по телефону: 8 (7252) 50-58-31. Анкеты, обязательные для заполнения и предложения высылать на e-mail: urika77@mail.ru

«Агрофирма Солтүстік Байлық» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 10.07.2015 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: СҚО, Тимирязев ауданы, Ақжан а., Мир к-сі, 5. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ (бұдан əрі – банк ) жəне серіктестік арасында бұдан бұрын жасалған 29.07.2013 ж. №120/0187-13 банктік займ шартын (бұдан əрі – займ шарты) мақұлдау. 2. 01.10.2014 жылға дейін шарттың қолданыстағы мерзімінің ұзартылуына байланысты займ шартына бұдан бұрын жасалған қосымша келісімді мақұлдау. 3. Компанияға тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне займ шарты бойынша қамтамасыз ету ретінде кепілге берудің бұдан бұрын алдын ала банкпен жасалған шарттарды мақұлдау. 4. Серіктестікке тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне займ шарты бойынша қамтамасыз ету ретінде кепілге берудің бұдан бұрын банкпен жасалған шарттарды мақұлдау.

«Актюбе-О» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 10.07.2015 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Ақмола облысы, Жарқайың ауданы, Отрадное ауылы. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ (бұдан əрі – банк ) жəне серіктестік арасында бұдан бұрын жасалған 16.07.2014 ж. №120/0198-14 банктік займ шартын (бұдан əрі – займ шарты) мақұлдау. 2. 01.10.2014 жылға дейін шарттың қолданыстағы мерзімінің ұзартылуына байланысты займ шартына бұдан бұрын жасалған қосымша келісімді мақұлдау. 3. Серіктестікке тиесілі жылжитын жəне жылжымайтын мүлікті жəне займ шарты бойынша қамтамасыз ету ретінде кепілге берудің бұдан бұрын алдын ала банкпен жасалған шарттарды мақұлдау.

«Ишим-Астык» ЖШС 10.07.2015 жылы сағат 10.00-де Ақмола облысы, Жақсы ауданы, Есіл ауылы мекенжайында мынадай күн тəртібімен жиналыс болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды. Күн тəртібі: 1. Ақмола облысы, Жақсы ауданы, Есіл ауылы мекенжайында 2015 жылғы 16 маусымда сағат 10.00-же болған «Ишим-Астык» ЖШС қатысушыларының кезектен тыс жалпы жиналысында бұдан бұрын қабылданған шешімді мақұлдау.

«Ұлттық нейрохирургия орталығы» АҚ мемлекеттік білім беру тапсырысы бойынша 2015-2016 оқу жылына «Нейрохирургия, оның ішінде балалар нейрохирургиясы» жəне «Невропатология, оның ішінде балалар невропатологиясы» мамандықтары бойынша резидентура тыңдаушыларын дайындауға конкурс жариялайды. Қатысуға арналған құжаттар «ҰНО» АҚ білім беру бөліміне мына мекенжайға жіберіледі: 010000, Астана қаласы, Тұран даңғылы, 34/1. Өтініштерді қабылдау мерзімі 2015 жылғы 22 маусым 31 шілде аралығы.

АО «Национальный центр нейрохирургии» объявляет конкурс по государственному образовательному заказу на подготовку слушателей резидентуры по специальностям «Нейрохирургия, в том числе детская» и «Невропатология, в том числе детская» на 2015-2016 учебный год. Документы для участия в конкурсе направляются в отдел образования АО «НЦН» по адресу: 010000, г. Астана, пр. Туран, 34/1. Сроки приема документов с 22 июня по 31 июля 2015 года.

