Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны №160 (28638) 22 ТАМЫЗ СЕНБІ 2015 ЖЫЛ

 Еркін елдің ертеңі

«Мектепке жол» акциясы:

ОЌУШЫЛАРЄА ƏЛЕУМЕТТІК КҐМЕК КҐРСЕТІЛДІ Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Наќты тапсырмалар берілді Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңесі өтті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Кеңеске Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшелері мен бірқатар мемлекеттік органдардың басшылары қатысты. Онда арнайы органдардың қызметін же тіл діру, талдау жəне болжау жұмыс тарының сапасын арттыру мəселелері қаралды. Мемлекет басшысы сыртқы нарықтардағы үдерістерді

мұқияттылықпен мониторингтеу, ахуалдың өзгеруін, ықтимал тəуекелдер мен қатерлерді бағалау, сондай-ақ, оқиғалардың дамуын болжау негізінде алдын алу шараларын əзірлеу қажеттігін атап өтті. Президент, сондай-ақ, мем ле кеттік органдардың əлеу меттік-экономикалық даму, бес

институттық реформаның жəне «Нұрлы Жол» бағдарламасының стратегиялық міндеттерін жүзеге асыру жөніндегі жұмыстары ел ішіндегі жəне əлемдегі жағдайды жан-жақты талдауға негіз делуі тиіс екендігін атады. Жиын қорытындысы бойынша мемлекеттік органдарға нақты тапсырмалар берілді.

Облыс орталығындағы «Жастар» саябағында «Мектепке жол» акциясы өтті. Өскемен қаласы əкімдігі мен білім бөлімі ұйымдастырған акцияға ба лалардың шығармашылық үйі мен өнер мектебі жəне шығармашылық ұжымдары, отбасы мен балаларды қолдау

орталығы жəне мемлекеттік құрылымдар өкілдері қатысты. Акция аясында оқушылар мен ата-аналарға арналған мерекелік концерт, мультфильмдер мен ертегі кейіпкерлерінің қатысуымен ойын алаңы ұйымдастырылды. Қала əкімдігі əлеуметтік жағынан аз қамтыл ған отбасылардың балаларына мектеп құралдары салынған 42 портфель сыйлады.

«Бала лардың досы» қалалық қозғалысы шеңберінде балаларға көмек көрсеткен демеушілерге құрмет көрсетілді. Өскемен қаласы білім бөлімі нің хабарлауынша, тамыз айының басында басталған «Мектепке жол» республикалық акциясының алғашқы кезеңі аяқталды. (Соңы 8-бетте).

--------------------------------------Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Экономикалыќ интеграцияны дамытуєа арналды Премьер-Министрдің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаев Мəскеуде өткен Еуразиялық экономикалық комиссия (ЕЭК) Кеңесінің отырысына қатысты, деп хабарлады Премьер-Министрдің баспасөз қызметі. ЕЭК Кеңесі аясында Еу разиялық экономикалық одаққа (ЕАЭО) қатысушы-мемлекеттердің экономикалық интеграциясын дамытуға бағытталған бірқатар ауқымды мəселелер талқыланды. Отырыс барысында ЕАЭО жəне Иран Ислам Республикасы арасында еркін сауда аймағын құру туралы келісім жасаудың қаншалықты пайдалы екендігі туралы мəселені жан-жақты зерттеу жөнінде зерттеу тобын құру туралы шешім қабылданды. Израильмен еркін сауда аймағын құру туралы келіссөздерді бастау мүмкіндігі туралы мəселе де талқыланды. Сонымен бірге, Еуразиялық экономикалық комиссияға

Корей Республикасымен саудаэкономикалық ынтымақтастықты дамытудың болашағын зерттеу мақсатында ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізу тапсырылды. Əртүрлі елдермен ынтымақтастық байланысты кеңейту ЕАЭО мемлекеттерінің сыртқы сауда құрылымын əртараптандыруға жəне оның көлемін кеңейтуге үміт артуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге, отырыс барысында Одаққа мүше мемлекеттер жəне ЕЭК арасында үшінші тараппен халықаралық сауда бойынша келіспеушілік мəселелері туған кезде өзара ынтымақтастық байланыс жасау мəселелері қаралды. Мұндай өзара ынтымақтастық

байланыс сауда мəселесі бойынша дау-дамай болған кезде ЕАЭО мемлекеттерінің мүддесін қорғаудың тиімділігін арттырады. Өнімнің қауіпсіздігі жөніндегі міндетті талаптарды белгілеуге қатысты бірыңғай көзқарас қалыптастыру үшін ЕАЭО техникалық регламентінің құрылымдық түрі жəне мазмұны бойынша ұсыныстар мақұлданды. Сонымен бірге, ұлттық өндірушілер мен тұтынушылардың мүддесін қамтамасыз етуге байланысты жекелеген кедендік-тарифтік реттеу мəселелері қаралды. Жалпы алғанда, ЕЭК кеңесінің мəжілісіне қатысушылар Мəскеуде өткен кездесулер барысында Еуразиялық экономикалық интеграцияны дамытудың өзекті мəселелері бойынша өзара тиімді шешімдер тапты. «Егемен-ақпарат».

Талап ќойып, міндеттер жїктеді Кеше Премьер-Министрдің орынбасары Бердібек Сапарбаев жұмыс сапарымен Алматыда болды. Мұнда Вице-премьер мега полистің əлеуметтік-экономикалық дамуымен, жаңа оқу маусымына дайындығымен танысып, Алматының қысқы Универсиада2017-ге əзірлік барысын көрді. Сондай-ақ, Азиада нысандарын пайдаланудың тиімділігін тексерді. Атап айтқанда, ол «Сұңқар» халықаралық шаңғы трам плиндері кешенін қарап шығып, Универсиада нысандарын – Мұз ареналарын, сондайақ 5 мың спортшыны қабылдауға

арналған Атлеттер ауылын аралады. Сонымен бірге, Бердібек Сапарбаев республикалық жəне қалалық қан орталықтары мен жалпы білім беретін мектепке барып олардағы жағдаймен танысты, Балуан Шолақ атындағы спорт жəне мəдениет сарайын аралап көрді. Сапар барысында Вице-премьер қала активінің қатысуымен кеңес өткізді. Онда білім мазмұнын жаңарту жəне оның болашаққа бағдарлануы мəселелері қаралды.

Өз сөзінде Бердібек Машбекұлы Алматының білім беру саласының проблемалы мəселелеріне баса назар аударды. Бірінші кезекте, бұл мектепке дейінгі мекемелердің жетіспеушілігіне қатысты екендігін айтып өтті. Премьер-Министрдің орынбасары қалалық əкімдікке жеке сектор, МЖС жəне меценаттарды тарту есебінен балабақшалар ашу бойынша жұмысты күшейтуді тапсырды. Тағы бір мəселе, оның айтуынша, балалардың қосымша білім берумен аз қамтылуы болып отыр. (Соңы 8-бетте).

● Елімізде биылғы жылдың басынан бері «Жұмыспен қамту жол картасы – 2020» бағ дарламасы аясында 82 мыңға жуық адам жұмыспен қамтылды. Оның ішінде тұрақты жұмыс орындарына 63 мың, ал уақытша жұмыс орындарына 18,8 мың азамат орналастырылды. Бағдарламаның бірінші бағыты бойынша биыл 513 жобаның жүзеге асырылуы қолға алынып, оның 151-і өз жұмысын аяқтады. ● Үстіміздегі жылы Қазақстанда 1 автовокзал, 8 автостанса, 22 жолаушыларға қызмет көрсету бекеттері мен 151 такси тұрағын салу жоспарланған. Көлік жүйесінің инфрақұрылымын дамытудың жəне ықпалдастырудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасы аясында бұған дейін 2 автостанса, 7 жолаушыларға қызмет көрсету бекеттері мен 99 такси тұрағы пайдалануға берілді. ● А лм ат ы облысын да қант қызылшасының жаңа сорты өсірілді. Салмағы 4 килодан асатын тəтті түбір Талдықорған қаласы Өтенай ауылындағы ғылыми-практикалық орталық базасында дайындалған. ●Қарағандының негізгі ка питалына инвестициялар ағымы биылғы бірінші жартыжылдықта 158,8 млрд. теңгені құрады. Кəсіпорындар өз қаржысы есебінен барлық капиталдық салымдардың 74,4 пайызын қамтамасыз етті. Ал компаниялардың өткен жылғы инвестициялық салымы 66 пайызды құраған болатын. ●Қызылорда облысында жылына 31,2 мың дана жарық диодты шамдар өндіріледі. Жалағаш ауданында орналасқан бұл зауыт таяуда іске қосылады. Өңірлік индустрияландыру картасы аясында жүзеге асырылып отырған жобаға 98,3 млн. теңге бөлінген. ● Көкшетауда азық-түлік тауарларының бағасын негіз сіз өсіруге жол бермеу үшін арнайы штаб құрылды. Қала əкімі Ермек Маржықпаев төрағалық ететін штаб құрамына қалалық мəслихат хатшысы Боранбай Бегалин, «Нұр Отан» партиясы қалалық филиалының төрайымы Зəуреш Нұрымова жəне өзге мемлекеттік органдардың басшылары еніп отыр. ● Қостанай облысында қазақы ақбас жəне əулиекөл асыл тұқымды ірі қара малын сатуға арналған аукцион өтті. «Қарасу» сауда-өнеркəсіптік компаниясы»ЖШС ұйымдас тырған бəссаудада жалпы сомасы 18,6 млн. теңгені құрайтын 37 бас асыл тұқымды ірі қара мал сатылды. ●Атырау теміржол вокзалының стансасы күрделі жөндеу жұмыстарынан кейін толығымен жаңғыртылды. Осыдан 40 жылдан астам уақыт бұрын салынған вокзалдың жалпы аумағы 3307,8 шаршы метр. Стансадан барлығы 13 жұп пойыз өтеді. Хабарлар Үкімет, облыстық əкімдіктер сайттары, «ҚазАқпарат» агенттігі жəне «24kz» телеарнасының деректері бойынша дайындалды.

ЖАЅА ЭКОНОМИКАЛЫЌ ШАРАЛАР – ЎЛТТЫЌ МЇДДЕНІ ЌОРЄАУ Бүгінде əлем экономикасы өте күрделі жағдайды бастап кешіп отыр. Оған белгілі Үкіметі ел экономикасының одан арғы тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін теңге бір дəрежеде шикізат көздерінің құнсыздануы, атап айтқанда, мұнай бағасының бағамының еркін айналымын қамтамасыз ету сияқты нақты қадамдарға барып отыр. құлдырауы да себепкер болуда. Бұл ахуалдың əлемдік рынокқа өз тауарларын Бұл мəселені қалың жұртшылық қалай қабылдауда? Үкімет не істеуде? Төмендегі шығаратын біздің елімізді де айналып өте алмасы анық. Осыған орай Қазақстан материалдарда міне, осы жөнінде айтылады.

Баєа ќатаѕ баќылауда Бағаның негізсіз өсуіне, əсіресе, əлеуметтік маңызы бар өнімдердің жəне қызметтердің бағасының қымбаттауына жол бермеу туралы Үкіметтің тапсырмаларына сəйкес Алматы қаласында бағаға мониторинг жасау жəне инфляциялық үдерістерге тосқауыл қою жөніндегі Жұмыс тобының белсенділігі арттырылды. Сонымен бірге, қаланың барлық аудандарында Жұмыс тобының қызметі жандандырылды. Олардың қызметіне құқық қорғау органдарының мамандары тартылды. Мониторинг əлеуметтік маңызы бар 33 азық-түлік тауарлары бойынша жүргізілуде.

Мониторингке сəйкес, 20.08.2015 жəне 21.08.2015 мерзімі аралығында бағаның өсуі байқалмады. Бірқатар тауарлардың бағасы Ұлттық экономика министрлігі бекіткен бөлшек сауда бағасынан төмен болды. Сауда кəсіпорындарының қоймаларындағы күнделікті жеткізілетін (нан, сүт өнімдерін) тауарларды есептемегенде азықтүлік тауарларының қоры 1,5-2 аптаға жетеді. Сонымен қатар, көкөніс өнімдері орталықтарында

сауда логистиканы толтыру жөніндегі жұмыс басталды. Сондай-ақ, жанар-жағармай өнімдерінің бағасына да мониторинг жасалуда. Алматы қаласы бойынша, барлығы 229 АЗС жұмыс істейді. Өткізілген мониторинг қорытындысы бойынша, қаладағы жанар-жағармай бағасы Энергетика министрлігі белгілеген бұрынғы деңгейінде қалған. Бүгінгі күнге дейін қала ның мұнай базаларындағы жинақталған қордың көлемі

қаладағы АЗС-тердегі қорды есептемегенде 46,3 мың тоннаны құрайды. Мұнай өнімдерінің қоры қала сұранысын 2 апта бойы толық қамтамасыз етуге жетеді. 21.08.2015 жылы жүргізілген мониторинг қорытындысы бойынша 19.08.2015 жылғы мерзімде қолма-қол шетел валютасы: АҚШ доллары бағамының өсуі: сатып алу – 20, 94%, сату – 21,15 %; Еуро курсының өсімі: сатып алу – 24, 09%, сату – 24,0%; Ресей рублі бағамының өсуі: сатып алу – 15,36%, сату – 20,52 %; Алматы қаласында 630 айырбас пункті тіркелген. Ұлттық банктің Алматы филиалының ақпараты бойынша, айырбас пункттеріндегі жұмыс қалыпты режімде жүргізілуде, шетел валюталарына деген тапшылық жоқ. Бұл мəселелердің бəрі сағат сайын бақылауға алынған. «Егемен-ақпарат».

Инвестициялар жəне даму министрі Əсет ИСЕКЕШЕВ:

«Даєдарысќа ќарамастан біз инвесторлармен белсенді жўмыс істеуді жалєастырамыз» Инвестициялар жəне даму министрлігі, «барлық туындаған қиыншылықтарға қарамастан, Елбасы айтқандай, индустрияландыру саясатын жаңа жағдайларға бейімдей отырып, жалғастыруы қажет», деп есептейді. Министр Əсет Исекешевтің пікірінше, бүгінде инвесторлар мен технологияларды тарту бойынша жұмыстарды жалғастыру өте маңызды; əр тартылған миллион теңге, əр құрылған жұмыс орны басымдық берілген бағыт. Жұмыстың бір бағыты – қайта инвестициялау. Қазақстанда жұмыс істейтін инвесторлар өндірісті кеңейтуді жалғастыруы, өнім желісін кеңейтуі, жаңа өнімдер шығаруы жəне өндірімділік деңгейі жоғары жаңа сапалы жұмыс орнын ашуы қажет. Осыған байланысты министрлік атқарған жұмыс нəтижелерінің біріне жаңа жобаларға қайта инвестициялау бойынша

ин вес торлармен қол қойылған 20-дан аса жасалған келісімдер жатады. Оған мысал ретінде Алматы облысындағы қайта инвестициялау есебінен ашылған төрт өндіріс орнының іске қосылуын атап өтуге болады. Атап айтқанда, BTM Group компаниясының зауыты. Инвестициялардың жалпы көлемі 30 млн. АҚШ долларын құрайды, 2017 жылы

мұнда 120 жұмыс орны ашылады. Биыл BTM Group жабын гидрооқшаулағыш мембраналарды (бағытталатын битумдық рулондық гидрооқшаулағыш) өндіруден түскен алғашқы пайданы қайта инвестициялайды. «Біз Қазақстанда 8 жылдан бері жұмыс істеп келеміз жəне екінші өндіріс орнын ашып отырмыз. Өткен жылы экструзиондық пенополистиролдан жылу оқшаулағыш тақталар өндірісі бойынша екінші желіні орнаттық, ал бүгінде жабын гидрооқшаулағыш мембраналар өндірісін бастадық. Тағы да осы жылы гофрленген жабын табақшаларының жəне битум эмульсиясының өндірісін бастауды жоспарлап отырмыз. Біз осымен тоқтап қалуға

ниетті емеспіз. Қазақстанда шетелдік инвесторларға бизнес жүргізу үшін қолайлы жағдай жасалған, біздің компания Орталық Азиядағы өңірлік өндірістің жетекшісі болады деген үміттеміз» – деп атап өтті BTM Group Басқарма мүшесі Фырат Оран. Екінші нысан – сүт өнімін шығаратын Danone зауыты, ҚР ҮИИДМБ іске асыру жылдарында (2010-2015 жж.) кəсіпорынның қуаты 5 есеге артып, жылына 2 398 тоннадан 11 000 тоннаға дейін өнім шығарады. Алдыңғы салынған қаражатты ескергендегі инвестициялардың жалпы көлемі 19 млн. АҚШ долларын құрады. (Соңы 2-бетте).


2

www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

ЖАЅА ЭКОНОМИКАЛЫЌ ШАРАЛАР – Инвестициялар жəне даму министрі Əсет ИСЕКЕШЕВ:

«Даєдарысќа ќарамастан біз инвесторлармен белсенді жўмыс істеуді жалєастырамыз» (Соңы. Басы 1-бетте). «Danone Berkut компаниясы сүт өнімінің өндірісі көлемін ұлғайта отырып, бүгінде сүт қышқылды өнімдерді іске қосты. Олар – «Био Баланс Тан» жəне «Био Баланс Сладкий». Қазақстандағы көптеген тауар өндірушілер сүт өнімін өндіру үшін импорттық құрғақ сүтті сатып алуға шешім қабылдайды, себебі осындай шикізаттар қаймағы алынбаған сүтке қарағанда арзанға түседі жəне сəйкесінше құны да төмен. Осылайша жергілікті фермерлердің табиғи шикізат өнімі қажетсіз болып қалады. Бүгінгі күні біздің өнімнің өндірісіне қажетті барлық шикізат Қазақстанда жасалады. Danone Berkut 2300 жеткізушімен ынтымақтастықта. Олардың 1800-і қазақстандық компания, оның ішінде 11 фермерлік шаруа шылық бар. Нарыққа жаңа өнімдерді енгізу жергілікті фермерлік шаруашылықтан сатып алынатын шикізаттың санын арттыра отырып, тұтынушыға Қазақстанда өндірілген сапалы өнімді береді. Осының барлығы шетелдік инвесторлар үшін жасалған қолайлы жағдайдың арқасында мүмкін болып отыр жəне ол жылдан жылға жақсарып келеді. Danone компаниясының ұзақ мерзімді жоспарлары бар

екендігін жəне өзінің өндірістік қызметін кеңейтетіндігін атап өткіміз келеді» – деді Danone Berkut компаниясының бас директоры Рено Шамональ. Ал «Алматы желдеткіш зауыты» ЖШС-де (АЖЗ) аумағында «LG Electroniсs Almaty Kazakhstan» АҚ-пен біріккен АЖЗ іске асыратын орталықтандырған кондиционерлер өндірісі басталды. Жоба Қазақстан аумағында 3 сатыдан тұратын LG Electronics бренді арқылы шығатын құралды өндіруді жоспарлап отыр. Оған салынған инвестициялардың жалпы көлемі 3,7 млн. АҚШ долларын құрайды. «Индустрияландырудың президенттік бағдарламасы біздің зауыттың жаңаруына жəне заманауи құралдарды сатып алуға, алдыңғы қатарлы технологияларды өндіріске енгізуге мүмкіншілік берді. Осының нəтижесінде біз технологиялық əріптес ретінде LG Electronics компаниясын тарта алдық. Осыдан кейін корей тарапының заманауи технологиялары базасында орталықтандырылған кондиционерлер өндірісін бастаймыз», – деп атап өтті «Алматы желдеткіш зауыты» ЖШС директорлар кеңесінің төрағасы Марат Баққұлов. Төртінші жоба – Galaksi Group компаниясы. Бүгінгі күні онда

«Rossi» брендімен пластикалық терезе жақтаулары мен штапиктер өндірісі іске қосылды. Индустрияландырудың бірінші бесжылдығында (2010-2015жж. арналған ҚР ҮИИДМБ) Galaksi Group компаниясы барлық өнім желісі бойынша өндірістік қуатты екі есеге арттырды: 12846 тоннадан 20500 тоннаға дейін жəне 2016 жылдың аяғында жаңа өндірісті ескере отырып, 28000 тоннаға дейін арттыруды жоспарлап отыр. Мұндағы өндірістік қуатты арттыру жұмыс орнының санына да оң əсер етті. Егер 2010 жылы компания 178 жұмыс орнын қамтамасыз етсе, 2013 жылы 563 адамды жұмыспен қамтыды. Ал ағымдағы жылы 658 адам Galaksi Group компаниясында тұрақты жұмыс орнымен қамтамасыз етілді. Фатих Узуноғлы, Galaksi Group компаниясының құрылтайшысы,

бас директоры: «Galaksi Group компаниясы 50 миллион АҚШ долларынан артық қаражатты инвестициялады. Əр уақытта өзінің өндірістік қуатын кеңейтіп келеді жəне өнімнің жаңа түрлерін игеруде. Біз өз сегментімізде жетекші болатындығымызға талпынып келеміз жəне жылдан жылға жаңа жобаларды қайта инвестициялаймыз. Осы жылдың соңына дейін біз терезе жəне есік бөлшектері мен латун таяқшалар өндірісін бастауды жоспарлап отырмыз. Осы бастамаларды іске асыру Қазақстанда инвесторлар үшін тартымды инвестициялық климатты жасаудың, мемлекет тарапынан қолдаудың жəне индустрияландыру бағдарламасының аясында жасалған жалпы жағдайға байланысты мүмкін болып отыр», – деп атап өтті. Жалпы алғанда Инвестициялар жəне даму министрлігінде атап өтілгендей, Қазақстанның өңдеуші өнеркəсібінде 126 шетелдік инвестор жұмыс істейді. Олар 6 млрд. АҚШ доллары сомасына 150 жобаны іске асырып отыр жəне 20 мың жұмыс орнын қамтамасыз етуде. Осы 126 шетелдік инвестордың ішіндегі 40, яғни əр үшіншісі өзінің өндірістік қызметін кеңейту үстінде немесе жаңа жобаларға қайта инвестициялауға дайын. «Егемен-ақпарат».

