Page 1

Кеше Ќазаќстан Республикасыныѕ Президенті – Елбасы Нўрсўлтан Назарбаев жўмыс сапарымен Жамбыл облысында болып, ґѕірдегі экономикалыќəлеуметтік реформалардыѕ жїзеге асырылу барысымен танысты.

№259 (28198) 22 ҚАРАША ЖҰМА 2013 ЖЫЛ

Жарќын істерге ќол созєан жасампаз ґѕір Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

«ƏУЛИЕАТА» ƏУЕЖАЙЫНЫҢ БОЛАШАҒЫ ЗОР Елбасының бұл жолғы сапары «Əулиеата» халықаралық əуежай ғимараты мен ұшыруқондыру жолағын қайта салу жұмыстарының қарқын алуымен тұспа-тұс келді. Мемлекет басшысын облыс əкімі Қанат Бозымбаев атқарылып жатқан жаңарту жұмыстарымен таныстырды. Бүгінде ескі əуежайды заман талабына сай қайта жаңғырту үшін қаржы тартылып, құрылыс жұмыстары қызу жүргізіліп жатыр. Оған əуежай акционерлері мен «SCAT» əуе компаниясы 3,4 миллиард теңге бөліп отыр. Соның нəтижесінде жолақтың ұзындығы 3500 метр болмақшы. Бұл – «Əулиеата» əуежайы қазіргі заманғы ұшақтардың барлық түрлерін қабылдайтын болады деген сөз. Ал əуе жолаушыларына арналған заманауи жаңа тер миналдың көлемі 5500 шаршы метрді құрайды. Осыған орай оның бір сағатта 300 жолаушыға дейін өткізе алатын мүмкіндігі бар. Сондай-ақ, жолаушылар болашақта «Əулиеата» əуежайы арқылы облыс орталықтарымен қатар, Анталия, Мəскеу жəне Үрімжі қалаларына тікелей ұша беретін болады. Келесі жаздан бастап Анталия мен Дубайға туристік бағыттағы чартерлік рейстер де ашылмақшы. Жаңа əуежай бүгінгі заман талабына сай жоғары деңгейде жұмыс

істейді деп күтілуде. Бүгінде құрылыс жұмысы қарқынды жүргізіліп жатқан жаңа əуежай 2014 жылдың алғашқы тоқсанында толық аяқталып, халық игілігіне берілетін болады. Елбасы жаңа əуежайдың жобасы мен ондағы құрылыс жұмысы ның қарқынына ризашылық білдірді.

ТАРАЗ – СПОРТШЫЛАР ҚАЛАСЫ Елбасы, сонымен бірге, жұмыс сапары аясында облыс орталығының оңтүстік батысынан бой көтерген алып сарай – «ТаразАрена» спорт кешенінде болды. Тараз – спортшылар қаласы. Спорттың басқа да көптеген түрлерінің үздіктерін айтпағанда,

бір өзінен Олимпиаданың əр жылдардағы 4 чемпионы шыққан өңір өрендерімен қалай мақтанса да жарасады. Егер осы тізімге атақты тұлпар Абсентті де қосатын болсақ, онда Олимпиада жеңімпаздарының саны тағы бір жүйрікпен толыға түсетіні белгілі. Бірақ, «ұста пышаққа жарымас» дегендей, боксшылар мен

балуандар ұстаханасына айналған облыстың орталығы сонау кеңес өкіметінің тұсында да, одан кейінгі ел тəуелсіздігінің 20 жылдығы ішінде де зəулім, кең, бір мезетте көптеген спорт түрлерімен жаттыға алатын спорт сарайына жарымай-ақ қойып еді. Қанат Алдабергенұлы облысқа əкім болып тағайындалысымен, ел

Елбасы ќабылдады

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев қоғам қайраткері Кеңес Аухадиевті қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

ішіндегі осы бір өкінішті ескеріп, жауапты іске нартəуекел деп кірісіп кетті. Міне, сол тəуекелдің нəтижесінде небəрі екі жылдың ішінде жамбылдықтар игілігіне елге ұялмай көрсете алатын үлкен спорт кешені беріліп отыр. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа еңсесі биік əрі сəулеті мен сəні де бөлек сарай ерекше ұнаған болуы

Кеше Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалық етуімен Парламент Сенатының кезекті отырысы болды. Депутаттар Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне Астанада ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесін ұйымдастыру жəне өткізу мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заңды қабылдады. «Егемен Қазақстан».

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі төрағасы Қайрат Келімбетовті қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Заң жобасы Астана қаласында ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмесін ұйымдастыру жəне өткізу үшін қолайлы жағдай жасау, тиісті инфрақұрылымды салуға инвестициялар тарту, көрмеге

Қ.Келімбетов Ұлттық Банк қызметі, сондай-ақ, елдің банк секторының қазіргі ахуалы мен одан əрі даму перспективалары туралы баяндады. Мемлекет басшысы əлемдік қаржы нарығындағы жағдайға байланысты туындап отыратын қатерлерге талдау жасау, негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер мен валюта нарығындағы жағдайдың тұрақтылығын қамтамасыз ету қажеттігін атап өтті. Ұлттық Банк төрағасы ақша-несие саясатының негізгі өлшемдері болжамды шегінде сақталып отырғандығынан хабардар етті. Ол қаржы нарығында немесе оның жекелеген сегменттерінде қатерлер туындаған жағдайда Ұлттық Банк қолданылып отырған əдістерге икемді түзетулер жасауға ниетті екенін жеткізді.

АҚПАРАТТАР аєыны

 Қазақстанда биыл 396 мың гектар алқапқа күздік бидай себілді. Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбеков мұның жоспардағы көлемнің 76 пайызын құрайтынын айта келіп, тағы жердің 66 пайызының сүдігері көтерілгенін жеткізді.  Енді балық шаруашылығы «жасыл экономика» шеңберінде дамиды. Қоршаған орта жəне су ресурстары министрі

Сондай-ақ, кездесу барысында Қ.Келімбетов 2013 жылғы қазан айының қорытындысы бойынша жылдық инфляция 4,9% деңгейінде қалыптасқанын мəлімдеді. Жыл басынан бері елдің халықаралық резервтері Ұлттық қор активтерін қосқанда 7,3%-ға жетіп, 92,4 млрд. АҚШ долларына дейін ұлғайды. Бұған қоса, Ұлттық Банк төрағасы Мемлекет басшысының зейнетақы активтерін Бірыңғай зейнетақы жинақтаушы қорына беру жөніндегі тапсырмасының іске асырылуы туралы айтты. Бұл жұмыстың 2014 жылғы 1 сəуірге дейін аяқталатыны атап көрсетілді. Кездесу қорытындысында Мемлекет басшысы қаржы жүйесін тұрақтандыру жəне экономиканың даму қарқынын сақтауды қамтамасыз ету жөнінде бірқатар тапсырма берді. Нұрлан Қаппаровтың айтуынша, оның аясында су жəне тұрмыстық қалдықтарды игеру бағдарламалары қабылданады.  Қазіргі заман əдебиетінен 69 кітап қазақ тіліне аударылады. Астанада қазақ тіліне аудару үшін өзекті кітаптарды анықтау байқауының сараптық кеңесі осынша туындыны таңдады. Ол бұдан əрі аударылатын тағы 100 кітаптың тізімін бекітті.  Кеше Шымкентте тоқыма кластерінің мəселелерін талқылауға арналған дөңгелек үстел болды. Онда өңірдегі тоқыма өнеркəсібінің Кедендік

Кездесу барысында ғылыми кадрларды даярлау, жастар саясаты, талантты қазақстандықтарға қолдау көрсету мəселелері талқыланды. К.Аухадиев

Алматыға ерекше мəртебе беру туралы Мемлекет басшысы қабылдаған шешім елдің ірі мегаполисін дамытуға қуатты серпін беретінін атап өтті.

 Президент поштасынан

Баєдарламалар ел игілігіне ќызмет етеді

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың атына Шығыс Қазақстан облысының əкімі Бердібек Сапарбаевтың есебі келіп түсті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Өз есебінде Б.Сапарбаев «Бизнестің жол картасы-2020» жəне «Жұмыспен қамту жол картасы-2020» бағдарламаларының өңірдегі іс ке асырылу барысы жөнінде мəлімдеген. Шығыс Қазақстан облысының əкімі облыста «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы аясында 3 мың жаңа жұмыс орны ашылғанын, сондай-ақ, 10 мыңнан одақ шеңберінде даму келешегінің шарттары, аймақтық тоқыма кластерінің құрылу тұжырымдамасының іске асырылуы жайы талқыланды.  Павлодар мемлекеттік университетінде Мəшһүр-Жүсіп Көпеевтің 155 жылдық мерейтойы атап өтілді. Ол негізінен «Мəшһүр-Жүсіп феномені – бейбітшілік адамы» атты халықаралық ғылыми-тəжірибелік конференция түрінде өрбіді.  Қызылордада танымал кинорежиссер Сұлтан Қожықовтың туғанына 90 жыл толуына арналған кеш болды.

астам жұмыс орны сақталғанын атап өтеді. 2013 жылы жалпы құны 4,1 млрд. теңге несиенің сыйақы мөл шерлемесін субсидиялауға 60 өтінім мақұлданды. Кепілдік ұсынуға құны 1,2 млрд. теңге 8 несиелік өтінімге қолдау көрсетілді. (Соңы 2-бетте). «Қазақ киносының Сұлтаны» деген атпен өткен шараға облыс əкімі Қырымбек Көшербаев пен белгілі қоғам қайраткері Əбіш Кекілбаев қатысып, өнер тарланы туралы ойларын ортаға салды. Бұдан бөлек, Қазақстан халық əртістері Тұңғышбай Жаманқұлов, Құман Тастанбеков, еңбек сіңірген əртіс Меруерт Өтекешова естелік айтты. «ҚазАқпарат», «Қазақстан жаңалықтары», Nur.kz, Bnews.kz, TengriNews, EgemenNews хабарлары бойынша дайындалды.

(Соңы 2-бетте).

Бюджет жобасы Мəжіліске ќайтарылды

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ,

Ќаржы саласына ќарымды ќадамдар ќажет

керек, кешен табалдырығынан өте көңілді аттады. Жарық та кең əмбебап залда сұңғақ бойлы бір топ спортшы волейбол добын қақпақыл ойнатып жатса, енді бір тобы баскетбол добын қуалап жүрген. Елбасы назары «ə» дегеннен волейболшылардың шебер қимылына ауды. Қызықтап кəдімгідей аялдап та қалды. Бір волейболшының допты ұрмақ болып барып қарсыластар алаңына алдап түсірген сəтінде, тіпті, разы болып кеткені сондай, қол соғып жіберді. Бұдан кейін олармен əңгімелесіп, табыс пен жеңістер тіледі. Баскетболшы жəне су добы спортының аруларымен де əсерлі əңгіме өрбітіп, олардың барлығына да үлкен жарыстарда жеңіс тұғырының ең биік сатысына шығыңдар деген тілек айтты. Жаңадан пайдалануға берілген «Тараз-Арена» сарайында бір мезгілде 2500 адам спорттың 18 түрі бойынша жаттыға алады. Ғимарат ішінде 13 зал бар. Кешеннің айналасында ашық футбол алаңы, волейбол жəне баскетбол алаңдары, теннис корттары жүйесі, 260 көлікке арналған автотұрақ салынған. Мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін қолайлы пандустар жəне сүйеніп жүруге арналған таяныштар жүйесі орнатылған. Спорт сарайы облыстық, республикалық жəне кəсіби деңгейдегі жоғары маңызы бар халықаралық спорттық-көпшілік іс-шаралар өткізуге ыңғайлы. Спорт кешенінің құрылысы 2011 жылы басталып, биыл қазан айында аяқталған. Құрылыс жұмысын «Құлагер» құрылыс компаниясы» ЖШС жүргізіп, 4,87 миллиард теңге қаржыны екі жыл ішінде толық игеріп шықты.

келушілер мен қатысушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, жаңа инновациялық технологиялар енгізу, туристік саланы дамыту жəне Қазақстан экономикасына инвестициялар тарту мəселелерін заңнамалық тұрғыдан реттеуге бағытталған. (Соңы 2-бетте).

 Президент тапсырмасы қалай орындалуда?

Сыбайластар тендерді ќалай тастар?

Мемлекет басшысы Үкіметтің кеңейтілген отырысында еліміздің қарқынды дамуына кедергі келтіретін көптеген кемшіліктерді алға тартып, оған жол беріп отырған бірқатар шенеуніктердің жұмысын сынға алған болатын. Əсіресе, мемлекеттің ел экономикасын өркендетудегі сындарлы жұмыстарына сын айтқызатын барлық салаға тəн жемқорлық көріністері екені анық. Сондықтан, Елбасы бұл орайда кімге болса да сыбайлас жемқорлыққа ешуақытта төзбеу керектігін қатаң талап етті. Соның бірі қолданыстағы мемлекеттік сатып алудың сыбайлас жемқорлыққа барынша бейім сала екендігі қазір баршаға мəлім. Осының ұшар басынан бастау алған сыбайластық ел қаржысын жаппай талан-таражға салуға жол ашады. Ал оны, яғни аталған саладағы жемқорлықты алғашқылардың бірі болып анықтайтын орган – Қаржы полициясы. «Біз Елбасының қатаң сынынан кейін мемлекеттік органдарды жайлаған сыбайлас жемқорлықты жоюдың жайы жəне бұл бағыттағы атқарылып жатқан жұмыстар туралы Экономикалық қылмысқа жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі төрағасының орынбасары Марат АХМЕТЖАНОВҚА жолығып, өзекті мəселелер туралы айтып беруін сұраған едік. – Марат Мұратұлы, мем– Сыбайлас жемқорлық əлемнің ле кеттік сатып алу саласын- барлық еліне тəн, одан əзірге да сыбайлас жемқорлық көрі- арыла алған мемлекет жоқ деп ністері қашанда басым түседі. айтсақ, қателеспейміз. Бірақ оның Сондықтан да мемлекеттің, түп- деңгейі əр елде əртүрлі жəне қоғам теп келгенде, салық төлеушілер- өмірінің барлық салаларында дің, миллиардтаған қаржысы кездеседі. Сыбайлас жемқорлық тиісті мақсатына жетпей, орта арам ниет пен пайдакүнемдіктен жол да ұрланып жатқандығы бастау алғандықтан, материалдық Елбасының да сынынан сырт игіліктер бар жерде ол қатар қалмады. Ендеше, неліктен осы жүреді. Соның ішінде мемлекеттік жемқорлық деген дерт жойыл- сатып алу саласында сыбайлас майды? Оның тіпті күннен-күнге жемқорлық көріністердің сипаты күш алып, мемлекеттік деңгейде тым жоғары. өрістеуіне, түбегейлі қа лыптасуына не себеп болып отыр? (Соңы 3-бетте).


2

www.egemen.kz

22 қараша 2013 жыл

Жарќын істерге ќол созєан жасампаз ґѕір

(Соңы. Басы 1-бетте). «ІНЖУДІҢ» ИГІЛІКТІ ІСІ Елбасы тапсырмасының бірі – елімізде жеке балабақшалардың қатарын көбейту екені белгілі. Облыс орталығында тұсауын кескен «Інжу» атты жеке балабақша кешенін балабақша əрі бастауыш мектеп деуге болады. Гүлмира Қуатбекқызы жетекшілік ететін мекеме жақында ғана пайдалануға берілген. Онда 280 сəби балабақша топтарында тəрбиеленіп жатса, 80 бала «Əліппемен» танысып, бастауыш сыныптың бағдарламасы бойынша сапалы білім, саналы тəрбие алуда. Осы балабақшаның жұмысы мен танысқан Елбасы бүлдіршіндерге жасалған қам қорлыққа ризашылығын білдірді.

Жергілікті биліктің жеке балабақша ашамын деген талапкерлерге қолдау көрсетіп отырғанын мақұлдады. Мемлекет басшысына өңірдегі мектепке дейінгі білім жəне орта білім беру ісін дамыту, сондай-ақ, білім беру нысандары құрылысын жүзеге асыруды қамтитын бағдарламаларды іске асырудың негізгі нəтижелері туралы баяндалды. Нұрсұлтан Назарбаев облыста апатты жағдайдағы мектептерді жəне үш ауысыммен оқытуды жою жө ніндегі жүйелі жұмыстарды бұдан əрі жалғастыру қажеттігіне назар аударды. Ал «Інжу» балабақша кешені үшін жоба бойынша 650 миллион теңге қажет бол са, оның 200 миллионы «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы бойынша мемлекет

Баєдарламалар ел игілігіне ќызмет етеді (Соңы. Басы 1-бетте).

Жалпы, биыл облыста бағдарламаны іске асыруға 2,8 млрд. теңге, соның ішінде индустриялық инфрақұрылым қалыптастыруға 1,1 млрд. теңге бөлінген. Бизнесті мемлекеттік қолдаудың бағыттары туралы кəсіпкерлерді ақпараттандыру жөніндегі жұмысқа өңірде айтарлықтай көңіл бөлініп отыр. Мысалы, биыл Кəсіпкерлерді қолдау жəне қызмет көрсету орталықтары арқылы 2256 шағын жəне орта бизнес субъектісіне 3463 ақпараттықконсультациялық қызмет көрсетілді. Есепке сəйкес, «Жұмыспен қамту жол картасы-2020» бағдарламасы бойынша 2011 жылдан қазіргі уақытқа дейін 4 мыңнан астам адам құны 9,7 млрд. теңгеден артық сома көлемінде шағын несие алды. Шығыс Қазақстан облысының əкімі келешегі жоқ ауылдардан азаматтарды көшіру үшін экономикалық даму нүктелерінде тұрғын үй құрылыстары жүріп жатқанын мəлім етті. Мысалы, Зырянов қаласында 60 пəтерлі

үйдің, Көкжайық ауылында екі пəтерлі 10 үйдің жəне Өскемен қаласының Шығыс кентінде 114 жеке тұрғын үйдің құрылысы аяқталды. Сондай-ақ, бөлінген бюджеттік қаражаттар есебінен 68 əлеуметтік сала нысандарында, 37 тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық нысандарында жəне жергілікті маңызы бар 66 шақырым жолға жөндеу жұмыстары жүргізілді. 2011 жылдан бастап Жұмыспен қамту бағдарламасы аясында 31 мыңнан астам адам жұмыспен қамтылды, оның 60%-ы – жастар. Жұмыссыздық деңгейі 2013 жылдың 3 тоқсанының қорытындысы бойынша 2010 жылғы 5,7 %-дан 5,0 %-ға дейін төмендеді. Б.Сапарбаев есебінің соңында мемлекеттік бағдарламалар өңір тұрғындарының түрлі топтары тарапынан жан-жақты қолдау тауып отырғанын хабарлаған. Шығыс Қазақстан облысының əкімі бұл бағдарламаны одан əрі іске асыру қоғамда əлеуметтік тұрақтылықты сақтауға жəне азаматтардың əл-ауқатының артуына септігін тигізетінін атап өткен.

Таќырыптыќ онкїндік басталды

Бұдан бұрын хабарланғанындай, Қазақстанның Тұңғыш Президенті күніне арналған тақырыптық 10 күндік шырайлы Шығыс өңірінде басталып кетті. Бұл туралы облыстық ақпараттық орталығында өткен брифингте облыс əкімінің орынбасары Жақсылық Омар жария еткен еді. Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

– Қазақстанның Тұңғыш Президенті күні биыл екінші рет аталып өтеді. Осы орайда өңір тұрғындарының жүрегіне жол табатын 600-ден асатын ісшаралар аудан жəне қалаларда кең көлемде ұйымдастырылатын болады. Оның алғашқысы 20 қарашада Шемонаиха қаласында мемлекеттік тілді меңгерген өзге ұлт өкілдерінің қатысуымен өтіп, оған тіл жанашыры Асылы Османова, түрлі деңгейдегі депутаттар келді. Тұңғыш Президент күні жаңа пішінде өткізіліп, балалар үйлері мен мектептерде, балабақшаларда Мемлекет басшысы туралы фильмдер көрсетіледі, бүлдіршіндердің Елбасы туралы мазмұнды мағлұматтар алуына баса назар аударылады. Бұдан кейін тағылымы

мол шараларға өңір басшысы Бердібек Сапарбаев қатысып, сонау нарықтың өтпелі кезеңінде Кенді Алтайдағы ірі кəсіпорындарға Елбасының тікелей жасаған қамқорлығы жөнінде əңгімелеп береді деп күтілуде. «Назарбаев университетіне» биыл өңірден талантты 45 жас оқуға түскен, бұл ретте жоғары білім ордаларының ұстаздарымен, «Туған ел – алтын бесігім» акциясы аясында Шығыстан шыққан атақты спортшылармен жəне меценаттармен, кəсіпкерлермен облыс орталығында кездесулер өткізілмек. Тұңғыш Президент күнін ел есінде қалатындай мазмұнды да мəнді ұйымдастыру арқылы Қазақстанның тəуелсіздік алған 22 жылында жеткен белестері мен биіктері жан-жақты көрініс таппақ. ӨСКЕМЕН.

тарапынан жеңілдікпен беріліпті. Балабақшада 12 топ бар. Ондағы бүлдіршіндер ана тілімен бірге, орыс жəне ағылшын тілдерін де біліп шығатын болады. Қазіргі күні облыс орталығында 40-қа жуық балабақша, 30-ға тарта шағын орталық бар. ӨРКЕНДІ ІСТЕРГЕ БЕТ БҰРҒАН Облыстың қаңтар мен тамыз аралығындағы əлеуметтікэкономикалық даму қорытынды сына байланысты деректер мен дəйектерге назар аударсақ, осы уақыттар аралығында облыс өнеркəсіп кəсіпорындары 155,3 миллиард теңгенің өнімін өндіріпті. Қаржыгерлер тілімен айтсақ, нақты көлем индексі 107,6 пайызды құраған. Бұл – еліміз

бойынша жақсы көрсеткіш, яғни 102,0 пайыз деген сөз. Сондай-ақ, «жасыл» экономиканы жандандыруды елімізде алғашқылардың бірі болып Жамбыл облысы қолға алды. Мысалы, биыл Қордай ауданында ерекше электр стансасы іске қосылды. Бұл – еліміздегі күн сəулесінен қуат алатын алғашқы электр стансасы. Жамбыл өңірінде жүзеге асқан бұл қуат көзі Отар кентінің маңайына орналасқан. Өйткені, «Қазгидрометтің» деректері күн қуатын пайдалану үшін бұл жердің ауа райы өте-мөте қолайлы екенін растайды. Станса құрылысы өткен жылдың мамыр айында басталған. Бүгінде оның қуаты 504 киловатқа жететін алғашқы кезеңі іске қосылды. Станса алғашқы

тексеруден өткеннен кейін межелі 7 мегаватқа көшеді. Ерекше жобаға қаржы салып, құрылыс жұмысын өздері қолға алған «ҚазЭкоВатт» ЖШС-і қаржы көздерін тарту үшін «Самұрық-Қазына» ұлттық əл ауқат қоры» АҚ еншілес кəсіпорны – «Самұрық-Энергомен» іскерлік байланыс орнатқан. Сонымен қатар, 2010 жылы Мерке ауданында қуаты 1,5 Мвт құрайтын су-электр стансасы мен Қордай ауданында күші 1,5 МВт құрайтын жел-электр стансасы іске қосылды. Ал үстіміздегі жылы Шу ауданында қуаты 9,2 Мвт құрайтын Тасөткел су-электр стансасының жобасы жүзеге асырылды. Тұрар Рысқұлов ауданында орналасқан Каменка ауылында қуаты 2,3 мегаватты құрайтын Қарақыстақ су-электр

стансасының іске қосылуы да өңір үшін үлкен жетістік. Сондай-ақ, үстіміздегі жылы «Vista International» ЖШС жалпы қуаты 21 МВт құрайтын Қордай жел-электр стансасының 4 МВт құрайтын алғашқы кезегінің құрылысын аяқтауды жоспарлап отыр. Ал 2013 жəне 2015 жылдарға «Fonroche Energie» француз компаниясы қуаты 24 Мвт болатын күн-электр стансасының құрылысын бастамақ. Мемлекеттік үдемелі индустрия лық-инновациялық даму бағ дарламасы шеңберінде облыс бойынша бүгінде құны 500 миллиард теңгеге жуық 31 инвестициялық жоба (6,5 мың жаңа жұмыс орны) жүзеге асырылуда. Оның 16,4 миллиард теңгені құ райтын 8 жобасының (646

жұмыс орны) құрылыс жұмысы үстіміздегі жылы аяқталып, ел экономикасын өркендетудегі алғашқы қадамдарын бастамақ. Бүгінде осы жобалардың алғашқы қарлығашы – «Құрылыс-Полимер» компаниясы өз жобасының тұсауын кесті. Облыстағы бұл ғажайып кəсіпорынның өндірістік кеше нінің құрамына 16 инновациялық желі енеді. Бүгінде полимерден жасалған өнімдер құрылыс индустриясында кеңінен қолданылады. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың облысқа жұмыс сапары бүгін одан ары жалғасады. Жамбыл облысы.

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Бюджет жобасы Мəжіліске ќайтарылды (Соңы. Басы 1-бетте).

Палата 2013-2015 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заңға өзгерістерді қабылдады. Нақтылау нəтижесінде бюджеттің игерілмеген қаражаты жалпы сомасы 100,0 миллиард теңгені құрайтын инвестициялық жобаларды іске асыруға бағытталатын болады. Оның ішінде: «Жезқазған– Бейнеу» теміржол желісінің құрылысы – 30,0 миллиард теңге; «Қазақстанның Даму банкі» АҚтың жарғылық капиталын ұлғайта отырып, одан əрі «Байтерек» ҰБХ» АҚ-тың жарғылық капиталын ұлғайту – 30,0 миллиард теңге; ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесін өткізуге дайындық – 20,0 миллиард теңге; ескі жəне апатты жағдайдағы тұрғын үйлердің орнына тұрғын үйлер салу жобасын іске асыру үшін «Қолжетімді тұрғын үй2020» бағдарламасы шеңберінде Астана қаласы əкімдігі уəкілетті ұйымының «Самұрық-Қазына ҰƏҚ» АҚ-қа кредитті қайтаруы – 20,0 миллиард теңге. Сенаторлар, сондай-ақ, кейбір заңнамалық актілерге бюджет заңнамасын жетілдіру мəселелері бойынша өзгерістер мен

толықтыруларды қабылдады. Құжат Жаңа бюджет саясатының тұжырымдамасын жүзеге асыруға жəне нəтижелерге негізделген Мемлекеттік жоспарлау жүйесін жетілдіру тұжырымдамасын іске асыруға бағытталған. Сенат «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне салық салу мəселелері бойынша өзгерістер мен толық тырулар енгізу туралы» заңды да қабылдады. Жер берілгеннен кейін белгілі бір кезең ішінде игерілмесе, бұл жер лерге арттырылған салық мөлшерлемелерін енгізу көзделіп отыр. Одан басқа, Жаңа бюджет саясатының тұжырымдамасын іске асыру мақсатында заң жобасында жеке тұлғалардың мүлкіне, көлік құралдарына салықтарды жəне акциздер мөлшерлемелерін арттыру жөніндегі нормалар қамтылған. Сонымен қатар, заң жобасында салықтық əкімшілік ету мəселелерін жетілдіруге бағытталған нормалар да көзделген. Депутаттар одан басқа, «20142016 жылдарға арналған республикалық жəне облыстық бюджеттер, республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеттері арасындағы жалпы сипаттағы трансферттердің

көлемдері туралы» заң жобасын да қабылдады. Заң жобасымен мынандай мөлшер белгіленіп отыр: облыстық бюджеттер, республикалық маңы зы бар қаланың, астананың бюджеттерінен берілетін республикалық бюджетке бюджеттік алып қоюлар 2014 жылы – 132,0 миллиард теңге, 2015 жылы – 168,5 миллиард теңге, 2016 жылы – 213,9 миллиард теңге; республикалық бюджеттен облыстық бюджетке, астананың бюджеттеріне берілетін бюджеттік субвенциялар 2014 жылы – 978,1 миллиард теңге, 2015 жылы – 904,4 миллиард теңге, 2016 жылы – 836,9 миллиард теңге болды. Палата, сондай-ақ, «Қазақстан Республикасының Ұлттық қорынан 2014-2016 жылдарға арналған кепілдендірілген трансферт туралы» заң жобасын да қабылдады. Онда осы үш жылдық мерзімде Ұлттық қордан кепілдендірілген трансферт көлемі жыл сайын 1 380,0 миллиард теңге болып белгіленді. «2014-2016 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңның жобасын талқылау барысында Мə жілісте мақұлданған жобаға өзгерістер мен толықтырулар

енгізу қажеттігі туындады. Өзгерістер өңірлердегі білім беру, денсаулық сақтау жəне көлік салаларындағы, сондай-ақ, халық өмірінің жағдайын жақсарту мен тыныс-тіршілікті қамтамасыз ету инфрақұрылымдарын сапалық тұрғыда жаңарту жөніндегі мəселелерді шешуге бағытталған. Одан басқа, Тұрғын үйкоммуналдық шаруашылығын жаңғырту бағдарламасы бойынша үйлерді күрделі жөндеуден өткізуге, аса маңызды топтық жəне жергілікті сумен жабдықтау жүйелерінен ауыз су беру бойынша қызметтер бағасын субсидиялауға, Моноқалаларды дамытудың 2012-2020 жылдарға арналған бағдарламасы шеңберінде инженерлік инфра құрылымды дамытуға, «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы шеңберінде өңірлерде жеке кəсіпкерлікті қолдауға арналған

Онлайн режіміндегі отырыс Кеше Мəжілістің Əлеуметтік-мəдени даму комитетінің төрайымы Дариға Назарбаеваның жетекшілігімен комитеттің кезекті отырысы «Əлеуметтік-мəдени даму комитетінің əлеуметтік үйлерді дамытудың проблемалары мен перспективалары» деген тақырыпта Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықта өтті. Комитет төрайымы «Қоғам ізгілігінің, оның дамуының, өркениеттілігінің деңгейін оның əлеуметтік əлсіз мүшелері – қарттардың, мүгедектердің жəне жетім балалардың өмір сүру жағдайы сияқты əлеуметтік параметр арқылы анықтауға болатынын атап өтті. Бұлар отандастарымыздың ішіндегі мемлекет, қоғам тарапынан шын мəнінде көмекке, күнделікті ықылас пен қолдауға мұқтаж топ. Біз бұл адамдар қамқорлықты сезінетіндей, мүмкіндігінше, қоғамға пайда келтіре алатындай, ал бұл адамдардың көпшілігі осыған ұмтылады да, қолдан келген барлық жағдайды жасауымыз керек, – деді комитет төрайымы.

2011 жылы Қазақстанда əлеуметтік қызметтер көрсететін, оның ішінде тұрғын жаймен де қамтамасыз ететін 293 ұйым болды, олардың 87-сі қарттарға жəне ересек мүгедектерге арналған интернат-үйлер, онда 12 мыңнан астам адам тұрып жатыр, 27 мүгедек балаларға арналған интернат-үйлерде 3 мыңдай мүгедек бала тұрады. Сонымен қатар, осындай қызмет көрсететін басқа типтегі 179 ұйым бар. Қазақстанда барлығы 1 млн. 769 мың зейнеткер жəне 60 мыңнан астам мүгедек бала есепте тұр, олардың 51,4 мыңы 16 жасқа дейінгі балалар, 8,9 мыңы 18 жасқа дейінгілер. БҰҰ-ның егде адамдарға

қатысты 1 қағидатына сəйкес олардың табыс көзін қамтамасыз ету, қоғам тарапынан қолдау жасау арқылы азық-түлікті, суды, тұрғын үйді, киім жəне медициналық қызмет түрлерін пайдалануға мүмкіндіктері болу керек. Бүгінгі күні қарттар мен мүгедектерге арналған интернатүйлер бұларға деген қамқорлық жасайтын мемлекеттік мекемелердің ең кең тараған типі болып табылады. Ағымдағы жағдайда балалар үйлері мен жасөспірімдер үйлерінің саны туралы нақты статистика қолда жоқ. БАҚ мəліметтері бойынша Қазақстанда 25 балалар үйінде ата-анасыз 3 мыңға жуық бала тəрбиеленуде. Олардың көпшілігі жекеменшік. ЮНИСЕФ мəліметтері бойынша əйелдер көбінесе тұрғын үйдің болмауынан жəне табыстың аздығынан балаларынан бас тартады. Қазақстанда ресми түрде

37 мың жетім бала тұрады (Қазақстандағы барлық балалар саны – 5 млн. 103 мың). Мемлекет жыл сайын 1 баланың тəрбиесіне 1 млн. теңге жұмсайды. Балалар үйлерін əлеуметтік тұрғыдан бақылау жүйесі жетілдірілмеген. Балалар үйінің жеке құрамымен жұмыс та көңілдегідей емес. Онда жұмыс істейтіндердің біліктілігін көтеруге аз көңіл бөлінеді. Олармен психологиялық жұ мыстар жүргізілмейді. Балалар үйлерін өте жақсы қаржыландырғанның өзінде адами фактор барлық материалдық жетістіктерді жоққа шығарады. Қазақстандық балалар үйлерінде 13 мыңға жуық бала тəрбиеленеді. Бұдан басқа, 29 жасқа дейінгі жетімдер тұратын жасөспірімдер үйлері мен жастар үйлері ашылуда. Сарапшылардың пікірі бойынша, бұл жүйенің басты проблемасы балалар үйлері тү лектерінің өз бетімен өмір сүруге бейімделмегені болып отыр.

шығыстарды ұлғайту қолдау тапты. Сонымен қатар, минералдықшикізат кешенін дамытуға, кен орындары бойынша іздеу-барлау жұмыстарын жүргізуге, сондайақ, ауылдарды сумен қамтамасыз ету үшін қосымша қаржыландыру көзделіп отыр. Бұл заң жобасына сенаторлар өзгерістер енгізіп, Мəжіліске қайтарды. Сенат отырысына ПремьерМинистр Серік Ахметов, Ұлттық банк төрағасы Қайрат Келімбетов, Үкімет мүшелері, ұлттық компаниялар мен даму институттарының басшылары қатысты. Палата Төрағасы ҚасымЖомарт Тоқаев Қазақстан экономи касының одан əрі дамуы үшін аса қажетті заң жобалары жан-жақты талқыланып, тиісті шешімдер қабылданғанын атап өтті. Ол Үкімет мүшелері мен депутаттардың бірлесіп атқарған жұмыстары үшін алғыс айтты. ЮНИСЕФ-тің статистикасы бойынша, балалар үйінен шыққан қыз балалардың 60 пайызы жезөкшелікпен айналысады, ал ер балалардың 70 пайызы қылмыскерлік жолды таңдайды. 2000 жылмен салыстырғанда, сəбилер үйінде тұратын балалардың саны 40 пайызға қысқарды. Дариға Нұрсұлтанқызы осы жайларды айта келіп, отырысқа қатысушыларды күн тəртібіндегі мəселе бойынша ашық əңгімеге шақырды. Күн тəртібіндегі мəселені талқылауға Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау вице-министрі С.Қ. Жақыпова, Білім жəне ғылым министрлігінің Балалар құқықтарын қорғау комитеті төрағасының орынба са ры Б.О.Əлібаева жəне Денсау лық сақтау вице-министрі Е.Ə.Байжүнісов қатысты. Содан кейін отырысқа қатысушылар онлайн режімінде Қазақстан өңірлерімен байланысып, баяндамашыларды тыңдады, оларға сұрақтар қойды. «Егемен-ақпарат».


22 қараша 2013 жыл

www.egemen.kz

Жемќорлыќпен кїрестіѕ жаѕа стратегиясы

● Президент тапсырмасы қалай орындалуда?

Кеше «Нұр Отан» партиясы жанындағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің отырысы болып, онда партияның «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асыруға бағытталған Доктринасындағы міндеттерге сəйкес аталған індетке қарсы кешенді шаралар белгілеу мəселелері талқыланды. Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Отырысты «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек ашып, жүргізіп отырды. Ол өзінің сөзінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың осы бағыттағы тапсырмаларын еске алып жəне партияның Доктринасында айтылған: «Сыбайлас жемқорлықпен күресу баршаның жəне əр адамның міндеті. Сыбайлас жемқорлық біздің мемлекеттілігіміз бен демократиямызды жегідей жеуде. Сондықтан біз сыбайлас жемқорлықтың жолын кесудің жəне қоғамда оның кез келген көрінісіне ымырасыздық ахуалын қалыптастырудың жүйелі жағдайын жасаймыз», деген сөздерін жиналғандарға айтып беріп, республикалық кеңес еліміздегі жемқорлыққа қарсы жұмыс жүргізетін базалық қоғамға айналып, осы істегі партияның тұтас қызметін үйлестіруі тиіс екендігін жеткізді. Мемлекет басшысы жемқор болғаны үшін лауазымына, атқарған қызметіне қарамастан, кез келген шенеуніктің жаза тартуы қажеттігін талап етіп отыр. Партия Доктринасында заң алдында барлық азаматтың тең екендігі атап көрсетілген. Конституция мен заңнамаларды бұлжытпай сақтау – əділетті қоғамның баршаға тең мүмкіндік жасауының негізі. Қоғамдық кеңестің басшылыққа алып жұмыс істейтіні осы бағдарлар, деді Б.Байбек. Отырыста Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің құрылғанына бес жыл толғаны жəне осы жылдар аралығында оның төрағасы болып Оралбай Əбдікəрімовтің жемісті жұмыс атқарғаны аталып өтті. Партияның соңғы бюро отырысында партия Төрағасы да қоғамдық кеңестің жұмысына жоғары баға берді. Міне, осы табысқа жетуде Оралбай Əбдікəрімұлының жеке басының еңбегі зор. Сіздің тікелей басшылығыңызбен біздің партияның Парламенттегі фракциясы «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» заң жобасын əзірледі. Ал қоғамдық кеңестің өзі сыбайлас жемқорлыққа қарсы ымырасыз жұмыс жүргізгені үшін халықтың ризашылығына бөленді, деді Б.Байбек. Одан əрі бюроның соңғы отырысында Оралбай Əбдікəрімұлы төрағалық міндетті басқа адамға жүктеу туралы өтініш жасағаны айтылды. Бұл өтініш қабылданып, партия Төрағасы Н.Назарбаев комиссия төрағасы қызметіне О.Əбдікəрімовтің ұсынысымен Мəжіліс депутаты Қайырбек Сүлейменовті бекітті, дей келіп, Б.Байбек: «Ал Оралбай Əбдікəрімовтің өзі кеңес төраға сының бірінші орынбасары болып қала беретінін жеткізді», деді. Сонымен бірге, Б.Байбек жемісті жұмыстары үшін партияның атынан О.Əбдікəрімовке өз ризашылығын айтып, Алғыс хат пен естелік кəдесый тапсырды. Өзі тарапынан О.Əбдікəрімов еңбегін бағалағаны үшін нұротандықтарға ризашылығын білдірді. Сонымен бірге, əріптестері арасынан А.Платонов, Қ.Айтаханов, А.Соловьева, О.Өксікбаев сөйлеп, О.Əбдікəрімовтің жұмысына жоғары баға берді. Өзінің қорытынды сөзінде партия Төрағасының бірінші орынбасары «Кеңес жемқорлық мəселесімен күресудің жаңа жолдарын қарастыруы қажет. Жұмыс істеудің инновациялық үлгілерін кеңінен қолданып, негізгі күшті жемқорлықпен жүйелі күреске бағыттағаны жөн», деп атап көрсетті. Сонымен бірге, отырыста «Қазақстан-2050» Стратегиясында айтылған басымдықтарды ескере отырып, «Нұр Отан» партиясының сыбайлас жемқорлықпен күресудің ұзақ мерзімді жаңа стратегиясы мен бағдарламасын əзірлеу туралы шешім қабылданды. Кеңес отырысына «Электрондық партия» жобасы аясында бейнеконференция арқылы барлық облыстардағы партия төрағаларының бірінші орынбасарлары жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің өңірлік кеңесінің мүшелері де қатысты.

Мїгедектерге де мїмкіндік керек Бейсенбі күні Парламент Мəжілісінің депутаты Қуаныш Сұлтановтың төрағалық етуімен Қазақстан Президенті жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның кеңейтілген отырысы болып өтті. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Онда еліміздің Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі мен оның аумақтық органдарының мүгедектердің құқықтарын қамтамасыз етудегі қызметі талқыланды. Комиссия жұмысына Қазақстанның заң шығарушы, атқарушы жəне сот тармақтары органдарының өкілдері, адвокаттар, құқықтанушы ғалымдар, халықаралық жəне үкіметтік емес құқық қорғау ұйымдарының, халықты əлеуметтік қорғау ұйымдарының мүшелері қатысты. Отырыс барысында Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрі Тамара Дүйсенова сөз алып, күн тəртібіне қойылған мəселе төңірегінде əңгіме қозғады. Сондайақ, жиын аясында мүмкіндігі шектеулі жандардың құқықтарын қорғау саласындағы заңнамаға жəне құқық қолдану тəжірибесін жетілдіру саласына қатысты маңызды мəселелер талқыланып, пікір алмасылды. Отырысқа қатысушылар қамкөңіл жандардың құқықтарын қамтамасыз етуде кездесетін түйткілдерді шешу тек ведомстволық міндет еместігін, бұл биліктің барлық тармақтарының азаматтық қоғам институттарымен өзара тығыз іс-қимылын талап ететінін атап өтті. Бұл ретте, Адам құқықтары жөніндегі комиссия мүшелері мүмкіндіктері шектеулі азаматтарды мемлекеттік биліктің өкілетті органдарына сайлау жəне сайлануы туралы Конституциялық құқықтарын іске асыру мақсатында саяси партияларға мүгедектерді өз қатарларына тартуды ұсынды. Сондай-ақ, олар қамкөңіл жандардың мемлекеттік қызметке қолжетімділігін қамтамасыз етуде оларға тиісті квотаны заңнамалық тұрғыда белгілеу қажеттігіне назар аударды. Отырыста Адам құқықтары жөніндегі комиссияның хатшысы Тастемір Əбішев Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясының қабылдануының 65 жылдығына жəне Халықаралық адам құқығы күніне арналған іс-шаралар туралы баяндап берді. Ал комиссия отырысында қабылданған ұсыныстар тізбесі Мемлекет басшысының, Қазақстан Парламенті мен Үкіметінің қарауына жіберілетін болады.

3

Суретті салған Айдарбек ҒАЗИЗҰЛЫ.

Сыбайластар тендерді ќалай тастар? (Соңы. Басы 1-бетте). – Соның себептерін айтсаңыз. – Əрине, оған бірнеше себеп бар. Біріншіден, біздің қоғамда сыбайлас жемқорлыққа көнудің, оған төзудің белгілі бір дəрежесі қалыптасты. Жемқорлық азаматтарымыздың тарапынан қауіп ретінде емес, күнделікті көрініс ретінде қарастырылатын болды. Олардың наразылығы, ашу-ызасы миллиардтаған мемлекет қаржысын ұрлаған шенеунікке қарағанда, өзінің қалтасынан бір мың теңге ұрлаған қылмыскерге əлдеқайда басым тұр. Екіншіден, мемлекеттік сатып алу жүйе сінің сыбайлас жемқорлыққа барынша бейім болуы оның тиімсіздігінен. Яғни, мемлекеттік сатып алу тетігі одан əрі жетілдіруді қажет етеді. Өйткені, бүгінгі кейпіндегі мемлекеттік сатып алу үрдісі, оны бақылау жəне тексеру тəртібі арам ниетті шенеуніктер мен олармен сыбайлас кəсіпкерлерге мемлекет қаржысын оңды-солды ұрлауға мүмкіндік беріп отыр. Осының салдарынан халықтың қажеттілігіне бағытталған мемлекеттік бағдарламалар толық орындалмай, мақсатына жетпей жатыр. Мəселен, Қаржы полициясы органдары осы жылдың 9 айында ғана мемлекеттік сатып алу саласында 433 қылмысты анықтады. Өткен жылдың осы мерзімінде мұндай қылмыстардың саны 290 болатын. Демек, жоғарыда аталған кезеңде қаржы полициясы мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыру барысында орын алған 255 қылмыстың бетін ашты, бұл өткен жылмен салыстырғанда 4 есе артық. – Сонда ең көп қылмыс қандай бағдарламалар аясында анықталып отыр? – Ең көп қылмыс «Жұмыспен қамту-2020», «Ақ бұлақ», «Қолжетім ді баспана-2020» жəне «Агробизнес-2020» бағдар ламаларының шеңберінде анықталды. 45 қылмыс еліміз үміт артып отырған Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасының аясында жасалған. – Расында, «сенген қойым сен болсаң» дегендей, өте ұят жағдай екен. Дегенмен, мемлекеттік сатып алу бірнеше кезеңнен тұратын үрдіс қой, сондықтан оның қай сатысында сыбайлас жемқорлық қылмыстар көп жасалады деп нақты айта аламыз? – Қаржы полициясының жедел-тергеу қызметі көрсеткендей, сыбайлас жемқорлық қылмыстар мемлекеттік сатып алудың барлық сатыларында дерлік орын алған. Мəселен, мемлекеттік сатып алу бюджетін жоспарлау сол сатып алу конкурстарын болашақта өткізетін бюджеттік бағдарлама əкімшісінің құзыретіне жатады. Яғни, өзі жоспарлайды, өзі сатып алады. Көп жағдайда осы арам пиғылды лауазымы жоғары адамдарда ел қаражатын ұрлауға деген ниет бюджетті жоспарлау сатысында пайда болады. Сондықтан олар тауарларды, қызмет пен жұмыстарды сатып алудың бағаларын əдейі көтеріп жоспарлайды. Яғни, қылмыстық ниетін жүзеге асыру үшін шенеунік өзімен сыбайлас кəсіпкерлермен сөз байласа отырып, оларды конкурстарға қатыстырып, жеңіске жетуіне жағдай жасайды.

