Page 1

Кеше Тəуелсіздік сарайында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен Астананы одан əрі дамыту жəне ЭСКПО-2017 көрмесін өткізуге əзірлік мəселелерін талқылауға арналған кеңес өткізілді.

№112 (28051) 23 СƏУІР СЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Астана атаєына сай алєа басуы тиіс Ґзара ыќпалдастыќ

ґрелі дипломатиялыќ ќызметке тəуелді Кеше Ақордада Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Республи касына жаңадан тағайындалған Таиланд, Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландия, Швеция Корольдікте рі, Швейцария Конфедерациясы жəне Біріккен Араб Əмірліктерінің елшілері Чариа Жулламон, Кэролин Браун, Манне Вэнгборг, Мауро Рейна жəне Сухейль Матар əл-Кетбиден Сенім грамоталарын қабылдады. Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Кеңес басталмай тұрып Мемлекет басшысы қала құрылысы саласының, жол инфрақұрылымы жəне қалалық шаруашылықты жетілдірудің маңызды жобалары бойынша əзірленген стенділермен жəне макеттермен танысып шықты. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Астананың дамуы əрқашанда мемлекеттің назарында, менің назарымда. Астана ауысқаннан бері қарай жалпы өнім 90 есе өсті, тартылған инвестициялар көлемі 32 есеге жетті. Сөйтіп, елорда бүкіл Қазақстанның дамуына өз үлесін қосып жатыр. Он бес жылда қалада жалпы көлемі 11,5 млн. шаршы метр үй салынып, орташа жалақы он бес есе көтерілді. Ал бюджетке түскен түсім көлемі 1998 жылмен салыстырғанда 20 есеге артып, өткен жылы ол 640 млрд. теңгені құрады. Əлеуметтік сала да айтарлықтай дамып келеді. Осы жылдар ішінде балабақшалар саны 3 есеге артып, мектептер 44тен 82-ге дейін көбейді. Қазір тағы 25 білім ошағы салынып жатыр. Денсаулық сақтау саласы бойынша да ірі орталықтар бой көтерді, деп бастады сөзін Мемлекет басшысы. Əйткенмен, əуелде жетістіктер ді баяндаудан басталған Елбасы сөзі одан əрі жұрт күткендей сарында жалғаса қойған жоқ. Өйткені, бір күн бұрын түнгі Астананы аралап шыққан Мемлекет басшысының қолында қаланың көңілді жабырқатар жерлері туралы нақты айғақтар мен мəліметтер бар болып шықты. Қазақстан Президенті өз сөзінде архитектура жəне қала құрылысы тақырыбын қозғай келіп, жаңа ғимараттардың маңайында да көлік қоятын орын жетіспейтінін атап көрсетті. Жаңа үйлерді салу кезінде мен

көлікке арналған орын мəселесін міндетті түрде қарастыруды тапсырдым. Бірақ соңғы үш жылда 41 мың пəтер берілсе, 3,5 мың көлікке арналған тұрақ қана салынды. Оған басты себеп, əкімдіктің көлікке арналған тұрағы жоқ үйлер құрылысына да рұқсат беруінде болып отыр. Бас прокуратураға осы фактілерді тексеруді жəне көлікке арналған тұрағы жоқ үйлерді, аулаларды, балалар алаңдарын пайдалануға кім рұқсат бергенін жəне кімнің шешім қабылдағанын анықтауды тапсырамын, деді Президент. Мемлекет басшысы қалалықтар демалатын жəне бос уақытын өткізу үшін арнайы орындар салу қажеттігіне назар аударды. Əлемнің барлық астаналарында ауасы таза, адамдар бос уақытында демалатын қоғамдық орындар бар. Мысалы, Лондонда – Пикадилли көшесі, Парижде – Елисей алаңы, ал Нью-Йоркте – Таймссквер бар. Астанада мұндай орын, ойымызша, Сулы-жасыл бульвар болуға тиіс. Бірақ, өкінішке қарай, бұлай болып отырған жоқ. Бульварды қайта құрылымдап, оны қалалықтар мен елорда қонақтары үшін мəдени орынға айналдыру керек. Алаңды машиналардан босатып, жаяу жүргіншілер жүретін аймақ жасап, суретшілер мен музыканттарға арналған кеңістікке айналдыру қажет. Бульварды жол өтетін бөлікке дейінгі деңгейге көтеріп, субұрқақ маңынан 3-5 мың орынға арналған көлік тұрағын салу қажет. Сол жерден сауда жəне ойын-сауық орындарын,

Көңіл айту жеделхатын жолдады

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Қытай Халық Республикасының төрағасы Си Цзиньпинге Сычуань провинциясында болған зілзалаға байланысты көңіл айту жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Мемлекет басшысы зілзала салдарынан көптеген жанның құрбан болып, мыңдаған адамның зардап шеккені туралы хабарды терең күйзеліспен қабылдағанын атап өткен. «Осындай сын сағатта Қазақстан халқы атынан жəне жеке өз тарапымнан жойқын табиғат апатынан қаза тапқандардың туыс-туғандарына, сондай-ақ, бүкіл Қытай халқына ауыр қайғыларына ортақтасып, көңіл айтамын», делінген жеделхатта.

кинотеатрлар салу ұсынылады. Тиісті жоба əзірлеуді тапсырамын, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Президент үлескерлер проблемасын шешу үшін едəуір қаражат бөлінгенін, тек Астанада 40 мыңнан астам адамға көмек көрсетілгенін атап өтті. Құрылыс салушыларға талаптарды қатайта тын заң қабылданды. Соған қарамастан, көптеген компаниялар үлескерлік қатысу шарттарын жасасу орнына инвестиция салу шарттарын жасасады, бұл 25 пайыз мөлшеріндегі өз қаражатын салуға жəне сатуға, ең төменгі капиталы болуы жөніндегі талаптан жалтаруға мүмкіндік туғызады. Сондай-ақ, Нұрсұлтан Назарбаев Астанада игерілмеген қаражаттың көлемі екі есе төмендегенін, жобалардың қымбаттауы жайттарының саны 18-ден 5-ке дейін қысқарғанын, кредиторлық қарыздың азайғанын атап өтті. Сонымен бірге, қаражатты қайта бөлу фактілерін жоя отырып, бюджетті жоспарлауға бақылауды күшейту қажеттігіне назар аударды. Мемлекет басшысы бұдан бөлек жер телімдерін сатып алуда бірегей көзқарас пен ашықтықтың жоқтығына, соның нəтижесінде 10 есеге дейін баға айырмасының болуы мүмкін екендігіне назар аударды. Осы орайда, жер ресурстарын басқару тиімділігін арттыру қажеттігін атап өтті. Астаналық жер – инвестиция тарту үшін маңызды экономикалық актив. Алайда, бүгінде, Бас прокуратураның мəліметтері бойынша, қалада алаңы 10 мың гектардан асатын 503 учаске игерілмей отыр. Көбі жерді су тегінге алған, енді ештеңе істемейді. Оны қайта сатуға болатын уақытты күтуде. Мен игерілмеген учаскелерге жоғары

АҚПАРАТТАР аєыны  Көктемгі дала жұмыстары үшін 360 мың тонна арзандатылған дизель отыны бөлінгелі тұр. Қазіргі таңда шаруаларға жеңілдетілген жанармай кесте бойынша жөнелтілуде.  «Бейнеу-Бозой» газ құбырының жобасы биыл басталатын болды. Бұрын бұл 2014 жылы қолға алынады деп межеленіп отыр еді.  Павлодарда кеше республика бойынша кəсіпкерлерге арналған үшінші қызмет көрсету орталығы ашылды. Бұған дейін Алматы жəне Шымкент қалаларында осындай

салық енгізуді тапсырдым. Бұл мəселені жылдың соңына дейін шешуді жүктеймін, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Президент елордада индустриялық парктер, арнаулы экономикалық аймақ, заманауи ғылыми орталықтар ашыл ғанына тоқталды. Сонымен бірге инвесторларға ұсынылған салықтық жəне кедендік жеңілдік тер өндірісті арттыру саласында тиісті нəтиже бермей отыр. Индустриялық паркте жарияланған 46 жобаның тек 11-і іске қосылған, ал былтыр ашылған екінші индустриялық парк жұмыс істемей тұр. Мемлекет басшысы өнеркəсіп секторын ынталандыру жүйесінде тəртіп орнатуды, инновациялық өндірістерді дамыту жөніндегі тапсырмалардың орындалуына қол жеткізуді жəне машина жасау саласы өнімдері экспортын ұлғайтуды талап етті. Нұрсұлтан Назарбаев соңғы үш жылда жол жөндеуге жəне оның құрылысына 100 миллиард теңгеден астам қаражат бөлінгенін атап өтті. Алайда, жұмыс сапасы төмен. Тіпті, өткен жылы тас төселген жолдар қазір қайта жөндеуді қажет етеді. Қалаға төрт жəне бес жолақты жолдар қажет. Бірақ оларды екі жəне үш жолақ түрінде салу одан əрі жалғасуда. Егер қазірдің өзінде жолдарда бүгінгідей «кептеліс» болса, онда ЭКСПО-ға бірнеше миллион адам келгенде не күтуге болады? Жол логистикасы саласында да проблемалар бар. Көпірлер мен айналма жолдар қиылысы жеткіліксіз қолданылуда. Осының салдарынан негізгі көлік жолдарында кептеліс көп, деді Мемлекет басшысы. (Соңы 2-бетте).

мекенін іске қосқан «Даму» қоры енді еліміздің барлық өңірлерін қамтуды көздеп отыр.  Қазақстанның халық əртісі Айман Мұсақожаеваның альбомын немістің дыбыс жазу компаниясы 5 мың данамен шығарды. Оған музыканттың 1732 жылғы Антонио Страдиваридың скирипкасымен орындаған П.Чайковский мен С.Прокофьевтің скрипкалық концерттерінің эксклюзивтік жазбалары енді.  Алматы облысында апорт алмасы өсі рілетін алқап 2 мың гектарға дейін жеткізіледі. Облыс əкімдігі бұл меже 2016 жылға қарай жүзеге асады деп жоспарлап отыр.

Сенім грамоталары тапсыры лып болғаннан кейін Пре зидент Нұрсұлтан Назарбаев қысқаша сөз сөйледі. Бүгінгі рəсім сіздердің дипломатиялық өмірбаяндарыңыздың жаңа беттерін ашады. Осыған орай баршаларыңызды Қазақстандағы қызметтеріңіздің басталуымен шын жүректен құттықтаймын, деп бастады Елбасы өзінің сөзін. Одан кейін Н.Назарбаев өткен жылғы желтоқсан айында Қазақстанның 2050 жылға дейінгі дамуының жаңа саяси бағытын жариялағанын жеткізді. Біз алдымызға əлемнің барынша жоғары дамыған 30 елінің қатарына қосылуды бағдар етіп, жұмыс істеп жатырмыз. Экономиканы түбегейлі жаңарта отырып, индустрияландыру дəуіріне қадам бастық. Астана «Болашақтың энергиясы» тақырыбында ЭКСПО-2017 көрмесін өткізу құқын жеңіп алғанын білесіздер, дей келіп, Президент бəсекелестікке қабілетті салалар бойынша сіздердің елдеріңіз де қуатты екенін біз білеміз, деді елшілерге. Мен сіздің елдеріңіздегі жетекші компанияларды бізде бірлескен кəсіпорындар ашып, нарықты бірлесе игеруге шақырамын. Ол үшін біз барлық қажетті жағдайды жасаймыз. Оған еліміздегі қолайлы инвестициялық ахуал мен тұрақты экономикалық өсім толық мүмкіндік береді.

Бїгінгі нґмірде: БАРШАМЫЗДЫ БІРІКТІРЕР БИІКТІК 3-бет ТАЅ АЛДЫНДА ТАМДЫ СОЌЌАН 4-бет

 Оралда жас ақындардың Мұқағалиға арналған жыр жарысы мəреге жетті. «Поэзия, менімен егіз бе едің?» атты додаға 17 үміткер қатысып, жергілікті студент Алтынбек Ермекқалиевті жеңімпаз деп таныды.  Атырау ағаштары 3 мың түп көшетке ұлғайды. «Жасыл жапырақ» бастамасының шеңберінде атқарылған бұл шарада облыстың жастар ұйымдары ерекше белсенділік танытты. ҚазАқпарат, Tengrinews, «Қазақстан жаңалықтары» агенттіктерінің хабарлары бойынша дайындалды.

2012 жылдың қорытындысы бойынша, Қазақстанның ІЖӨ-сі 6 пайыз өсімді көрсетіп, 200 млрд. долларға жетті, деді Елбасы. Одан əрі Президент Қазақстанның əлем қауымдастығының назарын да болған белсенді бастамашыл əрекеттеріне тоқталды. Соның ішінде Алматыда Иранның ядролық бағдарламасына байланысты ақпан жəне сəуір айларында болған екі раундты келіссөздерді атап өтті. Енді, бірнеше күндерден кейін Қазақстанда «Ыстамбұл үдерісі» аясында Ауғанстан жөніндегі халықаралық конференция өз жұмысын бастайды. Ал Астана экономикалық форумы барған сайын бедел алуда. Оның кезекті сессиясы таяуда өткізілетін болады. Оған 5 мыңнан астам адам қатысады. Олардың арасында сіздердің елдеріңіздің өкілдері де болады деп сенемін, деді Президент. Қазақстанның тұрақты дамуы – елімізді тиімді саяси-эко номикалық серіктестікке айналдыруда. Сіздердің қызметтеріңіз екіжақты қарым-қатынастарды тереңдете түсуге өз септігін тигізеді деп сенемін, дей келіп, Елбасы одан əрі Сенім грамотасын тапсырған ел шілердің мемлекеттері мен Қа зақ стан арасындағы екіжақты қа рымқатынастарға өз бағасын бе ріп өтті. Біз Ұлыбританиямен ынты мақтастыққа айрықша көңіл бөлеміз. Бұл ел Қазақстан экономикасына тікелей инвестиция

салу бойынша 20 млрд. доллар көлеміне жеткен үшінші мемлекет болып саналады. Бүгінгі таңда Қазақстанда 600-ден астам британдық компаниялар жұмыс істейді, деп Президент олардың бірқатарын атап өтті. Бірақ екі елдің арасындағы сауда көлемі əзірге 2 млрд. доллардан аспай тұр, бұл экономикаларымыздың əлеуетіне сай емес деп санаймын, деп Президент жаңа елшіге осы іске өз үлесін қосатынына сенім білдірді. Сондай-ақ, Елбасы Ұлыбритания Премьерминистрінің Қазақстанға алғашқы ресми сапары болатынын жəне оның нақты мерзімі таяу күндерде анықталатынын жеткізді. Н.Назарбаев Қазақстанның Швейцария Конфедерациясымен арадағы ынтымақтастықты да тереңдете түсуге мүдделі екенін айтты. Өткен жылдың қорытындысы бойынша, Швейцария Қазақстанның 8-ші орындағы сауда серіктесіне айналды. Біздің елдеріміздің жаһандық деңгейдегі көптеген мəселелер бойынша да көзқарастары ұқсас. Бұл көпжақты ықпалдастыққа берік негіз бола алады. Осы сəтті пайдаланып, Швейцарияны 2014 жылға ЕҚЫҰның төрағалығына сайлануымен құттықтаймын. Осынау маңызды жəне жауапты міндетті атқаруда біз өз тəжірибемізбен бөлісуге жəне қолдау көрсетуге дайынбыз, деді Президент. Қазақстан мен Швеция Корольдігі арасындағы екіжақты байланыстарға тоқталғанда Елбасы екі елдің арасындағы ынтымақтастық үлкен əлеуетке қол жеткізгенін атап өтті. Бізде ведомствоаралық ынтымақтастықтармен қатар, парламенттік байланыстар да дамып келеді. (Соңы 2-бетте).

 Жемқорлық – індет, жою – міндет

Бюджеттен жегенніѕ бїйірі толмайды

Ќостанайда жалєан кəсіпорындар мемлекетті 1 млрд. теѕгеден астам шыєынєа батырды Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Қостанай облысындағы жалған кəсіпорындар мемлекетке 1 млрд. теңгеден астам соманың зиянын келтірді. Бұлардың негізгі бөлігі салық пен басқа да міндетті төлемдерді айналып өту арқылы заңсыз ақша айналымын жасауға маманданып алған мекемелердің үлесіне тиеді. – Осы кезге дейінгі жеделтергеу тəжірибесі көрсеткендей, мем лекетке мейлінше ірі мөлшерде залал келтіретіндер салық пен бюджетке міндетті төленуге тиісті басқа да төлемдерді айналып өтіп, ақша қаражатын заңсыз қолма-қол ақшаға айналдырып беруге машықтанып алған жалған кəсіпорындар болып отыр, – деді журналистермен кездесуінде облыстық сыбайлас жемқорлыққа жəне экономикалық қылмысқа қарсы күрес департаменті бастығының бірінші орынбасары Талғат Башев. Ол өз сөзінің дəлелі ретінде 2011 жылғы қараша айында Қостанайда

заңды кəсіпкерлік жасауға ешқандай да ниеті болмаған бірнеше кəсіпорынға қарсы қылмыстық іс қозғалғанын келтірді. Олар салықты төлемеу арқылы мемлекетке 1 млрд. теңгенің үстіндегі сомада шығын келтірген болып шықты. Тағы бір мысал, заңды бизнеспен айналысуға ешбір құлқы болмаған Т.Төлеков есімді жалған кəсіпкер 2010-2011 жылдары əлі тергеу анықтай қоймаған күмəнді тұлғалармен келісімге келіп, «DOS Plus KZ» ЖШС мен «Оптснабсервис» ЖШС-ның реквизиттерін іс жүзінде атқарыла қоймаған жұмыстар үшін шотфактура толтыруға пайдаланған. Осы арқылы ол мемлекетке 36 млн. теңгеден астам залал келтірген. – Жедел-іздестіру шараларының нəтижесінде Төлеков осындай жалған кəсіпорынға жазып берген жалған шот-фактуралары үшін 800 мың теңге көлемінде сыйақы алып жатқан кезінде қолға түсті, – деп мəлімдеді Т.Башев. ҚОСТАНАЙ.


2

www.egemen.kz

23 сəуір 2013 жыл

Астана атаєына сай алєа басуы тиіс

(Соңы. Басы 1-бетте). Елбасы қоғамдық көлік саласында бірыңғай стандарттар енгізуді, Астана əуежайын жаңғыртуды, сондай-ақ, жаңа автовокзал құрылысын қам тамасыз етуді тапсырды. Сонымен бірге, Президент электр жəне жылу желілерін жаңғырту жөніндегі жұмыстарды жалғастыру қажет тігін атап өтіп, энергетиканы басқаруда тиімсіз құ рылымдар бар екеніне назар аударды. Мемлекет инвестиция салатын кəсіпорын жылу мен электр энергиясын өндіреді жəне жеткізеді. Ал барлық қаражатты – 31 миллиард теңгені қаланың энергиялық жүйесіне бір теңге де салмайтын жеке компания жинап алады. Соның өзінде халыққа қызмет көрсету сапасы өте төмен, үнемі шағымдар түсіп жатады. Мұны да тəртіпке келтіруді тапсырамын, деді Мемлекет басшысы. Қаланы сумен тұрақты түрде қамтамасыз ету үшін Сəтбаев атындағы арнадан суды Астанаға бұру қажет. Сондай-ақ, Нұрсұлтан Назарбаев Үкіметке Талдыкөл су жинақтаушысын жою жөніндегі жобаны дер кезінде қаржыландыруды қамтамасыз етуді тапсырды. Мемлекет басшысы елорданың «жасыл белдеуі» алаңын ұлғайту жөніндегі жұмысты жалғастыру қажеттігіне тоқталды. Қылқан жапырақты ағаштардың бой алып кетулері үшін тиімді технологиялар, атап айтқанда, қоқыс өңдейтін зауыт шығаратын биогумус жеткілікті дəрежеде пайдаланылмайды. Инвестицияның жетіспеуі салдарынан толық қайта өңдеу жүргізілмейді. Сонымен қатар,

халықтан алынатын қаражаттың зауытқа тек 17 пайызы ғана түссе, ал қоқыс тасымалдайтын компанияларға оның 80 пайызы түседі. Əкімдік қоқыс шығаратын мемлекеттік кəсіпорынның 51 пайыз акциясын жəне арнайы техниканы жеке компанияға берді. Бір жарым жылдан бері ешкім олардан акция төлемін де талап етіп отырған жоқ. Ал қалада қоқыс уақтылы шығарылмайды, контейнерлер болса қоқысқа сықасып тұр. Қоршаған ортаны қорғау министрлігіне əкімдікпен бірлесіп, қоқысты тасымалдау жəне қайта өңдеу саласындағы проблеманы шешуді тапсырамын, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Президент Астана тұрғындары жыл сайын 40-50 мың адамға өсуде екенін, осы ретте олардың көпшілігі қала маңы аумағына орналасатынын айтты. Осы орайда қала маңы аймағындағы 20 елді мекенде экономикалық белсенді тұрғындар үшін жұмыс орнының тек 11 пайызы ғана ашылған. Елорданың азық-түлік белдеуін дамыту мəселесінде агломерация мүмкіндіктері жеткілікті пайдаланылмайды. Бүгінде Қарағанды облысында азық-түлік өнеркəсібі саласында 55 кəсіпорын, Ақмола облысында 43 кəсіпорын, Астанада 1 кəсіпорын жұмыс істемей тұр. Ал елордадағы азық-түлік тауарлары импорты соңғы үш жылда 200 миллионнан астам долларды құрады. Ауылшаруашылық өнімдерін өндірудің орнына қаражат азық-түлік сатып алу үшін Тұрақтандыру қорына жұмсалуда. Бұл ретте өнімнің 70 пайызы сатылмайды. Рынокқа жеткізілген өнімдер реттеушілік ықпалын тигізе алмай отыр, деді Мемлекет басшысы.

Нұрсұлтан Назарбаев елор дадағы білім деңгейін арт тыру үшін қаланың барлық мұғалімдерінің біліктілігін арттыруды ұйымдастыруды тапсырды. Сонымен қатар, аула клубтарын құру бастамаларын ынталандыруды қоса алғанда, жастардың өз істерін көрсетулері үшін жағдайлар жасау талап етілді. Мектептерде, колледждерде жəне жоғары оқу орындарында клубтар жұмыс істеп тұруы керек. Бүгінде бүкіл еліміз бойынша кітапхана қорының бөлмелері түгелге жуық бос тұр, өйткені ескі əдіспен жұмыс істейді. Жастарды тарту үшін қазіргі заманғы тəсілдер керек, деді Қазақстан Президенті. Денсаулық сақтау саласында елордадағы емханаларда адамның көптігі негізгі проблема күйінде қалуда. Сондай-ақ, олардың құрылысы барысында денсаулық сақтау нысандарының қымбаттауы орын алуда, Мемлекет басшысы Үкіметке осыған байланысты бұл фактілерге тексеріс жүргізуді тапсырды. Нұрсұлтан Назарбаев бүгінде мəдени өмірдің бір жолғы ісшаралармен шектелуде екеніне тоқталды. Бұл жұмыс астаналықтардың үлкен тобының əлемдік мəдениет жетістіктеріне ортақтасуына мүмкіндік тудыра отырып, жүйелі түрде жүргізілуі тиіс. Алайда танымал мұражай, театр ұжымдары Астанаға əзірге шақырылмай отыр. Қазір жаңа «Астана-опера» театры салынып бітуге таяды, ол құлазып бос тұрмауы керек. Əкімдікке мұны мен жүйелі түрде айналысу қажет. Сонымен бірге, ешқандай əсем ғимараттар мен мұражай коллекциялары біз оған өзіміз ұмтылмайынша мəдениетіміздің

деңгейін көтере алмайды. Қонақтар мен туристердің қала туралы əсерлері ең алдымен елорданың өз тұрғындарының мəдениетінен құралады. Жоғары мəдениет үлгісін көрсете отырып, бəрімізге де мінез-құлық тұрғысынан өзгеретін уақыт жетті, деді Мемлекет басшысы. Қазақстан Президенті Астананы «Смарт сити – Ақылды қала» пішіні бойынша болашақтың қаласы ретінде дамыту қажеттігін ерекше атап өтті. Сондай-ақ ЭКСПО-2017 көрмесін өткізуге дайындық аясындағы ұйымдастыру жұмыстарына қатысты Мемлекет басшысы түрлі мемлекеттік құрылымдар арасындағы өзара іс-қимыл жүйесін үйлестіріп, нақты жауапты адамдарды анықтау қажеттігіне тоқталды. Осы орайда Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық бюрода бекітілуі тиіс тіркеу мəліметтері жинағын дайындау мерзімінің созылып кеткеніне баса назар аударды. Осыған байланысты ол Премьер-Министр Серік Ахметовке ЭКСПО-2017 көрмесін ұйымдастыруға қатысты барлық кемшіліктерді жою жөнінде шұғыл шаралар қабылдауды жəне оны дайындау стратегиясын одан əрі жетілдіруді тапсырды. Əлі күнге дейін ұлттық холдингтің тұжырымдамасы жоқ. Қаланың бас жоспарына өз герістер енгізу мəселесімен жұмыс жүргізілмеген. Есесіне əркім де байқауды жəне сатып алуды өткізумен белсене айналысуда. Көрме елорда жəне жалпы республика тіршілігінің көптеген салаларына əсерін тигізеді. Біздің міндетіміз – оның дайындығын жəне ЭКСПО-ға даярлық үдерісіне қатысу тиімділігін барынша қамтамасыз ету. Бірінші кезекте

Ґзара ыќпалдастыќ (Соңы. Басы 1-бетте).

туристік инфрақұрылымды дамыту мəселелерін ойластыру қажет. Туристердің үлкен ағыны 3-4 айға тура келетінін ескерген жөн. Саны мұншама көп адамды қабылдау тəжірибесі де, мамандар да бізде жоқ. Сондықтан туристік нысандар олардың одан əрі қарай пайдаланылуын ескере отырып салынуы тиіс. Үкіметке туризмді дамыту бағдарламасын ЭКСПО өткізуді ескере отырып, 1 тамызға дейін қайта қарауды тапсырамын, деді Нұрсұлтан Назарбаев осы орайда. Президент көрмеге өңірлердің қатысуы тек əншейін ғана стенділер мен макеттерді көрсету еместігіне тоқталды. Маңыздысы – республиканың технологиялық серпін жасауына септесу. Сондықтан ЭКСПО өткізудің ұлттық жоспарына барынша экономикалық тиімділікке қол жеткізуге бағытталған нақты іс-шараларды енгізуді тапсырамын. Астана үлгі болатын өңір ретінде 2017 жылға қарай əлемнің 50 ақылды қаласы рейтингіне енуі тиіс. Қазіргі кезде алғашқы бестікке Вена, Торонто, Париж, Нью-Йорк жəне Лондон кіреді. Біздің елордамыз рейтингтің 16 көрсеткішінің 4 көрсеткіші бойынша қазірдің өзінде көшбасшы деңгейіне лайық. Бірақ «ақылды қаланың» көптеген индикаторлары бойынша Астана əзірше едəуір артта қалып келеді. Оның əрқайсысы бойынша іс-əрекет жоспары əзірленіп, тікелей жауаптылар таңдалуы тиіс, деді Мемлекет басшысы. Астанада тұрғын үй бағасының қымбаттауына жол бермеу керек. Мемлекет басшысы жиында осылай дей келіп, бұл мəселенің анық-қанығына жетуді, əкімдіктермен бірге құрылысқа жер телімдерін беру мəселелерін ретке келтіріп, бағаның қымбаттауының себептерін тексеруді Президент Əкімшілігіне жүктеді. Бəсекелестікті қорғау агенттігіне бағаның өсуіне себеп болған жайттарды анықтауды тапсырды. Директорлар кеңесінің құрамындағы мемлекеттік шенеуніктердің санын үш адамға дейін қысқартуды тапсырамын. ЭКСПО елдерін тарту үшін сая си жүгі мен тəжірибесі бар тəуелсіз дирек торлардың санын ұлғайту қажет. Көрмеге дайындық пен оны өткізу жауапкершілігін үш адамға – Ермегияев, Қаппаров жəне Жошыбаевқа жүктеймін. Жалпы жауапкершілік мемлекеттік комиссияға артылады. Жұмыс істемесе, оларды босатып, өзге адамдарды қоямыз, деді Президент. Сондай-ақ, көрмені ұйым дастыру комитетін таратып, оның міндетін «Астана ЭКСПO-2017» ұлттық компаниясы» АҚ-тың басқарма төрағасы Талғат Ермегияевке жүктеді. Кеңес барысында күн тəртібінің негізгі тармақтары бойынша Премьер-Министр Серік Ахметов пен Астана қаласының əкімі Иманғали Тасмағамбетов сөз сөйледі.

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Мен өткен жылғы желтоқсан айында Швецияда Қазақстанның елшілігін ашу туралы Жарлыққа қол қойдым. Бұл іс біздің өзара іс-қимылдарымызды нығайтуға көмегін тигізеді деп санаймын, деді Елбасы. Қазақстан Біріккен Араб Əмірліктерімен байланыстарды жан-жақты дамытуға айрықша мəн береді, деп бастады өзінің сөзін Президент БАƏ туралы айтқанда. Екіжақты тауар айналымының көлемі де жыл сайын артып келеді. Бірлескен кəсіпорындар саны өсіп, ірі инвестициялық жобалар іске асырылуда. Біз Əмірліктердің шейхы Халиф бен Зайд əл-Нахаянға Қазақстанның сыртқы саясаттағы бастамаларына үнемі қолдау көрсетіп, елімізде өткізілген барлық халықаралық деңгейдегі шараларға тұрақты түрде қатынасып келе жатқанына зор ризашылығымызды білдіреміз, деді Н.Назарбаев. Біз Таиланд Корольдігін Оңтүстік-Шығыс Азиядағы перспективасы зор сыртқы саяси жəне сауда-экономикалық серіктесіміз ретінде қарастырамыз. Таиланд бүгінгі күні Оңтүстік-Шығыс Азия елдері АСЕАН қауымдастығының танымал көшбасшысы болып отыр. Сонымен бірге, Таиландтың біздегі АӨСШК жұмысы мен Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының съезіне үзбей қатысуының зор мəні бар деп санаймын, деді Президент.

Сенат Бюросыныѕ отырысы

Кеше Қайрат Мəмидің төрағалық етуімен Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының бюро отырысы болды, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

Бюрода Сенаттың 2013 жылғы 25 сəуірде болатын кезекті жалпы отырысының күн тəртібі талқыланды. Отырыста Пор нографиялық басылымдар ай налысының жəне оларды сау далаудың жолын кесу туралы халықаралық конвенцияны ратификациялау туралы заң жобасын қарау жоспарланып отыр. Отырыстың күн тəртібіне «Қазақстан Республикасының

Салаєа заѕнамалыќ ќолдау ќажет

Кеше Мəжіліс Төрағасының орынбасары Қабиболла Жақыповтың жетекшілігімен «Мұнай жəне газ министрлігінің 2012 жылғы жұмыстарының қорытындылары мен 2013 жылға арналған міндеттері туралы» деген тақырыпта Үкімет сағаты өтті. Онда Мұнай жəне газ министрі Сауат Мыңбаев баяндама жасап, депутаттардың сұрақтарына жауап берді. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Өткен жылғы мұнай жəне газ конденсатының өндірісі 2011 жылмен салыстырғанда төмен болды. Бұл табиғи үдерістермен, кейбір мұнайгаз кен орындарындағы техникалық жəне геологиялық себептермен қатар, кəсіпорындардағы жоспарланбаған жөндеу жұмыстарымен де байланысты, деді министр. «Өзенмұнайгаз» АҚ та жоспарлы көрсеткіштерге жете алмады, себебі, 2011 жылғы жұмысшылардың рұқсат етілмеген ереуілдерінен кейін Өзен жəне Қаражанбас кен орындары көптеген ұңғымалардың тоқтауына байланысты толық режімге əлі шыға алмай келеді. Жалпы, өндіру деңгейінің төмендеуіне Қашағанда коммерциялық өндіруді бастау мерзімін 2013 жылдың І жарты жылдығына шегеру де кері əсер етті. Бұл – негізгі факторлар.