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың қатысуымен өткен кеңес

ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЯСАТТЫҢ АЛДАҒЫ ШАРАЛАРЫ ЖӨНІНДЕ Теңгенің айырбас бағамын еркіндікке жіберу туралы қоғамдық пікірлер Ел тұрғындарының пікірі бойынша Қазақстан экономикасындағы дағдарысты ахуалдың басты себептері әлемдік ауқымда доллардың нығаюы

мұнайдың әлемдік бағасының құлдырауы

дағдарыстан шығуға

әлеуметтік тұрақтылықты сақтауға әлемдік рынокта Қазақстан өнімдеріне сұраныстың төмендеуі

металл бағасының құлдырауы

Сұрау салынғандардың басым көпшілігі ел Президенті жариялаған шаралар мынадай мүмкіндік беретіндігіне сенімді

отандық өндірістің қысқаруы

тұрғындардың әл-ауқатының төмендеуіне жол бермеу

жұмыс орындарын сақтауға

халық алдындағы әлеуметтік міндеттерді орындауға

елдің шағын және орта бизнесін қолдауға

еліміздің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етуге

Барынша есте қалған шаралар

сұрау салынған қазақстандықтар әлемдік экономикадағы ахуалдан хабардар

сұрау салынған қазақстандықтар бизнес өкілдерімен кездесу барысында ел Президенті Н.Ә.Назарбаев жариялаған шаралар дер кезінде қабылданған деп есептейді

ел тұрғындары теңгенің айырбас бағамын еркіндікке жіберуге көшу және инфляциялық таргеттеу жөнінде Ұлттық банк қабылдаған шараларды экономикадағы дағдарыс ахуалынан өту үшін қажетті шара деп есептейді

Қоғамдық пікір бойынша сұрау салу шарасын Әлеуметтік-саяси зерттеулер институты 2015 жылдың 20-21 тамызы аралығында телефон арқылы сұхбат алу әдісімен өткізді. Сұрау салуға қалалық және селолық елді мекендерде тұратын, 18 жастан асқан 810 қазақстандық қатысты. Астана және Алматы қалалары, еліміздің 14 облысы зерттеумен қамтылды. Іріктеудің қатесі 3,4%-ды құрайды.

2016 жылдан бастап әлеуметтік саладағы бастамаларды іс жүзіне асыру 2015 жылғы 18 тамыздағы жағдай бойынша ашылған нақты тұлғалардың қалдық сомасы 1 миллион теңгеге дейінгі жедел депозиттеріне өтемақы төлеу тетігін енгізу «Тұрғынүйқұрылысжинақбанкінің» салымшыларын қолдау туралы тапсырма


22 тамыз 2015 жыл

3

www.egemen.kz

ЎЛТТЫЌ МЇДДЕНІ ЌОРЄАУ

Сынаќтан ґтетінімізге сенемін Нұрғали БИҒАЗИЕВ,

кəсіпкер, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты.

Əлем экономикасындағы ауыртпалық ауылға де келіп жетті... Социалистік жүйенің жемісін 70 жыл бойы жеген халыққа нарық экономикасына, оның оқтын-оқтын соғып тұратын дауылы мен дабылына бой үйрету оңай дейсіз бе? Дегенмен, көңіл қуантарлығы бүгінде ауыл халқы кешегідей емес, қоғамдағы жаңа өзгерістерге бейімделіп алған. Осы арада ашып

айтатын бір жайт бар: ауылдағы ағайындар ара-тұра қамшылап тұрғанды жақсы көреді. Кешегі теңге дағдарысы самарқаулана бастаған жерлестерімнің ісіне

жақсы мағынада түрткі болды. Əңгіменің ашығы осы. Елге жол тартып бара қалсам, көңілім толып қалады. Ауылдың төңірегінде көз қуантып əжептеуір малдар жайылып жүреді. Бірден жаның жадырайды. Ірі қара өсіріп, оны бордақылау, одан тұқым алу, етін жеп, сүтін ішу – біздің қанымызбен келген қасиет. Ата кəсібімізден ешуақытта қол үзбейік. Сонда ғана елдің болашағы зор болады деп ойлаймын. Сонда ғана халқымыз дағдарыстың ащы дəмін татпайды. Осы арада Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың жергілікті

билік басшыларына күнделікті тұтынатын тауарлардың бағасын қадағалау туралы айтқан тапсырмасы көңілге қонады. Ауыл жұрты момын. Тек атқарған ісін ғана біледі. Теңге құлдырауын пайдаланып, өтпелі сəттің оңтайлы сəтін өз пайдасына жарата қалғысы келетіндер бар. Шынайы өмірде оны көріп те, байқап та жүрміз. Президентіміздің бұл тапсырмасына жергілікті билік органдары аса мұқият болады ғой деген ойдамын. Бұл сынақтан да өтерміз... АЛМАТЫ.

Мəселеніѕ їлкені отандыќ ґндіріске ќолдау кґрсетуде Еркебұлан ІЛИЯСОВ,

«Кентау трансформатор зауыты» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы.

Өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдарының соңы. Оңтайсыз жекешелендіруден тек Қазақстан емес, кешегі КСРО сенімді алып мемлекеттің уығын құраған ірі кəсіпорындар шалғымен орған құрақтай баудай түсіп, жаппай жабылып жатқан кез. Тікелей Мəскеуге қараған Кентау трансформатор зауытының жағдайы да мүшкіл. КСРО Ауыр машина жасау министрлігі 300-ге тарта зауыт, кəсіпорын басшыларын жинап алып, «енді бізде хал жоқ, өз күндеріңді өздерің көріңдер», деп ноқталарын түріп қоя берген. Кешегі өндірістер орталығы Кентаудың жүні жұлынған тауықтай сықпыты кеткен. Ереуілдеген кеншілер əкімшілік үйін басып алып, одақтық маңызы бар жолды жауып əлек. Кентау трансформатор зауытының қарызы басынан асқан, құлаған кəсіпорынның қарақшысындай қалқайып отырған 25 жастағы жігіт Серғазы Күнтуаров бір күні есіктен Сайдулла Қожабаев кіріп келгенде өлгенім тіріліп, өшкенім жанғандай қуанып кеттім дейді. Осылайша, зауыттың жаңа тарихы 1997 жылы Alageum Electric холдингтік компаниясының негізін қалаушы Сайдулла Қожабаев келген кезде басталды. Бүгінде КТЗ Қазақстанның ауыр машина жасау саласындағы бренді десек болады. «Кентау трансформатор зауыты» АҚ Қазақстан Республикасының тарихында тұңғыш рет салмағы 110 тонна, кернеуі 110кВ, қуаты 63000 кВА электр лі машиналардың сериялы өндірісін жолға салды. Қазақстандық электрэнергетикада жаңа дəуір басталды. Мұндай

кластағы жəне қуаттағы трансформаторларды игеру – «КТЗ» АҚ ұжымының үлкен жетістігі мен жеңісі. Əсіресе, бұл маңызы аса зор оқиға «КТЗ» АҚ-тың 55 жылдығы қарсаңында болғаны көңіл сүйсіндіреді. Əйтсе де, əлемдік дағдарыстың салдары кеше ғана көрші елдердің көзқұрты болған Кентау трансформатор зауытына зардабын тигізбей қойған жоқ. Бұл жағдайды Елбасы бизнес өкілдерімен өткізген кездесуде назардан тыс қалдырмады. Осыған байланысты біз Кентау трансформатор зауыты директорлар кеңесінің төрағасы Еркебұлан Ілиясовтың ойын білген едік. – Кеңесте Нұрсұлтан Əбішұлы Кентау трансформатор зауытын айрықша атады, – деді Еркебұлан Ілиясов. – Расында, еліміздің доллар бағамын мейлінше ұстап тұруынан кəсіпкерлер зиянға шықтық. Қазақстан əлемде мыс, темір жəне мырыштан ірі экспортшы ретінде болғанымен əлем нарығындағы күрделі жағдайларға байланысты біз табыс жағынан қиындыққа ұшырадық. Мұның салдары бюджет түсімдеріне де салмақ түсірді. Егер біздің кəсіпорынның тарихына үңілер болсаңыз, биылғы жылы Қазақстанға Украина, Қытай жəне Ресейден ірі көлемде трансформатор өнімдері тасымалданды. Импорттың өткен жылдарға қарағанда

көбейгендігін, бағасының төмендігін байқауға болады. Мысал ретінде айтар болсақ, 2014 жылы біздің зауыт 23471 трансформаторды нарыққа шығарса, биыл мықтағанда 11 000 трансформаторды өндіріске бере алдық. – Трансформатор зауыттары көрші Өзбекстан, Ресейде бары белгілі. Шыршықтағы зауыт аяғынан тұрып кете алмағанымен Ресей бəсекеге қабілетті ел. Қазіргі жағдай қалай? – Бар мəселе осында. Ресей өнімдері біздің тауарларымызды өз ел нарығында шетке ысырып тастады. Соның салдарынан Ресейге экспорттайтын өнімдеріміз 47 пайызға қысқарды. Тауар өтпегеннен кейін жұмысшыларымызды қысқартуға мəжбүр болдық. Ал мемлекетке 30 млн. теңгенің салығы төленбеді. Мұның бəрі кеше ғана əлемдік нарыққа кіруге жағдайы жетіп тұрған кəсіпорын үшін оңай емес. Қазірдің өзінде Ресейдегі əріптестеріміз өз өнімдерінің 28 пайызға қымбаттағанын айтып отыр. Əлі де баға көтерілетіндігін хат арқылы білдіріпті. – Мұндай жағдайда не істемексіздер? – Бізге Үкіметтің көмегі жетіспей жатыр. Мəселен, Алматы қаласының əкімдігі 2014 жылы универсиада өткізу жəне «Көк жайлау» нысандарына байланысты электр жабдықтауға мемлекеттік сатып алуды өткізді. Бұл жоба бойынша 110 кв қуат күші бар 4 трансформатор сатып алынуға тиіс болатын. Сметалық құжат бойынша 4 трансформатор үшін бюджетте 871 млн. теңге қаралды. Ал біздің КТЗ-ның трансформатор ла ры бар болғаны 537 млн. теңге болатын. Айырмашылығы бақандай 434 млн. теңге Бірақ, тапсырыс

берушілер бізді аттап кетіп, шетелдік тауар жеткізушілерінің жетегінде кетті. Біздің отандық жобалаушылар мен тапсырыс берушілеріміз шетелдік жеткізушілердің мүддесін қорғау арқылы ҚР Үкіметінің 2014 жылғы 19 желтоқсанда қабылданған №1363 қаулысын аяққа таптады десе де болады. Бұл жағдай бірінші рет қайталанып отырған жоқ. Компания ақпараты бойынша, 2014 жылғы тамыз айын да «Ембімұнайгаз» АҚ мұ най-газ кəсіпорны «АқтауОйлМаш» ЖШС-дан (нарықта өзін «ҚазМұнайГаз» холдингінің кəсіпорны ретінде көрсетуші) трансформаторлар мен жиынтықты трансформатор қо салқы стансаларын жеткізуге ұзақ мерзімді шарт жасасады. КТЗ мамандары аталмыш кəсіпорынның айтылған жабдықтардың кейбір түрлерін ешқашан да өндірмегеніне назар аударды. Оларды өндіру «АқтауОйлМаш» ЖШС қамтамасыз ете алмайтын мүлдем өзгеше жабдықтар мен өндіру жағдайын талап етеді. Елбасының отандық бизнес өкілдерімен кездесуінде талай түйткілдердің түйіні тарқатылды. Енді өзімізбен деңгейлес шетелдік кəсіпорын өнімдеріне емес, бəсекеге қабілетті отандық кəсіпкерлерге басымдылық беріледі. Бұл біздің сөне жаздаған үмітімізді қайта жандырды. – Əңгімеңізге рахмет. Отандық кəсіпорындардың мемлекет қамқорлығын шын сезінуіне тілектеспіз, əлемдік нарықтағы орындарыңыз биік болғай. Əңгімелескен Бақтияр ТАЙЖАН, «Егемен Қазақстан».

Оңтүстік Қазақстан облысы.

Ой. Пікір. Ўсыныс Қазақстанның тауар өндірушілері мен экспорттаушылары атынан жаңа экономикалық сая сатқа жəне жаңа ақ ша-кредит саясаты режіміне көшу туралы Үкімет пен Ұлттық банк қабылдаған шешімдерді толық қолдайтынымды білдіремін. Соңғы уақытта, қазіргі қалыптасқан экономикалық жағдайларда барлық отандық тауар өндірушілер мен экспорттаушылар біздің рынокта шетелдік бəсекелестер қысымын айтарлықтай сезініп келді. Оған біздің көршілеріміздің ұлттық валюталары бағамының төмендеуі себепкер болды. Оның өзі шетелдік тауарлардың неғұрлым төмен бағамен бізге қарай ағылуына апарып соқтырды. Біз өз өнімдеріміз импорттық тауардан айтарлықтай қымбат болған жағдайға тап болдық. Сондықтан да мен Қазақстан Үкіметі мен Ұлттық банк қабылдаған шараларды уақтылы жəне дұрыс шаралар деп есептеймін. Қабылданған қадамдар отандық өндірушілерге өз позицияларын, бірінші кезекте, ішкі рыноктағы позицияларын нығайтуға мүмкіндік береді. Соған сəйкес бизнесті жүргізу жағдайлары жеңілдеп, осыған байланысты барлық жұмыс орындарын сақтау мүмкіндігі туындайды. Николай РАДОСТОВЕЦ, «Қазақстан Республикасының тауар өндірушілері мен экспорттаушылары одағы» республикалық заңды тұлғалар бірлестігінің президенті.

Қазақстанның құрылыс салушылар ассоциациясы жаңа ақша-кредит саясатына көшуге байланысты Үкімет пен Ұлт тық банк ке қолдау білдіреді. Мұны отандық құрылыс материалдарын өнді ру де, қазақстандық мазмұнды дамытуда, саланың бəсекеге қабілеттілігіне қолдау көрсетуде қажетті шара деп есептейміз. Сонымен бірге, жұмыс орындарын сақтауға жəне қазақстандық қызметшілерге əлеуметтік қолдау көрсетуді қамтамасыз етуге дайын екенімізді растаймыз. Айдын РАХЫМБАЕВ, «Қазақстанның құрылыс салушылар ассоциациясы» ЗТБ президенті.

«Ембімұнайгаз» ЖШС Ұл ттық банк пен Үкіметтің жаңа экономикалық саясатқа жəне жаңа ақша-кредит саясаты режіміне көшу туралы шешімін толық қолдайды. Экспорттық тауарларға деген сыртқы конъюнктура соңғы уақыттары нашарлай түсуде. Мұнайдың əлемдік бағалары барреліне 115 доллардан 48,5 долларға дейін, яғни іс жүзінде 2,5 есе төмендеді. Мұнай өнімдеріне бағаның айтарлықтай төмендеуі жағдайында бізде табыстардың елеулі түрде төмендеуі байқалды. Таяу уақыттары ірі мұнай өндіруші ел болып табылатын Ираннан санкциялар алынады деп күтілуде. Халықаралық рынокқа ірі ойыншы шығады, ал ол мұнай өнімдері бағасының кезекті төмендеуіне себепкер болмақ. Қалыптасқан жағдайда таргеттелген валюта

саясатына көшуді мен дұрыс жəне уақтылы шара деп есептеймін. Бұл қадамдар Қазақстан эко но микасын, оның ішінде, біздің кəсіп орны мыз – «Ембімұнайгазды» нығайтуға жағдай жасайды. Қабылданған шаралар біздің өз жұ мыс шыларымызға əлеу мет тік қолдау көр сету бойынша қабыл даған барлық міндеттемелерімізді орындауға мүмкіндік береді. Осылайша, бізге штаттарды қысқартуға, сол сияқты, еңбекақыларды төмендетуге жол бермеудің сəті түседі. Құрманғазы ЕСҚАЗИЕВ, «Ембімұнайгаз» ЖШС бас директоры.

Қазақстан экономикасындағы ірі саланың өкілі ретінде жəне өзімнің бизнес бойынша əріптестерімнің атынан Үкімет қабылдаған шараларды қолдаймын жəне оларды қалыптасқан жағдайда қажетті əрі өте уақтылы деп санаймын. Біз əлемнің көптеген елдерінде теріс экономикалық үдерістердің болып жатқанын көріп отырмыз, олар Қазақстанға да əсерін тигізеді. Мəселен, Ресей рубль бағамын төмендеткен сəттен бастап, Қазақстанның құс шаруашылығы саласы елеулі қиындықтарды бастан кешуде. Үкімет қабылдаған шаралар отандық бизнесті қолдауда дұрыс жəне уақтылы болып табылады. Бағамның айырмашылығынан міне, бірнеше айдан бері қазақстандық кəсіпорындарға өндіріс көлемін төмендетуге тура келіп отыр, ал 5-6 мың жұмыс орындары қысқарту қаупінде тұрды. Бірақ, қабылданған алдын алу шаралары бұл кері əсерлерді жұмсартуға жағдай жасайды. Отандық өнімнің импорттық өнімнен еш кем емес екенін жəне рубльдің теңгеге шаққандағы бағамы жоғары болған кезде бəсекелестікте ешқандай проблема туындамағанын атап көрсеткім келеді. Яғни, тең нарықтық жағдайда Қазақстанның құс шаруашылығы саласы шетелдік өнімге бəсекелес бола алады. Оның сыртында үстіміздегі жылы құс өсірушілер одағы əкелінетін құс етінің сапасын зерттеу үшін Астана мен Алматы рыноктарына талдау жүргізді. Сонда көптеген өнімдердің сапа жағынан біздікінен кем екені, бірақ баға айырмашылығына байланысты олардың бəрібір сұранысқа ие екені анықталды. Осыған орай Үкімет пен Ұлттық банк қабылдаған шаралар біздің құс шаруашылығы саласына елеулі қолдау көрсетпек. Біз осынау еліміз үшін күрделі уақытта қызметкерлерімізді барынша əлеуметтік жағынан қамтамасыз ету үшін мүмкін дегеннің бəрін жасайтын боламыз. Оның сыртында еңбекақыны көтеру үшін қосымша шаралар кешенін қабылдап, бизнесті оңтайландырмақпыз. Көптеген сарапшылар əлемдік экономика жағдайының нашарлайтынын ертеден-ақ болжаған еді. Теріс тенденциялардың шиеленісуі біздің саламызға, əсіресе, елдің шекара маңындағы өңірлеріндегі өндірушілер үшін кері ықпалын тигізеді. Осыған байланысты біз қабылданған шаралардың маңыздылығын тағы бір атап өткіміз келеді. Серік ТОЛЫҚБАЕВ, «Өскемен құс фабрикасы» АҚ бас директоры.


4

www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

ЖАЅА ЭКОНОМИКАЛЫЌ ШАРАЛАР – Даєдарыстан дамуєа жол табайыќ Нұрбек АЙЫМБЕТОВ,

«Арал Сервис дайындау орталығы» ЖШС бас директоры.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев осыдан біраз бұрын елде əлдеқандай экономикалық қиындық орнай қалса, оны халыққа тура айтатынын мəлімдеген еді. Қазақстан жаңа экономикалық саясатқа көшкенін білеміз. Осыған орай Мемлекет басшысы Үкімет мүшелерімен жəне еліміздегі ірі кəсіпкерлермен кездесті. Кездесу барысында қазіргі экономикалық жағдайға байланысты қадау-қадау мəселелер айтылды. Ең алдымен мұндай жағдайға мəжбүрліктен барып отырғаны мызды айту керек. Өйткені, əлемдік экономикалық дағдарыс қанша бағынбаймын десең де өз де генін жасайды. Сондықтан, Қазақстанның алдында үш таңдау тұрды. Бірінші, ештеңе істемей, теңге бағамын ұстап тұру жəне жағдайдың жақсарғанын күту. Бірақ, мұндай саясаттың өтемі де оңай емес еді. Өйткені, оның соңы өндірісті қысқартып, жұмыс орындарынан айырылуға жəне алтын-валюта қорын түгесуге əкеп соғатын. Екінші, теңге бағамын біртіндеп əлсірету. Сыртқы нарықтардағы ахуал нашар əрі белгісіз болып тұрғанда мұндай жол да алтын-валюта қорын көп шығындайды. Сондықтан, қолда бар мүмкіндіктердің бəрін есептей

Жаєдайєа ќарай икемделейік Бүгінде жұртшылық арасында басты тақырып арқауына айналып, қызу талқылауға түсіп жатқан мəселе – теңгенің еркін айналымға шыққаны жайлы Үкімет пен Ұлттық банктің мəлімдемесі. Бұл жөнінде М. Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің профессоры, экономика ғылымдарының кандидаты Алтай ҚОЖАХМЕТТІҢ өзіндік айтар ойлары жоқ емес. – Тəуелсіздіктің алғашқы күнінен бастап Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев мемлекеттілігіміздің берік іргетасын қалап, экономикалық, əлеуметтік, саяси бағыттарда сараланған реформаларды дəйектілікпен жүзеге асырып келеді. Алғы дамуымыздың нақты белгіленген қағидаттары бəсекелестікке қабілетті елдер қатарына қосылуға даңғыл жол ашты. Ішкі геосаяси тұрақтылыққа, ұлттық тұтастыққа негізделген ел ретінде небір күрделі кезеңдерді бастан кешірді. Дүниежүзінің алпауыт елдерінің өзін тұралатқан аса қиын жаһандық дағдарыстардың алдын алу мақсатымен жан-жақты ойластырылған стратегиялық шешімдер мен жоспарларды қарсы қоя білудің арқасында тұрлаулылық қамтамасыз етілді. Қазақстан тəуелсіздіктің үшінші онжылдығына батыл қадам баса отырып, халқы біртұтас, бірлігі мызғымас елге айналды. Халықаралық қоғамдастықтың белсенді мүшесі əрі қатысушысы ретінде іргелі бастамалар мен ұсыныстар көрсетіп келеді. ХХІ ғасыр барған сайын күрделене түскеніне көзіміз жетіп отыр. Ықтимал экономикалық, қаржылық тұрлаусыздықтар кез келген уақытта бой көрсетуі ықтимал. Осыған орай Президент дамудың жаңа кезеңіндегі бəсекеге қабілетті, əлеуеті зор, экономикасы қуатты қалыптасқан Қазақстанның ұзақ мерзімге арналған басым бағыттарын айқындап берді. Сонымен қатар, əлемдік нарықтағы қаржылық жағдайдың нашарлауы экономикамызға теріс ықпал ету факторларын да жоққа шығармады. «Қазақстан-2050 Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» тарихи құжатындағы ХХІ ғасырдың он жаһандық сын-қатерін еске алайықшы. Онда Елбасының: «Егер біз дамуымызда жаңа табыстарға одан əрі қол жеткізуді жоспарлайтын болсақ, олардың əрқайсысын міндетті түрде ескеруге тиіспіз», деп атап көрсеткен болатын. Тарихи уақыттың көз ілеспес жылдамдықпен жеделдеуіне, қарқынды түрдегі өзгерістердің еселене түсуіне ілесу қиын. Демографиялық теңгерімсіздік, азық-түлік, энергетикалық проблемалар, табиғи ресурстардың сарқылуы, күн санап үдей түскен əлеуметтік тұрақсыздық – мұның бəрі əлемдік экономика əлі еңсере алмай отырған дағдарыстың жалғасы екені талассыз. Елбасының: «Жаһандық экономикалық жүйе