Кейін олар бюджеттен аударылған қаражатты жалған кəсіпорындардың есеп-шоттары арқылы қолма-қол ақшаға ауыстырып, өз пайдаларына жаратады. – Бұл нағыз шектен шыққандық қой. Ондай адамдардың аттарын атап, түстерін түстей аласыз ба? – Əрине, мұндай қылмыстардың айқын мысалы ретінде Жер ресурстарын басқару агенттігінің бұрынғы төрағасы Ө.Өзбеков, оның орынбасарлары Б.Нақыпбеков пен А.Жампейісов, сонымен қатар, Агенттіктің жəне ведомствоға қарасты басқа да лауазымды тұлғалардың сөз байласып жасаған заңсыз іс-əрекеттерін айтуға болады. Олар бюджеттен топографиялықгеодезикалық жəне картографиялық өнімге, оның ішінде Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы Теңіз картасын құруға бөлінген 906 млн. теңгені ұрлағандары үшін түрлі мерзімдерге бас бостандығынан айырылып, сотталды. Аталған ақшалай қаражат бюджеттік сатып алуды жоспарлау сатысындаақ жоғарылатылған, кейін теңіз картасын жасау бойынша жұмыстардың бөлігін екі рет қаржыландыру жолымен жəне «Қазгеодезия» республикалық мемлекеттік қазыналық кəсіпорны филиалдарының, онымен байланысты кəсіпорындар жəне жалған фирмалардың есеп-шоттарына аударып қолма-қол ақшаға айналдыру арқылы ұрланған. – «Жау кеткен соң қылышыңды тасқа шап» дегендей, көбіне болары болып, бояуы сіңгеннен кейін қимылдап жатамыз. Осыған орай Қаржы полициясы соңғы екі жылда өз қызметін, жұмысын бағалаудың өлшемдерін түпкілікті қайта қарағанын білеміз. Бұдан қандай қорытынды шықты? – Иə, біз қылмыстарды бұрынғыдай, яғни олар жасалып, азаматтар мен мемлекетке залал келтірілген шақта ғана анықтайтын үрдістен бас тарттық. Бүгінгі күні Қаржы полициясының жұмысы залал келтірілмеген уақытта, яғни қылмыстардың алдын алуға немесе олардың ерте сатыларында жолын кесуге бағытталған. Бұған қол жеткізуге жедел қызметімізде қолданылатын қылмыстарды ашу мен тергеудің жаңа əдістері мен технологиялары көмектеседі. Солардың бірі – былтыр Қаржы полициясы агенттігінде

құрылған Ахуалдық орталық. Бұл – анықтамалық-ақпараттық жүйелерге қосылған, қылмыстардың жасалу мүмкіндігін талдау жолымен болжайтын немесе оларды анықтайтын кешен. Біздің Ахуалдық орталықтың жəне облыстардағы Қаржы полициясы бөлімшелерінде құрылған ақпараттық-талдау бөлімдерінің сарапшылары мемлекеттік органдар мен мекемелердің сатып алу жоспарларын күнделікті мониторингтен өткізу нəтижесінде бағаларды көпе-көрінеу жоғарылатудың көптеген деректерін анықтады. Мəселен, Ақмола облысындағы аудандық ауылшаруашылық бөлімдерінің бірімен АИ-92 маркалы бензиннің 1 литрін 325 теңгеден сатып алу жоспарланғандығын талдаушыларымыз анықтап, біздің дер кезінде араласуымыздың нəтижесінде 1 млрд. теңгеден астам бюджет қаражатының мақсатсыз пайдаланылуына жол берілмеді. – Иə, расында бұл мысал қаржы полициясының мемлекет қаржысын ұрлауға жол бермегендігін көрсетеді, яғни қыл мыстың алды алынды дейміз. Бірақ бұл жоғарылатылған баға мемлекеттік сатып алудың жоспарына қалайша енді, əртүрлі мемлекеттік органдардың келісуінен қалай өтті деген сұрақ туындайды ғой. Бұған не дейсіз? – Дұрыс айтасыз. Міне, осыған орай Қаржы полициясы агенттігі мемлекеттік сатып алуларды жоспарлау жəне келісу кезінде жоғарылатылған бағаларды енгізу жəне оларға жол бергені үшін əкімшілік жауапкершілікті енгізуді ұсынады.

кəсіпорындарды ысырып тастайтындай талаптарды көрсетеді. Тіпті, өздерінің қылмыстық мақсаттарына толық жету үшін конкурстың нəтижелерін қорытындылауға да ықпал етеді. Сөйтіп, конкурс өтіп, өзіне қажетті кəсіпорынмен мемлекеттік сатып алу келісімшартына қол қойылған соң, мəміле бойынша бюджет қаражатының бөлінуін қамтамасыз етеді. Ал кəсіпкер өз кезегінде лауазымды тұлғаның қитұрқы əрекеттері үшін сыйақы ретінде оған пара береді немесе бөлінген мемлекет қаржысын бірлесіп жейді. Осындай сыбайластықтың соңғы сатысы ретінде лауазымды тұлға кəсіпкерден атқарылған жұмыстың сапасына, мөлшеріне, дұрыстылығына қарамастан, оны қабылдап алады. Осылайша, мемлекет қаржысының ұрлануымен қатар, жұмыс істемейтін, арзан немесе бұрын қолданыста болған материалдардан салынған, сапасы сын көтермейтін нысандар іске қосылады. Олардың кейбіреуі бір аптаның ішінде істен шығып, құлап та жатады. – Таяқтың екі ұшы бар дегендей, мемлекеттік сатып алуларға қатысатын барлық кəсіпкерлер тек бюджет қаражатын ұрлауға ғана ниеттенгендер емес шығар. Осы орайда тендерлерге қатысып, алайда, теріс пиғылды шенеуніктер тарапынан қысым көрген кəсіпкерлер не істеуі керек? – Əрине, кəсіпкерлердің ішінде адал ниетті, заң жолымен жүретіндері баршылық. Кей жағдайларда заңды жолмен тендерлерге қатысып, жұмысты атқару құқығына ие болған кəсіпкерлер лауазымды шенеуніктер

Қаржы полициясы осы жылдың 9 айында кəсіпкерлердің қызметіне кедергі келтіру, заңсыз араласу деректері бойынша 411 шенеунікке қатысты 704 қылмыстық іс қозғады. Осы кезеңде аталған санаттағы 590 қылмыстық іс сотқа жолданды. Сонымен қатар, біздің ойымызша, тауарлар, жұмыс пен сатып алынатын қызметтердің орташа бағаларының ортақ базасын құру қажет. Ол нарықтық бағаға сүйене отырып қалыптастырылуы тиіс. Оған қоса, бюджеттік сұраныстардың қоғамдық бақылауын қамтамасыз ету де ең тиімді шара болар еді. – Жалпы, мемлекеттік сатып алуды жос парлау ісін түбегейлі қайта қарау қажет дейсіз ғой. Бұл сөзімізге дəлел ретінде мемлекеттік сатып алудың тағы қай сатыларында сыбайлас жемқорлық қылмыстар жиі көрініс береді? – Мемлекеттік сатып алуды, оның бағаларын жоспарлау сатысында басталған қылмыс одан əрі де жалғасын табады. Тапсырыс берушінің конкурстық құжаттаманы дайындау жəне конкурсты жариялау сатыларында арам пиғылды лауазымды тұлғалар өздерімен сыбайлас кəсіпкерлердің жеңісін қамтамасыз етуге қажетті барлық айла-шараларын жасайды. Олар техникалық мамандануда өздерінің фирмалары жеңетіндей, басқа

тарапынан тиісті бюджет қаражатын бөлу, ішінара жұмыстарды қабылдау немесе жұмысты толық қабылдауы үшін түрлі қысымға, яғни бопсалауға ұшырайды. Мұндай жағдайда, көп кідірмей, қаржы полициясына хабарласу қажет. Кəсіпкерлер қылмыскер шенеуніктің айтқанына еріп, өздері де қылмыскерге айналмауы тиіс. Қаржы полициясы осы жылдың 9 айында кəсіпкерлердің қызметіне кедергі келтіру, заңсыз араласу деректері бойынша 411 шенеунікке қатысты 704 қылмыстық іс қозғады. Осы кезеңде аталған санаттағы 590 қылмыстық іс сотқа жолданды. Мұндай қылмыстардың негізгі бөлігін кəсіпкерлерден пара талап ету, лауазымды тұлғалардың қызметтік өкілеттігін асыра немесе теріс пайдалану құрайды. – Жақында Үкімет Парламентке сатып алу жүйесін жетілдіруге бағытталған заң жобасын енгізді. Онда мемлекеттік сатып алуларды жүзеге асыратын ортақ оператордың құрылуы көзделген. Осы ұсынысқа Қаржы полициясы қалай қарайды?

– Аталған заң жобасын дайындауға Қаржы полициясы агенттігі де қатысты. Біздің тарапымыздан енгізілген біршама ұсыныстар онда көрініс тапты. Бүгінгі күні мемлекеттік сатып алулардың орталықсыздануы оның ең осал жағы болып отыр. Неге дейсіз ғой, өйткені, қазіргі кезде мемлекеттік сатып алуды жүргізу құқығына 12 мыңнан астам субъекті ие. Олардың қатарына орталық мемлекеттік органдармен қатар, облыстардағы аудандық салалық бөлімдер де кіреді. Мұндай жағдайда, мемлекеттік сатып алулардың заңдылығын толық бақылау жəне бірізділігін қамтамасыз ету мүмкін емес. Осыған орай Қаржы полициясы жылдың басында мемлекеттік сатып алуларды бір орталықтан жүргізуді ұсынған болатын. Міне, осыдан келіп, аталған ұсыныстың негізінде заң жобасына мемлекеттік сатып алуларды жүзеге асыратын ортақ операторды құру ережесі енгізілді. – Бірақ бұл бастаманың толық жемісті болуы үшін тағы бірқатар өзгерістер енгізу қажет шығар? – Дұрыс айтасыз, өте қажет. – Қандай? – Мəселен, ортақ операторға конкурс тар ға қатысушы кəсіпорындарды, жеке кəсіпкерлерді тиісті санаттарға бөлу құқығын беру қажет. Мемлекеттік сатып алуды ор тақ ұйымдастырушы қатысушыларды олардың жүзеге асырған жобаларына сəйкес, салықтық жүктемесіне орай əртүрлі санаттарға бөлуі тиіс. Осыдан кейін тапсырыс берушілер ортақ ұйымдастырушыға техникалық құжаттаманы береді, соған қарап ол мемлекеттік сатып алудың санатын анықтайды. Яғни, бұл конкурсқа тек тиісті санатқа ие кəсіпорындар ғана қатыса алатын болады. Арнайы ақпараттық жүйе конкурстың күрделілігіне сай келетін қажетті санаты бар барлық кəсіпорындарға конкурс туралы хабарлама жолдайды. Ал қатысушылар электронды түрде өз бағаларын жібереді. Келіп түскен бағалардың негізінде автоматты түрде жеңіскер анықталады. Десек те, мемлекеттік сатып алуларды біртұтас ұйымдастырушы органды құру барлық мəселелерді шешпейді. Кешенді сипаттағы қосымша шаралар қабылдау қажет. Ең бастысы, мемлекеттік сатып алу процесінің толық ашықтық режімін қамтамасыз етуіміз керек. Құқық қорғау жəне бақылаушы органдар бюджеттің əрбір теңгесі қайда жұмсалып жатқандығын білуі тиіс, ал бюджет қаржысымен жұмыс істейтін кəсіпкерлер толық ашықтық режімін сақтауға дайын болулары тиіс. Мəселен, мемлекеттік сатып алу конкурсында жеңіске жеткен кəсіпкерлер жұмсалған бюджет қаражаты аударылған соңғы контрагент пен субмердігерге дейін көрсетілген есептерін жариялауды міндеттеуді ұсынамыз. Сонымен қатар, толық ашықтықты қамтамасыз ету үшін екі электрондық реестрді енгізу ұсынылады: біртұтас оператордың лауазымды тұлғаларымен сыбайлас тұлғалардың реестрі жəне мемлекеттік сатып алуларға қатысушы тұлғалардың түпкілікті бенефециарларының реестрі. Бұл мемлекеттік сатып алуларға қатысу жəне одан əрі келісім-шартты орындау кезінде сыбайластықты автоматты түрде болдырмауға жағдай жасайды. Ұйымдастырушымен сыбайлас тұлғалардың кері қайтарылуының əрбір жағдайы электрондық есеп ретінде Қаржы полициясына заң бұзушылармен профилактикалық жұмыс жүргізу үшін жіберіледі. – Марат Мұратұлы, əлі күнге дейін даулы болып отырған мəселе – ұлттық компаниялардың мемлекеттік сатып алу заңының шеңберінде болмауы. Бұл мəселе бойынша Қаржы полициясының ұстанымы қандай? – Шын мəнінде бүгінгі күні бұл мəселе көкейкесті болып отыр. Ұлттық компаниялар мен холдингтердің сатып алу көлемдері бюджеттік сатып алулардан бірнеше есе көп. Оған қоса, егер бюджеттік қаржының жұмсалуы мемлекет тарапынан əртүрлі тетіктер арқылы, оның ішінде қаржылық бақылау органдарымен бақылауда ұсталса, ал ұлттық компаниялар мен холдингтердегі қаржылық арналар ондай тексерістен тыс қалып отыр. Олардың жұмсалуы осы компаниялар тарапынан ғана тексеріледі. Яғни, бүгінгі күні квазимемлекеттік сектордың «Мемлекеттік сатып алулар туралы» заңының аясына кірмейтіндіктен, олардың қаржылық қызметіне қатысты тексерісті уəкі летті мемлекеттік органдар емес, өздерінің ішкі аудит қызметтері ғана жүзеге асырады. Əрине, мұндай тексерістердің толықтығы жəне шынайылығы қашанда күмəн тудырады. Оған қоса, бұл қорытындылар процессуалдық шешім қабылдауға негіз бола алмайды. Сондықтан Қаржы полициясы агенттігі ұлттық компаниялар мен холдингтердің, сондай-ақ, мемлекеттік қатысуы бар барлық кəсіпорындар қыз меті нің «Мемлекеттік сатып алулар туралы» Заңының реттеу шеңберіне кіргізілуін қолдайды. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».


4

www.egemen.kz

22 қараша 2013 жыл

● Тəуелсіздік талаптары

Тарих – өткеннің сабағы, алдағының кейінгіге өнегесі. Н.Назарбаев.

Мўраты биік музей Дархан МЫҢБАЙ,

Қазақстан Республикасы Ұлттық музейінің директоры.

Бүгінгі жаһандану заманында Қазақстан Республикасы үшін Отанымыздың мемлекетшіл тарихы мен айбарын, тəуелсіздікті тұғырлы ету жолындағы батыл шешімдер мен істерді жаңашыл мəдени-танымдық пішімде жеткізу айрықша маңызды, мейлінше ділгер, өте жауапты тақырыпқа айналып отыр. Əлемдік жаңғыру аясында елімізді жəне оның жүрегі – Астананы дамыту мен өркендету Елбасымыздың жіті қадағалауында тұрғанын жақсы білеміз. Сондықтан Қазақстанның əрбір азаматы, əрбір мемлекеттік қызметкері осы елдік жауапкершілікті терең сезініп, ел мəдениетінің одан əрі жетілуіне аянбай үлес қосуы қажет деп санаймыз. Еліміздің даму басымдықтарын нақты айқындап берген Президент Н.Ə.Назарбаев өңірлік жəне əлемдік экономикалық дағдарыс өршіп тұрған кезеңде халықты азық-түлікпен қамтамасыз ету, жұмыспен қамту, елдің əл-ауқатын түзеу, халықаралық беделін арттыру міндеттерімен қатар болашақтың кепілі ретінде тарихымызды танып-білу мен зерделеу, оларды Тəуелсіздік құндылықтарымен сабақтастықта қарау қажеттігіне айрықша көңіл бөлді. Бұл отаншылдық үдерістерге серпін беріп, тарихы терең Қазақстан Республикасын жəне өзімізді құрметтеуге жол ашты. Еңсеміз көтеріліп, халықтық қалпымыздың сапасы артты. Нұрсұлтан Əбішұлының бастамасымен өмірге келген «Мəдени мұра» бағдарламасы кең байтақ еліміздің қойнауында зерттелмеген, ұмытылған ғажайып археология жəдігерліктерін табудың, халықтың бай рухани құндылықтарын зерделеудің, мұраны зерттеудің жаңа жүйесін қалыптастырудың, табиғи-мəдени жəне сəулет ескерткіштерін қалпына келтірудің, дүниежүзілік ғылым, мəдениет, əдебиет жетістігіне негізделген гуманитарлық ғылымның толыққанды қорын құрудың негізіне айналды. Елбасы Н.Ə.Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясында: «Біз өзіміздің ұлттық мəдениетіміз бен дəстүрлерімізді осы əралуандығымен жəне ұлылығымен қосып қорғауымыз керек, мəдени игілігімізді бөлшектеп болса да жинастыруы мыз керек. Елдің дұрыс таңдап алынған бағыты арқасында біз көптеген биіктерге – бүкпесіз ашық саясат жүргізуге, Қазақстанға ғана тəн экономикалық даму жолына, игілікті əлеуметтік реформаларға – біздің мемлекетімізді айнытпай тануға игі ықпалын тигізіп отырған табыстарға қол жеткіздік. Бірақ басқа бір қабат – нəзік жəне сонымен бірге қыртысы қалың – рухани қабат бар, Қазақстан – тамыры терең жайылған ұлы тарихы бар ел екенін көрсете жəне дəлелдей отырып, дүниежүзілік аренада біз елімізді осы қабат арқылы паш етеміз» деп атап көрсетті. ХХ ғасыр мен ХХІ ғасырдың тоғысында қол жеткізген егемендігіміздің айшықты нышаны ретінде, мемлекеттілігіміз бен елдік ұстанымымыздың айнымас қағидаты ретінде жаңа əлемдегі жаңа Қазақстанның бай тарихын, баянды дəстүрін таныстыру үшін Елбасының тапсырмасы бойынша елордамыз – Астанада Ұлттық музей бой көтерді. Сəулеті асқақ, мұраты биік музей! Құрылысы аяқталуға жақын. Енді мазмұны да соған лайық болғай деп, жұрт болып жұмылып жатқан жайымыз бар. Музей – өткен уақытпен жүздесе отырып, бүгінгі өмірге тарих парасатымен қарайтын орын. Бұл ғасырлар таңбасы мен табы қалған жəдігерліктер мен заттарға ой көзімен қараудың, заманалар айнасына қарап ел мен елдік жолын пайымдаудың

айрықша мүмкіндігі дер едік. Əрбір зат өз бойында адам мен адамзаттың, жалпы алғанда, рухани байлығын, нақтылай келгенде, ойын, талғамын, шеберлігін, түсінігін сақтайды. Ұлттық музейде осы ұстаным жаңа қырынан көрінбек. Келушінің көз алдынан Асан-Қайғы іздеген Жерұйықтан Тəуелсіздік Жерұйығына дейінгі соғыс пен бейбітшілік, жосу мен жиналу, төңкеріс пен тұрақтылық, қуғын-сүргін мен саяси жаңғыру, тоқырау мен жасампаздық уақыт пен кезең, ғасырлар мен дəуірлер аясында тізіліп өтуі тиіс. Сондай-ақ, бүгінгі сауатты оқыған үшін кез келген жəдігерлік өзінен-өзі сөйлеп қоя бермейді. Оны сөйлететін – экспозициялық шешім мен бүгінгі технологиялық шеберлік. Ұлттық музей алдында қиын да жауапты міндет – ежелгі тас дəуірінен бастап бүгінге дейінгі Қазақстан тарихын Тəуелсіздік пен жалпыадамзаттық құндылықтар талғамы мен талабы тұрғысынан көрсету. Қазіргі уа қытта барша елдік мəселені білім мен ғылым тұрғысынан байыптау қа жеттігі туып отыр. Ұлттық музей де осы ұстанымды басшылыққа алады. Бұл музей мəдениетке ынтызар қау ымға жəдігерліктерді қазқал пында көрсетіп, мол ақпарат беретін жетекші ғылыми, көркемөнер жəне тарихи орталықтың біріне айналады. Əлбетте, музейді құрып, қалыптастыру маманнан кəсіби адалдық пен шеберлікті талап етеді, оған сауатты да сауапты жұмыс істеуді жүктейді. Ал дүниеде бəрі де өзгеретінін, заманның құбылатынын ескерсек, уақытпен үндесіп, үйлесетін, өз дəуірінің тілінде «сөйлеп» тұратын экспозициялар жасақтау классикалық музейлердің бəрінің бірдей қолынан келе беретін шаруа емес екені де аян. Музейге қоғамдық сананы қалыптастыруға едəуір дəрежеде ықпал ететін зерде институты ретінде қарау да орынды. Қазіргі заманда музейлер өз жұмысын толыққанды атқару үшін қызметін ғылыми жетістіктерімен, жаңа əдістермен, технологиялармен байытуы тиіс. Бұл ретте ғасырлар бойы қалыптасқан осы саланың дəстүрін мұқият сақтау, мемлекеттік мүддені алтын арқау ету – маңызды қағидат дер едік. Рас, Қазақстан музей қалыптастыру ісінен құралақан емес. Сөйте тұра, жаңа заманның туындысы – Ұлттық музей несімен ерекшеленеді? Біріншіден, мұнда қазіргі заманның жоғары технологиялары қолданылатын болады. Олар жəдігерлердің ерекшелігі мен айрықша тарихи орнын халыққа орнықты, тиімді, нақты көрсетеді. Көне заман мен орта ғасырлар мұрасы табиғи үйлесімділікпен жаңғыратын болады. Екіншіден, этнография, ұлттық қолданбалы өнер, мүсін, көркемсурет, кескіндеме тарих пен қазіргі заман талғамы аясында астасып, сабақтасқан, тұтасқан рухани дүниеге айналады. Кіре берістен төрге дейін салтанат пен рəсім сипаты айқындала түседі. Үшіншіден, мұнда мəдениет пен ғылым, мемлекетшілдік сана мен елдік тəлім-тəрбие, отаншылдық пен жасампаздық бір арнаға тоғысатын болады. «Бірлік, ынтымақ, тұтастық – Қазақстанның арғы-бергі тарихының ең ғибратты тағылымы осы!» деген Елбасының сындарлы сөзі Ұлттық музейдің тұғырнамасын айқындайды. Музей – уақытша немесе науқандық дүние емес, ол ғасырларға есептеліп салынады. Əр ел мұражайын ұқыпты түрде бір ұрпақтан екінші ұрпаққа ауысатынын ескеріп, сабақтастықты ескеріп тұрғызады, құрады, жасақтайды. Осы тұрғыдан келгенде Ұлттық музейдің бүгіні айқын, болашағы зор деп ойлаймыз. Əрине, белгіленген мерзімде біз музейді ашармыз, алғашқы экспозицияларымызды келушілердің назарына ұсынармыз, ал содан соң музейдің күнделікті тыныс-тіршілігі, музей

қорларын жинау, ғылыми-зерттеу, сақтау, көрсету, қалпына келтіру, ал ең бастысы толықтыру жөнінде жанқиярлық жұмыс қалай жүреді? Бұл тұста да мамандар болып кеңесетін, ел болып ақылдасатын жайттар аз емес. Дəлірек айтсақ, тұрақты комиссия, жүйелі кеңес, ғылыми-əдістемелік, сараптамалық құрылым, маман даярлау мен біліктілікті арттырудың негіздері, тетіктері т.б. аса қажеттіліктер ескерілетін болады. Музей мəртебесі сақталатын экс понат тардың құндылығымен, маңы зымен, дара лы ғымен айқындалатынын ескерсек, қорларды толықтыру міндеті əлденеше рет қиындай түседі. Рас, мемлекет көмектеседі, мүмкіндігінше қаржыландырады, бірақ бұл экспонаттарды сатып алудың, түрлі экспедиция жасақтаудың, ғы лыми-зерттеу жұмысын жүргізудің ғана жолы болмауы тиіс. Бұл кешенді жұмысты ынталандыру мен жүйелеудің, барды ұқсатып, елге де, шетелге де танытудың, сол арқылы Қазақстанның өз үні, өз жолы жəне айрықша тарихы бар мемлекет екенін көрсетудің жөн-жобасы болады деп сенеміз. Осы бағытта жұмыс істейміз де. Бұл ретте дүниежүзі музейлері тəжірибесін де ескерген абзал. Мəселен, Британия ұлттық музейінің

өнер заттарының бай коллекциясын бизнесмен А.Усманов «Сотбис» сауда үйінде өтуі жоспарланған аукционға бір күн қалғанда толық сатып алған. Бұл жолы да тарихи əділеттілік қалпына келтірілді, баға жетпес жəдігерлер халық игілігіне айналды. Соңғы уақытта аса ірі қайырымдылық істі барселоналық бизнесмен Хосе Луис Варез жасады. Ол Прадо музейіне орта ғасыр мен қайта өрлеу дəуіріндегі испан суретшілерінің 12 шығармасын тарту етті. Құнды мұраның ішінде «Тобед мадоннасы» бар. Суретші Хайме Серраиге телінетін бұл туынды 1359 жылы салынған. 1993 жылы қасақана жарылыстан зардап шеккен Уффица галереясындағы Ренессанс өнерінің ең бай коллекциясы қатарындағы 200 шығармасы жеке адамдардың қайырымдылығы есебінен қалпына келтірілді. 1920 жылы сыншы, жазушы, коллекционер Феликс Ясенский Краковтағы Ұлттық музейге жапон өнерінің 6500-ге жуық заттық туындысынан тұратын өз коллекциясын сыйлады. Бұл аз десеңіз, поляктың театр жəне кино режиссері Анджей Вайда 1987 жылы кинематографиялық Киото сыйлығының қаржысын түгелдей Краковта «Жапон өнері музейін» құруға жұмсады. Осы му-

Қазақстан музейлері де өз қызметін реттеп отыратын толыққанды құжатты қажет етеді. Біздің музей саласындағы мəселелеріміз еліміздің «Мəдениет туралы» Заңында ішінара ғана көрініс тапқан. Бұл да, біздің пікірімізше, музейлердің барлық проблемасын шешуге мүмкіндік бермейді. негізін жеке адам (дəрігер əрі натуралист) сэр Хенс Слоун қалағаны белгілі. Ол 1751 жылы ағылшын парламентіне өзінің қымбат ғылыми коллекциясын 20 мың фунт стерлингке сатып алуды ұсынған. Музей құруға ұйытқы болған осы коллекцияны Британия парламенті сатып алған. Рас, бұл үшін лоторея ойнатуға тура келген, соның нəтижесінде қажетті сома жиналған. Одан кейін де жеке адамдардың қайырымдылығы мен жомарттығы болмаса, сірə, Британ музейі бүгінгідей деңгейге жете алмас еді. Американың Метрополитен музейі де қисапсыз көп секцияларды қамтитын өнер заттарының бірегей жинағы деуге келеді. 100 жылдық торқалы тойы қарсаңында (1970 жылы) бұл музей көрнекті тұлғалардан қомақты сыйлықтар алды. Мысалы, губернатор Нельсон Рокфеллер марқұм перзенті Майклдың құрметіне Океания, Африка, Оңтүстік Америка халықтарының өнерін қамтитын «Қарапайым өнер музейінің қорын» сыйға тартты. Ал Метрополитен музейі басқармасының мүшесі Роберт Леман өзі мұқият сақтаған айрықша тарихи-танымдық жинақты тарту етті. Əйгілі Луврдың негізін корольдің отбасы мен ақсүйектердің мемлекет меншігіне алынған коллекциялары қалады. Наполеонның олжа заттары да осынау атақты (сол кезде оның атымен аталатын) Париж музейінің жинағын байыта түсті. Əрі қарай музей де жеке адамдардың қайырымдылығы мен жомарттығы есебінен толығып отырды. Осы ретте Фаберже коллекциясының қызықты тарихын айта кеткен орынды. Кезінде Нью-Йорк алпауыты Форбс Фаберже императорларға сыйланған əшекей жұмыртқаларды жинауға əуестеніпті. Кейін оның мұрагерлері зергер туындыларын аукционға қоймақ болады. Бірақ саудасаттық басталғанға дейін коллекцияны Ресей мəдени-тарихи қорының құрылтайшысы В.Вексельберг сатып алады. Осылайша атақты «Фаберже жұмыртқалары» Мəскеуде қалып қойған. Мстислав Ростропович пен оның зайыбы Галина Вишневскаяға тиесілі

зейге негіз болған жəдігерліктер екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жəшіктерде шаң басып жатқанын айта кету керек. Бұл істе Жапония да қарап жатпады: осы елдің теміржолшылар кəсіподағы аталған музей үшін миллион доллар қаржы бөлді. Жобаны жапон сəулетшісі Арата Исодзаки тегін жасап берді. Міне, осынау істерді елдік іс, өзгеге тағылым берер өнеге деп толық айта аламыз. Музей ісі өркениетті жолға қойылған АҚШ-та билік органдары мəдениет саласына барынша аз қаржы жұм сайды. Неге? Қалайша? Бұл елде салық салынбайтын мəдениетті қолдауға қомақты қаражат беретін демеушілер, меценаттар бар. Еуропада мəдениет бизнестің қанаты астында болуы қалыпты құбылысқа айналған. Мұнда мəдени мекемелердің 30 пайызға жуығы жеке демеушілердің ақшасына жұмыс істейді. Нарықтың құлағында ойнайтын Еуропа демеушілері мəдениетті қолдау арқылы атын да шығарып, қазақ айтатын «ынсап сайын – берекені» де ойлайтыны байқалады. Жоғарыдағы мысалдарды біз, əрине, өнеге алу үшін айттық. Бұл ұлттық істі баянды ету жолында, өркениетті бүгінмен жалғау жолында азаматтық отаншылдық пен бизнестің қалай ұштасқанын айқын көрсетеді. Айтпақшы, солтүстік көршіміз – Ресей Федерациясында «Филантропия, меценаттық жəне волонтерлық туралы» заң қабылданған. Бұл музейлердің жағдайын түбірінен өзгертеді деп кəміл сеніммен айтуға болады. Мемлекет тарихын тану мен танытуға игілікпен үлес қосатын адамдар жөнінде мемлекеттің ұстанымы осы заңда нақты жазылған. Біз Ресей мəдени дамуын өте жақсы білеміз. Себебі, бұл мəдени үдерісте Қазақстанның да, қазақ тұлғаларының да үлесі бар. Мысалы, Шоқан Уəлиханов заманынан үлкен қалалардағы музей мен кітапханаларға, архивтерге біздің көзі ашық тұлғаларымыз жəдігерліктер, қолжазбалар, кітаптар тапсырып отырған. Қазіргі кезде Қазақстан эконо микалық тұрғыдан да, мəдени тұр ғыдан да жаңашыл, талапшыл

əлеу етті жаңа мемлекет ретінде қалып тасты. Еліміздегі қолайлы инвес тициялық ахуал, шетелдік капиталдың қатысуымен ашылған бірлескен кəсіпорындар мен ұлттық компаниялар Отанымыздағы берекебірліктің баяндылығын көрсетеді. Халқымызда «Саясы жоқ сайдан без, қайырымы жоқ байдан без» деген нақыл бар. Қазақстанда дəулет пен қайырымдылықтың мəдениетке сеніммен, шындап бет бұратын кезі əлдеқашан келді. Еліміздегі дəулетті компаниялар – қаржылық жағдайына нұқсан келтірмей-ақ музей қорларын толықтыруға қатыса алатын құрылымдар деп білеміз. Қайы рымдылықтың жолы көп: демеушілік көмек (меценаттық), қаржы жəне ақыл жəрдемі (Қамқорлық кеңес), шынайы тілектестік (Музей достарының клубы) жəне т.б. Бұл – бүгін мен келешекке арналған құндылықтарды, қасиеттерді еселеуге жəне сақтауға үлес қосқан компанияны, ұйымды, жеке тұлғаны ұрпақтар зердесінде сақтап қалудың тамаша тəсілі. Осы мəселені бұқаралық ақпарат құралдары ұмыт қалдырмай, жүйелі түрде насихаттаса деген тілегіміз де бар. Осы арада жеке коллекциялар мен коллекционерлер жайында бірауыз айта кеткен жөн. Дəулетті кез келген адам өнер заттарын коллекциялау, жинақтау сияқты өз сұранымын қанағаттандыру мен өзін танытудың қалаған түрімен айналыса алады. Бірақ, өкінішке қарай, мұндай қызығушылықты қазір ешқандай заңнама реттемейді. Сондықтан мұның коллекционер үшін де, жалпы қоғам үшін де зиянды жағы көп. Осындай коллекциядағы заттардың шартты болсын тізімі жоқтығы, тіркелмеуі, тиісті салықтан айналып өтуі коллекционерді ғана емес, мемлекетті опындыратын жағдайларға əкелуі мүмкін. Заң – тəртіп пен жүйені сақтағаны немесе сақтайтыны үшін де заң. Бұл болмағаннан кейін көздің қарашығындай ұстауға тиіс жəдігерліктеріміз қай шекараны, қай елді асып жатқанын біле алмаймыз. Құнды заттарды сатып алудың заңсыз жолдары, ел үшін орасан маңызы зор мəдени қымбат коллекциялардың тиісті дəрежеде сақталмауы, коллекцияланатын заттар тізбесінің заңнамалық актілермен реттелмеуі – жаңа заманда қоғамды да, қауымды да, адамды да əбігерге салатын жағдайлар. Қаржылық дағдарыстардан сақтану, сақтандыру қазіргі əлемдегі стандартты ресім болса да, тарихи құнды заттардың иесі саналатын коллекционерлер осы сияқты ресімді көбінесе елеп-ескере бермейтінін айта кеткіміз келеді. Қысқасы, отандық коллекционерлеріміздің тірнектеп жинағаны əп-сəтте көзден бұлбұл ұшуы мүмкін. Сондықтан бұл мəселеге заңнамалық аяда қарап, «Жеке коллекциялар туралы» заң қабылдау қажет деп ойлаймыз. Қазақстан музейлері де өз қызметін реттеп отыратын толыққанды құжатты қажет етеді. Біздің музей саласындағы мəселелеріміз еліміздің «Мəдениет туралы» Заңында ішінара ғана көрініс тапқан. Бұл да, біздің пікірімізше, музейлердің барлық проблемасын шешуге мүмкіндік бермейді. Ал елде мемлекеттік, ведомстволық жəне жеке музейлердің болуы, əрине, осы мекемелер жұмысының толық ауқымын реттейтін заңнамалық актіні əзірлеуді күн тəртібіне шығарады. Қазіргі жағдайда мəртебесі мен заңдық қорғалуы мардымсыз музейлердің көптеген құнды заттары мемлекет назарынан тыс қалып қойып отыр. Мұндай мекемелердің кімге тиесілі екеніне қарамастан, экспонаттарды есепке алу, сақтау, олардың айналымын, қозғалысын, басқа да регламенттерін стандартты нұсқаулықтар мен құжаттардың негізінде жүргізу – отандық мəдениеттің бақылаудағы жəне қамқорлықтағы ортақ ісіне айналуы тиіс. Дəлірек айтқанда, музей мəселесіне бірыңғай сауатты көзқарас қажет. Қазір «Қазақстан Республикасы Ұлттық музей қоры туралы» Ереже бекітіліп, осы бағытта жүйелі жұмыс қолға алынды. Қазақстан халқының табиғи-мəдени мұрасын сақтау, оны арқаулық орталықта есепке алу, жасақтау, зерттеу жəне пайдалану осы ереже негізінде жүзеге асырылып келеді. Музей – тарих, музей – тағылым. Мұны Елбасы сөзімен байыптасақ: «Тарихтың тағылымы бізден ел қамын ойлар естілікті тілейді». Ғасырлар бойы жиналған ұлт пен ел игілігі келешек ұрпаққа мұрты бұзылмай, жүйеленіп, айшықталған күйінде жетуге тиіс. Бүгінгі күніміз ертең-ақ тарихқа айналады. Ол тарихта жаңа заманды бастаған серпінді Қазақстанның мəдени талғамы мен парасаты биік көрінуі керек. Осылай деп сенеміз жəне осы жолда аянбай еңбек етуіміз қажет. Қазақстан өзінің жаңа дəуірін бастап кетті. Мың күнге татитын күндер мен жүз жылға татитын жылдардың шежі ресі дəл қа з ір жазылып жатыр. Осыны ұмытпағанымыз лəзім.

Гендерлік теѕдіктен бəсекеге ќабілеттілікке дейін Кеше елордадағы «Radisson SAS» қонақүйінде «Əйелдердің саяси жəне экономикалық ілгерілеуі – бəсекеге қабілетті əлемге жол» деген тақырыпта конференция ұйымдастырылды. Айгүл СЕЙІЛОВА,

«Егемен Қазақстан».

Президент жанындағы Əйелдер істері жəне отбасылықдемографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның, «Қазақстан кəсіпкер əйелдер одағы» қоғамдық бірлестігі мен «Конрад Аденаур» қорының қаржылай қолдауымен өткен жиында негізінен 2006-2016 жылдарға арналған Гендерлік теңдік стратегиясы мен «Ерлер мен əйелдердің тең құқықтарының жəне тең мүмкіндіктерінің мемлекеттік кепілдіктері туралы» Заңды іске асыру арқылы əйелдердің экономикалық жəне саяси мəртебесін жоғарылату жайы əңгіме өзегіне айналды. Осыдан он бес жыл бұрын, яғни, 1998 жылы 22 желтоқсанда Елбасының Жарлығымен Президент жанындағы Отбасы жəне əйелдер істері жөніндегі ұлттық комиссия құрылғаны белгілі. Жиын барысында осы он бес жылда жеткен жетістіктер айтылды, əйелдер еңсерген істерге баға берілді. Конференцияда алғашқы құттықтау сөзді айтқан Президенттің кеңесшісі, Президент жанындағы Əйелдер істері жəне отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссияның төрайымы Гүлшара Əбдіқалықова комиссия құрылғалы əйелдердің жағдайын жақсартуға қатысты қабылданған бағдарламалардың көпшілігі іске асырылғанын мəлімдеді. «Ұлттық комиссия құрылған кезде Елбасы Н.Назарбаев оның қызметінің негізгі төрт бағытын белгілеп берген болатын. Бұл – əйелдердің жəне олардың отбасыларының денсаулығын жақсарту, əйелдердің еліміздің қоғамдық-саяси өміріне белсенді қатысуы жəне оларды шешімдер қабылдай алу деңгейіне дейін алға жылжыту, əйелдерді экономикалық

тұрғыда алға жылжыту жəне əйелдерге қатысты зорлық көрсетудің барлық түрін жою. Еліміздің барлық əйелдерінің мүддесін қорғайтын, сондай-ақ, үкіметтік жəне үкіметтік емес ұйымдар арасындағы байланыстырушы буын болып табылатын ұлттық комиссияның бұл күнгі жетістігі осы бағыттағы істерінен айқын көрінеді», деді Г.Əбдіқалықова. ТМД көлемінде еліміз алғаш рет əйелдерге қатысты зорлық-зомбылықты жою туралы БҰҰ конвенциясына қосылды. Пекин іс-қимылдар платформасын орындау үшін Үкіметтің қаулысымен 1999 жылы əйелдердің жағдайын жақсарту жөніндегі іс-шаралардың ұлттық жоспары əзірленді. 2003 жылы елімізде гендерлік саясат тұжырымдамасы қабылданды. Онда негізгі басымдықтар, ұстанымдар мен тапсырмалар айқындалды. Бір жарым жылдан кейін 2006-2016 жылдарға арналған гендерлік теңдік стратегиясы бекітілді. Осы жылдар ішінде гендерлік саясатқа бағытталған екі заң өмірге келді. Оның бірі – «Тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасы» туралы заң болса, екіншісі – «Ерлер мен əйелдердің тең құқықтарының жəне тең мүмкіндіктерінің мемлекеттік кепілдіктері» туралы Қазақстан Республикасының заңы. Г.Əбдіқалықова Парламенттің төменгі палатасында əйелдердің саны 25,2 пайызға жеткенін, бұның жалпы ЕҚЫҰ кеңістігіндегі орташа көрсеткіштен жоғары екенін баяндады. Ол сондай-ақ, елімізде Ұлттық комиссияның бастамасымен 2002 жылдан бері əйелдер кəсіпкерлігін қолдау бойынша бағдарламалар жүзеге асырылып, қазіргі уақытта шағын жəне орта кəсіпкерлікпен айналысатын кəсіпкер əйелдердің үлесі 52 пайызды, ал жеке кəсіпкерлікте əйелдер саны 66 пайызды құрап отырғанын жеткізді. Жиында сөз алған Парламент Мəжілісінің депутаты, Ұлттық комиссияның мүшесі Айгүл Соловьева өзі кезінде басқарған «Қазақстанның іскер əйелдер ассоциациясы» қоғамдық бірлестігі мен «Қазақстан кəсіпкер əйелдер одағы» қоғамдық бірлестігінің бүгінгі жетістіктері мен жеңістеріне ризашылық білдірді. Депутат Орталық Азия мемлекеттері арасында көшбасшылыққа ұмтылып отырған Қазақстан кəсіпкер əйелдер одағын, сондай-ақ, гендерлік теңдік ұғымын қоғамға сіңіру үшін аянбай еңбектеніп жүрген барлық қызкеліншектерді Ұлттық комиссияның он бес жылдық мерейтойымен құттықтады. «Осыдан он бес жыл бұрын біз гендерлік теңдікті əйелдерді белгілі бір орындарға «қою», кандидатурасын «өткізу» тұрғысынан түсінетінбіз. Қазір жағдай өзгерді. Соған сəйкес түсінік те өзгерді. Енді ерлермен тең дəрежеде бəсекеге қабілеттілік туралы өркениетті түрде мəселе қозғайтын дəрежеге жеттік», деді А.Соловьева. Ал Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің жауапты хатшысы Жанна Құрманғалиева министрліктің əйелдерге қатысты барлық жобаларды қолдап келе жатқанын, бұдан былай да қолдай беретінін баяндады. Қоғамдағы ақылды, көрікті, іскер, тіпті, үй шаруасындағы əйелдердің де отбасының алтын қазығы екенін айтқан «Конрад Аденаур» қорының директоры Амос Регинальд Хельмс бұл жиында ер-азаматтар атынан əйелдерді құттықтауға мүмкіндік алды. Сондай-ақ, Парламент Мəжілісінің депутаты, «Ақ жол» партиясының төрағасы Азат Перуашев та құттықтау сөз сөйлеп, гендерлік теңдікке байланысты көзқарасын ортаға салды. Жиында Астана қаласы, Есіл ауданының əкімі Сабиля Мұстафина, Парламент Мəжілісінің депутаты Нұрлан Жазылбеков, «Қазақстанның іскер əйелдер ассоциациясы» қоғамдық бірлестігінің президенті Раушан Сəрсембаева, «Республикалық балаларды оңалту орталығы» АҚ директорлар кеңесінің төрағасы Бексұлтан Тұтқышев, т.б. лауазымды тұлғалар түрлі тақырыпта баяндамалар жасады. Жиын барысында əйелдердің бəсекеге қабілеттілігін жоғарылатудағы Ұлттық комиссияның рөлі, парламенттік фракциялар жұмысындағы əйелдер рөлі, ел экономикасын дамытуға əйелдердің қатысуы, БАҚ-та қазіргі қазақстандық əйелдің имиджін қалыптастыру туралы, басқа да мəселелер талқыланды. Конференция соңында республика көлемінде ұйымдастырылған «Əйелдердің қолынан бəрі келеді!» атты үкіметтік емес ұйымдар арасындағы байқау қорытындылары шығарылып, жеңімпаздар марапатталды. –––––––––––––––––––––––––– Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.


ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

Кґктауда кґпір ашылып, Майтґбеге газ келді Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Хромтау – өнеркəсібі мен ауыл шаруашылығы тең дамыған экономикалық əлеуетті аудан. Мұн да соңғы жылдары жаңа өндіріс орындары ашылып, ауылдарда əлеуметтік игіліктерге қол жеткізіле бастады. Əсіресе, автожолдарды жөндеу облыс орталығы ғана емес, аудандарда да қарқын ала түсті. Магистралдарды

техникалық қайта жарақтандыру, автомобиль жолдарының өткізу мүмкіндігін арттыру, уақыт талабына сай көлік инфрақұрылымын дамыту жүйелі жүргізіліп келеді. Осындай ірі нысандардың бірі – Хромтау ауданындағы Ор өзенінің үстінен салынған жаңа көпір құрылысы. Бұл көпір Көктау мен Көктөбе ауылдарының арасын жалғап тұр. Бұрын бұл екі ортаға көктем мен күзгі лайсаңда қатынас болмай қалатын. Сондайақ, аудан тұрғындарының ғана емес, осындағы Ақтөбе мыс компаниясы сияқты ірі кəсіпорынның жұмысына да қолайсыздық туғызып, жауын- шашынды күндері қатынас үзіліп қалатын. Бұл мəселе жақында оң шешімін тапты. Республикалық бюджеттен бөлінген 419 миллион теңгеге тұрғызылған көпірдің ашылу салтанатына қатысқан облыс əкімі Архимед Мұхамбетов көлік инфрақұрылымын жақсарту облыстың дамуына ықпал ететінін жеткізді. – Еліміз жыл өткен сайын өркендеп, дамып келеді. Біз дің облыстың да əлеуметтік-экономикалық жағдайы жақсара түсуде. Мұның барлығы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың сарабдал саясатының нəтижесі деу орынды. Осы көпірмен бірге 29 шақырым Самара – Шымкент – Аққұдық автожолына қатты жамылғы төсеу жұмыстары аяқталды. Бұл

5

www.egemen.kz

22 қараша 2013 жыл

жұмысты Ақтөбе мыс компаниясы жүзеге асырды. Алдағы жылы қалған 20 шақырымын асфальттауды да осы компанияның күшімен атқару көзделуде, –деді облыс басшысы көпірдің салтанатты ашылуында сөйлеген сөзінде. Ауыл тұрғыны Тұрар Батыров та осындай игілікті істі Елбасы Нұрсұлтан Назар баев тың кө регендік саясатымен сабақтастырды. Жаңа көпірдің пайдалануға берілуі ауыл дық тар дың біраз

тірлігін жеңілдеткенін жеткізді, көршілес ауылдармен қатынастың жақындай түскенін тілге тиек етті. Облыс əкімі Архимед Мұхамбетов пен ауыл тұрғыны Тұрар Батыров жаңа көпір дің лентасын қиды. Ауыл ақсақалы Сертай Досаналин батасын берді. «Қаздорқұрылыс» ЖШС бас мердігерінің жоба жетекшісі Болат Қосалиевтің айтуынша, көпір құрылысы жоспардағы он бір айдың орнына алты айда салыныпты. Жаңа нысанның осыншама тез мерзімде бітуіне жаз айларында құрылысшылардың екі ауысымда қарқынды жұмыс істеуі себепші болыпты. Көпірдің ұзындығы 173 метр, ені 7 метр. Мұнда пайдаланылған материалдардың бар лығы қазақ стан дық мазмұнға ие. «Жол – экономиканың күре тамыры» деп бекер айтылмаса керек. Соңғы үш жылда жол құрылысына, оны күтіп ұстауға жəне жөндеуге 18 миллиард теңгеден астам қаржы бөлінген екен. Тек биылдың өзінде бұл мақсатқа 8 миллиард теңгеден астам қаржы қаралған. Соның 76 пайызы жергілікті бюджеттің үлесінде.Үстіміздегі жылдың аяғына дейін тағы да 55 шақырым жол жөнделіп, үш жаңа көпір іске қосылады деп күтілуде. Өңір басшысы Архимед Мұхамбетов атбасын бұрған Майтөбе ауылында да ақжарылқап қуаныштың лебі есіп тұрды.