2013 жылы өндіру көлемі, МГМ-нің Стратегиялық жоспары бойынша, 82 млн.тонна деңгейінде жоспарлануда. Жалпы алғанда, 2012 жылғы көрсеткіштер 2011 жылдың сəйкес кезеңімен салыстырғанда кейбір экспорт көлемдері бойынша төмендеулер орын алғанын көрсетті, ол Ресей мұнайы импортының төмендеуімен де байланысты болды. Осының салдарынан экспортқа жоспарланған көлемдердің бір бөлігі ішкі нарыққа жіберілді. 2011 жылмен салыстырғанда 2012 жылы ішкі нарықта сұранысқа ие бензин, дизель отыны, керосин сияқты мұнай өнімдерінің өндірісі артты. Павлодар МӨЗ-ін мұнаймен қамтамасыз етуде қиындықтар орын алды, себебі, ол ресейлік мұнайға бағдарланған болатын. Бірақ жалпы МӨЗ-дер бойынша жоспар орындалды. Жыл бойына, ашық түсті мұнай өнімдерінің барлық түрлерін бензин, авиакеросин жəне дизель отынын

экспорттауға тыйым салынды. Тек мазут жəне басқа да қара түсті мұнай өнімдері экспортталды, деді С.Мыңбаев. Ол біздің МӨЗ-дерді жаңғырту аяқталғанға дейін ресейлік авиакеросин жеткізілімінен тəуелділікті төмендету мақсатында Үкімет Қазақстан Республикасында JET A-1 авиакеросинді сертификаттаудың халықаралық стандарттарын енгізуді жоспарлағанын айтып өтті. Егін егу, жинау науқандарында дизель отынын жеткізу 100% төмен бағамен іске асырылды, жеңілдік елеулі болды. Ағымдағы жылғы көктемгі дала жұмыстарына 360 мың тонна арзандатылған дизель отыны бөлінді, деді министр. С.Мыңбаев келесі кезекте газ мəселесіне тоқталды. Өндіру өсті, сəйкесінше құрғақ тауарлық газ өндірісі 2,3%-ға артты, деді ол осы орайда. МГМнің Стратегиялық жоспары бойынша 2013 жылға құрғақ газ өндіруді 40,5 млрд. текше метрге, тауарлық газ өндірісін 22,1 млрд.текше метрге дейін ұлғайту жоспарлануда. «Газпром», «Өзбекмұнайгаз» жəне «ҚМГ» арасындағы газ жеткізу туралы келісімге сəйкес бүкіл газ импорты Қарашығанақ экспортымен тең баға жəне тең көлемде орындалады. Республикадан

газ экспортының көлемі осы операцияларды ескере отырып 11,2 млрд. текше метр құрады (2011 жылға қарағанда 101,8%). 2012 жылы тауарлық газдың ішкі тұтынуы 2,9%-ға өсті жəне 10,5 млрд.текше метр болды, деді министр. 2012 жылы газ тасымалы жүйесін дамытуға республикалық бюджеттен 13,5 млрд. теңге бөлінді, 43 жоба бойынша құрылыс жүзеге асты, жалпы ұзындығы 600 км. шамасында газ құбырлары салынды. Соның нəтижесінде, Қазақстанның 8 облысында 60 елді мекенді газдандыруға мүмкіндік туды. 2012 жылғы 27 қаңтардағы Елбасының Қазақстан халқына Жолдауына сəйкес Астана қаласы мен елдің солтүстік өңірлерін газдандыру үшін «Тобыл – Көкшетау – Астана» газ құбыры құрылысының жобасы пысықталуда. Бұл республиканың бұрын газдандырылмаған өңірлерін табиғи газбен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Жобаның шикізаттық базасының көзі ретінде ресейлік табиғи газды пайдалану жоспарлануда. С. Мыңбаев «Бейнеу – Бозой – Шымкент» бағыты бойынша Қазақстан-Қытай газ құбырының екінші учаскесі құрылысының жобасы іске асыру сатысында тұрғанын жəне Елбасының

Сөзінің соңында Елбасы Таиланд Премьер-министрінің Қазақстанға сапары биылғы тамыз айына белгіленіп отырғанын атап өтті. Бұл сапар біздің елдеріміздің арасындағы саяси жəне сауда-экономикалық ынтымақтастығымызды одан əрі тереңдете түсер деген сенімдемін, деді Елбасы. Сөзінің қорытындысында Н.Назарбаев жаңа елшілердің жұмыстарына табыс тіледі. Журналистер алдына шығып сөйлеген елшілер өз елдері мен Қазақстан арасындағы барлық саладағы ынтымақтастықты тереңдете түсуге бар күшжігерлерін жұмсайтындықтарын жеткізді. Соның ішінде Таиланд Корольдігінің елшісі Ч.Жулламон өз елінің Орталық Азия елдері арасынан бірінші болып Қазақстанда ғана елшілік ашып отырғанын атап өтті. Ал Бангкокте Қазақстан елшілігі бұған дейін ашылған. Ұлыбритания жəне Солтүстік Ирландия Корольдіктерінің Қазақстандағы елшісі К.Браун ханым өз сөздерін қазақ тілінде жеткізді. Мен Қазақстан Үкіметімен өзара əріптестік ісқимылдарды асыға күтудемін, Қазақстан біз үшін стратегиялық маңызды əріптес, дей келіп, ол Ұлыбритания Үкіметі Қазақстанды əлемдегі серпінді даму үстіндегі 20 шақты елдің бірі ретінде қарастыратынын айтты. Басқа елшілер де Қазақстанмен ынтымақтастықты тереңдетуге өз елдерінің мүдделі екендігін жеткізді.

тапсырмасын орындау мақсатында 2012 жылғы 1 тамыздан бастап құрылысмонтаждау жұмыстары жүргізілуде екенін атап өтті. Министр сөзін қорытындылай келе, Елбасының 2012 жылғы 14 желтоқсандағы Жолдауы барысында мұнай-газ саласына бірқатар мəселелер қойғанын еске салды. Сонымен қатар, жалпы отырыста Экология мəселелері жəне табиғат пайдалану комитетінің төрағасы Александр Милютин қосымша баяндама жасады. Комитет төрағасы министрліктің нəтижелі жұмысын тілге тиек ете келіп, бірқатар түйткілдерге де кеңінен тоқталды. Атап айтқанда, ішкі нарықтағы мұнай өнімдерінің импортқа тəуелділігінен құтылудың басты тетігі ретінде депутат отандық мұнай өңдеу зауыттарының бəсекеге қабілеттілігін арттырып, мұнайды терең өңдеу арқылы отандық мұнай өнімдерінің сапасын халықаралық стандартқа жеткізу қажеттігіне баса тоқталды. Сондай-ақ, автомай құю стансаларындағы мұнай өнімдерін саудалау осы күнге дейін сəйкестік сертификатынсыз немесе мерзімі өткен, не жасанды сертификатпен өткізу жайларымен ұшырасып

кейбір заңнамалық актілеріне құқық қорғау қызметі мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы жəне еліміздің кей бір заңнамалық актілеріне төреліктің жəне аралық соттың қызметін жетілдіру мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жобасы (екінші оқылымда) ұсы нылды.

келгендігін де жасырмады. Сондықтан да жауапкершілікті күшейту ұсынылды. А.Милютин министрге Əкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске өзгерістер мен толықтырулар енгізу мəселесін қарастыру қажет деген көзқарастамыз дегенді жеткізді. Мұнай өнімдерінің сапа стандарттарының талаптарына сəйкестігінің пəрменді мониторингін оларды өндіру кезінде ғана емес, көтерме жəне бөлшек саудада өткізу кезінде де қамтамасыз етілсін деген тілегін де ұмыт қалдырмады. Тіпті Үкімет тиісті заң жобаларын енгізсе, Парламент қолдау білдіретіндігін де алға тартты. Осы ретте депутат «Қазақстан Республикасының кейбiр заңнамалық актiлерiне мұнай өнiмдерiнiң жекелеген түрлерiн өндiрудi жəне олардың айналымын мемлекеттiк реттеу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын əзірлеп, Үкіметке жібергендіктерін, алайда аталған заңдық құжатқа Үкіметтен əлі күнге дейін қорытынды түспей жатқандығын қаперге салды. Дəстүрлі сұрақ-жауап рəсімі барысында депутаттар мұнай өнімдерінің ішкі нарықтағы жайына, əсіресе, баға саясатына көп назар аудартты. Мəжіліс Төрағасының орынбасары Үкімет сағатын қорытты. Жалпы, отырыста депутаттар өз ұсыныстарының министрлік жұмысы барысында ескерілетініне сенім білдірілді.


www.egemen.kz

23 cəуір 2013 жыл

 Əлеуметтік қорғау əлеуеті

 Біз – қазақстандықтармыз!

БАРШАМЫЗДЫ БІРІКТІРЕР БИІКТІК Сауытбек АБДРАХМАНОВ.

Қазақстан халқы Ассамблеясын құру идеясы Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың тəуелсіздіктің таңсəрі тұсындағы, кеңес тен кейін гі кеңістік елдерінің кейбірін ұлтаралық жанжалдар өрті шарпып тұрған шақтағы əрі тосын, əрі батыл қадамы болатын. Тосын қадамы дейтініміз, мұндай құры лым əлемде бірде-бір елде жоқ еді. Мемлекеттілігінің тарихы сан ғасырларға кететін көпэтносты, федерациялық сипаттағы елдердің өзі мұндай шешімге ешқашан тəуекел етпеген. Батыл қадамы дейтініміз, əуелгі бетте осы арқылы елдің көпұлтты екендігі, халықтарға, тілге, дінге бөлінетіні одан сайын бадырайтылып кететіндей əсер қалғаны рас. Сол тұста Президент Аппаратында жұмыс істеген адам ретінде өз басымыз Елбасының бұл шешіміне күдіккүмəнмен қарағандар, ұйымның ел дамуына септігі тиеріне сенбегендер табылғанына куəлік ете аламыз. Осы жолдарды жазып отырған өзіміз де əуелде «Бұл қалай болады? Мемлекет құрайтын халық, қазақ халқы елдегі көп халықтың біреуіне айналып кете бере ме сонда?» деп те қиналғанымызды несіне жасырайық. Олай қауіптенуімізге о баста Ассамблеяның «Қазақстан халықтарының Ассамблеясы» деп ойластырылуы да себепкер болған сияқты. Бірақ, Назарбаев идеяларының көбіне уақыттың алдын орай жүретіндігі, о баста сақсынып қабылдаған жайдың өзінің бара-бара бойыңды билеп, санаңа сіңіп кетер кездері көп екені сол жолы да тамаша танылды. Бұл шешімнің өте дұрыстығын, дер кезінде қабылданғанын, дəл мұндай Ассамблея дəл Қазақстандай көпэтносты мемлекет үшін ауадай қажет екенін уақыттың өзі көп ұзамай-ақ көрсетіп берді. Ал Ассамблеяның атауы кейіннен, Елбасымыздың Конституцияға сүйене отырып жасаған ұсынысы мен, «Қазақстан халқы Ассамблеясы» деп өзгертілді. «Мен еліміздің Президенті ретінде қоғамдық тұрақтылықты жəне ұлтаралық келісімді қамтамасыз етуді өзімнің басты міндетім деп санаймын» – Нұрсұлтан Назарбаев Ассамблеяның бірінші сессиясындағы баяндамасында осылай мəлімдеді. Жұрт жарты жылдап жалақы ала алмай, зейнетақыны, шəкіртақыны уақтылы төлеудің өзі күшке түсіп тұрған, əйелдер ала қапшық арқалап, үйде жұмыссыз қалып қойған отағасын, шиеттей балашағасын асырауға көшкен кез еді ол. Сонда да Президент басты міндетім деп экономикадағы дағдарысты тоқтатуды, инфляцияны ауыздықтауды, жұмыссыздықты азайтуды емес, ортақ үйіміздегі татулық пен келісімді сақтауды айтты. Татулық пен келісім сақталмаса ештеңеге қол жетпейтінін білгеннен кейін де солай айтты. Түйісу нүктелерін, келісім мен сенім аймақтарын кеңейту жолын іздеді. Іздеді де тапты. Ассамблея тұрақты да демократиялық дамудың кепіліне, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңызды алғышартына, ұлт саясатын жүзеге асырудың

үйренерлік үздік үлгісіне айналды. Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылмағанда Қазақ стан ның қазіргі табыстары мұндайлық қомақты болмас еді. Бұл басы ашық жай. Ұлтаралық қатынастарды үйлесімді етуде, қоғамдық тұрақтылықты сақтауда, сөйтіп халқымыздың жасампаздық жұмыспен алаңсыз айна лысуына жағдай жасауда Қазақстан халқы Ассамблеясы өлшеусіз рөл атқарды. Ең бастысы, біздің Ассамблеямыз елімізде этностық тегі əрқилы адамдардың азаматтық бірлігі ретінде біртұтас Қазақстан халқын қалыптастыруға шешу ші үлес қосты. Мұның өзі мемлекетіміздегі ұлт саясатының ұлы жеңісі. Негізінде, теоретиктерге айтқызсаңыз, көпэтностылық мемлекеттің кемшілігі саналады. Біз сол кемшілікті артықшылыққа айналдыра алған елміз. Полиэтникалық мемлекеттің қазақстандық үлгісі осыған қол жеткізді. Халықтың бір ұлттан ғана құралуының өзі барлық қырсықтан құтқара алмайтынын көріп келеміз. Бүкіл қоғамның алдына уақыт тосқан міндеттер Ассамблеяға да ортақ екенін баршамыз айқын ұғынуға тиіспіз. Бүгінде бүкіл адамзат жаңа жаһандық сын-қатерлермен бетпе-бет келіп отырғаны белгілі. Олардың арасындағы ең үлкені əлемде күшейе түскен əлеуметтік тұрақсыздық екені де жақсы мəлім. Тарихтың осындай талмау тұсында өз Отанымыздың мына жұмыр Жердегі орны, өз мемлекетіміздің қазіргі дүниедегі салмағы жөнінде ойланар болсақ, «Қазақстан жолы» деп аталған бөлекше құбылыстың сыр-сипатына үңілер болсақ, еліміздің басты байлығы жердің астында да емес, үстінде де емес, адамдардың жүрегінде екенін байыптаймыз. Біз осы жылдардағы табыстың баршасына ауызбіршіліктің арқасында жеттік. Мұның бəріне ұйытқы болған ұйым – Қазақстан халқы Ассамблеясы. Осы орайда кейінгі кезде ұйым жұмысы анағұрлым жемісті бола түскенін айтуды парыз санаймыз. Бұрынғы ұлттық мəдени орталықтардың этномəдени бірлестіктерге айналдырылғаны Ассамблеяны жөн сіз саясиланудан сақтап, нақты нəтижеге бейімдегенін атап көрсету жөн. Тұрақтылық, татулық, топтасқандық, тыныштық қоғамға қай кезде де керек, қай кезде де қымбат, ал қазіргідей күрделі кезеңде тіпті де керек, тіпті де қымбат. Дағдарыстың бізге қандайлық қысым көрсететінін қазірдің өзінде сезіне бастадық, енді бізді төзіміміздің сынаққа алынуы күтіп тұруы əбден мүмкін. Осындай жауапты кезде əрбір қазақстандықтың ортақ шаңырағымыздағы тыныштықтың, ортақ үйіміздегі татулықтың қадірін білуі, қазақстандық қастерлі құн ды лықтарды қорғауы өтемөте маңызды. Өкінішке орай, еліміз табыстарының құнын отандастарымыздың бəрі бірдей тиісінше бағалайды дей алмаймыз. Бүгінгі биікке біз оп-оңай жеткендей, игіліктер өздігінен келіп, жақсылықтар өздігінен жасалып кеткендей көретін, тек болған үстіне бола берсе екен, тек толған үстіне тола берсе

3

екен дейтіндей көңіл-күй де кездеспейді емес, мына əлемде қандайлық қиындықтар орын алып жатқанын, мұндайда аршынды адымдау тұрмақ, тұрақты дамудың өзі оңайлыққа түс пейтінін түсінбейтіндер де табылмайды емес. Осынау табыстарымыздың барлығы Елбасының сарабдал саясатының, халықтың Елбасы ұстанған бағытты қолдауының арқасы, ортақ үйімізде тыныштық, татулық сақталуының арқасы. Біздің мақтаныш тұтар жетістіктеріміз баршылық. Қай салада да. Далада да, қалада да. Ассам блея мүшелері бүгінгі биігіміздің бағасын білдіретін, жұртшылықты, əсіресе жастарды отаншылдыққа тəрбиелейтін тағылымды əңгімені жүйелі түрде айтуға, жас ұрпақты аталар мен апалардың достық дəстүрлерін дамытуға үйретуге тиіс. Қазіргідей кезеңде қоғамда əлеуметтік оптимизм ахуалын орнықтыра түсудің маңызы бөлекше. Бұл орайда Елбасы еңбегін тиісінше айтудың, танытудың артықтығы болмайды, тіпті қажет деп ойлаймыз. Елбасы – елдігіміздің символы. Елбасын мақтаныш етудің мəні – еліміз, елдігіміз үшін мақтаныш сезімін орнықтыру. Түптеп келгенде, отаншылдықты орнықтыру. Президент туралы айтылған жылы сөздің бəрін бірдей мадақтау деп қараудың жөні жоқ. Абай атамыздың «Сүйер ұлың болса сен сүй, сүйінерге жарар ол» дегенін ұмытпайық. Бүгінгі таңда елде орындаушылық тəртіпті күшейтудің мəні үлкен. Осыдан төрт жыл бұрын, Ассамблеяның он бесінші сессиясында Президент: «Кейінгі кезде діннің терең мəнін ұғынбай, оның парасаттылық, адалдық сияқты жұрт қабылдаған қағидаттарына бойламай тұрып діншілдіктің өзінше бір модаға айналып бара жатқанын көріп отырмыз», деген еді. Сол дабылға тиісінше көңіл аударылды дей алмаймыз. Осы мəселені қозғаған газет мақалаларына да назарын салған адам аз болды. Селқостықтың салдарынан еліміздің кейбір өңірлерінде діни ахуалдың асқынуына жол беріп алдық. Алаңдарлық жайлар əлі де аз емес. Адамның өз еліне қалай қарай тыны оның өз тіліне қалай қарайтынынан танылады. Осы орайда, мемлекет тарапынан жүргізіліп жатқан жүйе лі жұ мысқа қарамастан, тіл мəселесінде жанымызды жабырқататын жайлар табылып тұрғанын жасырмайық. Біз тіпті Елбасымыздың «Қазақ қазақпен қазақша сөйлессін» деген тілегін де жете ескермей келеміз. Енжарлықтан, намыссыздықтан əлі күнге арылмай келеміз. Сондықтан да Президент Жолдауда «Ұлттық мүддеге қызмет ету үшін əркім өзгені емес, алдымен өзін қамшылауы тиіс», деп қадап көрсетті. Ұлттық бірлік – ұлы мұрат. Бірақ осы ұғымды да біршама тар мағынада түсініп жүргендейміз. Ұлттық бірлік дегенде, əрине, алдымен қазақтың ішкі бірлігін ойлаймыз. Президент айтқандай, «Қазақстанның елдігі асқан, ерлігі тасқан, кемел де келісті елге айналуына бізден – қазақтардан артық мүдделі кім бар?». Ал оның басты шарты – өзіміздің тұтастығымыз. Жаһандану

заманында, этностар, халықтар, ұлттар тұрмақ, тұтас мемлекеттер бірігіп жатқан жиырма бірінші ғасырда руға, тайпаға бөліну деген бері қойғанда адам аярлықтай анахронизм екені айдан анық. Осы орайда елдің қиырқиырындағы қазақ баласының бір-бірімен барыс-келіс, алыс-беріс жасап, араласыпқұраласып, бір қазанда қайнап жатуы ұлт тұтастығының бір тетігі екенін айтқымыз бар. Бұл тұрғыда өткен күндердің тəлімді тəжірибесіне көз салғанның да артығы болмас. Бұрын, мысалы, Қызылордада мектеп бітірген қыз баланың университет немесе институт жолдамасы бойынша сонау Шығыс Қазақстаннан бір-ақ шығуы, сол жақта үйлібаранды болып, сіңісіп кетуі немесе Ақтөбеден келген жігіттің Шымкентке барып, үйленіп, тұрақтап қалуы немесе орталықта жақсы жұмысымен көзге түскен кадрдың облыстағы басшылыққа жоғарылатылып, сол жақтағы жақсы мамандардың орталыққа алдырылуы, одан кейін елдің басқа бір өңіріне жылжып жатуы қалыпты жай болатын. Ал қазір қай облысқа, қай ауданға барсаңыз да əр деңгейдегі мамандардың бəрі дерлік тек жергілікті кадр лар болып келеді. Мұның өзі біртебірте санадағы өңіршілдікке соқтыруы да əбден мүмкін. Ал санадағы өңіршілдіктің бара-бара жершілдікке жалғасып кетуі қиын болмайды. Қазір қолға алынып жатқан мемлекеттік қызмет жүйесіндегі реформа кадрлар ротациясының жайын жан-жақты ойластырады, ұлт перзенттерінің елдің əр өңірінде өмір сүріп, еңбек етуіне, əр қиырдан келген адамдардың өзара туыстасып кетуіне жағдай жасалады, соның демократиялық, нарықтық тетіктері табылады деп сенгіміз келеді. Қазақстан халқы Ассамблеясының алдында ұлт саясатының ғылыми негіздемелерін тереңдете түсу міндеті де тұр. Бірқатар ұғымдардың басы толық ашыл маған. Мысалы, «ұлт» сөзі бізде əдетте «этнос», «халық» сөздерінің синонимі ретінде қолданыла береді. Бұл онша дəл емес. «Ұлттың» этнос негізінде пайда болатын əлеуметтік қауымдастық екені рас. «Халықтың» этностық ортақтықты білдіретін ұғым екені рас. Сонымен бірге, «халықтың» мемлекеттің жұрты, елдің тұрғындары түрін дегі қолданысы да белгілі. Ассамблея ның «Қазақстан халқы Ассам блеясы» деп аталатыны сондықтан. Ал ұлт ұғымы этностың, халықтың жоғары сатысы екені тіпті де талас тудырмайды. Əлемдегі ең беделді ұйым Біріккен Ұлттар Ұйымы деп тектен-текке аталмайды. Бұл арада «ұлт» ұғымы мемлекет түрінде алынып тұр. Ұлттар ғана мемлекет құра алады. Ұлттар ғана ел болып тұра алады. Ұлтқа ұйыса алмағандар, өзі құрған мемлекетінің ұйыстырушы ұлтына айнала алмағандар, ондағы бар этностың басын бір ұлтқа біріктіре алмағандар жаһандану желімен ұйпаланып кете барады. Ұлттың этностан айырмашылығы онда этностық белгілерге қоса саяси, экономикалық жəне əлеуметтік белгілер де болады. Өзінің алдындағы ақынжы рау ларды былай қойғанда, Абайдың бай сөздік қорында да «ұлт» сөзінің жоқтығы, ол сөздің кейінірек, Алаш қайраткерлерінің еңбектерінде алғаш қолданыла бастағаны жайданжай емес. Демек, ұлт – уақыт пісіп-жетілдіретін ұғым, тарихи категория. Ұлт – баршамызды біріктірер биіктік. Жұрт болмай, ұлт болмайсың. Ал бізде қазір «ұлт» сөзі «нация» ұғымына да, «национальность» ұғымына да қатар балама санала береді. Бұл екеуінің түбірі бір болғанмен, толықтай дəл бір сөз еместігі анық. Бүкіл елдің жұртын қазақ ұлтының төңірегіне топтастыра түсуге, мемлекет халқының бүкіл ұлтын осы елдің атымен атауға қызмет ететін өміршең идеяның іске асырылуын қолдан тездетудің қажеті жоқ. Бүгінгі дүниеде ұлттық бірлікке толық қол жеткізудің ортақ мемлекетті бірлесіп құру, тағатты, азаматтық қоғам қалыптастыру жəне ел хал қының елдің мемлекеттік тілін білуі сияқты міндетті шарттары бар. Оған толық қол жеткізуге біраз уақыт керек екенін біз жақсы түсінеміз. Қазақстан халқы Ассамблеясы сол күнді жақындата түсу жөніндегі ардақ ты миссия сын абыроймен атқаратынына сенеміз. Уақыт желі біздің желкенімізді керіп келеді.

Ќарттыєыѕныѕ ќамын бїгіннен ойла Өткен аптада «Қазақстан Республикасындағы зейнетақымен қамсыздандыру туралы» заң жобасы Мəжілісте бірінші оқылымда мақұлданды. Яғни, бұған дейін осы заң жобасына қатысты мəселені жан-жақты талқылап, өңірлерді аралап, түсіндіру жұмыстарын жүргізіп, жер-жердегі халықтың пікірін біліп, ұсыныстілегін түйіп қайтқан депутаттар қызу талқыға сала отырып аталмыш заң жобасын қолдады. Бірақ заң жобасы жайында түсіндіру жұмыстары əлі де толастамақ емес. Себебі, бұл – мемлекеттің болашағы үшін жасалып, заман талабынан туындап отырған қадам. Осы мəселеге Парламентте өз ойын білдіргендердің бірі – Парламент Мəжілісінің депутаты Оразкүл АСАНҒАЗЫҚЫЗЫ. – Оразкүл Асанғазықызы, сіздер заң жобасын мақұлдауға дейін бұл мəселеге орай аймақтарды аралап, халықпен жүздесіп, талап-тілектерін тыңдап қайттыңыздар. Өз араларыңызда да жұмысшы топпен талай талқылаған екенсіздер. Жалпы, заң жобасы көздеп отырған жайттарға қатысты не түйдіңіз? Сіз осы жоба айтыла бастағанда күмəн келтіргендердің бірі едіңіз, дегенмен, Парламенттегі заң жобасының бірінші оқылымында оны қолдадыңыз. Пікіріңіздің өзгеруіне не себеп болды? – Зейнеткерлік жасын ұлғайту жалпы əлемде бар үдеріс. Мемлекеттің əлеуеті артып, əлеуметтік жағдайы дұрысталған шақта осындай өзгерістер болып тұрады. Сондықтан да бұл үдеріске тұра қарсы шыққаннан гөрі оны жақсылап түсінген, оның іске асу амалдарын ұғынған жөн деп ойлаймын. Əлбетте, қандай да болсын саяси немесе əлеуметтік реформалар көпті қобалжытып, əдепкіде түсінбестіктер тудыруы əбден мүмкін. Шыны керек, бұл жобада қарастырылып отырған əйелдердің зейнет жасын ұзарту жайындағы ұсынысты алғаш естігенде көпшілігіміздің ойланып қалғанымыз жасырын емес. Бұл мəселе көтерілгенде депутаттар оны бірден «бəрекелдіге» салып қолдай кеткен жоқ. Біз үкіметке оның жүзеге асу тетіктері мен амалдарын жетілдіру жөнінде ұсыныстарымызды жеткіздік. Атап айтқанда, əйелдерді жұмыспен қамтамасыз ету, жұмыстан заңсыз қысқартпау, бос орындарға мейлінше əйелдерді алу, нəрестелі аналарға айрықша қарау, жұмысқа алғанда қазіргідей əйелдердің жасына қарамау, яғни олардың жұмысқа орналасуына барынша жайлы, ыңғайлы жағдай жасау. Міне, осындай ұсыныстарымызды Үкімет қаперіне алып, осы жаңа құжатқа біздің ұсыныстарымызды енгізді. Біз осылармен таныса келе, Үкімет тарапынан жасалып отырған кепілдіктерді көрген соң жаңа бастаманы қолдадық. Əйелдердің зейнетке шығу жасын 58-ден 63-ке көтереді деген хабарды əйелдердің көбісі бірден қабылдай алмады. Халықты қобалжытқан да осы бірден 63 деген жастың айтылғаны болуы керек. Бастапқыда Үкімет тарапынан түсінік жұмыстары да тиісінше жүрмеді-ау деймін. Бірақ негізінде бұлай емес, бұл үшін біртіндеп, əр жылда тек жарты жылдан қосылып, бұл жасқа дейін жеткізу кезеңі 10 жылға дейін созылады. Яғни, ертең зейнетке шығатын əйелге «енді сен 63-те шығасың» деп отырған ешкім жоқ. Мысалы, 1956 жылы туған əйел зейнетке 58,5 жасында, 1957 жылы туған əйел 59 жасында шығады, тағы осылай жалғасады. Міне, көпшілік халық осыны əлі дұрыс түсініңкіремеуде. Заң жобасын əбден талқылап, бүгінімізді, болашағымызды жанжақты сарапқа салғаннан кейін осы заңның қажеттілігіне көз жеткіздік. Оны кездесулерімізде халыққа да айтып, барынша түсіндірдік. – Заң жобасында Бірыңғай зейнетақы қорын құру жəне жинақтау жүйесіне жаңа салымшыларды тарту жайы да қарасты рылған ғой. Бұл жөнінде не айтасыз? – Əйелдердің зейнетке шығу жасын ұзарту мəселесі негізінен осы жинақтау жүйесінің бүгінге дейін аз жиналғанынан туындап отыр. Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің мəліметтеріне көз жүгіртсек, бүгінгі таңда жеке зейнетақы шоттарындағы қаржының əйелдерге тиесілісі – 3,8 млн. теңге немесе 45%. Əйелдердің зейнетақы жинақтарының орташа көлемі ерлердікінен 25%-ға төмен. Бұған əйелдердің жинақтаушы зейнетақы жүйесіндегі еңбек өтілінің аздығы жəне еңбекақы төлеудегі теңсіздік əсер етіп отыр екен. Ал Бірыңғай ұлттық зейнетақы қорын құрудың нəтижесінде салымшылардың жеке шоттарын бақылауды қамтамасыз ету мүмкін болмақ. Əрі жинақ

қорларын ашпай, мүлде қор жинамай жүрген адамдар да назарға алынып, өзін өзі жұмыспен қамтып жүргендерге де болашағын ойлап, зейнетақы қорына ақша аударуды қадағалайды. – Сонда зейнетақы қорларына ақша аударуды барша адам өз міндеті санап, өзін өзі жұмыспен қамтып жүргендердің өзі де өз бетімен барып қорға ақша аударуы керек дейсіз ғой. – Бүгінге дейін зейнетақы жинақ қорларына ақша аудармай жүргендердің көбі жұмыссыздықтан емес, көбінің өз болашағына деген немқұрайлылығынан болып отыр ғой. Біздің халықтың санасында əлі күнге дейін «Үкімет бар ғой» деген психология бар. Сонымен қатар, бұл жерде бұрын 1998 жылы қабылданған зейнетақы жүйесін халық арасында түсіндіру жұмыстары жеткіліксіз болғаны да байқалады. Себебі, халықтың басым бөлігі əлі күнге дейін зейнетақы жүйесіне ақша аудару не үшін қажет жəне оның өзі үшін қаншалықты пайдасы бар екендігін түсінбейді. Ал 1998 жылдан бері қарай еңбекті бастағандар тек өздері жинаған жинақ қорынан ғана зейнетке шығатынын естен шығармаулары керек. Сондай-ақ, халықтың бұл жылға дейінгі, яғни 1991 жылдан 1998 жылға дейінгі еңбек өтілдері де аз екенін ескерген жөн. Яғни, бұл кезеңдерде олар зейнетақының ынтымақ қорына ақша аударған жоқ. Себебі, ол кезде совхоз, колхоздар, үлкен өндіріс, кəсіпорындар қысқарып, қаншама халық жұмыссыз қалды. Ал мұның бəрі ертеңгі күні, болашақта алар зейнетақының мөлшерін төмендетеді. Сонымен қатар, осы жерде айтып өтетін тағы бір мəселе, қазіргі күні, жасыратыны жоқ, соқталдай балалардың ата-анасының зейнетақысына иек артып отыратындары да көңілді қынжылтады. Себебі, жергілікті жерлерде қазіргі күні əйелдер түгілі жастарға да жұмыс орны жоқ. Осыған орай осы жаңа заңға байланысты министр Үкіметте 500 мың адамға арналған жаңа жұмыс орнын ашу жөнінде бағдарлама жасалып жатқанын алға тартып отыр. Біз ұрпағымызды жастайынан еңбекке тəрбиелеп, ерте жастан ата-анасына қамқор болуды үйретуіміз керек. Себебі, қазіргі заман ағымы, əлемде орын алған экономикалық ахуал масылдықты көтермейді. Қарттығыңның қамын бүгіннен ойлап, өз болашағыңды өзің қалайтын заман. – Заң жобасының халыққа берер тиімді тұстарына тоқталып өтсеңіз. Жалпы заңнан не күтесіз? – Өткенде Мəжілістегі талқылау кезінде де айтқан болатынмын. Мен заң жобасын қолдаймын. Өйткені, 15-20 жылдан кейін зейнеткерлеріміз қарттық өмірдің қамтамасыз етілуіне сенімді болуы үшін біз болашақта кездеседіау деген қиындықтың бəрін бүгін шешуіміз керек. Өйткені, жасыратыны жоқ, қазір 60 жас түгілі 50ден асқаннан кейін кəрі атанып, жұмыссыз қалып жатқан əйел азаматтарымыз бар. Əрине, біз күн сайын өзгеріп, өркениетке ұмтылып жəне осы жаңару, даму жолымызды əрқашанда əлеуметтік мəселені бірінші орынға қойып келе жатқан мемлекетпіз ғой. Осы тұрғыдан алғанда, бізде болашақта өңірлерде əйелдерді, жалпы жасы ұлғайған

əйелдерді жұмыспен қамту қолға алынатынына сенім артуға болады. Себебі, бұл заңның көздеп отырғаны, біріншіден, халықтың зейнетақы жинақ шоттарындағы салымды көбейту. Ал ол үшін əйелдер жұмыс істеулері керек. Мəселен, бұрынғыдай егде тартқан əйелдерді жұмыстан шеттету жағдайлары тыйылады. Сонымен қатар, заң салымшылардың жеке зейнетақы шоттарының жай-күйіне бақылау жасауды қамтамасыз етеді деп отыр. Яғни, əрбір салымшының шотын басқару жұмысының тиімділігіне бақылау жасау қамтамасыз етіледі. Тағы бір айта кетерлігі, заңда ауыр немесе зиянды жағдайда еңбек ететін жұмысшыларды міндетті кəсіби зейнетақымен қамсыздандыру қарастырылған. Ал бұған дейін ауыр немесе зиянды өндіріс ошақтарында еңбек ететін жұмысшыларды ерікті жинақтаушы зейнетақы жүйесімен қамту тиісті деңгейде дамымай келген болатын. Себебі, жұмыс берушілер басын тəуекелге тігіп, қиын жағдайда жұмыс атқарып жатқан еңбекшілері үшін өз еркімен жарна аудармайды. Мəселен, Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі келтірген мəліметтерге сүйенсек, елімізде 346,6 мың адам ерекше жағдайда еңбек етіп жатса, соның бар болғаны 4 мыңына ғана ерікті кəсіби зейнетақы жарнасы аударылады екен. Осы ретте жұмысшылардың міндетті зейнетақы жарналарына қосымша еңбекақы қорынан 5% көлемінде міндетті кəсіби зейнетақы жарнасын енгізу ұсынылуда. Мұндай өндіріс орындары мен мамандықтардың тізімін Үкімет бекітіп, белгілі бір мерзім өткен сайын қайта қарастырып отырады дейді. Сондай-ақ, бұл жағдай жұмыс берушіге ауыртпашылық түсірмейтіні айтылған, себебі, кəсіби зейнетақы жүйесіне аударылатын қаржы салыққа кеткен шығындарға жатқызылмақ. Əйелдердің зейнетке шығу жасы 63 жасқа дейін көтерілгенімен, заң жобасында көп жеңілдіктер бұрынғыша қалып отыр. Оның бірі – көпбалалы аналарға деген жеңілдік. Яғни, 1998 жылға дейінгі еңбек өтілі 20 жыл болып, 5 жəне одан көп бала өсірген əйелдердің 53 жастан шығуға құқы бар. Мұнымен қоса, радиациялық тəуекелі жоғары аймақтарда тұрған əйелдердің жұмыс өтілі 20 жыл болса, жастары 45-ке толғанда зейнетке шығады. Айталық, əйелдердің жиналған қаражаты 3 млн. 100 мың теңге болса, 50 жасында шыға алады. Бұл жерде тағы назар аударатын мəселе, ол 3 миллионды əйелдің өзі жинақтауы міндет емес, мəселен, балалары немесе бауырлары, тағы басқа да жақындары мол табыс тауып, анасының зейнетақы шотын қажетті сомаға жеткізуге болады екен. Сондықтан, əйелдердің зейнетке шығу жасын ұлғайту заман талабынан туындап отырған, мемлекет болашағы үшін қажетті қадам деп түсінемін. Сондай-ақ, осы сұхбатты пайдаланып жалпы əлеуметке мынаны айтқым келеді. Мемлекетіміздің саяси, əлеуметтік жағдайын жақсарту үшін, белгілі бір саланың жұмысын жетілдіру үшін, қоғамның қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бізде жыл сайын көптеген заңдар қабылданып жатады. Заңды дайындаған Үкімет, оны талқылайтын Парламент оларды үн-түнсіз қабылдай салып жатқан жоқ. Заңның қабылданатындығы алдын ала хабарланады, жобасы БАҚ-тарда жарияланады. Міне, осындай кезеңде халық мейлінше белсенді болса, онда қабылданатын заң да сапалы болар еді. Жалпы, бұл өзі Конституция бойынша биліктің қайнары мен бастауы болып табылатын халықтың мемлекетті басқару, дамыту ісіне қосқан үлесі болмақ. Осы тұрғыдан алғанда бізде əлі күнге дейін немкеттілік пен салғырттық, мəселені білместен, əйтеуір билікті жөнді-жөнсіз сынау белең алған. Қандай заң болса да қоғамның тұрақтылығын, халықтың əлеуметтік жағдайын көтеру үшін қабылданады. Осыны баршамыз ұғынып, өзіміздің тұрмысымызға, өмірімізге қатысты мəселелерден шет қалмасақ екен деймін. Бұл қоғамдағы демократиялық үдерістерді тереңдететін, өркениетті орта қалыптастыруға тікелей ықпал ететін жайттар. Сондықтан, баршаны белсенді болуға, мемлекеттік маңызы бар мəселелерге бей-жай қарамауға шақырғым келеді. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Динара БІТІКОВА, «Егемен Қазақстан».