2013-2014 жылдардың өзінде елеулі іркіліске ұшыратып, атап айтқанда, шикізатқа əлемдік бағаның құлдырауын туғызуы мүмкін. Біз үшін мұндай көрініс аса тиімді бола қоймайды. Еуроодақтағы жоқ дегенде бір мемлекеттің ықтимал дефолты «домино əсерін» тудырып, біздің халықаралық резервтеріміздің сақталуы мен экспорттық өнім беруіміздің тұрақтылығына күмəн туғызуы ықтимал», – деп тым құбылмалы тарихи жағдайға қарата айтылған болжамы айнақатесіз келіп, дамыған елдердің шикізат ресурстарына сұраныстың төмендегенін көріп отырмыз. Оған Грекиядағы жағдайды айтсақ та жеткілікті. Алға жылжыған сайын күрделі бəсекелестік жағдайындағы болжаусыз жағдайларды, жаңа дағдарыстарды, сын-қатерлерді аз кездестіріп отырған жоқпыз. Оның үстіне Қазақстанның жаһандық экономиканың бөлінбес бөлшегі ретінде мойындалып, сыртқы сауда-саттықтың 90 пайыздайы Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше елдерге тиесілі екенін ескерсек, қиындықтардың бізді де айналып өтпесі анық. Əсіресе, негізгі əріптестеріміз Ресей мен Қытай тарапынан отандық өнімдерге деген қызығушылық күрт төмендеп кетті. Қызылжар өңірінің сыртқы тауар айналымының 74,7 пайызы ЕАЭО елдеріне тиесілі болса, бұл көрсеткіштің көп азайғаны байқалады. Экономикамыздың басты көзі саналатын мұнай, металл секілді экспорттық өнімдердің нарықтағы бағасы кері құлады. Дағдарыстың барлық салаларды қамтуы əлемдегі ахуалды одан əрі шиеленістіріп, біраз жылға созылатынын аңғартып отыр. Сол себепті қалыптасқан қиын жағдайда теңгенің еркін айырбас бағамын енгізу жəне инфляциялық таргеттеуге көшу жолын таңдауымыз – бірден-бір дұрыс қадам. Еліміздің жаңа ақша-несие саясатына көшуін

түсіністікпен қабылдай отырып, ұлттық валютаның айырбас бағамының еркіне жіберілуін нарық қалыптастыратынын естен шығармаған жөн. Біздің облыста да көрші Ресейдің арзан өнімдері мен тауарлары қаптап, жергілікті кəсіпкерлер көп шығын көрген еді. Енді валюта бағамын реттеу арқылы тығырықтан шығары, жағдайдың түзелері сөзсіз. Елбасының төрағалығымен өткен экономикалық саясаттың алдағы шараларына арналған кеңесте дағдарысты еңсеру, экономика өсімін қамтамасыз ету, рецессияны болдырмау мүмкіндіктерін табанды түрде қарастыруға нақты тапсырмалардың берілуі сыннан сүрінбей өтетінімізді айғақтаса керек. Осыған орай облыста əлеуметтік маңызы бар азық-түліктер мен қызметтер бағаларының негізсіз өсіміне тосқауыл қою мақсатымен арнайы штабтың құрылуы, басқа да ұйымдастыру шараларының қабылдануы құптарлық. Жұмыссыздықты болдырмау, тұрмысы төмен азаматтар мен отбасыларға əлеуметтік көмекті күшейту назардан тыс қалмағаны абзал. Десек те кей мəселелер байыпты ойластыруды қажет етеді. Мəселен, Үкімет мүшелері өткізген баспасөз мəслихатында экономиканы долларсыздандыру, ұлттық валютаны пайдалану жайы айтылды. Ниет жақсы, бірақ қалай? Нақты жағдайға үңілетін болсақ, бірқатар əлеуетті елдердің өздері валюталарын долларға қатысты амалсыз арзандатты. Осыны көре, біле тұра, ел ішінде доллармен есеп айырысушылар қатары азаяды дегенге кім сене қояды? Сосын қазақстандық банктерге несиені теңгемен беру мүмкіндігі аталды. Меніңше, депозиттерге салымды теңгемен салушыларды ынталандыру үшін пайыздық сыйақы мөлшерін əлдеқайда ұлғайтқан жөн. Осы екі мəселе оңтайлы шешілсе, экономика бағам саясатына тəуелсіз болады деген ұсыныспен келісуге болады. Үшіншіден, «білікті маманның жұмыс күні азайса, жоғалған сағаттарын Үкімет мойнына алып, табыстың үштен екі бөлігі субсидияланады» деген пікірлер айтылды. Адамдардың жұмыс сағатын қысқартып, бала-шағаны асырап отырған нəпақасынан айырғанша, жұмыс орындарын сақтап қалу қаржылық жағынан да, психологиялық жағынан да əлдеқайда тиімді болары анық. Сондықтан, валюталық саясат бағдарламаларын белгілегенде қазақстандықтардың тұрмысы мен өмір сүру сапасы бірінші орынға қойылуы керек. Өйткені, кешенді атқарылатын сауықтыру жұмыстары бір реттік шаралармен реттелетін науқандық жұмыс емес екенін түсінетін мезгіл жетті. Үкімет алдында үлкен сын тұр. Ол – Елбасы тапсырмаларына сəйкес жаңа ақша-несие саясатын түзіп шығу. Жазып алған Өмір ЕСҚАЛИ, «Егемен Қазақстан». ПЕТРОПАВЛ.

келе, мейлінше дұрысы теңгенің еркін айырбас бағамын енгізу жəне инфляциялық таргеттеуге көшу дұрыс деп танылған. «Бүгінгі таңда бізде бұдан басқа балама болған жоқ. Біз барлық бағдарламаларымызды басқаша жоспарлағанымызды білесіздер. Алайда, дағдарыс əрқашан өз түзетуін енгізеді. Дегенмен, біз жағдайдың бұлайша өрбуіне де дайындалдық. Индустриялықинновациялық бағдарлама жəне өңдеуші өнеркəсіпті кеңейту, Ұлттық қор құру – осының бəрі осындай ахуалға күні бұрын жасалған дайындық», – деді Елбасы. Қазақстан тəуелсіздік алғаннан бері бұдан да зор дағдарыстардан аман шыққан. Сол себепті бүгінгі жағдайдан аса бір қорқыныш тумаса керек. Ең бастысы, елдің тыныштығы мен бейбітшілігі. Өйткені, дағдарыс келеді, кетеді. Ал мемлекет – мəңгілік. Қызылорда облысы.

Бірлігімізді бекіте тїсуіміз керек Қанат ТАПАЕВ,

«Жаңа Əлжан ұн комбинаты» ЖШС бас директоры.

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Ақордада өткен экономикалық саясаттың алдағы шаралары жөніндегі кеңесте: «Соңғы жылы əлемдік экономикадағы ахуал едəуір төмендеді. Экономиканың бүкіл дүниеде нашарлағаны бəрімізге көрініп отыр. Дағдарыс барлық бағытта, яғни шикізат тауарларына, валюта, қаржы нарықтарына əсер етуде. Бұл дамушы жəне дамыған мемлекеттерде орын алып отырған жағдай. Шикізат тауарларына баға барша əлемде төмендеді, сондықтан біздің бюджетке түсетін қаржының ауқымы едəуір төмен болды. Біз бұрын мұндай жағдайлардың талайынан өттік», – дей келіп қазақстандықтарды сабырлылыққа шақырды. Бұл ой біздің бірлігімізді бұрынғыдан да бекіте түсуге жұмылдыруы тиіс деп ойлаймын. Қай шаруа болмасын қиындықсыз болмайтыны белгілі. Нарықтық қатынасқа көшкен тəуелсіздіктің алғашқы жылдары да күрделі кезеңді

бастан кешкенбіз. Бірақ, жұдырықтай жұмылған жұртымыз ертеңгі күнге сенімділіктен айныған емес. Қазір шүкіршілік қой, тұрмысымыз түзеліп, шаруамыз қалыптасты. Мұнайдың, түрлі-түсті металл бағасының төмендеуі ел экономикасына əсер еткенін сезіп отыр мыз. Дегенмен, біздің ел дің экономикалық əлеуеті солармен шектелмейді ғой, ішкі мүмкіндіктері міз бар. Астық өңдеумен айна лы сатын біздің серіктестік «Астық индустриясы» компаниясының Батыс Қазақстан өңіріндегі құрылымдық бөлімшесі болып табылады. Мұнда «Корона» брендімен шығарылатын ұнға тұтынушылар тарапынан сұраныс жоғары. Компанияның филиалдары Батыс Қазақстан, Қостанай жəне Оңтүстік Қазақстан облыстарында жұмыс істейді. Қазір еліміз əлемдік нарыққа ұн шығаратын ірі жеткізуші болып табылады. Сондықтан, бəсекелестікте төтеп беретіндей қауқарымыз сезіліп келеді. Біздің елде бұған барлық жағдай жасалған. Біз қазіргі таңда жаңа технологияларды сатып алып, өзімізде енгізу арқылы əлемдік нарыққа еніп келеміз. Ауыл шаруашылығы

саласында экспортқа Қазақстан етін, ұнын шығарудың мол мүмкіндіктері бар. Біздің кəсіпорын бидай, ұн, макарон сияқты өз өнімдеріміздің басым бөлігін қазірдің өзінде ішкі нарықты былай қойғанда, Өзбекстанға, Тəжікстанға, Түрікменстанға, Ауғанстанға жəне Кавказ елдеріне шығарады. Ресейдің Оңтүстік Урал өңірінде 10 миллион халық тұрады. Оларға ұн Орталық Ресейден жеткізілуде. Бұл қашық, бізге жақын. Сондықтан, Орынбор, Самара, Челябі, Екатеринбургті сапалы қазақстан дық ұнмен қамтамасыз етуге күші міз жететінін ескеріп, осы бағытта жүйелі жұмыс жүргіздік. Серіктестік өнімдерінің Ресей нарығына берік орнығуының мүмкіндігі мол.

Біздің өнімдеріміз бəсекеге қабілетті, нан-бөлке жəне макарон бұйымдарын дайындауға таптырмайды десе де болғандай. Өткен жылы жаңа макарон фабрикасының құрылысын бастадық. Фабриканы үстіміздегі жылы мамыр айында пайдалануға беру көзделуде. Оған орнатылған италиялық қондырғы ұн комбинатын а 5 0 0 ми л л и о н т ең г ег е түсті. Бұл жобаға түгелдей өз қаржымызды жұмсадық. Алайда, қайтарымы болатынына сенім мол. Фабрика ай сайын 1 мың тоннаға дейін макарон бұйымдарын шығаратын болады. Сонда экспортқа 35 түрлі макарон өнімдерін шығаруға мүмкіндік туады. Біздің өнімдеріміз сапалы да табиғи таза. Сондықтан да өнімдерімізге, ішкі нарықты былай қойғанда, экспортта да сұраныс жоғары болатыны сөзсіз. Сондықтан, біз өнім өндіруді арттырмасақ, кемітпейміз. Өзімізде өндірілген өнімдердің сырттан келетіндерден еш кемдігі жоқ. Жарнамасы мен насихаты жетпей жататыны болмаса. Сондықтан, ішкі нарықта отандық өнімдердің басымдыққа ие болуына қол жеткізуіміз керек. Сондай-ақ, экспортқа шығарылатын өнімдеріміздің бəсекеге қабілеттілігін арттыруды да қаперде ұстаған жөн Ақтөбе облысы.


22 тамыз 2015 жыл

5

www.egemen.kz

ЎЛТТЫЌ МЇДДЕНІ ЌОРЄАУ

«Инфляцияны 3-4 пайызєа тґмендетуге негіз бар» Теңгенің еркін айырбас алаңына жіберілуі қоғамды алаңдатып қойғаны анық. Бұған дейінгі экономикалық саясат, шындығында, көпшіліктің көңілінен шығатын. Дегенмен, əлемдік аренадағы түрлі өзгерістер мен түзілістер бізге де өз экономикамызды қайта бір қарауға, даму бағытын жаңаша айқындауға мəжбүрлеп отыр. Ондай болмаған жағдайда, дағдарыстан аман шығушықпауымыз екіталай. Елбасының өзі бұл мəселе жөнінде кешегі кəсіпкерлермен кездесуінде егжейтегжейлі баяндады. Осы ретте біз Қызылорда облыстық экономика жəне бюджетті жоспарлау басқармасының басшысы Сəуле ҚҰЛЫМБЕТОВАҒА жолықтық. – Сəуле Ибрагимқызы, еліміздегі соңғы экономикалық өзгерістер турасында не айта аласыз? – Қазақстан Президенті еліміздің іскер топтарының өкілдерімен болған кездесуде əлемдік экономикада қалыптасқан ахуалды жан-жақты талдау сүзгісінен өткізді. Өткен жылдың соңында басталған əлемдік дағдарыс барлық елдерге, оның ішінде Қазақстанға да теріс ықпалын тигізген болатын. Шын мəнінде, бүгінгі күрделі жағдайда экономика заңдылығымен өмір сүру, сөйтіп сұраныс пен ұсынысқа сəйкес тіршілік ету қажет болды. Осы орайда Мемлекет басшысы бірқатар елдердің экономикасы құлдырағанын, оның ішінде біздің əріптестеріміз Ресей мен Қытайдағы жағдайдың біршама күрделі сипатқа ие болғанын атап көрсетті. Сонымен бірге, Қазақстан экспорты бірінші жарты жылдықтың өзінде 70 пайызға кеміді.

Бұл айналып келгенде отандық кəсіпорындардың бəсекеге қабілеттілігін төмен детті. Жұмыс орындары қысқарды. Əсіресе, отандық кəсіпорындардың Ресейге экспорты төмендеді. Елбасы бұл орайда ел алдында іс-қимылдың үш нұсқасының бірін таңдау міндеті тұрғандығын атап көрсетті. Бəрін елеп-екшеп келгенде теңгенің еркін айырбас бағамына көшу ең дұрыс шешім ретінде қабылданды. Мемлекет басшысы мұның мəжбүрлі қадам екенін айта отырып, оған қарсы жергілікті жерлерде атқарушы биліктің атқаратын міндеттерін жан-жақты саралап берді. – Жаңа экономикалық саясаттың ерекшелігі неде? – Нарық заңдылығы бойынша экономика өз табиғатына сай үрдіспен дамуы қажет. Біз кезінде директивалық, яғни нұсқаулармен өмір сүретін экономиканың қандай зардаптарға əкеліп соққанын жақсы білеміз. Жоспарлы

экономика кезінде, одан кейінгі тəуелсіздік жылдарының алғашқы жылдарында бағаны қолдан ұстап тұру, тежегіш тетіктерін жиі қолдану тұтыну рыногына едəуір теріс ықпалын тигізді. Біз ол жылдардан қиындық болса да біршама тəуір өттік. Ендігі жерде жаһандық экономиканың бүгінгідей күрделі жағдайға тап болып отырған дағдарыс кезеңінде əлемдік сұраныс пен ұсыныстың тəртібімен өмір сүрмесе болмайды. Себебі, бұл барлығы үшін ортақ заңдылық. Үкімет пен Ұлттық банк тең генің бағамын ұзақ уақыт бойы қолдан ұстап тұрды. Əрине, оның белгілі бір уақытқа дейін нарықтағы жағдайды тұрақтандыруға оңды ықпал жасағанын атап өтуіміз керек. Бірақ тең генің нарықтық баға мын қалып тастырмайынша еліміздің ішкі жалпы өнім көлемінің төмендейтіні, отандық кəсіпорындардың экспорттық мүмкіндіктері шектелетіні анық еді. Ендігі жерде теңгенің айырбас

Баєаны баќылауда ўстау – басты талап Қарлығаш АРАЛБЕКОВА,

Жамбыл облысы кəсіпкерлер палатасының директоры.

АҚШ доллары құнының өсуіне байланысты Жамбыл облысындағы бағаларды бақылауда ұстап тұру өңірлік тұрақтандыру қоры арқылы іске асуда. Қазіргі таңда онда əлеуметтік маңызы бар тауарлардың қоры жеткілікті. Аймақтағы сауда нүктелеріндегі жағдай тұрақты. Əрине, валюта бағамының өзгеруі кейбір салаларға өз əсерін тигізбей қоймады. Мəселен, Тараздағы электроника мен тұрмыстық техника сататын дүкендер кейбір тауар түрлерін сатуды уақытша тоқтатып қойған. Алайда, акция жарияланған өнімдер бұрынғы бағамен сатылуда. Күнделікті халық тұтынатын тауарлардың бағасы да сол қалпы тұр. Тұтынушылардың қалаған тауарын сатып алуларына

ешқандай кедергі жоқ. Дегенмен, енді аймақтың тұрақтандыру қоры тауар жетіспеушілігі мен баға көтерілуін болдырмауға күш жұмсау қажет. Тұрақтандыру қорында дəл қазір 33 түрлі тауар бар екен. Ұн, қант, жарма, жұмыртқа жəне тағы басқалар. Міне, осылардағы баға бақылауда ұсталуы қажет. Жамбыл облысы.

бағамы нарық сұранысы негізінде жəне сыртқы макроэкономикалық факторларды ескере отырып қалыптасатын болады. – Ал осыдан кейін баға өсіп кетпей ме? Оны тұрақтандыру үшін қандай жағдайлар жасалуда? – 20 тамызда Премьер-Министр Кəрім Мəсімовтің төрағалығымен өткен Үкіметтің селек торлық мəжілісінде теңгенің жаңа айырбас бағамы экономиканың сауығуына, несие жəне инвестициялық белсенділіктің артып орта мерзімді болашақта инфляцияны 3-4 пайызға дейін төмендетуге негіз қалайтыны атап көрсетілді. Осы орайда жергілікті атқарушы билікке тұтыну рыногындағы ахуалды тұрақтандыру, бағаның негізсіз өсуіне жол бермеу жөнінде бірқатар тапсырмалар берілді. Қызылорда өңірінде соңғы жылдары өңдеу өнеркəсібінде біршама тəуір көрсеткіштерге қол жеткізіле бастады. Облыс басшысы Қырымбек Көшербаев саланы дамытуға айрықша көңіл бөле отырып, болашақтағы өсуіміздің алғы шарттарын қалыптастыра бастады. Сайып келгенде, қосылған құны бар өнім өндіру біздің дамуымыздың кепілі болып табылады. Біз нарықтың заңымен өмір сүре отырып, Елбасының əрдайым атап көрсетіп жүргеніндей халық алдындағы əлеуметтік бағыттағы міндеттемелерімізді орындау үшін бар мүмкіндіктерімізді жұмылдыра беретін боламыз. Əңгімелескен Ержан БАЙТІЛЕС, «Егемен Қазақстан».

ҚЫЗЫЛОРДА.

Біздіѕ базардаєы отандастарымыз їш айєа дейін тґлемнен босатылады Қайрат БАЛАБИЕВ, Оңтүстік Қазақстан облыстық базарлар қауымдастығының төрағасы.

Елбасының бизнес өкілдері, ірі экспорттаушы, «Атамекен» ұлттық кəсіпкерлер палатасы өкілдерімен өткізген кеңесін тыңдадық. Орын алған жағдай біздің елде ғана болып жатқан жоқ, əлемді қамтыған дағдарыстан қауіптенбейміз деген мемлекетті жəне көріп отырған жоқпыз. Мемлекет Басшысы мұнай мен металл бағасының бес жылға дейін төмендейтіндігі ықтимал екендігін айтты. Барлық мемлекеттердің валюталары құнсызданып жатқанда біздің долларға қатысты бағамды ұстап тұруға тырысуымыз жел диірменді тоқтатуға ұмтылған Дон Кихоттың əрекетіндей болып қалар еді. Бір жылдың өзінде долларды тежеуге ұлттық қордан он миллиардтаған қаржы жоғалттық. Əсіре белсенділердің байбаламына құлақ асып, əрі қарай осы əрекетті жасар болсақ, онда мемлекетіміз қиын жағдайға түседі. Мұны халық болып ұғып, Елбасының жаңа экономикалық

саясат жөніндегі тапсырмаларын бір кісідей орындауға тиіспіз. Мен өзім кентаулықпын. Елбасы кеңесте Қазақстанның мақтанышына айналған Кентау трансформатор зауытының бүгінгі қиын ахуалын мысалға келтірді. Бəсекеге қабілет төмендеген, 50 жұмысшы қысқарған, мемлекетке 30 млн. теңгенің салығы төленбеген. Біз бағаны ырқына жіберу арқылы ғана кəсіпорындарымызды бəсекеге қабілетті ете аламыз. Сондықтан, Елбасының шешімі қазақстандық кəсіпкерлердің пайдасына жұмыс жасайтындығы сөзсіз. Əрине, доллар бағамының босатылуы халыққа ауыр тиеді. Көрші мемлекеттен азық-түлік тасушылар кіріс-шығыстарын

есептеп, тауарларын қайта бағалаудан өткізіп жатыр. Осыған байланысты Шымкент қаласының əкімі Ғабидулла Əбдірахимов шұғыл жиын өткізіп, баға тұрақтылығын қамтамасыз етіп арнайы штаб құрды. Штаб мүшелері күніне екі рет дүкен, базарларға шығып, бағаның шарықтап кетпеуін қадағалайды. Мен – Қазақстан азаматымын. Бүгінде табысқа шыққан кəсіпкер болсам ол – мемлекетіміздің би з н ес ө кіл дер ін е жасағ ан қамқорлығының арқасы. Ақша бəрімізге керек. Мен де несие алып жұмыс жасап жатқан кəсіпкермін. Осындай сын сағатта үнсіз қалуымыз азаматтығымызға сын. Сондықтан, өзіме қарасты базарлардағы саудагерлерді үш айға дейін төлемнен босатуға шешім қабылдадым. Бұл азық-түлік бағасының, басқа да тауарлардың негізсіз қымбаттауына тоқтам болады. Елдің ертеңін ойлаған Елбасымыздың саясатына осылай қолдау білдіргім келеді. М үмкін діг ін е қарай барша кəсіпкерлерді де осындай игі іске шақырар едім. ШЫМКЕНТ.