Облыс əкімі ауылға тартылған газ құбырын іске қосып, майтөбеліктердің ыстық ықыласына бөленді. Көгілдір отынның игілігін көруге қолдары жеткен ауыл тұрғындарының көңілдері көтеріңкі екені жүздерінен аңғарылады. Майтөбе ауылына тартылған жəне ауыл ішілік газ құбыры облыс əкімдігімен жасалған меморан думға сəйкес Ақтөбе мыс компаниясы бөлген 224,8 миллион теңге қаржыға салынған. Енді осы ауылда тұратын 104 шаңырақ от жағып, күл шығармайды, көгілдір отынның игілігін көреді. – Бүгінгі бұл тұрмыстық игілік Елбасы тапсырмасының орындалуының нақты көрінісі. Майтөбеге газ əкелу көптен шешімін таппай келіп еді, міне, бүгін сəті түсті. Газ құбырының ұзындығы он шақырымнан асады. Газ құбыры құрылысына керекті қаржыны түгелдей Ақтөбе мыс компаниясы мойнына алды. Бұрын отынның қай түрін пайдаланса да олар мектептер мен балабақшаларға газға қарағанда жеті есе қымбатқа түсетін. Енді арзан көгілдір отынды пайдаланады. Мұның өзі тұрмысымыздың уақыт өткен сайын жақсара түскенін аңғартады. Яғни, ісімізде ілгерілеу бар, экономикамыз нығая түсті. Бұл бағытта алда да жүйелі жұмыс жүргізілетін болады. Аудандарды газдандыруды екі бағытта жүргізуді қолға алып отырмыз. Бірінші бағыт бойынша бюджеттен қаржы бөлінсе, екінші бағыт бойынша «Көркейе бер, туған жер!» акциясы аясында ірі кəсіпорындар мен шағын жəне орта бизнес нысандары ауылдарға газ жеткізуге атсалысуда, – дей келіп облыс əкімі Архимед Мұхамбетов ауыл тұрғындарын қауынышты сəттерімен құттықтады. Ол газ тарату бекетінің тетігін бұрап, газ жіберу құрылғысын іске қосты. Ауыл ақсақалы Қуаныш Əйтемғұлов бата беріп, ақжаулықты əжелер шашу шашты. Сөйтіп, Хромтау ауданындағы екі ауылда бір сəтте қос қуаныш болды. Өңір басшысы жұмыс сапарын Хромтау қаласында жалғастырып, негізінен моноқалаларды дамыту бағдарламасы аясында жасалып жатқан жұмыстармен танысты. Қала жолдарын жөндеу, спорт алаңдарын салу, көшелерді жарықтандыруға назар аударды. Атқарылған ауқымды жұмыстарды атап өте отырып, алдағы уақытта шешімін күткен шаруаларды да назардан тыс қалдырмады. №4 орта мектеп ауласындағы жаңадан ашылған спорт алаңында моноқалалар бағдарламасы бойынша гранттарды жеңіп алған кəсіпкерлермен кездесті. Ақтөбе облысы.

Инновациялар кґрмесі Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

Жамбыл облысында «Жұмыспен қамту-2020» жол картасы бағдарламасы аясында ағымдағы жылға барлығы 7202,1 млн. теңге бөлінді. Қамтылатын қатысушылар саны – 7080 адам. Ағымдағы жылдың 10 айында барлығы 6058,1 млн. теңге немесе қаралған қаржының 90,5 пайызы игерілді. Ағымдағы жылдың 1 қарашасына жұмыспен қамту орталықтарынан 5242 адам кеңес алып, оның ішінде 5076 адаммен əлеуметтік келісімшарт жасалды.

Ілгерілеу де, іркіліс те бар Бағдарламаның 1-ші бағыты бойынша 4412,6 млн. теңге бөлініп, 123 жобаны жүзеге асыру барысында 2413 жұмыс орындарын ашу қарастырылған. 1 қарашаға 3686,8 млн. теңге немесе есепті мерзімге қаралған жоспардың 89,7 пайызы игеріліп, 82 жоба бойынша жөндеу жұмыстары аяқталып, 2258 жұмыс орындары ашылса, оның ішінде 1163 адам жұмыспен қамту орталықтары арқылы жұмысқа орналасты. 2013 жылы Бағдарламаның екінші бағыты бойынша 241 адам кəсіпкерлік негіздеріне оқытылып, осы мақсатқа қаралған 9,2 млн. теңге қаражат толығымен игерілді. Сондай-ақ, 650 адамға шағын несие беруге 1 млрд. 417,6 млн. теңге қаралып, бүгінгі күні 694 адам шағын несие алды. Сол сияқты жетiспейтiн инженерлiк-коммуникациялық инфрақұрылымды (ИКИ) дамытуды жəне жайластыруды ұйымдастыру бойынша 136 нысанға 192,0 млн. теңге қаралған болатын. Несие алушылардан ИКИ-ді дамытуға түскен өтініштер санының азаюына байланысты қаралған қаражатты 44,8 млн. теңгеге, жобалар санын 48 нысанға қысқарту ұсынылып, қалғаны 88 нысан бойынша қаржы көлемі 147,2 млн. теңгені құрап отыр. Есепті мерзімде осы қаралған қаржының 89,3 млн. теңгесі игеріліп, ол 49 нысанға жұмсалуда. Бүгінгі күні 22 нысандағы жұмыстар толық аяқталып, қалған нысандағы жұмыстар жалғасуда. Осы бағыттағы жұмыстардың кешеуілдеуінің басты себебі мемлекеттік сараптамаға жолданған нысандар құжаттарының қайта толықтырылып,

қаралу уақытының созылуына байланысты орын алды. Қаралған қаражат жыл соңына дейін толық игерілетін болады. Бағдарламаның үшінші бағытының бірінші бөлігі бойынша жыл басынан кəсіптік даярлаудан барлығы 1936 адамды 37 мамандық бойынша оқыту жоспарланған. Қаржыландыру жоспары бойынша жылға бөлінген 506,0 млн. теңгенің 401,5 млн. теңгесі игерілді. 1 қарашаға барлығы 1937 адам оқумен қамтылды. Оқуын бітірген 784 адамның 638-і немесе 81,4 пайызы жұмысқа орналасты. Ағымдағы жылы 590 əлеуметтік жұмыс орнын құруға 102,9 млн. теңге қаралса, жыл басынан 742 адам əлеуметтік жұмыс орындарына орналасып, осы мақсатқа қаралған қаржының 95,3 млн. теңгесі немесе 99,0 пайызы игерілді. Сондай-ақ, жастар практикасы бойынша 1340 жұмыс орнын құруға 239,5 млн. теңге қаражат қаралса, есепті мерзімге 1739 түлек жастар практикасына жолданып, қаралған қаржының 99 пайызы немесе 204,5 млн. теңгесі игерілді, 487 адам тұрақты жұмысқа орналасты. Бағдарламаның үшінші бағытының 2-ші бөлігі бойынша Қордай жəне Т.Рысқұлов аудандарында 28 отбасына немесе 151 отбасы мүшесіне арналған тұрғын үйлер құрылысы жүргізілуде. Жорабек БАУБЕКОВ, Жамбыл облысы əкімдігінің жұмыспен қамтуды үйлестіру жəне əлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы.

Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Біздің облыстағы «Павлодар» деп атау берілген еркін экономикалық аймақ «құрылады, ашылды» дегелі де біраз болып қалды. Облыс орталығының солтүстік өнеркəсіп аумағында орналасқан еркін экономикалық аймақтың жалпы көлемі 3300 гектар жерді алып жатыр. Жоба еліміз үшін маңызды. Мамандардың айтуынша, оның жұмысын жандандыру үшін химия саласында табысты жұмыс істеп келе жатқан шетелдік кəсіпорындармен əріптестік орнату қажет. Сонда ғана бұл іске мол инвестиция тартудың мүмкіндігі қалыптаспақ. Егер аймақ аумағына 50-60-тай кəсіпорын сыйып кететіндігін ескерсек, бұл əрине бір күннің шаруасы емес. Дегенмен, Елбасы тапсырмасын орындау барысында осы «Павлодар» арнайы экономикалық аймағында жуырда екі жаңа өндірістің іске қосылатындығы бел гілі болды. Бұл жайында «Каустик» АҚ пен «БелизнаПВ» ЖШС кəсіпорындарындағы технологиялық үдерістің орындалу барысымен танысқан облыс əкімі Ерлан Арын мəлім етті. Іске қосылмақ екі өндірістің бірі – «Каустик» АҚ-та тұз қышқылы,

Сапалы жол жайы республика тұрғындары секілді солтүстікқазақстандықтарды да қатты толғандырары анық. Өңірдегі автомобиль жолдарының желісі 9 мыңдай шақырымға созылса, 1500 шақырымы республикалық, 2400 шақырымы облыстық, 5000 шақырымы аудандық маңызға ие. Олардың жартысына жуығы ғана асфальтталған. Қалғандары көтерме жəне қиыршық тасты жолдар саналады. Бұған көп бөлігінің күрделі жөндеу көрмегенін қоссақ, шетін проблемалардың жетіп артылатынын байқауға болады. Əсіресе, жолаушылардың жауынды-шашынды жəне боранды күндері шалғайдағы елді мекендерге қатынаудың азабын қатты тартып жүргені жасырын емес. Үкіметтің кеңейтілген отырысында Елбасы əлеуметтік жаңғырту үдерістерін одан əрі жүйелі жалғастыруды атап көрсетіп, нақты тапсырмалар беруі алдымен ауылдықтардың қамын ойлаудан туған игі шара болса керек. Бұл орайда, жолдарды қалыпқа келтіру түйіні жүйелі түрде шешілетін маңызды əлеуметтік мəселе ретінде назарда ұсталғаны қуантады. Иə, елді мекендер мен облыс, аудан орталықтарын байланыстыратын күре жолдардың қазіргі ауыр ахуалы айтпаса да түсінікті. Біз облыстық автомобильдер жолдары жəне жолаушылар көлігі басқармасының басшысы Бейбіт ИСМАНОВҚА жолығып, бұл бағытта атқарылып жатқан жұмыстар жайлы айтып беруін өтінген едік. 230-ы ақаумен жұмыс істейді. 36 көпірдің 12-сі қалпына келтіруді күтіп тұр. 20102012 жылдар аралығында жолдарды салуға, жөндеуге 7,5 миллиард теңге, оның үштен бірі жергілікті қазынадан жұмсалды. Келлеровка – Чкалов, Пресновка – Архангелка, Булаево – Возвышенка – Молодогвардейск бағыттарында көп шаруа тындырылды. Саумалкөл – Имантау – Лобаново бағыттары бойынша жолдарды қалпына келтіру жөніндегі айыртаулық тұрғындардың өтініштері қанағаттандырылды. 2200 шақырым автомобиль жолдарына орташа, ағымдық жөндеу қажеттілігі туындағандықтан, облыстық бюджетті нақтыламас бұрын аймақ басшысы Самат Ескендіров осы салаға қосымша қаражат көзін тарту жайын ойластыруды тапсырды. Ілешала Самат Сапарбекұлының ұсынысы облыстық мəслихаттың ХII сессиясында

ОРАЛ.

Жобалар жолда ќалмаса...

ал, «Белизна-ПВ» ЖШС-інде тұрмыста қолданылатын химиялық заттар шығару қолға алынбақшы. Зауыттың тұз қышқылын өндіретін зауыттың қуаттылығы жылына 45 мың тонна екен. Бұл күндері елімізде қолданылатын тұз қышқылы Ресей, Өзбекстан жəне Қытайдан əкелінеді. Ал, жаңадан шығатын павлодарлық өнім бəсекеге қабілетті.

Жолаушылар азаптан ќашан ќўтылады?

– Жыл өткен сайын облыстық маңызы бар жолдарды жақсартуға бағытталған мемлекеттік шара лардың ауқымы ұлғайып, қаржылық демеу жүйелі көрсетіліп келеді. Мұндай қолдаудың тиімділігін ауылдықтар қазірдің өзінде айқын сезініп отыр. Өңірдегі автомобиль жолдарының дені өткен ғасырдың 70-80 жылдары салынғандықтан əрі тиянақты жөндеу жүргізілмегендіктен тозығы жеткен. Оның үстіне сол кездегі стандарттар бойынша 8 тоннадан аспайтын салмаққа негізделсе, қазір 30-50 тоннаға дейін тартатын жүк көліктері пайда болды. Олардың сал мағына шыдас беру оңай емес. Жасалған сараптамаға сəйкес облыстағы автожолдардың 69 пайызы бүліну жағдайында тұрса, 40 пайызы күрделі, 30 пайызы орташа жөндеуді қажет етеді. Күре жолдардың бойында орналасқан 1500 су өткізетін құбырлардың

Орал қаласында «WESTKAZINVEST-2013» атты тақырыпта халықаралық бизнес форум жұмысына Ресей, Беларуь жəне Қазақстан мемлекеттерінің іскер топ өкілдері мен ғалымдары жəне мемлекеттік орган жетекшілері қатысты. Осы басқосу аясында инновациялық жобалар көрмесі ұйымдастырылып, оған əр елдегі 80 кəсіпорын өз өнімдері мен көрсететін қызмет түрлерін таныстырды. Аталған ауқымды іс-шараның басты мақсаты – əр мемлекеттегі инвестициялық мүмкіндіктерді ортаға салу, бизнестік құрылымдардың байланыс аясын кеңейту, осы арқылы интеграциялық үрдістердің жаңа мүмкіндіктерін қарастыру. Форумның ашылу рəсімі кезінде Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі Инвестициялар жөніндегі комитетінің төрағасы Ерлан Қайыров тəуелсіздік жылдары елімізге 200 миллиард теңге шетелдік инвестиция тартылғанын атап көрсетті. Ал Ресейдің Орал қаласын дағы бас консулы Сайд Забитов бүгінгі таңда ресейлік 76 кəсіпкерлік субъектісі Қазақстанда табысты еңбек етіп жүргенін жеткізді. Оның сөзіне қарағанда Ресей мен Қазақстанның шекаралас облыстары өзара саудаэкономикалық, мəдени-гуманитарлық бағытта 250 келісім жасасқан. Екі ел арасындағы тауар айналымының қырық пайызы шекаралас аймақтардың еншісіне тиетіні бүгінгі халықаралық форумның мəні мен мақсатын тереңдете түседі. Форумда Батыс Қазақстан облысы əкімдігі құрылыс, машина жасау, агроөнеркəсіп кешені, туризм, инновация салаларына байланысты тиісті меке ме-кəсіпорындармен, қоғамдық ұйымдармен жалпы құны 170 миллион доллар көлеміндегі инвестициялық меморандумдарға қол қойды.

қаралып, 2013-2015 жылдарды қамтитын бюджетке енгізілген өзгерістерге орай қосымша кіріс есебінен тозығы жеткен жолдарды жөндеу жұмыстарына 2,5 миллиард теңге бөлініп, республикалық қазынадан қарастырылған қаржыдан асып түсті. Бұған дейін жол жөндеуге мұнша қаржы бөлінген емес. Сөйтіп, қаржы көлемін 3 есеге дейін ұлғайтуға мүмкіндік туды. Бірінші кезекте Лавровка – Келлеровка – Тайынша – Чкалов, Арықбалық – Саумалкөл – Антоновка – Лавровка – Горное – Покровка – Петропавл, Пресновка – Благовещенка – Қайранкөл – Тимирязев – Ақсуат – Мичурино бағыттары бойынша автожолдарды жөндеу одан əрі жалғастырылатын болып шешілді. Сессияда Ғ.Мүсірепов ауданына қарас ты «Раисовское» ЖШС-нің директоры Владимир Коваленко бір топ

халық қалаулылары атынан барлық деңгейдегі мəслихаттардың депутаттарын, ауылшаруашылық құрылымдарының, кəсіпорындар мен коммерциялық ұйымдардың басшыларын жол жөндеу ісіне қатысуға үндеп, мемлекеттік-жекеменшік əріптестікті өрістетуге шақырды. Бұл қозғалысқа Айыртау ауданындағы Арықбалық елді мекеніне қарасты кəсіпкерлер алғашқылардың қатарында қолдау көрсетті. «Тайынша Астық» агрофирмасы «Əлеуметтік əріптестік» бағдарламасы шеңберінде Зеленый Гай, Вишневка арасын жалғастыратын тасжолдарды жөндеу шығындарын өз мойнына алды. Теңдік ауылынан Тайынша стансасына дейінгі 25 шақырым жолды «Қаратомар» ЖШС қалпына келтірді. Уақыт өткен сайын олардың қатары көбейіп келеді. Орасан мол қаржыны талап ететін аталмыш шараларды орындаудың тізбесі жүйеленіп, аумақтық дамыту бағдарламасына толықтырулар енгізілді. Лавровка – Келлеровка – Тайынша – Чкалов бағыттары бойынша жаңартылып жатқан жол жайымен танысу барысында облыс əкімі тиісті мердігерлер мен ведомство жетекшілерімен көшпелі кеңес өткізді. Ол өз сөзінде биыл күрделі жəне орташа жөндеу жұмыстарына 12,5 миллиард бөлінгенін, оның 6,9 миллиарды республикалық жолдарды қалпына келтіруге бағытталатынын жеткізе келіп, жұмыстың сапалы жəне толық көлемде атқарылуын жеке бақылауына алды. Бюджеттегі кірістің біраз

Арнайы экономикалық аймақ аумағында жүзеге асқан бұл жобалар салықтар мен кедендік жеңілдіктер бойынша басымдылықтарға ие. Сонымен бірге, екінші жобаға салынған инвестиция көлемі 150 миллион теңгені құрап отыр. Енді «Белизна-ПВ» ЖШСнің өнімдері ірі дистрибьютерлік компаниялар мен сауда желілері арқылы сатылады. Компания

бөлігін жолдарды қалпына келтіруге бағытталатынын атап көрсетті. Көп ұзамай əкімдіктің кеңесінде жергілікті маңызы бар жолдарды дамыту мəселесі арнайы талқыланып, 13 аудан бойынша 5100 шақырым автомагистральды қалпына келтіру міндеті қойылды. Былтыр облыстың автожолдарын қалпына келтіруге 2,8 миллиард теңге жұмсалып, қаражат толығымен игерілді. Нəтижесінде Лавровка – Келлеровка – Тайынша автожолы қайта жаңғыртылды. Пресновка – Архангелька – Троицкое, Булаево – Возвышенка – Мологвардейск – Киров – Қиялы – Рощинское, Покровка – Корнеевка – Горное, Становое – Новомихайловка – Меңгесер, Борки – Ташкентка – Долматово автожолдарына күрделі жөндеу жүргізіліп, су өтетін құбырлар ауыстырылды. Бұдан тысқары 2500 шақырым автожолдарға ағымдық жөндеу атқарылды. Биыл жергілікті қазынадан бөлінгені – 5 миллиард теңге ғана. Мұның өзі 90 мыңнан астам тұрғыны бар 146 елді мекеннің көлік қатынасын жақсартуға септігін тигізеді. Бұл орайда, жергілікті əкімдердің тұрғындармен дəстүрлі кездесулерінде айтылған ұсыныстілектерімен қоса елді мекендердің орналасу, адамдардың қоныстану жағдайы жете ескерілді. Келлеровка – Тайынша – Чкалов автожолы 2010 жылдан бері жаңғыртылып келеді. Үш жылда 1,6 миллиард теңге жұмсалып, кеңейтілді. Жол жөндеу қымбат екені белгілі. Сол себепті қаржыны тиімді орналастырып, дұрыс игерілуіне жауаптылықты күшейте түстік.

елімізге əкелінетін өнімдерге қарағанда өз өнімдерін арзандау бағамен сатады. Ендігі үміт осы кəсіпорындардың алдағы уақытта шынайы түрде іске қосылып, лента қиған соң тоқтап қалмай, ел игілігіне жұмыс жасауында болып отыр. Олардың жұмысына сəттілік тілейміз. Павлодар облысы.

Оның бір шақырымына шамамен 140150 миллион теңге жұмсалады. Ал, асфальт-бетонды жолдарға күрделі жөндеу шығыны 70-80 миллион теңгені құрайды. Жоғарыдағы автожолдың маңыздылығы Уəлиханов, Ақжар жəне Тайынша аудандарын Петропавл – Астана бағытымен байланыстыратындығында. Сол сияқты Пресновка – Благовещенка автожолы орташа, Благовещенка – Қайранкөл автожолы күрделі жөндеуді қажет ететіні жəне 8 мыңнан астам тұрғыны бар 18 елді мекенді аудан орталығымен тоғыстыратыны əрі Қайранкөл стансасындағы элеваторға астық тасымалдайтыны ойластырылып, бірінші кезекте басымдық берілді. Покровка, Корнеевка, Горное кенттерін жалғастыратын тасжолдың жартысына жуығы жаңартылды. Биыл 260 миллион теңге бөлінді. Тұтастай алғанда, облыстық, аудандық маңызға ие жолдарды қалпына келтіру үшін 12 жоба жүзеге асырылатын болады. Жол құрылысында «Петропавл жолдары», «СУ-808», «Көкшетау жолдары», «Дорожник Ашық Аспан», «Тиан Север» ЖШС-лері басты мердігерлер саналады. Аса маңызды учаскелерде 250-дей арнайы техникалар мен 800-ге жуық құрылысшылар жұмылдырылған. Жыл аяғына дейін 150-ге жуық елді мекеннің жол қатынасы жақсарады деген үміттеміз. Жазып алған Өмір ЕСҚАЛИ, «Егемен Қазақстан».

Солтүстік Қазақстан облысы.

1


6 Даңғыл жолдың бойында автокөліктерімен жарыс «ұйымдастыратын» даңғойлар үшін сабақ болсын деп Асан-Қайғы бабамыздың «Арғымаққа міндім деп, артқы топтан адаспа! Артық үшін айтысып, достарыңмен санаспа! Ғылымым жұрттан асты деп, кеңессіз сөз бастама!» деп келетін термесінің алғашқы жолын сəл-пəл «өңдеп», тақырыпқа шығардық. Оған ұрпағы ренжімес. Өйткені, аштықтан емес, тоқтықтан, яғни «темір тұлпардың» тізгіні қолыма тиді екен деп тасыраңдап шыға келудің салдарынан айдың-күннің аманында қырылып жатқан жүргізушілер мен жолаушылардың санын сəл де болса азайту үшін халыққа

www.egemen.kz

22 қараша 2013 жыл

полицейлерінің штатын көбейту арқылы азайтуға болатын болса, онда ол сол кезде-ақ азаяр еді. Бірақ ол азайған жоқ. «Қойшы көп болса, қой арам өледі» дегендей, штат өскен сайын қайта жол-көлік оқиғасы мен одан қаза тапқан адамдар саны бұрынғыдан да көбейіп кетті. Соңғы он-он бес жылдың бедерінде облыс əкімдігі ІІД қызметкерлерінің тиімді жұмыс істеуі үшін бастарына бар игілікті үйіп-төгіп тастамаса да, қолдарынан келетін көмектерін аяп жатқан жоқ. Мысалы, М.Жаманбаевтың тұсында көше қиылыстарындағы көлік қозғалысын бақылап отыратын технологияны орнату үшін Тараз қала сынан

шақыру екенін талап етсе, көп ұзамай белгілі бір деңгейде нəтиже де біліне бастар еді. Бірақ, өкінішке қарай, ақталудың «əпəдемі» əдісін меңгеріп алған сала басшысы мұндай экспериментке келгенде бастама көрсетпейді. «Баяғы жартас, сол жартас», Жаманбаевтың кезіндегі жұмыс стилі Аймағамбетовтің кезінде де жаңармаған.

ғимарат салып берді. Оны қажетті құрал-жабдықтармен қамтамасыз етті. Облыстық ІІДне Б. Аймағамбетов бастық болып келгелі бері де жергілікті билік жол-бақылау полицейлерін арнайы жабдықталған жаңа автокөліктермен, заманауи құралдармен толықтырып отыруды жақсы жолға қойды. Ендеше, не жетпейді оларға? «Алмақтың да салмағы бар» емес пе? Ол салмақ, ол қайтарым жол бойындағы апаттарды азайту емес пе? «Оңымыздан да, солымыздан да келетін көлік легі көбейіп кетті» деген мысал ІІД бастығы үшін ақталатын сөз бе? Ел мен Елбасы талабы да сылтау іздегенше, істің көзін табатын жол іздеу емес пе? Жол бойындағы бақылау жұмысына неге жаңалық енгізбеске? Мысалы, Алматы облысы мен Жамбыл облысы шекарасының арасы 1500 немесе 2000 шақырым емес, ары кетсе 400 шақырымға жуық. Осы аралықты 100 шақырымнан 4 бөлікке бөліп, жолкөлік бақылау полицейлерінен құралған бригаданы неге тұрақты қызметке жекпеске?!. Өйткені, жаға ұстатар жол-көлік апаттары да, негізінен, осы аумақтарда көп орын алады. Тараз қаласынан Оңтүстік Қазақстан облысының шекарасына дейін (жергілікті тұрғындар «рубеж» деп атайды) көп болса 150-200 шақырым болатын шығар. Бұл аралыққа да жол-бақылау полицейлері бригадасының тұрақты күзетін ұйымдастырып, олардың ауысым уақытын реттесе, жұмыс тəртібі – шеңгел мен бұтаның түбінде бұғып жату емес, жол бойында ары-бері жүру, жол ережесін сақтамаған, жылдамдықты арттырған жүргізушілерді заң шеңберінде тəртіпке

Анда-санда Астанаға, Алматыға жəне Шымкентке бару үшін автокөлікке мінеміз. Сонда жол бойындағы тəртіпті қадағалап жүрген жол-бақылау полицейлерін көрмейсің. Көретінің тек қана басып озып бара жатқан көліктер. Кейбіреулері, тіпті, тақалып өткенде жүрегің тоқтап қала жаздайды. Қарсы келіп, соғып кете жаздап өтетін дері де бар. Ал «бауырлар-ау, бұл қалай?» деп айтайын десең, айналаңда ебелектен басқа ел жоқ. Іздеген жолбақылау полицейлерің болса, автокөліктердің жылдамдығын бақылайтын бейнежазба құралдарын жол шетіне шошайтып қойып, өздері жартас тар мен жыралардың, шеңгелдер мен бұталардың түбінде тығылып тұрады. Он, жиырма жыл болды, осы бір сұрқай көрініске еш оңды өзгеріс енгізілмей-ақ қойды. Міне, осындай көпе-көрнеу мысалдардан кейін «көліктер тасқыны көбейіп кетті» деп қалайша ақталуға болады. Бейжің Олимпиадасы кезінде Қытай еліне жолымыз түсті. Ал бір Бейжің тұрғындарының саны біздің бүкіл ел халқының санынан əлдеқайда көп. Мына тұрған Үрімжінің өзінде 3,5 миллионға жуық тұрғын бар. Міне, осы қалаларда болған кезімізде бірбіріне жол босатпай немесе біздің автобус жүргізушілері сияқты «жарысамыз» деп соқтығысып қалған көлікті көрсек, көзіміз шықсын. Жол-бақылау полицейлері де, жүргізушілер де жарасымды үйлесім тапқан. Жүздерінен бірбіріне деген құрмет байқалады. Сондықтан Жамбыл облыстық ІІД-нің бастығы ІІМ-ге Жамбыл облысындағы жол-бақылау полицейлерінің штат санын көбейту

«Арєымаќќа» міндім деп, аќыл-естен адаспа! Жамбыл облысында 10 айдың ішінде 1326 жол-көлік оқиғасы болып, 272 жолаушы қаза тапты. Сондай-ақ 2143 адам зардап шекті. Көсемəлі СƏТТІБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

ең алдымен ақыл-ес қажет екенін айтпақ едік. «Сақтансаң – сақтаймын!» деген сөздің мəні де осы емес пе?!. Қараңыздаршы, өткен он айдың ішінде Жамбыл облысы жолдарының бойында 1326 жолкөлік оқиғасы болып, соның салдарынан 272 адам қаза тапқан. Ал, он екі мүшесі сап-сау адамнан табан астында кемтар, мүгедек жанға айналғандардың саны 2143 адамға жеткен. Жол-көлік оқиғасының Жамбыл өңірінде жиі орын алуының себептері бар ма? Бар болса, ол не? Облыстық ІІД қызметкерлері бұл себептердің бірін Оңтүстік Қазақстан облысы мен Өзбекстан, Қырғызстан елдерінен келетін автотранспорттар легінің күрт көбейіп кетуінен көреді. «Жамбыл жолдары арқылы бір сөткеде 2500 таранспорт құралдары өтеді» дейді олар. Одан кейін «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» жолының бойындағы уақытша қолайсыздықтарға (транспорттарды уақытша бір бағыттағы жолмен жүргізуге мəжбүрлеу, қарсы бағыттағы екі жолдың арасында қоршаудың болмауы жəне, т. б.) сілтеме жасайды. Жол бойындағы өлім-жітімге əкеліп соғатын апаттардың енді бір себебі – жол-бақылау полицейлері штатының аздығы-мыс екен. Бұл «кемшілікті» түзету үшін облыстық ІІД басшылығы жолбақылау полицейлері штатының санын алдағы уақытта тағы 200 адамға көбейтуді сұрап ІІМ-іне ұсыныс əзірлеп те қойыпты. Бірақ жол-көлік оқиғасының жиілеп, соның салдарынан адам қазасы көбеюінің себебі, бұл ғана емес екенін де мойындау керек. Облыстық ІІД-нің штатта бар қазіргі жол-бақылау полицейлерінің күшімен де жол бойындағы апаттардың алдын алуға болады. Мысалы, облыстық ІІД-ні басқарған жылдары генерал М. Жаманбаев жол-бақылау полицейлерінің штат санын 50 адамға көбейткен. Егер жол апатының көлемін жол-бақылау

ҮКІМЕТ

ҮКІМЕТ

керек деп хат жолдағанша, «барымен базар» дегендей, қазіргі штатымен-ақ көп тірлік тындыруға күш салуы керек деп ойлаймыз. Ал еліміздің ІІМ, өз кезегінде, халқының саны мен көлігі көп Қытай сияқты алып елдердің жолбақылау полицейлері қызметінен үйренетін үлгі болса намыстанбай үйреніп, тəжірибе алмасып тұрса өте абзал іс болар еді. Тəжірибе демекші, өткен жылдар мысалын еске алып отырсақ, бұрын облыстық, аудандық мемлекеттік автоинспекторлармен бірге жол бойында «штаттан тыс жол-бақылау инспекторы» да тұрушы еді. Көшеде авто көлікпен келе жатып жол ережесін бұзуға байланысты неше түрлі сорақы оқиғаларға куə болған жүргізушілердің, «шіркінай, қалтамда «штаттан тыс жолбақылау инспекторы» деген куəлігім болғанда мыналарды тəртіпке шақырар едім» деп өкінбейтіні жоқ. Өйткені, қарсы жолға шыға салып, бір-бірімен жарысып бара жатқан автобус жүргі зушісі сенің «айналайын-ау, мұның қалай» дегеніңе мойын да бұрмайды. «Штаттан тыс жолбақылау инспекторы» деген куəлік, міне, осындай іш қазандай қайнап тұрған кезде керек-ақ. Қазіргідей кез келген жүргізуші автокөлігіне бейнебақылу тетігін орнатып, жол жүру ережесін сақтамаған жүргізушілерді бейнеге жазып алу мүмкіндігі туған уақытта қолында арнаулы куəлігі мен құқы бар адам жол ережесін бұзушыны табанда тəртіпке шақыра алар еді. Сондықтан бұл да еліміздің ІІМ басшылығы ескеретін ең бір өзекті мəселенің бірі деп білеміз. «Бəле қайда деме, табан астында». «Қанды басың бері тарт» деп, жол бойында баспалап қарап тұрған мың бəленің бір бəлесі қай тұстан сораң етіп шыға келерін ақыл-естен жұрдай жүргізуші ешқашан ойламайды. Сол ақылестен ада жүргізушілердің «аламан жарысында» жүз қаралы жолаушыны «тиеп» алған автобустардың да жөңкіліп бара жатқаны қынжылтады. «Ə» деген адамға «мə» деп, тап беретін жолаушылар да «бəледен машайық қашыпты» дегендей сайтанмен жарысқан жүргізушіге келгенде момақан, үндемейді. Майлықожаның «Сабыр – ақылдың серігі» деген сөзі бар. Шортанбай жырау да кезінде «Сабыр қылсаң жетерсің – құдайдың болса берері» демеп пе еді?!. Қайда асығасыңдар?!. Жын қуғандай жылдамдықты неге үдетесіңдер?!. «Асыққан сайтанның ісі» екенін шыныменақ білмегендерің бе, ағайын?!. Жамбыл облысы. ––––––––––––– Суретте: Қордай асуы. 2013 жылдың 25 тамызы. 182-шақырым. Түнгі сағат 04:00 шамасы. Соқтығысқан «Ауди100» маркалы екі автокөлік. Жүргізушілері Қордай жəне Шу аудандарының тұрғындары. Екі көлік ішінде 3 əйел жəне 7 ер азамат болған. Жол-көлік апатынан автокөліктердегі адамдардың барлығы оқиға орнында қаза тапты.

Агробизнес кґрмесі Раушан НҰҒМАНБЕКОВА.

Бүкілəлемдік сауда ұйымына кіру үшін Қазақстан ауылшаруашылық саласын дамытуды қолға алып отыр, игі істің бастамасы ретінде Шəкəрім атындағы мемлекеттік университетінің ұйымдастырумен «Семей Агро2013» көрмесі ұйымдастырылуда деді ректордың көмекшісі Зейнолла Тоқаев облыстағы агробизнес өнімдерінің көрмесі ашылу барысында. Еліміз бойынша тұңғыш рет қолға алынып отырған көрменің тұсауын кескен Ресей мемлекеттік аграрлық университеті, зооветеринария факультетінің деканы Юсуп Юлдашпаев университет ректоры, саясаттану ғылымдарының докторы Шəріпбек Əмірбековке қолға алған жұмыстарына, уақыт талабына сай іргелі мамандар дайындап шығаруларына табыстар тілеп, келер жылы да ел экономикасына үлес қосар осынау көрменің жалғасын табатындығына сенім білдірді. Бұл жерден трактор, тіркеме сияқты қажетті техникаларды, ауылдардан жеткізілген төрт түлік малды, құстарды жəне тағы басқаларын тамашалауға болады. Көрменің ашылу салтанатына облыстық ауылшаруашылық басқармасының бастығы Дүйсенбай Селиханов қатысып, осы жиынға алыстан ат арылтып келген үлгілі шаруа қожалықтарына алдағы уақытта қаржылай жəне басқа да жағынан көмек болатындығын айтты. Қаладағы «Үсен» шаруа қожалығының төрағасы Ғаббас

2

Құсайыновтың айтуынша, қой малын асылдандыруды қолға алу – абзал іс. Шаруа қожалықтары мен жекеменшіктегі малдардың сапа жағынан бір-бірінен кем түспей, бірыңғай жоғары деңгейде болғаны маңызды. Мұнда Абай ауданы 36 бас қой малын, ал Семейдің «Шөптіқақ», «Азат», «Лазарев», «Мұқинов» қожалықтары 12 бас жылқы əкелсе, Бородулиха, Бесқарағай аудандары 18 бас ірі қара жеткізіпті. Семей ет комбинатының шұжықтары мен Бройлер фабрикасының құс еті өнімдері де осы жерде. Көрмеге қатысқандар ауылшаруашылық өнімдерін қалай жақсартамыз, мал басын қалай көбейту керек міне, осы тақырыптарда пікір алмасты. Агроөнеркəсіпті дамыту ел саясатының маңызды бөлігі. Сондықтан да универститеттің 60 жылдық тарихы бар аграрлық факультетінің осынау көрмесін ұйымдастыруға атсалысқан қала əкімі Айбек Кəрімов өзі түлегі болған оқу орнының мамандарды даярлаудағы еңбектерін ерекше атап өтті. «Алдағы уақытта Семейге Астана, Алматы, Қостанай, Орал, Павлодар

қалаларынан студенттер келіп, мал жəне егін шаруашылығын игеруге байланысты білімдерін кеңейтпек. Бұған университет қолға алып отырған академиялық ұтқырлық бағдарламасы көмегін тигізбек», – деді аграрлық факультет деканы Болатбек Көжебаев. – Себебі, қазір елімізде ауылшаруашылық техника, технология саласы мамандары тапшы болып отыр. Студенттер ет жəне сүт технологиясы, ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу бойынша Семейде маманданатын болады. СЕМЕЙ.

Суретті түсірген автор.

Сапа – даму шарты Марат РЫСБЕКОВ,

Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі Техникалық реттеу жəне метрология комитетінің Астана қаласы бойынша департамент жетекшісі.

Біздің мемлекетімізде Елбасымыздың сегіз жыл бұрын бекіткен Қазақстан Республикасы Президентінің «Алтын сапа» сыйлығы мен «Қазақстанның үздік тауары» республикалық көрмеконкурсы дəстүрлі түрде аталып өтіп келеді. Сапа мəселесіне Елбасының өзі ерекше мəн беруде. Үдемелі индустриялық-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасының қабылданып, жүзеге асырылуы, Қазақстанның Кедендік одаққа мүше болуы, Ресей жəне Беларусь елдерімен Біріккен экономикалық кеңістікте жұмыс істеуі ел бизнесінің алдында жаңа бағыттар мен мүмкіндіктердің ашылуына қолайлы жағдай туғызуда. Біз бұл кеңістікті сапалы да арзан өнімдер шығаруға қол жеткізген кезде ғана кеңінен игере аламыз. Осындай мақсаттарға жету үшін қазіргі таңда біздің отандық өндірушілер халықаралық стандарттарға сəйкес жұмыс істеуге кірісіп те кетті. Елбасы өзінің жыл сайынғы Қазақстан халқына жолдауларында халықаралық стандарттарға көшу мəселесін жүйелі түрде ескертіп отырады. Халықаралық стандарттарға негізделу экономикалық салалардың дамуымен қатар денсаулық сақтау, қауіпсіздік ісіне, жалпы халық тұрмысының жақсаруына игі ықпалын тигізеді. Елімізге халықаралық нарықта өзінің орнын табуына көмектеседі. Экспорттық тауарлардың көбеюін тудырады. Сондықтан елде өндірілетін өнімдер сапасының жоғары, халықаралық стандарттарға сəйкес болуы мемлекет тарапынан нақты бақылауға алынған. Елімізде өндірілетін өнімнің сапалығы мен стандарттарға сəйкестігін қадағалайтын арнайы зертханалар мен бақылау ұйымдары жұмыс жасайды. Бұл бағытта қол жеткен жетістіктеріміз де жоқ емес. Бүгінде халықаралық стандарттар көптеген өндіріс салаларында қолданысқа ие. Ал енді Астана қаласы бойынша өнімнің сапасы мен қауіпсіздігі бойынша қандай жұмыстар жасалуда деген сұраққа келейік. Шындығында, бəрі ойдағыдай деп айтуға əлі де болмайды. Себебі, нарықта қазірге дейін сапа талаптарына мəн бермейтін кəсіпкерлер жетіп артылады. Осы жылдың 9 айы ішінде жоспарлы жəне жоспардан тыс тексеріс барысында 90 субъекті тексеріліп, соның ішінде 70 кəсіпкерлік субъектісінің техникалық талаптарға сəйкес келмеуі сол жағдайдың дəлелі

болды дей аламыз. Егер мұны үлестік көрсеткішпен есептейтін болсақ 79 пайызды құрайды екен. Техникалық талаптарға сəйкес келмейтін өнімдерді нарықтан шеттетуді реттеу Қазақстан Республи касының бас мемлекеттік инспекторларының құзыретінде болған еді. Алайда, бас мемлекеттік инспекторлардың шешім қабылдау тиімділігі айқын байқалмады. Осыған байланысты бас инспекторлардың жұмысын жақсарту қолға алынып, осы бойынша қосымша нормативтік құқықтық актілерді қабылдау алға қойылған. Бұл актілер бас мемлекеттік инс пектордың жұмысына оң əсер тигізетініне сенімдімін. Кəсіпкерлер тарапынан тауарлар мен қызметтердің техникалық талаптарға сай келмеу жолдарын шектеу үшін, 2012 жылы «Тауарларды өткізу жəне жабдықтау бойынша профилактикалық бақылау əдістемесі (Астана қаласы департаменті мысалында)» атты əдістеме құралын жарыққа шығардық. Бұл құрал бойынша ҚР Техникалық басқару жəне метрология заңамасына сəйкес сатушыларға сапалы өнім өндіру, өткізу бойынша кеңес беру көзделген. Өйткені, мемлекеттік инспекторлар мен сатушылардың жүйелі байланыста болуы арқылы көптеген заң бұзушылықтарды жоюға болады. «Жеткізушісатушы-тұтынушы» байланысының жақсы жұмыс істеуі үшін кəсіпкер өнімінің техникалық талаптар мен стандарттарға сəйкес болуын қадағалауға тиіс. Профилактикалық бақылауды жүргізер алдында мемлекеттік инспектор СҮ немесе ОСО жетекшілерімен кездесіп, жазбаша түрде жалға берілген сауда нүктесін тексеру туралы жұмыстың болатындығын жеткізу керек. Жұмыстың басты сипаты – Қазақстан Республикасының техникалық бақылау жəне метрология талаптарының сақталынуы бойынша саудагерлермен əңгімелесу (пікір алмасу). Басты қағидасы – мемлекеттік инспекторлар мен тауар өткізуші (сатушы) арасында сенімділік пен түсінушілік орнату. Осыған орай, мемлекеттік инспектор өз тарапынан Ар-намыс кодексінің сақталуын қамтамасыз етуі керек. Дөрекі сөйлеу, айыптау жəне қорлау сынды жат қылықтарды көрсетпеуге тиіс. Мемлекеттік инспектор қарауындағы профилактикалық тексеріс кезеңі аптасына 1 рет 2 сағаттан аспайтын мөлшерде болуы керек. Сонымен қатар, тексерілетін объектілер саны 5 дүңгіршектен аспауға тиіс. Мемлекеттік инспектордың бір бутиктегі түсіндіру жұмыстары 20-25 минуттан аспауы керек. Дүңгіршектегі тексерілетін тауар алдын ала таңдалған 3-тен 12-ге дейінгі бірлікті құрауға тиіс.

Жылќы тўмауын жоюєа болады Бұл сұраққа бірден бар деп жауап бере отырып, оның мəнісін қалың бұқараға жеткізу, əрі айтылмыш мəселеге жылқы өсірумен айналысатын халықтың, мал мамандарының жəне ауыл шаруашылығы министрлігінің наразын аудару мақсатында ойымызды еліміздің аға басылымында жариялауды жөн көрдік. Елімізде жылдан-жылға жылқы саны өсуде, айталық соңғы он жылда1060 мың бастан, 1637 мың басқа жетіп, 65 пайызға көбейген. Даламызда мыңнан тұлпар, жүзден жүйрік баптап, аузымен құс тістеген сəйгүліктерді дөп басып тани білген, тұлпар дүбірін күншілік жерден естіген атабабаларымыздың өнегелі дəстүрін жалғастырушылар, егемендік алған елімізде көбейе түсуі қуанарлық жəй. Біраз жылдар бұрын баспасөз беттерінен бір зерттеушінің, «Егемен Қазақстан» газетінде болуы керек, əлемдік нарыққа жылқы өнімдерімен шауып шығуымызға болады деген тұжырымы ойымнан кетпей жүретін. Түбінде, ата-бабамыз қадірлеген жылқының еті мен қымызын əлем мойындайтыны анық. Құнарлылығы, шипалылығы мен қатар басқа да түрлі қасиеттерін зерттеуде академик Шармановтың ғылыми дəлелді еңбектері бар. Жылқы шаруашылығы – Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясында көрсетілген сынқатерлердің бірі, – əлемдік азықтүлік қауіпсіздігі проблемасын шешуде, ел экономикасын дамытуда ұлттық мақтанышымызға айналуға тиісті ерекшелігі мол біден-бір сала. Егемендігімізбен бірге ерекше қарқынмен дамыған ат спорты бір төбе. Жылқы түлігі шөбі шүйгін, суы тұнық жайылымдарда емін-еркін табиғи жағдайда жетілетіндіктен, қоршаған ортаның сынағына төзімді келеді де, əдетте көп нəрсе

жылқының өсуіне бөгет бола алмайды. Жалпы, халық та осы пікірде. Дегенмен, осы бір қасиетті саланы өркендетуде қандайда бір кедергі кездесуі мүмкін бе? Болса ол не? Ол – кейінгі жылдары жержерлерде жаппай бой көрсетіп жүрген жылқы тұмауы. (Грипп, парагрипп лошадей, инфлюэнце). Бұл аурудың емі күні бүгінге дейін жоқ. Міне, сондықтан да ауру шыққан жерінде жылқы түлігін жаппай зақымдап, жүдетіп, өлім – жітімге соқтырады. Əсіресе, бұл індеттің көбінесе жаздың соңы, күз мезгілінде бой көрсетіп, аурудан аман қалған бастың қысқы тебінге жарамай қалатындығында. Ал, ауруды емдеу – дүниежүзілік ветеринариялық медицинаға əлі күнге дейін сырын ашпай жұмбақ күйінде қалуда. Дегенмен, осы бір күрмеуді ғылыми практикалық тұрғыда Қазақстанда шешуді қолға алсақ, емдеу тəсілдерін ойлап тауып, оны ғылыми тəжірибе арқылы негіздеп, өмірге жолдама беруге болатындығына тоқталмасқа болмайды. Мысалға, бұл аурудың емдеу жолын Жезқазған өңірінде, 1990-1994 жылдары, 4-5 мың бас

жылқыға пайдаланып шешкен болатынбыз. Емдеу тəсілін өзіміз ойлап таптық. Ал оның жоғары тиімділігін көздерімен көрген шаруашылық басшылары, мамандары қазір де бар. Ол дəріні жасау құпиясы бізге мəлім. Бұл əдісті жаңғыртып, жаңартуға толық негіз, ғылыми əл-қуатымыз жеткілікті. Жылқы ауруларын зерттеуде Аблай Сансызбаев салған мектеп, іс-тəжірибе жүзінде дəлелдеуші ғалымдар елімізде бар. Ол үшін ашығын айтсақ, қаржы жағынын қолдау керек. Мысалға, елімізде кеңінен қолданыла бастаған ғылыми жобалар гранттық қаржыландыру жүйесі арқылы басымдылық бағытпен жеделдете қаржыландырылса аталмыш мақсатқа қиналмай жетіп, оны ел игілігіне айналдырып, оның үстіне шетелдік əріптестер алдыда үлкен беделге де ие болар едік. Бұл мəселені Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбековке жеткізген де болатынбыз. Министр хатты алған күніақ, шұғыл тапсырманы қарамағындағыларға беріп-ақ тастап еді, бірақ орындалу жағы əлі іске аса қойған жоқ. Осы мақалаға халық та, Үкімет те үн қосады деп сенеміз. Мұның барлығын айтып отырғанымыз, қалың жұртшылық, мамандар, бұрындары осы ауру түрі кездескен жылқы шаруашылықтары, саланы реттеу ге міндетті мемлекеттік органдар осы маңызды проблемаға үн қосса, сөйтіп жылқы тұмауымен күресуде елімізде, жер жүзінде ең алғашқылардың бірі болып бір жақсы, тиімді тəсілді дүниеге əкелсек деген ізгі ниет бар жəне де бұл ғылым жетістіктерін іс жүзіне асыру, еліміздің индустриялық-инновациялық даму бағдарламасына қосар үлес болар еді. Шүкірбай ТӨКЕЕВ.

АСТАНА.