4

www.egemen.kz

 Басты байлық

Бүгінде басы ауырып, балтыры сыздамайтын пенде жоқ. Жан қысылғанда бəрі де медициналық мекемелерге жүгінуге мəжбүр. Оның үстіне қазір Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесін енгізгелі бері адамдардың да ауруханаларды таңдау мүмкіндігі бар екенін ескерсек, бəсекелесіп жұмыс істеуге мəжбүр мекемелердің тағдыры ендігі жерде басшыларға, олардың қарым-қабілетіне байланысты екені байқалады. Осы тұрғыдан келгенде, Денсаулық сақтау министрлігінің бастамасымен бекітілген «Бүгін ең үздік сен, ертең – бəрі» атты ауқымды жобаның қаншалықты маңызды екені айтпасақ та түсінікті. Бұл жобаны Республикалық денсаулық сақтауды дамыту орталығының Менеджмент орталығы жүзеге асыруда. Біз аталған орталықтың бас директоры, медицина ғылымдарының докторы, профессор Мақсұт ҚҰЛЖАНОВПЕН əңгімемізде медицинадағы менеджмент, тағы да басқа бірқатар мəселелерді қамтуға ұмтылдық.

23 сəуір 2013 жыл

инфра құ ры лымдарды дамыту, жаңа білім мен жаңа технологиялар енгізу, жас ғалымдарды дайындау істері де жалғасын табады. Бұл жобаны жүзеге асыру отандық медицина ғылымының бəсекеге қабілеттілігін, денсаулық сақтау саласы ұйымдарының əлеуетін арттыруға септігін тигізеді деп ойлаймын. – Еліміздің медициналық ұйымдарында он шақты жылдан бері аккредитация өткізіліп келеді. Оның қайтарымы туралы не айтар едіңіз? – Медицина мамандары мен осы саладағы ғалымдар ме дициналық қызмет көрсету сапасын

Медицина менеджменті – оѕ ґзгерістердіѕ кепілі

– Мақсұт Кəрімұлы, əңгімемізді денсаулық сақтау саласында кəсіби менеджерлер даярлаудан бастасақ. – Салаға кəсіби менеджерлердің институттарын кезең-кезеңмен енгізу жүріп жатыр. Бірінші кезеңде мұндай институттардың қатарына консалтингтік компаниялар тартылды. EPOS Health Management халықаралық кон сал тингтік компаниясының кеңестері негізінде медициналық ұйымдардың басшыларына арналған қысқа мерзімдік курстар ұйымдастырылуда. Бұл курстарда мынадай бағыттарда оқыту негізге алынған: саладағы заң мен əдеп, стратегия жəне саясатты білу, қызмет көрсетуді басқару, адамдарды жəне өзіңді басқару, ақшаны, ақпаратты, статистиканы басқару, бизнес-жоспар жасап үйрену. Одан басқа магистратурада оқу барысында 4 айлық қайта даярлау курстары да бар. Бұл жерде басқарушылар жоғарыда айтылған негізгі бағыттарды тереңдеп оқуға мүмкіндік алады. Сондай-ақ, медицина саласындағы менеджерлер қызметінің тиімділігін бақылайтын мониторинг, аттестация жəне рекрутинг технологиялары енгізілуде. Бұлар да халықаралық стандарттарға негізделген. Осыған байланысты медициналық ұйымдардағы басқару жəне клиникалық тəжірибе бір-бірінен бөлінетін болады. Енгізіп жатқан жаңа əдіске сəйкес, менеджерлер үш деңгейге бөлінеді. Бірінші, топ менеджерлер (жоғары деңгей – бұл ұйымдардың бірінші басшылары жəне олардың орынбасарлары), орта деңгей – құрылымдық бөлімшелердің басшылары, сондай-ақ, линиялық деңгей. Бұлар белгілі бір жұмыс үдерісіне жауап беретін менеджерлер. Кейде осы тəжірибелер арқылы денсаулық сақтау саласындағы білімді, білікті, өз кəсібіне берілген мамандарды жоғалтып алып жатқан жоқпыз ба деп те ойлаймын. Кəсіби дəрігер өз саласы бойынша жоғары мансапқа ие бола алмайтыны белгілі. Сондықтан олар кейде басқару жұмыстарына кетіп жатады. Ал басқару жайын білесіз, соңғы заманауи талап бойынша оған тек басшылық, ұйымдастырушылық міндеттер жүктеледі. Кəсіби маманды даярлау үшін қанша жыл, қаншама қаржы кетеді. Жылдармен бірге келетін тəжірибе жағы тағы бар. Мысалы, тамаша бір кардиолог маманды басқару жұмысына қою арқылы, ол маманнан айрылдық дей беруге əбден болады. Неге десеңіз, басшылық тізгінін қолына алған оның басқа жұмыстармен айналысуға мүмкіндігі жоқ. Осы жағдайлардың бəрін ескере келгенде, біздің лексиконымыздан «бас дəрігер» сөзі де түсіп қалатын күндер алыс емес. Ендігі жерде медициналық ұйымдардың басшысы қызметін директор атқарады. Оның медициналық жоғары білімі болуы шарт емес. Ал, медициналық білімімен басшылықты таңдағандарға медициналық ЖОО-ларда «денсаулық сақтаудағы менеджмент» мамандығы бойынша оқу

бағдарламалары дайындалды. – Денсаулық сақтау саласына жоғары технологиялардың көптеп енгізіліп жатқанынан хабардармыз. Осы бағытта жүзеге асырылып жатқан шараларға да тоқтала кетсеңіз. – Ұйымдардың жұмысын жетілдірудегі басты бағыт – жоғары мамандандырылған медициналық көмек көрсетуді дамыту, оның халыққа қолжетімді болуын қамтамасыз ету. Денсаулық сақтау саласындағы инновациялық үдерістердің бір көрінісі – жоғары технологиялық оталардың еліміздің аймақтарында да көптеп жасалуы. Бұл жоғары сапалы қызмет көрсетуде өңірлердегі ауруханалар мен республикалық клиникалар, ғылыми-зерттеу институттары мен ұлттық орталықтар арасындағы бəсекелестікке жол ашады. Осы үдерісте ғылыми-зерттеу институттары мен ұлттық орталықтар жəне медициналық университеттер денсаулық сақтау саласындағы басты күш болмақ, олар аталмыш үде рістің барлық элементтерін кəсіби деңгейде үйлестіріп отырады. Оның ішінде жоғары мамандандырылған медициналық көмектің аймақтық, салалық жəне ұлттық басымдықтарын анықтап, жаңа ізденістерді жүзеге асырып, жаңа əдіс-тəсілдерді енгізуде еңбек етеді. Бүгінде елімізде диагностика, кардиохирургия, трансплантология жəне онкология өте қарқынды дамуда. Республика деңгейінде осы салаларға енгізіліп жатқан жоғары технологиялар ай мақтарда да игерілуде деп айта аламыз. Мысалы, 2010 жыл мен салыстырғанда аудандар мен облыс тарда жоғары мамандандырылған көмек көрсету 4 есеге дейін өсті. – Сіздіңше, бəсекеге қабілеттілікті қандай жолмен арттыруға болады? – Ұлттық ғылымды дамыту жəне реформалау бойынша атқарылатын іс-шаралар зерттеуден бастап оларды жүзеге асыруға дейінгі аралықтағы, сондай-ақ, белгілі бір деңгейде коммерциялық мəселелерді де қамтуы тиіс. Бұл үшін медицина ғылымын басқару жүйесін жəне ғылымизерттеулерді қаржыландыру тетігін өзгерту керек. Ғылыми-зерттеулерді түпкі нəтижеге жақындататын, еліміздің денсаулық сақтау жүйесіндегі өзекті мəселелерді шешіп бере алатындай жаңа үлгі қажет. Басқаша айтқанда, медицина ғылымы денсаулық сақтау саласы үшін қажетті шынайы түпкі нəтиже бере алатындай болуы керек. Біздің ұйым Денсаулық сақтау министрлігінің бастама сымен 2020 жылға дейінгі Медицина ғылымы мен денсаулық сақтау инновациясын дамыту тұжырымдамасын əзірледі. Бұл стратегияда ұлттық медицина ғылымын дамыту үшін бү кіл деңгейдегі менеджментті жетілдіру бойынша ғылыми-инновациялық іс-шаралар легі атқарылатын болады. Оған қоса, инновациялық

арттырудан бөлек, оны сол жеткен биігінде ұстап тұру мəселесін де көп жылдан бері қозғап жүр. Мəселен, бір елдерде сапаны қамтамасыз ету мəселесі өзекті болса, екінші бір елдер сол сапаны өз биігінде ұстап тұруды өзектірек санайды. Біздің саламызда медициналық ұйымдарды аккредитациялау маңызды орын алады. Себебі, жоғары сапаға жету барысында медициналық көмекті сырт тай бағалау да қажет. Ал объек тивті бағасын беруге əр елде аккредитацияның стандарттары енгізілген. Елімізде аккредитация 2000-ші жылдардан бастап жүргізіліп келеді. Осы жылы біздің мекеме Аккредитация орталығымен бірге стационарларға арнап аккредитация стандартын жасап шықты. Бұл еңбегіміз аккредитациямен айналысатын бүкіл мекемелердің стандарттарына баға беретін ISQUA халықаралық қоғамдастығының мақұлдауына жəне растауына ие болды. Тесттік апробациялар да өткізілуде. Еліміздегі медициналық ұйымдар жоғары бағалар алып жатқанын атап өтуіміз керек. – «Бас жарылса, бөрік ішінде, қол сынса жең ішінде» деп жүре беретін отандастарымыздың медициналық ұйымдардан тауы шағылып жататын кездері де аз емес. Бұл орайда науқастың құқын қорғау мəселесін айналып өтуге болмайды. Осыған байланысты медициналық ұйымдарда қандай нақты шаралар жасалуда? – Медициналық қызмет көрсетудің сапасы мен тиімділігі, оған қоса медициналық араласулардың нəтижелілігі емдеу мекемелеріндегі материалдық-техникалық жағдайлар мен мамандардың біліктілігіне ғана байланысты емес. Бұл арада науқастың медициналық сервиске, медицина қызметкерлеріне қанағаттанғаны жəне осы салаға сенімі де есепке алынады. Қазіргі таңда науқастардың құқын қорғау үшін мемлекеттік органдарда сенім телефондары жұмыс істейді, ал медициналық ұйымдарға ішкі аудит қызметі енгізілуде. Бұл бойынша емделіп жатқан науқастардың жазба хаттары қаралады, əлеуметтік сауалнамалар жүргізіледі, науқастардың туыстары да бұл сауалнамаларға қатыса алады. Осылайша, 2012 жылы республиканың ме дициналық ұйымдарында жүргізілген сауалнама барысында 350844 адамға сұрақ қойылды. Сауалнама респонденттердің 75,4 пайызы амбулаториялықемханалық деңгейдегі медициналық қызмет көрсету сапасына қанағаттанатындығын көрсет ті. Ал, стационарлардағы медициналық қызмет көрсету деңгейіне қанағаттанатындар 91,2 пайызды құраған. Қанағаттанушылықтың жоғары деңгейі 93,5 пайыз стационарлық көмек көрсететін ҒЗИ (ғылыми-зерттеу институттар), ҒО (ғылыми орталық тар) жəне республикалық клиникаларда байқалады. Одан басқа денсаулық сақтау саласын

дамытуға арналған мемлекеттік бағдарламада медициналық қызметті сапалы ету тəуелсіз медициналық сараптама жасау жолымен жүзеге асырылатыны баян далған. Бұл медициналық қыз меттің объективтілігі мен ашықтығын қамтамасыз етуге бағытталған. Əлемдік тəжірибеде, сондай-ақ, экономиканың басқа да салаларында тəуелсіз сараптама мемлекеттік сараптамалық қызметке балама түрінде кеңінен қолданылады. Қазіргі таңда бізде тəуелсіз сарапшылардың банкі жасалды деп айтуға болады. Онда аккредитациядан өткен 150ге жуық сарапшы мен 6 кəсіби медициналық ассоциация тіркелді. – Медициналық қызметке сараптама қалай жүргізіледі? Сол туралы айтып өтсеңіз. – Бұл медициналық ұйымдардың басшылары үшін де, науқастар үшін де маңызды. Өткен жылдың қаңтар айынан бастап қызмет сапасына қатысты сараптама мəселелері «Медициналық қызмет сапасын басқару жүйесі» атты автоматтандырылған бағдарламалық кешенге ауыстырылған болатын. Оның көмегімен сапаға қатысты біраз олқылықтардың бетін ашуға болады. Соңғы əрі нақты шешім қабылдау үшін екі кезеңнен тұратын бағалау жүргізіледі. Бірінші бағалауды біздің ұйым жүргізеді, екінші кезеңде ақпарат министрлікке қарасты Сапаны бақылау мен Медициналық қызметке ақы төлеу комитеттеріне түседі. Бағдарламалық кешен қызмет көрсетуді бақылау үдерісінің ашықтығын қамтамасыз етіп, дəрігер-сарапшылардың жұмысын жетілдіреді деп ойлаймыз. – Денсаулық сақтау саласы ның негізгі стратегиялық міндеттерінің бірі амбулаториялық-емханалық қызметті нығайтумен тығыз байланысты ғой. Сіз қалай ойлайсыз, бұл ненің есебінен жүзеге асуы тиіс? – Амбулаториялық-емханалық қызметті нығайту дегенді қос қолдап қолдаймын. Өйткені, тəжірибе бойынша науқастардың 80 пайызы амбулаториялық қызметке мұқтаж болса, тек 15-18 пайызы ғана ауруханаларға мұқтаж екенін ұмытпағанымыз жөн. Осы орайда бір жайтты баса айтқым келеді. Біз көбіне балалардың не қарт адамдардың сəл қызуы көтерілсе не қан қысымы жоғарылай қалса, дереу «жедел жəрдемге» жүгінуге əдеттеніп алғанбыз. «Жедел жəрдемге» иек сүйеп, емханалық дəрігерлерді бір жаққа ысырып қою үдерісі белең алып бара жатқандай. Бұл тұрғыда сол емханалық дə рігерлердің де кемшілігі жоқ дей алмаймыз. Сондықтан олар міндетті түрде өз науқастарына жа қын адамға не туыстарына қарағандай қарым-қатынас көр сетсе, оны жылы сөзбен де емдеп алуға болатындығын түсінгендері жөн сияқты. Неге десеңіз, басында айтқанымыздай, ауыра қалған адамдардың бəрі стационарлық қызметке мұқтаж емес. Оларды ауруханаға жатуға дейін жеткізбеу емханалық дəрігерлердің қолында. Ал енді мəселеге екінші жағынан қарайтын болсақ, стационарлардың науқастарды «жоғалту» қаупі де бар. Сол үшін олар өз ішінде күндізгі стационарларды дамыту, басқа қаладан келгендерге пансионаттар ашу, медбикелер ісі бөлімшелерін ашу сынды қосымша табыс көзін ұйымдастыруға мүмкіндік алуы тиіс. – Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесі бойынша науқастардың өз ауруханаларын еркін таңдай алатынын білеміз. Бұл жүйенің басқа қандай артықшылықтары бар? – Жүйе енгізілгелі бері денсаулық сақтау мекемелерінде көптеген өзгерістер орын алды. Медициналық қызметкерлерге түпкі нəтижеге байланысты ақы төлене бастады. Амбулаториялық деңгейде емхана қызметкерлеріне ынталандыру түрі бойынша қосымша ақы төлеу енгізілді. Бұл тек науқастардың ауруханаларды еркін таңдауына жол ашқан жоқ, сол ауруханалар мен емханалардың еркін жұмыс істеуіне де бағыт берді. Сала қызметкерлері енді тиімді, нəтижелі емдеп қана қоймай, көбірек ақша тауып та жатыр. Қағида қарапайым. Кез келген емделушіге мемлекет ақша төлеуде. Ал оны емдейтін адамдар да сол есептен ақша алады. Маманның қажеттілігі артқан сайын, оның ақшасы да көбеюде. Мысалы, 2011 жылы медбикелердің орташа жалақысы 54 мың теңгеден асса, өткен жылы 76 мыңға жетті. Ал дəрігерлердің орташа жалақысы 80 мыңнан 106 мың теңгеге дейін өсті. Бұл – үлкен көрсеткіш. Əңгімелескен Айгүл СЕЙІЛОВА, «Егемен Қазақстан».

Комиссияныѕ кезекті отырысы

Сыртқы істер министрлігінде Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовтың төрағалығымен Қазақстан Президенті жанындағы Жаппай қырып-жою қаруын таратпау жөніндегі комиссияның кезекті алтыншы отырысы болып өтті.

Отырыс барысында қатысушылар Комиссияның алдыңғы отырысында берілген тапсырмалардың орындалуын талқылап, жұмыстың жаңа бағыттарын айқындады. МАГАТЭ төмен байытылған уран банкін құру жəне қауіпсіздік жөніндегі орталық референц-лаборатория құрылысы, экспорттық бақылау саласындағы заңнамалық жетілдіру, химиялық қауіпсіздік саласындағы халықаралық ынтымақ тастықты нығайту секілді халықаралық маңызды жобаларды жүзеге асыру мəселелері қарастырылды.

Өздеріңізге белгілі, Комиссия 2010 жылы Президент Н.Назарбаевтың Қаулысымен құрылған болатын. Комиссия қызметінің негізгі бағыты жаһандық жəне аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, жаппай қырып-жою қаруын таратпау тəртібін нығайту жəне ядролық қауіпті азайту, қарусыздану саласындағы біздің Мемлекет басшымыздың сыртқы саяси бастамаларын іс жүзінде жүзеге асыру болып табылады. Комиссия құрамына министрліктер мен ведомстволардың бірінші басшылары, Парламент пен Президент

Əкімшілігінің жоғары лауазымды адамдары кіреді. Комиссияның жоғары мəрте бесі мен оның кең мандаты Қазақстан мен оның Президенттің жаһандық жəне өңірлік қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, таратпау тəртібін нығайту мен ядролық қауіп ті төмендетуге аударып отырған ерекше назарын айқын көрсетеді. Үш жылдық мерзімде Комиссияның бес отырысы болып өтті. Алға қойылған тапсырмаларға сəйкес, отырыстар нəтижесінде ядролық жəне биологиялық қауіпсіздікті нығайтуға, экспорттық бақылау жөніндегі ұлттық жүйені күшейтуге, жаппай қы рыпжою қаруын таратпау жө ніндегі жаһандық күш-жігерде Қазақстанның көшбасшылық ұстанымын тұрақтандыруға бағытталған бірқатар ірі жобалар іске асырылды. «Егемен-ақпарат».

 Мəссаған!

Таѕ алдында тамды соќќан

темір тўлпардыѕ тізгінінде кім отырды?

Орал қаласындағы шағын аудандардың бірінде əдеттегіден тыс оқиға орын алды. Көшенің бойымен қатты жүріп келе жатқан қымбат бағалы жол талғамайтын көлік қарсы беттегі үйдің қабырғасын соғып, оның ішіне сұғына кіріп кетті. Бір жақсысы, бұл қолайсыз қақтығыстан ешкім зардап шекпепті. Алайда, жергілікті «Уральская неделя» газетінің жазуына қарағанда, аталмыш джиптің облыс əкімдігінде жоғары лауазымды қызмет атқаратын бір шенеунікке тікелей қатысы бар болып шықты. Апат өткен аптаның дүйсенбі күні таңғы сағат бес шамасында «Жұлдыз» шағын ауданында болған. Осындағы Еуразия көшесімен жұлдыздай ағып келе жатқан «Лэнд Крузер 100» автокөлігі Алаш көшесі қиылысатын бұрылысқа келгенде, қайыру бермей, қарсы беттегі жиекке бірақ секіреді. Сол сəтте арқыраған алып көліктің жылдамдығы қатты болғаны соншалық, ол алға қарай 20 метрге дейін ағып өтіп, жолай күл-қоқыс контейнерін сыпыра сүйреп, тротуардың кемеріне ұрады да, соның серпуімен бес метрлік деңгейдегі биікке көтеріліп, дəл алдынан шыққан үйдің қабырғасына соғып, бір-ақ тоқтайды. Онда да, үйдің сол тұстағы бөлмесінің ішіне кіріп барып байыз табады. Үй иесі Амиран деген жігіттің сөзіне қарағанда, ол осы мезетте джип қабырғасын тесіп кірген бөлмеде ұйықтап жатыпты. – Мен төбеден сауылдап құлап түсіп жатқан кірпіштердің дүрсілінен оянып кеттім. Басында бірнеше секунд не болғанын ұға алмадым. Сосын машинадан шығып жатқан адамдардың дауыстарын естідім. Олар қақырап жарылған қабырғаның тұсына келді де, маған: «Бауырым, бері шығып кет, əңгіме бар», деді. Мен қазір толық сеніммен айта алмаймын, бірақ маған олар масаң сияқты болып көрінді. Сосын арты не боларына көзім жетпегесін, қолыма пышақ ұстай шықтым. Барсам, сыртта екі жас жігіт тұр екен. Аз-кем көтеріңкі дауыспен тіл қатысқаннан кейін келісімге келдік. Олар менің шығынымды түгел көтеретін болды. Осыдан соң жігіттер такси ұстап, ауруханаға тартты. Мен олардың қандай жарақат алғандарын білмеймін, бірақ біреуі аяғын баса алмай тұрды, – дейді Амиран.

Жас жігіттер кетерлерінде сақтық жасап, көліктің мемлекеттік нөмірін шешіп алып кетіпті. Амиран бұдан басқа ақпарат беруден бас тартқан. Себебі, ол балалардың туыстарынан өзі шеккен зардаптың орнын толтыруға уəде алып қойыпты. Іс жүзінде тап сол күні-ақ «Уральская неделяның» тілшілері бұл жол-көлік оқиғасына облыс əкімі орынбасарлары бірінің ұлының қатысы бар екенін анықтайды. Мұны үйдің жанында үнемі L 005 WK мемлекеттік нөмірлі, қара түсті «Тойота-Камри» көлігінің тұратынын айтқан жергілікті тұрғындар да айғақтап береді. Көше бойында тұратындардың айтуларынша, осы үйдің жанында бұған дейін сонымен қатар, ақ түсті «Тойота Лэнд Крузер 100» джипі де ұдайы тұрып келіпті. Ал əлгіндегі апат орын алған күннің ертеңіне-ақ бұл көлік жоқ болып кеткен. Оқиғаның бұдан арғы өрісі мұнан да шым-шытырық. Мына қызықты қараңыз, жол полициясы басқармасының бастығы Тельман Үсенов арада 7 сағат өткенде осы оқиғаға байланысты өткізілген баспасөз мəслихатында аталмыш жол-көлік оқиғасының орын алғаны рас болғанымен, көліктің иесі мен жүргізушінің кімдер екендері əлі анықталмағанын мəлімдеген. Тура бір детективті кинолардың сюжетіне ұқсас сценариймен өрбитін бұл оқиғаның келесі кадрлары біздің алдымызға облыс əкімінің орынбасары Серік Сүлейменнің Алматыдағы əлФараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде оқитын Мирас атты ұлын шығара қояды. Бала қарап жүрмей, əлеуметтік жүйе арқылы əркімдермен байланысып тұрады екен. Міне, оның компьютердегі «Байланыста» деген желісінен екі бірдей суреті жарқ етіп шыға келеді. Солардың біріншісінде манағы ақ түсті «Лэнд Крузер 100» джипімен қатарласа суретке түскен Мирас тұрса керек. Қымбат көлікті жанындай жақсы көретін ол екінші суретін де аталмыш көліксіз бере алмапты. Мұнда жолсыз жердің жорғасы ішінде мəз болып отыр. «Уральская неделя» бұдан əрі аталмыш фотода көліктің ішкі айнасына ілінген ашық қызыл түсті салпыншақтың артқы жағы көрініп тұрғанын жазады. Ал журналистер

тап осындай салпыншақты апат болған жерге барғандарында сонда бір бүйірлеп жатқан ақ джиптің салонынан да көрген екен. Бұдан басқа, облыстық ауруханадағылар 15 сəуір күні таңертең 22 жасар Мирас Сүлейменовтің ақиқатында нейрохирургия бөліміне жатқызылғанын растап беріпті. Бір таңғаларлығы, 17 сəуір күні облыс əкімі орынбасарының ұлының интернеттегі джиппен бейнеленген суреті кенеттен жоқ болып кеткен. Тап сол күні «УН» редакциясына жол полициясы басқармасының бастығы да арнайы қоңырау шалып, апатты көліктің иесі мен жүргізушінің кімдер екені анықталғанын жеткізеді. Оның сөзіне қарағанда, сол сəтте көліктің рулінде 22 жасар Ерлан Сариев отырыпты да, автомобиль Ғалымжан Хасанғалиев деген біреудікі болып шығады. – Машинаның нөмірі – L 707 NWM. Апаттан кейін жүргізуші таптырмады. Бірақ біз оны бірнеше күннен кейін қолға түсірдік, – дейді Тельман Тұрсынұлы. – Жол-көлік оқиғасын жасап, оқиға болған жерден кетіп қалуына байланысты біз хаттаманы соған толтырдық. Енді барлық материалдар сотқа жіберіледі. Не айтатыны бар, «қолға түсіргендері» шынында ерлік болған екен! Полицияның тағы бір куəлік етуінше, ғарыш кемесінің жылдамдығымен ызғып келе жатып, айтулы апатты жасаған кезінде Ерлан Сариев аузына ішімдік атаулыны татып алмаған. Шамасы, анықтама берушілер енді «масаң болды» деген кінə қоса тағылса, мұның бəрі оған тым ауыр болып кетеді деп бағамдаса керек. Ал «Уральская неделяның» тілшілері осы екі аралықта жұрттың бəріне көмекке келгіш көп жаса ғыр интернеттен тағы бір «қызықты» дерекке кезігіпті. Сөйтсе, бұл кезде бас қаһарманның образына кіріп үлгерген Ерлан Сариев деген жігітіміз əлгіндегі Мирас Сүлейменовке сапалы білім, саналы тəрбие беріп жатқан үлкен университетте оқиды екен. Оның жақын достары тізімінде Батыс Қазақстан облысы əкімі орынбасарының ұлы да бар болып шықты. Ендігісі – «ішің білсін, əлу-ай»... Руслан ИГІЛІК.


5

www.egemen.kz

23 cəуір 2013 жыл

Зерде Əмбебап ғалым, қоғам қайраткері, профессор Халел Досмұхамедұлының Санкт-Петербург қаласындағы Императорлық Əскери-медициналық академияда оқып жүрген студент кезінің өзінде-ақ тура биге тəн мінез көрсете білгендігін, ұлтжандылығын, азаттық таңын көксегендігін, əділдік үшін күресуге жанталаса ұмтылғандығын айқындайтын тағы бір бірегей жəдігер баршаға көзайым етілді. Ол жəдігер тұңғыш рет еліміздің бас басылымы «Егемен Қазақстанның» 2009 жылғы ақпанның 25-індегі санында «Дерек» атты айдар астында «Жəдігер» деген тақырыппен жарияланды. «Халел Досмұхамедовтің Мəскеу мұрағатынан табылған хаты» деп иісі қазақтан сүйінші сұраған қосымша тақырыпшасы бар. Нағыз елең еткізерлік ерекше жаңалық. Қандай хат? Қайдан, қашан, кімге жазылған? Ішінде

Ғұбайдолла Бердиев пен Халел Досмұхамедов – екеуі екі қалада оқыса да бір-бірімен ара қатынастарын үзбеген ниеттес, мүдделес, рухтас болған озық ойлы, ұлтжанды азаматтар. Оған мына хат жəне 1908 жылы Санкт-Петербургте екеуінің қастарына кейін алашордашылар сапында болған Нұрғали Ипмағамбетовті алып бірге суретке түсулері куə. Енді Қоғамдық қауіпсіздікті қорғау бөлімінің жауабы мен хатқа тағы бір назар аударалық: №ДПОО қоры, опись - №1904. 1915-іс. Əскери-медицина Академиясының студенті Досмұхаметов Халел Досмұхаметұлы туралы Қоғамдық қауіпсіздікті қорғау бөлімі 4-тəртіп 23 қазан, 1904 ж. №15081 Осы жылғы 16 қазанда №12065 полиция департаментінің ұсынысына жауап беремін.