Сенім мен сабырєа жїгінсек, ол жаќсылыќ жаєалауына алып шыєары сґзсіз Үкімет пен Ұлттық банктің бірігіп өткізген брифингте Қазақстанның жаңа экономикалық саясатқа көшуі туралы жан-жақты талқыланды. Енді осыған дейінгі валюталық дəліз жүйесінен шығып, инфляциялық таргеттеу тəртібіне негізделген жаңа кредиттік-қаражат саясаты жүзеге асырыла бастайды. Яғни, сол орайда теңге еркін жылжитын айыру бағамына бет бұрады. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев бұған мəжбүрлі түрде барып отырғанымызды баса айтып өтті. Неге десеңіз, қазір əлемді шарпыған қаржылық дағдарыс біздің жас мемлекетімізді де айналып өтпейтіні белгілі. Сол себепті, Үкімет ел экономикасының одан арғы тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін теңге бағамының еркін айналымын қамтамасыз ету сияқты нақты қадамдарға барып отыр. Сондай-ақ, Нұрсұлтан Назарбаев Ұлттық банкке халықтың айырбас бағамының өзгеруінен шеккен шығынын азайту мақсатымен жеке тұлғалардың

2015 жылғы 18 тамыздағы жағдайға сəйкес теңгемен ашылған жəне есепшоттарында 1 миллион теңгеге дейінгі қалдық сомасы бар шұғыл депозиттері үшін өтемақы төлеу тетігін енгізуді тапсырды. «Азаматтарға олар салымдарын арнаулы есепшоттарға қайта ресімдеп, оны банктерде бір жыл бойы сақтаған жағдайда өтемақы ретінде айырбас айырмасы төленетін болады. Бұл шара 1 миллион 700 мың адамды немесе барлық салымшының 86 пайызын қолдауға көмегін тигізеді», деді Мемлекет басшысы. Қазақстан Президенті Үкіметке Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі салымшыларына қатысты тетікті де ойластыруды тапсырды. «Тұрғ ын үй құрылысы жи н ақ банкісінің салымшыларына қатысты мəселе бар. Адамдар пəтерді несиеге алу үшін ақша жинады. Сондықтан Үкімет олар жинаған қаржыларын жоғалтпау үшін жеке ойластырып, есептеулері тиіс», – деді Н.Назарбаев Ақордада негізгі экспорттаушы компаниялар басшыларының қатысуымен өткен кеңесте.

Ұлттық валюта бағамының өзгеруі «Тұрғын үй құрылысы жинақ банкі» АҚ жұмысына онша əсер етпейді. Өйткені, банктің барлық міндеттемелері мен активтері ұлттық валютада бекітілген. Жасалған келісімшарттар бойынша алынатын баспаналар мен жасақталған пулдар бойынша баспана құны да өзгеріссіз қалады. Айталық, мемлекеттік бағдарлама бойынша Тараз қаласында 65 пəтерлік екі тұрғын үйдің құрылысы жүріп жатыр. Олардың бағасы да сол алдыңдағы белгіленген қалыптан аспайды. Қазіргі таңда салымшылар тарапынан ешқандай даурығулар орын алып жатқан жоқ. Жинаған ақшаларын қалайда шешіп алсақ деп талпынып жатқан салымшыларды да байқамайсыз. Бірді-екілі тұтынушылар тарапынан туындаған сұрақтарға түсіндірме жұмыстарын жүргізудеміз. Сондай түсіндірме жұмыстары бағдарлама бойынша салынып жатқан құрылыс басында да ұйымдастырылуда. Банк тарифтері аясындағы

заемдардың пайыздық үстемақысы да өзгеріссіз қалады. Барлық үстемақы мен тарифтер шетелдік валюта бағамы мен инфляция деңгейіне қарамастан ескерілген. Президент Нұрсұлтан Назарбаев Үкіметке Тұрғын үй құрылысы жинақ банкісіндегі қазақстандықтардың салымдарының бүтіндігін сақтау мəселесін ойластыруды алға тартып отыр. Сонымен қатар, Елбасы қиындықтарға қарамастан адамдардың əлеуметтік көңіл-күйінің бұзылмауы жəне халықтың əл-ауқаты төмендемеуі үшін барлық шаралар жүзеге асырылатындығын баса айтты. Сондықтан да барлық жағдайға түсіністікпен қарап, сабырлылық таныта білсек сан соғып қалмайтынымызға сене білуіміз керек! Талғат ЖАҚСЫЛЫҚОВ, «Қазақстан тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ Жамбыл облыстық филиалы директорының орынбасары.


6

www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

 Сараптама

МЫНАУ АУМАЛЫ-

Финляндия рецессия ќўрсауында Финляндия президенті Саули Ниинисте ел экономикасының терең дағдарысқа ұшырағанын мəлімдеді. Финляндиядағы экономикалық дағдарыс Ресейге жасалған санкцияның салдары. Eurostat есебі бойынша, Еуропалық одақ мемлекеттері ішінде Ресей мен Батыс арасындағы санкциялар соғысынан ең көп зардап шеккен Финляндия болып табылады.

Өткен аптада жарық көрген Eurostat есебі бойынша, Еуропалық одақ елдерінің ішінде Финляндия экономикасы ғана биылғы жылдың екінші тоқсанында төмендеп кеткен. Финляндияның ІЖӨ-сі өткен жылдың сəйкес мерзімімен салыстырғанда, 1 пайызға төмендеген. Ең алаңдатарлық мəселе, фин экономикасының рецессиясы соңғы 4 жыл қатарынан

жалғасуда. Standard&Poor´s халықаралық агенттігі 2014 жылы Финляндия экономикасы қалпына келіп, өсу бағытына бет бұрады деп мəлімдеген. Алайда, 2014 жылы Ресейге қарсы жасалған санкциялық соғыс Финляндия экономикасына соққы болып тиді. Тауар айналымының көрсеткіші бойынша Финляндия үшін Ресей Германия мен Швециядан кейінгі 3-ші орын алатын. Еуропалық одақ

тарапынан енгізілген секторлық санкция жəне оған жауап ретінде Ресей тарапынан жарияланған азық-түлік эмбаргосы салдарынан Финляндия жəне Ресей арасындағы тауар айналымы 16 пайызға құлдырады. Биылғы жылдың қаңтар-мамыр айларында Финляндияға шығарылатын Ресей импорты 37 пайызға, ал Ресейге келетін фин экспорты 35 пайызға азайып кетті. Осының салдарынан Финляндия президенті елде ауыр экономикалық дағдарыстың орын алғандығын мойындады. «Біртебірте біздің терең экономикалық дағдарысқа ұшырағанымыз айқын бола бастады. Дəстүрлі шаралар енді көмектесе алмайды, біз жаңа мүмкіндіктерді іздеуіміз керек», деді Саули Ниинисте.

Еуропаны босќындар басып барады Словакия үкіметі таяу уақытта Сириядан қашқан 200 ғана босқынды қабылдай алатындығын мəлімдеді. Үкімет сонымен бірге босқындардың бəрі христиан дінінде болуы керек деген шарт қойып отыр. Бұл мəлімдемені Словакия үкіметі «бізде мешіт жоқ» деген сылтаумен түсіндірмек болды.

Сарапшылардың айтуынша, Словакия үкіметінің бұл мəлімдемесі елге босқындарды кіргізбеу үшін жасалған сылтау дейді. Осыдан-ақ, бүгінде Еуропалық одақ елдері арасында босқындар мəселесінде үлкен келіспеушілік орын алғанын көруге болады. Босқындар мəселесінде Еуроодақ мемлекеттері арасындағы келіспеушілік күннен-күнге тереңдей түскеніне қарамастан, кəрі құрлыққа ағылған заңсыз мигранттар тасқыны толастар емес. Frontex агенттігінің дерегі бойынша, үстіміздегі жылдың тек шілде айында ғана Еуропалық одаққа келген заңсыз мигранттар саны 107 500 адамнан асқан. Бұл 2014 жылдың сəйкес мерзімімен салыстырғанда едəуір көп.

Шығыс Еуропа мемле кеттерінің арасында заңсыз мигранттар мəселесіне байланысты терең дағдарысқа ұшыраған Венгрия болып табылады. Бұл мемлекеттен үстіміздегі жылы ғана баспана сұраған босқындар өтініші 120 мыңнан асып кеткен. Венгрия Эгей теңізі арқылы Таяу Шығыстан Түркия жəне Грекия арқылы кəрі құрлыққа ағылған босқындардың орталығына айналды. Осы аптада Венгрия үкіметі Сербия мемлекетімен арадағы шекараға бірнеше мың полиция қызметкерлерін шығаратындығын, заңсыз шекарадан өткендерді жазаға тартатындығын мəлімдеді. Елдің заңы бойынша заңсыз шекараны бұзғандар 4 жылға дейін бас бостандығынан айырылады.

Сонымен бірге, Еуропалық одақтың басқа мемлекеттерінен баспана сұраған босқындар саны күннен-күнге өсуде. Мəселен, үстіміздегі жылдың 3 айы ішінде 83 175 босқын Германиядан баспана алу туралы өтініш білдірген. Бұл жалпыеуропалық мигранттар санының 40 пайызын құрайды. Ал Польша, Чехия, Словакия, Румыния, Болгария жəне Балтық жағалауы мемлекеттерінен баспана сұрап өтініш берген босқындар саны 6 080 адам болды. Биылғы жылдың мамыр айында Брюссель Италия жəне Греция мемлекеттерінің аума ғында шоғырланған 40 мың заңсыз мигрантты Еуропалық одақ елдеріне квота арқылы бөлуді ұсынған болатын. Бұдан басқа Таяу Шығыстағы босқындар лагерьлерінде 20 мың адам Еуропаға өту кезегін күтіп жатыр. 200 сириялық христиандарды ғана қабылдайтындығын айтқан Словакия үкіметінің мəлімдемесі Еуропалық одақ шеңберінде Брюссель белгілеген босқындар квотасының жұмыс істемейтіндігін

көрсетті. Өйткені, квота бойынша Словакия мемлекеті 1 100 босқынды қабылдауға тиіс болатын. Бұл мəселе туралы Словакия премьерминистрі Роберт Фико «Менде бір ғана сұрақ бар: Ливияны кім бомбалады? Солтүстік Африкада бұл проблеманы тудырған кім? Словакия ма? Жоқ!», деп жауап берді. Польша премьер-министрі Эва Копач өзінің елі 2000 босқын қабылдай алатындығын айтты. Бұл Еуропалық одақ белгілеген квотадан 1 600 адамға кем. Осыған байланысты, саясаткерлер елдеріндегі қоғамдық пікірді алға тартады. Мəселен, маусым айында Польшада өткен сұрау салу барысында поляктардың 61 пайызы өз елдеріне босқындар əкелуге қарсылық білдірген. Словакияда өткен сұрау салу нəтижесінде ел тұрғындарының 70 пайызы Еуропалық одақтың белгілеген квотасы бойынша Таяу Шығыс жəне Солтүстік Африка елдерінен қашқан босқындарды қабылдауға қарсылық білдірген. Сол сияқты, Чехияда жүргізілген осындай сұрау салу барысында, халықтың 70 пайызы Сирия жəне Солтүстік Африка елдерінен қашқан заңсыз мигранттарды қабылдауға қарсылық білдіріпті.

ГРЕКИЯ: ЕО-НЫҢ ҚАРЖЫЛАЙ КӨМЕГІ

Туризм саласы тўралады Непалда сəуір айында болған қатты жер сілкінісінен кейін елге келетін туристер саны күрт азайып кеткен. Непалдың туризм жөніндегі комитетінің дерегі бойынша, туристер саны 80 пайызға дейін азайған. Тамыз айының 19 жұлдызына дейін Непалға келген шетелдік туристер бар болғаны 1 635 адам екен. Өткен жылдың сəйкес кезеңінде бұл елге келген 8 854 шетелдік турист тіркелген еді. Қазір Непал үкіметі жер сілкінісінен бұзылған таудағы жолдар мен көпірлерді қалпына

келтіруде. Елдегі туризм деңгейін көтеру мақсатында 2016 жылдың сəуірінде жер сілкінісінің 1 жылдығына байланысты ауқымды шаралар өткізілмек. Сонымен бірге, үстіміздегі жылдың қазан айында Непалда туризмді дамытуға арналған апталық өтеді. Оған

Денни дауылы кїш алып келеді

Атлант мұхиты арқылы Батысқа қарай кезекті Дэнни тропикалық дауылы жылжып келеді. Таяу уақытта бұл алапат дауыл АҚШ-тың жағалауларына жетеді. Сарапшылардың пікірінше, Дэнни тропикалық дауылы құрлыққа жеткен кезде үлкен табиғи апатқа айналуы мүмкін. Қазір Дэннидің жылдамдығы сағатына 17 шақырымды құрайды. Бара-бара оның жылдамдығы сағатына 85 шақырымға жетуі мүмкін. АҚШ-тағы дауылдарды зерттеу жөніндегі ұлттық орталықтың хабарлауынша, Дэнни дауылы жақын күндерде екпінін күшейтіп, аптаның соңында, яғни демалыс күндері Америка жағалауларына жетеді. Жергілікті билік Дэнни дауылының алдын алу шараларын ойластыруда.

көптеген халықаралық туроператорлар шақырылған. Еске сала кететін болсақ, биылғы жылдың 25 сəуірінде Непалда бірнеше қатты жер сілкінісі орын алған. Оның ішіндегі ең күштісі 7,9 балды құрады. Осы зілзала зардабынан 9 мың адам қаза тауып, 22 мың адам зардап шеккен. Зілзала елдің туристік нарығына үлкен кесірін тигізді. Қазір Непалда туризмді дамыту мақсатында кешенді шаралар жүзеге асырылуда.

2015 жылғы 13 шілдеде өткен ЕО мемлекеттері көшбасшыларының Саммитінде Грекияға

ҚАРЖЫЛАЙ КӨМЕКТІҢ ҮШІНШІ ПАКЕТІН беру жөнінде шешім қабылданды.

Таяу арадағы үш жыл ішінде Грекияға

82-86 млрд. еуро

бөлу туралы уəде берілді Реформа пакеттері Грекиядан одан əрі

БЮДЖЕТТІК ҚЫСҚАРТУЛАРДЫ, ЗЕЙЕТКЕРЛІК ЖАСТЫ ӨСІРУДІ, САЛЫҚТАРДЫ АРТТЫРУДЫ ЖƏНЕ ЖЕКЕШЕЛЕНДІРУ ЖҮРГІЗУДІ талап етеді.

Еуразиялық интеграция институты дайындаған


22 тамыз 2015 жыл

 Сараптама

ТҐКПЕЛІ ДЇНИЕ Мазасыз мигранттар Ұлыбритания мен Франция ішкі істер министрлері Кале қаласының түбіне орнығып, бірте-бірте Еуротуннель арқылы Англияға өтуге əрекеттеніп жүрген заңсыз мигранттардың мəселесі жөнінде ортақ келісімге келді. Бұл елдерде босқындар мəселесі жаздың басында-ақ ушығып кеткен болатын. Париж бен Лондон осы орайда қандай да бір нақты шешім қабылдау үшін үш айға жуық уақыт кетірді. «Кейбір босқындар уақытша баспаналарда 6-8 айға дейін болады. Олар мұнда неғұрлым ұзақ болған сайын, проблемалар да соғұрлым көбейе түседі. Мəселен, жататын жай, тамақ, санитарлық жағдай сияқты мəселелерді шешу қиындық туғызады», – дейді

Билік партиясы отставкаєа кетті Грекия президенті оңшыл центристік «Жаңа демократия» партиясының лидері Вангелис Меймаракисиге жаңа үкімет құрамын жасақтауға ұсыныс жасамақшы. Бұл бұрынғы премьер-министр Алексис Ципрастың отставкаға кетуімен байланысты болып отыр. Ел конституциясы бойынша уақытша қызметтік үкіметті үш жоғары соттың бірі басқаруы тиіс. Негізінен ел президенті парламенттік сайлау алдында парламент сеніміне ие болатын өзге партия көсемдеріне үкімет жасақтау туралы ұсыныс тастай алады. Бұл ретте биліктегі «СИРИЗА» партиясы ЕОБ, ХВҚ жəне Еурокомиссия тарапымен келісімге қол қойғаннан кейін оған елдің сенімі жоғала бастаған. Ал партия мүшелері қатаң үнемдеуге арналған «халыққа қарсы қарарға» қол қоюға наразы болған көрінеді.

турфирманың көпшілігі 2015 жылдың жазынан кейін банкротқа ұшырайды. Себебі, олардың көпшілігінің туристерге тапсырысы 80 пайызға дейін төмендеп кеткен. «Біздің жағдайымыз биыл күрт төмендеп кетті, ел тұрғындарының көпшілігі дəстүрлі демалыстарынан бас тартты, себебі, ел экономикасын тұралатқан дағдарыс тұрғындардың табысын азайтты. Туристер қатары еселенетін жаз айларында біз жарты күшімізбен ғана жұмыс істеудеміз. Алдағы уақытта туристік мекемелердің қызметкерлерін қысқартуға мəжбүр болатын шығармыз», – дейді Грекия туроператорлары ассоциациясының өкілі Лиссандрос Цилидис.

Ќысќа ќайырып айтќанда:

Жўмыссыздыќ белеѕ алды Бразилия экономикасы соңғы уақытта терең дағдарысты бастан кешіруде. Үстіміздегі жылдың соңғы тоқсанында ел экономикасының өсімі тұралап, инфляция 2004 жылдың І тоқсанында орын алған ең нашар деңгейге жетті.

көрініс беруде, деп атап өтті. Екінші бір танымал сарапшы Ларри Эдельсонның айтуынша, бұл «доллар көбігінің» жарылар уақытының жақындағанын көрсетеді. Оның пікірінше, биылғы жылдың қазан айында «доллар көбігі» жарылып, «АҚШ, Еуропа жəне Жапония тізерлеп қалады». Ал кейбір сарапшылар тұтынушылар арасындағы мұндай «белсенділікті» федералдық қор жүйесі ставканы көтеру қарсаңында əдейі жасап отыр, деген пікір айтады.

Лондон биржасында Brent маркалы мұнай бағасы 1 пайызға арзандап, барреліне 46,22 долларды құраса, ал америкалық WTI мұнайы 0,85 пайызға төмендеп, барреліне 40,97 долларға құлдырады. Мұндай сұрыпты отынға деген бағаның төмендеуі осымен екінші айға созылып келеді.

Əзірге жапа шеккендер туралы нақты ақпарат жоқ. Оңтүстік Корея президенті Ұлттық қауіпсіздік кеңесін өткізіп, қазір ел армиясы жоғары деңгейлі əскери дайындық жағдайына келтіріліп отырған жайы бар. Реті келгенде ашық үндеуге арналған дауыс зорайтқыштарды іске қосу əскерилердің құзырына өткендігін айта кету керек. Оның үстіне АҚШ пен Оңтүстік Кореяның бірлескен əскери жаттығуларды өткізуі жағдайды ушықтыра түскен.

Грекияның туризм саласы биылғы жазда күрделі проблемаларға ұрынды. Туристер тасқыны белең алатын жаз айларында Грекияның паромдық тасымалы тоқтап қалды. Осының салдарынан мыңдаған туристер Эгей теңізіндегі аралдарға жете алмай қалды.

Дуалы ауыз сарапшылардың пікірінше, тұтынушылардың мұндай мінез көрсетуінің басты себебі, елдегі экономистердің жиіжиі айтатын болжамының салдарынан туындап отыр. 2008 жылғы əлемдік дағдарысты болжаған атақты америкалық қаржы сарапшысы, Trends Research зерттеу институтының негізін салушы Джеральд Селента экономикада орын алып отырған қазіргі жағдай дағдарыс емес, бұл Ұлы күйзеліс. Айырмашылығы енді бұл күйзеліс жаһандық ауқымда

Мўнай баєасы таєы тґмендеді

КХДР басшысы Ким Чен Ын егер Оңтүстік Корея тарапынан шекара бойындағы ашық үндеуге арналған дауыс зорайтқыштарды өшірмесе, онда шептегі əскери бөлімшелердің «шешімді əскери əрекетке көшуге» дайындалуы керектігі тұрғысында бұйрық бергендігі белгілі болды. Мұндай бұйрық екі ел арасындағы артиллериялық соққы алмасқаннан кейін орын алған.

Турфирмалардыѕ кґпшілігі банкрот

RT сарапшыларының хабарлауынша, АҚШ тұтынушылары арасында үлкен үрей белең алған. Тұрғындар дүкен сөрелеріндегі тауарларды сыпырыпсиырып сатып алуда.

Əлем жаѕалыќтары

Жаєдай таєы да ушыєа тїсті

«Мигранттар баспанасы» ұйымының негізін қалаушы Франсуа Геннок. Франция мен Ұлыбритания ішкі істер министрлері Бернар Казнев пен Тереза Мэй Кале қаласында келісім жасасқан кезде мəселенің шешілуін қарастыратын «нақты шараларға» қол қойылуы керек деп күтілуде. Алайда, ол шаралар жөнінде не Париж, не Лондон əзірге ешқандай ақпарат таратпай отыр. Ла-Манш жағалауындағы мыңдаған мигрант өздерін Ұлыбританияда Францияға қарағанда, жеңіл өмір күтіп тұр деп есептейді. Англияда жеке куəліктің бірыңғай нұсқасы қолданылмайды, сондықтан мигранттар онда ұзақ уақыт бойы құжатсыз да жүріп, заңсыз бизнеспен де айналыса алатын көрінеді.

Тўтынушылардыѕ тосын мінезі

ШАРАЙНА

Мұнай бағасының мұншалықты төмендеуі 1986 жылдан бері байқалмаған-ды. Жыл басынан бері «қара алтынның» екі маркасы да 30 пайызға арзандаған. Бағаның бұлайша төмен сырғуы əлемде өндіру көлемінің артуымен, Ираннан санкцияның алынып тасталуымен жəне АҚШ-тағы мұнай қорының өсуімен байланыстырылып отыр.

Лондон мен Париж мигранттар мəселесінде нақты шешім қабылдамақ. Бұл туралы Ұлыбритания мен Франция ішкі істер министрлері келіссөздер жүргізуде.