Мына түлектердің ҰБТ сертификаттары жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын: Джарлыкасымов Дамир Маратханович 701017001 ST2000653, Миллер Линда Игоревна 701017003 ST2000655, Мирзагулов Самалбек Узакбаевич 701017004 ST2000656, Муратов Нижат Муратович 701017002 ST2000654, Оразгалиева Дина Жараскановна 701017007 ST2000659, Разиева Арзыгуль Абдусаттаровна 701017008 ST2000660, Сайлибеков Санжар Амирович 701017005 ST2000657, Турдиева Интизар Полатовна 701017006 ST2000658. Саймасай Мəрия Маратқызына Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті берген ЖБ-Б №0682911 дипломы мен қосымшасы жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Утерянный кассовый аппарат «Меркурий-115Ф», заводской номер АА 00861175, год выпуска 2010, на имя Абельдиновой Назгуль Бахитжановны считать недействительным.

Мерзімді баспа басылымдарына жазылушылардың назарына! Құрметті жазылушылар, «Қазпочта» АҚ мерзімді баспа басылымдарын уақтылы жеткізбеген, мүлде жеткізбеген немесе қызмет көрсету сапасы төмен болған жағдайда «Қазпочта» АҚ-тың Байланыс орталығына 1499 нөмірі арқылы хабарласуларыңызды өтінеді (ҚР бойынша ұялы жəне қалалық нөмірлерден қоңырау шалу тегін). Біз Сіздерге əрдайым көмектесуге дайынбыз! Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің басшылығы мен депутаттары Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты Серік Байсейітұлы Ақылбайға анасы Күлбағдат Омарқызы АҚЫЛБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің басшылығы мен депутаттары Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Төлеген Тоқтасынұлы Ибраевқа қызы Айжан Төлегенқызы КЕНЖЕХАНОВАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты Серік Байсейітұлы Ақылбайға, отбасы мен жақын туыстарына аналары Күлбағдат Омарқызы АҚЫЛБАЕВАНЫҢ өмірден озуына байланысты орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Шығыс Қазақстан облысының əкімдігі Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Төлеген Тоқтасынұлы Ибраевқа қызы АЙЖАННЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің ректораты мен ұжымы университеттің ардагер-ұстазы, педагогика ғылымдарының докторы, профессор Құдайберген Жаңабергенұлы ЖАҢАБЕРГЕНОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Қазақстан» республикалық телерадиокорпорациясы» АҚ ұжымы «ҚазақстанҚызылорда» филиалының директоры Жағыппар Аманжолұлы Қарабалаға інісі АЙҒАЛИДЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Ұлттық ғылыми-техникалық ақпарат орталығы» АҚ ұжымы орталықтың аудиторы Ілияс Нарғозиевке əкесі Жұмабек НАРҒОЗЫҰЛЫНЫҢ мезгілсіз дүниеден өтуіне байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

23 маусым 2015 жыл

 Айбын

Əуеледі əсем əуен Жуырда елорда іргесіндегі Қараөткел кентінде орналасқан 5573-əскери бөлімінде Қазақстан Республикасы Ұлттық ұлан Бас қолбасшысының жүлдесі үшін əскери оркестрлер арасында өткізілетін «Əскери керней» фестивалінің ашылу салтанаты өтті.

Бұл мəдени шара биыл төртінші мəрте ұйымдастырылып, дəстүр лі əрі халықаралық деңгейдегі фестивальға айналды. Астана əкімдігінің қолдауымен өткен шара – егемен елдің мерейлі асулары – Ұлы Жеңістің 70 жылдығына,

Қазақ хандығына – 550 жыл толуы мен Ата Заңның 20 жылдық мерейтойларына арналды. Сайысқа еліміздің Ұлттық ұлан өңірлік қолбасшылықтарының, Мемлекеттік күзет қызметінің, ҰҚК Ше кара қызметінің,

сондай-ақ, Ресей Фе де рациясы ІІМ Ішкі əскерлерінің «СолтүстікБатыс» өңірлік қолбасшы лығы штабының (Санкт-Петербург) оркестр ұжымдары қатысты. Шара əскери оркестрлердің өнерін жұртшылыққа кең көлемде