Халелдіѕ бір хаты хаќында не айтылды екен? Оқығанша асығасың. Онда «2007 жылы Мəскеудің Əскеритарихи мұрағатынан осы хатты көшіріп алдым. Орал қаласының мұражайында болған кезімде бұл жөнінде ешбір дерек кездеспеді. Көптеген тарихшылар, философтармен кездескенімде осы хат туралы тағы да ешкім еш нəрсе айта алмады. Соған қарағанда, хатпен бірінші танысып отырған мен болуым керек. Оқырмандар хабардар болсын деп қазақшаға аударып беріп отырмын», депті зерттеуші, Семейдегі Шəкəрім жəне М. Əуезов атындағы университеттердің құрметті профессоры Болатбек Нəсенов. Өте құнды жəдігер. Ол қайсар қайраткер Халел Досмұхамедовтің өз ұлтының өрені болуға ұмтылған бастапқы берік қадамын əйгілейді. Оны тауып, бүкілхалықтық тарихи, əдеби айналымға қосқаны үшін ғалым ағамыз Болатбек Нəсеновке айтылар алғыс ұшан-теңіз. Бір қызығы, қандай жолмен қолдарына түскенін құдай біледі, хат полиция департаментінің ұсынысымен Қоғамдық қауіпсіздікті қорғау бөлімінің сараптап, саралауынан өткен. Хат өзінің жолданған кісісіне жіберілді ме, болмаса мұрағатқа бірден жөнелтілді ме, ол жағы бізге беймəлім. Бір анығы, сол кездің өзінде-ақ патша өкіметі Санкт-Петербург қаласында оқитын қазақ студенттеріне сенімсіз көзқарас танытып, іздерін аңди бастаған. Сірə, олардың белсенділігінен, ұлтжандылығынан секем алған болуы керек. Əскери-медициналық академияның 2-курс студенті Халел Досмұхамедовтің хатын мына тəптіштеп тексеру соның айғағы болса керек. Зерттеуші ғалым Болатбек Нəсенов əуелі №12065 полиция департаментіне Қоғамдық қауіпсіздікті қорғау бөлімінің қайтарған жауабын ұсынып алып барып, əрі қарай хатқа кезек берген. Сөйтіп, бəрін рет-ретімен жария еткен. Осы жерде жалпыға түсінікті болу үшін Халел хат жолдап отырған Қазан қаласындағы мал дəрігерлік институтының студенті Ғұбайдолла Бердиев кім еді, аз-кем соған тоқтала кеткен орынды болар. Ол да Атырау өңірінің азаматы. «Батыс Қазақстан» энциклопедиясындағы (Алматы, «Арыс» баспасы, 2002 жыл, 189-бет) мəліметке қарағанда, Ғұбайдолла Есқалиұлы 1885 жылы Гурьев уезінің Қарашығанақ ауылында туған. Орал реальдық əскери училищесінде, Қазан мал дəрігерлік институтында оқыған. 1905 жылы қаңтардың 9-ында Қазандағы студенттер ереуіліне қатынасқаны үшін қудаланған. Алашорда қозғалысы қайраткерлерінің бірі. 1917 жылы уақытша үкіметтің Гурьев уезіндегі комиссары болып тағайындалған. 1918-1919 жылдары Гурьев уезіне қарасты Қарабау (қазіргі Қызылқоға ауданында) болыстық земство басқармасын басқарған. 1921 жылы туған жерінде өкпе ауруынан қайтыс болған.

«Сенің Халелің» атты Санкт-Петербургтен Қазан қаласындағы ветеринар институтының студенті Ғұбайдолла Бердиевке 7 қазанда 1904 жылы жазылған хаттың авторы Əскери-медицина Академиясының студенті Досмұхаметов Халел Досмұхаметович Даманский көшесі қиылысында, №46 үйде тұрады. Осыған дейін ол туралы саяси сенімсіздік көрсететіндей мəліметтер түскен емес. Хат 1904 жыл, 7 қазан. С.-Петербургтен Қазан қаласындағы ветеринар институтының студенті Ғұбайдолла Бердиевке. Қаладағы ұзақ мерзім ішіндегі қапырық өмірден кейін дала маған бойды билеп алатындай əсер етті. Өзіме таныс кигіз үйдің көрінісі, аса қымбатты ауылыма келгенім, туыстармен кездесу, сырт адамдардың құрметі – осының бəрі таңғаларлықтай əсер етеді. Бұл далалықтардың өркениеттілерден жоғары тұрғандығының белгісі. Сенен басқа жүздеген, мыңдаған қырғыздар жоғарғы дəрежелі білімдер алып жатқанын ойыңызға алсаңыз, сол кезде бұл халық та еңбекке, алға басуға қабілетті деп есептейсің. Ол: «Бір кезде дүние жүзінде алдыңғы қатарлы құрметті орындардың бірін алады, ол екінші Жапонияға айналады», деген сөз. Ақ шайтандардың қол астында үнемі бола беру мүмкін емес. Өзін өзі тұншықтырушы əрі өз билігін шектемеген, тіпті жер асты күшіне қарсы тұра алмайтындар өзінің өшін ешқандай кінəсі

жоқ шет аймақтағы халықтардан алмақшы. Осылайша, əзірше қарсыласуға шамасы жоқ біздің халқымызды тықсыруда, жаншуда. Олардың жерлерін тартып алуда. Бұл жерлерді халқымыз қанын төгіп татар, башқұрт, қалмақтардан қорғап қалған еді. Отаршылар мыңдаған адамдардың өмірін қиып, ұрыларына, тонаушыларына, біздің халықты «үйретушілерге» бөліп берді. Олар біздің халыққа темекі тарту, арақ ішу, өтірік айту, ұрлық, зорлық-зомбылық арқылы қайыршы болуды үйретіп, соның жемісі ретінде бүкіл халықты құрып кету дəуіріне жеткізбекші. Біздің халық өмір сүруі үшін жанталасуы қажет. Дəл осындай жолмен біздің дала əкімшілігіндегілер де қимылдамақшы (Нач. СПБО.О. с/л №12065 Досмұхаметов). Бірінбірі жамандау, пəлеқорлық, дау-жанжал туғызу жəне партияға, жікке бөлініп жауласуды қоздыруда. Басқарудың басшылары болып, міне, бірнеше жыл бақытсыз заманның кеселінен қатыгез, адамгершілігі жоқ, халқына деген жүрегі таза емес, аяушылықты білмейтін тонаушылар, қасиетті діни сезімді аяққа басушылар келеді. Мысалға, басқарманың қызыл крестіне жанашырлық жəрдем жинау дегенді сылтау етіп бастықтар «бұйрықпен» байлардан бір-бір қойдан, ал кедейлерден бір рубль жинауды жариялады. Бұл адам айтқысыз көп сомадан бастықтарға 100 сомы қалдырылады. Біздің бақытсыз халқымызға Юлдузовтың компаниясының жасаған жамандығын есептеп шығару

үшін бірнеше адамды отырғызу керек. Сайлау кезінде де солай. Ешнəрсе қарсы қоя алмайсыз. Бүкіл халықты қорқытып қойған. Олар үндемейді. Ең өкініштісі сол, осыны көре тұрып сенің қолыңнан ештеңе келмейді. Біз халыққа көмектесеміз деп қиялдаймыз. Қашан? Осының барлығы жүректі ауыртады. Тек сен ғана мені түсінесің, маған жаның ашиды. Ойланшы. Болыстыққа Адай Өжекті (19 шар алған) немесе Жылсүйімбетті (11 шар алған) сайлауға болмас па екен? Əйтпесе болыстыққа Гадучевтың компаниясынан сұмырай Жұмағұлды сайлауы мүмкін. Онда тағы да халық оның қанауынан қан қақсайды. Тура тілді нағыз ердің сөзі. Бұлай сөйлемесе Халел қара қылды қақ жарған айтулы Халел болар ма?! Хаттың өн бойынан қазақ даласына деген сағыныш, ауыл өмірін өркениеттілерден жоғары қоюшылық, азаттықты аңсаушылық лебі еседі. Өз елінің келешегіне деген сенім қандай керемет, қандай асқақ! «Ол: Бір кезде дүниежүзінде алдыңғы қатарлы құрметті орындардың бірін алады, ол екінші Жапонияға айналады» деген сөз» деуі нағыз көрегендіктің көкесі болып табылады емес пе?! Халел бүгін тəуелсіз Қазақ мемлекетінің əлемнің ең қуатты 50 елінің сапына қосылғанын көрсе қандай қуанар еді, шіркін! Орыс отарлаушыларының халқымызға жасап отырған озбырлығын да хатта айтудайақ айтыпты-ау. Осы сұмдықтан шалғайдағы Тайсойған-Бүйрек, Қызылқоға аймақтары да қағыс қалмаған. Халел олардың қол астында үнемі бола берудің мүмкін еместігін қаперге береді, ой тастайды. Қазақтың қанын төгіп сыртқы жаулардан қорғап қалған басыбайлы жерлерін тартып алып, біздің қазаққа темекі тарту, арақ ішу, өтірік айту, ұрлық-зорлық арқылы қайыршы болуды үйретіп, халықты құрып кету дəуіріне жеткізбекші екендігін тілінің бізін сұға отырып баян етіпті. Орыс компаниясының жергілікті жердегі қазақтан шыққан жандайшаптарының қыр жұртшылығына көрсеткен əлімжеттіктеріне қатты ренжіп, кіжінеді. Əсіресе. «... Юлдузовтың (дұрысы – Жұлдызов. Т.Ж.) жасаған жамандығын есептеп шығару үшін бірнеше адамды отырғызу керек» деген пікір айтуы Халел Досмұхамедұлының ақиқат жолында ағайынға да бұрылмай, шындықты шімірікпей айтатын дəл тура би екендігінің дəлелі. Себебі, Жұлдызов деп отырғаны Тайсойған құмында ежелден іргелес, қоныстас отырған өзінің руласы. Рулас болғанда, тіпті жақыны – Жайық Беріштің Тумаш тармағынан тарайтын Алдар бидің бəйбішесі Жұпардан туған баласы Есембайдың немересі Жұлдыздың ұлы болса, ал Халел сол Алдар бидің тоқалы Ақшабақтан өрбіген Тілекенің ұрпағы. Одан əрі тағы бір мəселе туралы шыр-пыры шығып толғанады. Хатта «Ойланшы. Болыстыққа Адай Өжекті (19 шар алған) немесе Жылсүйімбетті (11 шар алған) сайлауға болмас па екен? Əйтпесе, болыстыққа Гадучевтің компаниясынан сұмырай Жұмағұлды (дұрысы – Жұмақұл. Т.Ж.) сайлауы мүмкін. Онда тағы да халық оның қанауынан қан қақсайды» деп үлкен алаңдаушылық білдіреді. Жұлдыз Жайық Беріш руының Тумаш ауылына болыс болған кісі. Енді оның ұлы Ықсанның баласы Жұмақұл билікке келмекші. Ол Гадучев компаниясының сойылын соғатын адам. Халел сондықтан туысқаны болса да оның болыс болып сайлануына жантəнімен қарсы. Міне, «Тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ» деген осы болса керек. Осылайша, Халел Досмұхамедұлы студенттік бал дəуренінің өзінде-ақ ел қамын жеген өжет ер, азаттықты аңсап, ол үшін күреске шығуға бел буған қайсар азамат, ұлт жоқшысы болып қалыптасқан тұлға. Мұндай халқым деп кеудесін қиындыққа қарсы тосқан албырт жастың кейін Алашорданың туын көтерісуге беріле қатысуы, бар ерікжігерін, күш-қайратын шарболаттай қайрап, ел-жұрт кəдесіне жарату үшін аянбай жұмсауы заңдылық еді?! Төлеген ЖАҢАБАЙҰЛЫ, Халел Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің қазақ əдебиеті жəне журналистика кафедрасының доценті.

Отандыќ ґнімніѕ орны бґлек Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Қазір қай салада болсын отандық өнімді дамыту өзекті мəселе болып отыр. Əсіресе, халықтың күнделікті тұтынатын азық-түлік тауарларының басым бөлігін отандық табиғи, таза өнімдердің құрауы аса маңызды. Алайда, бүгінгідей ашық экономикалық кеңістікте шетел өнімдерін ығыстыру жоғары бəсекелестікпен қатар, тауар өткізудегі жүйелі жұмысты да талап етеді. Олай дейтініміз, сапасы жағынан біздің өнімдер шетелдіктерден қалыс қалып отырған жоқ, бірақ өтуөткізу тұрғысынан біршама проблемалар бары анық. Елімізге арзан бағамен келетін шетелдік жартылай фабрикаттар, ұзақ мерзімге сақталатын мұздатып қатырылған құнарсыз өнімдер қазір қай дүкеннің болсын сөресінде сіресіп тұр. Ал отандық өнімдерге дүкен қожайындары мен шетел өнімін жеткізуші делдал-саудагерлер мойын бұрғысы келмейтіндей. Себебі, оларға халықтың таза, сапалы өнім тұтынуынан гөрі сөреде ұзақ уақыт тұруға жарамды шетел өнімдері қолайлы. Бірақ бұлай жалғаса беруі

мүмкін емес. Жүйедегі түйткілдерге көз жеткізіп отырған «ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ бұдан былай сауда орталықтарында отандық өнімдердің орын алуына өздері қадағалау жасамақ. Осыған орай «Тауар өткізу жүйесі» деп аталатын арнайы жоба қолға алынды. Өткен сенбіде аталмыш жоба Астананың азық-түлік белдеуін дамыту шеңберінде қанатқақты режімде іске қосылды. Елбасының аграрлық саланың алдына қойған міндеттеріне сəйкес 2014 жылға дейін азық-түлік тауарлары ішкі нарығының 80 пайыздан астамын отандық тамақ өнімдері құрауы тиіс делінген болатын. Бұл ретте басымдық ауыл шаруашылығының ең маңызды саласы болып табылатын мал шаруашылығына беріліп отырғаны рас. Осыған орай ірі қалаларды азықтүлікпен қамту мақсатында арнайы азықтүлік белдеулері құрылған еді. Соның бірі əрі бірегейі Астананың азық-түлік белдеуінде Ақмола облысының 17 ауданы мен Қарағанды облысының 4 ауданы бар. Оған елордадан 300 шақырым қашықтықта орналасқан 80-нен астам кəсіпорын енген. Азық-түлік белдеуі

бағдарламасы қабылданған 2008 жылдан бері елімізде 34 миллиард теңгенің 61 жобасы бекітіліп, оның 56-сы жүзеге асырылыпты. Жыл соңына дейін оған тағы 5 өндіріс орны қосылмақ. Енді сол өндіріс орындарының өнімдерін өткізуді «Тауар өткізу жүйесі» қолға алады. Бұл жүйенің негізінде сонымен қатар арнайы электронды портал іске қосылады. «Электронды портал арқылы отандық тауар өндіруші сауда орталықтарымен тікелей байланыса алады. Яғни, сатылатын өнім туралы барлық ақпараттар сол жүйеге жазылады. Осылайша, азықтүлікті сатып алушы тауар өндіруші нің өнімін өзінен тікелей ала алады. Отандық өндірушілерді қолдау азық-түлік бағасының арзандауына да тікелей əсер етеді деп ойлаймыз. Алайда, қазір кəсіпкерлеріміздің тауар өнімін тікелей нарыққа шығаруға толық мүмкіндігі жоқ. Сондықтан біз əзірге қанатқақты режімде тауар өткізу жүйесі жобасын іске қостық. Мақсат – отандық өнімді өткізу жолдарын кеңейту, атап айтқанда, сауда желілеріне тікелей жеткізіп, көлік-логистикалық қызметтің дамуына əсер ету. Көптеген кəсіпкерлер

тауарды өткізуде құр шығынға батады. Өнімді дүкенге жеткізудегі логистика мəселесі, сауда нүктелерімен алдын-ала байланыстың жоқтығы айналып келіп тауар бағасын шарықтатып жібереді. Сондықтан, біз мемлекеттік жəне жеке əріптестік жүйесі арқылы кəсіпкерлерге қолдау көрсетуіміз керек. Осы арқылы өнім бағасын қалыпты ұстауға болады», дейді «ҚазАгро» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ басқарма төрағасы Дулат Айтжанов. Егер қанатқақты жоба нəтижесін берсе, нарықтағы отандық өнім бағасы 7 пайызға дейін арзандамақ. Əрине, бұл – тұтынушы үшін жағымды жаңалық. «Тауар өткізу жүйесі» жобасының тұсаукесері аясында бір топ журналист «ҚазАгро» холдингінің еншілес компаниясы «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ-тың қаржыландыруымен құрылған «Астана Агроөнім» ЖШС етті қайта өңдеу кешенінің жұмысымен танысып, «Бақара» ет комбинатында болып қайтты. Ақмола облысының Қорғалжын ауданы Сабынды ауылында орналасқан кəсіпорын осыдан үш жыл бұрын пайдалануға берілген болатын. Бүгінде

...жаңалығын жеткізеді

Єалым атында дəрісхана ашылды

Алматыдағы Қаныш Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінде ғалым-геолог Бақытжан Берікболовтың мемориалдық тақтасы мен оның атындағы пайдалы қазбалар дəрісханасы ашылды. Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген өнеркəсіп қызметкері, КСРО жəне Қазақстанның жер қойнауын барлау үздігі, Минерология ғылымдарының докторы, ҚР Ұлттық инженерлік академиясының академигі Б.Рахметұлы 1940 жылы Шымкент қаласында өмірге келіп, 2011 жылы Алматы қаласында 71 жасында өмірден озған болатын. Б.Берікболов Қазақстанның уран қорын игеруге көп еңбек сіңірді. Сондықтан бұл дəрісхана Бақытжанның ескерткіші ғана емес, жастарға қалдырған ізі. Онда білім алған əрбір студент пен Бақытжан Рахметұлы атындағы дəрісханада дəріс алдым дегенді əрдайым мақтанышпен айтатын болады. Ерлік ЕРЖАНҰЛЫ. АЛМАТЫ.

...үлгі тұтады

Ќариялар мен мїгедектер ќамќорлыќќа алынды

Астанаға қарасты Есіл ауданы əкімдігінің аппаратында мүгедектер мен қарияларға үйде көмек көрсететін арнайы қызмет бөлімі ашылды. Қазіргі кезде бөлімде меңгеруші мен консультант жұмыс істейді. Сондай-ақ, қызметкерлерді қызметке алу жəне қызмет көрсететін адамдарды анықтап, оларды есепке алу үшін Астана қаласының Жұмыспен қамту жəне əлеуметтік бағдарламалар басқармасына жолдау жұмыстары жүруде. Үйде арнайы қызмет өздігінен жүріп-тұра алмайтын жалғызбасты мүгедектер мен зейнеткерлерге, сондай-ақ, 1,5-нан 18 жасқа дейінгі мүгедек балаларға көрсетіледі. Аталған санатқа жататын азаматтарға əлеуметтіктұрмыстық, əлеуметтік-мəдени, əлеуметтік-экономикалық, əлеуметтік-педагогикалық, əлеуметтік-психологиялық, əлеуметтікқұқықтық жəне əлеуметтік-медициналық көмектер көрсетіледі. Ол үшін əлеуметтік қызмет көрсету жөніндегі мамандар жасы ұлғайғандар мен мүгедектердің үйлеріне барады. Бұл игілікті шараның мақсаты мен міндеттері мүгедек балаларды оңтайландыру мен əлеуметтік бейімдеу, сондай-ақ, қариялар мен мүгедектерге жасы ұлғайған шақта барынша көмектесу болып табылады. Марлан ЖИЕМБАЙ. АСТАНА.

...қуанышын бөліседі

Заманауи талаптарєа сай жаѕа мектеп

Ақтөбеде «Оңтүстік-шығыс» шағын ауданында 600 орынға арналған жаңа орта мектеп ашылып, көптен күткен арманымыз орындалды. Жаңа мектеп заманауи талаптарға сай жасақталып, оған 836 млн. теңге мөлшеріндегі республикалық бюджет қаражаты жұмсалыпты. Үш қабатты ғимараттың жалпы ауданы 9000 шаршы метрді құрайды. Бұл жерде 180 орынға арналған асхана, спорт жəне оқу залымен жабдықталған кітапхана, шеберлік сыныптары, биология, химия, информатика жəне медиатека, сондай-ақ, екі лингафон кабинеттері бар. Оқу сыныптары заманауи талаптарға сай келеді, ұйымдастыру техникасымен жəне жиһазбен жабдықталып, сонымен қатар мектептің ауласында жылыжай, үш спорт алаңы да салынған. Асқар БОЛАТҰЛЫ. АҚТӨБЕ.

... ризашылық білдіреді

Наурыз шапаєаты

Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданындағы № 28 «Алпамыс» санаториялық балалар бақшасында бүгіндері 90 бүлдіршін тəрбиеленуде. Тəрбиешілер «Нұр-Отан» ХДП филиалы ұжымымен қоян-қолтық байланыс орнатып, бүлдіршіндерге өз қамқорлықтарын көрсетіп келеді. Соның бір көрінісі – Ұлыс күніне орай өткізілген «Наурыз шапағаты» мерекелік іс-шарасы. Мерекеге аудандық «Нұр-Отан» ХДП филиалының өкілі Нағима Дильманова, білім бөлімінің əдіскері Ф.Тұртанова, Əділет басқарманың бастығы Т.Искаков арнайы қатысып, сəбилерге сыйлықтар тарту етті. Ал балалар өз өнерлерін көрсетіп, əн-билерін ортаға салды. Мерекелік іс-шараны балабақша меңгерушісі С.Доспаева қорытындылап, келген қонақтарға сəбилер мен ұжым атынан ізгі тілектерін жеткізді. Набат СƏРСЕНБАЙҚЫЗЫ. Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы.

бұл Астана қаласы маңындағы азық-түлік белдеуінің дамуына өз үлесін қосуда. Жобаның жалпы құны 1 млрд. 148 млн. теңгені құраса, оның 653 млн. теңгесін «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ есебінен қаржыландырыпты. Сонымен қатар, «Агроөнеркəсіп кешеніндегі ауылшаруашылық өнімдерін қайта өңдеу жəне азық-түлік өнімдерін өндіру кəсіпорындарын несиелеу» бағдарламасы бойынша «Астана Агроөнім» ЖШС-ға корпорация өткен жылы айналымдағы қаражатын толықтыру үшін 176 млн. теңге несие беріпті. Ет комбинаты жылына 5000 тонна ет жəне шұжық өнімдерін шығаруға бағытталған. Бүгінде мұнда салқындатылған ет, вакуумды жəне етті бұзылудан сақтайтын арнайы газы бар қаптамалардағы ет өнімдері, шұжық секілді жүзден астам өнім түрі даярланады. Оның арасынан шұжықтың түр-түрі, тіпті, қазақтың ішекке айналдырған ұлттық қазысын да кезіктіруге болады. Мұнда дайындалатын еттің ерекшелігі салқындатылған күйде сатылады, мұздатып, қатыру жағдайына бармайды. Сондықтан үнемі балғын, табиғи күйін сақтайды. Комбинатта күніне 40-45 бас ірі қара мал, 4-5 жылқы, 20-30 қой сойылады екен. «Мал маңайдағы елді мекендерден, сондай-ақ, басқа да облыстардан əкелінеді. Мал келген соң

мұнда 24 сағат, алыс жерден келсе 3 тəулікке дейін қаңтарылып, қажетінше азықтандырылады. Ал сою əдісі халал стандарттарына сай жүргізіледі. Комбинатта орнатылған заманауи қондырғылар Германиядан əкелінген», дейді «Бақара» ет комбинаты директорының орынбасары Түсіпбек Бопин. Бүгінде зауытта 100-ден аса адам жұмыс істейді. «Бақара» ет комбинаты директорының орынбасары айтып өткендей, жыл өткен сайын мұндағы жұмыскерлердің кəсіби біліктілігі артып, өндірген тауарларының сапасы өсіп келеді. Ал еттің бағасы көбіне сатылған мал бағасына тікелей байланысты екен. Сондықтан, болашақта елімізде мал саны көбейіп, ет арзандап жатса, біздегі ет өнімдерінің де бағасы арзандар еді, дейді Т.Бопин. «Бақара» ет комбинатынының жұмысымен танысып қайтқан соң журналистер Астанадағы ірі сауда орталықтарының бірінде өткен отандық өнімдердің акциясына қатысты. Онда елорданың азық-түлік белдеуіндегі тауар өндірушілер өз өнімдерін тұтынушыларға тегін ұсынып, дəмін татуға мүмкіндік берді. Ал акцияға қатысушы тұрғындар отандық өнімдерге бағасын беріп, болашақта тек отандық өнімдерді ғана тұтынғылары келетіндіктерін айтып жатты.


6

www.egemen.kz

23 сəуір 2013 жыл

 Дүние жəне дағдарыс Бір жағынан еуроаймақта басталған шөміштен қысу үнемшілдігінен, екінші жағынан, күйзелген экономиканың үстінен бас айналдырар бонустар жонып, байыған банкирлер мен «арам» ақшаларын оффшорлық аймақтардан айналымға шығаратын алаяқ олигархтардың ұйымдасқан қылмысынан қалжыраған кəрі құрлық күйзелістен оңалар емес. Бірқатар сарапшылардың ашық мəлімдеуінше, бақылаудан тыс қалған банктер экономикадан миллиардтаған қаржыны сорып жатқанда, дағдарыстың тыйылуы неғайбыл. Банктердегі берекесіздік пен жаппай белең алған жемқорлық əлемдік қаржы жүйесін жар басына жақындатты. Мамандардың бірауызды пікірінше, əлемдік қаржы жүйесіне түбегейлі реформа жасау қажет.

өтетін саммитінің бағдарламасы негізінен салық төлеуден жалтару тəсілдеріне, оның ішінде оффшорлы аймақтар арқылы жасырын ақшаны айналымға шығару арқылы салықтан қашу оқиғаларына тосқауыл қою шараларына арналмақ. Еурокомиссия мəліметі бойынша, жыл сайын Еуроодақ елдерінің бюджеті осындай жолдармен жалтарған тəсілдер салдарынан 1 трлн. еуро салықтан қағылып отыр. Осы саммитте барлық тараптарға бірдей «банк салымшылары туралы ақпаратты ав-

компаниялар оның кері əсерін барынша сезінбек. HSBS-тің азиялық бағыттағы экономикалық зерттеулерінің жетекшісі Фредерика Нойманның айтуынша, бұл ҚХР экономикасының тұрақты түрде жоғары өсім көрсетіп келе жатқандығына үйреніп алған Австралия, Латын Америкасы жəне Африка сияқты шикізат экспорттаушы елдер үшін өте жағымсыз жағдай болып отыр. Қытай экономикасының жоғары өсімінің төмендеуі көптеген компанияларды өздерінің бизнес-

«Бесігінде» тўншыќќан бастама Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Күні кеше Дублин қаласында өткен еуроаймақ мемлекеттері қаржы министрлерінің екі күндік басқосуының қорытындысы еуропалық банктерді тығырықтан құтқару жəне салымдарды сақтандырудың бірыңғай жүйесін жасау үшін «банктер одағын» құру мақсатында жұмыс жүргізу қажеттігін тағы да қуаттады. Еске сала кететін болсақ, өткен жылы Еуропалық комиссия төрағасы Жозе Мануэл Баррозу Страсбургте өткен Еуропалық парламенттің сессиясында сөйлеген сөзінде, əріптестерін Еуроодақты «ұлттық мемлекеттер федерациясына» айналдыруға шақырып, батыл бастама көтерген болатын. Осы бастаманың алғашқы қанатқақты жобасы ретінде кешіктірмей «банктер одағын» құру мəселесін ұсынды. «Банктер одағын» құру да 1999 жылы еуроны айналымға шығарған оқиғамен бірдей, еуроаймақ мемлекеттерінің ұлттық тəуелсіздіктерін шектеуге бағытталған жаңа қадам екендігінде талас жоқ. Ал оның екінші тиімді жағы да бар. Еуроаймақтағы бүкіл қаржы дағдарысының бел ортасында тарыдай шашырап «өз беттерінше қой айдаған» мыңдаған банктердің жұмысына бір орталықтан бақылау жасау шарасы қолға алынар еді. Еурокомиссия «банктер одағын» құрудың алғашқы қадамы ретінде ЕОБ-ге еуроаймақ мемлекеттеріндегі 6 мыңнан астам банктерге бақылау жасау құзырын бермек. Яғни ЕОБ барлық банктердің лицензияларын тоқтатуға, ірі қаржылық қозғалыстарға бақылау жасауға, банктердің бірігуіне, проблемалы банктердің үстінен із қозғауға құқылы болмақ. Іс жүзінде ЕОБ-ге ұлттық банктердің реттеушісі жауапкершілігін жүктемек. Қазір ЕОБ тек пайыздық мөлшерлемелерді белгілеп, ақша басып шығару құқығын ғана атқарып отыр. Еуропалық орталық банкке жаңа жауапкершіліктер мен құқықтар беретін бұл жаңа заңдарды биылғы жылдың басынан күшіне енгізу керек еді. Алайда, Франция, Люксембург, Дания сияқты мемлекеттер қолдаған Еурокомиссияның бұл ұсынысын Гер мания əлі де «ұзын арқан, кең тұсауға» салып келеді. Германия «банктер одағын»

құру мəселесі Лиссабон шартының кейбір ережелерін өзгертпейінше мүмкін емес деген көзқарасынан таймай отыр. Германияның қаржы министрі Вольфганг Шойбле «банктер одағын» құру Кипрдегі жағдайдың қайталанбауына кепілдік бермейтіндігін де алға тартады. Сарапшылардың айтуынша, бұл жаңа бастаманың жуыр арада іс жүзіне асырыла қойылуы екіталай. Германияның солқылдақ көзқарасы Еуроодақтың қаржы жүйесі үшін аса қажет бұл бастаманы «бесігінде» тұншықтырып отыр. Себебі, еуроаймақтағы барлық банктердің үштен бірі, яғни 1885 банк Германияда орналасқан. Сондықтан Германия банктердің мүддесіне нұқсан келтіретін қан дай да бір бастамаға қатты қарсылық білдіруде. Германия қаржы министрі Вольфганг Шойбленің Еурокомиссия бастамасын қолдаған бола отырып, бұл шара еуроаймақтың барлық банктері үшін емес, мемлекеттен көмек алатын банктер үшін ғана міндетті болуға тиіс деген пікірі осындай көзқарастың жемісі болса керек. 2008 жылы проблемалы банктерді Үкіметтің тікелей қаржы құйып қолдауы салдарынан кейбір елдердің мемлекеттік қарызы 1,7 трлн. еуродан асты. Сонымен бірге, Кипр дағдарысы еуроаймақтың қаржы саласының барлық жақтарына да салқынын тигізіп отыр. Осыған байланысты Еуроодаққа қарасты мемлекеттер басшыларының мамыр айында

томатты түрде анықтау» ережесін енгізіп, салық агенттерінің салық жинау жұмысын жеңілдету шараларын қолданысқа енгізу мəселесі қаралмақ. Бұл бастамаға Люксембург үкіметі бірден қолдау білдірсе, Австрия үкіметі үзілдікесілді қарсылық жасауда. Сөйтіп бүгінгі таңда Еуропалық одақта банктер құпиясын ашу шарасына бірден-бір ашық қарсылық көрсетіп отырған Австрия мемлекеті болып отыр. Жақында Қытай Ұлттық статистика бюросы 2013 жылғы I тоқсандағы елдегі ІЖӨ-нің өсу деңгейін жариялады. Осы мəлімет бойынша, бұл көрсеткіш 2012 жылдың IV тоқсанындағы 7,9 пайыздың орнына 7,7 пайызды құраған. Қытай еліндегі ІЖӨ-нің төменгі көрсеткіші бүкіл дүние жүзінде шикізат тауарларының бағалары мен акциялардың котировкаларының төмендеуіне əкеліп соқты. Осыған дейін Қытай елінің ІЖӨ-сі жыл сайын 10 пайыздан жоғары өсімнен төмендеп көрген емес еді. Ондаған жылға созылған осы экономикалық жоғары өсім Аспан асты елінің экономикасын əлемдегі екінші қуатты экономика деңгейіне көтеріп, 2000 жылдан бері дүние жүзіндегі шикізат бағасының тұрақты түрде жоғары болуын қамтамасыз етіп келді. Мамандардың пікірінше, соңғы уақыттағы Қытай экономикасы өсімінің тежелуі дүние жүзіндегі барлық ірі компаниялардың ахуалына əсер ететін болады. Əсіресе, шикізат экспорттайтын

 Білім. Бағдарлама. Білік

Заман талабына сай

А

Халыќаралыќ бизнес университетініѕ маќсаты – тўраќтылыќ, сапа, мəртебе Халықаралық бизнес университеті (UIB) Қазақстандағы таңдаулы бизнестік жоғары оқу орны болып табылатындығы көпшілікке мəлім. Мұнда МВА, DBA бағдарламалары бойынша бизнестік білім беру жəне бакалавриат, магистратура, PhD докторантурасы сияқты бағыттармен қатар экономикалық, техникалық, сондай-ақ гуманитарлық бағдардағы заман талабына сай білікті əрі кəсіби мамандар даярланады. Университет білім беру қызметі нарығындағы 20 жыл ішінде академиялық оқытудың ең үздік дəстүрлері мен заманауи бизнестік дағдыландырудың алдыңғы қатарлы технологияларын шебер ұштастырған бағдарламаларды түзіп, іске асыруға шығарды. Сөйтіп UIB білім беру қызметі нарығында тұрақты өзіндік мəртебеге ие беделі берік жоғары оқу орнына айналып танымал болды. Соның нəтижесінде университет 2009 жылы Білім жəне ғылым министрлігі жүргізген аттестаттаудан ойдағыдай өтіп 5 жыл мерзімге оқу бағдарламаларының мемлекеттік стандарттарына сəйкестік мəртебесін растады. Сол жылы UIB Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен ғылым жəне ғылымитехникалық қызмет саласындағы жұмыстарға қатысу үшін Білім жəне ғылым министрлігінің аккредиттеуінен мемлекеттік емес ғылыми ұйым ретінде өтті. Абыройы артып болашаққа қарай нық қадаммен басты. Ал 2012 жылы Австрияның сапа жөніндегі