«Биылғы жылы елдегі дағдарыстың тым асқынып кетуіне байланысты біз жаз айларындағы демалыстан қол үздік. Теңізде туристер тасымалдайтын паромдар жұмысы да іркіліске ұшырады», дейді Грекия тұрғыны. Тəжірибелі капитан Яаннис Калаврос ұзақ жылдардан бері туристерді Эвбей аралына тасумен айналысатын еді. Алайда, биылғы жылы ол жұмысына қанағаттанбай отыр. «Осы уақытқа дейін біз тасыған жолаушылардың санын сараптайтын болсақ, біз бұрынғы жылдармен салыстырғанда, туристердің 40 пайызынан айырылып отырмыз», дейді тəжірибелі капитан. Сарапшылардың айтуынша, Грекиядағы 4 мыңнан астам

7

www.egemen.kz

Оның үстіне елдегі фискальдық тапшылық соңғы 10 жыл ішінде болмаған деңгейге жетіп отыр. Бюджет тапшылығы ІЖӨ-нің 7,9 пайызы деңгейіне жетті. Бұл соңғы 137 айдың ішіндегі ең нашар көрсеткіш. Елдегі экономикалық ахуалдың нашарлауы Президент Дильма Руссеффтің рейтингісінің күрт нашарлауына себеп болды. Қазір Руссефф 2003 жылдан 2010 жылдың аралығында Petrobras компаниясының төрағасы болып тұрған кезде сыбайлас жемқорлыққа жол берді деген айыппен үлкен саяси науқан басталды. «Жығылғанға жұдырық» дегендей, экономиканың дағдарысқа ұшырауы елдегі жұмыссыздықтың белең алуына себеп болды. Елдегі жұмыссыздық деңгейі соңғы 5 жыл ішіндегі ең жоғары деңгейге көтерілді. Сарапшылардың есебінше, Бразилияда жұмыссыздық деңгейі 7 ай бойы өсумен келеді. Қазір жұмыссыздық деңгейі 7,5 пайызды құрап отыр.

АЌШ ќысым кґрсетуге дайын АҚШ президенті Барак Обама конгресс мүшелерін егер Тегеран атомдық бағдарлама туралы келісімді бұзған жағдайда, АҚШ экономикалық қысым көрсетуге, тіпті, əскери күшті қолдануға дайын екендігін жеткізіпті. The New York Times басылымының хабарлауынша, АҚШ президенті бұл ескертулерді өзінің хаты арқылы жолдаған. Осылайша, Обама Иран мен халықаралық арағайындық болып келе жатқан «алтылықтың» арасындағы келісімді қолдау үшін сенаторларды сендіруге күш салыпты. Бұл ретте ядролық бағдарламаға үстіміздегі жылдың 14 шілдесінде Венада қол қойылған-ды. Ондағы мақсат Ираннан санкциялар алынып тасталып, мұнайын əлемдік нарыққа шығару екендігі мəлім.

Германиядаєы босќындар ќаќтыєысы Германияның орталық бөлігінде орналасқан босқындарға арналған лагерьде орын алған қақтығыстан 17 адам жапа шекті, олардың алтауы полиция қызметкерлері болып шықты. Зуль қаласында болған бұл қақтығыс бір ауғандықтың Құран парақшаларын жыртып, дəретханаға тастағанынан өрбіген.

Лоуренс гонорары – 52 млн. доллар Forbes журналы ең жоғары табыс табатын əртістердің жыл сайынғы дəстүрлі есебін жариялады. Осы тізім бойынша бірінші орынға «Жарымаған ойындар» фильмінің жұлдызы Дженнифер Лоуренс шықты.

Ол 2014 жылдың маусымы мен 2015 жылдың маусымы аралығында, салықтарды есептемегенде, 52 миллион АҚШ доллары көлемінде табыс тапты. Өткен жылдың сəйкес кезеңімен салыстырғанда, əртістің табысы 20 миллион долларға артты. Бүгінде Дженнифер Лоуренс əлемдегі гонорары

● «Ислам мемлекеті» əскери жасағының қатарында ЖИТС-пен ауырып инфекция жұқтырудың 16 жағдайы анықталыпты. Ауру жұқтырғандардың бір бөлігі жергілікті ауруханаға жатқызылса, қалған содырларды топ басшылары өзін өзі өлтірушілер қатарына қосқаны мəлім болды. Олар басып алған аумақта көп əйел алу жəне сексуальдық құлдық деген ұғым сақталып келеді. ● Токиодан Парижге бет алған ұшақты Франция азаматының денсаулығы күрт нашарлауына байланысты ұшақ Шереметьев əуежайына келіп қонады. Дəрігерлер əлгі əйелдің өмірін сақтап алып қала алмады. ● Үндістандық əскерилер Dassault компаниясы шығарған француздық Rafale əуе ұшағын сатып алудан бас тартатындықтары белгілі болды. Оның басты себебі ретінде əуе ұшақтарының тым қымбаттығы аталуда. Енді үнділік əскерилер балама ретінде ресейлік Су-30МКИ шабуылдаушы ұшақтарын сатып алмақ ниетте екендіктерін білдірген. ● Словакия аспанында жолаушылар тасымалдайтын «L-410» атты екі ұшақтың соқтығысуынан жеті адам қаза тапты. Жерден 1,5 мың шақырым биіктікте соқтығысқан ұшақта 40 адам болуы керек екен. Оның барлығы да екі ұшақтың апатына дейін парашютпен секіріп үлгеріпті.

ең жоғары əртіске айналды. Бұдан бұрынғы, яғни 2014 жылғы тізімді бастаған Сандра Буллок бұл жолы тек 15-орынды иеленді. Оның табысы 51 миллион доллардан 8 миллион долларға дейін төмендеген. Биылғы табысы көп актрисалар тізімнің екінші орнын 35,5 миллион доллар табыс тапқан

Скарлетт Йоханссон иеленді. Үшінші орын 23 миллион табыс тапқан Мелисса МакКартидің үлесіне, ал төртінші орын жыл ішінде 21 миллион АҚШ доллары көлемінде табыс тапқан қытайлық киножұлдыз Бинбин Фанның үлесіне тиді. Егер жақында жарық көрген əйел актрисалар тізімін Forbes журналы бұдан бұрын жариялаған актерлер тізімімен салыстыратын болсақ, ерлер əйелдерге қарағанда мол табыс табады екен. Мəселен, ерлер арасындағы тізімді бастаған Роберт Дауни – кішінің табысы жыл ішінде 80 миллион АҚШ долларын құрапты.

Дайындаған Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Төбелесті тоқтатпақ болған полиция қызметкерлері де соққыға жығылған. Үш сағатқа созылған қақтығысты басу үшін өзге қалалардан да полиция жасақтары шақыртылыпты. Реті келгенде Германиядан саяси баспана алуға үміттілердің саны 800 мың адамнан асып отырғандығын айта кету керек.

Израиль таєы соќќы жасады Израильдің əуе күштері Сирия астанасы Дамаскіден 40 шақырым жердегі Кумейтра елді мекенінің инфрақұрылымы нысандарын бомбалаған. Оған сириялық аумақтан атылған зымырандардың себеп болғаны айтылады. Сонымен қатар, израильдік артилеррия сириялық əскер тарапына да оқ жаудырыпты. Бұл соққыдан ешкім зардап шекпесе де, айтарлықтай материалдық шығын орын алған. Сирия аумағынан атылған зымырандарды еш тарап өз мойындарына алмағанымен, Израиль бұл соққылардың Сирия билігі үшін көпке түсетінін ескертіп отыр. Негізінен Дамаск пен Тель-Авив арасындағы жағдайдың ушығуы Голланд асуларын 1967 жылы алты күндік соғыста Израильдің тартып алғанынан бері жалғасып келеді. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


8

www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

 Мұғалімдердің тамыз мəслихаты

Мектеп – кеме, білім – теѕіз Алматыдағы Республика сарайында қала ұстаздарының жыл сайынғы тамыз кеңесі «Білім беру мазмұнын жаңарту: болашаққа бағдарлану» деген атпен болып өтті. Бұл жиынға Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары Бердібек Сапарбаев, Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрінің орынбасары Есенғазы Иманғалиев жəне Алматы қаласының əкімі Бауыржан Байбек қатысты. Қанат ЕСКЕНДІР,

«Егемен Қазақстан».

Қаладағы қызмет көрсету мекемелерінің басшылары, аудан əкімдері мен жоғары оқу орындарының ректорлары, білім басқармасының қызметкерлері мен қала мектептерінің ұстаздары қатысқан келелі кеңестің ашылу салтанатында Алматы қаласы білім басқармасының басшысы Рахат Шимашева «Білім беру жүйесінің жағдайы» тақырыбында баяндама жасап, 2014-2015 оқу жылында қала мектептері қол жеткізген жетістіктер мен жалпы білім жүйесінің өзекті мəселелеріне тоқталды. Басқарма басшысының есебіне сай өткен оқу жылы барысында информатикадан өткен əлемдік олимпиадада ел намысын қорғаған 4 оқушының 2-уі, яғни, халықаралық білім додасының күміс жəне қола медалін иеленген қос шəкірт алматылық болса, 2009 жылы халықаралық жəне республикалық білім жарыстарында оза шауып жүрген дарынды шəкірттерді ынталандыру мақсатында қала басшылығы тағайындаған «Үркер» төсбелгісіне осы уақыт аралығында 1338 оқушы ие болған. Қазіргі таңда қала мектептері мен бала бақшаларында 22 мың оқытушы мен тəрбиеші, кəсіптік колледждерде 4 мыңнан аса тəлімгер қызмет етсе, олардың 1062-сі республикалық, ал 160-ы шет елдерде тəжірибе деңгейін көтеру курстарынан

өткен. Биылғы Ұлттық бірыңғай тестілеу бойынша Алматы қаласының бітірушілері қол жеткізген орташа көрсеткіш 92,1 балл болып, республикалық орташа көрсеткіштен 12,7 балл жоғары болған. 28 мектептің шəкірттерінің орташа көрсеткіші 100 жəне одан да жоғары балл болса, 120 балл жоғары көрсеткішке 78 оқушы қол жеткізген. Ең жоғары 125 балды 1 оқушы, 124 балды 5 оқушы алып, қала шəкірттерінің 35 пайызы 120дан жоғары балға ие болған. Бұл республикалық көрсеткіштен 17 пайызға жоғары жетістік. Қала мектептерін бітіруші шəкірттер арасында 225 оқушы «Алтын белгі» иеленіп, бұл межеге 1 балл жетпей қалған 19 шəкіртке «Үздік бітіруші» куəлігі тапсырылған. Бұдан өзге, қалалық білім басқармасының басшысы қаланың жекелеген мектептері мен колледждерінде халықаралық санатқа сай тəжірибелік білім беру бағдарламалары енгізіліп отырғандығы мен шəкірттерді отансүйгіштікке тəрбиелеу жұмыстарының жаңа серпінге ие болатындығын айтты. Жаңа оқу жылының басталуымен қала мұғалімдерін Қазақстанның Еңбек Ері, ардагер ұстаз Аягүл Миразова, Халықаралық ақпараттық технологиялар университетінің ректоры Дəмир Шыныбеков, «Белкамит» біріккен кəсіпорнының бас директоры Павел Беклемишов құттықтап, алдағы оқу жылында ұстаздар қауымына жемісті еңбек,

шəкірттерге ғибратты білім иегері атануды тіледі. Дəстүрлі ұстаздар кеңесіне жиылған көпшілікті алдағы оқу жылының басталуымен құттықтаған қала əкімі Бауыржан Байбек алқалы кеңес алдағы білім беру жылының негізгі бағыт-бағдарын айқындау мақсатында алар орыны мен берер тəлімінің зор екендігін атап өтті. Өткен оқу жылында қол жеткізген жетістіктер мен кейбір міндеттер ретін, сондай-ақ алдағы жылға жасалар жоспарлар барысын сөз ете келіп қала басшысы білім берудің халықаралық тəжірибесін Назарбаев зияткерлік мектебі тұрғысынан сатылап енгізу, «Нұрлы Жол» мемлекеттік бағдарламасы аясында салынып жатқан мектеп құрлыстарын жандандыру, қалалық оқытушылардың білім жəне тəлім беру деңгейін көтеру жұмыстарын жаңа деңгейге көтеру керектігіне тоқталды. Қаланың білім беру жүйесінде мұғалімнің беделін көтеру, педагогтардың материалдық жағдайын арттыру мақсатында Кембридж университетінің бағдарламасы қолданылып, жаңа форматтағы 3 деңгейлі курста 2300-ге жуық қала мұғалімдерінің ұстаздық деңгейін көтергенін жеткізумен қатар, қала басшысы үздік мұғалімдерді ынталандыру барысында қала қазанынан арнайы қаражат бөлдірудің де жақсы дəстүрге айналғандығын жəне аталмыш үрдісті одан əрі жалғастыратындығын айтты. Бұл дегеніңіз 500 үздік мұғалім мен 1000-нан аса жас педагогтің əрқайсысына 150-300 мың теңге

Талап ќойып, міндеттер жїктеді (Соңы. Басы 1-бетте). «Қосымша білім беру – балаларды өзін-өзі дамытуға үйретудің жəне оларды еңбекке, спортқа жəне мəдениетке тарту дың тиімді тетігі. Қосымша ұйымдар желісін, оның ішінде жеке сектор арқылы белсенді дамыту қажет», – деп баса айтты Вице-премьер. – Алматы оқу орындарында кадрларды келісімшартпен даярлау жəне дуалды білім беру жүйесін мүмкін жерлерде белсенді енгізу қажет. Қалалық жоғары оқу орындары мен колледждердің барлығы өз жұмысында Алматы қаласының даму жоспарын ескеруі тиіс. Кадрлар жергілікті нарық сұраныстары мен мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыруға сəйкес əзірленуі керек», – деп толықтырды ол өз сөзін.

Кеңесті қорытындылаған Вицепремьер басты міндет Мемлекет басшысының білім сапасын арттыру бойынша тапсырмаларын мүлтіксіз орындау болып табылатынын баса айтты. Ол мемлекеттік органдарға мегаполистің білім саласын одан əрі дамыту үшін бірқатар тапсырмалар берді. «Алматы Қазақстанның бар лық өңірлеріне үлгі болуы тиіс. Сондықтан, біз қаланың білім саласы жақсаруы үшін бар күш-жігерімізді салуымыз керек», – деп түйіндеді сөзін Вицепремьер. Жұмыс сапарының соңында Бердібек Сапарбаев Алматының сауда орындарын аралап, азық-түлік жəне бірінші кезектегі қажетті тауарлар бағаларымен танысты, деп хабарлады Премьер-Министрдің баспасөз қызметі.

Байланыстарды тереѕдетуге назар аударды Қазақстанның Қытайдағы елшісі Шахрат Нұрышев Ляньюньган қаласының (Цзянсу өлкесі) мэрі Чжао Сяоцзянмен кездесті, деп хабарлады СІМ-нің баспасөз қызметі.

Кездесуде тараптар транзиттіккөліктік əлеуетті дамыту саласындағы ынтымақтастықтың қазіргі ахуалы мен болашағын, «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатын жəне Қытай тарапының «Бір белдеу, бір жол» бастамасын жүзеге асыру мəселелерін, сондай-ақ, Ляньюньган теңіз портының мультимодалдық терминалының əрі қарай дамуын талқылады. Алматы мен Ляньюньган арасында контейнерлік пойыздар аптасына бес рет қатынап, жылдық жүк айналымы 100 мың контейнерге жеткені атап өтілді. Биылғы жылы контейнерлік тасымалдарды 250 мыңға жеткізу жоспарланған. Ляньюньган порты Қытайдың орталық жəне батыс бөліктерімен байланыстыратын теңізге ең ыңғайлы əрі тез шығатын инфрақұрылымының

арқасында, сондай-ақ, Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруін назарға ала отырып, порттың өткізу қабілетін арттыру жəне Ляньюньган қаласы Қазақстан – Қытай халықаралық логистикалық компаниясының қызметін кеңейту жоспарланған. Тараптар мемлекет басшылары деңгейінде қол жеткізілген уағдаластықтарды жүзеге асыруға, екіжақты инвестициялардың көлемін арттыруға, сонымен бірге, Алматы – Ляньюньган бағыты жəне Қазақстан арқылы транзит бойынша Орталық Азия мен Еуропаның басқа мемлекеттеріне жүретін контейнерлік пойыздардың жүк тасымалын арттыру жөніндегі мақсаттарды іске асыру қажеттілігіне айрықша назар аударылды. «Егемен-ақпарат».

көлемінде қосымша сыйақы төленеді деген сөз. Алматы қаласының əкімі еңбек жолында ерекше көзге түсіп, шəкірт тəрбиелеу ісінде зор жетістіктерге қол жеткізген 32 мектеп директорына «Алматы» шипажайында ем қабылдап, дем алуы үшін жолдама табыстап, қаладағы ең үздік білім беру мекемесі ретінде үлгілі дəрежеге ие болған М.Мақатаев атындағы мектеп ұжымына 17 миллион 91 мың теңгенің арнайы сертификатын тапсырды. Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары Бердібек Сапарбаев Алматы қаласының ұстаздарына басталғалы тұрған оқу жылының табысты да жемісті болуын тілей келе, елімізде білім-ғылым саласына Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев пен Үкімет тарапынан ерекше көңіл бөлініп, толайым қолдау көрсетіліп отырғандығын баса айтты. – Əрбір мемлекеттің дамуы – оның білімді азаматтарына тікелей байланысты. Егемендік алған күннен бастап Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев еліміздің білім саласы жақсы дамуы үшін ерекше көңіл бөліп келеді. Қандайда бір дағдарыстар мен қиыншылықтар болмасын, мемлекетімізде білім саласын қаржыландыру еш төмендеген емес, – дей келе Үкімет басшысының орынбасары Қазақ елінің əлемде алдыңғы қатарлы дамыған 30 елдің қатарына ену жолында Елбасы біздегі білімді жастар мен тəжірибелі ғалымдарға үлкен үміт артып отырғандығын жеткізді.

Сонымен қатар, Вице-премьер Алматы қаласы даму жолына түскен Қазақстан үшін айрықша дəрежеге ие екендігін, мəдениет пен кəсіпкерліктің орталығы ретінде əлі талай биіктерді бағындырып, отандық ғылым мен бизнесте толайым табыстарға қол жеткізетін жаңа буын өкілдерін тəрбиелеп шығаратындығына сенім артты. Үкімет тарапынан «Нұрлы Жол» мемлекеттік бағдарламасы аясында елімізде жаңа мектептер салу үшін қаржының толассыз бөлініп отырғандығын, 2020 жылға дейін еліміздегі барша мектептерге Назарбаев зияткерлік мектептеріндегідей заманауи жаңа бағдарламаны енгізу, үш маусымдағы оқу жүйесі мен апатты жағдайдағы мектептерді жаңа оқу ғимараттарын салу арқылы алмастыру секілді бірқатар міндеттердің алға қойылғандығын тілге тиек етті. Мектепке дейінгі тəрбие мəселесіне қатысты Алматы қаласының əкімімен ақылдаса отырып алдағы уақытта қалада бой көтеретін жаңа санатты тұрғын үйлердің бірінші қабатында балабақшалар салу, 2020 жылға дейін қалада балабақша кезегін күту проблемасын жою мəселелерімен кеңескендігін айтты. Еліміздегі мектеп жасындағы жасөспірімдер мен балалардың тəрбиесіне ерекше тоқталған Бердібек Сапарбаев бала тəрбие ісіне ерекше көңіл бөлу баршаға ортақ міндет екендігіне баса назар аударып, ауылдық жерлердегі білім беру мен ауыл мектептерін бітіріп келген түлектердің ертеңіне ұдайы алаңдаулы болуға, əрбір қазақстандық шəкірттің ертеңгі маман, ел экономикасы мен саясатына орасан зор үлес қосатын тұлға ретінде қарауға барлық тəрбие ісі өкілдерін шақырды. Премьер-Министрдің орынбасары 2014-2015 оқу жылында үлгілі қызмет атқарған мұғалімдерді Ы.Алтынсарин атындағы мəртебелі төсбелгімен марапаттап, барша ұстаздар қауымының еңбегіне табыс тіледі. Алматы қаласына арнайы іссапармен келген Қазақстан Республикасы ПремьерМинистрінің орынбасары Бердібек Сапарбаев «Сұңқар» трамплинінде, Балуан Шолақ атындағы спорт сарайында, республикалық Қан орталығында болып, болашақта универсиада өткізілетін бірқатар жаңа спорт нысандары мен ғимараттардың дайындық жұмыстарымен танысты.

ПАРЛАМЕНТ ПАРЛАМЕНТ

Ел арасында Парламент Сенатының депутаттары Рашит Əкімов пен Жабал Ерғалиев Ақмола облысының Еңбекшілдер аудандық мəслихатының кезекті 41-сессиясына қатысты, деп хабарлады палатаның баспасөз қызметі. Сессияда аудан əкімі А.Қиықов Қазақстан Президенті Н.Ə.Назарбаевтың «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауын іске асыру жөніндегі атқарылған жұмыстар туралы айтып берді. Ол, сондай-ақ, жыл басынан бері 6049,9 миллион теңгенің өнімдері өндірілгені жөнінде хабардар етті. Өткен жылмен салыстырғанда өнім өндіру 5,2 пайыз өскені, өндіріс көлемінің индексі 107,2 пайызға жеткені атап өтілді. Ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру 32,9 пайызға артты. Ауданда Индустрияландыру картасы

бо йынша жұмыстар жүргізіліп жатыр. Ал Сенат депутаты Жабал Ерғалиев «бес институттық реформаны іске асыру жөніндегі «100 нақты қадам» бағдарламасының басты мəселелеріне тоқталды. Еліміздің Дүниежүзілік сауда ұйымына енуінің артықшылықтары жəне зейнетақымен қамтамасыз ету туралы заңнаманы жетілдіру жөнінде атқарылған істерге тоқталды. Сенаторлар оқу-өндірістік комбинатында болды жəне онда жылу жүйесінің қысқы маусымға əзірлігімен танысты.

* * * Сенат депутаттары Мұрат Бақтиярұлы мен Бекмырза Еламанов жəне Мəжіліс депутаты Алмас Тұртаев Қызылорда облысында тұрғындармен кездесті. Кездесу барысында Мұрат Бақтиярұлы 2015-2017 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы заңның қабылданғанын, əлем бойынша мұнай бағасының төмендеуіне байланысты бюджет көлемінің кемігенін атап өт ті. Сондай-ақ, «Нұрлы Жол» бағ дарламасы арқылы Ұлттық қордан қаржы алынып, барлық əлеуметтік кепілдіктердің сақталып отырғанын жеткізді. Ал Бекмырза Еламанов елімізде кəсіпкерлікті қолдауға байланысты біраз заңдарға өзгерістер енгізі летініне, шаруашылық субъектілері көлік салығынан босатылатынына тоқталды. Со нымен қатар, Дүниежүзілік сау да ұйымына кіргенде ауыл шаруашылығын субсидиялауды 5-6 жылға дейін қысқартпауға рұқсат алынғанын атады.