Орталыќ мемлекеттік органдардыѕ интернет-сайттары: Қазақстан Республикасының Үкіметі Ішкі істер министрлігі Қорғаныс министрлігі Қоршаған ортаны қорғау министрлігі Білім және ғылым министрлігі Сыртқы істер министрлігі Денсаулық сақтау министрлігі Көлік және коммуникация министрлігі

www.government.kz www.mvd.kz www.mod.kz www.eco.gov.kz www.edu.gov.kz www.mfa.kz www.mz.gov.kz www.mtk.gov.kz

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Қаржы министрлігі Әділет министрлігі Төтенше жағдайлар министрлігі Мәдениет және ақпарат министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігі Экономикалық даму және сауда министрлігі

www.enbek.gov.kz www.minfin.kz www.minjust.kz www.emer.kz www.mk.gov.kz www.minagri.kz www.minplan.kz

Мұнай және газ министрлігі Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Статистика агенттігі Спорт және дене шынықтыру істері агенттігі

www.memr.gov.kz

wwww.mit.kz www.stat.kz www.mts.gov.kz


www.egemen.kz

22 қараша 2013 жыл

7

 Əлемге əйгілі керемет Алдыңғы күні «Хабар» арнасынан алаңдатарлықтай аңдатпа берілді. Арна үш сериялы «Қытай» деректі фильмін көрермен назарына ұсынбақ екен. Кеше фильмнің бірінші сериясы көрсетіліп те кетті. Əлемде ел көп. Бəрін де білген жақсы, бəрін де көрген жақсы, бірақ ол мүмкін емес. Əйтсе де, басқаны білмесек те, Қытайды білу керек. Əсіресе бізге. Қытаймен құдайы көршіге. Ресейдің қолтығына кіргелі бергі кейінгі үш ғасырдай уақытта Қытаймен қарым-қатынас соншалықты тағдыршешті болмады демесеңіз, біздің бабаларымыздың бабаларының бабалары осы елмен аралас-құралас өмір сүргені анық, ал біздің балаларымыздың балаларының балалары осы елмен аралас-құралас өмір сүретінін қазірден-ақ кесіппішіп айта алатынымыз тағы анық. Бұл ара Қытай Халық Республикасының əлемдік геосаясаттағы, жаһандық экономикадағы алар орнына тоқталып, үшінші мыңжылдықтың басында көршіміздің қай жағынан да ұлы державаға айналғанын айтып жататын жер емес. Қытайдың қандай ел екені, ең бастысы – таяу болашақта қандай ел болатыны бүгінде баршаға белгілі. Жақында Мəскеудің «АСТ» баспасы əлемдік саясаттанудың патриархы Збигнев Бжезинский мен АҚШ-тың екі бірдей президентінің (Джеральд Форд пен

1974 жылдың жазы Қытай жеріне, соның ішінде Сиань өңіріне де қатты қуаңшылық ала келеді. Көктемде еккен дақылдары көз алдарында қурап бара жатқанын көріп, қиналған көп диқанның бірі Янь Джи Ван еді. Ол өзіне қарасты алқапты құдық суымен суғаруға бекінеді. Қазып, қазып, бес метрдей тереңдікке жетеді. Əрі қарай қаза бергенінде сілтеген сүймені бір қатты затқа тиеді. Абайлап, аршып қараса... адамның басы. Əуелі сүйек пе деп қалады. Жоқ, сүйек емес, тастай қатты бірдеңе. Тағы қаза түссе жаңағы бастан кейін мойын, иық, жауырын, қол шыға келеді. Янь Джи Ван шаруасын жиып тастап, бұл жағдайды археологтарға хабарлайды. Археологтар жұмысқа кірісіп кеп кетеді. Қызықтың көкесі енді басталады. Жер астында көміліп жатқан адам мүсіні біреу емес екен. Екеу де емес екен. Он да емес екен. Енді бұл іске мемлекет араласады. Қомақты қаржы бөлініп, бүкіл Қытайдың ең маман деген археологтары жұмылдырылып, кешенді жұмыс жүргізіледі. Мүсіндердің саны жүз де емес екен. Жұмыс он жылдай бойы жалғасады. Сөйтсе, мүсіндердің саны мың да емес екен! Бірнеше мың екен... Ал керек болса! 1974 жылы бүкіл əлемнің телеграф агенттіктері арқылы жер-жаһанға жедел жеткен бұл сенсация жария етілген тұста Қытай ғалымдары жер астындағы осынау кереметтің не нəрсе екендігіне онша бас қатырып, таласып-тартысқан жоқ. Неге? Негесі сол, Аспанасты елінің басын біріктірген бірінші император Цинь Шихуанди (Ши-хуанди деп те жазыла береді) Сиань қаласының маңайында жерленген деп болжалданатынын Қытайда мектеп оқушысына дейін білетін. Сиань – əлемдегі ең ежелгі төрт астананың (Каир, Афина, Рим, Сиань) бірі. Қытай өркениетінің бүкіл даму тарихын Сианьды білу арқылы ғана тани аласыз. Өйткені, Сиань Батыс Чжоу əулетінен Таң əулетіне дейінгі 12 əулеттің астанасы. 1100 жыл бойы Сиань көне Қытайдың саяси, экономикалық жəне мəдени орталығы болғаны тағы бар. Цинь Шихуанди туралы өз заманында үлкен еңбек жазып қалдырған атақты тарихшы Сыма Цяньның классикалық кітабында («Тарихи жазбалар») император өмірден өтерде ең таңдаулы 4 мың жауынгерді өлтіріп, өзімен бірге жерлеуге пəрмен еткенінен, алайда, жанындағы кісілер бұлай етуге болмайтынын, олай жасаған күнде, біріншіден, мемлекет əскери элитадан айырылатынын, екіншіден, ашынған халық көтеріліп кетуі мүмкін екенін айтқаннан кейін барып райынан қайтқанынан, содан соң мың сан жауынгердің сары саздан (терракота) күйдірілген мүсіндерін жасатып, жер астына орналастыруға əмір бергенінен көзі қарақты қауым жақсы хабардар еді. Сол замандардағы бүкіл адамзат баласы сияқты, қытайлардың да өмірден өтерде адамның тəні ғана өледі, ал жаны о дүниеде жасай береді деп санағанын айту артық шығар. Əркім о дүниеге шамасы келгенін əкетіп жататын. Шаруалар бейітіне азын-аулақ киім-кешегін, ыдыс-аяғын салдыртатын. Дəулетті кісілер жинаған алтын-күмісін қоса көмдіретін. Ал мұнша құрмет көрсететіндей Цинь Шихуанди кім еді? Майкл Х.Харттың жер бетінде арғы-бергіде өмір сүрген ұлы тұлғалардың беделбағасын барынша əділ безбендеген деп мойындалатын «100 өмірбаян» кітабында Цинь Шихуанди 17-ші орынға орналастырылған. Тізімде Цезарь, Коперник, Фарадей, Шыңғысхан, Шекспир, Наполеон, Платон, Бетховен, Микеланджело сияқты адамдардың да алдында тұр ол. Атақты кітаптың авторы Цинь Шихуандиді біз санамалап өткен тұлғалардан да жоғары қойғанының себебін: «Батыс жазушылары кейде оны Наполеонмен салыстырады; алайда, оны Рим империясының негізін қалаушы Август Цезарьмен салыстырған орындылау көрінеді. Олар құрған империялар аумағы мен халқының саны жағынан шамалас болатын. Əйтсе де, Рим империясы əлдеқайда аз уақыт өмір сүрді, Август билік құрған аумақ өзінің тұтастығын онша ұзақ сақтай алған жоқ, ал Цинь Шихуанди басқарған аумақ туралы бұлай дей алмайсың. Осының өзі оны əлдеқайда биік тұлға етіп тұр», деп түсіндіреді («Сто великих людей», М., «Вече», 2002, 112-бет). Айтқандай, осы тұста Майкл Х.Харттың бағалауы бойынша адамзаттың ең ұлы тұлғасы деп пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) танылғанын еске сала кетуді артық көрмей отырмыз. Біздің дəуірімізге дейінгі 259 жылы дүниеге келіп, 210 жылы өмірден өткен (б.д.д. даталары керісінше – көбеюден азаю жағына қарай

үлкен Буштың) ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі болған Брент Скоукфорттың сұхбаттасуына құрылған «Америка и мир: Беседы о будущем американской внешней политики» деген кітабын шығарды. Кітаптағы ең басты тақырып, аннотацияда айтылғанындай, «барған сайын күш алып бара жатқан Қытаймен қарым-қатынасты қалыптастырудың жайы». Саясаттағы, экономикадағы алабөтен орнын былай қойғанда, Қытай – жері, елі, мəдениеті жағынан да ғажайып мемлекет. Олардың өз ғалымдарына айтқызсаңыз, Қытай өркениетінің тарихы бес мың жылдан асып жығылады, аңызға айналып кеткен арғы заманды ауызға алмайық, қағазға түсіп қатталған ғасырларды ғана қамтиық деп қазымырлана қалсаңыз да жазба деректерінің өзіне 3500 жылдан асқандығы сол сөзді мойындатпай қоймайды. Қытай жеріндегі ғажайыптардың бірі – Шэньси провинциясындағы (айтқандай, ол өңір Қытайдың қазіргі басшысы Си Цзиньпиннің туған жері) Сиань қаласы маңындағы Сары саз сарбаздары. «Терракотовая армия» дегенді осылай алуға болатын сияқты. Ықшамдау сөйлесек, «Сиань сарбаздары» деуге де келеді. Анықтамалықтарда «неглазурованные керамические

есептеледі) Цинь Шихуанди Қытай тарихында ұлан-байтақ елді біріктірген тұңғыш император ретінде бөлекше бағаланады. Оған дейін Қытай деген тұтас мемлекет болған емес. Мемлекет шежіресінде «жеті патшалық» деп аталатын дəуірде тəуелсіз жеті мемлекет бір жағынан өзара қырқысумен, екінші жағынан теріскей беттен тынышты алатын көшпенділерге əрқайсысы өз бетінше тойтарыс берумен жүретін. Б.д.д. 246 жылы сол жеті мемлекеттің ішіндегі неғұрлым қуаттысы – Цинь патшалығының басына 13 жасар Ин Чжэн отырады. Кəмелет жасына жетісімен ол басқыншылық соғыстарын бастап кетеді. 221 жылға қарай қазіргі Қытай жеріндегі алты мемлекеттің алтауы да Цинь патшалығының алдында тізе бүгеді. Алып елдің тағына отырған Ин Чжэн енді Цинь Шихуанди (Цинь əулетінің Бірінші Ұлы Императоры) атанады. Ол бір-бірімен жағаласып жүрген патшалықтарды біріктіріп қана қойған жоқ, сонымен бірге қытайлық көпұлтты мемлекеттіліктің негізін де қалап берді. Елді 36 əскери округке бөліп, қатаң тəртіпке бағынатын орталықтандырылған билік орнатты. Цинь Шихуандидің ерекше еңбектерінің арасында салмақ пен көлем өлшемдерін қалыпқа түсіргенін, иероглифтерді бір ізге келтіріп, жазудың бірыңғай үлгісін қалыптастырғанын, бүкіл империяға ортақ ақша шығарғанын, Ұлы Қытай қорғанын салуды бастағанын айтуға болады. Ұлы Қытай қорғаны – Жер бетінде ғарыштан қарағанда жай көзбен көрінетін жалғыз нысан. Адам қолымен жасалғандардың арасында ғой, əрине. Қорған туралы кезінде (2002 жыл, 20 желтоқсан) жазылған мақаламызда: «Цинь Ши-хуанди Қытай тарихындағы ең ұлы реформатор ретінде айрықша қадір тұтылады. Біздің дəуірімізге дейінгі 238-210 жылдарда ол жасаған түбегейлі өзгерістер – əлі күнге дейін Қытай мемлекеттілігін ұстап тұрған негізгі ұстындар. Адам айтқысыз қатыгездігімен аты шыққан бұл əміршінің билік жүргізуінде бүгінгі күн биігінен қарағанда жантүршіктірерлік жайлар аз емес. Солардың ішіндегі ең аты шулысы – б.д.д. 213 жылы Қытайдағы кітап атаулыны (ауыл шаруашылығы, медицина ғылымдары мен Цинь əулетінің тарихына қатысты еңбектер, сондай-ақ, Заңгерлер мектебі жазушыларының қаламынан туған философиялық туындылардан басқаларын) өртетіп жібергендігі. Бұл арқылы Ши-хуанди алдымен Конфуций (Құңфұдзы) ілімінің əсерінен құтылуды ойлаған. Сонымен

изделия» деп түсіндірілетін «терракота» 31 томдық терминологиялық сөздіктің «Сəулет жəне құрылыс» томында «терракота» күйінде алынғанымен, қазақ оның итальян тіліндегі «terra cotta» – күйдірілген топырақ («обожженная земля») сөзінен шыққанын білмесе де, кəдімгі күйдірілген сары саз екенін жақсы біледі. Сары саз сарбаздарын көруді көптен көздегенмен соның бір сəті түспей қойған болатын. Президенттің ресми сапарларына ілесіп, бірнеше рет барғанда бағдарлама көбіне-көп ел экономикасының сипатын айқындайтын Бейжің, Шанхай, Гуанчжоу, Хайнань өңірлерімен танысуға құрылды, журналист ретінде шақырған бірер жолы қытайлықтар өзімізге етенелеу Үрімші, Шəуешек, Құлжа жағын аралатуды қолай көрді. Ал Шэньси провинциясы ауқымы жағынан əлемде Ресей мен Канаданы ғана алдына салатын алып елдің дəл ортасында. Сөйтіп жүргенде, осыдан бір айдай бұрын Президент Кеңсесінің бастығы Махмұт Қасымбеков Аспанасты еліне барып қайтуға шақыра қалды. Елбасы еңбегінің ерен зерттеушісі ретінде есімі елге кеңінен танымал қайраткер, саяси ғылымдар докторы Махмұт Базарқұлұлының бұған дейін қазақ, орыс тілдерінде бірнеше рет басылған, түрік тілінде де

қатар, əлгі кітаптардың бəрінің бір-бір данасын астанадағы император кітапханасында құпия жағдайда сақтатып қойғаны да оның тым-тым алыстан ойлаған адам екенін көрсетеді...», деген екенбіз. Жарайды, Цинь Шихуандидің о дүниеге осыншалық құрметпен, жанына бəлен мың тас жауынгер қосып аттандыратындай адам екеніне көз жеткіздік дейік. Енді кешеннің өзіне көшейік. Императордың өліміне байланысты о дүниеге əскер аттандыру Цинь Шихуанди ойлап тапқан жаңалық емес. Одан екі ғасырдай бұрын өмір сүрген бір əйел патша қайтыс болғанда бүкіл сарай адамдарын тұншықтырып өлтіріп, бейітке бірге көмгені тарихтан белгілі. Патша о дүниеде де патшалық құруы керек. Цинь Шихуандидің атын əлемге жайдырып тұрған керемет жай – бұл кешеннің аумағы мен жасалу шеберлігі. Алдымен айтарымыз: бұл шынында да кəдімгі кішігірім армия! Жер астында шамамен 8 мыңдай сарбаз, 520 жылқы, 150 аттылы əскер жылқысы жегілген 130 күйме тұр! Бір сөйлемге сыйғызып жаза салу оңай ғой. Ал егер біз сол сегіз мыңдай солдат мүсінінің əрқайсысы бірегей өнер туындысы екенін қадап көрсетсек; сол сегіз мыңдай солдаттың бірде-біреуінің бет əлпеті, дене тұрқы қайталанбайды, өйткені, əр жауынгердің тұрпаты, кейпі нақты өмірдегі адамдардан көшірілген, ақыр аяғы адамдардың шаш қайыруларына дейін бөлекше, бір тізерлеп отырған солдат етігінің ұлтанындағы кедір-бұдырға дейін бейнеленген десек; жауынгерлер, офицерлер, генералдар, бас штабтың қызметкерлері, шенеуніктер, акробаттар, музыканттар (о дүниеде де көңіл көтеру керек қой) киім киісімен де, жүрістұрысымен де өзгешеленеді; антропологиялық сипаттарына, бас киімдеріне, шаш қойыстарына қарап, жауынгерлердің қайсысы қай ұлттың өкілі екеніне дейін (ханьдықтар, моңғолдар, ұйғырлар, тибеттіктер, тағы басқалар) ажыратуға болады; сол 130 аттылы күйменің əрқайсысында 300-ден астам деталь бар, күймелердегі барлық детальдар əлі күнге жұмыс істейді – есіктер мен терезелер ашылады, дөңгелектер айналады десек; жауынгерлердің бəрі бір бетке – шығыс жаққа қарап тұрғанын, император қиратып, бағындырған патшалықтардың бəрі сол бетте болғанын айтып, əміршіден пəрмен түскен сəтте мына қалың қол өзіңізге қарай дүрк көтеріліп, шаба жөнелетіндей,

жарық көріп үлгерген «Елін сүйген, елі сүйген Елбасы» атты тағылымды кітабы қытай тілінде шыққан екен. Кітаптың қандай шет елдің тілінде де жарияланғаны абырой, əйтсе де, ағылшын, қытай сияқты əлемдік тілдерге аударылуының қадір-қасиеті тіпті бөлекше. Бейжіңде сол кітаптың тұсаукесеріне қатысып, Қытай еліне белгілі тұлғалардың біздің Президент туралы айтқан тамаша сөздеріне мерейленіп, өзіміз ширек ғасырдан бері дос-жаран болып келе жатқан азаматтың еңбегі жанғанына қуанып, сапарымызға көңіл толып тұрған тұста Қазақстанның Қытайдағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Нұрлан Ермекбаевқа Астанаға қайтар алдындағы ресми бағдарламадан бос күнде Сианьға барып келуімізді ұйымдастыру жөнінде өтініш айтқан болатынбыз. Ол өтінішіміз ықыласпен орындалды. Бейжіңнен таңғы алтыда ұшып шығып, күні бойы Сианьда болып, көздегеніміздің бəрін көріп, Қытай астанасына түнге қарай оралдық. Сонымен, біз бүгін «Əлемге əйгілі» авторлық айдарының аясында Қытайдың Сиань қаласы маңындағы керемет кешен – Сары саз сарбаздары туралы əңгімелейміз.

атқа қонатындай əсер қалдырады десек, сіз не дер едіңіз?.. Осы айтқанымыздың өзіне таңданып отырғандар аз емес шығар, ал мұның бəрін өз көзіңмен көріп, өз қолыңмен ұстап қайтқандағы (туристер кəдесыйлық фотоға түсуі үшін саздан күйдірілген сарбаздардың көшірмелерін де көптеп жасап қойған, арасына тұра қалуға болады) əсеріңнің тіпті керемет екендігіне күмəнданудың керегі болмас. Расында да, Сиань сарбаздары – əлемдегі кереметтердің бірі. Мұнда үлкен-үлкен үш павильон бар. Əсіресе, №1 павильон қайран қалдырады. Ауқымының өзі ересен: ұзындығы – 229 метр, ені – 61 метр. Екі футбол алаңындай. Осы жерде шамамен 6 мыңдай жауынгердің мүсіні тұр. 1980 жылы ғалымдар жауынгерлердің екінші колоннасын тапқан. Бұл екінші павильонда шамамен 2 мыңдай мүсін бар. 1994 жылы қазіргі үшінші павильон ашылған. Мұнда жер астындағы Бас штаб орналасқан. Кешен қалай тұрғызылған? Мамандар мұндай кешенді жасауға 30 жылдан астам (38 жыл деп нақтылап тұрып жазатын авторлар да бар) уақыт кеткен, бұл іске шамамен 700 мыңдай адам жегілген деп санайды. Сары саз сарбаздары мен аттар, күймелер Қытайдың əртүрлі өңірлерінде əзірленіпті. Мүсіндердің шаң-тозаңдарын зерттей келіп, Қытай Ғылым академиясының Ботаника институты осындай қорытынды жасапты. Салмағы 200 килоға жететін ат мүсіндері жеткізуге оңай болуы үшін некропольге жақын тұста жасалыпты, солдаттар мүсіндері əр қиырдан жеткізіліпті. Өнертанушылар бүкіл əскерді 87 шебер жасап шыққанын нақпа-нақ айта алады. Қалайша? Əр мүсінде оны жасаған мүсіншінің ен-таңбасы бар. Мүсіншілердің əрқайсысында 10 қолбала болған көрінеді. Сонда əр мүсінші 30 жылдай уақыттың ішінде орташа 100 мүсіннен жасаған деп шамалай аламыз. Қалған адамдардың шаруасы – топырақ тасу, оны балшыққа айналдыру, илеу, езу, сазды шиыршықтап, жауынгердің дене тұрқының жалпы нобайын жасау. Бас, аяқ, қол бөлек-бөлек құйылған. Саз балшықтан адам кейіптеу, мінез бітімін беру, жауынгерлердің киім-кешегін, аттардың əбзелдерін, күймелердің əшекейлерін жасау сияқты нəзік шаруаның бəрін шебердің өзі атқарады. Жауынгер мүсіні қашалып біткен соң күн көзіне қойып, 10-14 күндей кептіреді, содан соң пеште, 1000 градустан кем түспейтін ыстықта бірнеше тəулік бойы күйдіреді. Пештен кəдімгі тастай қатты болып шыққан мүсіндер жылтыр

Сауытбек АБДРАХМАНОВ.

сырмен қапталып, одан кейін боялады. Қазір кешендегі мүсіндердің ілуде біреуінде болмаса, бояудың ізі де қалмаған. Сары саз бояуды ұзақ ұстай алмайды екен. Сианьға барып, осы кереметті көрген кез келген адам мына бір жайға назар аудармай қоймайды. Сарбаздардың да, сардарлардың да бірде-біреуінде қару-жарақ жоқ. Сонда олар о дүниеде императорын қалай қорғайды? Осы жағы ескерілмей қалған ба? Жоқ, ескерілген. Ескерілгендігі, жауынгерлердің қолдарының қару ұстауға оңтайланып тұрғандығынан-ақ көрінеді. Сонда қалай? Былай. Цинь Шинхуанди өмірден өткеннен кейін оның тағына денесі де, рухы да əлжуаз ұлы Эр Шихуанди отырады. Оның тақтағы татымсыз тірлігінен халық əбден запы болады. Көп ұзамай шаруалар көтеріліс бастап, жер астындағы əскердің əптер-тəптерін шығарады. Цинь Шихуанди өзімнен кейін халық патшалықтың тынышын кетірмесін деп қолдағы қарудың бəрін жинаттырып алып, қайта балқытқан немесе көзін жойып жіберген екен. Шаруалар жер астына түсіп, сегіз мыңдай əскердің қолдарындағы садақтар мен жебелерді, қалқандар мен семсерлерді тас мүсіндерден жұлып-жұлып алып кете барған. Сианьдағы кешенде қиратылған, тапталған мүсіндердің де көптігі содан. Сары саз сарбаздары – ХХ ғасырдағы ең үлкен археологиялық жаңалықтардың бірі. Ежелгі Қытайдың мүсін өнерінің ғажайып үлгісі болып табылатын бұл кешеннің көп бөлігі əлі ашылған жоқ, ашылған жақтарының өзі толық аршылған жоқ. Жуық арада ашылмайды да, аршылмайды да. Қазба жұмыстары, жауынгерлерді қалпына келтіру ісі шамамен 70 жылда аяқталады деп отыр Қытай ғалымдары. Бұл арада мəселе қытайлардың аспайтындығында, саспайтындығында, асықпайтындығында ғана емес. Кешеннің көлемінің үлкендігінде де, жұмысқа көп қаржы керектігінде де тұрған ештеңе жоқ қазіргі Қытай үшін. Мəселе қытайлардың аруақ алдындағы қорқынышында. Əлі күнге Цинь Шихуандидің бейіті табылған жоқ. Кешенге жақын маңайдағы төбеде қазба жұмыстары қолға алынбаған. Сары саз сарбаздарынан құралған армия жалған бейітті күзетіп тұруы да əбден мүмкін деп санайды мамандар. Онда император бейітін бүкіл Қытайды шарлап іздеуге тура келеді. Тіпті кешен маңындағы Лишань тауының терең қойнауында Цинь Шихуандидің сағанасы бар, олар саркофагты жер астына тығып тастаған деген əңгіме шындыққа шыққанның өзінде қытайлар ол бейітті қазуға тəуекел етпеуі əбден мүмкін. Мəселе сағана тұрған жерге адам аяғы аттап басқан сəтте қарсы беттегі өзі атылатын жүздеген жебелер зуылдай жөнеледі деген аңызға сенуде де емес. Ағылшын ғалымы М.Коттерелл Қытай императоры сары саз сарбаздарынан құралған армияны ана жаққа ала кеткенде басқа ойы болған дейді. Оның айтуынша, балшықтан адамдар жасату арқылы Цинь Шихуанди келер ұрпақтарға аса бір маңызды ақпаратты шифр күйінде жеткізуге тырысқан. «Сто великих некрополей» жинағының (М., «Вече», 2004, 81-бет) құрастырушы-авторы Надежда Ионина былай дейді: «Археологтар салған беттен жауынгерлердің бет-əлпеті қытай иероглифтерін еске салатынына, сондағы 10 516 символдың бəрін емес, тек онын ғана еске түсіретініне назар аударған. Мысалы, олардың бірі «ыждағаттырақ үңілуге» шақырады, екіншісі «тоннель немесе жабық дəліз» дегенді, үшіншісі «күн» дегенді білдіреді, т.б. Ғалымдар қазірдің өзінде тұңғыш Қытай императорының о дүниеден жіберген сəлемдемесінің жалпы мағынасын аша алдық дегенді айтады. Ол шамамен былай басталады: Жабық дəліздегі жауынгерлерге жақсылап қара. Əр иероглифті жеке-жеке оқы, өмір басталған күннен бүгінгі күнге дейінгі аралықты қамтитын уақыттың мəніне өз ақылыңмен жетуге, күн мен құдайдың мəнісін білуге тырыс». Ғалымдар саздан жасалған сарбаздардың санынан, орналасу ретінен бастап, сауытсайманындағы тойтарма түймелерге дейін терең мəнге ие дегенді айтады. Оларда қытайлар үшін қасиетті саналатын «6» жəне «9» цифрлары өте жиі кездеседі: «999» деген санды ежелгі Қытайдағылар жақсылық пен жұмақтың баламасы деп білген. Демек, Цинь Шихуанди соңынан ерген сарбаздарын жақсылық пен жұмаққа бастамақ болған. Ұлы көршіміздің қазіргі қуатты қалпына, қарышты қарқынына қарағанда, əлемге əйгілі əміршінің ол ойы орындала бастаған да сияқты.


8

www.egemen.kz

22 қараша 2013 жыл

Тапсырма іске асуымен ќўнды Жоғарғы Сот Төрағасы Қайрат Мəми республиканың судьялар корпусымен кеңейтілген кеңес өткізді. Онда жақында өткен Судьялардың VI съезінің нəтижесі талқыланып, осы форумда Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың алға қойған тапсырмаларын іске асыру үшін нақты міндеттер жүктелді.

Атап айтқанда, Қ. Мəми сот төрелігін сабақтастыра отырып жаңғыртуға кірісу, сот ісін жүргізуде ақпараттық технологияларды қолдануды күшейту жəне бұқаралық ақпарат құралдарымен тығыз қарымқатынас жасауды жақсарту сынды тапсырмалар берді. Сонымен бірге, Мемлекет басшысының съезде сөйлеген сөзінде айтылған судьялардың санын көбейту есебінен

олардың жүктемесін азайтуға тапсырмалар межеленді. Жоғарғы Сот Төрағасының алға қойған жекелеген тапсырмалары сот жүйесінің имиджін арттыруға, сот қателіктерін болдырмауға, адамдарды əуре-сарсаңға салмауға жəне төрешілдіктен арылуға бағытталған. Қ. Мəми дауларды шешудің баламалы əдістерін енгізуге жəне жанжалдарды соттан тыс реттеу

институттарын дамытуға баса назар аударды. Осыған байланысты Президенттің нұсқауына сəйкес медиация туралы отандық заңнаманы халықаралық стандарттарға сəйкес келтіру тапсырылды. Бұған қоса, Төраға жоғары сот сатысына судьялардың біліктілігін арттыру жəне еліміздің соттарында кадр саясатын жетілдіру бойынша жұмысты жалғастыруды тапсырды. Кеңейтілген кеңестің қорытындысы бойынша Мемлекет басшысының судьялардың VI съезінде белгілеген міндеттерін іске асыру жоспары дайындалды. Əрбір тармақ бойынша жауапты адамдар бекітілді. Қ.Мəми тапсырманың орындалу барысын ерекше бақылауға алды, деп хабарлады Жоғарғы Соттың баспасөз қызметі.

Судья біліктілігі оныѕ беделін айшыќтайды Астанада алтыншы рет өткізілген Қазақстан судьяларының съезінде Мемлекет басшысы еліміздегі сот жүйесін жетілдіру бағытында алдағы уақытта атқарылатын бірқатар міндеттерді айқындап берді. Судьялар құрылтайының қорытындысы қандай? Республикалық съезде қандай өткір мəселелер қаралды? Осыдан төрт жыл бұрын өткен басқосуда көтерілген өзекті мəселелер жауабын тапты ма? Елбасының сот корпусы алдына қойған міндет-талаптары қалай орындалмақ? Журналистерді қызықтырған осы тектес сұрақтарға Қазақстан Республикасы Судьялар одағының жаңа тағайындалған төрағасы Серік БАЙБАТЫРОВ жауап берді. Сөз басында айта кетейік, республикалық Судьялар одағының іргетасы 1996 жылдың желтоқсан айында өткен алғашқы съезде қаланған. Одақ еліміздің сот жүйесінің жандануына оң ықпал етіп келеді. Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз мəслихатында Серік Байбатыров республикалық VI судьялар съезінің маңызына тоқталды. Мемлекет басшысының судьялар қоғамдастығының алдына қойған мақсатміндеттерінің ауқымдылығын да айтып өтті. «Съезде күн тəртібіне қойылған – ел дамуының құқықтық-стратегиялық жоспарында міндеттелгендей судья кадрларын іріктеу процесін одан əрі демократияландыру, сот жүйесін лайықсыз адамдардан арылту жəне судьялардың тəуелсіздігі мен оларға ешкімнің тиіспеу кепілдігін қамтамасыз ету жұмыстарын жалғастыру əрі құқықтық тұрғыдан нығайту мəселелері көптің көкейінде жүрген, осы сала мамандарын мазалаған сұрақтар еді. Сот жүйесін дамыту, сот ісін жүргізудің тиімділігі мен объективтілігін арттыру, сот рəсімдерінің ашықтығы мен айқындығын барынша қамтамасыз ету, азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын жəне заңды мүдделерін қорғау міндеттерін іске асыру жөніндегі құқықтық шаралардың орындалуы да осы басқосуда жан-жақты талқыға салынды», – деді Серік Катенұлы.

БАҚ өкілдерінің судьялардың көбіне қылмыстық істерді қарау кезінде процесті созбалыққа салып жіберетіндігі, оларға сырттан қандай қысым жасалатындығы жөніндегі сұрақтарына жауап берген Одақ төрағасы: «Сотқа келген істердің дені көптеген заң бұзушылықтарға, қателіктерге толы болатыны жасырын емес. Сол себепті жаңа жобадағы Қылмыстық іс жүргізу Кодексінде бұл мəселеге ерекше мəн беріліп, тергеу судьясы институтын дамытуды көздеп

отырмыз. Яғни, сот санкция беретін тергеу əрекеттерінің аясы кеңиді. Ендігі таңда сотқа дейінгі істі қадағалау жұмыстарын тергеу судьясы атқаратын болады. Мұндағы басты мақсат – істі сөзбұйдаға, қағазбастылыққа салмай, орын алған қандай да бір қателікті дер кезінде анықтап, аз уақыттың ішінде нақты бір шешім шығару болып табылады», деді. Ал, судьяларға сырттан жасалатын қысым жайлы ойын ортаға салған Серік Катенұлы қоғам арасында сот өкілдеріне қатысты теріс пікір қалыптастырып жүрген журналистердің өзін сынға алды. «Көп жағдай ақпарат құралдарының өкілдері бір қылмыстық оқиғаға байланысты біржақты ақпарат таратады, сот үкімі шықпастан өздерінің «үкімін» шығарып жібереді. Ақиқат-өтірігі əлі айқын анықталмаған ақпараттарды көпке таратып жіберіп, құқықтық сауатсыздық танытып жүрген журналистер осы ісəрекеттері арқылы сот процесіне де кедергі келтіріп жатқандарын түсіне бермейді», деді С.Байбатыров.

Бір айда 150-ден астам іс қарайтын судьялар жұмысының ауыртпалығына тоқталып өткен төраға мұндай көп жүктеме кезінде қателіктің кетуі де заңдылық екенін айтып өтті. «Бір адамға осынша істі артып қойып, əділ шешім шығар деп талап ету де қиын. Себебі, судья жауапкершілікті қанша терең түсінгенімен де кем-кетік болады. Съезд кезінде Елбасы жаңа жылдан бастап судьялар санын 450-ге көбейту туралы айтты. Бұл хабарды барлық сот өкілдері қуана қабылдады», деп атап өтті. Сот ісін жүргізуді барлық кезеңдерде жетілдіріп судьялардың мəртебесін арттыруды, соттар мен судьяларды мамандандыруды, сот жүйесінің ашықтығы жəне əділдігін қамтамасыз етуді жүктеген ел Президенті қуатты да құқықтық мемлекет құру бағытындағы бірқатар тапсырмаларды соттардың құқықтық іс-шаралар жоспарына енгізуді тапсырды. Бану РАХЫМБАЙҚЫЗЫ, журналист.

Ќазір еѕ кїрделі жобаларды ќаржыландыруєа дайын

Кеше «Қазақстанның даму банкі» АҚ-та баспасөз конференциясы болып өтті. Банкте 2010-2013 жылдар аралығында атқарылған жұмыстар қорытындыланды. Сондай-ақ, банктің басқарма төрағасы Нұрлан Құсайынов осы айдың 25 жұлдызынан бастап басқа қызметке ауысатын болғандықтан уəкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтататындығын жариялады. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, көрсеткішке қол жеткізуі, оның басшы«Егемен Қазақстан». лары мен қызметкерлерінің қаржыны білікті басқара білуінің нəтижесі. «ҚДБ Конференцияға Премьер-Министрдің Мемлекет басшысы жүктеген міндеттерді орынбасары – Индустрия жəне жаңа тех- абыроймен атқарып шығып, банктің нологиялар министрі Əсет Исекешев, тиімділігі мен корпоративті басқару «Бəйтерек» ұлттық басқару холдингінің қызметін жақсы жетілдіре білгенін басқарма төрағасы – ҚДБ директорлар де айтқым келеді. Бүгінде даму банкі кеңесінің мүшесі Қуандық Бишимбаев, ха лықаралық стандарттардың бəріне банктің тəуелсіз директоры Уольф сай қызмет етіп жатыр деуге толық Вокурка, ҚДБ басқарма төрағасы негіз бар», – деп қорытындылады сөзін Нұрлан Құсайынов қатысты. Шараны Ə.Исекешев. «Бəйтерек» холдингінің басшыбанктің тəуелсіз директоры жүргізді. Ол Қазақстан даму банкінің мақсат-міндеті сы Қ.Бишимбаев ҚДБ жұмысындағы мен қызметі туралы айта келіп, бірінші кəсібилікті жоғары бағалады. Сөйсөз кезегін банктің директорлар кеңесінің тіп, банктің басқарма төрағасы Н.Құсайыновқа алғысын білдірді. Холдинг төрағасы Əсет Исекешевке берді. «Елімізде жүргізіліп жатқан индус- басшысының сөзіне қарағанда, өркендеу трияландыру шарасы – мемлекеттік жолындағы банк бүгінде коммерциялық саясатымыздағы басым бағыттардың институттарға тартымды емес, бірақ елге іргелі əрі ілгерісі екені мəлім. Ал осы аса қажет кез келген ірі жəне қиын жоМемлекеттік үдемелі индустриялық- баны қаржыландыруға дайын көрінеді. «Үш жыл бұрын банк пен оның басинновациялық даму бағдарламасын жүйелі қаржыландыратын жəне оның шысы болып табылатын менің алдымбас ты операторларының бірі Қазақ- да бірқатар мақсаттар тұрды. Шүкір, станның даму банкі. Сондықтан аталған сол биік мақсаттарды игеріп келеміз. банктің жұмысын үнемі жүйелеп отыру Нəтижесінде көптеген ауыр жəне маөте маңызды. Бірінші айтарымыз, 2010- ңызды өзгерістерден өттік. Банктің 2013 жылдар аралығында банк ел эконо- стратегиясы түзелді, міндеттемелерді микасына 3 млрд. доллардан астам қаржы басқару жақсарды. Қиюы қиын жобасалды. Осы кезеңдерде, елімізде жалпы ларды еліміздің инвестициялық қорына құны 7 млрд. доллар болатын 36 ірі жоба тапсыру мен балансты тазалау бойынмақұлданған. Даму банкі осы жобаларды ша бірегей мəміле жүргізіліп, бизнес жүзеге асыруға белсене қатысып, оларға үдерістерді оңтайландыру шаралары 4,3 млрд. доллар құйыпты. Біле-білгенге тиімді қабылданды», – деді Н.Құсайынов. Даму банкінің бүгіні мен келешегі бұл аса ауқымды жұмыс», деді Премьертуралы əңгімелеген Уольф Вокурка, Министрдің орынбасары. Қазіргі уақытта Қазақстан даму корпоративті басқарудың жоғарғы деңбанкінің басты операторлығымен дүниеге гейін меңгерген банктің дəл қазір төрт келген кешенді жобаларда 10 мыңнан аяғынан нық тұрғанын жеткізді. Конастам адам еңбек етіп жатыр. Осыдан үш ференцияның екінші бөлімінде дирекжыл бұрын аяғын енді ғана тəй-тəй басқан торлар кеңесінің мүшелері тілшілердің банктің аз уақыттың ішінде осындай биік сұрақтарына жауап берді.

Оќу модулі – талаптылар талантын ашу

 Оқиғаға орайлас ой

Маќсат – сот билігініѕ іргетасын бекемдеу Валентин ЕРШОВ, Ресей Сот төрелігі академиясының ректоры, заң ғылымдарының докторы: – Экономикалық, саяси берік бағыт тарын белгілей алған Қазақстан Республикасы сот жүйесінде де маңызды жəне нəтижелі шешімдер қабылдай білді. Қазақстандық сот жүйесінің ең алдымен, азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін сақтауды бірінші сатыға қоя отырып, бірегей əрі жоғары біліктілік деңгейде жұмыс істеп келе жатқанын ерекше атап өткен жөн. Мұны елдегі азаматтардың өз құқықтары мен заңды мүдделерін сот арқылы қорғаудың тиімділігін арттыру бағытында атқарылып жат қан кешенді іс-шаралардан да байқауға болады. Біздің елде судьяларды даярлау, оқыту дейтін мəселелерге ерекше мəн беріледі. Ресейде сот жүйесінде жұмыс істейтін мамандар, атап айтқанда, судьяларды оқыту ерте бастан қолға алынған. Білім саласында арнайы мамандандырылған оқу орындары – колледж, ЖОО, аспирантура, докторантура іске қосылған. Осының нəтижесінде Қазақстан жəне Ресей Жоғарғы Соттары ортақ келісімге келіп, екі ел судьяларының біліктілігін

Даму банкі тґрт аяєынан ныќ тўр

арттыруды оң жолға қойған едік. Қазіргі таңда бұл келісімшарт аясында атқарылып жатқан іс-шаралар өз нəтижесін көрсетіп отыр. Бірлескен білім алу кезінде Қазақстан судьялары жоғары кəсіби дайындықтарын көрсете білді. Ал кең көлемде, осымен алтыншы рет ұйымдастырылып отырған құрылтай осындай игілікті бастамалардың туындауына жол ашатын құқықтық аренаға айналды. Бұл жерде сот жүйесіне қатысты соны шешімдер қабылдап, тəжірибе алмасуға мүмкіндік мол. Қазақстан мен Ресей секілді екі елдің байланысын нығайтуда да съездің алар орны ерекше. Василий ОНОПЕНКО, Украина Жоғарғы сотының экстөрағасы, Судьялар одағының төрағасы, Жоғарғы соттың судьясы: – Республикалық судьялар съезі сот билігінің іргетасын одан əрі бекемдетіп, абыройын көтеруде, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын сақтау жолында маңызды рөл атқарады. Қазіргі таңда кез келген ұлттық жəне халықаралық сот жүйесі уақыт талабына қарай өзгертулерді, толықтырулар мен жетілдірулерді талап етеді. Осыған орай, алтыншы рет өткізіліп отырған съезд

сот-құқықтық жүйенің кем тұстарын көрсетіп, қол жеткізген жетістіктеріне тиісті баға бере білді деп толық сеніммен айтуға болады. Съезд, сондай-ақ, осы сала мамандарының ашық пікір алмасып, озық тəжірибелерімен бөлісетін алаңына да айналды. Құқықтық реформа жүргізіп, оның механизмін жасауда, инновациясын іске қосуда өзге елдердің сот жүйесіндегі оң нəтижелермен танысу, салыстыру, сараптаудың маңыздылығы өте зор. Мысалы, Украинаның судьяларын Қазақстандағы сотқа дейінгі бітімгершілік процесі, екі жақтың наразылығын асқындырмай келісімге келтіріп отырған «Медиация туралы» Заңның қолданылуы қызықтырып отыр. Сот жүйесін қоғамға ашық, жариялы түрде көрсету бағытында атқарылып жатқан жұмыстардың ауқымдылығы да байқалады. Ақжан ЕШТАЙ, Ақмола облыстық сотының төрағасы: – Шалғай жатқан елді мекендермен салыстырғанда, қала, облыс орталықтарындағы судьялардың жүктемесі өте көп. Əсіресе, еліміздегі ірі мегаполистер – Алматы мен Астана қалалары жəне облыстарында орналасқан іргелі соттарда қаралатын істер қыруар. Айына 100-ден астам іс қарайтын судья кейде конвейер секілді жұмыс істеп кетеді. Қоғам дамуына байланысты заңнамалар жиі өзгеріске ұшырайтыны тағы бар. Нормативтік-құқықтық заңнамалардың барлығын зерделеп, сүзгіден өткізу, өзі

төрелік жасайтын істі сараптау үшін де судьяға уақыт керек. Алтыншы съезде Мемлекет басшысы осы мəселені қалтарыста қалдырған жоқ, судьялар штатын көбейту, сот хатшыларының санын арттыру жөнінде нақты шешім шығарылды. Қоғамда «судьялар тек істерді қараумен шектеледі» деген пікір қалыптасып қалған. Алайда, бұл ауқымды істердің бір бөлігі ғана. Сот процесін ұйымдастыру, істі сотқа дейінгі қарауға дайындық, істі сотта қараудың мəселесі – міне, сот ісін жүргізудің осындай сан түрлі сатыларынан сапалы өту үшін де уақыт кетеді. Егер судьяның көмекшісі деген лауазым енгізілетін болса, осы жұмыстар біраз жеңілдер еді. Судья тек істерді қараумен ғана шұғылданса, бұл, біріншіден, процестің сапасын арттырады, екіншіден, істі сотта қарау мерзімі біршама қысқарады. Осыдан 2-3 жыл бұрын Жапонияның Токио қаласындағы бір сот процесіне қатысқан едік. Сонда байқағанымыз, судья қандай іс қарайтынын сот залына келгенде бірақ біледі екен. Сотта істі қарау сатысына дейінгі дайындық жұмыстарының барлығын судьяның көмекшілері атқарады. Жапондықтардың пікірінше, бұл тəсіл судьялардың қарайтын іс жөнінде алдын ала пікір қалыптастыруына да жол бермейтін көрінеді. Бану РАХЫМБАЙҚЫЗЫ, журналист.

Елордада 18-23 қараша аралығында «Жастар кадрлық резерві-2013» жобасы аясында Білім жəне ғылым министрлігінің қолдауымен екінші оқу модулі өткізілуде. Бұл шара жастардың өз орнын табуына ықпал ету мақсатында ұйымдастырылған. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, адамдардың 7 дағдысы» жəне «Табысты «Егемен Қазақстан». бизнесті қалай бастауға болады: 2 миллион теңгеден 2 миллион долларға Бірінші оқу модулінің қорытындылары дейінгі жол» деген тақырыптарда требойынша конкурстық комиссия респу- нингтер өткізуде. Аталған тренингтерді блика деңгейінде 2,5 мың адамның ішінен М.Білəлова, Ж.Сариева жəне Р.Карымов жобаға қатысуын жалғастыратын ең үздік сынды дəріс оқушылар өткізетін бо32 қатысушыны таңдап алған. Жалпы лады. Сонымен қатар, қатысушыларға қатысушылар жеке жобаларды қорғау, Президент жанындағы Мемлекеттік тестілеуден өту жəне тұлғалық даму басқару академиясында екі күн бойы тақырыптарына арналған тренингтерді дəріс оқылды жəне көптеген саясаткертыңдау бағыттары бойынша іріктеліпті. лермен, танымал кəсіпкерлермен кездеСайысқа түскен жобалар негізінен өзек- сулер ұйымдастырылды. тілігімен, мəнімен жəне жан-жақты Негізінен жоба жастардың қызметте ойластырылғандығымен ерекшеленуі өсуіне немесе өзін дамытуға бағытталған. тиіс-ті. Мұндай үдеден шыққандар көп. Осы орайда жобада мемлекеттік қызметАлайда, А.Рахметованың «Волонтер», керлер, мұғалімдер, ауылдан келген жасГ.Жетпісованың «Online үлгісіндегі тар да қатысып отырғандығы белгілі бол«Кеңес орталығы» жəне Б.Үстемірованың ды. Оған қатысу үшін жоғары білімімен «Жас маманға – баспана!» атты жобала- қатар, бірқатар жетістіктері де болуы ры топ жарғандығын айта кету керек. тиіс, дейді «Жас Отан» жастар қанатының Ал екінші оқу модулінің бағдарламасы атқарушы хатшысы Нұрлан Сыдықов. бойынша қатысушылар шешендік Жалпы, бес жылдың қорытындысы бойөнерді қалыптастыруға, қоғамдық-саяси ынша 10 мыңнан астам жастың ішінен үдерістерді модельдеу дағдыларын дамы- іріктелген 300-і əртүрлі салаларда еңбек туға, даулы жағдайлардың шешімін етуде. Олардың ішінде мəслихат депутабу жолдарына үйретуге бағытталған таттары болғаны да бар екен. Оқуын оқулардан өтеді. жалғастырамын дегендер де жеткілікті Осылайша, ең үздіктердің арнайы көрінеді. оқу дəрістерінен өтуіне, жеке жобалаҚорыта айтқанда, оқу модульдері рын жасауына, мемлекеттік органдар- еңбексіз қалған жастарға жұмыс тауып да, ұлттық компанияларда немесе өзге беруге емес, ал талпынысы бар талапде жұмыс орындарында тəжірибеден тыларының бойындағы қабілеттерін өтуіне септігін тигізетін бірден-бір алаң шыңдауға түрткі болатын жоба саналады. жасалып отыр. «Нұр Отан» партиясының «Талаптыға нұр жауар», деп осындайда Саяси менеджмент мектебі «Аса тиімді айтылса керек.