агенттігі (Austrian Quality Agency-AQA) оқу орнының қаржы жəне экономика тəрізді білім беру бағдарламаларын халықаралық аккредиттеу туралы шешім қабылдады. UIB əлемдік стандарттар деңгейі мен қазақстандық жоғары білім беру сапасына қойылатын талаптардың барлығына сай бəсекеге қабілетті жоғары оқу орны ретінде өзгелерге үлгі болып отыр. Атап айтқанда жоғары деңгейдегі ғылыми-зерттеуге бағытталған жəне заманауи білікті мамандар мен олардың құзыреттілігін қалыптастыратын іс жүзіндегі бейімдеу ұйымы ретінде танылды. Білім беру қызметіндегі сапаны қамтамасыз ету жөніндегі қазақстандық тəуелсіз агенттіктің «2012 жылғы жоғары оқу орындарының бас рейтингі» мəліметі бойынша Халықаралық бизнес университеті гуманитарлық- экономикалық бағыттағы оқу орындары арасында бесінші орынға шықты. Ұлттық аккредиттеу орталығы рейтингінің мəліметіне сүйенсек, Халықаралық бизнес университеті 2012 жылы экономика, есеп жəне аудит, бағалау мамандықтары бойынша еліміздегі 75 жоғары оқу орны арасында үшінші орынға көтерілді. Осы жылы «Рейтинг.kz» зерттеу агенттігі түлектер мен жұмыс берушілер арасында сауалнама жүргізу арқылы қазақстандық ірі жоғары оқу орындарының сапа рейтингін түзген еді. Нəтижесінде Халықаралық бизнес университеті аталған рейтингтің алғашқы ондығына кірді. Бұл көрсеткіштер оқу орнының

моделдерін өзгертуге мəжбүрлейді. Шанхай қаласының девелопері Сунь Пин 2000-жылдардың ортасындағы «ғажайып уақытты» сағынышпен еске алады. Ол сол кезде өзінің 3 сағат ішінде 60 үйді сатып, табысқа белшесінен батқанын айтады. Аз уақыттың ішінде жылжымайтын мүліктің бағасы бірнеше есе өсіп кетуші еді, дейді ол. Енді ол кезең келмеске кетті. Аспан асты елінің экономикасында жүйелі түрде реттеу үрдісі үстемдік ала бастады. Соңғы жылдары қытайлықтардың жылдан жылға артып келе жатқан сұранысын қанағаттандыру мақсатында орасан зор жұмыстар атқарылды. Мəселен, соңғы онжылдықтар көлемінде Шанхай қаласында 240 миллион шаршы метр тұрғын-үй құрылысы пайдалануға берілді. Енді кəсіпкерлер бұрынғыдай офис бөлмелері үшін девелоперлерге кезекке тұрмайтын болды. Офис ғимараттарының саны да күрт өсті. Бүкілəлемдік банк Қы тай экономикасының таяу болашақтағы өсім деңгейін 8-8,5 пайыз болады деген болжам айтады. Бірқатар сарапшылар Бүкілəлемдік банктің бұл болжамының біршама жоғары екендігін көр сетеді. Тіпті, бұл мəселе бойынша банк мамандарының өздерінде де бірауызды пікір жоқ. Мəселен, Бүкілəлемдік банктің Азия құрлығы бойынша бас экономисі Берт Ховман өткен дүйсенбіде осы онжылдықтың соңына таман ҚХР экономикасының өсімі 6-7 пайызға дейін төмендеп, несие көбігінің

қандай дəрежеде екендігін шын мəнісінде дəлелдейді. Бұған қоса жыл сайын өткізілетін «Сенім-2011» республикалық конкурсының қорытындысы бойынша университет «250-ден астам қызметкерге жұмыс беруші үздік компания» аталымында бірінші орынды жеңіп алды. Университетте менеджер, қаржыгер, бухгалтер, PR жəне IT-мамандар, маркетолог жəне де экономика саласына қажетті басқа да кəсіп иелері сапалы даярланады. Ол мемлекеттік жəне халықаралық деңгейге сай келетін білім бағдарламаларының сапасымен ерекшеленеді. Мұнда кəсіби біліктілігі жоғары оқытушылар құрамы қалыптасып, қазіргі заманғы материалдық-техникалық базасы бар, еңбек нарығында тиімді байланыс орнатып, жұмысқа орналастырудың кепілдендірілген мəселесі оңтайлы шешілген. Оқу орны студенттерді əлеуметтік қолдау мақсатында жыл сайын білім гранттарын, жеңілдіктер мен шəкіртақы тағайындауды дəстүрге айналдырған. Университет студенттердің, магистранттардың, докторанттар мен профессор-оқытушылар құрамының академиялық жеделдігін жүзеге асыру мақсатында шетелдік серіктес оқу орындарымен тығыз байланыста. UIB ұлттандыру стратегиясын ілгерілету үшін əлемдегі жəне халықаралық аккредиттеуде жоғары абыройға ие университеттер мен бизнес мектептердің озық тəжірибесіне сүйенеді. Қазіргі таңда UIB қосдипломды білім беру бағдарламасы мен оқытушылардың, студенттердің академиялық ұтқырлығы бойынша халықаралық қатынасты дамыту жөнінде серіктес жоғары оқу орындарымен меморандум жасады. Университет басқа елдердегі жоғары оқу орындарымен бірге TEMPUS «Қазақстандағы студенттердің өзін-өзі басқаруы жəне

қауіпті шегі қалыптасады деген ескертуін алға тартты. Биылғы жылдың I тоқсанында Қытайдың қаржы компаниялары рекордтық көлемдегі – 6,1 триллион юань (шамамен 1 триллион доллар) несие берген. Алайда, осындай рекордтық не сие лердің өзі экономиканың өсімін қамтамасыз ете алмады. Соңғы уақытта жылжымайтын мүлікке, инфрақұрылымға жəне өндіріске салынған капиталдың табысы біршама төмендеп кеткен. Мəселен, 2001 жылдан 2012 жыл аралығында Чанчжоу округіне құйылған тікелей инвестиция көлемі 5 есе өсіп, 3,36 миллиард долларға жеткен. Мұнда Covington, Ashland, Novelis, жəне Akzo Nobel сияқты ірі компаниялардың өндірістік қуаттары орналасқан. Осы аймақтың инвестиция тарту жөніндегі маманы Томас Чжанның айтуынша, биыл инвестиция өсімін тым болмағанда 5 пайызға жеткізудің өзі қиынға соғатын көрінеді. Компаниялар бұрынғыдай Қытайда өте арзан жұмыс күшін табу мəселесінен де қиындық көруде. Өйткені, қалалардағы зауыт-фабрикалардан мардымсыз ақша алып жұмыс істейтін село тұрғындарының қатары да жылдан жылға азайып келеді. Бүгінде өндіріс орындарына жұмыс іздеп келген қытайлықтар жоғары жалақы талап етіп, өздерінің құқықтарын қор ғауға бейімделген. Биылғы жылдың I тоқсанында жұмысшымигранттардың жалақысының өсімі ІЖӨ-нің өсімінен асып түсіп, 12,1 пайызды құрады. «30 жыл бойы тұрақты түрде жоғары өсім көрсетіп келе жатқан Қытай экономикасының өндірістік əлеуеті біршама төмендеді. Үстіміздегі жылы экономиканың өсімі 7,5 пайыз болуға тиіс. Бұл 1990-жылдардан бергі өсімнің ең төменгі көрсеткіші болмақ», дейді Ұлттық статистика бюросының өкілі Шэнь Лай-юнь. Дегенмен, Пекин биылғы жылдың I тоқсанындағы экономикалық өсімнің біршама төмендеуіне соншалықты алаңдаушылық танытып отырған жоқ. Елдегі жұмыссыздық деңгейі барған сайын қысқарып келеді. Үкі меттің мəлімдеуі бойынша, I тоқсанда қалаларда 3 миллионнан астам жаңа жұмыс орны ашыл ған. Инфляция деңгейі де белгіленген межеден ауытқымай келеді. ҚХР-дың жаңа басшылығы партиялық шенеуніктердің арасындағы жемқорлыққа қарсы жүйелі күрес бағдарламасын бастады. Шенеуніктерді ұстауға жұм салатын шығын, олардың іссапарларға шыққанда жұмсайтын шығындарының көлемі шектелген. Мемлекеттік шенеуніктердің шығындарын шектеу алдағы уақытта əлеуметтік салаға берілетін бюджет шығындарының өсуін қамтамасыз етеді. Қазірдің өзінде үкімет денсаулық сақтау, білім беру салаларына бөлінетін қаржы көлемін арттыруда. Қазір Қытайда тек аса қымбат тауарларға деген тұтынушылық сұраныс мөлшері ғана төмендеп келеді. Қай кезеңде де «жеті рет өлшеп, бір рет кесетін» қытайлық менталитет əлем экономикасын тығырыққа тіреген дағдарыс жағдайында да өз есептерінен жаңылмай, байсалдылықпен ел игілігін еселеуде.

демократиялық көзқарасы», «Қазақстандағы акккредиттеу жүйесі мен қашықтан білім беру стандарттарын құру», Халықаралық ғылыми конгресс тəрізді бағдарламаларға жəне инновациялық жобаларға қатысуы талапкерлер үшін тартымды екендігінде шүбə жоқ. Міне осыған орай бəсекеге қабілетті жоғары білікті іскер мамандардың қатарына ену мақсатында жастар біздің университетті таңдайды. Бізде білім берудегі маңызды көрсеткіш – болашақ мамандардың еңбек нарығында бəсекеге қабілетті болуы. Тұрақтылықты, сапаны, сондай-ақ мəртебені мақсат тұтқан оқу орны осы бағытта тынбай ізденіс танытуда. Түлектерін лайықты жұмыс орындарымен қамтамасыз ету үшін UIB кəсіби қауымдастықтармен белсенді қарым-қатынас жүргізіп келеді. Атқарылып отырған қыруар жұмыстың арқасында университетті бітіруші түлектердің жұмысқа орналасуы жыл сайын 95-98% болып отыр. Университетіміздің түлектері экономиканың əр саласында көшбасшылыққа бейім, бизнесті жүргізуге қабілетті жəне зерттеуге əбден машықтанған, инновациялық көзқарасы ұшталған, білімді де жоғары білікті кəсіби мамандар екендігін мақтаныш тұтамыз. Себебі мұндай мамандардың негізі іргетасы мықты қаланған оқу ордасында ғана қалыптасады. Қорыта айтқанда Халықаралық бизнес университеті сапалы білім, саналы тəрбие беру жолында биік белестерге жетіп келе жатқан оқу ошағы. Əли ƏБІШЕВ, Халықаралық бизнес университетінің ректоры, экономика ғылымдарының докторы, профессор.

АЛМАТЫ.

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Ќаќтыєыс ќўрбандары – 185 адам Нигерияның солтүстігінде əскери қызметшілер мен діни содырлар арасында болған ұрыс салдарынан 185 адам қаза тапты. Бұл жөнінде «Ассошиэйтед пресс» ақпарат агенттігі жергілікті биліктің ресми мəліметтеріне сілтеме жасай отырып хабарлады.

Ұрыс балық аулайтын жəне оны өңдеуден өткізетін ірі орталықтардың бірі – Бага қаласында болған. Ұрыс бірнеше сағатқа созылған. Дерек көздерінің сөздеріне қарағанда, жұма күні «Боко харам» тобының мүшелері мешітке келген көрінеді. Мешітті əскерилер қоршауға алған. Қақтығыс кезінде содырлар гранатометті пайдаланған, ал əскерилер оларға қарсы автоматтан оқ жаудырған. Багадағы жағдай кеше ғана қалыпқа түскендей болды. Бұл елдегі содырлардың ісқимылы 2009 жылдан бастап белсенді сипат алып келеді.

Кїдікті деп ўсталєан есін жиды АҚШ-тағы Бостон марафоны өтіп жатқан кездегі террорлық əрекеттерді жүзеге асырды деген күдікпен ұсталған ағайынды екеудің бірі – Джохар Царнаев есін жиған жəне ол бірнеше сұраққа жазбаша жауап берген.

Құқық қорғау органдары өкілінің айтуынша, Царнаевтан негізінен олардың сыбайластары жөнінде, сондай-ақ жарылғыш қондырғылардың бар не жоқ екендігі туралы сұралған. Ағайынды Джохар мен Тамерлан Царнаевтарға сəуірде Бостон марафоны кезінде террорлық əрекеттер жасады деген күдік келтіріліп отыр. Сол террорлық əрекеттерден үш адам қаза тауып, 180-ге жуық адам жараланған еді. Полицейлермен атыс кезінде Царнаевтардың үлкені – Тамерлан оққа ұшқан болатын.

Министр сапардан неге бас тартты? Оңтүстік Кореяның сыртқы істер министрі Юн Бен Се Жапония премьер-министрі Синдзо Абэнің Ясукуни храмына символикалық қайырымдылық жасағаны үшін Жапонияға жоспарланған сапарын өзгертті. Бұл ақпаратты кеше «Ренхап» агенттігі таратты.

Оңтүстік Корея сыртқы саясат ведомствосының жоғары лауазымды шенеунігінің айтуынша, Корея СІМ басшысының Жапонияға сапары қарсаңында премьер-министр Абэнің Ясукуни храмына қайырымдылық жасауы «табысты үнқатысу жүргізуге кері əсер етеді, сол себепті министр сапардан бас тартып отыр». Корея министрінің Жапонияға сапары 26-27 сəуірге жоспарланған болатын. Ясукуни храмы қаза тапқан жауынгерлерге арналған, онда 1948 жылы Токио трибуналының үкімі бойынша өлім жазасына кесілген 14 əскери жерленген. Оңтүстік Кореяның кезінде Жапонияның отары болғаны белгілі.

Қысқа қайырып айтқанда:

Читада көкөніс сататын дүңгіршектен есірткі сатылып келгені анықталды. Тергеу амалдары барысында анықталғанындай, төрт ай ішінде қылмыскерлер осы дүңгіршектерден 12 кило есірткі сатқан. Ауғанстан талибтері түркиялық жолаушылар мінген тікұшақты басып алды. Оның бортында оншақты адам болуы мүмкін. Солтүстік Корея елдің шығыс жағалауына тағы екі баллистикалық зымыраны бар қондырғыны орнатты. Мұны Оңтүстік Кореяның қорғаныс министрлігі хабарлады. Мексиканың Мичоакан штаты аумағында қуаты 5,9 баллдық жер сілкінісі болды. Зардап шеккендер жөнінде ақпарат түскен жоқ.

Билік партиясын артта ќалдырды Жексенбі күні Парагвайда президенттік сайлау өтіп, басым дауыспен 56 жастағы кəсіпкер Орасио Картес жеңіске жетті. «Рейтер» ақпарат агенттігінің хабарлауынша, ол билік партиясынан кандидат Эфраин Алегрені артта қалдырған.

Орасио Картес елдегі қалтасы қалың, бай адамдардың бірі саналады. Ол президенттікке Парагвайдағы оппозициялық беделді «Колорадо» партиясынан түскен болатын. Кейбір мəліметтерге қарағанда, О. Картеске сайлаушылардың 53,8 пайызы, Э. Алегреге 37 пайызы дауыс берген. Бұл елде президент бес жыл мерзімге бір рет қана сайланады.

АЌШ баяндамасымен келіспейді Қытай Халық Республикасы Мемлекеттік кеңесінің баспасөз кеңсесі 2012 жылы АҚШ-тың адам құқығы саласындағы жағдай туралы материалдарды жария етті. «Синьхуа» агенттігінің хабарлауынша, бұл құжат АҚШ мемлекеттік департаменті жарыққа шығарған 2012 жылы əлемде адам құқығы жөніндегі баяндамасына жауап болмақ.

Аталған құжатта АҚШ үкіметі өздерін «адам құқығын қорғаушы» деп есептейтіндігі, əлемдегі 190-нан астам елді негізсіз сынағаны айтылған. Олардың ішінде Қытай да бар. «Синьхуа» агенттігінің жазуынша, АҚШ өз ішіндегі адам құқығының қорғалуына көз жұма қарайды. «2012 жылы Құрама Штаттарында атыс қаруын қолдану ел халқына үлкен қауіп төндірді. АҚШ-та байлар мен кедейлер арасындағы айырмашылықта алаңдаушылық туғызады», – делінген құжатта.

14 жылдан соѕ бостандыќќа шыќты Өзбекстанда 14 жыл түрмеде отырған жазушы əрі оппозиционер Мамадали Махмұдов бостандыққа шықты. Құқық қорғаушы Надежда Атаеваның айтуынша, М.Махмұдов 1999 жылдың ақпанында Ташкентте болған террорлық əрекеттер кезінде қамауға алынған.

Осы террорлық əрекеттер салдарынан 16 адам қаза тауып, жүзден астам бейбіт тұрғын жараланған еді. Тағы бір жарылыс ел президенті Ислам Каримовтың қатысуымен өтетін министрлер кабинетінің отырысында жасалған болатын. Абырой болғанда, президент жиынға кешігіп келген. Кейбір деректер сол жылы болған террорлық əрекеттерге байланысты 18 мың адам түрмеге жабылғандығын алға тартады. Ал М.Махмұдов кезінде Өзбекстан президенттігіне кандидаттыққа түсуге де əрекеттенген еді. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


Жеріңнің аты – еліңнің хаты Ұлы Жібек жолы бойындағы керуен жолдарының қиылысында орналасқан Шымкент Орталық Азиядағы көне шаһарлардың біріне жатады. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бұл қаланы шырайлы Шымкент шаһары деп атау абзал, деуі жайдан-жай болмаса керек-ті. Қазақы қаймағы бұзылмаған қалың жұрт мекендеген қалаға халықтың сүйіспеншілігі осылай үйлесе өрілуі-бар қазақтың арманын бір атауға сыйғызып тұрғандай əсер қалдырады. Қазақ тілі мен дініңіздің дін аман сақталған алтын ордасы да осы шырайлы Шымкентіңіз. Соңғы жылдары Төлеби, Сайрам, Ордабасы аудандарынан 26 елді мекен қосыла келгенде көлемі едəуір ұлғайып, халқының саны 800 мыңға таяп қалғаны – тағы бір ескерер ерекшелігі. Міне, осы қалыбын еліміз тəуелсіздік алған жылдардан бері жəне бір қыры жаңғыртып отыр. Бұл – мұндағы жер-су, көше жəне т.б. мəдени демалыс орындарының (саябақ, гүлзарлар) қазақы атаулары мен тарихына байланысты қозғалуы тиіс əңгіме. Осыған орай біз Шымкент қалалық ономастика комиссиясының мүшесі Қабыл ДҮЙСЕНБИДІ əңгімеге тартқан болатынбыз. Қазақ тілінің жанашыры, «Құрмет» белгісінің иегері қаланың атауы мен оның шығу тарихы туралы ойларымен бөлісіп, нақты деректерді алға тартты.

көшелеріне – Төле, Қазыбек, Əйтеке билердің есімдерін беру жөнінде мəселе көтерген болатын. Шымкент қалалық халық депутаттары кеңесінің сол кездегі төрағасы, марқұм Қ.Төлеметов бұл ұсыныстарды қолдап қана қоймай, оның барлығын тиісті органдардың шешімімен тезірек заңдастыруға зор көмегін тигізді. 1990 жылы Шымкенттегі депутаттардың 80 пайызын өзге ұлыс өкілдері құрайтындықтан, мұндай ұсыныстардың оңайлықпен қабылданбасына өз басым талай рет куə болғанмын. Сол жылдары мен «Электроаппарат» зауытындағы «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы жəне қалалық «Қазақ тілі» қоғамының бюро мүшесі ретінде қалалық сессияның жиындарына қатысып тұратынмын. Мысалы, Шымкент қалалық халық депутаттары Кеңесінің 1991 жылғы 22 қарашасындағы

Ґѕір шырайы тəуелсіздік жылдары кірді – Ғалымдар Шымкент туралы кездесетін түрлі тарихи деректерді келтіре отырып, қала атауының мағынасын «баубақшалы қала», «жасыл қала», «шыммен қоршалған қала» – деп түсіндіреді. Мысалы: Шымкент түркінің «шым» жəне иранның «кент» – қала, мекен деген сөздерінен құралған десек, ал басқа түсіндірмеде қала атауы соғдының (иранның) «чиминь-чемень» яғни, көгалды, гүлденген алқап, бұған «кент» сөзі жалғанып, «жасыл (гүлденген) қала» деген мағынаны береді делінеді. Біздің заманымызға жеткен жазба деректерде Шымкент елді мекен ретінде парсы тарихшысы Шараф ад-дин Али Йоздидің (1415 ж.) біздің жыл санауымыз бойынша 1365-1366 жылдардағы Əмір Темірдің əскери жорықтары туралы жазған «Зафар Наме» атты («Жеңіс кітабы») кітабында кездеседі. Ғалымдардың көпшілігі қазіргі Шымкент қаласының аумағындағы қоныс мекендер XI-XII ғасырларда болған деген тұжырымда болатын. Сонымен қатар, Шымкенттің бұдан да ертеректе пайда болғаны жөнінде болжам да бар. Бұған зерттеуші, мамандардың археологиялық қазбалар мен құрылыс барысында табылған қабырлардың біздің эрамызға дейінгі V-VI ғасырларға тəн деген болжамы дəлел. Өткен ғасырдың басындағы қала қамалы болған жерде жақында бір еркек пен əйелдің мəйіті табылған жəне ол зороастрлық салтпен жерленгендігі анықталып отыр, олай болса бұл мəйітке 1500 жыл. Археологғалымдардың пікірлері бойынша, бұл жерде үлкен қорым болған, егер бұл расталса, онда қаланың пайда болған мерзімі қайта қаралуы мүмкін. Осыдан біраз жыл бұрын қалада өткен халықаралық ғылыми-теориялық конференцияда еліміздің атақты археологғалымдары К.Байпаков, Б.Байтанаев жəне т.б. өздерінің кейінгі кезде жүргізген зерттеулеріне сүйеніп, Шымкент қаласының жасы екі мың жылдан асады деген болжамдарын айтқан-тұғын. Үстіміздегі жылдың ақпан айында Əлкей Марғұлан атындағы археология институтының директоры, тарих ғалымдарының докторы Б.Байтанаевтың «Шымкент қаласының тарихы. Археологиялық дереккөздер бойынша 2200 жыл» атты кітабының тұсауы кесілді. Бұл кітапқа Шымкентте жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарының нəтижесі мен зерттеулер енгізілген. Қазба жұмыстарының басым бөлігі «Мəдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы аясында жүзеге асқан. Осы зерттеулерге сүйенсек, Шымкент қаласының бұрынғы атауы Нуджикент болған деседі. Кітапта көне шаһар жайлы қытай жəне араб деректері келтіріліп, шаһардың тарихы тереңде екені айтылған. Шымкент қаласының аймағы жүздеген жылдар бойы көптеген тарихи оқиғалардың куəсі болған. Қала бірнеше рет басқыншылардың жойқын шабуылдарына ұшыраған. Шыңғыс хан жорықтарға жасақтарымен қала арқылы өтіп, ақырында Шымкент хан ұрпақтарына тиесілі болған. Ақ Орда жəне Алтын Орда хандары жүргізген соғыстардың салдарынан қала Əмір Темірдің қол астына кіреді. Ал XV ғасырдың басынан XVIII ғасырдың жартысына дейін Жоңғар шапқыншыларының тонауына ұшырайды. XVII ғасырда жəне XIX ғасырдың бірінші жартысында Шымкентті билеп алу мақсатында Қоқан жəне Бұхар хандықтары күрес жүргізеді. 1810-1864 жылдары Шымкент Қоқан хандығының билігіне өтіп, хан өкілінің резиденциясы болды. Мұнда Қоқан əскерлерінің саны жағынан үлкен гарнизоны тұрақтап, қала негізінен əскери қамал ретінде пайдаланылды. 1864 жылы Шымкентке орыс əскерлері шабуыл жасады. Содан кейін Чимкент 1865 жылы Түркістан облысының құрамына еніп, ал 1867 жылдан Сырдария облысының құрамында Түркістан генерал-губернаторлығына қарасты уездік қаласы болды. 1914 жылы орыс патшасының əмірімен Шымкентке Черняевтің есімі берілгені тарихтан мəлім. Кеңес өкіметі орнаған соң Түркістан ОАК-тің 1922 жылғы 7 маусымдағы шешімімен Черняев қаласы – Чимкент қаласы болып өзгертілді. 1932 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы құрылып, оның орталығы Чимкент қаласы болып белгіленді. Қаланың тарихын қысқаша түйіндесек, осы. Ал енді Оңтүстік өлкесіндегі елді мекен атауларының қалай орысшаланғаны

7

www.egemen.kz

23 cəуір 2013 жыл

туралы белгілі қоғам қайраткері, ономастғалым Мекемтас Мырзахметұлы өз ойын былай жазды: «...1910 жылғы есеп бойынша, Сырдария облысында 1868-1906 жылдар аралығындағы келімсектердің елді мекені, əсіресе, Əулиеата мен Черняев (Шымкент) уезіне мол орналасуымен ерекшеленеді. Осы екі облыстағы жаңадан пайда болған 159 елді мекен атауларына назар аударсақ, түгелдей отаршылдық рухтағы топонимикалық атау лар болып шығады. Черняев уезінің бір ғана Беловод (Ақсу) учаскесіндегі суармалы құнарлы шұрайлы жерлер жергілікті халықтан тартып алынып, жаңадан тез арада 29 елді мекен құрылды. Патшалы Ресей империясы жүргізген келімсектерді қаптай қоныстандыру, славян халықтарын көбейте түсу саясаты тыңды игеру деген сылтаумен өзінің дəстүрлі жалғастығын тауып жатты. Бұрын халықтық топонимика отаршылдық топонимикамен саналы түрде саяси идеологиялық мақсат көздей ауыстырылса, енді кеңестік дəуірде отызыншы жылдар басынан бастап-ақ олардың орнын тоталитарлық топонимика алмастырып жатты». Сондықтан да Шымкент қаласының таңбасында (эмблемасында) дермене бұтақшасы бейнеленген. Кеңестік дəуірде де ономастикалық отаршылдық жалғасып, Чимкент қаласының картасы үлкен бұрмалауларға ұшырап, халықты ұлттық салт-санасынан айырып, рухани түп-тамырынан ажырату үшін ең алдымен қала, аудан, кент, мектеп, даңғыл, көшелердің аттарын өзгертті. Жергілікті халықтың пікірлерімен санаспастан, Шымкентті – Черняев, одан соң Чимкент деп жəне қаладан жаңадан ашылған аудан, кент, мектеп, шағын аудан, алаң, даңғыл, көшелерді: Дзержинский, Чапаевка, Ворошиловка, Тельман, Ермак, Полторацкое, Рубинштейн, Шмидт, Калинин, Киров, Клоков, Куйбышев, Фурманов, Орджоникидзе, т.с.с. деп атады. Осылайша отаршылдық заманның идеологтары ономастиканы қоғамның тарихи-мəдени санасына əсер етудің құралына айналдырды. Кешегі кеңестік кезеңде қаладағы шағын аудан, мектеп, көше, алаңға жөн-жосықсыз ат қоя бергені тіпті, Қазақстанға қатысы жоқ адамдардың есімдерін қаптатып қойғаны бізді қатты қынжылтты. Шымкенттің зиялы қауымы мен «Қазақ тілі» қоғамы көне атауларды қайтарып, əділдік орнату мақсатында көп тер төкті. Соның бірі ретінде Чимкентті – Шымкент деп жəне қалаға қарасты Дзержинский ауданын – Əл-Фараби ауданы, Рубинштейн көшесін – А.Байтұрсынұлы, 30 лет ВЛКСМ көшесін – Бекет батыр, 50 лет Октября көшесін – Қабанбай батыр көшесі, Манкент шоссесін – Жібек жолы тасжолы, Орджоникидзе даңғылын – Абай, Коммунистік даңғылын – Тəуке хан даңғылы, Куйбышев алаңын – Ордабасы алаңы деп өзгерту туралы жəне одан үш жаққа тарайтын Комсомол, Совет, Базар

сессиясында Чимкентті – Шымкент деп өзгерту туралы ұсынысты талқылау 2-3 сағатқа созылып, Қ.Төлеметовтің беделі мен парасаттылығының, қайраткерлігінің арқасында ғана оң шешімін тапқан болатын. Шымкент атауының екі əрпін өзгерту үшін екі жыл арпалыстық. Оңтүстіктің зиялы қауымы тарапынан жүргізілген үлкен үгіт-насихат жұмыстарының нəтижесінде жəне тиісті орындардың қолдауымен ҚР Жоғарғы Кеңесі Президиумының «Қазақстан Республикасындағы əкімшілік-аумақтық бірліктерін қайта атау жəне орыс тіліндегі транскрипциясын ретке келтіру туралы» 1992 жылғы 8 қыр күйектегі қаулысымен Чимкент атауы ның транскрипциясы Шымкент болып нақтыланды. Жəне ҚР Жоғарғы Кеңе сі Президиумының 1992 жылғы 4 ма мырдағы қаулысымен Шымкент қаласындағы Дзержинский ауданы ƏлФараби ауданы болып өзгертілді. Шымкент қалалық ономастика комиссиясының қолдауымен 20 жыл ішінде (мен 1993-2001 жылдары қалалық ономастика комиссиясының хатшысы қызметін атқардым) қаладағы 1 ауданның, 7 елді мекеннің, 40 шағын аудан мен 30 мектептің, орталық стадион мен 3 саябақтың, 2 алаң мен 7 даңғылдың, 600-ден астам көшенің атаулары қайта аталып жəне жаңадан салынған 400дей көшеге қазақша атаулар қойылды. Облыс орталығындағы мектептерге түркі дүниесінің ғұламалары мен ұлтымыздың азаттығы мен тəуелсіздігі үшін күресіп өткен қайраткерлердің, хандары мен батырларының, ғалымдары мен ақынжазушыларының есімдері берілді. Кейбір мектептерге өз əкелерінің, партия, кеңес органдарын, түрлі шаруашылық салаларын басқарған адамдардың есімдерін бергісі келген əкімдер де болды. Алайда, мұндай жаңсақтықтарға жол берген жоқпыз. Соның нəтижесінде Шымкент қаласындағы 30 мектепке елге танымал тарихи тұлғалардың есімдері берілді. Қаладағы 7 елді мекен мен 40 шағын ауданға жер-су атаулары қойылып, 900ден астам көшенің жартысы табиғи атауларға ие болды. Ертеректе ескі қаланың əскери қамалы болған, 1864 жылы орыс патшасының əскерлері зеңбірекпен атқылаған жерге осыдан 13 жыл бұрын облыстың сол кездегі əкімі Х.Абдуллаевтың тапсырмасымен «Этноқалашық» салу қолға алынған еді. Сол құрылыс 2011 жылы аяқталып, облыс əкімі А. Мырзахметовтің ұсынысы бойынша Шымкент қалалық мəслихатының шешімімен «Этноқалашыққа – «Тəуелсіздік алаңы» атауы беріліп, елдің мерейлі тойына бұл үлкен тарту болды. Ескі шаһардың XIIXVIII ғасырлардағы көне орны келешек ұрпаққа тарихи ескерткіш ретінде ұсынылды. Бүгінгі таңда елімізде ең ірі көліктік жоба «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» трансқұрылықтық көлік дəлізін салу жұмыстары жүргізілуде. Осы жоба бойынша біздің облыста 454 шақырым жол салыну үстінде. Сонымен қатар, Шымкенттің кіреберіс жолын көркейту мəселесі тағы тұр. Олай болса, Шымкенттің шығыс, батыс кіреберістеріне «Жібек жолы қақпасы» мен «Яссы қақпасын» жəне оңтүстік жағынан «Қазығұрт қақпасын» орнатсақ, бұл Шымкент шаһарының абыройын асқақтатып тұрар еді. Егер бүгіннен бастап, қолдағы бар мүмкіндіктерді ұтымды пайдалансақ, бұл идея да жүзеге асатын күн алыс емес деп сенемін! Жазып алған Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Коммуналдыќ тарифтер ќалай бекітіледі? Кеше Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің ресми өкілі Алтай Əбибуллаев брифинг өткізді. Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Брифингте осы аптада Алматы қаласында Ауғанстан бойынша Ыстамбұл үдерісіне қатысушы мемлекеттер Сыртқы істер министрлерінің ІІІ конференциясы өтетіні мəлім болды. ҚР Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің ресми өкілі Алтай Əбибуллаев «Президенттің баспасөз қызметі хабарлағанындай, 26 сəуір күні басталатын Ауғанстан жөніндегі Ыстамбұл үдерісіне қатысушы мемлекеттер Сыртқы істер министрлерінің ІІІ конференциясына Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев қатысып, сөз сөйлейді», ал конференция жұмысына 14 қатысушы жəне 17 қолдаушы мемлекеттер, сондайақ 11 халықаралық ұйымның өкілдері шақырылып отыр, деді. Ресми өкіл айтқан жаңалықтардың ішінде журналистер қауымын елең еткізгені 25-26 сəуір күндері Қазмедиа орталығында XI Еуразиялық медиа форум өтетіндігі болды. Форум жұмысы барысында Ауғанстаннан НАТО əскерін шығарғаннан кейінгі аймақтағы қауіпсіздік, Таяу Шығыстағы шиеленіс, Еуразиялық экономикалық қауымдастықтың болашағы, медиа басымдықтар жəне ақпараттық қауіпсіздік мəселелері талқыланатын көрінеді. Осыған орай Астанаға көрнекті халықаралық саясаткерлер, экономистер, қаламгер-журналистер мен қоғам қайраткерлері шақырылып отыр. «Жалпы, форумға əлемнің 60 елінен делегаттар қатысады», деп атап көрсетті А.Əбибуллаев. Апта ішінде болатын маңызды ісшаралар мен сапарлар барысын баяндаған ресми өкіл Табиғи монополияны реттеу агенттігінің төрағасы М.Оспановтың