Сенаторлар облысқа сапары барысында Жаңақорған ауданындағы бірқатар нысандарды аралап көрді. Одан кейін аудандық мəслихат депутаттарымен, бөлім басшыларымен жүздесті. Аудан əкімдігінде өткен кездесуді аудан əкімі Руслан Рүстемов жүргізді. Депутаттар Елбасы Н.Назарбаев ұсынған бес институттық реформа жəне оны жүзеге асыру жөніндегі «100 нақты қадам» – Ұлт жоспарын жан-жақты түсіндірді. – Президент жариялаған «Ұлт жоспары» – еліміздің даму жолы айқындалған тарихи құжат. Алдағы жылдары атқарар міндеттердің негізгі бағыты. Мемлекет межесі – бəсекеге қабілетті отыздыққа ену. Əрбір қадам қоғам өміріндегі маңызды саланы қамтыған. Ендігі кезек сол міндеттерді жүзеге асыруға жұмыс істеу, – деді Бекмырза Еламанов.

«Мектепке жол» акциясы: ОЌУШЫЛАРЄА ƏЛЕУМЕТТІК КҐМЕК КҐРСЕТІЛДІ

АЛМАТЫ.

Апатты ауыздыќтаєандарєа алєыс Таяуда Астанада Чернобыль атом электр стансасында болған жарылыстың 30 жылдығына орай оның зардаптарын жоюға қатысқандарды марапаттау рəсімі өткізілді. Апат құрбандарына арналған ескерткіш алдында ұйымдастырылған шара Астана қалалық «Чернобыль одағы» қоғамдық бірлестігінің бастамасымен жүзеге асты. Жиын басында қатысушылар ескерткішке гүл шоқтарын қойып, құрбандарды бір минут үнсіздікпен еске алды. Еламан ҚОҢЫР,

«Егемен Қазақстан».

Бірлестіктің төрағасы Қуандық Омарбаевтың айтуынша, бұл – алдағы уақытта кең көлемде аталып өтілетін мерейлі дата шеңберіндегі алғашқы іс-шара. – Мұндай басқосудың мақсаты – апаттың зиянын халыққа жеткізіп, оның алдын алу, жастарды отаншылдыққа тəрбиелеп, рухын ояту. Себе бі, жарылыстың зардабын жоюға қатысқандардың арасында көзсіз ерліктер жасағандар өте көп. Бүкіл адамзатқа төн ген қауіптің бетін қайтарған жандардың сондай əрекеттерін кейінгі ұрпаққа насихаттау біздің парызымыз, – дейді Қуандық Мұхаметжанұлы. Жалпы, «Чернобыль одағы» республикалық заңды тұлғалар қауымдастығының мұрындық болуымен апаттың 30 жылдығына байланысты шаралар еліміздің барлық аймағында өткізіледі. Бұл жөнінде қауымдастық төрағасының орынбасары Марат Жүніс-Бек: – Қауымдастық БАҚ өкіл дері арасында арнайы байқаулар өткізіп, насихат жұмыстарының шеңберін кеңейтуді көздеп отыр.

Сондай-ақ, архивтегі деректермен жұмыс істеп, тың дүниелерді жариялау да жоспарымызда бар. Апат құрбандары мен оның зардаптарын жоюға қатысқандар туралы кең мазмұнды кітап шығарамыз. Қазіргі таңда республикалық қауым дастыққа мүше аймақтардағы 11 қоғамдық бірлестік аталған жұмыстарға дайындықты бастап кетті, – деді. Шара соңында бір топ черно быльдік арнайы төсбелгілермен жəне ордендермен марапатталды. Айта кетейік, 1986 жыл дың 26 сəуірінде сол кездегі КСРО аумағындағы

Чернобыль АЭС-інде жарылыс болғаны белгілі. Ол XX ғасырдағы ең ірі техногендік апат ретінде тіркелді. Қауіптің алдын алуға 30 мыңнан астам қазақстандық қатысып, көпшілігі радиация салдарынан əртүрлі дертке шалдықты. Бүгінде олардың 6 мыңға жуығы ғана ортамызда жүр. Осы апатқа байланысты БҰҰ ТМД елдері басшыларының 26 сəуірді халықаралық радиациялық апат жəне зілзала құрбандарын еске алу күні деп жариялау туралы шешімін мақұлдады. ––––––––––––––– Суретті түсірген Орынбай БАЛМҰРАТОВ.

(Соңы. Басы 1-бетте).

Бұл кезеңде əлеуметтік жағынан қорғалатын отбасылардың балаларын жаңа оқу жылына дайындауға көмек көрсету бойынша ауқымды жұмыс атқарылды. Жалпыға міндетті оқу қорының қаржысы есебінен қаладағы əлеуметтік тұрғыда қорғалатын отбасылардың 3937 баласына, оның ішінде əлеумет тік жағынан аз қамтылған отбасылардың 3937 баласына, 493 қамқорлыққа алынған, 52 мүмкіндігі шектеулі балаларға көмек көрсетілді. 23 тамызға дейін мектеп, жергілікті өзін-өзі басқару комитеті жəне азаматтардың күш-жігерімен балаларды мектепке дайындауға көмек көрсетуге арналған 14 пункт жұмыс істеді. 1 қыркүйектен бастап «Мектепке жол» акциясының екінші кезеңі басталады. Аталған кезеңде білім бөлімі мен қалалық ішкі істер басқармасының қызметкерлері мектеп та балдырығын аттаған оқушылармен кешенді жұмыс жүргізбек. Себебі, жыл басынан бері жеті ай дың ішінде Шығыс өңірінде балалардың қатысуымен 188 жолкөлік оқиғасы орын алды. Оқиға салдарынан 5 бала көз жұмып, 214 бала жарақаттанды. Кəмелетке толмаған 219 баланың ішінде 27 бала өз кінəлерінен зардап шеккен екен. Жаңа оқу жылының қарсаңында балалардың жол-көлік оқиғасында жарақаттануының алдын алу, балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жəне балалардың жол үстіндегі қауіпсіздігіне ересек тердің назарын аудару мақсатында 20 тамыз – 10 қыркүйек аралығында облыстық ішкі істер департаментінің əкімшілік полициясы басқармасы «Абайлаңыз,

балалар!» атты алдын алу іс-шараларын өткізуде. Шара барысында жол сақшылары жол қозғалысына қатысушыларымен апаттың алдын алу жұмыстарын жүргізіп, кездесулер, автожүрістер ұйымдастырды. Сондай-ақ, балалар мекемелері маңайында көше-жол жүйелерінің кешенді тексерулері жүргізіліп, балалар көп жиналатын орындарға ерекше назар аударылды, жол-көлік оқиғасының алдын алу бойынша ата-аналар жиналыстары, семинарлар өткізілді. Арнайы сабақтарды жүргізу үшін білім беру органдарына əдістемелік жəне тəжірибелік көмек көрсетіліп, жасөспірім жүргіншілер тарапынан жасалатын жол қозғалысы ережелерін бұзудың алдын алу жұмысына, жол қауіпсіздігі шараларына ерікті көмекші-жасақтар қатыстырылды. «Абайлаңыз, балалар!» алдын алу іс-шарасының тиімділігін арттыру мақсатында əкімшілік полиция басқармасына «Нұр Отан» партиясы, Саламатты өмір салтын қалыптастыру орталығы, «Қызыл Жарты Ай» ұйымы қолдау көрсетіп келеді. – Жол қозғалысы қауіпсіздігіне қатысты мəселелер əрқашан ішкі істер департаментінің бақы лауында. Əрбір орын алған оқиғаларға, əсіресе, балаларды жəне жолаушыларды тасымал дау мен айналысатын көлік құ ралдарының жүргізушілерімен болған оқиғаларға қызметтік тексерулер жүргізіледі. Апаттың дең гейін төмендету – біздің басты міндетіміз, – дейді облыстық ІІД əкімшілік полициясы басқармасының бастығы Жанболат Бақыжанов. ӨСКЕМЕН.


«Өткен тарихымызға тағзым да, бүгінгі бақытымызға мақтаныш та, гүлденген келешекке сенім де Мəңгілік Ел деген құдіретті ұғымға сыйып тұр. Отанды сүю – бабалардан мирас болған ұлы мұраны қадірлеу, оны көздің қарашығындай сақтау, өз үлесіңді қосып, дамыту жəне кейінгі ұрпаққа аманат етіп, табыстау деген сөз. Барша қазақстандықтардың жұмысының түпкі мəні – осы».

деген ақын Махамбет Өтемісовтің ағымымен, үстем тапты ұнатпайтын кеңестік идеологияның ықпалымен жағымсыз бейнеде де көрсетеді. Қалай десек те, хан Жəңгірдің қазақ тарихында тұңғыш рет шешек ауруына қарсы егу ісін (1826 ж.) ұйымдастырып, Бөкей хандығының жағрафиялық картасын (1828 ж.) жасатқаны, сусыған құмды тоқтату үшін ағаш отырғызуды (1831 ж.) қолға алдыртқаны, үлкен сауда жəрмеңкесін (1832 ж.), мұсылмандар мешітін (1835 ж.)

туы» сынды газет-журналдар басылған. Жəңгір хан көз жұмғаннан кейін патша үкіметі хандықты жойып, билік жүргізуді Уақытша кеңеске тапсырды. 1860 жылы Бөкей ордасы 7 əкімшілік бөлікке (Тарғын, Қалмақ, Нарын, Қамыс-Самар,Талов, Бірін ші, Екінші Теңіз жағалауы округтеріне) бөлініп, əрқайсына əкім-правитель тағайындалды. 1920 жылы Бөкей губерниясы (орталығы – Орда) құрылғанда құрамына 8 (Қалмақ, Қамыс-

Хандыќ биліктіѕ соѕєы ізі ќалєан ґѕір тылсым сырєа тўнып тўр Нұрлан РАХЫМЖАНОВ, Бөкей ордасы ауданының əкімі.

Мемлекет басшысы «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты Қазақстан халқына Жолдауында осылай деді. Яғни, өткенді ұмытпай, бүгінгіні бағалап, болашаққа нық сеніммен қарау керек. Əрқайсысын байыппен саралап, түйін жасай білгеннің ұтылмасы хақ. Бодандықтың бұғауында жүр ген тұста өзгелердің тарихын тереңдеп оқысақ та, төл оқулықтарымыздың қылыштың қырындай болғаны да шындық. Туыс тас тайпалардың басын қосып, болашақ қазақ мемлекеттілігінің негізін қалап кет кен хандарымыздың да атын атай алмадық. Оған əре кет тенген зиялыларымыздың, ғалымдарымыздың ізіне империя шам алып түсіп, қуғынға ұшыратты. Ел тəуелсіздігіне қол жеткелі бері тарихымыздың ақтаңдақ беттері қалыпқа келтіріліп келеді. Соның бірі – Қазақ хандығының 550 жылдығының аталып өтілуі. Оны тойлаудағы мақсат – ішіпжеу емес, халқымыз бастап кешкен сол бір кезеңдерді қайта жаң ғыртып, ұрпақтарға тə лім ету, ынтымақ-бірлікті дəріптеп, елдігімізді баршаға таныту, қазақстандықтардың патриотизмін нығайту жəне олар дың рухани тұрғыдан өсіп-жетілуін қамтамасыз ету. Қазақстан Президенті мерейтойды қалыптасқан күрделі экономикалық жағдайда артық шығынсыз, бірақ халық жадында қалатындай сапалы өткізуді тапсырды. Түркі халықтарының арғы бабалары сақтар мен ғұндар, қыпшақтар мен оғыздар Еуразияның байтақ даласында небір ұлы қағандықтар мен хандықтар құрып, елі мен жерін, тілі мен тарихын жəне салт-дəстүр мен ата заңын қалыптастырған. Ауыз əдебиеті мен жазу мəдениеті де дамыған. Жыр-дастандарда халықтың басынан кешкен оқиғалар көркем тілмен баяндалады. Мысалы: «Еділді келіп алғаны, Етекке қолды салғаны. Жайықты кеп алғаны, Жағаңа қолды салғаны», – деген жолдар көп нəрсені аңғартқандай. Сол Еділдің жағасына таяу жердегі Нарын құмы мен Бөкей даласын мекендеп отырған Бөкей ордасы деп аталатын аудан хандық биліктің соңғы ізі қалған жер. Жерұйықты іздеп жүрген Асан қайғы бабамыз қырдан шұңқыр қазып, қайта көмгенде, топырақ жетпей қалса, Нарында артық қалыпты. «Береке-байлық осында» деген екен сонда бабамыз. Бөлтек толы тал-шілік, мойылы мен жидесі, ашықтағы шұрайлы көкмайса шөбі, қазғанда жарты метрден шығатын мөлдір суы ғасырлар бойы қазақтарға жайлы қоныс болды. Оған қызыға қарап, көз алартқан өзге жұрт та аз еместі. Қолдан қолға өткен атамекенді Нұралы ханның ұлы Бөкей сұлтан асқан дипломатиялық шеберлікпен қайтарып, 1801 жылдың 11 наурызында орыс императоры І Павелден ресми рұқсат алады. Сол жылдың күзінде 5000 түтін, 22725 адам, 2 миллион малмен Жайық өзенінің ішкі (оң) жақ бетіне көшіп, қоныстанады. Патша үкіметінің 1806 жылғы 19 мамырдағы жарлығымен Еділ мен Жайық аралығына орналасқан Бөкей хандығына 6500 десятина жер бөлінеді. Ол солтүстігінде – Самар, шығысында – Орал губернияларымен, батысында – Астрахан губерниясының Царев, Енетаев, Краснояр уездерімен, оңтүстігінде Каспий теңізімен шектескен. 1812 жылдың 1 мамырында Бөкей Александр І патшаның арнайы грамотасымен

9

www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

«Қырғыз-қайсақ Кіші ордасының» ханы болып тағайындалады. Оны ақ киізге отырғызып, хан көтеру рəсімі Орал қаласы маңындағы тоғайда өтеді де, ол жер кейін «Хан тоғайы» аталып кетеді. Орыс патшасының Бөкейге Еділге дейінгі ен далаға оралуға рұқсат беруі «бөлшекте де билей бер» саясатын ұстанғандық, сол арқылы қазақ сұлтандары арасына іріткі салу еді. «Польза ожидаемая от них та, что когда они с таким великом числом скота останутся, какой при них прежде, то оной будет в России и не будут пользоваться им хивинцы и бухарцы, как до сего делалось, народ сей же когда обрусеет, то останется на таком точно основании, как и другой в Астраханской губернии азиатскии народ, кочевые калмыки, турхменские татары», – деп пайымдайды. Алайда, Бөкей сұлтан отарлаушылар ойлағандай көнбістік танытпайды. Ол кіші жүз қазақтарын Орал казак атамандары шабуылынан қорғау, күйзелген қазақтардың ата қоныста шаруашылық құрып, Еділ-Жайық аралығының заңды иесі атануы жолында еңбектенеді. Нəтижесінде «жүдеу, аздаған бас малмен көшіп барған қазақтарды» ақтылы қойы, мыңғырған түйесі, жылқысы бар ел қатарына жеткізеді. Халқымен бірге көшпелі өмір кешіп, елінің еңсесін көтереді. Өмірден өткенше соңына ерген халықты қамқорлаудан жаңылмайды. Сондықтан да ол туралы ел арасында ешбір ғайбат сөз айтылған емес. Қайта «Өз заманының ағымын жақсы түсінген, көреген, сауатты адам. Жұртты сауаттандыруға, отырықшылыққа баулып, кейіннен дəстүрге енген көп бөлмелі қарағай үйлер мен шикі тастан со ғылған тас қыстаулар салдырды» деп баға берсе, белгілі орыс этнографы П.И.Небольсин: «Бөкей тапқырлығымен, зеректігімен жəне бұрын-соңды болып көрмеген ақылдылығымен ерекшеленетін», – депті. Бөкей хан 1815 жылы 21 мамырда Еділдің теңізге құяр сағасында, Жігіт мекенінің маңында қайтыс болып, денесі Астрахан губерниясының Бəйбек деген жеріне, өз өсиеті бойынша Сейіт баба қорымына жерленеді. Хан тағы мұрагерлік жолмен Жəңгірге (1801-1845) берілгенімен, оның жастығына байланысты билік Бөкейдің інісі Шығай сұлтанға тапсырылады. 1823 жылға дейін Астрахан губернаторы Андреевскийдің үйін де тəрбиеленіп, еуропаша білім алған Жəңгірдің ел басқарудағы қызметіне берілген бағада қарама-қайшылықтар көп. Бірі оны қазақтың тұрмыс-тіршілігін дамытуға сүбелі үлес қосқан реформатор десе, «хан емессің, лаңсың, қара шұбар жылансың»

аштыр ғаны, архив мекемесін (1838 ж.) қалыптастырғаны шындық. 1838 жылы алғашқы дəріхана өз жұмысын бастаса, 1840 жылы ветеринарлық пункт, пошта байланысы іске қосылып, мал тұқымын жандандыру, екпелер жүргізіп, зерттеу жасалыпты. 1841 жылдың 6 желтоқсанында Хан ордасында Жəңгір мектебі есігін айқара ашып, шəкірттерді қабылдайды. 1843 жылы ханға патшалық Ресей генерал-майор атағын берсе, 1844 жылдың 9 мамырында Қазан университеті Ғылыми кеңесінің құрметті мүшесі болып сайланады. Оның бастаған ісі, өзі өлгеннен кейін де жалғасын тауып, 1852 жылы Ордада тұңғыш аурухана, 1862 жылы кітапхана ашылды. Хан жəрмеңкесіндегі сауда-саттықтың дамуына байланысты ақша капиталын реттейтін əрі сақтайтын орын «Казначейство» мекемесі 1867 жылы құрылып, банк қызметін атқарады. 1869 жылы өрт сөндірушілер командасы мен жылжымалы обоз жасақталады. 1870 жылы Ресейден ауа райын бақылайтын аспаптар əкелініп, метеорологиялық станса жұмыс жасайды. 1890 жылы Нарын орман шаруашылығы құрылып, 1908 жылы Орда орман шаруашылығы мекемесі жанынан питомниктер жабдықталады. 1910 жылы орманшылар мектебі ашылады. 1908 жылы оба індетіне қарсы күрес стансасы, 1910 жылы оның жанынан лаборатория, пастерлеу стансасы ұйымдастырылады. 1911 жылы қазақ баспасөзі қарлығаштарының бірі – «Қазақстан» газеті жарық көрсе, 1913 жылы Қазақстанда тұңғыш рет Ордада сот дəрігері қызметі бекітіліпті. Тізе берсек, қазақ, Қазақстан тарихында тұңғыш рет деген атау ды иемденген нəрселер бұл Ордада жетерлік. Еліміздің Қазақстан атануының өзі осында бірінші рет жарық көрген газеттен бастау алған. Сондықтан да бұл қасиетті мекенді көпшіліктің «тұңғыштардың Отаны» деп дəріптеулері заңды. Сауатты адам төңірегіндегі болып жатқан оқиғаларға бейжай қарамайды. Өзінше пайымдап, қажетіне қарай пікір білдіреді, араласады. Көзі ашық бөкейліктер де қалың бұқараның мұңын жоқтаушы ретінде көріне білген большевиктер партиясын қолдап, кеңес өкіметінің Қазақстанда алғаш Ордада орнауына (1917 ж.) дəнекер болыпты. Бірінші үлгілі қазақ-кеңес атты əскер полкі де 1918 жылы осында жасақталып, тұңғыш комсомол ұйымы да (1918 ж.) осында құрылған, 1918 жылы тұңғыш кеңестік баспахана ашылып, онда «Дұрыстық жолы», «Киргизская правда», «Ұшқын», «Дала дабылы», «Қазақ жарлылары», «Кедей

Самар, Нарын, Бірінші Теңіз, Екінші Теңіз, Талов, Тарғын, ЕділКаспий) уезд енеді. 1925 жылы бұл губерния Орал губерниясына қосылады. 1928 жылы Бөкей уезі Орал облысының Орда ауданы болып өзгертіледі. Сөйтіп, Бөкейдің аты жойылады. Халқымызды өткенінен айырып, мəңгүрт жасау жолында кеңес өкіметінің жасаған жымысқы саясатының бірі – зиялыларын құртып, олардың ошақтарын əскери сынақ орта лықтарына айналдыру болған тəрізді. 1947 жылы Бөкей даласында да атом қаруын сынау басталады. 1952 жылы Орда ауданы таратылып, территориясының басым бөлігі «Азғыр», «Капустин-Яр» полигондарына беріледі. Ондағы сынақтардан келген зардап тұрғындар арасында əлі байқалуда. 1972 жылы қайта құрылған Орда ауданына 2001 жылы Бөкей ордасының 200 жылдығына орай, Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Бөкей ордасы атауы қайтарылды. Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев Хан ордасы ауылында екі рет болып, өлкеміздің атақты азаматтарының есімін, тарихын сақтай білген жерлестерімізге зор ризашылық білдірді. Бөкей ордасы тарихи мұражайы кітабына: «Өз жерінің, өз елінің тарихын, атақты азаматтарын құрметтей білу деген халық сана-сезімінің өсуіне себеп болмақ», деген сөздерді жазып қалдырды. Өткенімізді ой елегінен өткізіп, кейінгі ұрпаққа насихаттау жолында Бөкей ордасы тарихи мұражай кешені барынша жұмыстанып келеді. Сөз орайы келген соң айта кетелік, 1967 жылы қоғамдық негізде құрылған бұл мəдениет ошағының іргесін азамат соғысы ардагері, Ленин орденді ұстаз Ахметфайыз Тажитдинов қаласа, одан эстафетаны қабылдап алған Шарап Сиранов, Темірболат Махимов, ал қазір Ғайса Махимов бастаған ұжым парасаттылық пен байыптылық жəне кəсіби шеберлік танытуда. Жекешелендіру кезінде өзгенің меншігіне берілген тарихи ғимараттар сатып алынып, бұрынғы қалпына келтірілуде. Соның арқасында «Бөкей ордасында халыққа білім беру», «Тұңғыш қазақ кеңес баспаханасы», «Тəуелсіздік музейі» қатарға қосылды. Осы жұмыстарды алда да жалғастырып, кешен аймағын кеңейту, оны тарихи-мəдени қорыққа айналдыру болашақтың еншісінде. Өлкемізде туризмді дамыту үшін жол да, қыруар қаржы да қажет. Соңғы қазақ хандарының ізі қалған бұл аймақтан аты жалпақ жұртқа мəлім тұлғалар да көп шыққан. Ғалым МұхамедСалық Бабажанов, күй атасы Құрманғазы мен Дəулеткерей, Дина, Сейтек, Қали, Тұяқберді,