насихаттауға, өнер ұжымдарының шеберлігін шың дауға, əскери қызметтің беделін артты руға бағытталған. Фестиваль аясында 10 əскери ор кестр ұжымы Ұлттық ұлан Бас қолбасшысының кубогы үшін шығар машылық өнерле рін ортаға салды. Сонымен қатар, аталған əскери оркес тр ұжымдары қаладағы Оқушылар

сарайының, «Жастар» сарайының жəне «Қазақстан» спорт кешенінің алдындағы алаңдарда түрлі жанрдағы шығармаларды нақышына келтіре орындап, жұртшылықты керемет əсерге бөледі. Шығармашылық байқау соңы сенбі күні «Астана, саған арнаймыз!» атауымен Астана қалалық əкімдігінің алдындағы алаңда Гала-концертке ұлас ты. Музыкалық шараны Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының Бас қолбасшысы, генерал-лейтенант Руслан Жақсылықов ашып, əскери оркестрлердің тартымды өнерін тамашалауға келген елорда тұрғындарын əсерлі кешті бірге бөлісуге шақырды.

Сайыстың мəре сынында əр оркестр ұжымы өздерінің кəсіби шеберліктерін, шығарманы үйлесімді орындау өнерлерін, вокалдық жəне музыкалық қа рымды қабілеттерін, сонымен қатар, саптық əндерді орындауда көрерменді тəнті етер шеберліктерін жұрт шылыққа паш етті. Өнерпаздар ұжымы жиналған қала қонақтары мен тұрғындары үшін əртүрлі музыкалық, атап айтқанда, дефиле, рок, джаз, поп жəне классикалық музыкадан шашу шашты. Оның ішінде қазақ композиторларының да шығармалары болды. Сайыс қорытындысы бойынша, Гран-приді Семей қаласы нан келген Шығыс өңірлік

қолбасшылығына қарасты 5511-əске ри бөлімнің əскери оркес трі жеңіп алды. Əсіресе, сайыста Отан қорғаушылар қаруды қолданудың түрлі, əсем көрсетілімін жасаған кезде жиналған қауым зор ықы ласпен ду қол шапа лақтады. Бұл əдіс əскери қызметтің мəртебесін асырып, келер ұрпақтың қарулы күштерге деген қызығушылығын оятса керек. Көкте əуелеген дабыл, дауылпаз, сазсырнай əуені адам жанымен қосыла үндесіп, көпшілікті бір серпілтіп тастады. Раушан ТƏУІРХАНҚЫЗЫ, журналист.

АСТАНА.

 Міне, қызық!

 Еркін елдің ертеңі

Алматыда «жапон баєы» бар Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Мегаполис қаланың мерейін асыратын мəдени, демалыс орындарының қатары көбейіп келеді. Соның бірі – «жапон бағы» Алматыдағы Тұңғыш Президент саябағында пайда болды. Қала тұрғындарының көзін қуантып, туристерге тамаша əсер сыйлайтын баққа жолы түскендер өзін нағыз Жапонияда жүргендей сезіне алады. Алматының ең көрікті жеріне қоныс тепкен бақта бəрі де бар. Бұл жобаның авторлары бақ өз атауына

сай болуы үшін барлық жағдайды жасаған. Қаланың табиғи ресурстары басқармасының мəлімдеуінше,

уақыт өте келе бақ мұнан да көркем бола түседі. Қазірдің өзінде мұндағы жапон халқының пагодалары,

Күншығыс елі стиліндегі орындықтар мен шамдар, гүлзарлар мен көгалдар, тоғандар мен бұлақтар көз тартады. Мұнда жапон сəулет өнерінің үлгілері де тамаша шешім тапқан. Түнде саябақта шамдар жанып тұрады. Сол сияқты мұнда Күншығыс еліне тəн түрлі декоративтік ағаштарға қоса, жапон шиелері мен жапон үйеңкісі көшеттері отырғызылды. Осы арада айта кетуге болады, бұрын да Тұңғыш Президент паркінде «Жеті қазына» атты қазақ ұлтын насихаттайтын арнайы бақ жасалған болатын. Қала əкімдігі бұл жобамен тоқтап қалмайтынын, келесі жылы осында «Еуропалық бақ» пайда болады деп отыр. АЛМАТЫ.