тарифтерге байланысты түсінік беретінін назарға салды. Брифингте журналистерге мəлім болғаны, елімізде электр энергиясы бағасының өзгеруінің басты себебі – электр энергиясын өндіруге тарифтердің ұлғаюының əсерін тигізуі. 2009 жылдан бастап ел Үкіметі энергия өндіруші ұйымдарға қатысты «тарифтерді инвестицияға айырбастау» ұзақ мерзімді саясатын жүзеге асырып отыр деген төраға сумен жабдықтау жəне кəріз қызметтеріне тарифтердің көтерілу себептерінде де өзіндік құнда 30 пайыздан асатын электр энергиясы құнының өсуі, химиялық реагенттердің құны мен жөндеу жұмыстары шығысының ұлғаюы, негізгі құралдарды қайта бағалау нəтижелерін енгізумен болып отырғанын түсіндірді. Келесі бір мəселе жылумен жабдықтау десек, мұндағы тарифтер көтерілуінің негізгі себебі отын құнының өсуіне байланысты. Жылу энергиясын өндіруге арналған тарифтің құрылымында шығындардың негізгі үлесін осы отын құны құрайды, ол 50-70 пайызға жетіп отыр. Ал бұлардың бəрі Қазақстан Республикасында электрмен, жылумен, газбен, сумен жабдықтау жөніндегі коммуналдық қызметтерге жəне суды бұруға (кəріз) тарифтерді бекіту табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы заңнаманың талаптарына сəйкес жүзеге асырылатынын қаперге салған төраға елімізде субъектілердің қызметтеріне тарифтер бекіту рəсімінің ашықтығын қамтамасыз ету үшін агенттік тарифтерді өзгертуге арналған өтінімдерді қарау кезінде тарифтердің жобаларына тəуелсіз сарапшыларды, тұтынушыларды жəне олардың қоғамдық бірлестіктерін қатыстырып

сараптама жүргізілетінін айтып өтті. Сондай-ақ, тарифтік саясат аясындағы тұтынушылардың құқықтарын қорғау жүйесін субъектілер қызметінің ашықтығын қамтамасыз ету арқылы күшейту мақсатында міндетті түрде жария тыңдаулар өткізіледі. Олар туралы бұқаралық ақпарат құралдарында алдын ала жарияланады. Жария тыңдаулар барысында субъект қызметіне тарифтің жобасын тал қылау рəсімі депутаттар, мемлекеттік ор гандардың, тұтынушылардың жəне олардың қоғамдық бірлестіктерінің, бұқаралық ақпарат құралдарының, тəуелсіз сарапшылар мен табиғи монополиялар субъектілерінің өкілдері шақырылып өткізіледі. Жария тыңдауларға қатысу əрбір тұтынушының құқығы болып табылады деген өкіл жыл сайын монополистердің инвестициялық міндеттемелерді орындауына талдау жүргізілетінін, орындалмаған немесе мақсатсыз орындалған жағдайда тұтынушыларға залалдарды қайтару туралы шешім қабылданатынын жеткізді. Атап айтқанда, 2012 жылы 189 ТМС-ға уақытша өтемдік тарифтер енгізіліп, тұтынушыларға қайтарылатын жалпы сома шамамен 1,9 млрд. теңгені, 2011 жылы – 164 ТМС-ға 3,2 млрд. теңгені құраған. Ал 2012 жылы 471 тексеру жүргізіліп, заңнаманы бұзушылықты жою туралы 744 нұсқама шығарылған, 376 сот талқылауларына қатысты айыппұл санкциялары түрінде 205 млн. теңгеден астам айыппұл өндіріп алынған. Коммуналдық қызметтердің тарифтерін көтеру кезінде халықтың əлеуметтік əлсіз топтарын қорғау мақсатында агенттік заңнамада көзделген қажетті шараларды қабылдайды. Олардың ішінде электр энергиясына, суға жəне жылу энергиясына сараланған тарифтерді енгізу, сондайақ «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңда көзделген коммуналдық қызметтерге төлем жасауға арналған тұрғын үй жəрдемақыларын төлеуде тарифтерді жəне бөлінетін тұрғын үй жəрдемақысын ескере отырып, халықтың əлеуметтік əлсіз топтары үшін тарифтердің аса көтерілмейтінін мəлімдеді.

Еңбегімен еленген

Темір жол тарланы Ќанат Сїгірбаев – «Даѕќ гїлдестесі» ордені мен «Алтын ќабылан» медалініѕ иегері Жер жəннаты Жетісу мен сайын даласын самал аймалаған Арқа даласын тоқайластырып тұрған Шу ауданының орталығы Төлеби кенті мен бұрынғы Жамбыл кеңшарын Шу өзені ғана бөліп тұр. Бұл ауыл қазір «Көктөбе» деп аталса керек. Кезінде дəулеті тасып, берекесі мен бірлігі асқан бұл мекен заманның талай өкпек желіне бой бермей, іргесі сөгілмеген қалпы тұр. Адамдарының аңқылдаған ақкөңіл мінезі мен ерен еңбекқорлығы нарық қыспағына алынбас қамал болып тұр десек, шындықтың ауылынан алыс кетпегеніміз. Осы бір ғана ауылдан шыққан есімі бүкіл елімізге мəшһүр өнер иелеріне мен əлі күнге таңғалумен келе жатырмын. Кезінде «Сəулешім» деген əн айтылмай, «Ерке сылқым» деген күй тартылмай той өтпейтін. Осы əсем əн мен ғажап күйдің авторлары Серік Əденов пен Əбдімомын Желдібаев екеуі де осы ауылдан шыққан көкірегіне өнер ұялаған асыл жандар. Атақты театр режиссері Қадір Жетпісбаев пен жазушы Қарауылбек Қазиевің де кіндік қаны тамған жері осы Көктөбе. Бұл ауылдан шыққан еңбек адамдары қаншама. Соның бірі біз бүгін əңгімемізге арқау еткелі отырған – Қанат Сүгірбаев. Ол «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы «Шу жол дистанциясы» филиалының директоры. Есімі бүкіл Шу өңіріне, қала берді республикамызға танымал майталман теміржолшы. Халқына қалаулы, еліне елеулі, өнегелі де өрелі азамат. Əрине, ол мұндай биік белеске бірден жете қойған жоқ. Темір жолдың дүрсілін жөргегінде жатып естіп өскен жас жігіт мектеп бітірерде мамандығын бірден-ақ таңдады. Алматы темір жол институтының төртінші курсын бітірген жылы-ақ жазда Шу стансасындағы құрылыс-монтаж пойызында жол шебері болып жұмыс істеп, алғырлығымен, еңбекқор елгезектігімен көзге шалынды. Содан да келесі 1979 жылы бұл оқу бітіріп келгенде жерлестері құшақ жая қарсы алды. Жастығына қарамай тапсырманы тастай қылып орындайтын мұны жарты жыл өтер-өтпестен Шу стансасының өзіне аға жол шебері етіп жіберді. Күн сайын ерсілі-қарсылы жүз шақты пойыз өткізетін Шу стансасы Қазақстандағы ең ірі жол торабы болып саналатын. Станса бастығы Николай Ивасенко жұмысқа келгенде аса қатал, талап қойғыш, бірақ адамгершілігі мол адам еді. Қанатты жас демей, өзімен тең ұстап, ақылдасып отыратын. Бұл жол тізгінін енді ұстаған жас жігіттің жігеріне жігер қосып, қанаттандыра түсті. Жұмысқа жан-тəнімен беріліп, бел шеше кірісіп кетті. Еңбегі бағаланып, 1983 жылы Шу жол бөлімі бастығының орынбасары болып жоғарылатылды. Жол жұмысы немен өлшенеді? Бірінші – апат, екінші –кідіріс болмауы керек. Еңбектері еш кетпей, мұндай оқиғалар айтарлықтай азайды. Жол бойы жұмыскерлерінің де жағдайы жақсара түсті. Қанаттың да қанаты қатайып, білікті маманға айналды. 1986 жылдың көктемінде отыздан енді асқан Қанат Сүгірбаев Шу жол дистанциясының бастығы болып тағайындалды. Келер жылдың табалдырығынан жыл аттасымен-ақ алай-түлей ақ боран соқсын келіп. Өзгесін былай қойғанда арқырап

жүрген пойыздардың өзінің аптығы басылып, алқынып тұрып қалды. Ұзамай Хантау мен Қияқтының арасындағы 40 шақырымға жуық жол бойын тегіс қар басып, пойыздар тоқтап қалды деген хабар да келіп жетті. Бұл – темір жол бойында сирек болатын құбылыс. Ол кезде бүкіл он бес республиканың темір жолы ортақ бір жүйе. Бұл жайсыз жəйттен сол кездегі бас астана Мəскеу де құлағдар болды. Қанат жігіттерін ертіп Хантауға жеткенде жағдайдың аса жайсыздығын бірден пайымдады. Ұйтқып соққан ұлыма боран тоқтап тұрған вагондардың асты-үстін қарға толтырып, тапжылтпай тастаған. Бұлардың өтініші, жоғары жақтың пəрменімен Сарышағаннан көмекке əскери күш те келіп жетіп, адамдар мен ақ боранның айқасы басталып та кетті. «Жау жағадан алғанда, бөрі етектен» дегендей, үрлеп соққан жел жалап, жалтыр мұз таспаға айналдырып тастаған рельстен паровоздың бірі тайып шығып кетсін. Жəне қандай, жай шыққан жоқ, темір жолдың арқан бойы бөлігінің тас-талқанын шығарған. Ұрыста тұрыс жоқ. Қанаттың өзі бастап енді жолдың жыртығын жамауға кіріс ті. Көлік біткен жүрістен қалған. Бұлар бір шақырым жерден жаңа рельсті иықтарына салып əупірімдеп əрең жеткізді. Қақаған боранда көк темірмен алысқанның ауырлығын көрген ғана білер. Тіпті бір қадау қағудың өзі зор күш, бел талдырар бейнет. Бұған жігіттің жігіті, адамның нары ғана шыдас берері кəміл. Сол кездегі бүкіл Одақтың күретамырын үзіп тастау оңай ма, бұлар жан беріп, жан алысып жүріп, ақыры жол жүрісін қалпына келтірді. Сонау тікұшақпен арнайы ұшып келген Мəскеу өкілінің алғысын да алды. Бұл Қанат Дөңбайұлының жол бойында өткен өмірінің бір сəті ғана. «Қанат Сүгірбаев «Тұлпар» пойызы қозғалысы жылдамдығын 140 шақырымға жеткізу жəне Шығанақ – Шу, Жамбыл – Шу – Отар жол учаскелерін электрлендіру жөніндегі шараларды ұйымдастырушылардың бірі болды», деп жазылыпты «Қазақстанның үздік адамдары» атты энциклопедияда. Вагондары сонау Испаниядан əкелінген бұл ұшқыр пойыздың жүргізіле бастауы еліміздің темір жолдарына тұтас бір төңкеріс əкелді десек, артық айтқандық

емес. Əсіресе, оның тоғыз жолдың торабында тұрған Шу жол дистанциясына түсер салмағы осал болмасы белгілі еді. Мұны жете түсінген Қанат Дөңбайұлы өзіне қарасты жол учаскелерінің сапасын жаңа деңгейге көтеруге бел шеше кірісіп кетті. Ең алдымен республикалық теміржол басшылығына хат жазып, хабарласып жүріп, керекті қаржы мен құрал-сайман алып, Жиделі – Қияқты аралығын күрделі жөндеуден бір өткізіп алды. Одан кейін Шу стансасының өзіндегі ұзындығы бір шақырым болатын тоғыз тарам жол тармақ тарын шпалдарына дейін жаңалап шықты. Сағатына жүз шақырымнан астам жылдамдықпен ағып келе жатқан «Тұлпардың» жолында ешбір іркіліс болмауы керек. Бұл ретте əсіресе пойыздардың жүріс-тұрыстарын реттеп отыратын стансалардың орыны ерекше болмақ. Сондықтан жалғыз Шу ғана емес, Жиделі, Хантау, Кемер, Бірлік стансаларының темір жол тарамдары да ретке келтірілді. 2006 жылы Қ.Сүгірбаев басқаратын ұжымның пойыз қозғалыстарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша республика бойынша салалық жарыс жеңімпазы атануы бұлардың ерен еңбе гі нің қорытындысындай болды. Қанат Дөңбайұлы осы сала қызметкерлері үшін айрықша қастерлі «Құрметті теміржолшы» төсбелгісін кеудесіне тақты. Былтырғы ұлу жылы да ұмытылмас жақсылықтарымен есте қалды. Бір күні Астанадан «Мəскеуге тез жет!» деген шұғыл телефонограмма келді. – Ойбай-ау, Мəскеумен есеп айырысып болған жоқ па едік? – демей ме ойы ойранасыр болған бұл. – Онда дүниежүзі темір жол майталмандарының үлкен басқосуы болғалы жатыр, жетсейші, жаман болмассың, – дейді астаналықтар жұмбақтап. Барды. Көп нəрсені көріп көңілі өсіп, көкжиегі бір кеңейіп қалды. Жəне сол жолы бұлардың еңбегінің əлемдік деңгейде бағаланғанын айтсаңызшы! – Сахнаға Қазақстаннан келген темір жол тарланы Қанат Сүгірбаев шақырылады, – дегенде бұл өз құлағына өзі сенбеді. Сахнаның екінші жағынан Еуропа теміржолшылар ассамблеясының Бас директоры Джон Нетти деген қасқабас шығып, мұның кеудесіне «Даңқ гүлдестесі» деген орден таққанда бұл ең алдымен Қазақстанның атын шығарып, елі үшін мақтанғаны имандай шындық. Ол ол ма. Келесі кезекте Еуропа іскер адамдар ассамблеясының бас директоры, профессор Алтан Савво шығып, бұл басқарған ұжымды қол жеткізген жетістіктері үшін «Алтын қабылан» медалімен марапаттағанда отырғандардың бəрі қазақстандық əріптестеріне ерекше сүйсініспен құшырлана қол шапалақтады. Бұған қалай қуанбассың енді. Мерейің тасып, еңбегің жанды деген осы емес пе!? Жақында бұлардың ұжымына Шоқпар жол дистанциясы қосылды. Енді «Шу ірілендірілген жол дистанциясы» деп аталатын бұл мекемені басқару Қанат Сүгірбаевқа жүктелді. Білікті басшы, майталман теміржолшы Қанекеңнің бұл сенім үдесінен де шығатындығына күмəн жоқ. Сəулебек ЖƏМКЕНҰЛЫ, заңгер-журналист.


8

www.egemen.kz

23 сəуір 2013 жыл

 Есімі елдің есінде Кеңес заманындағы қазақ əдебиетінің көрнекті өкілі, халқымыздың руханиятын жаңа сапалы биікке көтеруге мол үлес қосып, артына елеулі қазына қалдырған қаламгер Қалмақан Əбдіқадыров əдебиетке өмірінің қырық жылдай уақытын арнады. Оның шығармашылық тағдыры ұлттық мəдениетіміздің кеңес дəуіріндегі алдыңғы буын өкілдерінің тағдырымен, өмір жолымен ұқсас. Олардың өмірінің, шығармашылығының рухани жəне əлеуметтік ортақ екі негізі бар.

қасиеті неміс-фашистері елімізге тұтқиылдан басып кірген ер сыналар сұрапыл жылдары айрықша көрінді. Ұлт əдебиетінің, мəдениетінің мəйегін сақтап қалу мақсатымен сол кезде Қазақстан Жазушылар одағын басқарған Əбділда Тəжібаев республика басшылығымен келісе отырып, тəуекелге бел буып, он тоғыз қаламгерді майданға алмауды

Халќым деп соќќан жїрегі Рухани тұрғыдан алғанда олар кəсіби əдебиетке халықтың ауыз əдебиетінен нəр алып өскен өскін ретінде келді. Халқымыздың бай ауыз əдебиеті жəне өмірімізге етене сіңіп, төл мұрамыздай болып кеткен Шығыс əдебиеті бейне қамшының өріміндей, домбыраның қос ішегіндей еді. Қалмақанды да қалыптастырған бастау рухани мектептер осы. Оның үстіне Қалмақан ХІХ ғасырдың ортасынан ХХ ғасырдың басына дейін өмір сүрген Сыр сүлейі, əйгілі шайыр Бұдабай Қабылұлы ақынның туған жиені болатын. Қалмақан Əбдіқадыров 1903 жылы 3 (15) сəуірде қазіргі Қызылорда облысының Шиелі ауданында Сырдарияның сол жақ бетіндегі «Бақтыата» деген №16 ауылда жалшы отбасында дүниеге келді. Бұл 1940 жылы Сырдың оң жақ бетіне қоныс аударған, əуелде – «Қызыл диқан», кейін жетпісінші жылдары – «Телікөл» атанған, қазір – Əбділда Тəжібаев атындағы ауыл. Əйгілі қос ақын осы ауылдың түлектері. Ағайындарының көпшілігі осында тұрады. Ауыл арасында ақын жігіт атана бастаған Қалмақан Қазақстан астанасы Орынбордан Қызылорда қаласына көшіп келгенде, жаңа өмірге белсене қатысу үшін 1925 жылы 22 жасында қалаға тартты. «Еңбекші қазақ» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газеті редакциясына арбакеш болып орналасуы оның бұдан былайғы бүкіл өмірінің бағытын, мəн-мағынасын айқындап береді. Халықтың ауыз əдебиетіне, Шығыс хикаяларына қанық, əңгімешіл, ертегішіл, өлеңдетіп қоятын жас жігітті редакцияның қызметкерлері байқап жүреді. Ол қолы босаған сəтте қаламын жалап, қағаз түртетін. Оның қарымын аңдап, қамқорлығына алған Би аға – «Еңбекші қазақтың» жауапты хатшысы Бейімбет Майлин еді. «Бұлақ көрсең, көзін аш» деген осы. Осылайша, Би-ағаның қамқорлығы арқасында Қалмақанның өлеңі алғаш рет баспа жүзін көреді. Бұл 1925 жылдың 10 тамызында «Еңбекші қазақта» басылып шыққан «Сырдария» деген өлеңі еді. Қ. Əбдіқадыровтың жазба шығармашылығы осылай жылға болып басталады. Басым бұлақ, Таудан шығад, Атым дария – мен анаң, Суым сүтің, Жерім құтың, еңбекші елім, мен балаң,– деп жырлады Қалмақан. Осы тырнақалды туындысының өзіненақ жаңа лектің лебі, жаңа құрылысқа, тың тұрмысқа қуаныш, жүрек лүпілі сезіліп тұрған жоқ па?! Осы лүпіл қазақ жаңа əдебиетіне үміт күттірерлік ақын қосылғанын аңғартқан еді. Қалмақан 1927-1928 жылдары Қызылорда облыстық оқу-ағарту институтының дайындық бөлімінде оқып, білімін көтереді. 1929-1930 жылдары «Еңбекші қазақ» газетінің жұмысшы-тілшілер бюросының меңгерушісі, 1930-1932 жылдары – Алматы қаласында Коммунистік жоғары оқу орнының студенті, 19321935 жылдары қайтадан «Социалды Қазақстан» газетінде əдеби-сын бөлімінің меңгерушісі. Қалмақан тез танылады. Келешек бұқарашыл ақын, байсалды жазушы, балалар əдебиетінің көрнекті өкілі, шебер аудармашы жас талаптың қалыптасуына қазақ кеңес əдебиетінің ірге тасын қалаушы алыптар Сəкен, Сəбит, Ілиястар да көп ықпал жасайды. Олар Қалмақан шығармашылығын жоғары бағалап, əр кез қамқор пікір айтып отырды, бағыт-бағдар сілтеді. Оның өлеңдерінің алғашқы жинағы «Жалшы» деген атпен 1928 жылы басылып шықты. Сол кезеңде Сəбит Мұқанов былай деп жазды: «Қалмақан оқуы төмен ақындардың ішіндегі өзіндік ерекшелігі бар ақын. Ол өте аз жазады. Жəне қысқа жазады. Бірақ сол қысқа, аз жазғанында ол ұзақ поэманың сөзін айтып тастайды. 1927 жылы ол «Үлгі» деген өлеңінде басқа ақындардың бəрінен бұрын колхозды алдан болжап тастады. «Еңбек» деген кішкене өлеңінде адам мен табиғат қатынасына дұрыс баға береді. Қарсақбай барып, қайтып келе жазған «Бұрғы» деген оншақты жол өлеңінде барлық тау-кеннің

бар қасиетін тамаша көркем тілмен айтты. Осындай пікір ұшқырлығы, соны көркем түрде бере білушілік Қалмақанда өте күшті». Ізденіс үстіндегі буырқанған жылдар жылжып, арада он жыл өткенде, 1935 жылы Қалмақан шығармашылығының 10 жылдығы зор көтермеленіп, республика көлемінде салтанатпен атап өтіледі. Қазақ кеңес əдебиетін өркендетуге қосқан үлесі үшін республика өкіметі Қ. Əбдіқадыровты «Қазақстанның ХV жылдығы» белгісімен марапаттайды. Бұл сол кезде республиканың үлкен марапаты еді. Сол тұста қазақ кеңес əдебиеті классиктерінің бірі Сəкен Сейфуллин былай деп жазды: «Нашардың аз оқыған баласы төңкеріс күшімен əдебиет майданына шығып, он жылдың ішінде белгілі жазушыларымыздың қатарына кірді. Оның ақындық дарқандығы əдебиет майданына бірінші шыққанда-ақ көріне қалып еді. Жəне ол көрініс тек қарқынды аттың аяқ алысындай ғана емес, ұзаққа сілтейтін үдемпаз жүйріктің аяқ алысындай еді. Он жылдың ішінде ол талай нəрсе жазды, ұзақшыл екенін дəлелдеді». Қ.Əбдіқадыров шығар машылығын жоғары бағалап, əркез ақылкеңесін айтып жүрген жыр жүйрігі Ілияс Жансүгіров: «Сен қырдың топырағына көміліп қалған алтын едің, сені шығарған төңкеріс желі. Сен Сырдың түбінде жатқан асыл едің, сені шығарған Октябрь толқыны. Сен өмірі өксіген жалшы едің, сені азат еткен ұлы төңкеріс. Сен сексеуіл томарын қағып жүрген тесе шотты тастап, алдыңа қағаз жайып, қалам ұстап, үстелге отырдың, қатарымызға қосылдың. Біз сенің өлеңдеріңді сүйіп оқимыз, өйткені, ел сүйіп оқиды, сенің қаламың еңбекші елге бал, таңдайына тəтті, сен жазған сайын ел бал жалағысы келеді. Жаз, Қалмақан, жаз!» – деді. Қалмақан осыдан кейін 1935 жылы «Əдебиет майданы» журналы бас редакторының орынбасары қызметіне ауысады жəне Қазақстан Жазушылар одағы партия ұйымының хатшысы болып сайланады. Осы жылдары жыр алыбы Жамбылдың əдеби хатшысы, кейін Жəкеңнің əдеби мемориалдық мұражайының директоры, Қазақстан Жазушылар одағында халық ақындары секциясының жетекшісі, 1937-1941 жылдары Қазақтың көркем əдебиет баспасында редактор болып істейді. Қалмақан Əбдіқадыров шығармашылығын талдаған көрнекті əдебиетші ғалымдар М. Қаратаев, Б. Кенжебаев, Р. Бердібаев, М. Қараев жəне басқалар оның өмірлік ұстанымына, яғни шығармашылығына тəн бірсыпыра белгілерді атап көрсетеді. Біріншіден, кешегі жалшы ішінен шыққан қаламгер еңбекшінің жасампаз өмірі мен күресін көрсетуді өзінің негізгі шығармашылық қағидатына айналдырған. Екіншіден, бұрын езгіде болған еңбекші қауымға, соның өкіметіне, партиясына қалтқысыз адал қызмет ету идеясы мен тақырыбынан ешқашан ауытқымай, қоғамдағы жақсы істерді дəріптеуді, кемшіліктерді уақытша деп біліп, жөндеу үшін сын тезіне алуды мақсат тұтқан. Қаламгердің бүкіл өмірі мен істерінде осы ұстанымдар, қағидаттар айқын көрініп тұрады. Үшіншіден, өзімен тұстас қаламгерлердің бірсыпырасы секілді Қалмақан да жүйелі білім ала алмаса да, өздігінен ізденіп, əдебиеттің əр жанрына қалам тартып, елеулі еңбек жасай алған. Қалмақан жүрегі халқым, Отаным деп соққан жалынды патриот. Оның бұл азаматтық

сұрап И.Сталинге жеделхат жолдайды. Көшірмесін КСРО Жазушылар одағының басшысы А.Фадеевке жібереді. Көп ұзамай көңілді күпті еткен рұқсат беріледі. Сол он тоғыздың ішінен қалтасында броны бола тұра, қан майдан жорыққа өз еркімен аттанып кеткен жалғыз Қалмақан еді. Соғыста соғыс ерлерше, Жан қалмасын, ар қалсын! Өлердегі күшіңе, Өлтіруші таңғалсын! – деп ұрандады ақын. Ол жауға қарсы қаруын да, қаламын да жұмсады. Оның жорықты жылдары жазған əрбір өлең, баллада, поэмаларынан жауға өшпенділік, туған елдің қаһарман ұл-қыздарын дəріптеу, жеңіске деген сенім асқақ естіледі. Халық поэзиясының құнарымен құлпырған Қалмақан жырлары қанатты сөз, афоризмге толы, жауынгер жүрегіне дөп тиеді, жігерлендіреді. Жалпы, Қалмақанның майдан жырлары туралы айтқанда, ол халық поэзиясының дайын үлгілерінен ұзап кете алмады деген үстірт пікір бар екендігін айта кеткен жөн. Егер байыптап қарайтын болсақ, халықтық дəстүрді дамыта түсуі, оны жаңа сапалық деңгейге көтеруі Қалмақан шығармашылығының кемшілігі емес, ерекшелігі екенін байқау қиын емес. Туған халқының ауыз əдебиетімен жəне Шығыстың классикалық əдебиетімен қаныға суарылған Қалмақан поэзиясының құнары оқушысын немқұрайды қалдырмайды. Оның шұрайлы тілі əрқашанда тартымды, баурап алар құдіретті. Əуелде пулеметші жауынгер, кейін аға лейтенант, қазақ тілінде шыққан майдандық газеттердің тілшісі болған Қалмақанның жеке мұрағатында сақталған майдангер қазақтардан алған хаттары, соғыс ардагерлерінің естеліктері осы пікірімізді дəлелдей түседі. Соғыстан кейін Қ.Əбдіқадыров «Келес қызы», «Қажымұқан» повестерін жазды. Балалар əдебиетіне де сүбелі үлес қосты. Əлем əдебиетінің асылы «Мың бір түнді» аударуды аяқтады. Мақта өсіріп, өнім алудан КСРО-да рекорд жасаған Рыскүл Мақатова туралы «Келес қызы» повесі қазақ əдебиетінің еңбеккерлер бейнесін жасауда соғыстан кейінгі жылдардағы елеулі табысы ретінде бағаланды. Қалмақан шығармашылығының негізгі ерекшеліктері – оның шығармаларының басым көпшілігі жаңа өмірді бейнелеуге, сол арқылы замандастар бейнесін жасауға арналған. Сондықтан да Қ.Əбдіқадыров замана жыршысы. Еліміз өмірінің қырық жылдай кезеңін қамтитын Қалмақан шығармашылығы сол кезеңдегі замандастарымыздың деректі де, жиынтық та бейнесіне бай. Қалмақан Əбдіқадыровтың белсене атсалысқан тағы бір саласы – балалар əдебиеті. Ол – қазақ кеңес балалар əдебиетінің негізін қалаушылардың бірі. Оның тағылымды да тартымды қаламынан əр кезде шыққан «Алатаудың бауырында», «Боранбай ауруханада», «Өміртайдың ауылы», «Есек пен өгіз», «Тапқыш», «Амантай», «Тəтті қауын», «Ертегілер», «Алдар көсе əңгімелері», басқа да туындылары осы күнгі аға буын атанған ұрпақ өкілдерінің əлі де жадында. Оның шебер қаламынан шыққан шұрайлы туындылары əрдайым балалар түгілі үлкендер де сүйіп оқитын шығармалар болып қала бермек. Оның көптеген шығармасы «Мектеп кітапханасы», «Мектеп жасына дейінгі балалар кітаптары», «Менің алғашқы кітабым», басқа да сериялармен əлденеше рет басылды. Қ.Əбдіқадыровтың аударуындағы төрт томдық «Мың бір түн» хикаялары өз алдына бір төбе еңбек. Оны туған халқына сыйлау үшін Қалмақан жиырма жылдай уақыт еңбектенді. Бұл қазақша аудармалардың ішіндегі ең бір шоқтығы биік еңбек десек, асырып айтқандық емес! Бұл ретте «...дүние жүзі əдебиеті классиктерінің бірдебірі қазақ ауылының арасында ақын Қ.Əбдіқадыров аударған «Мың бір түндей» тараған жоқ» деп бағалады əдебиет алыбы Ғабит Мүсірепов. Қалмақан отыздан астам кітап шығарды. Оның өлең, поэма, əңгіме, повесть, ертегілері оншақты тілге аударылды. Қалмақанның «Қажымұқан», «Сəтпаев», «Тапқыш», «Алдар көсе əңгімелері»

сияқты еңбек тері орыс, өзбек, қарақалпақ, татар, ұйғыр жəне басқа да ұлттардың рухани қазынасын толықтырды. «Құлқынымды көздеп кітап жазсам, мені қарғыс атсын» деген екен əйгілі жазушы, Нобель сыйлығының лауреаты Эрнест Хеменгуэй. Қалмақан да осындай қағиданы ұстанды десек қателеспейміз. Бұған оның өмірі, азаматтық ұстанымдары дəлел. Өзіндей кешегі жалшылардың бүгінгі өскелең тұрмысы оны сүйсіндірді. Ол жаңалықтың, жақсылықтың тез болуына, өмірдің сəн-салтанаты арта түсуін қалады, сөзбен де, іспен де үлес қосуға ұмтылды. Сондықтан да, 1951 жылы өз қаламақысына Алматы облысының «Политотдел» (қазіргі Қарасай ауданындағы КИЗ) колхозына радио торабын тартқызды, ауыл кітапханасын толықтырды. Бұл – тек халқын сүйген, жомарт жүректі адамның ғана қолынан келер іс. Өмірінің соңғы жылдары Қ.Əбдіқадыров денсаулығына байланысты туған жері Шиеліге келіп тұрды. Көкірек ауруына Алматының дымқыл ауасы жақпай, дəрігерлер күні ыстық, ауасы құрғақ Сыр елі – туған жерінде тұруға кеңес берген екен. Аудандық газетте қызмет атқарды. Ол аудан жерін аралап ел өмірімен, Сырдарияның сол жағасындағы Қызылқұм өңіріндегі малшылар тұрмысымен танысып, пайдалана білсе құт мекен боларлық Қызылқұмды игеру ісіне араласты. Ол Қызылқұм өңірінде малшылар үшін «Таштоп» деген жерде өз қаржысына қызыл отау үйін ашты. Жеке кітапханасын сонда берді, өз қаражатымен кітап қорын толықтырды. Қалекең кітапхана шаруасын жүргізуді Сейілхан Жетібаев деген шəкіртіне табыстады. Ол кісі, кейін оның əйелі бертінге дейін атына мініп, қоржынына кітаптарды толтырып алып Қызылқұм қойнауын жайлаған малшыларға кітап жеткізіп, кітапханашылық міндет атқарып жүрді. Қалекең малшылардың балалары үшін мектеп-интернат салуға бас болды. Оның да біраз қаржысын өз қалтасынан шығарды. Мектеп «Жүзбай» деген жерден салына бастағанда, 1959 жылы сол өңірді Сырдың тасқын суы басып, есіл еңбекті су шайып кетті. Бірақ ақын арманы шайылған жоқ, орындалды. Қаламгердің осынау азаматтық ісі туралы оның көзін көрген, лебізін тыңдаған, ой-арманына қаныққан, ісін қолдаған «Қарғалы» ауылының мұғалімі, айтыскер ақын, бұл күнде марқұм Айдар Достияров «Қалмақан аға қандай еді» деген естелігінде жеткізе айтады. Сол өңірге көп ұзамай «Қарғалы» совхозы орнады, ел көркейді. Ақын арманы ақиқатқа айналды. Осындай азаматтық ерлік халқын шексіз сүйген азаматтың ғана қолынан келмек. Қазақстанның бұрынғыкейінгі жүздеген қаламгерінің арасында туған ауылының тұрмысын, мəдениетін көтеруге сөзімен де, ісімен де осыншалықты еңбек сіңіріп, қайраткерлік көрсетуде Қалмақанмен барабар келер кім бар екен... Кейбірі елге мерейтойларда келіп, қошемет көруден, көңілі толмаса, өкпелеп кетуден аспайдыау қазір. «Көргенім көк сияқты көрдім жарық, Адаммын, азаматтан тудым анық. Жəрдемшім, жарылқаушым, жазалаушым, Сүйерім, сүйенерім, тəңірім – халық», – деп жазды науқас меңдеген ақын соңғы шумақ жырында. Блокнотта осы шумақтың астына «23.ІҮ.64» деп күні қойылыпты. Қаламгердің бір апталық ғұмыры қалған еді. Ол өмірге ғашық еді, халқыма берерім əлі алда деп сенетін. Қалмақан Сыр өңірінің адамдары туралы «Сыр сарбаздары» деген цикл жазуды ойлап жүрсе керек. «Келес қызы» повесі соның бір тарауы болмақ екен. Қалмақан туған халқының рухани қазынасы, оның өзі жоқ болса да, сөзі халық арасында. Қалмақан қайтыс болғаннан кейін де «Тапқыш», «Тəтті қауын», «Қажымұқан», «Мың бір түн» кітаптары, өлеңдері мен поэмалары қазақ, орыс, ұйғыр, өзбек, қарақалпақ, қырғыз, басқа да тілдерде бірнеше рет басылып шықты. Соның ішінде «Қажымұқанның» қырғыз тіліндегі басылымы 1988 жылы менің алғысөзіммен жарияланып еді. Қ.Əбдіқадыровтың өміршең мұрасы алдағы уақытта да ұрпақтар игілігіне қызмет ете бермек. Қалмақан армандағанындай Қызылқұм өңірінің игілігін көріп отырған «Қарғалы» ауылындағы орта мектеп, яғни кезінде негізін қалауға өзі бастама жасаған мектеп Қалекең атында. Аудандық балалар кітапханасына да Қалмақан аты берілген. Өзінің туған ауылы – Əбділда Тəжібаев ауылында оның атында көше бар. Сыр елі халқым деп өткен Қалмақанын ұмытпайды. Ақайдар ЫСЫМҰЛЫ, журналист-заңгер, Қазақстанның мəдениет қайраткері. АСТАНА.