Жергілікті жол жаќсарады Қызылжар өңірінде де жергілікті маңызы бар жолдардың сапасы сын көтермейді. Олардың 43 пайызының тозығы жеткен. Соның салдарынан қауіпсіздікті қамтамасыз ету шаралары қатаң сақтала бермейді. Жыл басынан бері 300-ден астам жол-көлік оқиғасы орын алып, 42 адам көз жұмған. Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Көлік жəне коммуникация министрі Асқар Жұмағалиев пен облыс əкімі Самат Ескендіровтің қатысуымен өткен кеңейтілген кеңесте облыс пен аудандар қарауына жататын тас жолдарды дамыту бағдарламасының орындалу барысы мен алдағы міндеттер жан-жақты талқыланды. Облыс автомобиль жолдарының ұзындығы бойынша елімізде үшінші орын алса, 4 мыңдай шақырымы қанағаттанғысыз күйде. Бұл мақсат үшін аймақтық қазынадан келесі жылы 4,5 миллиард теңге қарастырылған. Бұл көрсеткіш 2012 жылға қарағанда 1,8 есеге көп. Министр өз сөзінде сапа мəселесіне, жаңа технологияларды кеңінен пайдалануға үлкен екпін түсірді. Биыл 3 заманауи жылжымалы зертхана сатып алынғанын, келесі жылы тағы 8-і жеткізілетінін, одан əрі

барлық өңірлер қамтылатынын жеткізді. Мұның өзі жұмыстың жоспарлы атқарылуына мүмкіндік береді. Тендерді ұтып ала тұра, өз істеріне салдырсалақ қарайтын құрылыс компанияларына қатаң жаза қолдануды, тіпті, негізгі жұмыстан шеттетуге дейін шара қолдануды тапсырды. Самат Сапарбекұлы Үкіметтің кеңейтілген отырысында Елбасы жер гілікті маңызы бар жолдарды да мы тудағы олқылықтарды атап көрсеткенін айта келіп, бюджеттен бөлінетін қаражаттың көбейгенін, сапаға басты назар аударылғанын, Астана – Петропавл жəне Келлеровка – Тайынша – Чкалов бағыттарында екі жобаның ойдағыдай жүзеге асып жатқанын атап көрсетті. Жиында бірқатар ведомство жетек шілерінің есебі тыңдалды. Облыстық ішкі істер департаментінің бастығы Ақан Қажкенов өңір жолдарындағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету

бойынша атқарып жатқан шаралармен таныстырды. Жол апаты 8 пайызға, адам шығыны 27 пайызға кемігеніне қарамастан жағдай күрделі күйінде қалып отыр. Жол-көлік апаттарының 80 пайызы мас жүргізушілердің кінəсінен жасалады. «ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ басқарма төрағасы Ерік Сұлтановтың айтуынша, өңіріміздегі 375 шақырым жолдың сапасы республикалық көрсеткіштен де төмен. Үстіміздегі жылы жергілікті жердегі республикалық маңызы бар жол желілерін дамытуға 3 миллиард теңгеден астам қаржы тартылмақ. Петропавл – Көкшетау қалалары бағытындағы жолдарды жаңғырту жұмыстарын 2015 жылға дейін аяқтау көзделген. Автомобиль жолдары комитеті төрағасының орынбасары Амангелді Беков жергілікті желілерді нығайтуға үстіміздегі жылы 1,5 миллиард теңге жұмсалатынын, алдағы жылы 1 миллиард теңгеге молаятынын көлденең тартты. Аймақ басшысы жыл өткен сайын жергілікті мақсатты қаржы мөлшерінің ұлғая түскенін, оның үстіне астықты өлкенің маңыздылығын ескере отырып, республикалық трансферттің де мөлшері көбейсе деген тілегін жеткізді. Солтүстік Қазақстан облысы.


 Толғандырар тақырып

Зайырлылыќ жəне ўлттыќ идея Əбдімəлік НЫСАНБАЕВ,

ҚР ҰҒА академигі, философия ғылымдарының докторы.

Сергей КОЛЧАГИН,

философия ғылымдарының докторы, профессор.

Ұлттық идея мəні жəне пафос

Ұлттық идея жайлы пікірталас екі онжылдық бойы жалғасын тауып келеді. Алайда, талқы ең алдымен істің мəні жайында, идеялардың стратегиялық мазмұндық жақтары туралы, содан кейін ғана оның формасы, ұраны, нақты қайда бағытталатындығы жайлы болуы керек. Бірақ іс жүзінде барлығы өзгеше болуда: идеяның мəні өз-өзінен бəріне түсінікті секілді, тіпті, талқыға да түспейді де, ал оның формалды жағы аса қызу əрі өткір талқыланады. Бұл мақалада біз өзімізді айрықша əділдік ұстанымда көрсетуден, не болмаса қандайда бір жетекші идея ретінде идеологиялық тұжырым ұсынудан аулақпыз. Оның үстіне шынайы идея ғалымдар кабинетінде емес, халық арасында метатарихи факт ретінде тосыннан пайда болады. Сол себепті де осы өзекті, қиын да нəзік мəселе төңірегінде ешбір реніш-талапсыз ой толғауға тырысамыз. Жəне де ұлттық идея зайырлылық сипатқа ие болуы керек пе немесе діни идея болуы керек пе деген бір аспектіде қарастырамыз.

Жалпы алғанда, ұлттық идея дегенді қалай түсінуге болады? Бұрынғы ойшылдар идея түсінігі мен идеал түсінігінің терең байланысын атап көрсеткен. Ойшылдар идеяның жобалық мəнін ерекше атаған. Идея үйлесімді өмірдің бастауы секілді, себебі, ол қайшылықтарды шешу тəсілін ұсынады. Идея көлеңке, қараңғылық тасасында жасырынған ақиқатты жарыққа шығарушы. Кез келген халықтың ұлттық идеясының міндеті біріктіруші бастамада, ішкі жасампаздық қуатта, сондай-ақ, бұл қуаттың болашаққа бағытталуында болып табылады. Барша халықтардың шынайы міндеті, мысалы, орыс философы Владимир Соловьевша айтатын болсақ, өзіндік күш-жігер мен ерекше қабілеттің жеткенінше жалпы адамзат өркениетінің дамуына атсалысуында жатыр. Қазақстандық қоғам шарттарында бірыңғай идеологиялық тұжырымдама қабылдаудың қажеті жоқ. Өйткені, қазіргі əлем – қоғамдық түсініктен кең орын алып қана қоймай, сонымен қатар, қатаң талап пен саналы түрдегі ұстаным ретінде көрініс табатын идея плюрализмі əлемі. Мұндай жағдайда қоғамдық топтар мен жеке тұлғалардың мақсат-мүдделерін бірлікте қарастыру қиын, тіпті, мүмкін емес деуге болады. Қазіргі таңдағы Қазақстан барынша көпқырлы жəне халықтың құрамы, табысы, өмір сүру қалыбы барынша сараланған болып табылады. Сондықтан, Қазақстанның барлық дерлік азаматтарының мүддесімен үйлесім табатын бірыңғай идеологиялық тұжырым республиканың бүгінгі даму саты сында қажет те емес, мүмкін де емес шығар. Оның үстіне, «идеология» ұғымы өткен кезеңдер мен қазіргі заман философтары, тарихшыларының зерттеулерінде жағымсыз сипатқа ие болатыны да рас. Басқаша айтқанда, бірыңғай идеологиялық тұжырымды енгізу көптеген қазақстандықтар үшін жасанды түрде талап ету жүйесін енгізу секілді болады. Сонымен қатар, республика тұрғындарының дүниені ұғынулары мен негізгі құндылықтарында мəнділіктің бірлігі қажет. Идея плюрализмі феномені реля тивизмнің шынайы қаупін, яғни – қоғамның ішкі дүниетанымдық жіктелуіне əкеліп, соңында қоғамның құлдырау қатерін тудырады. Бұл қауіп бүгінгі əлемдегі көптеген құбылыстар мен оқиғалар арқылы дəлелденуде жəне бұл құбылыстар мен оқиғалар Қазақстан Республикасын да айналып өткен жоқ. Қазіргі таңдағы дін мен

9

www.egemen.kz

22 қараша 2013 жыл

атеизмнің қарсы тұрулары бір жағынан, мемлекет пен діннің біртіндеп бірігуі, мысалы екінші жағынан; идеялық радикализм, халықаралық терроризм, «қоғам-мемлекет» бағытында жиілеп кеткен шиеленістер жəне т.б. – Мұның бəрі қоғамның дамуы тұрғындардың жан дүниелері мен ойларындағы бірлік тұрақты болғанда ғана жүзеге асатындығын көрсетеді. Бұл жерде əңгіме сыртқы біртектілік, унификация мен ортақ деңгейлілік туралы емес, ішкі бірлікте болып отыр. Осы орайда, ұлттық идеяның дамуына қатысты зайырлылық пен конфессионалдық екі түрлі полюстарды жəне қарама-қарсы стратегияларды ұсынады. Қазақстандағы діни көптүрлілік шарттарында дін республикадағы ұлттық идеологияның негізі бола алмайды, өйткені, оның тұрғындарының басым бөлігі мұсылмандар емес. Мəселе дінді ұстанушылардың немесе ұстанбаушылардың санында емес, дүниетанымында деген қарсылықты пікірлер айтылуы мүмкін. Шын мəнінде де солай шығар. Алайда, мəселе бірқатар жағдайлардың себебімен күрделене түсуде. Қазіргі Қазақстанда тұрғындардың діни, атеистік белгі бойынша бөлінуі, діни алуандылық белгілері бірден байқалады. Бұл бағыттардың барлығынан толық келісім мен консенсус күту мүмкін емес. Президент Н.Ə.Назарбаев 2003

жылы Астанада өткен Əлемдік жəне дəстүрлі діндер лидерлерінің съезінде: «... Ерекшеліктерді түпкілікті бірдейлестіруге болмайды, өйткені, ерекшеліктер діндердің негізі болуы да мүмкін», – деп атап өтті. Сонымен қатар, ұлттық идеяда дəстүрді жаңашылдықтармен араластыру маңызды. Ал ол біріктіруші идеяның мазмұны, ғасырлар тереңінен бастап болашаққа жетелейтін инвариант сипатына ие болған жағдайда ғана мүмкін.

Қоғамдық дамудағы руханилық миссиясы

Қоғамдағы діни жəне зайырлылық өмір бастауларының арасындағы қайшылықты біздің ойымызша, руханилық қасиеті шеше алатын секілді. Ол жеке немесе тұтас алғандағы зайырлылық пен дінилік аясынан кең, сондай-ақ, ол екеуінің де мəнділік негізін құрайды. Руханилық деген не – сəнді сөз немесе бұлдыр идеализация емес, нақты түсінік ретінде? Руханилық мəніне, оның өзегіне жоғары немесе абсолютті құндылықтарды жатқызуға болады. Олар қандайда бір терең құндылық, қасиеттілік дəрежесіне ие, сол себепті сакралды сипатта болады. Сыртқы көріністе олар жалпы адамзаттық өнегелік нормалары (өз мəні мен генезисінде шартсыздықпен ерекшеленетін жоғары мораль) ретінде байқалады. Басқаша айтқанда, руханилық дегеніміз, қоршаған ортаны жоққа шығармау, кез келген адамды жағымсыздықпен қабылдамау, ешқашан, қандай жағдайда болмасын біреу туралы жаман ойламау қабілеті болып табылады. Келтірілген анықтаманы толықтыра отырып, біз адам руханилығы туралы жеткілікті түрде толық, байланысқан əрі терең түсінік ала аламыз. Бұл махаббаттың ішкі-сезімдік қабілеттілігінің жоғары формасы, толық сенімнің немесе болмысқа деген қасиетті сенімнің сапасы, айналадағының бəріне жəне əр қайсысына шын пейілде болу, өз туындыларын риясыз беруге, сыйлауға ұмтылушылық. Руханилық түсінігі өзінде діни де, зайырлылық та бастауларды біріктіретіндігіне, руханилықтың пайда болу құпиялылығы мен рухани заңды лықтардың жазмыштық сипаты жəне оның адамның шынайы дамуын көздейтіндігі дəлел бола алады. Осылайша, руханилық дегеніміз ұлттық идеяның ішкі негізі, ол əлемнің негізгі діндерінде ерекше көрініс табатын

өнегеліктің қарапайым жəне мəңгілік нормалары деуімізге болады. Руханилық бүкіл əлемге туыстық сезімдерді туындатады, сəйкесінше, барлық адамдарға, яғни: отбасы мүшелеріне, жақын жəне алыс туыстарға, діндес жəне өзге діндегілерге, отандастарға жəне басқа да шетел азаматтарына деген туыстық сезімді қалыптастырады. Осылайша, руханилық адам бойындағы нағыз адамгершілікті, адамсүйгіштікті айқындайды. Келер ұрпақты тəрбиелеу мен үйретуде осы ішкі дамудың жоғары деңгейі басты орынға қойылуы қажет. Педагогиканың міндеті қоғамның үйлесімде дамуындағы басты міндет болып табылады. Адами тұрғыдан даму мен қалыптасу немесе тоқырау мен өлу – міне бұл, зайырлы немесе діни білімнің шешуі тиіс тарихи дилемма. Руханилық – ең жоғары абсолютті өнегелік құндылықтар жүйесі ретінде қазақ этносының дəстүрлі мəдениетін де басты орынға ие болған жəне ғылы ми-зерттеулер көрсеткендей, ол этикалық феноменді сипаттайды. Қазақ философиясының классиктері Ш. Уəлиханов, Абай, Шəкəрім өздерінің көптеген еңбектерін халықты біріктіру факторы туралы ойларға арнаған. Алтыншы сөзінде Абай қандай адамдарда бірлік болатынын жəне олар өз араларындағы бірлікке қалай қол жеткізетіндіктері туралы ой толғайды. «Бірлік – ақылға бірлік, малға бірлік емес» (бүгінгі мұнай долларларына осылай айтса), – бірақ бұл бастысы емес. Бұл арқылы Абай бірлікке шақырған, материалдық игілік емес, бірінші кезекте ой бірлігіне шақырған. Қазақ классигінің əлем, қоршаған ортаның шынайылығы мен адамдардың қатынасын танудағы бірлік ұстанымы – оның маңызды ойларының бірі ретінде танымал. Қазақстан жерінде бүкіл дəуірде, Қорқыттан Шəкəрімге дейін уақытта, философиялық ізденістердің ортасында – адам болудың мəні тұрды. Адам дегеніміз не, ол қандай болу керек? Шынайы адамгершіліктік пайда болуына не себепкер жəне оған не қарсы келуі мүмкін? Қазақы ой толғаудың өзге философиялық толғаныстардан ерекшелігі – адамды қандайда бір жоғары бастауларға енгізу немесе керісінше, жоғары бастауларды қоя тұрып, адамды тек «пəнилік» тұрғыда қарастыру емес. Қазақ философиясының мақсаты – адам мен адам арасындағы қарым-қатынасты ұғыну мен оны дұрыс қою болып табылады. Осы адамның шынайы өнегелік даму идеясы, классикалық қазақы ой толғауды ерекшелейтін басты сипаты секілді. Абайдың «Адам бол!» – деген үндеуі де осыны дəлелдей түседі. Бұл қазіргі жаһандану кезеңінің күрделі, кейде, тіпті, қайшылықты шарттарында аса өзекті болуда. Бүгін біз бір тілде сөйлесе отырып, бір ұғымға түрлі түсініктер енгізудің арқасында бір-бірімізді түсіне алмаудамыз. Ал бұл дегеніміз біздің санамызда түрлі дүниетанымдық негіздер мен ұстанымдар бар деген сөз. Сол себепті, бір-бірімізге деген ішкі ұмтылыс қана бізді бірбірімізден алшақтататын жағымсыз процесті жеңе алады. Біздің ойымызша, ұлттық идея туралы терең ойдың астарында ортақ бірлік пен құндылықтарды түсінудегі ортақтық жатуы тиіс. Жоғары құндылықтықмəнділік-бағдарлар – қазақстандық қоғамдағы зайырлы жəне конфессионалды мəдениеттің өзара түсіністігі мен диалогының интегралдық шарттары болып табылады. Руханилық шын мəнінде кез келген халықтың дамуының терең негізі. Ал халықтың салты, дəстүрі, тіліне келер болсақ, мұның бəрі ішкі рухтың көріну мəнісі, яғни, мəдениет деп аталатын ішкі бастаманың сыртқы безендірілуі, өңделуі, бедерленуі. Дəстүрлі мəдениет, мысалға, үйлену тойы, ас беру, аруақтарды еске алу жоралғылық формасында – нақты ұлтты құрайтын адамдардың жан дүниесін көрсетеді. Жəне ең басты себебі, этностың дəстүрі əдетте озық адамзаттық қасиеттерді тəрбиелеуге бағытталған. Əрине, өткен дəстүрдің бəрін қайта жаңғыртудың қажеті жоқ: мəдениет өткеннің бар үздігін жинақтап əдеттегі формаларда қасаңдыққа түспей, одан тың, одан да жақсы нəрселерді туындатқанда ғана өміршең бола алады. Осы ой толғауларды қорыта келе тұжырым ретінде келесілерді атап өтейік: ұлттық идея, біздің көзқарасымызша, өзінің терең мазмұнында жалпы ұлттық, нақты айтсақ, шынайы адамдық болуы тиіс. Өйткені, адам өзінің тіршілігіндегі қандайда бір сыртқы элементтер мен детерминанттарына сəйкес келуден бұрын, өзінің «мен» деп аталатын эгоистік емес, рухани ішкі, мəнділік бастамасына сəйкестенеді. Шəкəрімнің «ұжданы» жəне Абайдың «нұрлы ақылы» – бұл жалпы қазақстандық идеяның шамшырағы ретінде ұстанатын биік нəрсе. Ұлы даланың осы бір өмірлік сабақтарын белгілі бір деңгейде қазақстандық дүниетаным қабылдап алды. Басқаша айтқанда, Қазақстанның ортақ халқын дамыту бізге руханиланған зайырлылық келешегінде – бізді шығармашылыққа арналған өмірге жетелейтін, ішкі жан дүниеміздегі мəңгілік өнегелік заңдылықтарында жатыр.

 Өнер Қ.Қуанышбаев атындағы мемлекеттік академиялық қазақ музыкалық драма театрында белгілі қаламгер Əкім Таразидің «Люстра» пьесасы негізінде режиссер Əлімбек Оразбеков сахналаған «Үкілі жұлдыз» атты фарс-трагедияның премьерасы өтті.

Ќалыптан таю – ќасірет Ќатыгездік пен безбїйректік ќай кезде де ќоєам їшін басты ќауіп саналєан Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Қойылым бүгінгі күн үшін, қоғам үшін өте құнды, өте маңызды деп қабылдауымыздың себебі бар. Өмірдің күнделікті күйбең тірлігі көп нəрсені ұмыттырып жіберіп жатады. Мысал үшін айтатын болсақ, қазақта бұрын-соңды атаанасын Қарттар үйіне тапсыру, тастанды бала деген сияқты жан түршіктірер оқиғалар болып па еді. Қазір ана жерде əкесі баласын сотқа беріпті, мына жерде анасы қызымен дүние бөлісе алмай жанжалдасып жатыр екен, болмаса өзінің туған баласына өзі қол жұмсапты деген сияқты сұмдық оқиғаларды құлағымыз шалса, таңғалмайтын, қара көзден тамшы ақпайтын қара тасқа айналып бара жатқан сияқтымыз. Адам ауырса дəрі ішіп, емделетін жол іздер болар. Ал қоғам ауырса не ішеді? Қатыгездік, енжарлық, безбүйректік дертін жазатын дəрі бар ма мына өмірде? Елордалық театрда сахналанған қойылым жалыны азайып əлсіздене бастаған сол сезімге шоқ тастайды. Аздап шоғы бар, бірақ қалғып кеткен кеуделерді түртіп оятады. Қалың қазақтың қамы үшін қайғырған жанның жанайғайымен жымдасып, жолына шуақ болып шашылады. Екіншіден, спектакльдегі Ай-апаның немересін сомдаған Жанат Оспановтың бүгінгі замандастарының бойындағы безбүйректікті айнытпай салып беретін жері көпке дейін көңіл көгінен көшпей тұрып алады. Сезіктеніп селт етесің. Үйленіп, отау құратын қуанышына жүрегі жарыла жаздаған Ай-апа ол үшін бүкіл өмірін қия салуға дайын. Ет-жүрегі елжіреген ана байғұстың ұлы махаббаты енжарлық пен салғырттықтың, мейірімсіздік пен безбүйректіктің ызғарына шалдығып, аялаған арман гүлі тапталады. Көрермен үшін көркемдүниелік бейне болып есептелгенмен, шығармашылық иелері арасындағы дəл осы тағдырлас қаншама жандардың жария етіле бермес ішкі мұңы мен шері сезіледі одан. Театр сыншысы Əшірбек Сығайдың тілімен айтқанда, қандай қорқынышты тип өсіп келе жатыр. Джиптің кілтін алғаны үшін ғана ол қазақ ұлтының салтын сыйлайды екен. Ал егер шетелдік машина мінбесе, мұндайлардың қазақ халқына, əдеп-салтына түкіргені бар. «Айтты не, айтпады не?» деген бір ауыз сөзді кейіпкер аузына салу арқылы автор қоғам трагедиясын, адамгершілік пен ар-ожданнан жұрдай тасбауыр буынды бұрмалаусыз суреттейді. Санасын тек дүние мен ақшаның, атақ пен мансаптың құрты кеулеп жеп қойған, тамырсыз өскен көрсоқыр пенделер жайлаған қоғамның ертеңі қандай болмақ деген мұның астарында үлкен қауіп жатыр. Ай-апа қайда барып тұрады, бір бөлмелі пəтерге көше ме, Қарттар үйіне барып бас сауғалай ма, немересі үшін бəрібір, ол оған бес бөлмелі пəтердің кілтін тапсыруы тиіс. «Қарнымның ашқанына емес, қадірімнің қашқанына қынжыламын» деген сөз осындай қасіретке душар болған бейбақ жандардың аузынан шықса керек. Спектакльдің шарықтау шегінде қазақы мінезден ада келіні Ри бейнесі ҚР еңбек сіңірген қайраткері Алтынай Нөгербектің шынайы сомдауында қартын қадірлей білмеген, қарақан басын ғана күйттеп, қазақтың салт-дəстүріне ескіліктің қалдығы деп қараған талай қайырымсыз жанның қалыбын қанық бояумен жеткізеді. Осы ойды режиссер Əлімбек Оразбе ковтің өзі: «Адамдардың бір-біріне деген қарым-қатынасы, адамгершілік, жоғалып бара жатқан мейірім, достықтың тек қарызға ғана жасалатыны, бүгінгі заман жастарының өте салқынқанды, көбіне ақша, атақ қуып кеткен кейпі, аяушылық сезімнен жұрдайлығы, бəрі түгел қазіргі күннің шындығымен ұштасып жатыр. Шығарманың осы жағына қызықтым. Жақсы мен жаман, ақ пен қара мəңгі айқас болғандықтан, адам баласы жүрген жерде бұл мəселе мəңгі

қозғала береді. Мұнда жап-жақсы өзін аяққа тұрғызған анасын кеудесінен теуіп кеткен безбүйректер түйреледі. Қазаққа тəн ашықтық, бауырмалдық сияқты көп құндылығымыз жоғалып бара жатқан жоқ па? Сол құндылықтың қайнарына жұртты қайтару мақсатымыз. Тек қана өзім болсам, өзім толсам дейтін өзімшілдік өктемдік құрған қоғамның денесін дерт жайлай берсе қатерлі ісікке айналады. Осы мəселелерді көтерген Əкім ағаның бұл шығармасы осы сияқты көптеген сауалдарға жауап беріп тұр. Биыл оған қоса аға сексеннің сеңгіріне толып отыр. Осы мерейлі тойына бұл спектакль əрі лайықты тарту болмақ», – деп толықтырды. Жазушы-драматург Əкім Таразиді əңгімеге тартқанымызда: «Маған əртістердің ойнауы ұнады. Қойылым мен, өзім ойлағанымдай болды. Режиссер Əлімбек Оразбеков өте ойлы, жақсы дүниені тарту етіп отыр. Оған қоса жас театрға жас директор келіп жатыр екен. Шығармашылық ұжымның мұнан кейінгі жұмыстарына да табыс тілеймін», – деді. «Үкілі жұлдыз» атты траги-фарсты тапжылмай тамашалаған халықтың көңіл күйінен жаңа спектакльді оң қабақпен қарсы алғаны айқын сезіліп тұрды. Қашанда тың туындының тұсаукесерінде байсалды байламға бай театр сыншысы Əшірбек Сығайды журналист қауымның қаумалап ортаға алатын əдеті. Шығарманың ыстық табы басылмай тұрғанда көкейдегі көркем ойдың қанаты талмай самғар екен. Көмейінен көрікті ой көл-көсір төгілген қызыл тілдің шешені спектакльге кəсіби тұрғыда баға беріп, біздің жұмысымызды едəуір жеңілдетіп тастады. «Траги-фарс – ұстараның жүзінде ойналатын өте қиын жанр» дей келіп, жалпы трагедияны ойнау аса бір реалистік шындықты, шынайылықты талап ететінін, мұнда тағдырлар тартысы, ой мен идеялардың тартысы, сөз, тіл тартысы, ең бастысы өмір туралы толғаныс басымырақ келетінін атап өтті. Міне, осы жанрды талап деңгейінен тайқытып алмай əртістердің өте үлкен шеберлікпен орындап шыққанына, əсіресе, Ай рөліндегі Бақыт Исабекова, сол сияқты, Би рөліндегі Күлия Қожахметованың екеу ара дуэті ғажап шеберлікке құрылғанына сүйсінді. «Екі актриса да жанрды сезініп ойнайды, мұнда бір қиыны – басы бүтін не комедияға, не трагедияға бір жақты кетіп қалуға болмайды. Жіңішке сымның үстінде жүрген даршы сияқты екі жанрдың да тізгінін қолдан шығарып алмауға тиіс, шынайылықты, шеберлікті қажет ететін сондай бір күрделі жанр. Мұнда актерлік ансамбль, актерлік ойын басым. Таза актерлік спектакль дегеніміз осы. Режиссердің өзінің алдына қойған мақсаты – ең басты акцентті актерлердің орындаушылық шеберлігіне о баста лайықтаған, есептеген. Сондықтан да спектакльдегі бірлік, мазмұн, пішін, барлығы бас қосып, аса бір қызғылықты, біздің қазақ сахнасында көп көріне бермейтін көркем дүние түзген» деді. Режиссерлік қиял-қарымның сахналық туындыларда бұрын-соңды көп көзіміз шалмаған өте əсерлі кейіпкер арқылы көрерменді өзінен бір елі ажыратпай қатар ілестіріп отыруы өте құптарлық. Бұл – Айман Карпсейітова сомдаған Мимнің бейнесі. Сахна шымылдығы түгел түрілмей тұрғанда жалғыз қолға жарық түсіп, спектакль ə дегеннен-ақ қызғылықты көрінісімен баурап əкетеді. Мим əрекетімен басталған сарын осы кейіпкердің түйін сөзімен аяқталады. Мұны бір əріптесіміз маска десе, енді біреуге ол əртістердің періштесі, біреуге театрдың киесі болып түйілуі тегін емес. Демек, режиссер бұл жерде қатып қалған идея ұсынып отырған жоқ. Көрермен қиялына да арагідік ерік беретін элементтерді əсірелеп қосуға барынша тəуекел еткен. Пластикалық қимылдар көмегімен сөз, ой бере алмайтын өрнектерді өте жеңіл жеткізе білу таза режиссерлік ізденістің ғана жемісі екендігі даусыз. «Меніңше ол авторлық

ремарка, – деді Ə.Сығай. – Режиссерлік ремарка бос қалған қайсыбір паузаларды толтырып, толықтырып, жақсыға қуанып, жаманға ренжіп, рең-пішінімен ажары мың құбылады. Масканың өзі қайсыбір заттарға келгенде, өмірде бола беретін қатыгездіктерге соншалықты шыдамсыздық көрсетеді екен. Жалпы мұндай ата-ана мен баланың арасындағы қарым-қатынас əдебиетте, өнер əдебиетінде баяғыдан келе жатқан тақырып. Сонау Шекспирден бастап, Чехов, Тургенов, Тахауи Ахтанов, Оралхан Бөкейлер де, бүгінгі Дулат Исабековтер де бұл проблеманы өздерінің деңгейіне қарай əркез көтеріп отырған. Əке мен бала арасындағы проблеманы мəңгілік деуіміз сондықтан». Ал Ай-апа мен Би-апаның үкілі тақияны жас өнерпаз қыздың, болашақ өнер жұлдызының басына кигізген кездегі көрермен қошеметі көп жайтты аңғартып тұрды. Үкілі тақия бір жағынан алдыңғы буын актерлердің кейінгі ізбасарларына деген сенімі, аманаты, сыйы сияқты болып көрінсе, екінші жағынан ұрпақтан-ұрпаққа кететұғын өнер жалғастығын астарлап ұғындырған деталь болды. Үкілі домбыра, үкілі тақия, үкілі бесік, үкілі үміт. Үкі – қазақ үшін өте киелі нəрсе. Қазақ сахнасын өзге театрдан ерекшелендіріп тұратын мұндай халықтық қалыптар қашанда қай шығарманың болсын қазығы болып қала бергені дұрыс. «Өзім маман ретінде Əкім Таразидің драматургиялық шығармаларына көп көңіл бөліп, ол туралы біраз қалам сілтеген адаммын. Таяуда ғана Жанат Хаджиев «Жақсы кісіні» Ғ.Мүсірепов атындағы балалар мен жасөспірімдер театрының сахнасына шығарды. Маған қойылым ұнады. Жинақылығымен, соншалық бір өзінің тастүйін оқиғалар тізбегімен. Сосын кісі зеріктірмейді, қысқа да нұсқа. Жалпы, Əкім Тарази көпіріп көп сөйлемейді. Ылғи да қысқа қайырады, мына спектакльден де байқап отырсаңыз, қысқа сөйлейді, негізгі күшті əрекетке ойыстырады, актерлердің ойнауына, əрекеттенуіне автор ретінде мүмкіндік береді. Өкінішке қарай, бізде көп авторлар актердің, режиссердің алдына түсіп алып, телегей теңіз сөйлеп тастайды, кілең құрмалас сөйлемдер, аяғына шыққан кезде басын ұмытып жатасың. Сахнада ұзақ сөйлемнің, көп сөйлеудің қажеті жоқ, сахна – бəрінен бұрын əрекет орны. Тартыс, əрекет, айқас, ішкі арбасу, егесу міне, осы мəселелерді біздің қазақ драматургиясы əлі толық меңгере алмай келе жатыр. Ə.Таразидің осы жағынан заманауилығы өзінің əріптестерінен оқ бойы озық тұратын сияқты. Қай пьесасын алып қараңыз, кейіпкерлері қысқа ғана тіл қатысады. Ал бірақ орасан философиялық астар, айтайын деген ой, екінші, үшінші, төртінші планда қозғалар өте бір өмірге етене зəру мəселелер көтеріліп жатады. Мына пьесаның кез келген жерінде əлденені тұспалдау, астарлау арқылы көп нүктемен сөйлейді. Ал көп нүктенің ар жағы қашанда көрермен үшін қызық. Əртістер үшін тіптен қызық. Өйткені, сондағы ашылмай қалған сөздің астарын ары қарай құбылтсам деген бір ынтызарлық жатады. Көрерменмен байланысқа түссем деген бір ынтықтық пайда болады. Міне, осылай табындырып, тамсандырып тартып отыру драматург Əкім Таразидің негізгі табысы. Көп қойылмадым деп абыржымайтын да адам, көп қойылдым деп тасынбайтын да адам. Өзі сол байсалды қалпында, өзінің оң жамбасына келген проблемаларды пьеса тілінде сөйлетіп, Қазақстан театрларының репертуарлық жағынан көзге түсуіне бірден-бір мұрындық болып келе жатқан қайраткер қаламгер ағаларымыздың бірі» деген Ə.Сығай түйіндеуінен кейін көп нəрсе ойлап қосып жатудың өзі артық сияқты. Түрлі-түрлі күйге бөленесіз. Ойланасыз. Мұңаясыз. Күлесіз. Жанарыңызға жас үйіріледі. Өмір болған соң бəрі де болады... ––––––––––––– Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.


10

www.egemen.kz

22 қараша 2013 жыл

 Басты байлық

 Есімі елдің есінде

Бастапқы медициналық-санитарлық көмек көрсету мəселесі күн тəртібіне осыдан 35 жыл бұрын Алматыда өткен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының алқалы отырысында қойылды. Соның негізінде əлемнің 157 елі «Денсаулық сақтаудың ұлы хартиясы» деп аталатын Алматы декларациясын қабылдаған болатын. Жақында Алматыда осы айтулы күнге арналған халықаралық конференция ұйымдастырылды.

Ўлт саулыєы Марат АҚҚҰЛ,

«Егемен Қазақстан».

Келелі кеңес барысында бастапқы медициналық-санитарлық көмек көрсетуде қол жеткізілген жетістіктер мен көкейкесті міндеттер жəне оны одан əрі жетілдіру жөнінде ұсыныс-пікір айтылды. Конференцияға қатысушылар елімізде жүргізіліп жатқан «Саламатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы Алматы декларациясының қағидаттарына толық сəйкес келетіндігіне көз жеткізді. Сондай-ақ, соңғы жылдардағы жəне бір жетістігіміз – ұлттық жоспарлы вакцина екпесі бағдарламасы жоғары бағаға ие болды. Өйткені, қазақстандық бұл бағдарламаға ТМД елдерінің бірде-бір осындай жобасы теңесе алмайды екен. «Саламатты Қазақстан» бағдарламасының аясындағы негізгі міндеттердің бірі – аурудың алдын алуды күшейтіп, вакцина екпесін дер кезінде жасау, сөйтіп, түрлі сырқаттың таралып кетпеуін болдырмау. Қазіргі кезде əлемнің барлық елдерінде бастапқы медициналықсанитарлық көмек көрсетуді дамытудың негізгі құрамдасы – жұқпалы ауруларға қарсы жұмыстар қарқын ала түскен. Жалпы алғанда, халыққа екпе жүргізу арқасында бүгінгі таңда қауіп бұлты сейіліп, жұқпалы індеттің беті қайтты. Ал бұдан отыз бес жыл бұрын Алматыда «Денсаулық сақтаудың ұлы хартиясы» қабылданған кезде жағдай тым мүшкіл еді. Ол уақытта жұқпалы індет шын мəнісінде өршіп тұрған. Бірлесіп атқарған іс қашанда нəтижелі болмақ. Дегенмен, медицина мамандарының алдында күрмеуі шешілмеген түйіндер əлі де жеткілікті. Мəселен, жұқпалы емес ауруларға жататын – созылмалы дерт, онкологиялық, сондай-ақ ВИЧ/СПИД сияқты кеселдер əзірге бой бермеуде. Адамзатты алаңдататын осы мəселе турасында биылғы конференцияда жан-жақты сөз қозғалды. Əрине, бұның бəрі ұлттың саулығын ойлаудан туған еді. Екпе жүргізу нəтижесінде шешек, полиомиелит, қызылша жəне дифтерия аурулары жойылды. Алайда, ұлттық вакцина екпесі күнтізбесінен мұндай жұқпалы ауруларға екпе жасауды алып тастаудың əзірге еш реті жоқ. Себебі, тəжірибе

көрсеткеніндей, аталған кеселдердің аяқ астынан өршіп кетпеуі үшін қашанда сақтық жасаған жөн. Уақыт талабына сəйкес жоспарлы вакцина екпесінің бағдарламасын үнемі жаңа дəрілерімен толықтырып отыру керек. Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары Ербол Орынбаев Алматыдағы биылғы басқосуда біздің еліміз ТМД-да алғаш рет пневмониялық көкжөтел жұқпалы ауруына қарсы жоспарлы ұлттық екпе күнтізбесін енгізгенін атап көрсетті. Маңызды шаруаны жүргізуге əлемдегі қазіргі қолданыстағы ең озық 13-валентті вакцина (ПКВ-13) таңдап алыныпты. Бұл вакцинаны АҚШ, Австралия, Франция, Канада, Италия, Ұлыбритания жəне басқа да дамыған мемлекеттер іс жүзінде кеңінен пайдаланады. – Қазақстан өзінің ұлттық екпе күнтізбесін түзу кезінде халықаралық озық тəжірибені жəне Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының ұсынымын пайдаланды, – дейді Назарбаев университеті Өмір ғылымы орталығы трансляциялық медицина, сапалы ұзақ өмір сүру жəне жаһандық денсаулық департаментінің директоры Талғат Нұрғожин. – Оған үш жыл бұрын пневмониялық көкжөтелдің жұқпалы дертіне қарсы дəрі енгізген кезде, 13-валентті ПКВ-13 вакцинасы таңдап алынды. Ол 90%-ға дейінгі өте қауіпті серотиптерді емдеуді қамтиды. Таңдаулы дəрінің көмегімен көптеген науқас сауығып кетті. Əлемде сонымен қатар, пневмониялық көкжөтелге қарсы қолда нылатын 7-валентті жəне 10-валентті вакциналар бар. – Ал ПКВ-13 вакцинасы серотиптердің ең көп мөлшерін құрайды жəне де мейлінше иммуногенді болып табылады. Сондықтан да қамту көлемі тар вакциналарды қолданудың қажеттілігі шамалы. Қазақстан қоғамдық денсаулық сақтау саласында алдағы кезде де ең озық технологиялар мен вакциналарды пайдалануы тиіс, – дейді Израильдегі Беер-Шева университеті бактериялық жұқпалы ауруларды зерделеу орталығының жетекшісі Рон Даган. – Израиль 2010 жылға дейін ПКВ-7 вакцинасын қолданды. Алайда, уақыт өте келе озық əрі заманауи вакцинаға көшуді мақұл көрді. Оның нақты айғағы – Ұлыбритания

пневмониялық көкжөтелге қарсы 10-валентті вакцина өндірсе де өз азаматтары үшін АҚШ-тан 13-валентті препаратты сатып алады. – Бұл орайда Қазақстан баға артықшылығына қарамастан вакцина сатып алуға қомақты қаржы бөлді. Өндірушімен тікелей шартқа отырып, ПКВ-13 вакцинасын жоспарлы тегін екпе жасауға пайдаланып отырғандығы қуантады, – дейді Б.Атшабаров атындағы Іргелі жəне қолданбалы медицина институтының директоры Лəззат Ералиева. – Пневмониялық көкжөтелге қарсы вакцина құны қымбат екендігі жасырын емес. Кейбір елдерде адамдар бұл екпені ақылы негізде яғни төленген сақтандыру жарналары есебінен жасатады. Біздің еліміз ұлттық екпе күнтізбесіне қыруар ақша бөлді. Мұндай игі істі ТМД-ның бірде-бір елі жүргізіп отырған жоқ. Міне осындай қамқорлық өзі нің жемісін беруде. Қазақстан Рес пуб ликасы Денсаулық сақтау министрлігі Мемлекеттік санитарлықэпидемиологиялық қадағалау комитетінің бас сарапшысы Нұршай Əзімбаеваның мəліметі бойынша, өзге өңірлерге қарағанда Шығыс Қазақстан жəне Маңғыстау облыстарында пневмониялық көкжөтелдің жұқпалы ауруына шалдыққан жандарға екпе жүргізу ерте енгізіліп, нəтижесінде 1 мың балаға есептегенде 1 жасқа дейінгі нəрестелердің пневмониядан сырқаттану көрсеткіші сəйкесінше 46% жəне 49,6%-ға төмендеген. Сəбилер арасында өлім-жітім деңгейі де едəуір азайған. «Ауырып ем іздегенше, ауырмай тын жол ізде» демекші, түрлі сырқаттың алдын ертерек алған абзал. Ол экономикалық жағынан да мемлекетке арзан түседі. Аурудың өршіп кетпеуін тұзақтайтын шараларды дер мезгілінде жүргізу тиімділігін əкелері сөзсіз. Барынша тазалық сақтау қажет. Саламатты өмір салтын ұстанып, салауатты жүргенге не жетсін. Ағзаның қорғаныш қабілетін табиғи жолмен шыңдау – ұлт денсаулығының басты кепілі. Əрине, дұрыс тамақтану мен дəрумендерді ұтымды пайдалану да ағзаның сыр бермеуіне ықпал етеді. Дер кезінде халыққа екпе жасау да басты міндет. Литва Республикасының денсаулық сақтау министрі Витянис Андрюкайтис Алматыдағы алқалы жиында бастапқы медициналықсанитарлық көмек көрсету мəселесі турасында өз пікірін білдірді. Оның айтуынша, бұл саланы əлі де жетілдіре түсу қажет. Ол үшін Қазақстанның тəжірибесін пайдалануға əбден болады екен. Кез келген елдің ең басты байлығы – ұлт саулығы болып табылатындығы сөзсіз. Міне, сондықтан да бұл іске барынша жауапкершілікпен қарағанымыз лəзім.

Клиникалыќ басшылыќ –

медициналыќ ќызметті стандарттаудыѕ жаѕа ќадамы Тұрғындарға медициналық көмек көрсетуді стандарттау Қазақстандағы денсаулық сақтау саласын реформалаудың басты міндеттерінің біріне айналып отыр. Қазіргі таңда қалыпқа келтірілген стандарттау жүйесінсіз медициналық көмектің жоғары тиімділігі мен сапасына қол жеткізу мүмкін емес. Бірақ кез келген стандарттың өз негізі болуы тиіс. Сонда ғана ол жетістікке жетеді. Медицинада бұл ең алдымен «Өзгеге залал келтірме!» деген қағидат бойынша жүзеге асырылады. Біз осыған байланысты Республикалық денсаулық сақтауды дамыту орталығы клиникалық басшылық жəне хаттамаларды талдау бөлімінің басшысы Анна ЦЕПКЕМЕН денсаулық сақтаудағы стандарттау үдерісінің бағыттары жөнінде əңгімелескен едік. – Анна Борисовна, бөлімнің мен хаттамалар негізге алынады. атауына қарағанда, сіздер дəрі- Бұдан басқа, басшылыққа алыгерлердің осы бағыттағы іс-əре- натын диагностика, емдеу жəне кет терін реттей тін құжат тар ды əлдеқандай бір аурудың алдын дайындайсыздар ғой? Сондықтан алу жөніндегі кепілдемелер көп дəрігерлер ортасында қыз мет- жағдайда денсаулық сақтау жүйесіне теріңізге қызығушылық білдіру- қатысы жоқ ғылыми зерттеулершілер көп шығар? ге негізделеді. Міне, тап осындай – «Саламатты Қазақстан» мем- ғылыми негізді кепілдемелер оны желекеттік бағдарламасында ғылыми келеген пікірлерден ерекшелендіріп түрде дəлелденген негіздерге сай көрсетіп, екі түрлі нұсқаудың қайхалықаралық ДДҰ стандарттарын, сысы «артық» екенін білдіріп қана диагностикасы жəне емдеу хаттама- қоймайды, сонымен қатар, емдеудің ларын енгізудің қажеттілігі тектен- бұл түрлерінің нəтижелеріндегі тек айтылмаған. Бұл мақсатқа жету түпкілікті айырмашылықтардың үшін біз еліміздің ең таңдаулы ма- қандай болатынын, олардың артықмандарын қатарға тартып, хаттама- шылықтары мен кемшіліктерін лар жасайтын жұмыс тобын құрамыз. байқауға мүмкіндік береді. Мəселен, Біздің орталықтың қызметкерлері пневмания кезінде қолданылатын өз кезегінде бұл топтарды соңғы антибиотиктер диагноз қойылғаннан ғы лыми жетістіктерге сүйенген кейін 4 сағаттан кешіктірілмей берілуі қажетті ақпараттармен, клиникалық керек. Одан кешігіп қолдану аурудың бас шылықтың қағидат тарымен асқына түсуіне жол береді. Хаттамаға қамтамасыз етіп отырады. Айтқандай, дəл осындай кепілдеме енгізіліп, бұлардың соңғысы клиникалық ол өзіндік бір стандартқа айналатəжірибе сапасын арттыруға ықпал ды. Оны сақтамау емдеудің сапасын ететін маңызды құрал болып табы- төмендететіні айтылады. лады. – Анна Борисовна, жалпы ме– Клиникалық басшылық деге- дицинада стандарттау деген керек німіз не? пе өзі? Өйткені, адамдардың өзі əр– Клиникалық басшылық де- түрлі ғой. Оларға жеке-жеке қарагеніміз белгілі бір тəсілдер арқы- ған дұрыс емес пе? лы дəрігерлерге көмек беруге ар– Рас, біз шынында əртүрліміз. нал ған жəне əртүрлі клиникалық Алайда, адамдардың көпшілік жағдайларда ауруға тиімді көмек бөлігінде аурудың даму барысында көрсетуге жəрдем беретін нұсқау бо- белгілі бір заңдылықтардың кездесіп лып табылады. Сапалы клиникалық тұратыны бар. Демек, олардың дибасшылық белгілі бір тəсілдеме бой- агностикасы мен емделуінде де ынша жасалады. Ол бүгінгі күнге стандартты сызбалар керек болайықты əлемдік тəжірибелер мен лады. Бұлар тəжірибеде табысты білімдерді жинақтай жəне талдай оты- дəлелденген сапалы ғылыми зерттеурып, оларды практикада қолданудың лерге негізделеді. Сондықтан кезбарынша тиімді мүмкіндіктерін келген саладағы сияқты медицинада қарастырады. Ол осынысымен біздің да стандарттау дегеніміз көрсетілген дəстүрлі ақпарат алу көздерімізден қызметтің сапасын белгілі бір деңерекшеленіп тұрады. Басшылық ДДҰ- гейде ұстап тұруға ықпал етеді. Осы ның аясында, халықаралық дəрігерлік тұрғыда Қазақстандағы меди циассоциациялардың шеңберінде талда- налық көмекті стандартты дамытудың нып жасалады. бірнеше мақсат көздейтінін айтуымыз – Біз басқа бір елде, басқа керек. Ол ең алдымен медициналық денсаулық сақтау жүйесінде жа- қызметтің сапасын арттыруға, салған клиникалық басшылықты медициналық көмектің қауіпсіздігі қалай пайдалана аламыз? мен тиімділігін көтеруге, сондай-ақ, – Бұл үшін клиникалық бас- денсаулық сақтау саласындағы өсіп шылықты бейімдеу тəсілдемесі бара жатқан шығындарды тежеуге іске қосылады. Біз оны өз еліміздің бағытталған. денсаулық сақтау жүйесіне бейімдеп – Мұның соңғысына қалай қол жасаймыз. Онда басты стандарттар жеткізуге болады?