 Спорт

«Астана арландары» – WSB жобасыныѕ чемпионы!

Астана. Алтын белгі. Алаулаєан армандар (Соңы. Басы 1-бетте).

Əділбек Жақсыбеков жылдар бойы оқушыларға сапалы білім, саналы тəрбие берген ата-аналар мен мұғалімдерге алғыс білдірді. – Елордада білім деңгейі жыл данжылға артып келе жатқаны қуанышты жайт. Астана білім сапасы бойынша елімізде бірінші орында тұр, – деді əкім. Сонымен қатар, қала басшысы елімізде 2011-2020 жылдарға арналған білім саласын дамытудың мемлекеттік бағдарламасы ойдағыдай жүзеге асырылып жатқанын атап өтті. Оның пікірінше, жақында ғана Білім жəне ғылым министрлігі мен Астана қаласының əкімдігі арасында бекітілген 2015-2017 жылдарға арналған білім жүйесін жетілдіруге бағытталған меморандум да қаламызда білім сапасын арттыруға септігін тигізбек. – Астанада білім саласының дамуына инфрақұрылымдық даму жағдайы да оң əсер етеді. 17 жылдың ішінде елордада 44 мектеп

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

салынды. Сонымен қатар, биыл 5075 орынға есептелген жалпы білім беретін 5 мектеп пен 1050 орындық мектепке қосымша ғимарат салынбақ, – деді елорда басшысы. Əкімнің атап өтуінше, елімізде білім саласын дамытуға Мемлекет басшысы ерекше назар аударады. Бүгінгі күннің өзінде-ақ оң нəтижелерді байқауға болады. Үстіміздегі жылдың қорытындысы бойынша 399 оқушы халықаралық олимпиадалар мен ғылыми жарыстарға қатысты, соның ішінде 238-і медальдармен марапатталды. – Бүгінде елордада еліміздегі алдыңғы қатарлы жоғары оқу орындары орналасқан, олардың есіктері сіздер үшін əрдайым ашық жəне бұл мекемелерде отандық жəне шетелдік білікті мамандар жұмыс істейді, – деді əкім. ––––––––––––– Суреттерде: кештен көріністер.

Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.

АИБА-ның WSB жобасында ел намысын қорғайтын «Астана арландары» бесінші маусымның жеңімпазы. Маусымның 20 жəне 21-і күндері елордадағы «Дəулет» спорт кешенінде өткен екі финалдық кездесудің қорытындысында олар «Куба домадорес» командасын жалпы есепте 6:4 етіп ұтты. Еламан ҚОҢЫР,

«Егемен Қазақстан».

Жобаға былтыр қосылған бойда жеңімпаз атанған кубалықтар Астанаға сол атақтарын сақтап қалу үшін келді. Команда сапында 2016 жылғы Олимпиадаға жолдама алған алты бірдей боксшының болуы осыны айғақтай түседі. Жарыстың алғашқы күні 49 килоға дейінгі салмақ дəрежесіндегі боксшылардың жекпе-жегімен басталды. Бұл сында «арландар» сапынан Теміртас Жүсіпов шаршы алаңға көтерілді. Ал кубалықтар Йоанис Аргилагосқа сенім артты. Бес раунд бойы айқын басымдық танытқан Теміртас 3:0 есебімен жеңіске жетті. Өз кезегінде командамыздың капитаны Самат Бəшенов (64 кг.) пен Мейірім Нұрсұлтанов (75 кг.) та қарсыластарын осындай есеппен тізе бүктірді. Олар сəйкесінше, Ясниер Лопес пен Арлен Кардонаны жеңді. Ал 56 килоға дейінгі салмақта сынға түскен Қайрат Ерəлиевтің Лондон Олимпиадасының чемпионы Робейси Рамиреске шамасы жетпеді. Қайрат бірінші жəне үшінші раундтарда басым