Хабарландыру «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ (050000; Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www.kazrail. kz) 2013 жылға «Шар стансасы – Жаңаөскемен стансасы» темір жол желісіндегі АБТЦ-М жүйесін автоматты бүлендеу жабдығына жөндеу қызметтерін сатып алу жөнінде 2013 жылғы 29 наурызда сағат 10.00-де мына мекен-жайда өткізілген қайталама ашық тендердің қорытындысы туралы хабарлайды: Өскемен қ., Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, жеңімпаз болып Алматы қ., Сортировочная к-сі, 6 мекенжайындағы «Жоларна» ЖШС танылды, өтінім бағасы (ҚҚС-ын есепке алғанда теңгемен) 9 499 998,48 теңге.

Алтынтой деген ат ќандай! Қос дəрігер – Қазақстан халық емшілері мекемесінің директоры, профессор Шəкен қажы Шынтаев пен Күлжан Малгеждарқызы Шынтаеваның шаңырақ көтергеніне 50 жыл. Той тойға ұлассын! Тамсанып таңдай қаққандай, Алтынтой деген ат қандай. Жебей де берсін Сіздерді, Сиқырлы сезім – ақ таңдай. Құрметпен, Сырымбет Кəрімұлы, Қорғанбек Аманжол отбасылары.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 16 мамырда мемлекеттік республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде аукцион өткізеді Сауда-саттық сағат 10.00-де мына мекен-жайда болады: Өскемен қаласы, Крылов көшесі, 114. Сатуға ұсынылады: Сауда-саттықтың бағасын төмендетуге (голланд əдісі) 1. Бұрынғы өсімдіктерді қорғау стансасының ғимараты, жалпы алаңы 73,1 ш.м., құрылысы 1995 жылы салынған, Ұлан ауданы, Таврическое ауылы, Песчаная көшесі, 5 . Алғашқы баға – 11 100 000 теңге, ең төменгі баға – 111 000 теңге. 2. Бұрынғы ет бақылау стансасының ғимараты, жалпы алаңы 22,2 ш.м., құрылыс алаңы 36,3 ш.м., құрылыс салынған жылы анықталмаған, Зырян ауданы, Серебрянка қаласы, Тоқтаров көшесі, 2. Алғашқы баға – 2 192 080 теңге, ең төменгі баға – 22 000 теңге. Сауда-саттықтың бағасын көтеруге (ағылшын əдісі) 1. Өскемен қаласы, Новаторов көшесі,7/2 , мем.нөм. F 879 КТ, 2005 жылы шығарылған, ВАЗ 21213-102 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) - 197 000 теңге. 2. Өскемен қаласы, Новаторов көшесі, 7/2, мем.нөм. F 253 КА, 2007 жылы шығарылған, ВАЗ 21214 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 281 000 теңге. 3. Өскемен қаласы, Новаторов көшесі, 7/2, мем.нөм. F 317 DH, 1993 жылы шығарылған, ГАЗ 3307 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 140 000 теңге. 4. Өскемен қаласы, Тоқтаров көшесі, 35 мекенжайындағы, Негізгі құралжабдықтар: ВХС-13-1-01 сөресі, түгендеу нөмірі 0139000051, ШХ-0,4 тоңазытқыш шкаф, түгендеу нөмірі 0139000053,т 1992 ж.ш., ШХ-55 тоңазытқыш шкаф, түгендеу нөмірі 0139000052, 1990 ж.ш., ПЭ-4 электр тақтасы, түгендеу нөмірі 0139000054, 1990 ж.ш., СЭОМ-0,2 электр табасы, түгендеу нөмірі 0139000055, 1992 ж.ш., алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 27 000 теңге. 5. Өскемен қаласы, Тоқтаров көшесі,35, мем.нөм. F 016 АР, 1993 жылы шығарылған, ГАЗ -31029 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 45 000 теңге. 6. Катонқарағай ауданы, Үлкен Нарын ауылы, Абылай хан көшесі, 77, мем.нөм. F 473 PL, 2001 жылы шығарылған, ГАЗ 3110-411 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 111 000 теңге. 7. Үржар ауданы, Үржар ауылы, Жамбыл көшесі, 26 мем.нөм. F 455 ОО, 2004 жылы шығарылған, ГАЗ 3110-411 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 174 000 теңге. 8. Өскемен қаласы, Сəтбаев көшесі, 34/2, мем.нөм. F 505 РК, 2003 жылы шығарылған, Toyota Land Gruiser 100 Gx автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 1 360 000 теңге. 9. Көкпекті ауданы, Көкпекті ауылы, Аухадиев көшесі, 29, мем.нөм. 011 АВ, 1998 жылы шығарылған, Волга Газ-3110 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 103 000 теңге. 10. Өскемен қаласы, Пограничная көшесі, 49, мем.нөм.F 079 ОО, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ 21213 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 11. Семей қаласы, Павлодар көшесі, 106, мем.нөм. F 887 KW, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ 21213-110 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 12. Семей қаласы, Павлодар көшесі, 106, мем.нөм. F 868 KW, 1995 жылы шығарылған, ГАЗ 31029 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 101 000 теңге. 13. Риддер қаласы, Қонаев көшесі, 40, мем.нөм. F 945 PL, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ-21213-110-00 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 14. Курчатов қаласы, Курчатов көшесі, 1, мем.нөм. F 073 AZ, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ 21213-110-00 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 15. Көкпекті ауданы, Көкпекті ауылы, Қабанбай батыр көшесі, 81, мем. нөм. F 923 AF, 2001 жылы шығарылған, ВАЗ -21213 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 141 000 теңге. 16. Аягөз қаласы, Осенний переулок көшесі, 48а, мем.нөм. F 962 КМ, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ 21213-110-00 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 17. Бородулиха ауданы, Бородулиха ауылы, СТО/4, мем.нөм. F 956 NK, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ 21213-110-00 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 18. Бородулиха ауданы, Бородулиха ауылы, СТО/4, мем.нөм. F 973 NK, мем.нөм. 973, 1996 жылы шығарылған, УАЗ 31512 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 202 000 теңге. 19. Зырян қаласы, Бриллина көшесі, 55, мем.нөм. F671 АР, 1996 жылы шығарылған, ВАЗ 21213 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 153 000 теңге. 20. Катонқарағай ауданы, Үлкен

Нарын ауылы, Слямов көшесі, 136, мем. нөм. F 303 OS, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ 21213-110-00 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 21. Күршім ауданы, Күршім ауылы, Б.Момышұлы көшесі, 11, мем.нөм. F 310 AS, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ 21213-110-00 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 22. Тарбағатай ауданы, Ақсуат ауылы, Қабанбай көшесі, 24, мем.нөм. F 400 AS, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ 21213-110-00 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 23. Үржар ауданы, Үржар ауылы, Калинин көшесі, 1, мем.нөм. F 232 AS, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ 21213110-00 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 24. Өскемен қаласы, Пограничная көшесі,49, мем.нөм. F 183 АА, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ 21213-110-00 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 25. Өскемен қаласы, Пограничная көшесі,49, мем.нөм. F 183 АА, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ 21213-110-00 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 26. Абай ауданы, Қарауыл ауылы, Баян көшесі, 25, мем.нөм. F 493 ОS, 2003 жылы шығарылған, ВАЗ 21213 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 189 000 теңге. 27. Өскемен қаласы, Пограничная көшесі,49, мем.нөм. F 017 KR, 2001 жылы шығарылған, ВАЗ 21213 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 141 000 теңге. 28. Өскемен қаласы, Пограничная көшесі,49, мем.нөм. F 144 АА, 1998 жылы шығарылған, ВАЗ 21213 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 101 000 теңге. 29. Өскемен қаласы, Пограничная көшесі,49, мем.нөм. F 309 AS, 2001 жылы шығарылған, ВАЗ 21213 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 141 000 теңге. 30. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 029 РО, 2001 жылы шығарылған, ВАЗ 21213 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 141 000 теңге. 31. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 027 РО, 2001 жылы шығарылған, ВАЗ 21213 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 141 000 теңге. 32. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 025 РО, 2001 жылы шығарылған, ВАЗ 21093 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 128 000 теңге. 33. Өскемен қаласы, Лихарев көшесі, 2, мем.нөм. F 214 KS, 2001 жылы шығарылған, Волга ГАЗ-3110-411 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 119 000 теңге. 34. Семей қаласы, Байтұрсынов көшесі, 36, мем.нөм. F 411 AN, 2002 жылы шығарылған, ВАЗ 21213 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 147 000 теңге. 35. Семей қаласы, Байтұрсынов көшесі, 36, мем.нөм. F 007 SP, 2001 жылы шығарылған, ВАЗ 21213 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 141 000 теңге. 36. Өскемен қаласы, Белинский көшесі, 32, мем.нөм. F 327 FF, 2000 жылы шығарылған, ВАЗ 21070 автокөлігі, алғашқы бағасы (бастапқы бағасы) – 99 000 теңге. Өткізу ережесі: - голланд əдісі: Аукционшы жекешелендірілетін нысанның бастапқы бағасын жариялайды жəне оны жарияланған қадаммен төмендетіп, жаңа баға жариялайды. Аукционшы жарияланған баға жайында бірінші болып нөмір көтерген қатысушының нөмірін атайды, балға ұрумен оны аталған жекешелендірілетін нысанның жеңімпазы деп жариялайды. Егер аукционшы нысанның ең төменгі бағасын жариялаған кезде қатысушылардың бірде біреуі аталған нысанды сатып алуға тілек білдірмесе, онда бұл нысан сауда-саттықтан алынып қалады. Егер баға жарияланған сəтте бір мезгілде екі немес одан көп нөмір көтерілсе, онда аукционшы бағаны жеңімпазды анықтау сəтіне дейін тіркелген қадамның көлеміне қарай бағаны арттырады. Жарияланған қадам голланд əдісі бойынша сауда-саттықтың белгіленген қадамына тең болуы қажет, бірақ арттыру жағына қарай болғаны жөн. Егер бағаны арттыру кезінде бір мезгілде өз нөмірлерін көтеруші саудасаттыққа қатысушылардың бірде біреуі арттыру бағасы бойынша оны сатып алуға тілек білдірмесе, онда аукционшы жеребе тастау ресімін қолданады. Жекешелендірілетін нысан бойынша сауда-саттық мынадай жағдайда болмады деп саналады, егер оны өткізу сəтінде пайдаланылмаған жарнасы бар

тіркелген тек бір қатысушы қалса, бұған голланд əдісі бойынша үшінші жəне одан кейінгі сауда-саттықтарды қоспағанда, онда жекешелендірілетін нысан жалғыз қатысушыға сатылуы мүмкін. - ағылшын əдісі: Аукционшы нысанның бастапқы бағасын жəне бағаны ұлғайту қадамын жариялайды. Сауда-саттыққа қатысушылар нөмірлер көтерілгенде бастапқы бағаны арттырады, бірақ ол жарияланған қадамнан кем болмауы керек. Аукционшы сауда-саттыққа қатысушылардың аукциондық нөмірлерін жариялайды, бағаны бекітеді жəне оны ұлғайтуды ұсынады. Нысан бойынша сауда-саттық ұсынылған бағаның барынша көп болуына дейін жүргізіледі. Нысан үшін ең жоғары баға ұсынған қатысушы аукционшы жариялайды. Аукционшы нысанның соңғы бағасын үш мəрте қайталайды жəне көтерілген басқа нөмірлер болмаған жағдайда балға ұрумен аталған нысанның сатылғандығы туралы хабарлайды. Сауда-саттық тек мынадай жағдайда өтті деп саналады, егер ең болмағанда екі қатысушы жекешелендірілетін нысанның бастапқы бағасын ең кемінде бағаны арттырудың екі қадамына. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін мыналарды тапсыруы қажет: 1. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімді; 2. Жеке тұлғалар үшін: төлқұжаттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін, салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны салықтық есепке қою фактісін растайтын салық органы берген құжаттың көшірмесі не аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін, сондайақ ағымдағы шоттың болуын растайтын банктен анықтаманың түпнұсқасын; құжаттардың түнұсқалары салыстырғаннан кейін жеке тұлғаға бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі; заңды тұлғалар үшін: жарғының жəне заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы куəлігінің нотариалды куəландырылған көшірмесін, салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны салықтық есепке қою фактісін растайтын салық органы берген құжаттың көшірмесі не аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін, сондай-ақ ағымдағы шоттың болуын растайтын банктен анықтаманың түпнұсқасын. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін заңды тұлғаға бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі. 3) кепілді жарнаның енгізілгенін растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесін. Қатысушы саудасаттықтан кейін жүгінген кезде төлем құжатының түпнұсқасы қайтарылады; 4) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың түпнұсқасын, сондай-ақ салыстырғаннан кейін қайтарылып берілетін түпнұсқасын қоса бере отырып, заңды тұлғаның өкілі төлқұжатының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін не заңды тұлғаның өкілі төлқұжатының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың нотариалды куəландырылған көшірмесін ұсыну қажет. Акционерлік қоғамдар олардың акцияларын иелік ететін акционерлік қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер тізілімінен (ақпараттық хабарлама жариялану сəтіндегі) үзіндікөшірменің түпнұсқасын ұсынады. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/ немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасымен бірге құрылтай құжаттарының нотариалды расталған көшірмелерін ұсынады. 27 000 теңге сомадағы кепілді жарналар Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Шығыс Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММнің мына есепшотына төленеді: ИИК KZ110705012170169006, БИК KКМFKZ2A, БСН 120240019160, СТН 181600282382, КБЕ 11,КНП 171, «ҚР Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ-да. Жылжымайтын мүліктерді жекешелендірген кезде сатып алушыға жер телімінің құқығы беріледі. Қазақстан Республикасының Жер кодексіне сəйкес сатып алушы жер телімінің кадастрлық (бағалау) құнын бөлек төлейді. Өтінімдер мына мекенжайда қабылданады: Өскемен қ., Крылов к-ci, 114. Анықтама aлy телефоны: 8 (7232) 559746. Сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен басталады жəне аукцион өткізуге дейін бip сағат қалғанда аякталады. Қосымша ақпаратты www.gosreestr. kz сайты арқылы алуға болады.


www.egemen.kz

23 сəуір 2013 жыл

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Солтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ 2013 жылғы 14 мамырда сағат 11.00-де республикалық меншіктегі жекешелендірілетін нысандарды сату бойынша мына мекенжайда аукцион өткізу туралы хабарлайды: Петропавл қаласы, Совет көшесі, 34, 1-қабат. Сауда-саттық голланд əдісі бойынша өтеді: 1. Ваз 21213-110-00 автомəшинесі, м/н Т 126 СК, 2003 ж.ш. «ҚР АШМ АӨКМИК Солтүстік Қазақстан облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Орналасқан жері: Петропавл қ., Гоголь к-сі, 19, 106-пəтер. Бастапқы баға – 337 800 теңге. Алғашқы баға – 3 378 000 теңге. Ең төменгі баға – 169 000 теңге. 2. Ваз 21213 автомəшинесі, м/н Т 870 AU, 2003 ж.ш. «ҚР АШМ АӨКМИК Солтүстік Қазақстан облыстық аумақтық инспекциясы» ММ. Орналасқан жері: М.Жұмабаев ауданы, Булаево қ., Водопроводная к-сі, 20. Бастапқы баға – 493 200 теңге. Алғашқы баға – 4 932 000 теңге. Ең төменгі баға – 247 000 теңге. 3. Ваз 21093 автомəшинесі, м/н Т 185 КР, 1996 ж.ш. «ҚР ІІМ Солтүстік Қазақстан облысының ішкі істер департаменті» ММ. Орналасқан жері: Петропавл қ., Элеваторный тұйығы к-сі, 2. Бастапқы баға – 313 300 теңге. Алғашқы баға – 3 133 000 теңге. Ең төменгі баға – 157 000 теңге. 4. Ваз 2106 автомəшинесі, м/н Т 190 КР, 1999 ж.ш. «ҚР ІІМ Солтүстік Қазақстан облысының ішкі істер департаменті» ММ. Орналасқан жері: Петропавл қ., Элеваторный тұйығы к-сі, 2. Бастапқы баға – 212 300 теңге. Алғашқы баға – 2 123 000 теңге. Ең төменгі баға – 106 000 теңге. 5. Ваз 21061 автомəшинесі, м/н Т 194 КР, 2000 ж.ш. «ҚР ІІМ Солтүстік Қазақстан облысының ішкі істер департаменті» ММ. Орналасқан жері: Петропавл қ., Элеваторный тұйығы к-сі, 2. Бастапқы баға – 223 500 теңге. Алғашқы баға – 2 235 000 теңге. Ең төменгі баға – 112 000 теңге. 6. Газ 52-04 автомəшинесі, м/н Т 198 КР, 1987 ж.ш. «ҚР ІІМ Солтүстік Қазақстан облысының ішкі істер департаменті» ММ. Орналасқан жері: Петропавл қ., Элеваторный тұйығы к-сі, 2. Бастапқы баға – 246 700 теңге. Алғашқы баға – 2 467 000 теңге. Ең төменгі баға – 123 350 теңге. 7. Кавз 3270 автомəшинесі, м/н Т 196 КР, 1991 ж.ш. «ҚР ІІМ Солтүстік Қазақстан облысының ішкі істер департаменті» ММ. Орналасқан жері:

Петропавл қ., Элеваторный тұйығы к-сі, 2. Бастапқы баға – 196 800 теңге. Алғашқы баға – 1968 000 теңге. Ең төменгі баға – 98 400 теңге. 8. Ваз 21214 автомəшинесі, м/н Т 779 ВА, 2003 ж.ш. «ҚР ҚМ СК Солтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті» ММ. Орналасқан жері: М.Жұмабаев ауданы, Булаев қ., Юбилейный к-сі, 31. Бастапқы баға – 448 900 теңге. Алғашқы баға – 4 489 000 теңге. Ең төменгі баға – 224 450 теңге. 9. «Үлкен-Қараой» кедендік бекетінің ғимараты, жалпы алаңы 130,5 ш.м., 1997 жылы салынған. «СҚО бойынша кедендік бақылау департаменті» ММ. Орналасқан жері: СҚО, Ақжар ауданы, Үлкен-Қараой кенті, Новосельский ауылдық округі. Бастапқы баға – 1 710 000 теңге. Алғашқы баға – 17 100 000 теңге. Ең төменгі баға – 68 400 теңге. Голланд əдісі бойынша саудасаттық өткізу ережесі Аукционшы жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын жариялайды жəне жаңа бағаны жариялай отырып, оны мəлімделген қадаммен төмендетеді. Аукционшы баға жариялаған кезде аукциондық нөмірді бірінші көтерген қатысушының нөмірін айтады жəне балғаны соғып осы жекешелендіру нысаны бойынша оны жеңімпаз деп жариялайды. Егер аукционшы жекешелендіру нысанының ең төменгі бағасын жариялаған кезде қатысушылардың бірде біреуі осы жекешелендіру нысанын сатып алуға ниет білдірмесе, онда бұл жекешелендіру нысаны сауда-саттықтан алынып қалады. Егер бағаны жариялаған сəтте екі немесе одан көп нөмір көтерілсе, ондай жағдайда аукционшы бағаны жеңімпаз анықталған сəтке дейін тіркелген қадам көлеміне көтере береді. Жариялаған қадам сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша белгіленген қадамына, бірақ ұлғайту жағына тең болуы тиіс. Егер бағаны арттыру кезінде өз нөмірлерін бір мезгілде көтерген сауда-саттыққа қатысушы тұлғалардың бірде біреуі оны арттырылған баға бойынша сатып алуға білдірмесе, онда аукционшы жеребе тастау рəсімін қолданады. Егер сауда-сатттық өту сəтінде

Конкурсный управляющий ТОО «Трансбетон-Сервис», РНН 620300261478, БИН 050740003563, г. Астана, промзона 211, сообщает о проведении торгов по реализации имущества (активов) должника ТОО «Трансбетон-Сервис», которые состоятся 21.05.2013 г. в 11.00, по адресу: г. Астана, ул. Кравцова, 18, каб. 106. Основной профиль деятельности должника: производство товарного железобетона. Имущество выставляется на торги 1 лотом. Лот № 1 – Дробильно-сортировочный комплекс «BENGO» 2006 г.в., 150 куб/час, удовлетворительное состояние, голландский метод, стартовая цена 52 078 000 тг., минимальная цена 11 746 000 тг. Гарантийный взнос вносится на банковский счет в Столичном ф-ле АО «Цеснабанк» г. Астана, ИИК KZ64998BTB0000059850, РНН 031400063221, БИК TSESKZKA в размере 10% от минимальной цены лота. Прием заявок и регистрация участников торгов производится со следующего дня после опубликования настоящего объявления в рабочие дни с 9.00 ч. До 18.00 ч., перерыв на обед с 13.00 ч. до 14.30 ч. по адресу: г.Астана, ул. Кравцова, 18, каб.106, т. 48-19-28. Окончание приема заявок и регистрации участников торгов производится за час до начала торгов. Документы для регистрации в качестве участника торгов представляются организатору торгов лично либо при наличии надлежащим образом оформленных полномочий по представительству третьего лица. Дополнительную информацию можно получить по адресу: ул.Кравцова, 18, каб.106, т.48-19-28. Претензии по организации торгов принимаются с 9.00 ч. до 18.30 ч., перерыв на обед с 13.00 ч. до 14.30 ч. по адресу: ул. Кравцова, 18, каб. 103, т. 37-12-32, эл. почта: knd_astana@at.minfin.kz.

жекешелендіру нысанын бір ғана қатысушыға сатуға жол берілетін үшінші жəне одан кейінгі сауда-саттықты қоспағанда, пайдаланылмаған кепілді жарнасы бар тек бір ғана тіркелген қатысушы қалса, жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттық өтпеген болып саналады. Назар аударыңыз! Жылжымайтын нысанның бастапқы бағасына жер телімінің құны кірмейді. Жер пайдалану құқығы Қазақстан Республикасының жер заңнамасында белгіленген тəртіпте бөлек ресімделеді. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін мыналарды: 1) сауда-саттыққа қатысуға өтінім; 2) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін, салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны салықтық есепке қою фактiсiн растайтын салық органы берген құжаттың көшiрмесi не аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін, сондай-ақ ағымдағы шоттың болуын растайтын банктен анықтаманың түпнұсқасын; құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде жеке тұлғаға қайтарылады; заңды тұлғалар үшін: жарғының жəне заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы куəлігінің нотариалды куəландырылған көшірмесін, салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, заңды тұлғаны салықтық есепке қою фактiсiн растайтын салық органы берген құжаттың көшiрмесi не аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелерін, сондай-ақ ағымдағы шоттың болуын растайтын банктен анықтаманың түпнұсқасын. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін заңды тұлғаға бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі; 3) кепілді жарнаның енгізілгенін растайтын төлем құжатының түпнұсқасы мен көшірмесін. Қатысушы саудасаттықтан кейін жүгінген кезде төлем құжатының түпнұсқасы қайтарылады; 4) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін

куəландыратын құжаттың түпнұсқасын, сондай-ақ салыстырғаннан кейін қайтарылып берілетін түпнұсқасын қоса бере отырып, заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмесін не заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың нотариалды куəландырылған көшірмесін ұсыну қажет. Акционерлік қоғамдар олардың акцияларына иелік ететін акционерлік қоғамдар туралы ақпаратты қамтитын акционерлер тізілімінен (ақпараттық хабарлама жариялану сəтіндегі) үзіндікөшірменің түпнұсқасын ұсынады. Шетелдік заңды тұлғалар мемлекеттік жəне/немесе орыс тілдеріне аударылып, нотариалды расталған құрылтай құжаттардың нотариалды расталған көшірмелерін тапсырады. 37 000 теңге мөлшерінде кепілді жарна «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Солтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММнің «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті Солтүстік Қазақстан облысы бойынша қазынашылық департаменті» ММ КZ300705012170177006 депозиттік шотына енгізіледі, БСК ККМ ҒКZ2А, СТТН 480100253820, КБЕ 11, белгіленген төлем коды 171. Қатысушылар кепілді жарналардың кез келген санын ұсынуға құқылы, бұл жағдайда төленген бір кепілді жарна жекешелендірілетін бір нысанды сатып алуға құқылы. Аукционға қатысуға байланысты өтінімдерді кепілді жарна төленгеннен кейін қабылданады. Өтінімдерді қабылдау хабарлама жарияланған күнінен басталады жəне 2013 жылғы 14 мамырда сағат 10.00-де мына мекенжайда аяқталады: Петропавл қаласы, Совет көшесі, 34, 2-қабат, № 11 бөлме. Нысандар бойыша барлық наразылықтар өтінім берген кезінен бастап қабылданады. Жекешелендіру нысандары жəне аукцион өткізу жөніндегі қосымша ақпаратты 8 (7152) 46-0584, 46-20-38 телефондары мен www. gosreestr.kz арқылы білуге болады.

«Трансбетон-Сервис» ЖШС-ның конкурстық басқарушысы (СТН 620300261478, БИН 050740003563) борышкер «Трансбетон-Сервис» ЖШС-ның мүлкін (активтерін) сату жөнінде мына мекенжайда: Астана қ., Кравцов к-сі, 18, 106-бөлмеде 2013 ж. 21 мамырда сағат 11.00-де сауда-саттық өткізілетіндігі туралы хабарлайды. Борышкердің негізгі қызметтік бейіні - тауарлы темірбетон өндірісі. Мүлік сауда-саттыққа 1 лотпен шығарылады. №1 лот – 2006 ж.ш. «BENGO» ұсақтау-сұрыптау кешені, 150 т/с, қанағаттанарлық жағдайда, голланд əдісі, бастапқы бағасы – 52 078 000 тг., ең төменгі бағасы – 11 746 000 тг. Лоттың ең төменгі бағасының 10% мөлшеріндегі кепілді жарна «Цеснабанк» АҚ-тың Астаналық филиалына (ИИК KZ64998BTB0000059850, СТН 031400063221, БИК TSESKZKA) банктік шотына төленеді. Сауда-саттыққа қатысушылардың өтінімдерін қабылдап, тіркеу осы хабарландыру жарияланған күннің ертесінде басталып мына мекенжайда: Астана қ., Кравцов к-сі, 18, 106-бөлмеде жұмыс күндері сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін жүргізіледі, түскі үзіліс сағат 13.00-ден 14.30-ға дейін, тел. 48-19-28. Өтінімдерді қабылдау мен қатысушыларды тіркеу сауда-саттыққа бір сағат қалғанда аяқталады. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркеуге арналған құжаттар сауда-саттықты ұйымдастырушыға тікелей беріледі немесе тиісті түрде ресімделген құжаттары болған ретте үшінші тұлғаның өкілдігі арқылы тапсырылады. Қосымша ақпаратты Кравцов к-сі, 18, 106-бөлмеден алуға болады, т. 48-19-28. Сауда-саттықты ұйымдастыруға қатысты талап-шағымдар Кравцов к-сі, 18-үй, 103-бөлмеде сағат 9.00-ден 18.30-ға дейін қабылданады, түскі үзіліс сағат 13.00-ден 14.30-ға дейін, тел. 37-12-32, эл. почта: knd_astana@at.minfin.kz.

БУЫНҒА ЖИНАЛҒАН ТҰЗ ЕНДІ МАЗАЛАМАЙДЫ! Буынның сырқырап ісінуі немесе оған тұз жиналып ауруы – ерте кезде Гиппократтың өзі сипаттаған ең ежелгі сырқаттың бірі. Міне сондықтан да адамзат буынның сырқырап ісініп ауруын «корольдер мен данышпандардың сырқаты» деп бекер атамаған. Одан зардап шегуші адамдар қай кезде де ем іздеуді тоқтатпаған. Буынға тұздың жиналуы ең жағымсыз әрі жанға бататын сырқат екендігі баршаға мәлім. Несеп қышқылы (тұз) түйіршіктерінің жинақталуынан буынның қабынуы пайда болады. Ауруды сезінуді төмендетуге немесе оның белгісін шешуге қабынуға қарсы препараттар қолданылады. Бірақ бұл препараттар емдемейді. Осы таяудағы уақытқа дейін аурудың себебін анықтап оған әсер ететін және оны жоюға мүмкіндік беретін препарат болмаған еді. Ал қазіргі

кезде дәріхана нарығында ФУЛФЛЕКС пайда болды. Фулфлекс бірегей әрекетке ие. Несеп қышқылын, егер де ол нормадан асып кеткен жағдайда тұзға айналады, міне осындай сәтте ағзадан оны шығаруға ФУЛФЛЕКС-тің шамасы ғана жетеді. Бұл препарат күрделі міндетті ойдағыдай атқарады. Ол қандағы артық несеп қышқылын ағзадан шығарып, оның тұзға айналып кетпеуіне жол бермейді. Емдеу үрдісінде ФУЛФЛЕКС буындағы ауру мен қабынуды барынша

төмендетеді. Осылайша, буын толыққанды қалыпқа келеді. ФУЛФЛЕКС капсуласы мен кремінің пайда болуы буындағы тұздан зардап шегетін адамдарға жаңа мүмкіндіктерді ашады. ФУЛФЛЕКС кремін мазалайтын жерге жеткілікті түрде жақ саңыз, ол тері арқылы ауы ратын жерге әсер етеді. Ал бір ғана ФУЛФЛЕКС аурумен күресуге қажетті белсенді заттардың тәуліктік нормасын қамтамасыз етеді.