– Бұл жерде біз тағы да клиникалық басшылыққа жүгінуіміз керек. Жақсы дəлелді базаға негізделген клиникалық кепілдемелерді қолдану емдеу процесінде медициналық ұйымдардың қосымша шығындар шығаруына жол бермейді. Бұл бірінші кезекте ауруларды емдеуге кететін шығындарды азайту ға жол ашады. Өйткені, əлі дəлел денбеген дəрі-дəрмектер емдеуге қолданылмайды. Емдеудің дəлелденген тəсілдемелерін қолдану қосымша дəрі-дəрмектің қажеттілігі мен одан болатын асқынушылықтың деңгейін төмендетеді. Осыған байланысты, бірінші кезеңде дəлелденбеген дəрі-дəрмекті қолданудың тиімсіздігі төмендейді. Алдын алу бағдарламалары осының, əсіресе, алғашқы медициналық-санитарлық көмек барысында ауруды емдеу орындарына жатқызудың мөлшерін, жедел жəрдемді жиі шақыруды жəне мүгедектікке ерте шығуды төмендетеді. Былайша айтқанда, кли ни калық басшылық қазіргі заманғы ғылыми мəліметтер мен денсаулық сақтау саласындағы тəжірибені бір-біріне ұштастыратын көпірдің қызметін атқарады. Бұл өз кезегінде тек дəрігерлерге ғана емес, сонымен қатар денсаулық сақтау менеджерлеріне де əрдайым байсалды жəне ғылыми негіздерде шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Сондықтан күллі əлемдегі сияқты біздің елімізде де клиникалық басшылық пен дəлелденген медициналық қағидаттарды қолдану өте маңызды болып саналады. – Сіз клиникалық басшылықтың көптеген елдерде қолданыста екенін айттыңыз. Ал олардың нақты қай елдерді қамтып отырғанын атай аласыз ба? – Клиникалық басшылықтың қазіргі заманғы дəуірі 1992 жылдан басталады. Ол бірінші рет АҚШ медицина институтында жасалған баяндамада аталып көрсетіліп, клиникалық басшылық пен оның маңызы ашып айтылды. Ал 1999

жылы клиникалық басшылықты жасау тəсілдері туралы баяндама жасалды. Аталмыш үдеріс көптеген елдерде клиникалық басшылықты талдаумен жəне енгізумен айналысатын ірі ұйымдардың құрылуына алып барды. Мұндай ұйымдар, айталық, бірінші болып Ұлыбританияның ұлттық денсаулық сақтау жəне шеберлік институтында (NICE), Шотландияның институт аралық жүйесінде (SIGN) пайда болды. Мұндай құрылымдар Канада, Австралия, Германия сияқты көптеген елдерде де бар. Айта кету керек, ДДҰ секілді көптеген медициналық ассоциациялар да клиникалық басшылықты жасап, оны əр елдің жергілікті жағдайына бейімдеумен айналысып келеді. – Бұл енді сіздің бөлімнің айналысатын жұмысы ғой? – Иə, біздің еліміздегі ең өзекті бағыттар бойынша клиникалық басшылықты бейімдеу үдерісі «ҚР Денсаулық сақтау секторына технологиялар тапсыру мен институттық реформалар жасау» жобасы шеңберінен басталды. Бұл бастамаға Үкімет қолдау көрсетті. Осы кезден бастап біздің орталықта да, республикадағы медициналық, ғылыми жəне бі лім ұйымдарда да клиникалық басшылық пен оның денсаулық сақтау саласының тəжірибесін енгізуге бейімдеу міндеттерін шешуге қабілеттілікті арттыру жөнінде орасан зор жұмыстар жүргізілді. – Маңызды əңгімеңіз үшін, Анна Борисовна, үлкен рахмет. Менің ойымша, бұл сұхбат біздің дəрігерлеріміз үшін де маңызды болуға тиіс. – Біз дəрігерлеріміздің клиникалық басшылық ұсынған дəлелді кепілдемелерді қолдануларының елімізде медициналық көмек пен қызмет көрсету сапасын халықаралық стандарттарға жақындата түсуге мүмкіндік береді деген үміттеміз. Əңгімелескен Серік ПІРНАЗАР, «Егемен Қазақстан».

Адамгершілік парасаты мол еді

Зымыраған уақыт деген осы. Кеше ғана ортамызда жүрген Орал досымыздың қайтыс болғанына да, міне, қырық күндей уақыт болыпты. Орекеңмен нақты таныстығым 1990 жылдан бастау алған еді. Осы жылы ол Торғай облыстық партия комитетінің партиялық ұйымдастыру жəне кадрлық жұмыс бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалғанда, мен ҚКП Орталық комитетінің ұйымдастыру бөлімінде басшылық қызметте болатынмын. Міне, осы тұстан бастап бір қызмет саласында бірге жұмыс істей бастадық. Мұнан кейін Орекең Торғай өңірінде біраз басшылық қызметтерді абыроймен атқарды да, 1994 жылы Жоғарғы Кеңеске депутат болып сайланды. 1995 жылы Қазақстан Президенті Аппараты ұйымдастыру-бақылау басқармасына мемлекеттік инспектор ретінде қызметке келді. Көп өтпей ел Үкіметі Аппаратының əлеуметтік-мəдени даму бөлімінің меңгерушілігіне тағайындалды. Осы кезден бастап Орекең қолынан іс келетін білікті басшы кадр ретінде республика көлемінде жақсы таныла бастады. Соның нəтижесінде 2004 жылы Парламент Мəжілісінің депутаттығына, артынша Мəжілістің төрағалығына сайланды. Орекеңнің ұйымдастыру қабілеті жоғары болатын. Адамдармен сөйлесе білетін. Мұндайда оның білімділігі, саяси сауаттылығы көрініп тұратын. Проблемаларды əр қырынан көріп, оны шеше білетін. Білікті басшы болуымен қатар, еліміздің мəдени кеңістігіндегі жүріп жатқан үдерістердің мəн-маңызын жақсы зерделейтін еді. Менің ойымша, Мəжіліс төрағасының қызметі біліктілікпен қатар дипломатияны да қажет етеді. Өйткені, əр жерден, əр саладан сайланған депутаттардың өзіндік пікірі бар. Солардың басын қосып, күн тəртібіндегі мəселеге дəл бағыттай əрі ұйыстыра білу оңай шаруа емес. Оның үстіне əзірленген заң жобала рының дер кезінде талқыға түсіп қабылдануы төраға қызметіне көп байланысты. Əрине,

қабылданатын заңдардың барлығы халықтың көңілінен толық шыға бермеуі мүмкін. Өйткені, көптеген заңдар жақсы ниет үшін ғана жазылмайды. Əрекет ететін уақыттың қатаң шындығы мен талабын ескере отырып, алға қойған мақсатты нақты орындау, көзделіп отырған мəселеде қаты настарды реттеп, тəртіпке келтіру үшін қабылданады. Бірақ, қалай алып қарағанда да кез келген заң өзінің əрекет ету аясындағы халық шешімін күтіп отырған проб лемалық мəселелерден тыс тұрмауы тиіс. Міне, осындайда Орекең «тура биде туған жоқ» дейтіндей мəселенің объективтілігіне зер сала отырып, депутаттармен тіл табысып жұмыс істеп, заңдардың халық көңілінен шығу жағын да ескеріп, адамгершілік, парасаттылық таныта білді. Осындай жауапты қызметте оған білімділігі, біліктілігімен қатар депутаттар арасындағы жеке басының беделі де мəселелерді ың-шыңсыз, дау-дамайсыз ше шіп отыруға жақсы жəрдемші болды деп есептеймін. Орал Мұхамеджановтың Парламент Мəжілісіне төрағалық еткен уақыты жеңіл жылдар емес еді. Парламент бір тарап, онан кейін қайта сайланды. Міне, осы екі шақырылымда да Оралдың төрағалыққа сайлануы оған Елбасы тарапынан жоғары сенім көрсетілгендігінің бір дəлелі. Орекең жайлы, мінезді адам еді. Біреуді сыртынан жамандау, кек сақтау, кісінің соңына түсу деген ол үшін мүлдем жат қылық еді. Қолынан келгенінше адамға көмек тескісі келіп тұратын. Жақсы іске жа нашырлықпен қарайтын. Депутаттардың Орекеңді екінші мəрте төраға етіп сайлау жөніндегі ұсынысқа қолдау білдіруінің бір ұшығы оның осы адамгершілік қасиеті мен парасатпайымына, дегдар мінезділігіне байланысты болса керек. Арғы ата-бабасынан, əкесінен жұғысты болған Орекеңнің тағы бір жақсы қасиеті əншілігі еді. Марқұм əнді жақсы айтатын. Кейбір емен-жарқын кездесулерде «Ореке, бір əн шырқасақ қайтеді», деп өтініш жасағанымызда, жоғары лауазымды адам ретінде көп бəлсініп жатпайтын. Жалпы қандай ортада болмасын халықтан өзін бөлмейтін. Бір жағынан алғанда осының өзі Орекеңнің қарапайымдылығын, ақжар қындығын, халықпен етене жақын болғандығын көрсетсе керек. Орекеңмен біраз сапарларда бірге болдық. Біраз күндерді бірге өткізіппіз. Қимайтын жолдас еді. Амал не, арамызды ажал ажыратып жіберді. Бірақ бұл фəни жалғанда мəңгілік жүру ешкімнің маңдайына жазылмаған ғой. Оның үстіне, есімі елімізге танымал болған, қарымды қайраткер ретінде еліміздің тəуелсіздігін нығайтуға аянбай тер төгіп, үлес қосқан тұлғаны халық барда өлді деп айтуға бола ма. Артында қалған ұрпағы бар, соңын күзетіп отырған үйдегі замандасымыз бар, енді солардың амандық-саулығын тілеп, марқұмның иманы саламат болып, нұры пейіште шалқысын дейміз. Оралбай ƏБДІКƏРІМОВ. АСТАНА.

Орал туралы ой

Орал өтті дүниеден, Ол да кетті... Ешкім жүріп көрмеген жолдан өтті. Алып тынар Ақыры Айналдырып – Ажал шіркін, Қашанда болған епті. Жүрмеуші еді Жағалап ұлықтарды, Сүюші еді Салт-дəстүр-ғұрыптарды. Биігіне Биліктің шықты-дағы, Сол биікте – Мəңгілік тұрып қалды!

Шыжғырылмай тірліктің шыжығына, Мансап қуып, Түспеді қызығына. Дана болып қарайтын Ол биіктен Қарапайым қазақтың қыз-ұлына. Көрдім талай Өнерде озған атын, Ол əн салса – Туған ел мəз болатын. Қыпша белдер Қипақтап отыра алмай, Қолаң шаштар еріксіз Қозғалатын. Ғұмыр кешті – Бір түспен – бір өңменен, Болдырған жоқ астында күрең дөнен.

Биігінде мансаптың отырса да, Шенеунік боп ешқашан Шіренбеген. Алақанмен Аялап жердің дəнін. Жиі ойлаушы ед, Жабығып Елдің қамын... Əлдекімнен дəнекер іздегенде, Қол созушы ед, Дегендей: – «Мен мұндамын!» «Мен мұндалап» тұратын дара тұлға. Сөйлеуші еді – Намыс пен Ар атынан. Əз жүрегін торғайдай шырылдатып, Бір жақсылық жасауға жаратылған. Сайрандамай өмірді – базар көріп, Қарашаға жеткізбей, Қазан келіп... Ел деп, Жер деп соғатын ер жүректі, Ажыратып жіберді – Ажал келіп. Тастай қайғы халқымның Бүйірінен, Соққан кезде көзден жас үйіріп ем... Ол қоштасып кеткенмен Қарап жатыр, Астанаға – Сарыарқа Биігінен! Серік ТҰРҒЫНБЕКҰЛЫ.


11

www.egemen.kz

22 қараша 2013 жыл

Бос әкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс туралы хабарландыру Барлық конкурсқа қатысушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары: C-1 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтіл үш жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес салаларда алты жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында жұмыс өтілі екі жылдан кем емес немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша мемлекеттік тапсырыс негізінде Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда үш жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе ғылыми дəрежесі болған жағдайда осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес. C-2 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда үш жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында бір жылдан кем емес немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша мемлекеттік тапсырыс негізінде Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе ғылыми дəрежесі болған жағдайда осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес. C-3 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес; оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес немесе басшылық лауазымдарда екі жылдан кем емес; немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-4 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес; немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес; немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-5 санаты үшін: білімі – жоғары. C-O-1 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес немесе жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында екі жылдан кем емес. C-O-2 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес немесе жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде басшылық лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-O-3 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-O-4 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-O-5 санаты үшін: білімі – жоғары немесе ортадан кейінгі; C-O-6 санаты үшін: білімі – жоғары немесе ортадан кейінгі; C-R-1 санаты үшін: білім – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес немесе жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағыттарына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде басшылық лауазымдарда бір жылдан кем емес немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-R-3 санаты үшін: білімі – жоғары; мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес немесе жоғары немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы немесе ғылыми дəрежесінің болуы. C-R-4 санаты үшін: білімі – жоғары. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалдық бағытына сəйкес облыстарда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. C-R-5 санаты үшін: білімі – жоғары немесе ортадан кейінгі. – «Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі Төрағасы бірінші орынбасарының 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде 2008 жылы 10 қаңтардағы № 5084 тіркелген). Əкімшілік мемлекеттік қызметкерлердің лауазымдық жалақылары Санат С-1 С-2 С-3 C-4 C-5 C-O-1 C-O-2

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты min max 175533 237033 156954 212048 118516 160157 106344 143501 80078 108266 140298 189626 125563 169767

Санат C-О-3 C-О-4 C-О-5 C-О-6 C-R-1 C-R-3 C-R-4 C-R-5

Еңбек сіңірген жылдарына байланысты min max 94813 128126 84563 114032 64063 86485 57656 78157 109547 147985 74313 99938 56375 76235 49970 67907

I. Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігі, 010000, Астана қаласы, Министрліктер үйі, Орынбор көшесі, 8-үй, 6-кіреберіс, анықтама телефондары: 8 (7172) 74-32-27 e-mail: kairbek@enbek. kz «Б» категориясының бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Көші-қон комитеті төрағасының орынбасарына (С-1 санаты). Функционалдық міндеттері: оралмандардың көшіп келу, ішкі көшіп-қонушылардың қоныс аудару квоталарын қалыптастыру, шетелдік жұмыс күшін тарту жөнінде министрлікке ұсыныстарды енгізу; оралмандардың көшіп келу, ішкі көшіпқонушылардың қоныс аудару квоталарын өңірлер арасында бөлуді жəне орындалуына бақылауды жүзеге асырады; комитет құзыреті шегінде көші-қон үдерістерін реттеу бойынша шаралар жүйесін əзірлеуді қамтамасыз ету; Президент Əкімшілігінде, Үкімет пен Парламентте бақылауда тұрған құжаттардың, жоғары тұрған органдар мен комитет төрағасы тапсырмаларының орындалуын жəне бақылауды қамтамасыз ету; комитет қызметін ақпараттық-талдамалық, ұйымдық-құқықтық, материалдық-техникалық жəне қаржылық қамтамасыз етуді ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылымдар мен технологиялар немесе гуманитарлық ғылымдар мамандықтары бойынша жоғары білім, көші-қон, еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау саласындағы қатынастарды реттейтін заңдарды жəне өзге де нормативтік құқықтық актілерді білу; компьютерлік программалар мен электрондық құжат айналымы жүйелерімен жұмыс істей білу. 2. Халықты жұмыспен қамту департаменті директорының орынбасарына (С-2 санаты). Функционалдық міндеттері: департаменттің құзыреті шеңберінде министрліктің басқа құрылымдық бөлімшелерімен, мемлекеттік органдармен өзара іс-əрекетін үйлестіру; халықты жұмыспен қамту саясатын жəне еңбек нарығын реттеуді жетілдіруге бағытталған нормативтік құқықтық актілер мен ұсыныстардың, департамент құзырындағы мəселелер бойынша стратегиялық жəне операциялық жоспарлардың жобасын əзірлеуге жалпы басшылық жасау; Қазақстан Республикасы Президенті, Үкіметі жəне министрлік басшылығы шешімдерінің орындалуын бақылау жəне тексеру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылымдар мен технология немесе əлеуметтік ғылымдар (əлеуметтану, саясаттану) мамандықтары бойынша жоғары білім, министрлік қызметі саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамаларын жəне өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерлік программалар мен электрондық құжат айналымы жүйелерімен жұмыс істей білу. 3. Стратегиялық даму жəне халықаралық ынтымақтастық департаменті директорының орынбасарына (С-2 санаты). Функционалдық міндеттері: департаменттің құзыретіне кіретін мəселелер жөніндегі ҚР Президентінің, Үкіметінің жəне министрлік басшылығының шешімдері мен тапсырмаларының орындалуын бақылау жəне тексеруді жүзеге асыру; департаменттің құзыреті аясында нормативтік құқықтық актілер жобаларын əзірлеуге басшылық ету; əлеуметтік-еңбек саласында стратегиялық жəне шұғыл жоспарларды, ақпараттық-талдау материалдарының даярлануын бақылау; стратегиялық мақсаттар мен міндеттерге жəне мемлекеттік қызмет көрсетуге қол жеткізу жəне іске асыру жөніндегі министрліктің қызметін жыл сайын бағалау жұмысын басқару. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылымдар мен технология немесе информатика немесе математика мамандықтары бойынша жоғары білім, еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау жөніндегі қатынастарды реттейтін заңдарды жəне басқа да нормативтік құқықтық актілерді білу; компьютерлік программалар мен электрондық құжат айналымы жүйелерімен жұмыс істей білу. 4. Еңбек жəне əлеуметтік əріптестік департаменті еңбекті нормалау жəне еңбекақы төлеу басқармасының басшысына (С-3 санаты). Функционалдық міндеттері: азаматтық қызметшілерге еңбекақы төлеу жүйесін жетілдіру жөніндегі нормативтік құқықтық актілерді, еңбек жөніндегі нормативтік базаны əзірлеу жəне олардың іске асырылуына мониторинг жүргізу; ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің еңбек, көші-қон жəне халықты əлеуметтік қорғау жөніндегі Консультативтік кеңесінің еңбек жөнінде нормативтік база жасау туралы шешімдерін іске асыруды қамтамасыз ету; кəсіби стандарттарды əзірлеуге қатысу; Қазақстан Республикасы Президентінің, Үкіметінің жəне министрлік басшылығының тапсырмаларын орындау үшін ақпараттық-талдау материалдарын дайындау, жеке жəне заңды тұлғалардың басқарманың құзырына кіретін мəселелер жөніндегі хаттарын, ұсыныстарын, өтініштері мен шағымдарын уақытылы қарауды қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: экономика немесе қаржы немесе есепке алу жəне аудит немесе мемлекеттік жəне жергілікті басқару мамандықтары бойынша жоғары білім, еңбекті нормалау жəне еңбекақы төлеу, еңбек қатынастары жəне халықты əлеуметтік қорғау саласындағы қатынастарды реттейтін заңнамалары мен өзге нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерлік программалар мен электрондық құжат айналымы жүйелерімен жұмыс істей білу. 5. Əлеуметтік көмек департаменті əлеуметтік қолдау басқармасының басшысына (С-3 санаты, негізгі қызметкер оқу демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: басқарманың қызметін жалпы басқару: əлеуметтік көмек көрсету, əлеуметтік нормативтер (ең төмен күнкөріс деңгейінің, кедейлік шегінің шамасы), арнаулы мемлекеттік жəрдемақылар, Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды, жаппай саяси қуғынсүргін құрбандарын, Арал өңіріндегі экологиялық апат салдарынан зардап шеккен азаматтарды, Ұлы Отан соғысы қатысушыларын, мүгедектерін жəне жеңілдіктер мен кепілдіктер жағынан соларға теңестірілген адамдарды əлеуметтік қолдау салаларындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу; ҚР Президентінің, Үкіметінің, министрлік басшылығының тапсырмаларын орындау үшін материалдар жəне қорытындылар даярлау; заңды жəне жеке тұлғалардың хаттарын, ұсыныстарын, өтініштері мен шағымдарын уақытылы жəне сапалы қаралуын бақылауды қамтамасыз ету; басқарма құзыретіне кіретін мəселелер жөнінде баяндамалар, мақалалар даярлау, БАҚ-тармен жұмыс, əлеуметтік көмек көрсету саласындағы нормативтік құқықтық актілерді іске асыру мониторингі бойынша ұйымдастыру-əдістемелік жұмысын бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе əлеуметтік жұмыс немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе білім беру мамандықтары бойынша жоғары білім; халықты əлеуметтік қорғау саласындағы

жəне министрлік қызметінің заңнамасын жəне нормативтік құқықтық актілерді білу; компьютерлік программалар мен электрондық құжат айналымы жүйелерімен жұмыс істей білу. 6. Министрдің көмекшісіне (С-3 санаты). Функционалдық міндеттері: Министрдің қызметін қамтамасыз ету, келіп түскен құжаттар бойынша Министрдің тапсырмаларын дайындау, олардың орындалуын бақылау, жедел кеңестерді хаттамалау, Министрге статистикалық жəне өзге де ақпараттарды қалыптастыру Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика мен бизнес немесе техникалық ғылымдар мен технология немесе гуманитарлық ғылымдар мамандықтары бойынша жоғары білім, министрлік қызметі саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамаларын жəне өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерлік программалар мен электрондық құжат айналымы жүйелерімен жұмыс істей білу; адамдармен жұмыс істей білуі, іскерлік келіссөздер жүргізе білуі, коммуникация дағдылары дамыған болуы, талдау жұмысы дағдылары болуы керек; Қазақстан Республикасы Президентінің Əкімшілігімен, Парламентпен, Үкіметпен, басқа мемлекеттік органдармен, ведомстволармен жəне ұйымдармен өзара байланыс жұмыстарын тиімді ұйымдастыра алуы тиіс. 7. Халықты жұмыспен қамту департаменті халықты жұмыспен қамту саясаты басқармасының бас сарапшысына (С-4 санаты). Функционалдық міндеттері: халықты жұмыспен қамту мəселесі жөніндегі нормативтік құқықтық актілер жобасын əзірлеу; халықты жұмыспен қамту мəселесі жөніндегі нормативтік құқықтық актілердің жобасын əзірлеу туралы ұсыныстарды қарау жəне олар бойынша қорытынды дайындау; Қазақстан Республикасы Президентінің, Үкіметінің жəне Министрлік басшылығының тапсырмаларын орындау үшін хаттар, материалдар мен қорытындылар дайындау; жеке жəне заңды тұлғалардың басқарманың құзырына кіретін мəселелер жөніндегі хаттарын, ұсыныстарын, өтініштері мен шағымдарын қарау; халықты жұмыспен қамту мəселелері жөнінде ақпараттық-талдау материалдарын дайындау, республика дамуының демографиялық, ұлттық жəне əлеуметтік-экономикалық ерекшеліктерін ескере отырып, халықты жұмыспен қамту саясатын іске асыру бойынша ұсыныстар əзірлеу; халықты жұмыспен қамту саясаты мəселелері жөнінде ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылымдар мен технология немесе əлеуметтік ғылымдар: əлеуметтану, психология мамандықтары бойынша жоғары білім; «Халықты жұмыспен қамту туралы» заңды жəне министрлік қызметі саласындағы қатынастарды реттейтін өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерлік программалар мен электрондық құжат айналымы жүйелерімен жұмыс істей білу. 8. Стратегиялық даму жəне халықаралық ынтымақтастық департаменті талдау жəне стратегиялық жоспарлау басқармасының бас сарапшысына (С-4 санаты). Функционалдық міндеттері: стратегиялық, жедел жоспарлау, мемлекеттік қызмет көрсету саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеу; стратегиялық жəне жедел жоспарлау, мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша нормативтік құқықтық актілер жобаларын əзірлеу туралы ұсыныстарды қарау жəне олар бойынша қорытындылар даярлау; стратегиялық жоспарды сапалы қалыптастыруды, еңбек, жұмыспен қамту жəне халықты əлеуметтік қорғау саласындағы үдерістердің дамуына уақытылы мониторинг жүргізу; еңбек, жұмыспен қамту жəне халықты əлеуметтік қорғау саласындағы мемлекеттік стратегияны іске асыру жөніндегі ақпараттық жəне өзге материалдар мен құжаттарды сапалы жинақтауды жəне талдауды қамтамасыз ету, аталған стратегияның үдерісін дамытуды болжамдауға қатысу; ҚР Президентінің, Үкіметінің, министрлік басшылығының тапсырмаларын орындау жөнінде хаттарды, материалдарды, қорытындыларды даярлау; басқарма құзыретіне кіретін мəселелер жөніндегі хаттарды, заңды тұлғалардың ұсыныстарын қарау, сондай-ақ баяндамалар, мақалалар даярлау, басшылық жүктеген өзге де өкілеттіктерді орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылымдар мен технологиялар немесе информатика немесе математика немесе əлеуметтік жұмыс немесе медицина мамандықтары бойынша жоғары білім; халықты əлеуметтік қорғау саласындағы жəне министрлік қызметінің заңнамасын жəне нормативтік құқықтық актілерді білу; компьютерлік программалар мен электрондық құжат айналымы жүйелерімен жұмыс істей б 9. Құқықтық қамсыздандыру департаменті наразылық-талап жұмыстары басқармасының бас сарапшысына (С-4 санаты, негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: министрліктің ведомстволық бағынысты ұйымдары заң қызметінің жұмыстарын үйлестіру; ол ұйымдарда наразылық-талап жұмыстарының жүргізілуін талдау жəне үйлестіру; сотта, сондай-ақ өзге де органдар мен ұйымдарда заңнамада белгіленген тəртіппен құқықтық мəселелерді қараған кезде министрліктің мүддесін білдіру; Қазақстан Республикасы Президентінің, Үкіметінің жəне министрлік басшыларының тапсырмалары бойынша материалдар мен қорытындылар дайындау; жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық (құқықтану, халықаралық құқық) мамандығы бойынша жоғары білім; еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау жөніндегі қатынастарын реттейтін нормативтік құқықтық актілерін, азаматтық жəне азаматтық іс жүргізу заңнамаларын, аталған санаттың лауазымдары бойынша функционалдық міндеттерін орындауға қажетті өзге де міндетті білім; компьютерлік программалар мен электрондық құжат айналымы жүйелерімен жұмыс істей білу. 10. Халықты жұмыспен қамту департаменті халықты жұмыспен қамту саясаты басқармасының сарапшысына (С-5 санаты). Функционалдық міндеттері: халықты жұмыспен қамту мəселесі жөніндегі заңнамалық, нормативтік құқықтық актілердің жобасын əзірлеуге қатысу; халықты жұмыспен қамту мəселесі жөніндегі нормативтік құқықтық актілердің жобасын əзірлеу туралы ұсыныстарды қарауға қатысу; Қазақстан Республикасы Президентінің, Үкіметінің жəне министрлік басшылығының тапсырмаларын орындау үшін басқарма құзыреті шегінде хаттар, материалдар мен қорытындылар дайындау; жеке жəне заңды тұлғалардың кадрларды кəсіптік даярлау жəне қайта даярлау, қоғамдық жұмыстарды, əлеуметтік жұмыс орындарын ұйымдастыру, жастар практикасын ұйымдастыру, халықтың нысаналы топтарын жұмысқа орналастыру мəселелері жөніндегі хаттарын, ұсыныстарын, өтініштері мен шағымдарын қарау; халықты жұмыспен қамту саясаты мəселелері жөнінде ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылымдар мен технология немесе əлеуметтік ғылымдар (əлеуметтану, психология) мамандықтары бойынша жоғары білім; «Халықты жұмыспен қамту туралы», министрлік қызметі саласындағы қатынастарды реттейтін өзге де нормативтік құқықтық актілерін білу; компьютерлік программалар мен электрондық құжат айналымы жүйелерімен жұмыс істей білу. 11. Ішкі əкімшілік департаменті құжаттамалық қамтамасыз ету жəне бақылау басқармасының сарапшысына (негізгі қызметкер бала күтімі бойынша демалысы кезеңіне, С-5). Функционалдық міндеттері: хат-хабарларды қабылдау, тіркеу, компьютерлік жəне құжат айналымының электрондық бағдарламасында (ЭҚАБЖ) өзге де өңдеулерді, қызметтік хат-хабарларды, жеке жəне заңды тұлғалардың хаттарын есепке алуды, министрліктің басшыларына, құрылымдық бөлімшелеріне таратуды жəне жеткізуді жүзеге асыру, қызметтік хат-хабарларды Президент Əкімшілігіне, Премьер-Министр Кеңсесіне, ҚР Парламентіне, бас почтамтқа жеткізу, істер (кəртішкелер) қалыптастыру, құжаттардың, жеке жəне заңды тұлғалардың хаттарының өтуіне жүйелі мониторинг жүргізу жəне министрлік басшылығы мен құрылымдық бөлімшелерін уақытылы хабардар ету; министрлік пен департамент құзыретіне енетін мəселелер жөніндегі сауалдар мен өтініштерге жауаптар дайындау, құжаттар бойынша есептік-анықтамалық жұмыстарды жүргізу, ағымдағы мұрағат құжаттарын жүйелендіру жəне сақтау; өтіп жатқан қызметтік хат-хабарларды сақтауды қамтамасыз ету, ағымдағы іс-қағаздар құжаттарын есепке алу жəне сақтау, істерді қалыптастыру жəне оларды мемлекеттік сақтауға тапсыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес немесе гуманитарлық немесе техникалық ғылымдар жəне технология немесе білім беру мамандығы бойынша жоғары білім, құжаттау, құжат айналымы жəне мұрағат ісі саласындағы қатынасты реттейтін заңдарды білу; осы санаттағы лауазым бойынша функционалдық міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білім; компьютерлік программалар мен электрондық құжат айналымы жүйелерімен жұмыс істей білу. 12. Бақылау жəне əлеуметтік қорғау комитеті Шығыс Қазақстан облысы бойынша Бақылау жəне əлеуметтік қорғау департаментінің басшысына (СО-1 санаты). Функционалдық міндеттері: департаменттің ережесіне сəйкес департаменттің жұмысын ұйымдастыру жəне басшылық ету, еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау, медициналық-əлеуметтік сараптама жəне мемлекеттік қызмет жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес заңнамаларының сақтауын бақылау жəне іске асыру функцияларын жүзеге асыру; департаменттің жоспарларын жасау жəне олардың іске асырылуына бақылау жасау; департаменттің құрылымдық бөлімшелерінің қызметін үйлестіру; жергілікті мемлекеттік органдарда өзара қарым-қатынас жасау үшін департаменттің уəкілі болу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе əлеуметтік ғылымдар немесе экономика мамандықтары бойынша жоғары білім; халықты əлеуметтік қорғау саласындағы қатынастарды реттейтін нормативтік құқықтық актілерді білу, компьютерлік программалар мен электрондық құжат айналымы жүйелерімен жұмыс істей білу. 13. Бақылау жəне əлеуметтік қорғау комитеті Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша Бақылау жəне əлеуметтік қорғау департаменті басшысының əлеуметтік мəселелер жөніндегі орынбасарына (С-О-2 санаты). Функционалдық міндеттері: зейнетақы мен жəрдемақылар тағайындау мəселелері жөніндегі бөлімдердің қызметін басқаруды жүзеге асыру, ЗТМО-ның аудандыққалалық бөлімшелерінің қызметін бақылау, құжаттардың, департамент жəне жоғары тұрған органдар басшылары тапсырмаларының орындалу мерзімдерінің сақталуын бақылау, ведомстволық статистикалық есептіліктің дұрыс жасалуын, Министрлікке уақытылы берілуін бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес мамандықтары бойынша жоғары білім, осы лауазымның функционалдық міндеттеріне сəйкес салалардың қатынастарын реттейтін заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерін білу, мемлекеттік жəне ресми тілдерді білу жəне компьютерде жұмыс істей білу. II. «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық жəне фармацевтикалық қызметті бақылау комитеті» мемлекеттік мекемесі, мекенжайы: 010000, Астана қаласы, Есілдің сол жақ жағалауы, Орынбор көшесі 8, анықтама үшін телефондары: (8 7172) 74 36 86 «Б» корпусының бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Медициналық қызметті бақылау басқармасының бас сарапшысы – медициналық қызметтер көрсету саласындағы бақылау жөніндегі мемлекеттік инспекторы (С-4, 1 бірлік) Функционалдық міндеттері: Денсаулық сақтау саласындағы стандарттардың сақталуын, медициналық қызметпен айналысуға лицензия беру ережесін бақылау; жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау нəтижесін талдау;ана өлімжітімі жағдайларын сараптау нəтижелеріне күн сайын мониторинг жəне талдау жүргізу;босандыру ұйымдарында медициналық көмек көрсету сапасын тексеру нəтижесін талдау; денсаулық сақтау субъектілерінің қызметін бақылау, медициналық сараптама жүргізуді бақылау;дəрілік заттарды тиімді тағайындауды бақылау; жеке жəне заңды тұлғалардың медициналық қызмет көрсету сапасы мəселелері бойынша өтініштерін қарау; денсаулық сақтау саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу;салалық бағдарламалардың іс-шараларын іске асырылуының мониторингісін жүргізуіне қатысу; басқарманың құзырына жататын мəселелер бойынша аумақтық бөлімшелерге əдістемелік көмек көрсету жəне үйлестіру; жетекшілік ететін мəселелер бойынша семинарлар, конференциялар, алқалар өткізуге қатысу; денсаулық сақтау саласындағы бағдарламаларды əзірлеу жəне іске асыру; науқастың құқығы мəселелері бойынша халық арасында түсіндіру жұмыстарын ұйымдастыру; денсаулық сақтау субъектілерінің қызметіне мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру; көрсетілетін медициналық көмектің деңгейі мен сапасына азаматтардың қанағаттанушылық дəрежесін анықтау;медициналық қызметтерді жарнамалауды, профилактика тəсілдерін, диагностикалау,емдеу жəне медициналық оңалтуды бақылау Қазақстан Республикасының əкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамасына сəйкес əкімшілік құқық бұзушылық жəне əкімшілік жаза қолдану туралы істерді қарау; денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру бойынша қоғамдық бірлестіктермен өзара іс-қимылды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары медициналық білім. Мүмкіндігінше жоғары немесе бірінші біліктілік санатының, ғылыми дəрежесінің болуы. Денсаулық сақтау ұйымдарында, денсаулық сақтау менеджері жұмыс тəжірибесі. Осы санаттағы лауазымға қойылатын тұрпатты біліктілік талаптарға сəйкес, мүмкіндігінше медициналық қызметтерді көрсетуді бақылау саласында жұмыс тəжірибесінің болуы, нормативті құқықтық актілерді даярлауда тəжірибесі бар болуы. 2. Медициналық қызметті бақылау басқармасының сарапшысы – медициналық қызметтер көрсету саласындағы бақылау жөніндегі мемлекеттік инспекторы (С-5, 1 бірлік) Функционалдық міндеттері: Қазақстан Республикасындағы кардиологиялық, соның ішінде кардиохирургиялық көмек көрсетудің сапасын бақылау;азаматтардың жекелеген топтарын дəрілік заттармен тегін жəне жеңілдікпен қамтамасыз етудің тиімділігін бақылау; денсаулық сақтау субъектілерінің қызметін бақылау, медициналық сараптама жүргізуді бақылау; медициналық қызметтердің сапасы мəселесі бойынша жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау; денсаулық сақтау саласындағы нормативтік құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу;салалық бағдарламалардың ісшараларын іске асырылуының мониторингісін жүргізуіне қатысу;басқарманың құзырына жататын мəселелер бойынша аумақтық бөлімшелерге əдістемелік көмек көрсету жəне үйлестіру; жетекшілік ететін мəселелер бойынша семинарлар, конференциялар, алқалар өткізуге қатысу;денсаулық сақтау саласындағы бағдарламаларды əзірлеу жəне іске асыру; науқастың құқығы мəселелері бойынша халық арасында түсіндіру жұмыстарын ұйымдастыру;денсаулық сақтау субъектілерінің қызметіне мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру; көрсетілетін медициналық көмектің деңгейі мен сапасына азаматтардың қанағаттанушылық дəрежесін анықтау;медициналық қызметтерді жарнамалауды, профилактика тəсілдерін, диагностикалау, емдеу жəне медициналық оңалтуды бақылау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары медициналық білім. Мүмкіндігінше жоғары немесе бірінші біліктілік санатының, ғылыми дəрежесінің болуы. Осы санаттағы лауазымға қойылатын тұрпатты біліктілік талаптарға сəйкес, мүмкіндігінше денсаулық сақтау жүйесінде, денсаулық сақтау саласында концепция мен бағдарламаларды əзірлеу мен іске асыру бойынша жұмыс тəжірибесінің болуы. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық жəне фармацевтикалық қызметті бақылау комитетінің Астана қаласы бойынша департаменті, Астана қаласы, А. Иманов көшесі 19, 1104-кабинеті, анықтама үшін телефон/факс: (8 7172) 91 74 63, электрондық мекенжайы: astana_kkmfd@ mail.ru «Б» корпусының бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Медициналық қызметті бақылау бөлімінің бас маманы (С-О-5, 1 бірлік) Функционалдық міндеттері: Қазақстан Республикасы Конституциясы мен заңнамасын сақтау; медициналық қызмет көрсету саласындағы бақылау бойынша мемлекеттік саясатты іске асыру; денсаулық сақтау субъектілерінің қызметін, оның ішінде денсаулық сақтау саласында стандарттарды сақтау, медициналық қызметпен айналысуға лицензиялау ережелерін, сот-медициналық, сот-психиатриялық жəне сотнаркологиялық сараптамаларды жүргізу қағидаларының сақталу мəніне; азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарының, еркіндіктері мен заңды мүдделерінің сақталуы мен қорғалуын қамтамасыз ету: құзыреті шегінде медициналық қызмет мəселелері бойынша жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау жəне осылар бойынша қажетті

шаралар қабылдау; тексеріс тағайындау туралы актілерді əзірлеу; құзыреті шегінде Қазақстан Республикасы заңнамасына сəйкес денсаулық сақтау субъектілерінде тексерістер жүргізу; денсаулық сақтау субъектілеріндегі тексеріс нəтижелері бойынша актілерді əзірлеу; құзыреті шегінде əкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша хаттамалар əзірлеу; əрекеттегі заңнамаға сəйкес медициналық қызметтерді көрсету барысындағы кемшіліктерді айқындау; медициналық қызметтердің сапасын басқару жүйесі бағдарламасының бөлім функцияларына жататын модульдерімен жұмыс істеу; бөлім құжаттамасының мемлекеттік тілде толық жəне сапалы жүргізу; азаматтардың көрсетілген медициналық көмек деңгейі мен сапасына қанағаттану дəрежесін анықтау; бөлім құзыретіне жататын мəселелер бойынша басшылар өткізетін кеңестерге қатысу; мемлекеттік жəне еңбек тəртібін сақтау; өзіне заңмен белгіленген шектеулерді қабылдау; қызметтік этика нормаларын сақтау; бөлім басшысы мен Департамент басшылығының тапсырмаларын уақытылы жəне сапалы орындау; Қазақстан Республикасы заңнамасына сəйкес өзге де міндеттерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі – жоғары: медициналық (емдеу ісі, педиатрия, стоматология, қоғамдық денсаулық сақтау). Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функциялық бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда аталған мамандықтар бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. 2. Аттестаттау, аккредиттеу жəне лицензиялау бөлімінің бас маманы (негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы мерзіміне) (С-О-5, 1 бірлік) Функционалдық міндеттері: Қазақстан Республикасы Конституциясы мен заңнамасын сақтау; құзыреті шегінде мемлекеттік қызметтер, оның ішінде электрондық қызметтер көрсету; денсаулық сақтау саласындағы міндетті біліктілік емтихандарды ұйымдастыру жəне өткізу (кестелерді əзірлеу, комиссия мамандарын ескерту, хаттамаларды əзірлеу, əңгімелесуге жіберілген үміткерлердің тізімін жасау), оның ішінде сотмедициналық, сот-психиатриялық жəне сот-наркологиялық сараптама өндірісін жүргізу құқына біліктілік емтихандарды ұйымдастыру жəне өткізу (құжаттарын қабылдау, тестілеу); денсаулық сақтау саласындағы мамандарды кəсіптік құзырына аттестаттау, оның ішінде сот-медициналық, сот-психиатриялық жəне сот-наркологиялық сарапшалырды кəсіптік құзырына аттестаттау (құжаттарын қабылдау жəне тестілеу); денсаулық сақтау субъектілерінің қызметін тəуелсіз сараптама жүргізуге жеке тұлғаларды аккредиттеу жұмысын ұйымдастыру жəне өткізу, оның ішінде жеке тұлғаларды денсаулық сақтау саласындағы субъектілерді тəуелсіз сараптауға аккредиттеуді ұйымдастыру жəне өткізу (құжаттарды қабылдау, тестілеу, тəуелсіз сарапшылар базасына тіркеу); аккредиттелген субъектілер мен денсаулық сақтау саласындағы тəуелсіз сарапшылардың деректеме базасын қалыптастыруға қатысу; азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарының, еркіндіктері мен заңды мүдделерінің сақталуы мен қорғалуын қамтамасыз ету: құзыреті шегінде заңнамамен белгіленген тəртіп жəне мерзімде медициналық жəне фармацевтикалық қызмет мəселелері бойынша жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау жəне осылар бойынша шаралар қабылдау; құзыреті шегінде жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін қарау; денсаулық сақтау саласындағы мамандықтар бойынша ерікті біліктілік емтихандарды ұйымдастыру жəне өткізу (тəуелсіз сараптама қорытындылары бойынша жіберілген/жіберілмегендер тізімдерін қалыптастыру, комиссия отырысына хаттамаларды əзірлеу, мамандарға біліктілік санат тағайындау жəне маман сертификатын беру туралы бұйрықтардың жобасын əзірлеу); Е-лицензиялау бағдарламасымен жұмыс жүргізу; біліктілік санат тағайындаумен жəне тағайындаусыз маман сертификатын беру бойынша мемлекеттік қызметтер бойынша ай сайынғы, есептерді ұсыну; біліктілік санат тағайындаумен жəне тағайындаусыз маман сертификатын беру мемлекеттік қызметті көрсету бойынша ай сайынғы есептерді əзірлеп ұсыну; бөлім құжаттамасының мемлекеттік тілде толық жəне сапалы жүргізу; бөлім құзыретіне жататын мəселелер бойынша басшылар өткізетін кеңестерге қатысу; мемлекеттік жəне еңбек тəртібін сақтау; өзіне заңмен белгіленген шектеулерді қабылдау; қызметтік этика нормаларын сақтау; бөлім басшысы мен Департамент басшылығының тапсырмаларын уақытылы жəне сапалы орындау; Қазақстан Республикасы заңнамасына сəйкес өзге де міндеттерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: білімі жоғары: медициналық (емдеу ісі, педиатрия, стоматология, қоғамдық денсаулық сақтау), фармация (фармацевт, провизор), құқық (заңгер, құқықтану), əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, бухгалтерлік есеп, қаржы). Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функциялық бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда аталған мамандықтар бойынша ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. «Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық жəне фармацевтикалық қызметті бақылау Комитетінің Атырау облысы бойынша департаменті» мемлекеттік мекемесі, 060011, мекенжайы: Атырау қаласы, Байтұрсынов көшесі, 53-үй, аңықтама үшін телефондар: 8 (7122) 27 31 94 (факс), 27 19 69, электронды пошта мекенжайы: atyrau_kkmfd@mail.ru «Б» корпусының бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Медициналық қызметті бақылау бөлімінің бас маманы (С-О-5, 1 бірлік) Функционалдық міндеттері: Медициналық қызметтердің көрсетілуін бақылау саласындағы, дəрілік заттардың, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканың айналысы саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру, сондай-ақ медициналық жəне фармацевтикалық қызмет саласындағы мемлекеттік қызметтерді, оның ішінде құзыреті шегінде электрондық мемлекеттік қызметтерді ұсыну; медициналық қызметтердің көрсетілуін бақылау саласындағы, дəрілік заттардың, медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техниканың айналысы саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру, денсаулық сақтау саласындағы мониторингті жүзеге асыру (өз құзыреті шегінде), денсаулық сақтау субъектілерінің қызметін, оның ішінде денсаулық сақтау саласындағы стандарттардың, медициналық жəне фармацевтикалық қызметпен айналысу жөніндегі лицензиялау ережелерінің, сотмедициналық, сот-психиатриялық, сот-наркологиялық сараптамалардың жүргізілуін, сондай-ақ денсаулық сақтау саласындағы хабарлама тəртібінің сақталуын мемлекеттік бақылау; медициналық көмек көрсетудің барлық деңгейлерінде дəрілік заттардың тиімді тағайындалуын мемлекеттік бақылау, əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істерді қарау жəне Қазақстан Республикасының əкімшілік құқық бұзушылықтар туралы заңнамасына сəйкес əкімшілік жаза қолдану, азаматтардың көрсетілетін медициналық көмектің деңгейімен жəне сапасымен қанағаттану деңгейін анықтау, қолданыстағы заңнамаға сəйкес медициналық қызмет көрсетудің ақауларын анықтау, денсаулық сақтау субъектілерінің жоғары мамандандырылған медициналық көмек көрсету талаптарына сəйкестігін анықтау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары медициналық білім; мемлекеттік тілді білу; компьютерде жұмыс жасай білу. 2.Персоналды басқару қызметінің (кадр қызметі) бас маманы (С-О-5, 1 бірлік). Функционалдық міндеттері: Басшыға қол қоюға берілетін бұйрық жобаларын жəне құқықтық мінезі жолындағы құжаттарды заңнаманың талаптарына сəйкес тексеру, Департаментпен жасақталған медициналық қызмет көрсету жəне дəрілік қамтамасыз ету саласындағы бақылау жасайтын нормативтік-құқықтық актілердің жобаларын дайындауына қатысуға, МҚІАБ-на дер кезінде мемлекеттік қызметшілермен Ар-Намыс Кодексін сақтау, департамент қызметкерлерін сыбайлас жемқорлық бойынша құқық бұзушылық жасаған үшін тəртіптік жауапкершілікке тарту туралы есептерін тапсыру, мемлекеттік органның персоналды басқару стратегиясын əзірлеу жəне іске асыру, мемлекеттік органның кадр, оның ішінде мамандық жəне біліктілік бойынша қажеттілігін талдау жəне жоспарлау, мемлекеттік органның кадр құрамын қалыптастыру, конкурстық іріктеуді ұйымдастыру, мемлекеттік органның кадр мониторингі жəне кадрлық іс жүргізуді, оның ішінде «е-қызмет» персоналды басқарудың ақпараттық жүйесі арқылы жүргізу, Департаментта кəсіби бейімделу мен тəлімгерлікті ұйымдастыру, мемлекеттік органның кəсіби кадр дамуын, оның ішінде қайта даярлау, біліктілігін арттыру, тағылымдамалардан өтуін ұйымдастыру арқылы қамтамасыз ету, конкурстық, аттестаттау, тəртіптік жəне кадр мəселелері жөніндегі өзге де комиссиялардың қызметін ұйымдастыру жəне қамтамасыз ету, мемлекеттік қызметке кіру, өткеру жəне тоқтату рəсімдерін сақтауды қамтамасыз ету,мемлекеттік қызметшілердің қызметіне бағалау жүргізуді ұйымдастыру, олардың аттестаттау рəсімдерінің сақталуын қамтамасыз ету, Департамент қызметкерлерінің құқықтық жəне кадрлық сұрақтарына кеңес беру, мемлекеттік тілде кадрлік жұмыс бойынша толық жəне сапалы іс жүргізуді қамтамасыз ету, мемлекеттік жəне еңбек тəртібін сақтау, заңды белгіленген шектеулерді өзіне қабылдау, қызметтік этиканын шамаларын сақтау, заңды тұлғалар мен азаматтардың шағымдарын қарастыру, ҚР заңнамасына сəйкес өзге міндеттерді жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары (əлеуметтік ғылым, экономика жəне бизнес, заңды) білім, мемлекеттік тілді білу; компьютерде жұмыс жасай білу. III. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитеті, 010000, Астана қаласы, Кенесары көшесі, 36, анықтама үшін телефондар: (7172) 55-59-45 факс 55-58-15, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: Құқықтық қамтамасыз ету жəне мемлекеттік сатып алу басқармасының бас сарапшысы (С-4) Фунционалдық міндетттері: Директивті құжаттамалардың жоғарғы басшылардың мемлекеттік сатып алу құзырына кіретін мəселелер бойынша Комитетке берген тапсырмаларын орындау; Қазақстан Республикасының заңнамаларына сəйкес мемлекеттік сатып алуды процедураларын өткізу жəне ұйымдастыру; мемлекеттік сатып алу жылдық жоспарын əзірлеу жəне бекіту; бюджеттік бағдарламалары бойынша тауарларды, жұмыстарды жəне қызметтерді мемлекеттік сатып алу жөніндегі келісім шарттарды дайындау; Қазынашылық органдарда тіркеугежіберу үшін жасалған келісім шарттар бойынша өтінімдер жəне оның реестрлерін жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Заңгер немесе экономика немесе есеп жəне аудит мамандықтары бойынша жоғары білім. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес нормативтік құқықтық актілерін білуі. «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Акционерлік қоғамдар туралы», «Мемлекеттік кəсіпорындар туралы» Қазақстан Республикасының Заңдарын, Қазақстанның 2050 жылға дейінгі даму стратегиясын білуі. IV. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Тіл комитеті (010000, Астана қаласы, Сол жағалау, Орынбор көшесі, 8, 15-кіреберіс, 2-қабат, «А» блогы, 246-кабинеті, анықтама үшін телефондар: 8-(7172)74-0497, электр.мекенжайы: s.assylkhanova@mki.gov.kz) «Б» корпусындағы бос мемлекеттік əкімшілік лауазымға (С-5 санаты бойынша 1 бірлік) орналасуға конкурс жариялайды: Нормативтік-лингвистикалық жұмыстар басқармасы бойынша Нормативтік-лингвистикалық жұмыстар басқармасының сарапшысы (С-5 санаты): Функционалдық міндеттері: «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасының Заңын, Тілдерді дамыту мен қолданудың мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру, Басқарма бойынша жұмыс жоспарларын əзірлеу; БАҚ жəне Интернет желісінде жарық көріп отырған тіл мəселесіне қатысты мақалаларға талдау жасау, дайджест əзірлеу; Комитеттің шараларын ұйымдастыру, өткізу; келіп түскен хаттарға, депутаттық сауалдарға жауап əзірлеу, жергілікті жəне орталық атқарушы органдарға «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасының Заң талаптарын сақтау жəне Тілдерді дамыту мен қолданудың мемлекеттік бағдарламасын іске асыру барысы бойынша кеңес беру; теле жəне радиохабарларға қатысу, сонымен қатар мерзімді баспасөз беттерінде тіл тақырыбына арналған мақалалар жариялау; жетекшілік ететін мəселелерге сəйкес Комитеттің тапсырысы бойынша бюджеттік бағдарламалар есебінен іске асырылатын жобалардың орындалу барысын бақылау; Комитет тарапынан əзірленген нормативтік-құқықтық актілер жобалары мəтіндерінің дəлме-дəл аударылуын қарау; тіл мəдениетін жетілдіру мəселелері бойынша ұсыныстар əзірлеу; қазақ көркем əдебиетін орыс тіліне аударуды жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Білімі: Жоғары кəсіптік мамандықтар: филология, аударма ісі, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, саясаттану немесе педагогикалық: қазақ тілі мен əдебиеті, тарих, шет тілі. Кəсіби біліктілігі: ҚР заңнамасын тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді білу; Тіл саясаты саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық жəне нормативтік құқықтық актілерін білу; Мемлекеттік тілді білу. Практикалық тəжірибесі: Компьютерде жұмыс істей білу. V. Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі Кəсіпкерлікті дамыту комитеті, 010000, Астана қ., Орынбор к., 8, анықтама телефондары: 8(7172) 7430-11, 74-91-03, факс: 74-39-89, электрондық пошта: krp.priemnaya@mail.ru, бос əкімшілік мемлекеттік лауазымды орындарға конкурс жариялайды: 1. Ақпараттық-талдау басқармасының басшысы, С-3 санаты (№38-4-1)–1бірлік. Функционалдық міндеттері: Жеке кəсіпкерлікті дамыту бойынша қаржылық, экономикалық жəне басқа көрсеткіштерді жинақтау жəне талдау, жеке кəсіпкерлікті дамыту бойынша мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігін бағалау, жеке кəсiпкерлiктi дамыту мен қолдау жөнiндегi мемлекеттiк саясатты насихаттау, Қазақстан Республикасы Үкіметі жанындағы Кəсіпкерлік мəселелері бойынша бірыңғай үйлестіру кеңесінің, жұмыс топтарының қызметіне қатысу, Басқараманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша анықтамалық материалдарды, презентацияларды дайындау жəне конференциялар, семинарлар, кеңестер, жұмыс тобының отырыстарын жүргізу. Бағдарламалық құжаттарды іске асыру бойынша есептілікті қалыптастыру, Басқарма қызметінің тұжырымдамалар, бағдарламалар, баяндамалар дайындауға қатысу. Басқарма қызметіне басшылық ету. Комитет басшылығына ұсынылуға əзірленген құжаттардың нақтылығына жəне негізділігіне жауапты. Комитет басшылығы айқындаған басқа да өкілеттіктерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, статистика, əлемдік экономика) жəне/немесе құқық (юриспруденция, халықаралық құқық), халықаралық қатынас мамандықтары бойынша жоғары білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді; осы санаттағы белгілі бір қызмет орнының сəйкес мамандануының салаларындағы қарым қатынасты реттейтін нормативтік құқықтық актілерді; Қазақстанның 2050 жылға дейінгі даму стратегиясын білу. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Қазақстан Республикасының əлеуметтік экономикалык жəне сыртқы экономикалық саясатының негізгі бағыттарын білген жөн. Қаржы, мемлекеттік жоспарлау жəне инвестициялық саясат саласында жұмыс тəжірибесінің болғаны құпталады. 2. Кəсіпкерлікті қаржылық емес қолдау басқармасының басшысы, С-3санаты (№38-3-1) - 1 бірлік. Функционалдық міндеттері: Басқарманың қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асыру жəне бақылау. Жеке кəсіпкерлік субъектілерін қаржылық емес қолдау мəселелері бойынша заңнама, ұйымдастыру өкімдік жəне нормативтік құжаттар дайындауға жəне əзірлеуге қатысу. «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасының төртінші бағыты «Кəсіпкерлік əлеуетті арттыру» жүзеге асыруды үйлестіру мен мониторингтан өткізу. Оқыту, кəсіпкерлерді өндірістік тəжірибеден өткізу, бизнес-инфрақұрылымды құру бағдарламаларын жүзеге асыру мен дайындау бойынша ұсыныстар дайындау. Кəсіпкерлік əлеуетті арттыру мəселелері бойынша мемлекеттік органдармен, даму институттарымен, ғылыми-зерттеу орталықтарымен, бизнес-ассоциациялармен, халықаралық жəне шетелдік ұйымдармен əрекеттесу. Комитет басшылығына ұсынуға даярланған құжаттардың шынайылығы мен негізділігіне жауапты. Басшылықтың өзге де тапсырмаларын орындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар:Əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, статистика, əлемдік экономика) жəне/немесе құқық (юриспруденция, халықаралық құқық), халықаралық қатынас мамандықтары бойынша жоғары білім. Қазақстан Республикасының заңнамасын білуге тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік құқықтық актілерді; осы санаттағы белгілі бір қызмет орнының сəйкес мамандануының салаларындағы қарым қатынасты реттейтін нормативтік құқықтық актілерді; Қазақстанның 2050 жылға дейінгі даму стратегиясын білу. Үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес. Қазақстан Республикасының əлеуметтік экономикалык жəне сыртқы экономикалық саясатының негізгі бағыттарын білген