генералдар Ғұбайдолла Жəңгіров, Рамазан Құрманғалиев, Шəкір Жексенбаев, халық батыры Исатай Тайманов, оның серігі ақын Махамбет Өтемісов, мемлекет қайраткерлері Сейітқали Меңдешев, Алма Оразбаева, Серікқали Жақыпов, Бисен Жəнекешев, Кеңес Одағының Батырлары Мəншүк Мəметова, Темір Масин, Ахмедияр Құ сайы нов, Халық Қаһарманы Хиуаз Доспанова, т.б Нарын топырағының түлектері. Жасыратыны жоқ, бүгінгі күні түгін тартса майы шыққан Нарын құмы аумағындағы экологиялық ахуал айтарлықтай мəз емес. Оның үстіне облыс орталығынан 600 шақырым шалғай жатқан шекаралық ауданбыз. Ресейдің Еділ бойы теміржолы аудан орталығын басып өткенімен, жолаушылар пойызының ешқайсысы тоқтамайды. Бұл да жерлестеріміздің орынды реніштерін туғызуда. Қатқыл табанды жол салынбағандықтан, Оралға бару жүргіншілер үшін азап. Соған қарамастан малымыз өсіп, шаруамыз жүріп жатыр. Ауданда 7 ауылдық округ, 22 елді мекен бар. Жалпы тұрғындар саны 16361 адам. Жеке жəне заңды тұлғалардың иелігінде 62594 бас ірі қара, 135492 бас қой мен ешкі, 19127 жылқы, 1190 түйе малы тіркеліп отыр. Жыл басынан бері 2932 тонна ет, 6948 тонна сүт өндірілді. Шаруа қожалықтарындағы мал басы тұрақты өсіп отыр. Өткен жыл соңында ауданда ірі қара малының аналығы 30 бастан асатын 215 шаруа қожалығы тіркелген болса, биыл олардың саны 234-ке жетті. Отардағы саулықтың саны 600ден асатын 18, табындағы биенің саны 75 бастан жоғары 27 шаруа қожалығы бар. Сондай-ақ, 10 асыл тұқымды-жасақтаушы мал шаруашылықтары тіркелген. Соның ішінде 1-і айыр өркешті бактриан түйесін өсіруші, 9-ы қазақтың ақ бас сиырын өсіретін шаруашылықтар. Аудандағы 837 шағын кəсіпкерлік субъектілерінде 1486 адам жұмыс істейді. Бірінші жарты жылда кəсіпкерлік субъектілері 1 миллиард 520 миллион 80 мың теңгенің өнімдерін өндіріп, бюджетке 8 миллион 532 мың теңге салық төлемдерін түсірді. Биыл 5 шағын цех іске қосылып (наубайхана, дəнекерлеу цехы, 2 пластикалық терезе мен есік өндірісі жəне 1 керамзитблок өндірісі), 11 жұмыс орны ашылды. Шағын цехтардың өнім көлемі 29 миллион 734 мың теңгені құрап, өткенмен салыстырғанда 18,9%ға артты. Аудан тұрғындары кəсіпкерлікті қолдау бағытындағы мемлекеттік бағдарламалар арқылы тұрақты түрде несиелермен қамтылуда. Ағымдағы жылы аудан ға «Жұмыспен қамту» бағ дарламасы арқылы 30 млн. тең ге несие қаржысы бөлінді. Бұ ған қоса аудан кəсіпкерлері осы бағдарлама бойынша өткен жылдары бөлініп, қайтарылған қаржы есебінен 19 миллион 650 мың теңге несие алды. Бұл қаржылар мал өсіру, тұрмыстық қызмет көрсету орындарын ашу жəне шағын өндіріс орындарын ұйымдастыруға бағытталуда. Аудандағы экономикалық белсенді тұрғындар саны – 9614 адам. Жұмыс іздеуші ретінде тіркелгендер – 481, жұмыссыздық деңгейі 5%-ды құрап, өткен жылғы деңгейінде сақталып отыр. Биыл 82 адам тұрақты жұмысқа орналастырылды, 51 адам əлеуметтік жұмыс орындарымен, 219 адам ақылы қоғамдық жұмыспен қамтылды. «Жұмыспен қамту-2020» мемлекеттік бағдарламасының аясында Қ.Сағырбаев атындағы орта мектепке күрделі жөндеу жүргізіліп, оның жұмыстарына Саралжын ауылының 15 тұрғыны тартылды. 5 жас маман «Жастар тəжірибесінен» өткізілді. Білім беру саласында 9 орта жəне 10 бастауыш мектеп, 1 кəсіптік колледж, 4 балабақша, 10 шағын, 4 мектептен тыс тəрбие орталықтары қызмет жасайды. Биылғы оқу жылында балаларды мектепке дейінгі білім берумен қамту көрсеткіші 77,5%-ды құрап, алдыңғы оқу жылы деңгейінен 2,3% жоғарылады. Осылайша, Қазақ хандығының 550 жылдығы мерекеленер тұста халқымыздың соңғы хандарының бірі Жəңгірдің де ұмыт қалмауы, əкесі Бөкей негізін қалап, заманына сай Жəңгір ілгері дамытқан Ішкі Бөкей ордасының астанасы болған Хан ордасы ауылында дүбірлі той өткізу шарасы белгіленуі де бөкейліктер үшін үлкен мəртебе. Жұртшылық осы игілікті іске өз қолдау-көмектерін көрсетіп, белгіленген көпшілік мəдени шаралардың ойдағыдай өтуіне барынша атсалысып та жатыр. Батыс Қазақстан облысы, Бөкей ордасы ауданы.

 Өңір өмірі

Бір кїнде 9 білім ўясы ашылды

Қызылорда облысында бір күнде 8 мектеп пен 1 балабақша ашылды. Əдетте мамыражай заман болды деп еске алатын Кеңес заманының өзінде мұндай жағдай болмаған шығар-ау. Нақ оқу жылының алдында бұған дейін ескі немесе апатты жағдайдағы білім ошақтарында оқып жатқан балалардың су жаңа мектепке көшуі көңілімізге қуаныш ұялатты. Мұның сыртында тағы үш мектеп қыркүйек айына дейін ашылады деп жоспарланып отыр.

Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Білім саласы – басты назарда

«Бітер істің басына, жақсы келер қасына» демекші, оқушылардың қуанышын бөлісуге Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов Астанадан арнайы келіп, аймақ басшысы Қырымбек Көшербаевпен бірге білім ошақтарының ашылу салтанатына қатысты. Арал ауданының Жіңішкеқұм, Қосаман жəне Жаңақұрылыс ауылдарында бірдей үш мектеп бой көтерсе, аталған ауданда тағы бір мектеп пен балабақшаны қыркүйек айына дейін пайдалануға беру жоспарланып отыр. Қазалының Аранды, Сарыбұлақ елді мекендерінде 100 орындық 2 білім ұясы іске қосылып, Қармақшы ауданына қарасты Ақай ауылында 280 балаға арналған балабақша пайдалануға берілсе, тағы 600 орындық мектептің құрылысы да бітуге жақын. Дəл осындай жаңалықтан Сырдария ауданы да құралақан емес. Шаған ауылында бұл күні 900 орындық білім ошағы есігін айқара ашса, жаңа оқу жылына дейін Шіркейлі ауылында да 600 орындық мектеп ел игілігіне беріледі. Шиелі ауданы Бала би ауылының оқушылары да 900 орындық мектептің ашылуына куə болды. Сонымен қатар, Қызылорда қаласындағы оқушылар үшін 900 келушіге арналған мектеп пайдалануға берілді. Дəл осындай тағы бір оқу ошағы қыркүйек айында «Ипподром» шағын ауданында ашылады. Заманауи үлгіде салынған бұл мектептердің барлығында оқушылардың сапалы білім алуларына толық жағдай жасалған. Сонымен қатар, биыл өңірдегі мектептер жылдағыдай қыр күйекте емес, қазірдің өзінде 100 пайыз оқулықпен қамтылып отыр. Алдағы оқу жылында 5 мыңнан астам бала алғаш рет жаңа мектеп табалдырығын аттамақ. Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов пен Қызылорда облысының əкімі Қырымбек Көшербаев оқушыларға жаңа оқу жылына сəттілік тілеп, компьютермен жабдықталған кабинет жəне Елбасының атынан 1-сынып оқушыларына кітаптар табыстады. – Биылдың өзінде Қызылорда облысында 22 білім нысанын салуға 6,5 миллиард теңге бөлінді. Жыл соңына дейін 19 мектеп пен 4 балабақша пайдалануға беріледі. Осылайша, Елбасының бізге жүктеген үш тапсырмасы толық орындалуда. Біріншіден, үш ауысымдық мектептер мəселесі шешілді. Енді Қызылорда облысында үш ауысыммен оқитын мектеп мүлдем жоқ. Екіншіден, апаттық жағдайдағы мектептерді 2016 жылға дейін толық жаңалаймыз. 2013 жылы Қызылордада 25 апаттық мектеп болса, оның 14-і қайта салынып, қалған 11 білім ошағын келесі жылдың соңында бітіруді жоспарлап отырмыз. Үшіншіден, Елбасы 2020 жылға дейін «Балапан» бағдарламасын толық жүзеге асыруды тапсырған болатын. Ал біз жыл соңына дейін балаларды 100 пайыз балабақшамен қамтып, бағдарламаны бекітілген уақытынан бұрын аяқтаймыз, – деді Қырымбек Елеуұлы. – Елбасы жыл сайын республикада 100 мектеп салуды тапсырған болатын. Бұл жұмыстарды жүзеге асыруда Қызылорда облысы көш бастап келеді. Еліміздегі аймақтар арасында білім саласына үлкен мəн беріп, білім ошақтарын ашуда да алдыңғы орында. Осындай

білім саласына көрсетілген қамқорлықтың арқасында биыл Сыр өңірінің түлектері Ұлттық бірыңғай тестілеудің қорытындысы бойынша алдағы бесінші орынға шықты, – деді министр.

Їздік мектепке 17 миллион теѕге берілді

Соңғы 2 жылда Қызылорда облысы республика бойынша əлеуметтік салаға көп қаржы бөлетін аймақтардың көшін бастап келеді. Бұл жұмыстардың нəтижесі де жоқ емес. Биылғы оқу жылында ҰБТ қорытындысы бойынша Сыр өңірі 13-орыннан алдыңғы бестікке көтерілді. Мыңдаған қызылордалық жас түлек облыс əкімі гранттарын иеленді. Сондай-ақ, Ресей Федерациясы Үкіметі арасындағы келісімге сəйкес 321 түлек Мəскеу жəне Санкт-Петербургтың маңдайалды жоғары оқу орындарында тегін білім алуға мүмкіндік алып отыр. Бұдан бөлек, жоғары жəне арнайы оқу орындарына бөлінетін «Серпін» бағдарламасымен де қызылордалық жастар тегін оқуға жолдама алды. Айта кету керек, талай жылдан бері талқыға түсіп келген Байқоңырдағы мектептердің проблемасы биыл оң шешімін тапқан болатын. Енді оларға қазақстандық білім стандартына сай оқулықтар жеткізілуде. Білім жəне ғылым министрінің Қызылорда облысына сапары барысында «Білім беру мазмұнын жаңарту: болашаққа бағдарлану» атты білім беру қызметкерлерінің тамыз кеңесі өтті. Биыл аймақтағы білім саласына 66 миллиард теңгеден астам қаржы қаралды. Соңғы үш жылдың ішінде бұл салаға бөлінетін қаржы еселеніп өсті. Соның арқасында күрмеуі қиын мəселелер шешімін тапты. – Маған əкім ретінде атқарған жұмыстардың ішіндегі ерекшесін айтыңыз десе, білім саласындағы жетістік дер едім. Өйткені, білім күрделі жүйе. Қырағы түрде қадағалау қажет. Біз тағы бір жобаны қолға алдық. 22 білім ошағын инновациялық мектепке айналдырмақпыз. Яғни, өңірдегі білім ошақтарын Назарбаев мектебі үлгісінде жарақтандырамыз.Ұстаздарды оқыту керек. Оған қыруар қаржы қажет. Бірақ болашаққа инвестиция салудан бас тарпаймыз, – деді тамыз кеңесіне қатысқан Қырымбек Көшербаев. «Өңір жас кадрларға сенім артуымен ерекшеленеді. Мəселен, 25 жасқа дейінгі мұғалімдердің үлесі республикада 11 пайыз болса, бұл Қызылордада 16 пайызды құрайды. Енді магистр дəрежесі бар педагогтардың санын арттыруға байланысты жұмыс жасау қажет», – деді Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов. Жиын соңында білім саласының дамуы на айрықша үлес қосып жүрген бірқатар мұғалімдер «Ы.Алтынсарин», «Білім беру ісінің Құрметті қызметкері» төсбелгілермен жəне министрлік пен облыс əкімінің Құрмет грамотасымен жəне Алғыс хатымен марапатталды. Сондай-ақ, «Үздік орта білім ұйымы» гран тын №9 облыстық дарынды балаларға арналған қазақтүрік лицейі иеленді. Мектеп ұжымы 17 миллион теңгенің сертификатын алды. Бұл мектептен 2 халықаралық олимпиадалардың жеңімпазы шықты. ҰБТ қорытындысында орташа 105,5 балл жинады. Бұл еселі еңбектің жемісі. Қызылорда облысы.


10

www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

 Есімі елдің есінде

 Зерде

Саналы ғұмырын ауылшаруашылық ғылымына арнап, су мəселелерін терең зерттеп, бірнеше ғылыми еңбектер жазып қалдырған аяулы ұстаз Лашқар Есенқұлұлы Тəжібаев 1915 жылы 20 тамызда Оңтүстік Қазақстан облысының Қазығұрт өңіріндегі Қарақия ауылында дүниеге келген. Күллі түркі əлеміне əйгілі осы бір əруақты да қасиетті мекеннен түлеп ұшқан ұстазымыз туған жерін əрдайым ардақ тұтып жүретін. Осы бір ерекше өлкенің ғажайыбын əлем ғалымдары əлі де толық зерттеп-зерделей алған жоқ. Бабаларымыз айтып кеткен: «Қазығұрттың басында кеме қалған. Ол əулие болмаса, неге қалған?» – деген даналық сөзден басталатын жыр жолдарының астарында аңыздан гөрі ақиқаттың басым екеніне шүбəсіз сенеміз. Осынау қастерлі топырақтан халқымызға есімдері белгілі білім мен ғылымның, өнер мен мəдениеттің қаншама тұлғалары өсіп шықты. Солардың бірі де бірегейі, өресі биік ғалым ретінде танылған Лашқар Есенқұлұлының ерен еңбек жолы мен өнегелі өміріне қарап, тылсымға толы таңғажайып өңірдің ерекше қасиетін сезінгендей боласың.

Ўлаєатты ўстаз Тілектес ЕСПОЛОВ,

Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ректоры, академик.

Лашқар Тəжібаевтың əкесі Есенқұл – қарапайым отбасынан шыққан. Аумалы-төкпелі 1910-1917 жылдары кедей отбасынан шыққандар қалалық жерлерде тиісті білім ала алмайтын. Содан ол Сүгірəлі Өсербаев дейтін ауқатты адамның фамилиясымен Шымкент қаласындағы орыс-қазақ училищесінде білім алып, кейін хатшы-аудармашы болып жұмыс істейді. Кеңес өкіметі орнаған тұста болыстық атқару комитетінде, уездік қаржы бөлімінде, уездік атқару комитетінде қызметтер атқарды. 1923 жылы ұлы Лашқардың небəрі сегіз жасында əкесі Есенқұл ауыр науқастан көз жұмды. Дана халқымызда «Мың малың болғанша, бір балаң ғалым болсын», деген мағыналы сөз бар. Қарапайым болмысымен осы қағиданы жадына түйіп өскен əкесі Лашқардан көп үміт күтті. Өмірлік үлгі тұтып, еңбекқорлық пен төзімділікті үйренген əкесінен айырылғаннан кейін болашақ ғалым 1926-1931 жылдары Шымкент, Алматы қалаларындағы балалар үйлерінде тəрбиеленді. Жастайынан тағдырдың тауқыметін тартып, қиындықтарды бастан өткерген ол 1931 жылы жеті жылдық мектепті тəмамдағаннан кейін Свердловскідегі рабфакқа түсіп, 1936 жылы Орта лық Азиядағы инженер-гидротехник мамандарын оқытатын Ташкенттегі ауыл шаруашылығын механикаландыру мен ирригация инженерлерін дайындайтын институтта жоғары білім алды. Оқуын үздік бітіргеннен соң 1940 жылы Қазақ КСР Су шаруашылығы саласына инженер-жобалаушы қызметіне арнайы жолдамамен жіберіледі. Арада бір жыл өте сала Ұлы Отан соғысы басталып, қысылтаяң кезеңде бір ай шеңберінде ғана саперлік курстан өтіп, Лашқар Тəжібаев еріктілермен қатар алғашқылардың сапында майданға аттанады. Соғыстың алғашқы жылында Мəскеу түбіндегі ұрыста ауыр жараланады. Біршама уақыт емделгеннен кейін, Ұлы Отан соғысының мүгедегі ретінде елге қайтарылады. Алайда, бойында ерік-жігері мықты, ауыртпалықтың талайын көріп өскен ол майданнан жаралы оралса да тағдырға мойымай, ел үшін қызмет етуін жалғастырып, ғылымға біржола ден қойып, 1942-1943 жылдары Қазақ КСР Су шаруашылығы министрлігінде инженер, басқарма бастығы болып қызмет атқарады. Ғалымның соғысқа дейінгі қызметі мен білімін, зеректігі мен ұйымдастырушылық қабілеттерін ескерген республика басшылығы кейін оны Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің су шаруашылығы жəне энергетика тобының бастығы, аға референт қызметіне бекітеді. Еңбек жолын өнімді бастаған қайраткер 19491951 жылдары Ленин атындағы Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы Ғылым академиясының Қазақ бөлімі республикалық тəжірибемелиорация станциясының директоры қызметін де абыроймен атқарады. 1951-1962 жылдары Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтының (қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университеті – авт.) деканы болып, ұстаз ретінде өз мектебін қалыптастыра бастайды. 1962-1963 жылдары – Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Су қорларын пайдалану жəне қорғау жөніндегі мемлекеттік комитетінің бастығы, одан кейін

1963-1996 жылдары – Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтының «Гидротехника жəне мелиорация» кафедрасының меңгерушісі қызметтерін атқарған. Жауапкершілігі мол лауазымды қызметтер мен ұстаздық бағытты жəне ғылыми ізденіс жолын қатар алып жүрген ғалым ауылшаруашылық аймақтарды суландыру, егістіктер мен жайылымдарды суарудың жаңа əдістерін енгізу жəне су шаруашылығын автоматтандыру, гидромеханика салаларын барынша зерттеп, бірнеше ғылыми еңбектер жазды. Ойы терең ғалымның еңбектері жоғары бағаланып, Еңбек Қызыл Ту орденімен жəне медальдармен марапатталған. Алдыңғы буын ұстаздардың ғылымдағы ізбасарлары саналатын біздер олардың зерделі істерін жалғастырып, ел дамуы мен жас ұрпақтың өсіп-жетілуі жолында жұмыла қызмет етіп келеміз. Елбасымыз Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың зор сенім артуы мен 2001 жылы Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ректоры қызметіне келгеннен бері ауыл шаруашылығы білімі мен ғылымын дамытуда мемлекет қойған талаптар аясында жүргізудеміз. Ұлттық зерттеу университеті бағытындағы стратегиясын анықтап, жаңаша даму сипатына ие болған оқу ордамызда 2003 жылы «Гидротехника жəне мелиорация» кафедрасына профессор Лашқар Есенқұлұлы Тəжібаевтың есімі берілген. Бүгінгі таңда құрамына аталған кафедра кіретін «Гидротехника, мелиорация жəне бизнес» факультетіндегі барлық оқу бағдарламасында Лашқар Есенқұлұлының зерделі ғылыми еңбектері пайдаланылады. Кафедра университет жанындағы, заманауи озық технологиялармен жабдықталған, профессор Тəжібаев Лашқар Есенқұлұлы атындағы «Су шаруашылығы проблемалары ғылым-білім орталығы» аясында жұмыс істейді. Жуырда орталық ішінен биыл туғанына 100 жыл толуына орай көрнекті ғалым Лашқар Тəжібаев мұражайын аштық. Онда тұлғалы ұстаздың өмірі мен ғылыми жолынан сыр шертетін құжаттар мен суреттер, ғылыми кітаптар мен өз атымен патенттелген су қондырғыларының үлгілері, алған атақтары мен орден, медальдары, зерттеу жұмыстарында қолданып, тұтынған заттары сынды құнды жəдігерлер қойылған. Бұл мұражайды ашудағы мақсатымыз – Лашқар Есенқұлұлы сынды ғалымдарымыздың ардақты есімі мен сүбелі ғылыми еңбектерін кейінгі ұрпаққа үлгі етіп, жастарды ғылымға ынталандыру. «Өмірге келу – ата-анадан, қалыптасу – ұстаздан» деген аталы сөзді бабаларымыз текке айтпаған. Өз басым ұстазым Лашқар Есенқұлұлынан ғылымға құштарлықты ғана емес, адамгершілік, адалдық, шыншылдық, кішіпейілділік пен бар игі қасиеттерді үйрендім. Қазақ ауыл шаруашылығы институтында осындай зиялы ғалымның аспиранты болып жүрген кезімде