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс сағаты: 8.00-23.00). Алматы қ. анықтама телефоны: (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

СЫРҚАТТЫҢ АЛДЫН АЛЫҢЫЗ! Бұл сырқат туралы әркез дабырлатпай, одан құтылудың жеке жолын іздеген жөн. Қажетіңізді өтеу үстінде денеңіздің қышып дуылдауы және қан кетуі әрине жақсы көрініс емес. Грек тілінде мұндай қан кету «геморрой» деп аталады. Егер сіз осы дертке шалдыққан болсаңыз одан құтылу жолын қарастырыңыз. Бұл дерттен арылудың жолдарын тарқатып көрейік. Қазіргі таңда геморройдан (көтеуден) жер жүзін мекендейтін адамдардың үштен бірінен астамы зардап шегеді. Бұл аурудың туындауына ауыр жүк көтеру, үнемі отырып жұмыс істеу, дұрыс тамақтанбау тәрізді әрекеттер әкеліп соғады. Алайда осы түйткілді жағдайға тап болғанда тек – ПРОКТОНИС препаратына жүгінетініңіз жөн. ПРОКТОНИС – бұл құрамына

табиғи дәрілік шөптер кіретін крем мен капсула. Кассия шөбі іш қатуынан сақтайды, мыңтамыр қан тоқтатады, солодка ішек қабынуын, кориандр жанға батып ауырғанын басады. ПРОКТОНИС – қан тамырларының кеңеюіне жол бермейді. ПРОКТОНИС кремін тікелей жанды жерге жағу керек. Оның мынадай табиғи құрамдастары, акуланың бауырынан жасалған

сквален қабынуды басады, көктемгі чистяк, гамамелис, алоэ және шалфейдің сығындылары жұмсарту мен жандандыру қасиетіне ие. ПРОКТОНИС капсулалары мен кремін бірге пайдалану геморройдың тез жазылуына үлкен әсер етеді, оның құрамында химиялық қоспалар жоқ, сол себепті ПРОКТОНИС-ті ұзақ мерзімді пайдалануға болады.

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс сағаты: 8.00-23.00). Алматы қ. анықтама телефоны: (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

ФУЛФЛЕКС КАПСУЛАСЫ МЕН КРЕМІНІҢ ПАЙДА БОЛУЫ БУЫНҒА ЖИНАЛҒАН ТҰЗДАН АЗАП ШЕГЕТІН АДАМДАР ҮШІН ЖАҢА МҮМКІНДІКТЕРДІ АШАДЫ. Дәріханалардан сұраңыз!

ЖАРНАМА. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Қолдану алдында мамандармен кеңесіңіз. СГР № KZ.7500042.02.01.03915 от 23.02.2012 г. СГР № KZ.7500042.02.01.03851 от 15.12.2011 г.

Сырқатыңыздан айыққыңыз келсе – ПРОКТОНИС-ті пайдаланыңыз!

Дәріханалардан сұраңыз!

ЖАРНАМА. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Қолдану алдында мамандармен кеңесіңіз.

СГР RU № 77.99.11.003.Е.001093.09.10 от 20.09.2010г. СГР RU № 77.99.32.001.Е.040660.09.11 от 29.09.2011г.

 Суыт хабар

Ґскеменде 57 адам уланып ќалды Оңдасын Елубай,

«Егемен Қазақстан».

Қазақ – той десе ішкен асын жерге қоятын, бəрін ұмытатын халық. Жаз айында той тіпті көбейіп кетеді. Ал енді көктемде тойға жиналған 57 адамның бірдей астан уланып қалғаны көпшілікті үрейлендіріп тастады. Тойға жиналғандардың неден уланып қалғаны əзірше белгісіз. Қазір санитарлықэпидемиологиялық қызмет түрлері оны анықтау үстінде. 57 адам қазір ауруханаға түскен. Өскемен қаласындағы санитарлық-эпидемиологиялық басқарма бастығы Михаил Дерявиннің айтуынша, зардап шеккендер сақталу мерзімі 20 сағаттан асып кеткен сапасыз тағамнан улануы мүмкін. Тойға келгендер ертеңінде салат пен арақты алып, көкке шыққан. Соған қарағанда, арақтың да кінəсі бар ма деген ойға қаласыз. Бірақ уланғандардың дені арақты ауызға алмайтындар. – Астанадан зайыбым, келінім, балам бəріміз тойға келген едік. Ақыры олар ауруханадан бір-ақ шықты. Салаттан уланды деп ойлаймын, – дейді астаналық Алпыс Тұрсынбеков. Қалай дегенде де, сапасыз тағам жасағандарға қатаң шара қолданатын уақыт жеткен сияқты. ӨСКЕМЕН. Хабарландыру «Құрылыс» акционерлік қоғамы атқарушы органының атауы Маханов Султанбек Калдыбаевич, атқарушы органның орналасқан жері: Қазақстан Республикасы Қызылорда обл., 120001, Қызылорда қаласы, Қаратоғай көшесі, № 1. «Құрылыс» акционерлік қоғамы Директорлар кеңесі «Құрылыс» акционерлік қоғамының жылдық жалпы акционерлер жиналысын 2013 жылдың 25 мамырында сағат 9.00-де Қызылорда обл., 120001, Қызылорда қаласы, Қаратоғай көшесі, № 1, акционерлік қоғамның ғимаратында өткізілетінін хабарлайды. Жиналыстың күн тəртібі: 1. Қоғамның 2012 жылдың жылдық қаржылық есептемесін бекіту. 2. 2012 жылдың аудиторлық есептілігін бекіту. 3. 2012 жылға дивидендтер төлеу туралы. 4. 2013 жылға қоғамның аудитін жүзеге асыратын аудиторлық ұйымды белгілеу; 5. Директорлар кеңесінің шешімдерін бекіту. Жылдық жалпы акционерлер жиналысына қатысуға құқығы бар акционерлердің тізімі 2013 жылдың 6 мамырында жасалады. Акционерлерді тіркеу 25 мамыр 2013 жылы сағат 8.00-ден 9.00-ге дейін жиналыс өткізілетін жерде өтеді. Акционерлер күн тəртібіндегі мəселелер бойынша құжаттармен жоғарыда көрсетілген мекенжай бойынша 2013 жылдың 15 мамырынан бастап таныса алады. Кворум жетпей қалған жағдайда қайталама жиналыс 2013 жылдың 26 мамыр күні жергілікті уақыт 9.00-де жоғарыда көрсетілген күн тəртібі бойынша Қызылорда обл., 120001, Қызылорда қаласы, Қаратоғай көшесі, № 1, акционерлік қоғамның ғимаратында өткізіледі.

Хабарландыру «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ (050000; Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www.kazrail.kz) 2013 жылға «Шар стансасы – Жаңаөскемен стансасы» темір жол желісіндегі өлшеу аспаптарын тексеру, жөндеу жəне аспаптарды кешенді алмастыру қызметтерін сатып алу жөнінде 2013 жылғы 29 наурызда сағат 12.00-де мына мекен-жайда өткізілген қайталама ашық тендердің қорытындысы туралы хабарлайды: Өскемен қ., Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, №1 лот бойынша жеңімпаз болып Семей қ., Шəкəрім д-лы, 20/168 мекенжайындағы «Желдоравтоматика» ЖШС танылды, өтінім бағасы ҚҚС-ын есепке алғанда 6 272 00 теңге. №2 лот бойынша – тендер болмады деп танылды.

Хабарландыру «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ (050000; Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www.kazrail. kz) тралды жəне ершікті тартқышты сатып алу жөнінде 2013 жылғы 29 наурызда сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізілген ашық тендердің қорытындысы туралы хабарлайды: Өскемен қ., Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, болмады деп танылды.

Утеряна чековая книжка Филиала Компании ОО «Аджип Карачаганак Б.В.» (БИН - 980741000518; РНН 270300006500) с неиспользованными номерами с № 36866 по № 36900. Просим считать её недействительной.

9

«Нұрбанк» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы кепілге қойылған мүлікке сауда-саттық жариялайды Мүліктің сипаттамасы: Toyota Lexus LX 470 маркалы автомəшине, 2006 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі A 612 BMO, қозғалтқыш № 2UZ1106429, қорап № JTJHT00W464013251, түсі: қара, орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Желтоқсан к-сі, Əйтеке би көшесінің оң жағында (тұрақ). Сауда-саттық өткізу күні мен орны: 11 сағат 00 минут, 2013 жылғы 14 мамырда, мына мекен-жай бойынша: Алматы қ., Абылай хан д-лы, 51-53, 204-бөлме. Сауда-саттыққа қатысу шарты: 2013 жылғы 13 мамырда сағат 18.00-ге дейінгі мерзімде өтінішті беру жəне Сенім білдірілген тұлғаға кепілді жарнаны енгізу керек. Қатысушыларды тіркеу 2013 жылғы 13 мамырда сағат 18.00-де тоқтатылады. Кепілді жарна сомасы: 100 000 теңге. Сауда-саттық өткізу əдісі: ағылшын. Сауда-саттық бойынша сенім білдірілген тұлға: Қасымов Əлібек Дулатұлы, тел: (727) 259-97-10, 250-00-00, ішкі 5752, 8 707 101 2628; мекенжай: Алматы қ., 050004, Абылай хан д-лы, 51-53, Мақатаева, к-сі қиылысы, «Нұрбанк» АҚ-тың бас офисі, кепілді жарна сомасын енгізу үшін банктің деректемелері: «НҰРБАНК» АҚ, Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 173, телефон: 8 (727) 250 67 77, факс: 8 (727) 261 38 43, БИК NURSKZKX, ағымдағы шот №KZ2184901KZ000259677. Сауда-саттық жеңімпаздары сенім білдірілген тұлғаның талабы бойынша сауда-саттықтан сатып алынған мүліктің құнын төлеу қабілеттілігінің дəлелдемесін тапсыруы жəне сенім білдірілген тұлғаның шотына саудасаттық аяқталған сəттен бастап 5 (бес) жұмыс күні ішінде қажетті соманы енгізуі міндетті. Мүлікті сату ҚҚС-ын есепке алусыз жүргізіледі.

Доверенное лицо АО «Нурбанк» объявляет торги на заложенное имущество Описание имущества: Автомашина марки Toyota Lexus LX 470, 2006 года выпуска, государственный номер A 612 BMO, двигатель № 2UZ1106429, кузов № JTJHT00W464013251, цвет: черный, находящийся по адресу: г.Алматы, ул.Желтоксан, южнее ул.Айтеке би (стоянка). Дата и место проведения торгов: 11 часов 00 минут, 14 мая 2013 года, по адресу: г.Алматы, пр.Абылай хана, 51-53, каб.204 Условия участия в торгах: В срок до 18.00, 13 мая 2013 года подать заявление и внести Доверенному лицу гарантийный взнос. Регистрация участников прекращается в 18.00, 13 мая 2013 года. Сумма гарантийного взноса: 100 000 тенге. Метод проведения торгов: английский. Доверенное лицо по торгам: Касымов Алибек Дулатович, тел: (727) 259-9710, 250-00-00 вн.5752., 8 707 101 2628; адрес: г. Алматы, 050004, пр.Абылай хана, 51-53, угол ул. Макатаева, головной офис АО «Нурбанк», реквизиты банка для внесения суммы гарантийного взноса: АО «НУРБАНК», г.Алматы, ул.Желтоксан, 173, телефон: 8 (727) 250 67 77, факс: 8 (727) 261 38 43, БИК NURSKZKX, текущий счет №KZ2184901KZ000259677. Победители торгов по требованию доверенного лица обязаны предоставить доказательства их способности оплаты стоимости приобретенного с торгов имущества, и внести необходимую сумму в течение 5 (пять) рабочих дней с момента окончания торгов на счет доверенного лица. Реализация имущества проводится без учета НДС.

Борышкердің мүлкін (активтерін) сату бойынша сауда-саттықты жүргізу туралы ақпараттық хабарлама Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті түзеу мекемелерінің шаруашылық жүргізу құқығындағы «Еңбек» республикалық мемлекеттік кəсіпорыны (бұдан əрі – «Еңбек» РМК), ҚР, Астана қаласы, Сейфуллин көшесі, 18/2, СТН 620200328372, БСН 080740017519 оңалту басқарушысы борышкердің мүлкін (активтерін) сату бойынша сауда-саттықтың жүргізілетіндігі туралы хабарлайды, ол Атырау қаласы, Тасқала кенті, УГ-157/9 мекемесі, №14 бөлме мекенжайы бойынша 2013 жылдың 20 мамырында, 11.00 сағатта өткізіледі. Борышкердің негізгі қызмет түрі қылмыстық-атқару жүйесі саласында өндірістік қызметті жүзеге асыру жəне сотталғандарды жұмыспен қамтуды ұйымдастыруды жүзеге асыру болып табылады. Мүлік сауда-саттыққа 2 лотпен қойылады. Лот №2 - Керамзит-бетон өнімдері ғимараты, жалпы ауданы 5 217,7 м2, сорғыш, гипстұтқыр цех, жалпы ауданы 769,9 м2, 1986 жылы салынған, күрделі жөндеуді қажет етеді, тұрақты жер пайдалану құқығын беретін акт, 5,164 га, кадастр №04-066-063-1178, Атырау қаласы, Тасқала кенті. Сауда-саттық өткізу əдісі голланд. Бастапқы баға – 92 328 000 теңге, ең төменгі баға – 994 700 теңге. Лот №3 – Қоныс колониясы ғимараты, жалпы ауданы 956,7 м2, 1934 жылы салынған, күрделі жөндеуді қажет етеді, тұрақты жер пайдалану құқығын беретін акт, 0,231 га, кадастр №04-066-009-669, Атырау қаласы, Бейбарыс сұлтан даңғылы (Əлиев к-сі), 18. Сауда өткізу əдісі голланд. Бастапқы баға – 20 099 000 теңге, ең төменгі баға – 14 069 300 теңге. Кепілді жарна лоттың ең төменгі бағасының 10% мөлшерінде Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті түзеу мекемелерінің шаруашылық жүргізу құқығындағы «Еңбек» республикалық мемлекеттік кəсіпорны, БСН (ИИН) 080740017519, ИИК KZ918560000000472976, «БанкЦентрКредит» АҚ, БИК KCJBKZKX Кбе 16, КНП 171 банк шотына төленеді. Өтiнiмдер қабылдау жəне сауда-саттыққа қатысуға тiлек бiлдiрушi тұлғаларды тiркеу осы хабарлама жарияланған күннен кейінгі күннен бастап, «Еңбек» РМК «Еңбек-Атырау» филиалы, Атырау қаласы, Тасқала кенті, УГ-157/9 мекемесі, №14 бөлме, тел. 8 (7122) 30-61-08 мекенжай бойынша жұмыс күндері 9.00 сағаттан бастап 18.00 сағатқа дейін қабылданады, түскі үзіліс 13.00 сағаттан бастап 14.30 сағатқа дейін. Өтiнiмдерді қабылдау жəне сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу сауда-саттық басталғанға дейiн бiр сағат бұрын аяқталады. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін құжаттар өзімен не үшінші тұлғаның өкілеттігі бойынша өкілдігі тиісті түрде ресімделген болса сауда-саттықты ұйымдастырушыға ұсынылады. Қосымша ақпаратты Астана қаласы, Сейфуллин көшесі, 18/2, 201-бөлме, т. 8(7172) 5702-95 мекенжайы бойынша жəне ҚР Қаржы министрлігінің сайтынан www.minfin.gov.kz алуға болады. Конкурсты ұйымдастыру бойынша шағымдар Астана қаласы, Кравцов көшесі, 18, 103-бөлме мекенжайы бойынша 9.00 сағаттан бастап 18.30 сағатқа дейін қабылданады, түскі үзіліс 13.00 сағаттан бастап 14.30 сағатқа дейін, т. 8(7172) 37-12-32, эл.почта: knd_astana@ at.minfin.kz.

Борышкердің мүлкін (активтерін) сату бойынша сауда-саттықты жүргізу туралы ақпараттық хабарлама Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігінің Қылмыстық-атқару жүйесі комитеті түзеу мекемелерінің шаруашылық жүргізу құқығындағы «Еңбек» республикалық мемлекеттік кəсіпорыны (бұдан əрі – «Еңбек» РМК), ҚР, Астана қаласы, Сейфуллин көшесі, 18/2, СТН 620200328372, БСН 080740017519 оңалту басқарушысы борышкердің мүлкін (активтерін) сату бойынша сауда-саттықтың жүргізілетіндігі туралы хабарлайды, ол Астана қаласы, Сейфуллин көшесі, 18/2 мекенжайы бойынша 2013 жылдың 17 мамырында, 15.00 сағатта өткізіледі. Борышкердің негізгі қызмет түрі қылмыстық-атқару жүйесі саласында өндірістік қызметті жүзеге асыру жəне сотталғандарды жұмыспен қамтуды ұйымдастыруды жүзеге асыру болып табылады. Мүлік сауда-саттыққа 5 лотпен қойылады. Лот №1 – Шошқа қора ғимараты, жалпы ауданы 670,3 м2, 1981 салыну жылы, тұрақты жер пайдалану құқығын беретін акт, 0,2514 га, кадастр №01-005-005-555, күрделі жөндеуді қажет етеді, Ақмола облысы, Аршалы кенті, Спортивная көшесі, 2а құрылысы. Сауда-саттық өткізу əдісі голланд. Бастапқы баға – 1 421 000 теңге, ең төменгі баға - 994 700 теңге. Лот №2 – Шошқа қора ғимараты, жалпы ауданы 568,6 м2, 1984 салыну жылы, тұрақты жер пайдалану құқығын беретін акт, кадастр №21-318-062-1252, күрделі жөндеуді қажет етеді, Астана қаласы, Өндіріс аймағы, 35. Сауда-саттық өткізу əдісі голланд. Бастапқы баға – 6 581 000 теңге, ең төменгі баға - 4 606 700 теңге. Лот №3 – Гараж, жалпы ауданы 659,6 м2, 1985 жылы салынған, тұрақты жер пайдалану құқығын беретін акт, кадастр №21-318-062-1252, ағымдағы жөндеуді қажет етеді, Астана қаласы, Өндіріс аймағы, 35. Сауда-саттық өткізу əдісі голланд. Бастапқы баға – 26 778 000 теңге, ең төменгі баға - 15 000 000 теңге. Лот №4 – Трансформаторлық подстанция ПС-35/10 «Северная», 1981 жылы салынған, тұрақты жер пайдалану құқығын беретін акт, 0,0246 га, кадастр №21-318-062-1253, жағдайы қанағаттанарлық, Астана қаласы, Өндіріс аймағы, 35. Сауда-саттық өткізу əдісі голланд. Бастапқы баға – 11 932 000 теңге, ең төменгі баға - 8 352 400 теңге. Лот №5 – Шошқа қора ғимараты, жалпы ауданы 568,6 м2, 1984 жылы салынған, тұрақты жер пайдалану құқығын беретін акт, кадастр №21-318-062-1252, күрделі жөндеуді қажет етеді, Астана қаласы, Өндіріс аймағы, 35. Сауда-саттық өткізу əдісі голланд. Бастапқы баға – 30 172 000 теңге, ең төменгі баға - 17 000 000 теңге. Кепілді жарна лоттың ең төменгі бағасының 10% мөлшерінде «Еңбек» РМК, БСН (ИИН) 080740017519, ИИК KZ918560000000472976, «БанкЦентрКредит» АҚ, БИК KCJBKZKX Кбе 16, КНП 171 банк шотына төленеді. Өтiнiмдер қабылдау жəне сауда-саттыққа қатысуға тiлек бiлдiрушi тұлғаларды тiркеу осы хабарлама жарияланған күннен кейінгі күннен бастап, «Еңбек» РМК, Астана қаласы, Сейфуллин көшесі, 18/2, 201-бөлме, т. 8(7172) 57-0295 мекенжай бойынша жұмыс күндері 9.00 сағаттан бастап 18.00 сағатқа дейін қабылданады, түскі үзіліс 13.00 сағаттан бастап 14.30 сағатқа дейін. Өтiнiмдерді қабылдау жəне сауда-саттыққа қатысушыларды тіркеу сауда-саттық басталғанға дейiн бiр сағат бұрын аяқталады. Сауда-саттыққа қатысушы ретінде тіркелу үшін құжаттар өзімен не үшінші тұлғаның өкілеттігі бойынша өкілдігі тиісті түрде ресімделген болса сауда-саттықты ұйымдастырушыға ұсынылады. Қосымша ақпаратты Астана қаласы, Сейфуллин көшесі, 18/2, 201-бөлме, т. 8(7172) 57-0295 мекенжайы бойынша жəне ҚР Қаржы министрлігінің сайтынан www.minfin.gov.kz алуға болады. Конкурсты ұйымдастыру бойынша шағымдар Астана қаласы, Кравцов көшесі, 18, 103-бөлме мекенжайы бойынша 9.00 сағаттан бастап 18.30 сағатқа дейін қабылданады, түскі үзіліс 13.00 сағаттан бастап 14.30 сағатқа дейін, т. 8(7172) 37-12-32, эл.почта: knd_astana@ at.minfin.kz.

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының аппараты аппарат қызметшісі Шолпан Əбілқасымқызы Бейсембековаға əкесі Əбілқасым БЕЙСЕМБЕКОВТІҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

«Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ұжымы акционерлік қоғам қызметкері, Қазақстан Республикасы Президенті сыйлығының лауреаты Қайсар Əлімге ағасы Салық ƏЛІМҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының аппараты аппарат қызметшісі Перизат Тəліпбекқызы Сапарбековаға ағасы Ғазиз ТƏЛІПБЕКҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Суретшілер одағының басқармасы белгілі суретші-кескіндемеші Оразкүл Қыбыкенқызы МАМАКОВАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz www.egemen.kz

Алмас МАНАП,

«Егемен Қазақстан».

Еліміздің əр аймағында кеңінен тойланып жатқан Наурыз мейрамы халқымызды достыққа, береке мен бірлікке шақырумен қатар, салт-дəстүрімізді, ұлттық спортымызды кеңінен насихаттау да. Осы орайда, ҚР Ұлттық спорт түрлері

23 cəуір 2013 жыл

«Балќараєайдаєы» əз-Наурыз қауымдастығы жексенбі күні Астанадағы «Балқарағай» демалыс орнында Наурыз мерекесін тойлады.

Мерекеге «Нұр Отан» ХДП Төрағасының бірінші орынбасары Б.Байбек, аталмыш партияның хатшысы, ҚР Ұлттық

Бəрекелді!

Зымыранныѕ жаѕа жанар майы Оны атыраулыќ оќушы ойлап тапты Атыраулық оқушы қыз зымыран жанар майының жаңа түрін ойлап тапты. Оның бұл жаңалығы Байқоңырда өткен ғарышты зерттеу жөніндегі IX халықаралық ғылыми байқауда мəлім болды. Жас ғалымдардың бұл сынағына ТМД елдерінен 500ден астам өнертапқыш оқушы қатысты. Осында Атырау техникалық гимназиясының оқушысы Гауһар Зəйденова ойлап тапқан ғылыми жоба жиналғандарды бірден баурап алды. Оның зерттеу еңбегіне ресейлік ғалымдар өте жоғары баға берді. Байқауға ұсынылған жұмысты талдап шыққан сарапшылар осы арқылы зымыран жанар майының жаңа түрі дүниеге келгеніне көз жеткізіп, оны одан əрі

байқауға шешім қабылдады. «Сегізінші сыныпта химия пəнін оқығанға дейін ғылыми жұмыс туралы тіпті ойланған емеспін. Бұған дейін негізінен көркем гимнастикамен айналысушы едім. Спорттың осы саласы бойынша бірнеше шетелде де болып, жасөспірімдер арасындағы турнирлерде жүлделі орындардан көріндім. Өзімді əрбір жеңістен кейін болашақ əлем чемпионы ретінде елестететін едім. Алайда, енді спорт саласында емес, ғылымда алғашқы айтулы табысыма

жеткеніме қуаныштымын. Енді болашаққа бастар нағыз сенімді жолды таңдағаным күмəн тудырмайды», – дейді Гауһар. Бұл жерде талантты оқушының қабілетін дөп танып, оны түрлі байқауларға апара бастаған химия

пəнінің мұғалімі Гүлшат Хайрденованың да айрықша еңбегі бар. Жиырма бес жылдан бері осы пəннен сабақ беріп келе жатқан ұстаз оқушысының келешегі кемел екеніне сенеді. Ал байқауда екінші орын алған Гауһарға Білім жəне ғылым министрі Бақытжан Жұмағұлов ҰБТ тапсырудан босатылатын арнайы сертификат тапсырды. Осының негізінде ол еліміздің кез келген жоғары оқу орнына түсе алады. Осы аралықта дарынды қыз Ресейдің бірнеше техникалық жоғары оқу орнынан да шақыру алып үлгерді. Гауһардың өзі болса Қазақстанның ең таңдаулы оқу ордаларының бірінде білім алғанды жөн көріп отыр. Содан кейін ғана шетелдерде білімін тереңдетуді ойлайды. Құрыш НҰРЫМБЕТ.

Ўшу аппараты ќўлады «Егемен Қазақстан».

Өткен жұмада, яғни 19 сəуірде кешке таман Құрманғазы ауданындағы Ақкөлдеу теліміне ұшақ тектес ұшу аппараты құлады. Мұны осы аудандағы Балқұдық ауылының тұрғындары көрген. Осы ауылдың тұрғыны, Құрманғазы аудандық мəслихатының депутаты Мансұр Қуанышəлиевтің айтуынша, аппарат құлаған телім аумағында оның баласы қой бағып жүрген. Сонымен бірге, Балқұдық ауылының жастары да осы телімнің аумағына қызғалдақ теруге шыққан. Ұшқышсыз басқарылатын аппарат құлағанда қою түтін мен шаң көтерілген. Осының бəріне куə болғандар Мансұр Қуанышəлиевке осылай айтып келген. – Мұндай оқиға біздің ауданда əр кез болып тұрады. Бұл бізге таңсық емес. Ақкөлдеуге құлаған ұшаққа ұқсас аппараттың соңынан Ресейдегі Ашулук əскери полигоны жағынан тікұшақ ұшып келген. Ол жерге қонбай, құлаған аппараттың үстінен айналып жүріп, кері ұшып кеткен. Мұның бəріне менің балам да, өзге ауылдастарым да куə болғанын айтып келді. Мұндай оқиға енді қайталанбағанын қалаймыз. Себебі, Ақкөлдеу телімінде мал бағып отырған ауылдастарымыз бар. Соларға зардабы тие ме деп алаңдаймыз, – дейді аудандық мəслихат депутаты Мансұр Қуанышəлиев. Кейін белгілі болғанындай, құлаған аппараттың ұзындығы шамамен 12 метр болған, ал қанаты – 2,5 метр. Аппарат құлаған сəтте үш бөлікке бөлініп қалған. Ұшқышсыз басқарылатын аппараттың құлағанын төтенше жағдайлар саласының мамандары растады. Атырау облысы аумағына құлаған аппаратта кеңес кезіндегідей қызыл жұлдыз белгісі болған.

Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Жоєарєы дивизионєа жолдама алды Хоккейден əлем чемпионатының бірінші дивизионындағы соңғы ойынында Қазақстан ұлттық құрамасы Италия командасын 3:0 есебімен ұтып, келесі жылы жоғарғы дивизионда ойнау құқына ие болды. Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Кездесуде Талғат Жайлауов бір шайба соқса, Роман Савченко екі шайбаның авторы атанды. Осы кездесудің алдында Қазақстан құрамасы Оңтүстік Корея командасын да 4:2 есебімен жеңген болатын. Сөйтіп, соңғы екі ойында қарсыластарын екі рет жеңген отандастарымыз Италия жасағымен бірге келесі жылы топ-дивизионда ойнауға жолдама алды. Италия біздің командадан жеңілсе де ұпай саны бойынша жоғарғы дивизионда ойнау құқығын иеленді. Тағы бір айта кететін жайт, Роман Савченко мен Роман Старченко екеуі чемпионаттың үздік ойыншыларының қатарына қосылды. Олардан басқа үздік «бестікке» жапон қорғаушысы Аарон Келлер, Италия мен Венгрияның шабуылшылары Патрик Янноне мен Арпад Михалы жəне Италияның

Сербияда өтіп жатқан бокстан Beogradski Pobednik халықаралық турнирінде Олжас Сəттібаев (52 кг) (суретте сол жақта) ширек финалда канадалық Эмеллиен Боушерді үшінші раундқа жеткізбей жеңді. Жартылай финалда ол болгар Александр Александровты ұтты. Ал жексенбі күні, яғни фи налдық бəсекеде қазақ бокс шысы ринг қожайыны серб Милоч Валтикті қапы қалдырып, турнир жеңімпазы атанды. Талантты оғлан, сондайақ, жарысты ұйымдастырушылар дың шешімімен турнир дің «Ең үздік боксшы» атанды. Басқа салмақтарда 60 килода Берік Əбдірахманов алтын жүлдеге таласуға мүмкіндік алды. 64 килода Сабыржан Бекбергенов қола

қақпашысы Адам Деннис кірді. Еліміздің хоккейден жастар құрамасы да бес ойынның бəрінде жеңіп, 15 ұпайға ие болып, келесі жылы əлем чемпионатының жоғарғы дивизионында ойнау құқығына ие болды. Қазақстан құрамасы соңғы ойында Жапонияның жас тар жасағын 6:5 есебімен ұтып, жолдама алды. Чемпионатта біздің құраманың ойыншысы Юрий Сергиенко жарыстың үздік қорғаушысы болып танылды.

Биылғы əлем чемпионатының топ-дивизионының ойындары 3 мамыр күні Финляндия мен Швецияда басталады. «А» жəне «В» тобына бөлініп, əлем чемпионы атағы үшін таласатын 16 команданың арасында Чехия мен Швецияның бас жүлдені жеңіп алуға мүмкіндігі көп делінуде. Осы дивизионда соңғы екі орынды иеленген командалар келесі жылы Қазақстан мен Италияның орнын басатын болады.

жүлдені қанағат тұтса, 69 килода Сүлеймен Бердіқаев та финалға шықты. Біздің боксшылардан тағы Жəнібек Əлімханов (75 кг), Нұрдəулет Жарманов (81 кг ) пен 91 кило салмақтағы Арбек Əбдіғаниев те алтын жүлдеден үмітті.

Бокстан тағы бір қуанарлық жаңалық, жақында Шымкентте жасөспірімдер арасында өткен Азия чемпионатында отандастарымыз 7 алтын, 3 күміс жəне 1 қола медальді жеңіп алып, жалпыкомандалық есепте бірінші

орынға ие болды. Бұл бəсекеге 13 елден 100-ге жуық боксшы қатысса, соның ішінде 10 қазақтың балғын боксшысы финалда өнер көрсетті. Онда ең жеңіл салмақта Бекбо лат Нұрсұлтан, 54 килода Абылайхан Жүсіпов, 57 ки ло да Сабыржан Əбілов, Владислав Сталбовский (63 кг), Рахат Мыржықпаев (66 кг) Азия чемпионы атанса, финалда аса ауыр салмақтағы Дмитрий Зиско Біріккен Араб Əмірліктерінің боксшысын небəрі 3-ақ секундта сұлатып салды. Азия чемпионатының қорытындысы бойынша «Ең үздік боксшы» атағына 57 килода қолғап түйістірген Сабыржан Əбілов ие болды. Енді жасөспірімдер ұлттық құрамасы тамызда Украина астанасы Киевте өтетін əлем чемпионатына дайындалатын болады.

Жарыстар кїнделігі БОКС. Жақында Бүкілəлемдік бокс сериясының финалында кездесетін командалар анықталды. Финалда «Астана арландары» мен «Украина атамандары» кездесетін болады. Біздің команда жартылай финалда «Мехико əтештері» клубын сырт алаңда 3:2, өз алаңында 5:0 есебімен жеңіп, осымен екінші рет финалға шықты. Биылғы финал Астанада өтеді. ДЗЮДО. Таиландтың Бангкок

Атырау облысы.

Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ

––––––––––––––––––– Суреттерді түсірген автор.

Сəттібаев – «Еѕ їздік боксшы»

Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ,

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы

жəне Спорт жəне дене шынықтыру істері агент тігінің төрағасы Е.Қожағапанов қатысты.

Спорт

Оқыс оқиға

Меншік иесі:

спорт түрлері қауымдастығының президенті Қ.Сатыбалды, «Самұрық-Қазына» АҚ басқарушы директоры Д.Қалетаев

Төл спортымыздың бірі асық ату ойынымен басталған Наурыз мерекесі көкпар, теңге ілу, садақ ату, аударыспақпен жалғасын тапты. Сондай-ақ, айтыс өнері де жұрттың айызын қандырды. Əсіресе, Балғымбек Имашев пен Жандарбек Бұлғақов арасындағы айтысты жұрт сүйсініп тыңдады.

қаласында өткен Азия чемпионатында бес балуанымыз қола жүлдені иеленді. Ерлер арасында Елдос Ісметов (60 кг), Азамат Мұқанов (66 кг), Ислам Бозабаев (90 кг), əйелдер жарысында Ленария Мингазова (57 кг) қола медальді жеңіп алды. ФУТБОЛ. Сенбі күні ПремьерЛиганың 6-туры өтті. Ойындар мынадай есеппен аяқталды. «Жетісу» (Талдықорған) – «Ертіс» (Павлодар) – 1:0,

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» КМК баспаханаларында басылып шықты.

«Қайрат» (Алматы) – «Ақжайық» (Орал) – 2:1,«Тараз» – «Восток» (Өскемен) – 1:0, «Астана» – «Ақтөбе» – 1:2, «Атырау» – «Шахтер» (Қарағанды) – 1:0, «Тобыл» (Қостанай) – «Ордабасы» (Шымкент) – 0:0. Қазір 6-турдан кейін «Тараз» бен «Ақтөбе» 12 ұпаймен бірінші жəне екінші орынды бөліссе, үшінші орында 10 ұпаймен «Астана» командасы келеді. «Егемен-ақпарат».

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Дастан КЕНЖАЛИН.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №43 ek

23/04/2013  

2304201323042013

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you