жөн. Қаржы, мемлекеттік жоспарлау жəне инвестициялық саясат саласында жұмыс тəжірибесінің болғаны құпталады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президентi туралы», «Қазақстан Республикасының Парламентi жəне оның депутаттарының мəртебесi туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» Заңдарын, «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты стратегиясын білу. VI. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің Мəдениет комитеті, (010000 Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8, Министрліктер үйі, 15-кіреберіс, 5-қабат, 527-кабинет, анықтама үшін телефондар: 8 (7172) 74-04-10, 74-04-61) бос əкімшілік мемлекеттік лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігі Мəдениет комитетінің Кинематография жəне театр өнері басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты. Функционалдық міндеттері: 1.1. Кинематография саласы бойынша нормативтік құқықтық актілер əзірлеуге, мемлекеттік жəне салалық бағдарламалардың жобаларын дайындау жұмыстарына, Министрліктің стратегиялық жоспарын қалыптастыруға қатысу. 1.2. Киножобалардың сценарлық негізін əзірлеу мəселесі бойынша республикалық киноөндіруші ұйымның жұмысын үйлестіру. 1.3. Ұлттық фильмдер өндірісі бойынша мемлекеттік тапсырыстарды орындаушылар мемлекеттік емес киноөндіруші ұйымдармен өзара əрекет ету. 1.4. Өндірісте фильмнің түрлері мен аттарының сəйкестігін тақырыптық жоспар бойынша бақылауды іске асыру. 1.5. Министрліктің құрылымдық бөлімшелерінің сұрауына орай «Ұлттық фильмдер шығару» бюджеттік бағдарламасының есебінен жүзеге асырылатын киножобаларға салалық қорытынды дайындау. 1.6. Ұлттық фильмдер өндірісінің тақырыптық жоспар жобасын қалыптастыру. 1.7. ҚР Президент Əкімшілігінің, Үкіметінің, Министрлік пен Комитеттің басшылық құрамының тапсырмаларын орындау, баяндамаларына мəліметтер дайындау. 1.8. Кино өнері саласы бойынша бюджеттік бағдарламаларды қалыптастыруға жəне орындауға қатысу. Əлеуметтік маңызы бар жəне мəдени іс-шараларды дайындау мен өткізуді ұйымдастыру. Кино өнері саласының жағдайы мен дамуы жөнінде мəліметтер дайындау. 1.9. Заңды жəне жеке тұлғалардың өтініштерін қарастыру, мемлекеттік жəне жергілікті атқарушы органдармен, бағыныстағы жəне басқа ұйымдармен өз құзыреті шегінде қызметтік хат алмасуды жүргізу. Басқарманың жалпы жұмысына жетекшілік ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары гуманитарлық (тарих, филология, мəдениеттану), құқықтық (құқықтану), əлеуметтік (əлеуметтану, журналистика, қоғаммен байланыс) немесе өнер мамандықтары бойынша (өнертану, режиссура, актерлік өнер). Қазақстан Республикасы заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік-құқықтық актілерін білу. 3. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігі Мəдениет комитетінің Əкімшілік жұмыс басқармасының сарапшысы, С-5 санаты (негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалыста болу уақытына). Функционалдық міндеттері: 3.1. Басқарманың құзыретіне кіретін мəселелер бойынша Комитеттің жəне Министрліктің нормативтік-құқықтық актілерін, бұйрықтарын əзірлеу, тапсырмаларын орындау. 3.2. Бюджеттік бағдарламаларды əзірлеуге жəне орындауға қатысу. 3.3. Комитетке түскен құжаттарды электрондық құжат айналымының бірыңғай қызметіне қабылдау, тіркеу. 3.4. Шығыс қатынас қағаздарын тіркеу. Жіберілетін қатынас қағаздарының, телефонхаттардың, шұғыл факсограммалардың тізілімін жүргізу. 3.5. Комитеттің құрылымдық бөлімшелері іс жүргізушілерінің кіріс қатынас қағаздарын тіркеу журналын жүргізуін бақылау. 3.6. Комитет басқармаларының атқарушылық тəртібіне талдау жүргізу. Түскен құжаттардың орындалуына бақылау жүргізу. 3.7. Өз құзыреті шегінде азаматтардың өтініштерін, заңды жəне жеке тұлғалардың ұсыныстарын қарауға бақылау жүргізу. 3.8. Заңды жəне жеке тұлғалардың өтініштерін қарастыру, мемлекеттік жəне жергілікті атқарушы органдармен, бағыныстағы жəне басқа ұйымдармен өз құзыреті шегінде қызметтік хат алмасуды жүргізу. Қазақстан Республикасының Бас Прокуратурасына заңды жəне жеке тұлғалардың өтініштері бойынша жарты жылдық жəне жылдық статистикалық есебін əзірлеу. 3.9. Бақылауда тұрған құжаттардың қаралу мерзімін бұзу фактілері бойынша қызметтік тергеуді өткізуге қатысу. Бақылауда тұрған құжаттардың озық тізбесін дайындау. Басқармада іс жүргізуді жүргізу. 3.10. Мұрағатқа тапсыру үшін істерді жинақтау. 3.11. Қазақстан Республикасы Үкіметінің ерекше бақылауында тұрған құжаттарға бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: Жоғары гуманитарлық (тарих, халықаралық қатынастар), əлеуметтік (саясаттану, əлеуметтану, журналистика, қоғаммен байланыс), құқықтық (құқықтану). Қазақстан Республикасы заңнамасын білуге арналған тестілеу бағдарламасына сəйкес нормативтік-құқықтық актілерін білу. VII. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау комитеті бос əкімшілік мемлекеттік лауазымдарға орналасуға конкурс жариялайды: Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау комитетінің Қарағанды облысы бойынша департаменті, мекенжайы: 100000, Қарағанды қ., Əлиханов к-сі, 2, анықтама үшін телефон: 8 (7212) 42 63 96 1. Құқықтық жұмыс бөлімінің басшысына (С-О-4). Функционалдық міндеттері: мекеменің қызметін құқықтық қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: заңгерлік білім. 2. Коммуналдық объектілерді санитарлық-гигиеналық қадағалау бөлімінің бас маманына (С-О-5). Функционалдық міндеттері: халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығын қамтамасыз ету бойынша мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды ұйымдастыру жəне жүргізу; бақылаудағы объектілерге алдын алу жəне ағымдағы санитариялық қадағалау жүргізу; құрылыс, қайта жаңарту жəне техникалық шарттардың жобаларын сараптау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық-гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. 3. Бухгалтерлік есеп жəне есеп беру бөлімінің бас маманына (С-О-5). Функционалдық міндеттері: департаменттің басқармаларында қаржы құралдарының қаражатының мақсатты бөлінуіне талдау жасау; тауар-материалдық құндылықтар бойынша бухгалтерлік есепке алу мен есептілікті жүргізу; шарттар мен шоттар бойынша өтінімдерді қалыптастыру; негізгі құралдарды (ғимараттарды, жабдықтарды, автокөлік құралдарын, өндірістік мүккамалды) аналитикалық есепке алуды жүргізу; түгендеуді жəне активтерді, тауар-материалдық құндылықтарды есептеп шығаруды шығаруды уақытылы жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: экономикалық білім. 4. Персоналды басқару қызметінің бас маманына (С-О-5, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: «Мемлекеттік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес персоналмен жұмысты ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: заңгерлік білім немесе «Персоналды басқару» мамандығы бойынша. 5. Ұйымдастыру-əдістемелік жұмыс жəне мемлекеттік тілді дамыту бөлімінің бас маманына (С-О-5, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: іс қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізу жəне дамыту; құжаттарды мемлекеттік жəне орыс тілдеріне аудару; басқармалардың аудармашымамандарының жұмыстарын үйлестіру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: «Қазақ филологиясы» мамандығы бойынша немесе «Қазақ тілі жəне əдебиеті» мамандығы бойынша педагогикалық білім. 6. Автоматты басқару жүйесі бөлімінің бас маманына (С-О-5, 2 бірлік, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: локалдық желінің жəне электрондық құжат айналымының жұмыс істеуін қамтамасыз ету; ақпараттарды автоматты түрде өңдеу жүйесінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету; бағдарламалық қамтамасыз етуді енгізу жəне қолдау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: «Ақпараттық жүйелер» (қолдану салалары мен облыстары бойынша), «Информатика», «Ақпараттарды өңдеудің жəне басқарудың компьютерлік жүйелері» «Автоматтық жобалау жүйелері», «Есептеу техникалары мен жүйелерді аппараттық жəне бағдарламалық қамтамасыз ету», «Математика», «Қолданбалы математика» жəне «Информатика», «Математикалық компьютерлік модельдеу» мамандықтары бойынша білім. 7. Эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің бас маманына (С-О-5, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: инфекциялық сырқаттанушылық мəселелері бойынша объектілерді мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалуды жүзеге асыру; облыстың аумақтары бөлігінде инфекциялық сырқаттанушылықты ретроспективтік талдауды дайындау жəне есептеу; қалалардың, аудандардың аумақтарында инфекциялық сырқаттанушылықты эпидемиологиялық қадағалау жүргізуге басшылық жасау жəне қадағалау; ақпараттық-сараптамалық талдау жұмысын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. 8. Туберкулезді эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің бас маманына (С-О-5, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: туберкулездің алдын алу мəселелері бойынша ұйымдастыру-əдістемелік жұмыс жүргізу; туберкулездің алдын алудың санитарлықэпидемиологиялық мəселелері бойынша бағдарламаларды əзірлеу жəне олардың орындалуын бақылау; салынып жатқан жəне қайта жаңартылып жатқан туберкулезге қарсы мекемелерді ескертпелі санитарлық қадағалау барысында бақылауды қамтамасыз ету; облыс тұрғындарын туберкулезге қарсы иммундауды жүргізуді жоспарлауға жəне қадағалауды жүзеге асыруға қатысу; облыс аумағында бакпрепараттарды сақтауды, беруді, тасымалдауды жəне қолдануды қадағалау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. 9. Ауруханаішілік инфекцияларды эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің бас маманына (С-О-5, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: санитарлық-эпидемиологиялық қызметтің ЕПҰ-ын қадағалау бойынша жұмысына талдау жасау жəне АІИ-ды инфекциялық бақылауды ұйымдастыру; ауруханаішілік сырқаттанушылыққа мониторинг жүргізу; салынып жатқан жəне қайта жаңартылып жатқан денсаулық сақтау объектілерінің жобалау материалдарын қарау; ЕПҰ-да санитариялық-гигиеналық, дезинфекциялау-стерильдеу жəне санитарлық-эпидемиологиялық режімдердің сақталуына бақылау жасау; медициналық ұйымдарда қалдықтардың жиналуына, пайдалануына, залалсыздандырылуына, сақталуы мен кəдеге жаратылуына қадағалау жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау » мамандығы бойынша медициналық білім. Қарағанды қаласы Қазыбек би атындағы аудан бойынша мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау басқармасы 10. Ұйымдастыру-құқықтық жұмыс жəне мемлекеттік тілді дамыту бөлімінің бас маманына (С-R-4, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: іс қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізу жəне дамыту; құжаттарды мемлекеттік жəне орыс тілдеріне аудару; мемлекеттік тілді оқыту бойынша сабақтарды ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: «Қазақ филологиясы» мамандығы бойынша немесе «Қазақ тілі жəне əдебиеті» мамандығы бойынша педагогикалық білім. 11. Санитарлық-гигиеналық қадағалау бөлімінің бас маманына (С-R-4, 3 бірлік, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығын қамтамасыз ету бойынша мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды ұйымдастыру жəне жүргізу; бақылаудағы объектілерге ескертпелі жəне ағымдағы санитариялық қадағалау жүргізу; соматикалық, кəсіби аурулар, уақытша еңбекке жарамдылығы жоғалтылған аурулар бойынша деректерді талдау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. 12. Санитарлық–гигиеналық қадағалау бөлімінің жетекші маманына (С-R-5, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: құзыреті бойынша бақылаудағы объектілерге мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитарлық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. 13. Эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің бас маманына (С-R-4, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: құзыреті бойынша бақылаудағы объектілерге мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыру; эпидемиологиялық ошақтарда санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) іс-шаралардың жүргізілуін қадағалауды жүзеге асыру; ақпараттық-талдау жұмысын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. 14. Санитарлық-гигиеналық қадағалау бөлімінің бас маманына (С-R-4). Функционалдық міндеттері: халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығын қамтамасыз ету бойынша мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды ұйымдастыру жəне жүргізу; бақылаудағы объектілерге алдын алу жəне ағымдағы санитариялық қадағалау жүргізу; соматикалық, кəсіби аурулар, уақытша еңбекке жарамдылықты жоғалтатын аурулар бойынша деректерді талдау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. 15. Эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің бас маманына (С-R-4). Функционалдық міндеттері: құзыреті бойынша бақылаудағы объектілерге мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыру; эпидемиология лық ошақтарда санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) ісшаралардың жүргізілуін қадағалауды жүзеге асыру; ақпараттық-талдау жұмысын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. Қарағанды қаласы Октябрь ауданы бойынша мемлекеттік санитарлықэпидемиологиялық қадағалау басқармасы 16. Ұйымдастыру-құқықтық жұмыс жəне мемлекеттік тілді дамыту бөлімінің бас маманына (С-R-4, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: келіп түсетін хат-хабарламаларды тіркеу, есепке алу жəне орындалу сапасын қамтамасыз ету; ақпараттық-анықтамалық қызмет көрсетуді жəне құжаттық ақпараттарды сақтауды қамтамасыз ету; АИС ЕУОЛ бағдарламасымен

жұмыс жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. 17. Санитарлық-гигиеналық қадағалау бөлімінің жетекші маманына (С-R-5, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: құзыреті бойынша бақылаудағы объектілерге мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. 18. Эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің бас маманына (С-R-4, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: құзыреті бойынша бақылаудағы объектілерге мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыру; эпидемиологиялық ошақтарда санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) іс-шаралардың жүргізілуін қадағалауды жүзеге асыру; ақпараттық-талдау жұмысын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. Теміртау қаласы бойынша мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау басқармасы 19. Эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің бас маманына (С-R-4, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: құзыреті бойынша бақылаудағы объектілерге мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыру; эпидемиологиялық ошақтарда санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) іс-шаралардың жүргізілуін қадағалауды жүзеге асыру; ақпараттық-талдау жұмысын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. Жезқазған қаласы бойынша мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау басқармасы 20. Эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің бас маманына (С-R-4, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: құзыреті бойынша бақылаудағы объектілерге мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыру; эпидемиология лық ошақтарда санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) ісшаралардың жүргізілуін қадағалауды жүзеге асыру; ақпараттық-талдау жұмысын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. Саран қаласы бойынша мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау басқармасы 21. Санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің бас маманына (СR-4, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: құзыреті бойынша бақылаудағы объектілерге мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыру; эпидемиологиялық ошақтарда санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) іс-шаралардың жүргізілуін қадағалауды жүзеге асыру; ақпараттық-талдау жұмысын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. Шахтинск қаласы бойынша мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау басқармасы 22. Санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің бас маманына (СR-4, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: халықтың санитарлық-эпидемиологиялық салауаттылығын қамтамасыз ету бойынша мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды ұйымдастыру жəне жүргізу; құзыреті бойынша бақылаудағы объектілерге мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. Сəтбаев қаласы бойынша мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау басқармасы 23. Санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің жетекші маманына (С-R-5, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: құзыреті бойынша бақылаудағы объектілерге мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: санитариялық- гигиеналық бейіндегі немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша медициналық білім. Бұқар жырау ауданы бойынша мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау басқармасы 24. Санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау бөлімінің басшысына (С-R-3, негізгі маманның бала күту демалысы кезеңіне). Функционалдық міндеттері: жоспарлар құру жəне санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау бойынша бөлімінің жұмысын үйлестіру; халықтың санитарлықэпидемиологиялық салауаттылығын қамтамасыз ету бойынша мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалауды ұйымдастыру жəне жүргізу; бақылаудағы объектілерге алдын алу жəне ағымдағы санитариялық қадағалау жүргізу; эпидемиологиялық ошақтарда санитариялық-эпидемияға қарсы (профилактикалық) іс-шаралардың жүргізілуін қадағалауды жүзеге асыру, ақпараттық-талдау жұмысын жүргізу. Конкурсқа қа ы шыл р қ йыл ын л п р ни и ы и и н ы йн н м Қ м ы н ы м м н ы ы йынш м ицин ы м С ни рлық пи ми л иялық қ л л м н ң ж кш м м ны н СR Ф нкци н л ық м н р ы йынш ы ы м м ни ы пи ми и ы ыж ы К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р ни и ы и и н ы йн н м Қ м ы н ы м м н ы ы йынш м ицин ы м Ж ң рқ ны йынш м мл к к ни рлық пи ми л иялық қ л қ рм ы Б м м нын С R н м м нның л к м лы ы к ң н Ф нкци н л ық м н р п н м ы п ж н ын ының п ын м м ы п ы ны м ы ы м ж н ж ы п ы ы м м ы АИС ЕУОЛ м ым н ж мы ж мш ж и н ж К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р ни и ы и и н ы йн н м Қ м ы н ы м м н ы ы йынш м ицин ы м Қ р ж л қ л ы йынш м мл к к ни рлық пи ми л иялық қ л қ рм ы С ни рлық пи ми л иялық қ л лмнң шы ын С R Ф нкци н л ық м н р ы йынш ы ы м м ни ы пи ми и ы ы ж ы пи ми и ы ш ни и ы пи ми ы п фи и ы ш ың ж н ыж н ы ыж ы п ы ж мы ын ж К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р ни и ы и и н ы йн н м Қ м ы н ы м м н ы ы йынш м ицин ы м Ақ й ны йынш м мл к к ни рлық пи ми л иялық қ л қ рм ы С ни рлық пи ми л иялық қ л лмнң шы ын С R Ф нкци н л ық м н р ы йынш ы ы м м ни ы пи ми и ы ыж н ы ыж ы пи ми и ы ш ни и ы пи ми ы п фи и ы ш ың ж н ыж ы п ы ж мы ын ж К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р ни и ы ии н ы йн нм Қ м ы н ы м м н ы ы йынш м ицин ы м О к р в ны йынш м мл к к ни рлық пи ми л иялық қ л қ рм ы С ни рлық пи ми л иялық қ л лмнң шы ын С R Ф нкци н л ық м н р ы йынш ы ы м м ни ы пи ми и ы ыж ы пи ми и ы ш ни и ы пи ми ы п фи и ы ш ың ж н ыж н ы ыж ы п ы ж мы ын ж К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р ни и ы и и н ы йн н м Қ м ы н ы м м н ы ы йынш м ицин ы м Т м ы йынш м м ни ы пи ми и ы м ы Эпи ми л иялық қ л лмнң м м нын С R Ф нкци н л ық м н р ы йынш ы ы м м ни ы пи ми и ы ы ж ы пи ми и ы ш ни и ы пи ми ы п фи и ы ш ың ж н ыж ы п ы ж мы ын ж К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р ни и ы ии н ы йн нм Қ м ы н ы м м н ы ы йынш м ицин ы м А й ны йынш м мл к к ни рлық пи ми л иялық қ л қ рм ы С ни рлық пи ми л иялық қ л лмнң м м нын СR Ф нкци н л ық м н р ы ың ни ы пи ми и ы ы ы ын м м ы йынш м м ни ы пи ми и ы ы йым ы ж н ж ы йынш ы ы м м ни ы пи ми и ы ыж ы К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р ни и ы и и н ы йн н м Қ м ы н ы м м н ы ы йынш м ицин ы м Қ қ н Р п лик ы Д н лық қ мини рл н ң М мл к к ни рлық пи ми л иялық қ л к ми к мш л к м мл к к л ым р рн л к нк р ж риял й ы Қ қ н Р п лик ы Д н лық қ мини рл М мл к к ни рлық пи ми л иялық қ л к ми н ң Ақ лы ы йын ш п р м н м к нж йы Ақ лы ы Ақ қ л ы С нк й ыр ң ылы m k ub @ nb u нық м ш н л ф н л ф нф к Қ қық ық ж мы лмнң м м нын С О рл к н м м нның л к м лы ы к ң н Ф нкци н л ық м н р м м ым н ы ы м м ы К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р ң м Ақ қ л ы йынш м мл к к ни рлық пи ми л иялық қ л қ рм ы С ни рлық и и н лық қ л лмнң м м нын С R н м м нның л к м лы ы к ң н Ф нкци н л ық м н р ы ы ым ы ни ы пи ми и ы ыж ы К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р ни ы пи ми и ы йн м ицин ы м А ны йынш м м ни ы пи ми и ы м ы С ни рлық пи ми л иялық қ л л м н ң ж кш м м нын СR н м м нның л к м лы ы к ң н Ф нкци н л ық м н р ы ы ым ы ни ы пи ми и ы ыж ы К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р м ицин ы м Ыр ы ны йынш м мл к к ни рлық пи ми л иялық қ л қ рм ы С ни рлық пи ми л иялық қ л лмнң шы ын С R н м м нның л к м лы ы к ң н Ф нкци н л ық м н р ы ы ым ы ни ы пи ми и ы ыж ы К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р м ицин ы м Қ р лы ны йынш м мл к к ни рлық пи ми л иялық қ л қ рм ы С ни рлық пи ми л иялық қ л л м н ң ж кш м м нын СR н м м нның л к м лы ы к ң н Ф нкци н л ық м н р ы ы ым ы ни ы пи ми и ы ыж ы К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р м ицин ы м М лж р ны йынш м мл к к ни рлық пи ми л иялық қ л қ рм ы С ни рлық и и н лық қ л лмнң шы ын С R н м м нның л к м лы ы к ң н Ф нкци н л ық м н р ы ы ым ы ни ы пи ми и ы ыж ы К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р м ицин ы м Эпи ми л иялық қ л лмнң шы ын С R н м м нның л к м лы ы к ң н Ф нкци н л ық м н р ы ы ым ы ни ы пи ми и ы ыж ы К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р м ицин ы м Эпи ми л иялық қ л л м н ң ж кш м м нын С R н м м нның л к м лы ы к ң н Ф нкци н л ық м н р ы ы ым ы ни ы пи ми и ы ыж ы К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р м ицин ы м Хр м ны йынш м мл к к ни рлық пи ми л иялық қ л қ рм ы С ни рлық пи ми л иялық қ л лмнң м м нын С R н м м нның л к м лы ы к ң н Ф нкци н л ық м н р ы ы ым ы ни ы пи ми и ы ыж ы К нк р қ қ ы шыл р қ йыл ын л п р м ицин ы м

(Жалғасы бар).


12

www.egemen.kz

22 қараша 2013 жыл

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 11 желтоқсанда сағат 10.00-ден бастап сағат 17.00-ге дейін www. gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды. Қазақстан Республикасы Үкі метінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген, Жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен, республикалық меншіктегі нысандарды сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың голланд əдісімен электрондық аукционға қойылатын нысандар: 1. «ВАЗ-21093» автокөлігі, м/н Х 667 КР, 2003 ж/ш. «Б.Момышұлы атындағы оқу орталығы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Адырбеков көшесі, 139а. Алғашқы бағасы – 454 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 270 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 248 381 теңге. Кепілді жарна – 68 100 теңге. 2. «ВАЗ-2107» автокөлігі, м/н Х 646 КР, 1993 ж/ш. «Б.Момышұлы атындағы оқу орталығы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Адырбеков көшесі,139а. Алғашқы бағасы – 237 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 185 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 129 662 теңге. Кепілді жарна – 35 550 теңге. 3. «ВАЗ-210994» автокөлігі, м/н Х 821 СС, 2008 ж/ш. «ҚР Əділет министрлігі Тіркеу қызметі жəне құқықтық көмек көрсету комитетінің «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша жылжымайтын мүлік орталығы» РМҚК балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Оспанов көшесі, 61. Алғашқы бағасы – 552 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 760 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 301 996 теңге. Кепілді жарна – 82 800 теңге. 4. «ВАЗ-210994» автокөлігі, м/н Х 823 СС, 2008 ж/ш. «ҚР Əділет министрлігі Тіркеу қызметі жəне құқықтық көмек көрсету комитетінің «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша жылжымайтын мүлік орталығы» РМҚК балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Оспанов көшесі, 61. Алғашқы бағасы – 599 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 995 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 327 710 теңге. Кепілді жарна – 89 850 теңге. 5. «Т-156» жүк тиегіш тракторы, м/н 562 ТХАС, 1992 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Алғашқы бағасы – 1 928 000 теңге. Бастапқы бағасы – 9 640 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 1 054 799 теңге. Кепілді жарна – 289 200 теңге. 6. «ДТ-75» шынжыр табанды тракторы, м/н Х 089 AFD, 1990 ж/ш. «ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Алғашқы бағасы – 547 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 735 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 299 261 теңге. Кепілді жарна – 82 050 теңге. 7. «К-701» доңғалақты тракторы, м/н Х 084 AFD, 1990 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Алғашқы бағасы – 2 466 000 теңге. Бастапқы бағасы – 12 330 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 1 349 136 теңге. Кепілді жарна – 369 900 теңге. 8. «ДТ-75» шынжыр табанды тракторы, м/н Х 085 AFD, 1986 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Алғашқы бағасы – 452 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 260 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 247 287 теңге. Кепілді жарна – 67 800 теңге. 9. «ГАЗ-53» автокөлігі, м/н Х 315 AL, 1989 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Алғашқы бағасы – 314 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 570 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 171 788 теңге. Кепілді жарна – 47 100 теңге. 10. «ГАЗ-53» автокөлігі, м/н Х 312 AL, 1989 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Алғашқы бағасы – 381 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 905 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 208 443 теңге. Кепілді жарна – 57 150 теңге. 11. «КРАЗ-256 Б-1» автокөлігі, м/н Х 600 АН, 1989 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр

көшесі, 108. Алғашқы бағасы – 530 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 650 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 289 960 теңге. Кепілді жарна – 79 500 теңге. 12. «ГАЗ-53» автокөлігі, м/н Х 347 АО, 1985 ж/ш. ҚР Көлік жəне коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитетінің «Қазақавтожол» РМК Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалының балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Ақпан батыр көшесі, 108. Алғашқы бағасы – 300 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 500 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 164 128 теңге. Кепілді жарна – 45 000 теңге. 13. «ВАЗ-21060» автокөлігі, м/н Х 625 КР, 2003 ж/ш. ҚР Ішкі істер министрлігі Көліктегі Ішкі істер департаментінің «Шымкент станциясындағы Ішкі істер желілік басқармасы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Анарова көшесі, 3. Алғашқы бағасы – 299 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 495 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 163 581 теңге. Кепілді жарна – 44 850 теңге. 14. «ВАЗ-21060» автокөлігі, м/н Х 906 КР, 2003 ж/ш. ҚР Ішкі істер министрлігі Көліктегі Ішкі істер департаментінің «Шымкент станциясындағы ішкі істер желілік басқармасы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Анарова көшесі, 3. Алғашқы бағасы – 299 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 495 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 163 581 теңге. Кепілді жарна – 44 850 теңге. 15. «ВАЗ-2106» автокөлігі, м/н Х 668 КР, 2000 ж/ш. ҚР Ішкі істер министрлігі көліктегі ішкі істер департаментінің «Шымкент станциясындағы ішкі істер желілік басқармасы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Анарова көшесі, 3. Алғашқы бағасы – 251 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 255 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 137 321 теңге. Кепілді жарна – 37 650 теңге. 16. «Daewoo Nexia» автокөлігі, м/н Х 905 КР, 1997 ж/ш. ҚР Ішкі істер министрлігі Көліктегі ішкі істер департаментінің «Шымкент станциясындағы ішкі істер желілік басқармасы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Анарова көшесі, 3. Алғашқы бағасы – 417 000 теңге. Бастапқы бағасы – 2 085 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 228 139 теңге. Кепілді жарна – 62 550 теңге. 17. «ВАЗ-2106» автокөлігі, м/н Х 903 КР, 2000 ж/ш. ҚР Ішкі істер министрлігі Көліктегі ішкі істер департаментінің «Шымкент станциясындағы ішкі істер желілік басқармасы» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Анарова көшесі, 3. Алғашқы бағасы – 276 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 380 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 150 998 теңге. Кепілді жарна – 41 400 теңге. 18. «ГАЗ-3110-101» автокөлігі, м/н Х 077 AW, 2001 ж/ш. «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Б.Момышұлы көшесі, 27. Алғашқы бағасы – 274 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 370 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 149 904 теңге. Кепілді жарна – 41 100 теңге. 19. «ГАЗ-3110-101» автокөлігі, м/н Х 008 BF, 2001 ж/ш. «Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша салық департаменті» ММ балансындағы, орналасқан мекенжайы: ОҚО, Шымкент қаласы, Б.Момышұлы көшесі, 27. Алғашқы бағасы – 331 000 теңге. Бастапқы бағасы – 1 655 000 теңге. Ең төменгі бағасы – 181 088 теңге. Кепілді жарна – 49 650 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне электрондық аукцион басталғанға дейін 2013 жылғы 9 желтоқсанда сағат 10.00-де аяқталады. Кепілді жарна Қазынашылықтың ОҚО бойынша департаментінің «Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-дағы мына депозиттік шотына төленеді: ИИК KZ930705012170178006, BIG KKMFKZ2A, ММ коды 2170178, БИН 120240016394. КБЕ-11, КНП-171. Департаменттің депозиттік шотына кепілді жарнаның уақтылы түсу мақсатында өтініштерді қабылдау аяқталғанға дейін үш күннен кешіктірмей төлеуге кеңес береміз. Назар аударыңыз! Сатушының электрондық өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін қатысушының хабарламада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғаның электрондық өтінімі мен құжаттарын қарау мерзімі аяқталғанға дейін сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сатушының шотына түспеуі негіз болып табылады. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды: жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру

ЖІГЕРІҢДІ ЖАНИДЫ Әрбір еркек әл-қуатының мықты болуына онша мән бермейтіні рас. Келе-келе оның салдарынан қолайсыз жағдайдың көрініс табатыны да жасырын емес. Өйткені оған себеп те бар. Алдымен ақша тауып мәшине, пәтер сатып алуға ұмтыласың. Тағы сондай өмірлік түйткілдер алдыңнан шыға береді. Сөйтіп жүргенде елуден асып кеткеніңді де сезбей қаласың. Міне осы шақта опынып отырасың. Мұндайда тығырықтан шығудың жолы бар ма? Әрине бар. АЛИКАПС табиғи құрамы күрделі жағдайдан құтқаруға таптырмас көмекшіге айналып, түйткілді шешуге жәрдемдеседі. Оны жыл сайын 1 курсынан өтіп ішсеңіз, қалған 11 айда өзіңізді өте жақсы күйде сезінесіз. АЛИКАПС – құрамында ешқандай химиялық қоспа жоқ табиғи құрал! Оған сезімге өзіндік әсер ететін қуатты афродизиак пен шөп сығындысы кіреді. Бұл - ұзын жапырақты эвриком тамырының сығындысы және ергежейлі пальма мен дамиан жапырақтарының табиғи құрамдарынан жасалған сығынды. Көп ғасыр бойы бұл

нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің вебпорталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін қоса бере отырып, электрондық аукционға қатысуға нысан бойынша қатысушының ЭЦҚ қойылған (сканерленген) электрондық өтінімді (бұдан əрі – электрондық өтінім) тізілімнің веб-порталында тіркелу қажет. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер электрондық аукцион басталған сəттен бастап бес минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі электрондық аукционда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы Қағидаға сəйкес белгіленген қадамға азаяды; 2) егер баға азайғаннан кейін бес минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанының соңғы жарияланған бағасы белгіленген қадаммен азаяды. Жарияланған баға бойынша жекешелендіру нысанын сатып алуға ниетін бірінші болып растаған қатысушы сауда-саттықтың голланд əдісі бойынша электрондық аукцион жеңімпазы болып танылады жəне осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады; 3) егер жекешелендіру нысанының бағасы белгіленген ең төменгі мөлшерге жетсе жəне қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамаса, онда электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. ОҚО, Шымкент қаласы, Ғ.Иляев көшесі, 24 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте электрондық аукционның жеңімпазы салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтта жəне мына телефондар арқылы алуға болады: 8 (7252) 21-01-59, 21-29-22.

АЛИКАПС – ЖІГЕРІҢІЗДІ ЖАНИТЫН ХИМИЯЛЫҚ ҚОСПАСЫ ЖОҚ ТАБИҒИ ҚҰРАЛ! ОНЫҢ ҚҰРАМЫНА АФРОДИЗИАК ПЕН ШӨП СЫҒЫНДЫСЫ КІРЕДІ. Дәріханалардан сұраңыздар!

өсімдік еркектердің жігерін жанып, күш-қуатын молайту үшін пайдаланылған екен. Ол кез келген жастағы ер-азаматтардың көңілкүйін жақсартып олардың өмірге деген құштарлығын арттырады. Өзіңізді жақсы қалыпта ұстағыңыз келсе, онда бір ай ішінде күніне бір капсуласын қабылдасаңыз жеткілікті.

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс уақыты: 08:00-23:00) Алматы қаласындағы анықтама телефоны: (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қарағанды мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2013 жылғы 10 желтоқсанда сағат 10.00-ден сағат 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің вебпорталында республикалық меншіктегі нысандарды сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасымен, республикалық меншіктегі нысандарды сатудың орындалуын сəйкестендіреді. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына нысандар қойылады: 1. Зил 131 автокөлігі, мемлекеттік нөмірі 491AF01, Қарағанды облысы, Осакаровка ауданы, Молодежный кенті. Баланс ұстаушы – «Қазсушар» ШЖҚ РМК-ның «Қаныш Сəтбаев атындағы канал» филиалы. Бастапқы (алғашқы) баға – 628000 теңге, кепілді жарна – 94200 теңге. 2. ДГФ 8-Б 10 кВт генераторы, Қарағанды облысы, Осакаровка ауданы, Молодежный кенті. Баланс ұстаушы – «Қазсушар» ШЖҚ РМК-ның «Қаныш Сəтбаев атындағы канал» филиалы. Бастапқы (алғашқы) баға –17000 теңге, кепілді жарна – 2550 теңге. 3. 4Ч 8,5/11 дизель қозғалтқышы, Қарағанды облысы, Осакаровка ауданы, Молодежный кенті. Баланс ұстаушы – «Қазсушар» ШЖҚ РМК-ның «Қаныш Сəтпаев атындағы канал» филиалы. Бастапқы (алғашқы) баға – 9000 теңге, кепілді жарна – 1350 теңге. 4. АД-10-Т230-ға бір білікті шасси, Қарағанды облысы, Осакаровка ауданы, Молодежный кенті. Баланс ұстаушы – «Қазсушар» ШЖҚ РМК-ның «Қаныш Сəтбаев атындағы канал» филиалы. Бастапқы (алғашқы) баға – 16000 теңге, кепілді жарна – 2400 теңге. 5. Бұрғылау қондырғышы, 1976 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі Z302AHD, Қарағанды облысы, Осакаровка ауданы, Молодежный кенті. Баланс ұстаушы – «Қазсушар» ШЖҚ РМК-ның «Қаныш Сəтбаев атындағы канал» филиалы. Бастапқы (алғашқы) баға – 34000 теңге, кепілді жарна – 5100 теңге. 6. Газ 31105-120 автокөлігі, 2004 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі М010AS, Теміртау қаласы, Тəуелсіздік көшесі, 9, Баланс ұстаушы – «Қарағанды облысы бойынша салық департаменті» ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 128000 теңге, кепілді жарна – 19200 теңге. 7. Skoda Octavia A4 автокөлігі, 2007 жылы шығарылған, мемлекеттік нөмірі М117AA, Қарағанды қаласы, Сəкен көшесі, 105А. Баланс ұстаушы – «Қарағанды облысы бойынша салық департаменті» ММ. Бастапқы (алғашқы) баға – 118000 теңге, кепілді жарна – 17700 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне электрондық аукцион басталғанға дейін қырық сегіз сағат бұрын аяқталады. Кепілді жарналар Қарағанды мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті мемлекеттік мекемесінің шотына төленеді: депозиттік шот KZ060705012170172006, Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті, БИК KKMFKZ2A, БИН 120240019369, КБе 11, КНП 171. Назар аударыңыз! Сатушының электрондық өтінімді қабылдаудан бас тартуы үшін қатысушының хабарламада көрсетілген талаптарды сақтамауы, сондай-ақ жеке жəне заңды тұлғаның электрондық өтінімі мен құжаттарын қарау мерзімі аяқталғанға дейін саудасаттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген кепілді жарнаның сатушының шотына түспеуі негіз болып табылады. Электрондық аукционға қатысу үшін мыналарды: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, тізілімнің вебпорталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің вебпорталына енгізілген деректерді өзгертеді. Электрондық аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, сондай-ақ банктен ағымдағы шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; заңды тұлғалар үшін: жарғының,

«Цеснабанк» АҚ шығарылымның шартына жəне Директорлар кеңесінің шешіміне сəйкес 14.12.13 ж. – 14.06.14 ж. кезеңіндегі (ҰСН KZРC4Y09B879) облигациялар бойынша жəне 28.12.13 ж. – 28.06.14 ж. кезеңіндегі (ҰСН KZРC3Y08B873) облигациялардың сыйақы мөлшерлемесі облигацияның номиналды құнының жылдық 6,0% мөлшерінде анықталғандығын хабарлайды. «Цеснабанк» АҚ басқармасы. «НСК Астана-Курылыс» АҚ-тың АО НСК «Астана-Курылыс»№ 11, АО НСК «Астана-Курылыс»№13, АО НСК«Астана-Курылыс»№23, АО НСК«Астана-Курылыс» №27 бұрыштамалары жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Алматы қаласы мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының 2013 жылғы 18 қарашадағы ұйғарымымен «Prof-фильм» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне қатысты банкроттау туралы іс бойынша өндіріс қозғалды (СТН 600900605338, БИН 080340018740). Хабарласу мекенжайы: Алматы қ., Достық д-лы, 43-үй.

2013 жылғы 27 қыркүйекте Кирик Сергей Михайловичтің қайтыс болуынан кейін мұрагерлік істің ашылуына байланысты барлық мұрагерлердің мын а н от ари усқа хабарл асуын сұраймын: Бейсенбаева Арайлым Саматқызы, Астана қ., Тұран д-лы, 18үй, 211 А-кеңсе, тел. +7 7172 799-088.

«Caspian Group» (Каспийская Группа) АҚ, Алматы қ., Сүйінбай д-лы, 211-үй, 3-қабат, «Kaspi bank» АҚ-пен ірі мəміле жасағандығы туралы хабарлайды.