түскенімен, жалпы есепте 0:3 болып ұтылды. Алғашқы күннің нүктесін ауыр салмақтағы (91 кг.) боксшылардың жекпе-жегі қойды. Бұл сында біздің коман да сапынан Василий Левит

Эрисландидің үш дүркін Олимпиада чемпионы, атақты Феликс Савонның туысы екенін айта кетейік. Тартысты өткен жекпе-жек нəтижесінде кубалық 2:1 есебімен жеңіске жетті. Бұл ретте Левиттің қарсыласынан əлдеқайда басым болғанын қаперге алғанымыз жөн. Деген мен, төре шілер жеңісті қонақ боксшыға ұстатты. Осылайша, финалдың бірінші бөлігінде «арландар» 3:2 есебімен алға шықты. Екінші күні алғаш болып шаршы алаңға 52 килоға дейінгі салмақ

Суретті түсірген Орынбай БАЛМҰРАТ.

шықса, қарсы тараптан Эрисланди Савон сынға түсті. Васяның осы жоба арқылы 2016 жылғы Ойындар жолдамасын иемденгені белгілі. Ал

дəрежесіндегі боксшылар көтерілді. «Арландардың» жаттықтырушылары бұл салмақта Олжас Сəттібаевты шығарса, куба лықтар оған Йосвани

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-07-87.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz. Интернет-редакция: ekazakhstan@mail.ru Алматыда: факс (727) – 273-07-87, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-07-26, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-Полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Вейтианы қарсы қойды. Шайқаста Олжас 3:0 есе бімен жеңіске жетті. Дəл осындай есеппен Асланбек Шымбергенов (69 кг.) пен Иван Дычко да (+91 кг.) қарсыластарын қапы қалдырды. Асланбек Рониель Иглесиас Сотолонгодан басым түссе, Ваня Йоханди Ортеганы жеңді. Ал 60 килоға дейін салмақта бақ сынаған «арлан» Закир Са фи уллин Ласаро Альвареске 1:2 есебімен есе жіберді. Сондай-ақ, 81 килода жұдырықтасқан Нұрдəулет Жарманов екі дүркін əлем чемпионы Хулио Сесар ла Крустен 0:3 есебімен жеңілді. Сонымен, біздің боксшылар екінші күні 3:2 есебімен ұтып, жалпы есепті 6:4 етті. Осының нəтижесінде «Астана арланс» WSB жобасының екінші мəрте чемпио ны атанды. Бұған дейін ол 2013 жылы осы тұғырдан көрінген еді. Ал 2011 жылы – күміс, 2012 жəне 2014 жылдары қола медальдарға қол жеткізген болатын. Айта кетейік, маусым басында «Астана арландарының» құрылымы айтарлықтай өзгеріске ұшы рап, команда басшылығына Лондон Олимпиадасының чемпионы Серік Сəпиев келді. Сондай-ақ, жаттықтырушылар құрамы да қайта жасақталды жəне алғаш рет ұлттық құрамамен тұтас команда ретінде өнер көрсетті. Биылғы жеңіс осы рефор ма лардың жемісі екенін айтқан «Аста на арландары» командасының бас директоры Серік Сəпиев: «Бұл – тұтас команданың жеңісі. Маусым бойы белсенділік танытқан жаттықтырушыларға алғысым шексіз. «Арландарымыздың» жеңісі – сол төгілген тердің өтемі», – деді.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Александр ТАСБОЛАТОВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №588 ek

Profile for Egemen

23062015  

2306201523062015

23062015  

2306201523062015

Profile for daulet
Advertisement