Алматы қаласы мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті «Егемен Қазақстан» газетінің 2013 жылғы 12 қарашадағы №251 (28190) санында жарияланған 2013 жылғы 28 қарашада сағат 10.00-ге белгіленген электрондық аукцион өткізу туралы ақпараттық хабарламасындағы жекешелендірілген нысандардың сауда-саттықтан алынғаны туралы хабарлайды: - Лот №4. Ғимарат, жалпы алаңы 154,8 ш.м. 1965 жылы салынған, Алматы қ., Майлин к-сі, 2/3. Баланс ұстаушы – «Қазаэронавигация» РМК. Бастапқы (алғашқы) баға – 6 934 381 теңге, кепілді жарна – 1 040 158 теңге. - Лот №5. Ғимарат, жалпы алаңы 109,9 ш.м. Алматы қ., Огарев к-сі, 9. Баланс ұстаушы – «Қазаэронавигация» РМК. Бастапқы (алғашқы) баға – 14 495 156 теңге, кепілді жарна – 2 174 274 теңге.

Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісі аппа ратының қызметкерлері палатаның Редакциялау жəне аударма бөлімінің бас сарапшысы Қалдыгүл Асылқызы Бимырзаеваға інісі Ерболат Əсілұлы БИМЫРЗАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Банк ісі академиясының ұжымы Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының президенті, академик Өмірзақ Айтбайұлына немересі, Банк ісі академиясының президенті Лəзиза Өмірзаққызы Айтбаеваға інісі ШЫҢҒЫСТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің ұжымы қоғам қайраткері, КСРО халық əртісі Ермек Бекмұхамедұлы СЕРКЕБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің ұжымы белгілі мемлекет жəне қоғам қайраткері, білім саласының көрнекті ұйымдастырушысы, ғалым-ұстаз, профессор Шəмша Көпбайқызы Беркімбаеваға ағасы Төлеген Көпбайұлы БЕРКІМБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына, туысқандары мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университетінің ұжымы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Шəмша Көпбайқызы Беркімбаевға ағасы Төлеген БЕРКІМБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

ЖАРНАМА. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Пайдаланар алдында мамандармен кеңесіңіз.

заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтаманың, сондай-ақ банктен банктік шоттың бар-жоғын растайтын анықтаманың; 2) қатысушының кепілді жарна сомасын аударғанын растайтын банк белгісі бар төлем құжатының; 3) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелерін қоса бере отырып, электрондық аукционға қатысуға нысан бойынша қатысушының ЭЦҚ қойылған (сканерленген) электрондық өтінімді (бұдан əрі – электрондық өтінім) тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Шетелдік заңды тұлғалар қазақ жəне/немесе орыс тілдеріндегі нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарының электрондық (сканерленген) көшірмелерін ұсынады. Электрондық аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып кіреді. Электрондық аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион: 1) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қаты сушылардың бірде-біреуі осы Қағиданың 36-4-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында электрондық аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі осы Қағиданың 36-4-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растайтын болса, бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру нысанының ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион өткізілген болып танылады. Жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны ұлғайтудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша электрондық аукцион нəтижелері электрондық аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, электрондық аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде тізілімнің веб-порталында қол қояды. Электрондық аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Қарағанды қаласы, Костенко көшесі, 6 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, электрондық аукционның жеңімпазы салыстыру үшін түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып көрсетілген құжаттардың көшірмелерін не болмаса нотариалды куəландырылған көшірмелерін сатушыға ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырылғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www. gosreestr.kz сайтта жəне мына телефон арқылы алуға болады: 8(7212) 42-57-53.

Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтының ұжымы мен ректоры филология ғылымдарының докторы, ҚР ҰҒА академигі, Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының президенті Өмірзақ Айтбайұлы Айтбаевқа немересі Шыңғыс Ерланұлы ӨМІРЗАҚТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі «Дарын» республикалық ғылыми-практикалық орталығының ұжымы Халықаралық «Қазақ тілі» қоғамының президенті, академик Өмірзақ Айтбайұлына немересі ШЫҢҒЫСТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар жəне əлем тілдері университетінің ұжымы филология ғылымдарының докторы, ҚР ҰҒА академигі Өмірзақ Айтбайұлы Айтбаевқа немересі Шыңғыс Ерланұлы ӨМІРЗАҚТЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


ДҮБІРГЕ

Дґѕгеленген дїние їйіѕізде Дүйсенбі, 25 қараша 7.00 8.00 9.30 9.40 10.45 11.25 12.30 12.45 12.50 13.25 13.55 14.25 14.55 15.55 17.00 17.30 17.50 18.10 18.30 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 01.00 01.45 02.00 02.30 03.05 03.50

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Апта.kz». «Айтуға оңай...». «Шыңғыс хан». Телехикая. Жаңалықтар. «Еңбек түбі – береке». «Дауа». «Ақсауыт». «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Шыңғыс хан». Телехикая. «Менің Қазақстаным». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Қазақтың қолөнері». «Тұңғыш». Арнайы тележоба. «Заң жəне біз». Тікелей көрсетілім. «Ауыл сақшысы». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Сұңқар». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «SPORT.KZ». «Көкпар». Ұлттық ойын. «Өзекжарды». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ауыл сақшысы». Телехикая. Аңдатпа, əнұран.

Сейсенбі, 26 қараша 7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.10 13.55 14.25 14.55 15.55 17.00 17.05 17.30 17.50 18.00 18.30 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 02.15 02.45 03.20 04.05 7.00

7.00

«Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. 9.00 «Жеті күн». 10.00 «Жеті күн». 11.00 «Бармысың, бауырым?». 11.50 «Возвращение». Телесериал. 12.30 «Көзқарас». 13.00 Жаңалықтар. 13.10 «Білгенге маржан...». 13.55 «Қытай. Салтанат пен күрес тарихы». Деректі фильм. 14.45 «Халық сарапшысы». 15.00 Жаңалықтар. 15.10 «Жена офицера». Телесериал. 16.00 «Битва умов». Отбасылық телевикторина. 16.50 «Балаларға өмір сыйлаңыз». 17.00 Жаңалықтар. 17.15 «Сүлейман сұлтан». Телехикая. 18.00 Жаңалықтар. 18.15 «Сүлейман сұлтан». Телехикая. 19.10 «Біз». Ток-шоу. 20.00 Жаңалықтар. 20.30 «Бюро расследований». 21.00 Жаңалықтар. 21.30 «Возвращение». Телесериал. 22.10 «След». Телесериал. 23.00 Футбол. 23.30 Жаңалықтар. 00.30 Жаңалықтар. 00.00 Журналдар. 01.00 Журналдар. 01.30- Жаңалықтар. 03.00

6.00 7.00 11.00 11.05 11.35 12.40 13.10 14.05 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 23.00 23.05 01.15 02.15 02.40 03.25 05.00

«В наше время». «Қайырлы таң». Жаңалықтар. «Домработница». «Кеш жарық, Қазақстан!». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Маруся. Испытание». Кино. «Катина любовь». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Простая жизнь». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Пусть говорят». Жаңалықтар. Ауа райы. «Убить Сталина». Кино. «ППС». Телесериал. «Караоке такси». «В наше время». «Мимино». Кино. «Жить здорово».

13

www.egemen.kz

22 қараша 2013 жыл

9.00 9.10 9.40 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 13.55 14.45 15.00 15.10 16.10 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 23.45 00.15 00.30 01.00 01.3003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.05 11.35 12.40 13.10 14.05 15.00 15.15 15.30 16.25 17.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 23.00 23.05 01.15 02.15 02.40 03.25 05.00

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар.. «Сұңқар». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Шыңғыс хан». Телехикая.. Жаңалықтар «Саентология сойқаны». Арнайы тележоба. «Алаң» ток шоуы. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Шыңғыс хан». Телехикая. «Еңбек түбі – береке». «Ұлттық өнім». Жаңалықтар. «Еңселі Елорда». «Сыр-сұхбат». «Қазақстанның құрыш келбеті». Арнайы тележоба. «ЕХРО жолы». «Ауыл сақшысы». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Сұңқар». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Сатылмайтын сезім». Кино. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ауыл сақшысы». Телехикая. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Бюро расследований». Вектор развития. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Құрлықтардың қалыптасуы». Деректі фильм. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Жена офицера». Телесериал. «Қырғыз көктемі». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз!». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. «След». Телесериал. «Жансарай». Əшірбек Сығай. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Домработница». «Модный приговор». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Маруся. Испытание». Кино. «Катина любовь». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Простая жизнь». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Пусть говорят». Жаңалықтар. Ауа райы. «Убить Сталина». Кино. «ППС». Телесериал. «Караоке такси». «В наше время». «А если это любовь?». Кино. «Жить здорово».

Сəрсенбі, 27 қараша 7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.05 13.25 13.55 14.25 14.55 15.55 17.00 17.30 17.50 18.05 18.35 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.30 00.00 00.35 02.10 02.30 03.00 03.35 04.20 7.00 9.00 9.10 9.30 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 13.55 14.45 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 23.00 23.45 00.15 00.30 01.00 01.3003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.05 11.35 12.40 13.10 14.05 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 23.00 23.05 01.15 02.15 02.40 03.25 05.00

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сұңқар». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Шыңғыс хан». Телехикая. Жаңалықтар. «Ұлттық өнім». «ЕХРО жолы». «Заң жəне біз». «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Санжар мен Қайсар». Телехикая. «Əйел бақыты». Ток-шоу. «Шыңғыс хан». Телехикая. «Егемен елдің ерлері». Арнайы жоба. Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Мəлім де беймəлім Қазақстан». «Келіссөздер платформасы». Арнайы тележоба. «Қылмыс пен жаза». «Ауыл сақшысы». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай…». «Сұңқар». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Том Сойердің оралуы». Кино. «ЕХРО жолы». «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ауыл сақшысы». Телехикая. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Айбын». Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Құрлықтардың қалыптасуы». Деректі фильм. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Жена офицера». Телесериал. «Телефон доверия». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «Жаңа қоғам». Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. «Көзкөрген». Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Домработница». «Модный приговор». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Маруся. Испытание». Кино. «Катина любовь». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Простая жизнь». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Пусть говорят». Жаңалықтар. Ауа райы. «Убить Сталина». Кино. «ППС». Телесериал. «Караоке такси». «В наше время». «Бархатный сезон». Кино. «Жить здорово».

Бейсенбі, 28 қараша 7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.10 13.55 14.25 14.55 15.55 17.00 17.30 17.50 18.10 18.30 19.00 19.30 20.30 21.05 21.50 22.40 23.25 23.55 00.30 02.05 02.35 03.10 03.55 7.00 9.00 9.10 9.25 10.00 10.10 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 13.55 14.45 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.30 00.00 00.30 01.00 01.3003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.05 11.35 12.40 13.10 14.05 15.00 15.15 15.30 16.25 16.45 17.50 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 23.00 23.05 01.15 02.15 02.40 03.25 05.00

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сұңқар». Телехикая. «Айтуға оңай...». «Шыңғыс хан». Телехикая. Жаңалықтар. «Агробизнес». «Біз қазақша сөйлейміз». Реалити-шоу. «Жаныңда жүр жақсы адам». Деректі фильм. «Томпақ». Телехикая. «Əйел бақыты». «Шыңғыс хан». Телехикая. «Мың түрлі мамандық». Жаңалықтар. «Қылмыс пен жаза». «Үлкен саясаттағы риясыз кездесулер». Арнайы тележоба. «Білімді ұрпақ – ел болашағы». Арнайы тележоба. «Шетелдегі қазақ балалары». «Ауыл сақшысы». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай». «Сұңқар». Телехикая. «Келін». Телехикая. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Өжет қыздар». Кино. «Түнгі студияда Нұрлан Қоянбаев». Жаңалықтар. «Ауыл сақшысы». Телехикая. Аңдатпа. Əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. «Жаңа қоғам». Əскери іс. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Құрлықтардың қалыптасуы». Деректі фильм. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Жена офицера». Телесериал. «Телефон доверия». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. «След». Телесериал. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». Жаңалықтар. «Домработница». «Модный приговор». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Маруся. Испытание». Кино. «Катина любовь». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Судебные истории». «Истина где-то рядом». «Давай поженимся». «Караоке такси». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Простая жизнь». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Пусть говорят». Жаңалықтар. Ауа райы. «Убить Сталина». Кино. «ППС». Телесериал. «Караоке такси». «В наше время». «Девчата». Кино. «Жить здорово».

 Айбын

Сенбі, 30 қараша

Жұма, 29 қараша 7.00 8.00 9.30 9.45 10.40 11.25 12.30 12.45 13.20 13.50 14.20 14.55 15.55 17.00 17.25 17.30 17.50 18.10 18.40 19.05 19.30 20.30 21.05 21.50 22.55 23.45 00.15 00.40 02.45 03.15 03.40 04.25 7.00 9.00 9.10 9.35 10.00 10.15 11.00 11.10 11.50 12.30 13.00 13.10 13.55 14.45 15.00 15.10 16.00 16.50 17.00 17.15 18.00 18.15 19.10 20.00 20.30 21.00 21.30 22.10 23.00 00.00 00.30 01.0003.00

6.00 6.45 7.00 11.00 11.15 11.35 12.40 13.15 14.05 15.00 15.15 15.30 17.25 18.30 18.45 18.55 19.00 20.00 21.00 21.30 22.30 23.00 23.05 01.05 02.05 02.50 03.15 05.25

«Таңшолпан». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Сұңқар». Телехикая. «Айтуға оңай...» «Шыңғыс хан». Телехикая. Жаңалықтар. «Менің Қазақстаным!». «Жарқын бейне». «Қазақ даласының құпиялары». Деректі фильм. «Томпақ». Телехикая. «Əйел бақыты». «Шыңғыс хан». Телехикая. «Жаңа Қазақстан-2050». «Еңбек түбі – береке». Жаңалықтар. «Өзекжарды». «Əлем таныған Қазақстан: экономикалық өрлеу». «Парламент». «Иман айнасы». «Ауыл сақшысы». Телехикая. Жаңалықтар. «Айтуға оңай...». «Ұлттық шоу». «Келін». Телехикая. Жаңалықтар. «Жайдарман». Үздік əзілдер. «Кішкентай ханымдар». Кино. Жаңалықтар. «Иман айнасы». «Ауыл сақшысы». Телехикая. Аңдатпа, əнұран. «Жаңа күн». Таңғы ақпаратты-сазды бағдарлама. Жаңалықтар. Арнайы «Хабар». «Табиғи микроəлемдер». Деректі сериал. Жаңалықтар. «Біз». Ток-шоу. Жаңалықтар. «След». Телесериал. «Возвращение». Телесериал. «Көзқарас». Жаңалықтар. «Білгенге маржан...». «Құрлықтардың қалыптасуы». Деректі фильм. Музыкальные путешествия. Жаңалықтар. «Жена офицера». Телесериал. «Телефон доверия». Деректі фильм. «Балаларға өмір сыйлаңыз...». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. «Біз». Ток шоу. Жаңалықтар. «Вектор развития». Жаңалықтар. «Возвращение». Телесериал. Орталық «Хабар». «Казахстан ХХІ веке: Когда исчезнут недра». Деректі фильм. Жаңалықтар. Журналдар. Жаңалықтар.

«В наше время». Жаңалықтар. «Қайырлы таң!». «Жұма уағызы». «Домработница». «Модный приговор». «Қазақстанның болашағы қазақ тілінде». «Маруся. Испытание». Кино. «Катина любовь». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Двое под дождем». Кино. «Күт мені». Жаңалықтар. Жаңалықтар. Ауа райы. «Простая жизнь». Телесериал. «Карпов». Телесериал. Жаңалықтар. «Поле чудес». Жаңалықтар. Ауа райы. «Дом на краю». Кино. «Адам жəне заң». «Контрольная закупка». «В наше время». «Кин-дза-дза». Кино. «Контрольная закупка».

ТОЛЫ ДЇНИЕ

7.00 8.30 9.35 10.00 10.35 11.10 12.35 12.50 13.35 14.05 14.55 15.05 16.05

16.30 17.00 17.30 17.50 19.40 20.05 20.30 21.05 21.30 23.00 23.35 00.10 01.15 01.40 02.20 02.55 03.25

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. «Сенбілік таң». «Агробизнес». «Дауа». «Ас мəзірі». «Қазақстан дауысы». «Еңселі елорда». «Телқоңыр». «Мың түрлі мамандық». «Білгірлер отауы». Зияткерлік сайыс. «Қазақстан əлем назарында». «Болашақ». Телехикая. «Қазақстан – ғаламдық антиядролық қозғалыстың көшбасшысы». Арнайы тележоба. «Жарқын бейне». «Мəлім де беймəлім Қазақстан». Жаңалықтар. «Келін». Телехикая. «Жан жылуы». «Арнайы репортаж». Жаңалықтар. «Əлем таныған Қазақстан: саяси тұрақтылық». «Армандастар». Кино. «Сіз не дейсіз?». Жаңалықтар. «Ұлттық шоу». «Əлем таныған Қазақстан: саяси тұрақтылық». «Ғасырлар үні». Жаңалықтар. «Жарқын бейне». Аңдатпа, əнұран.

Жексенбі, 1 желтоқсан

Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің күні 7.00 7.45 8.15 9.30 11.05 11.35 12.10 12.40 13.45 14.10 15.00 16.05 16.20 17.05 17.20 18.10 20.05 20.30 21.35 23.05 23.55 00.35 01.15 02.20 02.45 03.05

7.00 8.35 09.40 9.55 10.00 10.10 10.25 11.00 11.10 11.40 12.00 12.15 12.30 13.00 13.10 13.50 14.10 15.00 15.10 17.00 17.15 18.00 18.15 20.00 20.30 21.00 21.30 22.45 00.40 01.1003.05

6.00 6.45 8.30 9.00 9.10 9.55 11.30 11.55 12.00 13.00 14.05 15.05 16.05 19.35 21.00 21.30 21.45 22.15 22.30 22.35 02.05 02.55 03.20 05.05

«Махаббат мерейі». Телехикая. «Есек терісі». Балалар уақыты. «Қап, бəлем тоқтай тұр!». Мультхикая. «Балаларға өмір сыйлаңыз». Жаңалықтар. «Халық сарапшысы». «Ұлт саулығы». Жаңалықтар. «Ас мəзірі». «Азық-түлік мəселесі». «Халық сарапшысы». «Наследие Земли». «Казахстан в ХХІ веке: Когда исчезнут недра». Деректі фильм. Жаңалықтар. «Жансарай». Əшірбек Сығай. «Робот KZ». Деректі фильм. Орталық «Хабар». Жаңалықтар. «Весна на Заречной улице». Кино. Жаңалықтар. «Бармысың, бауырым?». Жаңалықтар. «Сүлейман сұлтан». Телехикая. Жаңалықтар. Деректі фильм. Жаңалықтар. «Сол бір кеш...». «Армандастар». Кино. Жаңалықтар. «Күзгі джаз Алматыда».

«Идеальный ремонт». «Калина красная». Кино. Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Право на качество». «Допустимые жертвы». Кино. «Фабрика грез». Ауа райы. «Свадебный переполох». «Караоке такси». «Ду қол шоколад». «Куб». «Ахиллесова пята». Кино. «Минута славы». Жаңалықтар. Жаңалықтар. «Тілші түйіні». Жаңалықтар. Ауа райы. «Ледниковый период». «Идеальный ремонт». «Контрольная закупка». «Калина красная». Кино. «В наше время».

7.00 7.30 8.00 8.30 9.00 9.30 10.00 10.45 11.55 13.15 13.30 13.50 15.30 16.30 18.25 19.30 20.00 21.00 22.00 23.00 00.10 01.1503.25

6.00 6.55 7.20 7.45 8.00 8.30 8.45 9.00 9.10 10.10 10.55 11.55 12.00 13.00 14.00 15.05 15.45 16.50 21.00 22.00 00.55 02.30 03.50 04.15 05.00 05.30

Қазақстан эстрада жұлдыздарының қатысуымен концерт. «Мəлім де беймəлім Қазақстан». «Бəйтерек». Кино. «Айгөлек». «Сыр-сұхбат». «Ақсауыт». «Əлем таныған Қазақстан: экономикалық өрлеу». «Ұлттық шоу». «Шетелдегі қазақ балалары». «Толағай». «Болашақ». Телехикая. «Қазақстан əлем назарында». «Біз қазақша сөйлейміз». Реалити шоу. «Қазақстан əлем назарында». «Ғасырлар үні». «Балалық шағымның аспаны». Кино. «Əлем таныған Қазақстан: Елбасының беделі». «Апта.Kz». «Қазақстан дауысы». «Алаң». Ток-шоу. «Көкпар». «Телқоңыр». «Апта.KZ». «Əлем таныған Қазақстан: Елбасының беделі». «Жайдарман». Үздік əзілдер. Аңдатпа, əнұран. «Сүйікті əндер». Концерт. «Темиртау – закаленные сталью». Деректі фильм. «Əскери іс». «Быть первым». Деректі фильм. «Айбын». «Соратники». «Битва умов». Отбасылық телевикторина. «Теміртау көктемі». Кино. «Загадка Первого». Деректі фильм. «Наследие Земли». «Большая политика без галстука». «Халықтың ұлы перзенті». Концерт. «ТВ Бинго». «Балалық шағымның аспаны». Кино. «Көзкөрген». Деректі фильм. «Жеті күн». «Жеті күн». «Назарбаев. Live». Деректі фильм. «Кешіккен махаббат». Кино. «Сиқырлы саз». «Біржан-Сара». Опера.

«Свадебный переполох». «Контрольная закупка». Ханым. Жаңалықтар. «Тілші түйіні». Жаңалықтар. «Воскресные беседы». Жаңалықтар. «Денсаулық». «Қазлото». Тікелей көрсетілім. «Нурсултан. Большая игра Президента». Деректі фильм. Ауа райы. «Ду қол шоколад». «Женить Казанову». Телесериал. «Караоке такси». «Угадай мелодию». «Кеш жарық, Қазақстан!». «Она не могла иначе». Кино. «Аналитика». «Повтори!». «Бүгін кешкісін». «Самая обаятельная и привлекательная». Кино. «Контрольная закупка». «Женить Казанову». Телесериал. «Ханым». «Контрольная закупка».

АТОМ жобасыныѕ таныстырылымы

Ќиын кезде елін ер басќарса игі Мамадияр ЖАҚЫП, «Егемен Қазақстан».

Осы айдың басында Тəжікстанда президент сайлауы өткені белгілі. Онда қазіргі президент Эмомали Рахмонның жеңісіне ешкімнің күмəні болған жоқ. Солай болды да. Жаңа ескі президенттің қызметіне кірісу салтанаты да даңғазасыз өтті. Мұның өзі қалыпты жағдайдай көрінген.

Сол сайлау науқаны басталар шақта Эмомали Рахмонға қарсы тұратындай оппонент жоқтығы, оның қайта сайлану мүмкіндігі жəне халықтың оған неге дауыс беретіндігі жайында сөз еткенбіз. Ол қайта сайланады десек, ол əсте де біздің сəуегейлігіміз емес-ті. Қалыптасқан жағдай, халықтың менталитеті соған апаратынын аңғаруға болар еді. Бұл елде басқа бір жерлердегідей əсіре саяси белсенділік күшті емес, сонымен бірге, халық саяси популизмге, арандатуға ере қоймайды. Бұл елде халық оппозицияның іс-əрекетін, бет-бейнесін өз көздерімен көрген. Қан төгудің қайталануын қаламайды. Əрине, сайлау өткен соң, онда бұрмалаушылық орын алды деп өрекпігендер табылған. Ондайлар бұрын да болған, алда да болады. Бірақ халықаралық, сондай-ақ, ішкі де байқаушылардың қатысуымен өткен сайлауда, жеңістің ауылы көрініп тұрғанда, қандай да бұрмалаушылыққа барудың билікке қажеті жоқ еді. Қалай бол ған да да, Рахмонның 86,6 пайыз дауыс жинағанын оған халық ықыласының көрінісі деп бағалау жөн болар. 21 жыл елде билік тізгінін ұстап келе жатқан Эмомали Рахмонның басқару стилі, бұл елдегі саяси жүйе көпшілігімізге, əсіресе, батыстағыларға ұнамауы мүмкін. Ал тəжіктер оны құп көрсе, басқалардың оған неге өкпелеуі керек? Айталық, президент даңғаза, астатөк тойларға шектеу жасаса, шетелдерде радикалдық исламдық оқу орындарында оқығандарды елге қайтарып алса, оларды бітіргендердің экстремистік насихаты мен əрекеттерін тежесе, біреулер

Кґрмейтін, естімейтін нəрсе ќалмаєандай

Қазіргі технология біреудің үйіндегі əңгімесін мыңдаған шақырым жерден естиді екен. Космостағы қаптаған аппараттар жердегінің бəрін көреді. Естімесін, көрмесін десең, өзіңе өзің сақ бол дегеннен басқа амал қалмағандай.

Токио қаласында орналасқан жапониялық баспасөз орталығында АТОМ жобасын таныстыру шарасы аясында қазақстандық суретші жəне жобаның құрметті елшісі Кəріпбек Күйіковтің суреттер көрмесі өтті.

Əскери аэродромдар жаѕєыртылуда Талдықорған гарнизонындағы əскери аэродромның ұшу-қону жолағын қайта құрылымдау жұмыстары жалғасуда. Құрылыс жұмыстарының барысымен Қорғаныс министрінің орынбасары генерал-майор Бағдат Майкеев танысып қайтты. Өткен ғасырдың 70-жылдарының басында пайдалануға берілген авиабазаны толық қайта құрылымдау тұңғыш рет жүргізіліп отыр. Жаңа ұшу-қону жолағына арнайы темір-бетонды тақталар төселмек. Олар артық салмаққа төзімді əрі қауіпсіз. Сондайақ, оны пайдалану мерзімі де ұзаратын болады. Жөндеу жұмыстары барысында жолақтың ені мен ұзындығы да ұлғаяды. – Қорғаныс министрі авиабазалардың жағдайына барынша көңіл аударуда жəне барлық əскери аэродромдарға жаңғырту жүргізу туралы тапсырма берді. Қосымша жөндеу мен эксплуатацияны қажет ететін əскери аэродромдардың барлық ұшу-қону жолақтары авиацияның заманауи талаптарына сай қайта өңдеуден өтуі керек. Себебі, бұл əскери аэродромдардың ұшу-қону жолағына жойғыш ұшақтар, шабуылдаушы ұшақтар,

бомбалаушы жəне көптонналы көліктік ұшақтар қонады, – деп атап өтті генералмайор Бағдат Майкеев. Ол, сонымен қатар, жауынгерлік ұшақтар мен тікұшақтардың ұдайы əзірлігін қамтамасыз ететін аэродром жолдарының сапалы құрылысының стратегиялық маңызы бар екенін де айтты. Қорғаныс министрінің орынбасары Əскерлерді пəтерлерге орналастыру бас басқармасының басшысы полковник Ильдар Гиниатулинге құрылыс жұмыстарын ағымдағы жылдың аяғына дейін аяқтауды тапсырды. Жүргізілген жұмыстардың сапасына көңілі толатынын жеткізді. Бұған дейін хабарлағанымыздай, «Талдықорған» аэродромы қайта жөндеуден өткен соң Қазақстан əскери-əуе күштері əскер тегінің жауынгерлік қабілеті мен мемлекеттік авиацияның ұшу қауіпсіздігін арттыратын жаңа құралдармен жарақтанған заманауи аэродромға иелік ететін болады. Аэродромдар желісін жөндеуге мемлекет тен бөлінген қаражат ұшу қауіпсіздігі мəселелеріндегі маңызды бағыт болып табылады. «Егемен-ақпарат».

Көрменің ашылу рəсіміне Жапония Парламентінің депутаттары мен басты мемлекеттік органдардың, ірі компаниялар мен БАҚ-тардың өкілдері, сондай-ақ, антиядролық қозғалыс саласындағы əйгілі ұйымдардың басшылары қатысты. Сонымен қатар, Жапония Премьер-министрінің жұбайы Акиэ Абэ рəсімнің құрметті қонағы болды. Шараны ашқан Қазақстанның Жапониядағы елшісі Ақылбек Камалдинов Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың Семей ядролық сынақ полигонын жабуға қатысты тарихи шешімінің маңыздылығын атап айтып, мəртебелі меймандарға Қазақстанның жаһандық қауіпсіздікті күшейтуге қосып келе жатқан үлесі жайында, сонымен қатар, Елбасының жаңа халықаралық бастамасы болып табылатын АТОМ жобасы жайында айтып берді. Жапония Парламенті кеңесшілер палатасының депутаты Кадзуюки Хамада өз сөзінде Қазақстан Президентінің ядролық қарусыз əлем қалыптастыруға жəне Орталық Азияны ядролық қарудан азат аймақ деп жариялауға бағытталған күш-жігерін атап өтті. «Суретші – соғыс бастайтын адам емес: өнер қауіпсіз əлем құруға көмектесе алады», деді шарада сөз сөйлеген жапондық «Суретсіз сурет кітабы» жобасының жетекшісі, суретші жəне дизайнер Хироми Инаёши. Құрметті қонақтармен болған əңгіме арасында К.Күйіков Жапония Премьерминистрінің жұбайын Қазақстанның ядролық қарусыздану ісіне қосып отырған үлесімен танысу жəне екі ел арасындағы өзара ықпалдастықты нығайту мақсатымен Қазақстанға шақырды. «Кəріпбек Күйіковтің суреттері адамдарды ядролық қарусыз əлемге бағытталған

күреске жігерлендіреді. Осы өнер өз мақсатына жетіп, əлем ядролық қарудан азат болса, тамаша болар еді», деген А.Абэ шара соңында өнердің күші əлемді өзгертетініне сенімін білдірді. АТОМ жобасының көп адамдарды ядролық қаруды толықтай жою жолындағы берік қозғалысқа үндей алатын үлкен əлеуеті бар екені жайындағы шара қонақтарының пікірлері бір-біріне үндес шықты. Өз кезегінде ҚР СІМ-інің Ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі Роман Василенко АТОМ жобасының осы күні əлемнің 100 елінде қолдау тауып отырғанын жəне жобаның онлайн-петициясына қол қоюшылардың саны күннен-күнге өсіп отырғанын атады. Шара алдында Жапония қорының ғимаратында К.Күйіковтің бөлек көрмесі өтті. Токиодағы АТОМ жобасын таныстыру шарасы мен қазақстандық суретшінің көрмесіне жалпы 2000 адам қатысты. Сонымен қатар, К.Күйіков Жапонияның əйгілі Кейо университеті жанындағы оқу орындары мен Икубункан институтының профессорлық-оқытушылар құрамы мен студенттері алдында сөз сөйледі. Жапондық оқушылар мен студенттер Семей ядролық сынақ полигонының зардаптары мен Қазақстанның ядролық қарусыздану жəне ядролық қаруды таратпау саласындағы соңғы бастамаларына үлкен қызығушылық танытты. АТОМ жобасын Жапонияда таныстыру шарасы белгілі «Earth Identity Project» Үкіметтік емес ұйымының «Суретсіз сурет кітабы» атты өнер саласындағы жобасы аясында ұйымдастырылды. Апта барысында Хиросима жəне Нагасаки қалаларында да шаралар өткізілді. Сəулебек БІРЖАН.

оны адам құқын шектеу деп қабылдағанмен, халық негізінен қолдаған. Оның жаңа жеңісінен кейін де түрлі сын айтушылар ел ішінде де, сыртта да жетерлік. Таяу жылдарда ел алдында тұрған күрделі жағдайларды алға тоса отырып, содан елді алып шығу да Рахмонның қабілетіне күмəн келтірумен қатар, тіпті, халықтың оған қарсы көтерілуі мүмкіндігін де сөз етеді. Ал тəжік қоғамы дəл бүгін қазіргі президенттен қабілеті жоғары адамды көріп отырмағаны да шындық. Ал оған бүкілхалықтық қарсылық көрсетілуі мүмкіндігінің негізділігіне күмəнмен қарайсың. Оған жақында өткен сайлау куə. Расында да, алдағы жылдарда елді үлкен қиындықтар күтіп тұр. Оның ең бастысы – Ауғанстандағы жағдай. Ол елден коалициялық күштердің əкетілуі күрделі жағдай туғызуы мүмкін. Бірақ ол көрші елдерге аса үлкен қауіп төндіреді деп жұртты үрейлендіру де ұшқарылау пікір. Ондағы ішкі сая си жəне қарулы күрес бұл елдің көршілеріне ықпалын мықтап шектейді. Одан негізсіз үрей тудыру ең алдымен белгілі топтардың, тіпті, сыртқы күштердің ықпал жасау əрекеттерінің көрінісі. Тіпті, солай болған күнде де, бұл мəселеде президент Рахмонның үлкен тəжірибесі бар. Ол радикалдық оппозициялық исламистермен де күрескен, керекті жерінде тіл де табысқан. Бұрынғы туыс ел Өзбекстанмен арадағы қарым-қатынастың күрделілігі тəжіктерге ауыр тиетіні анық. Соған Рахмонды кінəлаудың да жөні жоқ. Алда жағдайды дұрыстауға бетбұрыс жасалса, тəжік президентінің бұл мəселенің оң шешілуіне күш салатыны да жұртқа белгілі. Тəжік елі үшін алдағы жылдар айтарлықтай күрделі болмақ. Тəжік халқы осы кезеңде елді басқар деп Эмомали Рахмонға аманат тапсырды. Аса ауыр, жауапты да аманат. Бəлкім, бұл жүкті басқа бір тұлға көтерер ме еді дегенде, көңілге ешкім орала қоймайды.

Адамның жеке басының өмірі де қоғамдық сипатқа ұласып бара жатқандай. Жай пендені былай қойғанда, қорғанышы мықты деген мемлекет басшыларының өзі қазір қорғансыздай көрінеді. Əсіресе, ол АҚШ Орталық барлау басқармасының қызметкері Эдуард Сноуденнің өз еліндегі біраз құпия мағлұматтарды жария еткенінен кейін бүкіл əлем елдеріндегі үлкен қызмет адамдарының, белгілі қайраткерлерінің үстінен үлкен бақылаудың барлығы анықталып отыр. Адамның жеке өмірі бар, оған қол сұғуға болмайды – бұл демократияның бір талабы. Қылмыс кер болмасаң, жай пенденің ішкі ісіне араласпау керек – сырттай бақылау жасама, сөзін тыңдама, есігінен сығалама. Қазіргі заман адамның сол жеке басы құқынан ажыратып барады. Жай пенде емес, Германиядай алып державаның басшысы Ангела Меркельдің де сөзін тыңдағаннан кейін АҚШқа басқалардың шағым айтуы артықтау да көрінеді. Сөйтсе де, Еуропаның біраз елі өз басшыларына бақылау жасалғанына наразылықтарын да білдірген. Иə, қазірге дейін көпшілік жұрт, АҚШ барлау басқармасының құрығы ұзын, бақылау жасаса, солар жасайды деп келсе, бұл көп елдің қолынан келетін шаруа екен. «Эй-би-си» телекомпаниясы Австралияның арнаулы қызметі 2009 жылы 15 күн бойы Индонезия

президенті Сусило Бангбанг Юдойононың қарауындағылармен, жақын-жамағаттарымен телефон арқылы сөйлескен сөзін тыңдапты. Мұны да жұрт Сноуденнің жариялаған құжаттарынан білді. Ал Австралия үкіметі оны мойындауға мəжбүр болды. Мұның жұртты таңдандырған бір жайы бар – осынау əдепке сыймайтындай əрекеті үшін Австралия үкіметі, оның басшысы Тони Аббатты Индонезиядан кешірім сұраған жоқ, қалыпты жайдай сипаттады. «Өз еліміздің қорғанысы үшін бұған дейін де, қазір де жасап жатқан əрекеттеріміз үшін Австралияның кешірім сұрауын күтудің реті жоқ», – деді ол. Сонымен қатар, премьер-министр Индонезияға үлкен құрметпен қарайтынын, оның басшысын Австралияның ең жақын досы санайтынын мəлімдеді. Мұның есесіне, Индонезия жағы қатты кейістік білдірді. Австралиядағы елшісін шақырып алды. Президенттің өзі бұл ел тағы кімдердің үстінен бақылау жүргізгенін анықтап, шара қолдануды тапсырды. Қалай болғанда да, бүгінгі техника заманында жеке адамның, қоғамның жасырын, өздеріне тəн өмірі жоқтай. Барлау бəрін естиді, бəрін көретін сыңайлы. Барлау АҚШ-ты ғана емес, бəрінде де бар. Оған Австралия мысалы куə. Айталық, Ресейдегі барлау олардан əлсіз дегенге ешкім сенбейді. Сонда мемлекеттер, жеке адамдар менің үстімнен неге бақылау жасайсың деп басқаларға өкпе айтудың да уақыты өткендей. Ендігі – өзіңе өзің сақ бол, орынсыз əңгімеге, лайықсыз əрекеттерге барма деу ғана қалғандай. Саған құлағын тосқан, көзін тіккендер көп. Естиді, көреді.


14

www.egemen.kz www.egemen.kz

Ќ

● Елім менің ертегі

ы л а р арќа

● Біз – қазақстандықтармыз! Шығыс Қазақстан облысының мемлекеттік тілді меңгерген өзге ұлт жастарының облыстық форумы бұл жолы Шемонаиха ауданында өтті. Тіл жанашырларының форумы мұның алдында Риддер, Зырян, Серебрянка жəне Өскемен қалаларында болған. Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күніне арналған онкүндік аясында ШҚО тілдерді дамыту жөніндегі басқармасы мен Шемонаиха аудандық əкімдігі бірлесіп жүзеге асырған бұл бағдарлама көпшіліктің көңілінен шықты деуге болады.

«Бір Отан, бір тіл – тəуелсіз Ќазаќстан» форумына 400-ге тарта їміткер ќатысты

Оңдасын ЕЛУБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Форумның мақсаты – рухани жəне ұлттық бірліктің негізгі факторы ретінде мемлекеттік тіл – қазақ тілін өзге ұлт жастары арасында кеңінен насихаттау. Мемлекеттік тілдің қолданылу аясының одан əрі кеңеюіне ықпал жасау. Аталмыш форумның өтуіне қолдау жасаған өңір басшысы Бердібек Сапарбаев ең алдымен форумға жиналған жастармен «дөңгелек үстел» басында кездесіп, тілдің болашағы, оның қолданысының кеңейіп келе жатқаны жайлы əңгімелеп берді. Шемонаихадағы форумға арнайы келіп қатысқан Асылы Османова мемлекеттік тілді меңгерген жастарға алғысын білдіріп, өзінің ғұмыр бойы қазақ тілінің болашағына жаны ашып, оның қолданыс аясын кеңейту үшін күресіп келе жатқанын тілге тиек етті. Бұдан кейін аудандық Мəдениет үйінде форум өз жұмысын бастады. – Өңірде жастардың білім алуына барлық жағдай жасалған. Қазір барлық аудандар мен қалаларда жастар орталығы жұмыс істеп тұр. Тілді меңгеремін деушілерге білікті мамандар көмекке келеді. Ең бастысы, ынта мен жігер керек. Елбасы Н.Назарбаев «Қазақ тілінің болашағы – қазақ тілінде» деп текке айтпаса керек. Мемлекеттік тілді меңгерудің қиындығы жоқ екеніне жиналған жастар куə болса керек. Ендеше, сіздердің пікірлеріңізге құлақ салайық, – деді өңір басшысы Б.Сапарбаев. Бұдан кейін мемлекеттік тілдің мəртебесін көтеруге үлес қосқан бірнеше жасқа өңір басшысы Құрмет грамоталары мен облыс əкімінің Алғыс хаттарын тапсырды. Бұл құрметке ие болғандардың арасында Е. Рудакова, З.Смыкова, Ю.Соскина, О.Тюрина, тағы басқалар бар. – Мен қаймағы бұзылмаған қазақ ауылында өстім, қазақ тілін ерекше құрметтеймін, тіпті, қазақша ойлаймын. Тілге деген құрмет

22 қараша 2013 жыл

пен ынта-жігер болса жетіп жатыр, тез үйреніп алуға болады. Ал кейбір қазақ жастарының тілге мұрнын шүйіріп, ана тілін құрметтеуі былай тұрсын, оны үйренуді қажет деп таппауы мені қатты толғандырады, – деді өскемендік студент Оксана Черткова. – Менің ата-анам таза неміс. Қазақстанда туып-өскен соң қазақ тілін білуге тиіспін деген қағиданы қадір тұттым. Кейбір достарым қазақ болғанымен, ана тіліне шорқақ. Олардың намысын жанып, тілді құрметтеуге, үйретуге үлес қосып жүргенімді мақтан тұтамын. Кейде мен қызмет ететін дүкенге сауда жасауға ата, əжелер келіп, орысшаға қиналып тұрғанда, қазақ тілінде не қажет екенін сұрағанда, олардың жүзінен маған деген ілтипат пен құрметті анық сезінемін. Соның өзі мен үшін үлкен бақыт. Құрметті достарым, ниет болса мемлекеттік тілді үйренудің ешқандай қиындығы жоқ, – деп ағынан жарылды Ұлан ауданынан келген Олеся Жұмағұлова. «Мемлекеттік тілдің тірегі – мемлекеттік органдар» атты баяндама жасаған Марина Мақсұтова қазіргі кезде басқарма, департаменттер өткізген жиындардың тек орыс тілінде өтетінін, ана тілінің аясын кеңейту үшін алқалы бас қосулар қазақ тілінде өтсе, басқаларға ой салатыны жайлы айтты. Глубокое жəне Өскеменнен келген К.Кашкин мен С.Пискарев мемлекеттік тілді меңгеруге тиісті органдардың жеткілікті деңгейде көңіл бөлмей отырғанын ашып айтты. Форумда сөз алған тіл жанашыры Асылы Османованың ақыл-кеңесі жастарды бей-жай қалдырмады. «Қазақ тілінің мəртебесін арттыру сіздерге байланысты. Оқып, үйрену көп ізденісті қажет етеді», деді ол. Форумға қатысушылар облыс жастарына үндеу қабылдады. Бұдан кейін аудан өнерпаздары əн мен күйден шашу шашты. Шығыс Қазақстан облысы, Шемонаиха ауданы.

● Өңір өмірі

● Қылмыс пен жаза

Жїгенсіз жігіттер жерлесін тірідей ґртеп жіберді

Қызылордада адамды тірідей өртеп өлтірген үш қылмыскерге үкім шықты. Бұл оқиға туралы облыстық прокуратура басқармасының аға прокуроры, кіші əділет кеңесшісі Ермек ҚҰТЫБАЕВ айтып берді. «Үстіміздегі жылғы 16 мамыр күні сағат 12де Қармақшы ауданының орталығы – Жосалы кентінде жеке таксиші Е.Есетов жолаушы С.Жүсіповті межелеген жеріне апарып тастайды. Бірақ жолай танысып алған екеу тоқтаған соң бірге арақ ішуге келіседі. Сосын жолаушы жігіт сатып əкелген бір бөтелкені екеуі қылдай бөліп ішіп алады. Осыдан кейін қызып алған екі жігіт ішуді жалғастырмақ болады. Сөйтіп, таксиші өзінің С.Шəйкенов жəне Б.Қуаңбаев деген тағы екі жолдасын көлікке мінгізеді», – деді ол. Ақырында орталары төртеуге толған жігіттер кенттегі бір бау-бақшаның ішіне барып, ащы суды тағы шайқап ішеді. Сол жерде кейін келгендердің бірі – С.Шəйкенов пен С.Жүсіповтің арасында жанжал туады. Кикілжің көліктегі магнитофонды өшіріп келуден басталады. Сол жұмыс үшін бұлар С.Жүсіповті жұмсайды. Ал ол бұған: «Мұнда менен де кішілер отыр ғой», деп қарсылық көрсетеді. Оның мұнысы Е.Есетовке де ұнамайды. Жұртты иіріп отырған С.Шəйкеновке жағымпазданған ол күтпеген жерден өзінің жолаушысын баспен ұрып құлатады. Сол-ақ екен, бір-бірлерін бұрыннан жақсы білетін үш жігіт соңғы таныстарын жабылып ұрып тастайды. Оны ұру бірнеше кезекке жалғасады. Соңынан сол маңда жүрген біреулердің айқай салуымен бұлар шалажансар жатқан жігітті көліктің артқы орындығына салып алып, кенттің сыртына апарып тастайды. Бірақ аудан орталығына қайта оралған соң олар ақылдаса келіп, таяқ жеген куəні тірі қалдырмауға келісім жасайды. Сөйтіп, үш жендет жаралы жігіт қалған жерге қайта барып, оны өлтіруге кіріседі. Бұл үшін олар марқұмға үш рет пышақ салады да, есінен танып жатқан оның үстіне от қояды… Осы қылмыстары үшін қылмыскерлер 18 жылдан бас бостандықтарынан айырылды. Олар бұл жазаны қатаң режімдегі түзеу колониясында өткізеді.

Жуырда ғана Астана қаласында болып, жəрмеңкеде елордалық тұрғындарға Маңғыстаудың ауыл шаруашылығы өнімдерін ұсынған кəсіпкерлер осы үрдісті Ақтауда жалғастырды.

Делдалсыз сауда

Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Ауыл шаруашылығы қызметкерлері күні мерекесі қарсаңында

ұйымдастырылған жəрмеңкеге облыстың аудан, қалаларынан 50ден астам кəсіпкер қатысты. Арада ешқандай делдалсыз, əркімнің өзіне қажетті өнімді өндіруші

қолынан тікелей сатып алуына мүмкіндігі бар, яғни, екі жақ үшін де пайдалы болғандықтан, өнім бағасы əдеттегіден 10-15 пайызға арзан болды. Жəрмеңке сөрелеріне қой, сиыр, түйе еттері, жұмыртқа, сүт өнімдері, бақша дақылдары мен жеміс-жидектердің мол түрі топтасты. Маңғыстау облыстық əкімдігінің қолдауымен жəрмеңкені ұйымдастырған «Каспий ƏКК» ҰК» АҚ қаладағы тұрмысы төмен, сондай-ақ, жəрмеңкеге келу мүмкіндігі жоқ мүгедек жандардың үйлеріне азық-түліктерді жеткізіп берді. Бұл қайырымдылық шарасына жəрмеңкеге қатысушы кəсіпкерлердің барлығы атсалысып, мүжəлсіз отбасыларға өз сəлемдемелерін жолдады. Жəрмеңкеде аталмыш саланың дамуына үлес қосқан азаматтар марапатталып, облыс өнерпаздары концерт қойды. Сонымен қатар, «Ең жас сатушы», «Ең көп сатылым», «Үздік тауар түрлері» номинациялары бойынша анықталған жүлдегерлерге естелік сыйлықтар табысталды. Маңғыстау облысы.

Құрыш НҰРЫМБЕТ.

Бүгін «Егемен Қазақстанның» интернет-басылымынан (egemen.kz) мына хабарлармен таныса аласыздар: Путин туған тілден айырылып қалмау үшін орыс тілі мен əдебиетін тереңдетіп оқытуға тапсырма берді. Сахарада 2012 жылы табылған метеоритке 4,4 млрд. жыл болыпты. Австралияда балалар мен қарттарды күтуге көмектесетін телефон шықты. Украина ақыры таңдауын жасады. Ол бағытын Ресей мен ТМД елдеріне қарай күрт бұрды. Дағыстан алдағы уақытта төрт бөлікке бөлініп басқарылады. Бір əумесер Түркия премьер-министрін жарып жібермек болды.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 7 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №190 ek

Profile for Egemen

22112013  

2211201322112013

22112013  

2211201322112013

Profile for daulet
Advertisement