ғылымға деген ынта-жігерім, тіпті, арта түсті. Сол кезде ұстазымның тікелей ұсынысымен қазақ баласының қолы жете бермейтін Мəскеудегі А.Н.Костяков атындағы Бүкілодақтық гидротехника жəне мелиорация ғылымизерттеу институтының аспирантурасында білім алып, техника ғылымдарының кандидаты ғылыми дəрежесін қорғадым. Бұдан кейін өзім оқыған институтқа қайта оралып, Қазақ ауыл шаруашылығы институтында оқытушы, доцент, сонымен қатар, сумен қамтамасыз ету жəне суландыру жөніндегі салалық ғылыми-зерттеу зертханасының меңгерушісі ретінде 10 жылдай қызмет атқарып, ұстаз еңбегін жалғастырып, ғылымға түбегейлі бет бұрдым. Бүгінде Қазақстан аумағында ауыл шаруашылығын жүргізуге қажетті су ресурстарын тиімді пайдалану мəселелері жиі көтерілуде. Мəселен, трансшекаралық өзендер проблемасы əлі күнге дейін өзектілігін жоймай, нақты шешімін таба қойған жоқ. Қазіргі уақытта ауыл шаруашылығы саласында жоғары сапалы өнім алу үшін егістік алқаптар мен бақшаларды суару мəселелерінде біршама қиындықтар бар. Бұл ретте біз су проблемаларын терең зерттеген Лашқар Тəжібаев сынды ғалымдардың еңбектері мен шетелдік озық технологияларға сүйенуімізге тура келеді. Суармалы жер – Қазақстан ауыл шаруашылығының алтын қоры. Сондықтан да бүгінгі күні саладағы аса өзекті мəселенің бірі – суармалы жерлердің мелиоративтік жүйесін сауықтыру болып табылады. Қазіргі жағдайда суарудың заманауи əдістерін пайдалану жəне агротехнологияларды сақтау арқылы жоғары өнім алуға болады. Қазақстандағы өзендердің едəуір бөлігі бізге өзге елдерден бастау алып келеді. Осыған орай, су қоры тапшылығынан жыл сайын елдегі судың жағдайына, су нысандарының санитарлық жағдайына қарай оны тұтыну лимиті белгіленіп келеді. Республика аумағындағы барлық су көздерін пайдаланудың 60 пайызы ауыл шаруашылығы саласына тиесілі екенін ескерсек, аталған салада атқарылатын істердің қаншалықты ауқымды екенін аңғару қиын емес. Бүгінде Қазақстан əлемдік жер ресурстарының 4 пайызын құрайтын, көлемі 220 млн. гектар ауыл шаруашылығына пайдалы жерді иеленсе де, соның 9 млн. гектар мемлекеттік қорға жататын жайылымдық мақсаттағы құнарлы жері мүлдем пайдаланылмай отыр. Жердің 8 пайызға жуығы өндірістік қалдықтармен ластанып, тағы да басқадай себептермен ауыл шаруашылығына қолдану айналымынан шығып отыр. Бүгінгі күні түрлі себептермен Қазақстанда 700 мың гектар суармалы жерлер ауыл шаруашылығы айналымынан шығарылған. Өткен ғасырдың ортасында Лашқар Есенқұлұлы бастаған бір топ қазақстандық ғалымдар еліміздегі су проблемаларын терең

зерттеп, нақты тұжырымдар жасап, бірқатар ғылыми еңбектерін жариялаған. Бұл жұмыстарды негізінен Қазақ Ғылым академиясына қарасты Гидрогеология институты мамандары жүзеге асырды. Елімізде профессор Лашқар Тəжібаевпен қатар су проблемаларын терең зерттеуші көрнекті ғалымдар Уфа Ахмедсафин мен Кəрім Мыңбаевтың есімдері айрықша аталады. Қазақстандағы гидрогеология мектебінің негізін салған академик, жерасты суларын шаруашылық мақсатқа пайдалану тиімділігін зерттеген ғалым Уфа Меңдібайұлы ғылыми жетістіктері үшін Социалистік Еңбек Ері атанған. Қазақтан шыққан тұңғыш биология ғылымдарының докторы Кəрім Мыңбаев – еліміздің табиғи ресурстарын зерттеп, оның ішінде өсімдіктер генетикасы жəне селекциясымен айналысқан ғалым, Қазақ ауыл шаруашылығы институтында селекция жəне генетика кафедрасында меңгеруші болған. Ол кісі жайылымды жерлерді игеру жөнінде «Бетпақдала шөлі» деген көлемді еңбек жазып, осы күнге де жарамды көптеген мəліметтер қалдырып кеткен. Лашқар Есенқұлұлының тікелей басшылығымен жүзеге асырылған республикамыздағы су мəселелерін оңтайландыру үрдісі кезінде аталған ғалымдардың ғылыми жұмыстарының нəтижесінде жерасты суларын картаға түсіру, гидрогеологиялық карталарды жасаудың жаңа тəсілдері қарастырылып, гидрогеологиялық болжамдаудың негізі қаланды. Профессор Л.Тəжібаев ұсынған басты теориялық жəне əдістемелік қағидалар тұңғыш рет Қазақстанның түбегейлі гидрогеологиялық болжам карталарын жасауға мүмкіндік берді, бұрын сусыз деп саналып келген шөл-шөлейт аймақтарда көптеген су көздерін ашуға негіз болды. Бұл ғалымдардың Қазақстан мен Орталық Азияның шөлді аудандарының жерасты су көздерін, олардың пайда болу жəне қалыптасу заңдылықтарын анықтауда бірден-бір ғылыми тұжырым болып есептеледі. Тіршілік көзі саналатын су мəселесін жіті зерттеген Лашқар Тəжібаевтың «Қазақстанның ауылшаруашылық аудандарын сумен қамтамасыз ету жəне суландыру» атты 300 беттік үлкен еңбегінде де қазіргі ауылшаруашылық ғылымына қатысты көптеген қажетті дүниелер бар. Өзім де гидромелиорация, гидротехника саласының маманы болғандықтан, бұл мəселені жақсы түсінемін. Қазіргі жағдайда біз су көздерін тиісті жерлерге тартып, жеткізу үшін жылжымалы гидроқондырғылар мен шағын электрстансалар қызметін барынша жұмылдыру қажет. Біз су қорларын молайтып, жайылымдық жерлерімізді ұлғайту барысында жел, су, күн энергияларын мүмкіндігінше балама қуат көздері ретінде пайдалануымыз қажет. Тіпті, малдың қиы мен өсімдіктердің қалдығынан биогаз өндіріп, тұрмыс пен шаруашылықта қолдануға болады. Əлем кеңістігіндегі орын алып отырған табиғаттағы өзгерістер су ресурстарына əсерін тигізуде. Бұл мəселені ғылыми негізде зерттеулер мен сараптамалар, түрлі тəжірибелер жасау арқылы өз кезегінде шешіп отыру керек. Таулы аймақтармен қатар, шөлді жəне шөлейт жерлерде аққан суларды гидротехникалық құрылғылардың көмегімен шағын су тоспалары мен қоймаларына жинау арқылы да шаруаға қолайсыз жерлерде де мал өсіріп, егін егуге мүмкіндіктер туғызуға болады. Өйткені, шөбі шүйгін жайылымда жайылған малдың еті таза əрі құнарлы. Осы арқылы қазақ малының етін өзіміздің ұлттық брендке айналдыру мүмкіндігі бар. Қарап отырсақ, бізде осы уақытқа дейін мықты ғалымдарымыздың арқасында кең-байтақ жеріміздің қай жерінде қандай өзен-көл, суқойма мен құдықтар бар, қай жердің астында қандай су қоры бар – барлығының да нақты картасы жасалған. Дегенмен, су ресурстарының бұрын жасалған карталары бүгінде толықтыруды, қосымша зерттеулерді қажет етеді. Өйткені, алдыңғы буын ұстазғалымдарымыздың бастаған ісін кейінгі ұрпақ жалғастырып қана қоймай, жандандыруы тиіс. Біз су проблемаларын шешуде қайта жаңалық ашқандай болмауымыз керек. Сондықтан, Лашқар Тəжібаев сынды өрелі қазақ ғалымдарының бұрынғы тұжырымдары мен арнайы жасаған карталарына, бай тəжірибелері мен ғылыми еңбектеріне сүйене отырып, заманға сай инновациялық жобалар жасауға серпін берсек, ұтарымыз көп болатыны сөзсіз. АЛМАТЫ.

Хан əулетініѕ ќайсар ўлы Адамзат баласына алапат ажал əкелген соғыстың ақыры біз үшін Ұлы Жеңіспен аяқталғанына да жетпіс жыл уақыт өтіп кетіпті. Қырық жылғы қырғыннан өткен, əділет, намыс үшін жанын қиюға даяр болған аға буын өкілдерінің бірі – Айыртау ауданы, Сырымбет елінің тумасы Жанғали Құлышұлы еді. Көзі қарақты адамға бұл елдің өзі біраз жайлардан хабар беруі тиіс, бұл кісі əйгілі хан-төре тұқымынан, нақтылай айтсақ, əкесі Құлыш – Шоқан Уəлихановтың тетелес інісі Жақыптың бел баласы болатын. Хан-төре тұқымы дегенді біз қазір көтеріңкі леппен, мақтанышпен айта аламыз, ал кеңестік идеология тұсында хан-сұлтандардың өздері де қараланып, ұрпақтары да жазықсыз қудалауға ұшырағаны белгілі. Жанғали ақсақал да өз заманымен бірге барлық тауқыметті басынан кешсе де, қан майданда Отан үшін жанқиярлық асулардан өтіп, бейбіт күнде де белсенділік танытқанымен, басынан қиқу кетпей, хан тұқымы деп қисынсыз қудалаудан бертінге дейін көз ашпады. Өмір күрес дейміз ғой, дегенмен, соғыстан жа-

1935 жылдың күзінде көз көріп, құлақ естімейтін жаққа кетуді көздеп, осы кезде жаңа салынып жатқан Балқаш мыс қорыту комбинатына – «Прибалхашстройға» тауар салынған қызыл вагонға жанталасып ілігіп, ол мекенге бейнетпен жеткен екен. Əйтеуір, бұқпантайлап, жария болмауға тырысып жүріп, 1937-1938 жылдардың нəубетінен аман-есен өтіпті. Құдай сақтағанда, бұлардың түп-тегінен ол жақта ешкім күдіктене қоймапты. 1939 жылы халықтың тыныштығын алған дүрбелең басыла бастағанда, ағайынды Хайролла, Жанғали Қарағанды төңірегіне келіп орналасады. Ағасы Хайролла мектепке директор болса, Жанғали орта мектепті бітіріп, Қарағанды қаласының екі жылдық мұғалімдер институтына түседі. 1941 жылы соғыс басталғанда Жанғали ақсақал өздеріне жағылған қара күйеден арылудың сəті түскенін сезініп, өз еркімен майданға сұ ранады. Ағасы Хайролла да əке-шешесін Айыртау ауданы, «Қосқөл» колхозына көшіріп, 1942 жылы майданға аттанады.

болып еңбек етті. Өкінішке қарай, 2011 жылы мейірімсіз ажал арамыздан алып кетті. Екінші ұлы Самат Айыртау ауданында салық инспекциясы бастығының орынбасары болды, қаржы саласында аудандық, облыстық мекемелерде абыройлы қызмет атқарған. Қазір мұнай саласында жұмыс атқаруда. Қызы Тұрсын Шортандыда тұрады, жарымен бірге бақытты отбасын құрып, балаларын тəрбиелеп отыр. Өмір болғаннан кейін, барлығы біртегіс бола бермейді, бұралаң соқпақты, ауыртпалықты жолда-

ралы қайтқан Жанғали ақсақалға бəрінен де жан жарасы ауырырақ болды. Қазақ Ордасының мерейін асқақтатуға, абыройын үстем етуге қызмет еткен ата-бабаларының қасиетті есімдеріне қасақана кір жұқтырылды, онымен қоймай кеңестік қоғамға белсене, адал қызмет ете тұра, ұрпақтары шексіз қиянат көрді. Əрине, Жанғали ақсақал мұның империялық қитұрқы саясат ызғары екенін жақсы ұқты. Сондықтан да іштен тынды, болашақта əділет туы көкте желбірейтініне иманындай кəміл сенді. Осыны жақсы сезінгендіктен де ұрпақтарына, бала-немерелеріне ата-бабаларының ел үшін атқарған еңбегін, көрсеткен ерлігін, қадірқасиеттерін құлақтарына сіңіре берді. Керей, Жəнібек, Есім, Қасым, Абылай, Кенесары есімдерін мақтаныш тұтып өсулеріне ықпал етті. Жанғали ақсақал өзі туралы жазған мақалаларының бірінде былай дейді: «...Аға сұлтан Шыңғыстың немересін хан тұқымынан деп 1930 жылы «қара тізімге» тіркеп, кулак етіп соттап, Қостанай облысындағы Жетіқараға жер аударды. Ол кездегі заң бойынша, кəмпескеге жатпаса да небəрі екі сиыр, бір ат, 5-6 қойешкімен қоса, дүние-мүлік тартып алынды. Қараңғы, білімсіз қалдыру мақсатында сегіз жасар мені «кулактың баласы» деп қуып шықты. Асыра сілтеушілер, шолақ белсенділер бай-молда, кулактардың, хан ұрпақтарының тамырына балта шабу, құрту ұранын тастады...». Міне, ызғар шашып тұрған осы сөздердің өзінен-ақ біздің кейіпкеріміздің қаншалықты ауыр азап өткелінен өткенін сабақтауға болады. Сөйтіп, Жəкең кəрі əке-шешесімен бірге айдалып кете барған. Оларды аяған үлкен ағасы Құлышұлы Хайролла 1932 жылғы халық басына төнген аштық апатынан құтқару үшін Жетіқарадан ұрлап алып қашып, Ресей асырып, Түмен, Омбы облыстарында паналатып, асырап-сақтаған екен. Бұл айтуға ғана жеңіл қияметқайым жылдар еді. Ақыры мұнда да бұл адамдардың «халық жауы» екендігі белгілі болып, амалсыз ОГПУ қызметкерлерінен қашып, Степняк қаласына келіп, уақытша тасалаған. Бірақ, мұнда да көп уақыт аялдау мүмкін болмаған. Басынан бұлт арылмаған бейбақтар

Хайрекең соғыстан аман-есен келіп, 1984 жылы 82 жасында қайтыс болған. Марат деген баласы механизатор болып еңбек етті, бұл күндері зейнеткерлік демалыста. Екінші ұлы – Сапарғали Жезқазған, Көкшетау қалаларында облыстық тубдиспансерде бас дəрігер болды. Бұл күндері зейнеткер ағамыз бала-шағаларының ортасында бақытты ғұмыр кешуде. Жанғали ақсақал 1941-1944 жылдар аралығында Воро шиловград, Краснодон, Сталинград, Святогорск, Морозовск, Запорожье, Днепропетровск, т.б. қалаларды неміс-фашист басқыншыларынан азат ету соғыстарына қатысып, үш рет ауыр жаралынып, бір жолы контузия алады. Осында көрсеткен ерліктері үшін оннан астам орден, медальдарды иеленген. 1944 жылы ақпан айында Кривой Рог қаласы үшін қырғын соғыста ауыр жараланып, госпитальға түсіпті. Кейін көрер қызығына Алланың бұйрық еткені болар, осы госпитальға ауыр жарақатымен түскен жаралы жауынгерлер комиссияланып, еліне қайтарылып жатқанда, Жанғали Құлышұлы да осы қатарға енгізілген екен. Сөйтіп, 1944 жылы сəуір айында екінші топтағы мүгедек есебінде елге қайтады. Сол жылдың тамыз айынан 1989 жылғы қазан айына дейін Айыртау ауданы, Қаратал орта мектебінде 45 жыл бойы табан аудармастан орыс тілінен сабақ берген. Сонымен бірге, қоғамдық жұмыстарды да қатар алып жүрген, оқу-тəрбие жұмыстарын басқарған, бастауыш партия ұйымының хатшысы болып қызмет атқарған. Еңбегі де елеусіз қалған жоқ. Ол «Қазақ КСР оқу ісінің озаты» төсбелгісінің иегері, алған алғыс-марапат қағаздары жетерлік. Ел-жұртының ортасында үлкен абыройға бөленеді. 1944 жылы «Қоскөл» колхозының есепшісі əрі парторгі болып еңбек етіп жүрген Күлжиян Жəркенқызымен отбасын құрған. Бақытты шаңырақ бес бала сүйіп, екеулеп тəрбиелеп, олардан он бір немере көрген, тіпті, шөберелерін көріп, зор бақытқа бөленді. Үлкен қыздары Жеміс ұзақ жылдар Қарағанды мемлекеттік университетінде абыройлы қызмет атқарып келеді. Ал үлкен ұлы Мұрат Алматы теміржолы жолаушылар пойызының бастығы

ры болады. Бұл отбасының еркесі, Жəкең ақсақалдың сүйікті кенже қызы Бақытгүл еді, өкінішке қарай, балалары Алуа мен Фараби өсіп, ержетіп келеді деп армандап жүргенде жазылмас дертке ұшырады. Отбасының бар ауыртпалығын жары Ш.Уəлиханов атындағы университеттің тəрбие ісі жөніндегі проректоры Аманай Сейтқасымов көтерді. Біз Жанғали атайдың қызы Бақытгүл мен күйеу баласы Аманайдың қолында қалған жеке мұрағат материалдарымен танысып шыққан едік. Бабалар жолына адал жан хан-сұлтандар туралы əртүрлі деректерді, əсіресе, кеңестік идеологияның Шыңғыс хан ұрпағына барынша баттастырып күйе жағуға тырысқан материалдардың тігіндісін жинақтап отырыпты. Əсіресе, «Правда», «Известия» сияқты сол кездегі орталық басылымдарда, өзіміздің қазақстандық газеттерде жарияланған Абылай хан мен Кенесары хандар туралы деректерді жинақтаған екен. Өз ата-бабалары туралы ащы əрі əділетсіз айтылған пікірлердің астын сызып отырған. Осыған қарап, іштей сан қилы ой түйгендейміз. Жанғали ақсақал түбі бұл залым саясаттың алысқа бармайтынын, əділет, шындық көп ұзамай салтанат құратынын сезген тəрізді. Əлгіндей қисынсыз жала жабулардың астын сызып отырғанына қарағанда, өзі де сол күндерді аңсап күткен сияқты, осы əділетсіздіктерді маңдайларына соғып отырып айтармын-ау деп өзін-өзі іштей дайындаған, қайраған сияқты. Ел аман тұрса, игілікті істердің жалғаса беретініне де күмəн келтірмейміз. Əсіресе, кеңес дəуірінде көп қараланған Абылай хан мен Кенесары хандай ардақты тұлғаларымыз ұлттық қаһарман тұғырларына көтерілді. Жəкең мұны көрмесе де аруағы сезіп, аунап түсіп жатқан болар. Ең бастысы, ол кісі сенген болашақтың бар болғаны, өнегелі ата-бабалардың ізі өшпей, ұрпағына жарқырай танылып жатқаны деп ұғамыз. Дəулет ОСПАНОВ, Ш.Уəлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің аға оқытушысы.

КӨКШЕТАУ.


Ардагерлер – Алакґлде

Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Шығыс өңірі маржандарының бірі – Алакөл. Шипалы су шарапа тының даңқы жыл санап артып келеді. Сəйкесінше, көл жағалауындағы инфрақұрылым да жақсарғанына куə болып жүрміз. Жақында Үржар ауданының 75

ардагері Алакөл жағалауындағы «Үржарайым» демалыс лагерінде тегін демалды. Былтыр аталған демалыс үйінде 50 қария демалған болатын. Келер жылы демалушы қарттар қатарын биылғыдан да көбейту көзделіп отыр. «Үлкенге – құрмет, кішіге – ізет» атты ардагерлердің басқосуы мен демалысына Үржар ауданының əкімі

Серік Зайнулдин ұйытқы болды. Аудан басшысы аталған шараның ашылуында ардагерлерге мемлекет тарапынан зор көңіл бөлінетінін, Алакөл жағалауындағы демалыс соның бір айғағы екенін атап өтті. Ауданның 27 ауылдық округінен келген ардагерлер қатарында ұзақ жылдар бойы туған елі мен жерінің дамуына үлес қосқан қарттар,

соғыс жəне еңбек ардагерлері, «Алтын алқа» мен «Күміс алқа» иегерлері бар. Бір аптаға созылған демалыс маусымында жылжымалы медициналық кешен қызмет көрсетіп, ардагерлер дəрігерлік тегін тексеруден өтті. Сондайақ, ауыл кітапханаларының қызметкерлері қарияларды əдеби кітаптармен қамтамасыз етсе, аудандық спорт бөлімі ардагерлер арасында шахмат, дойбы жəне басқа да спорт түрлерінен жарыстар ұйымдастырды. Ал аудан өнерпаздары күнделікті мерекелік концерт ұсынды. Аталған шарада облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы Василий Ахаев Ұлы Отан соғысынан кейінгі ел экономикасын оңалтуға айтарлықтай үлес қосқан тыл жəне еңбек ардагерлерінің қоғамдағы орны зор екенін, бүгінде ардагерлерге мемлекет тарапынан əлеуметтік жеңілдіктер, түрлі шипажайларға денсаулықтарын түзетуге жолдамалар беріліп жатқанын жеткізді. – Бұл – өскелең ұрпақ үшін тағылымы мол шара. Өңіріміздің ардагерлері бас қосып, жігерлі жастық шақтарын еске алысып,

арқа-жарқа болып жатыр. Таяуда Астанада өткен семинар-кеңеске қатыстым. Жиында жергілікті атқарушы органдар мен ардагерлер ұйымдарының өзара іс-қимылын өрістету жөнінде нақты тапсырмалар жүктелді. Бүгін осы шараның іс жүзіне асырылғанына куə болып отырмыз, – деді Василий Иванович. «Үржарайым» демалыс кешенінде бір-бірімен қау қылдасып, əзілдесіп, арқа-жарқа отырған қарияларды сөзге тарттық. Аудандық ардагерлер кеңесінің төрағасы Нұрланбек Сандыбаев, Ақшоқы ауылдық ақсақалдар кеңесінің төрағасы Ниязхан Жұмаділов бүгінде Үржардың үр мекенге айналып, гүлденіп, көркейіп келе жатқанын атап өтсе, Қарабұлақ ауылының ақсақалдары Махади Рахимов, Əбілхамит Ысқақов ұзақ жылғы еңбекті ескеріп, ақысыз-пұлсыз демалыс ұйымдастырған аудан басшылығына алғыстары шексіз екенін жеткізді. Науалы ауылының тұрғыны Тілеухан Оразиманова 10 бала өсіріп, тəрбиелеген «Ардақты ана», «Алтын алқа» иегері екен. Елу жыл бойы мал шаруашылығында еңбек еткен əже 25 немере-шөбере сүйіп отырғанын, ел аман, жұрт тыныш болса, жанға барақат та болатынын айтты. Шығыс Қазақстан облысы, Үржар ауданы.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы 2015 жылғы 25 қыркүйекте сағат 10.00-де (Астана уақытымен) Мемлекеттік мүлік тізілімінің www.gosreestr.kz веб-порталында басталатын «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамы компаниялар тобының активтерін сату бойынша электрондық конкурс өткізу туралы жариялайды Активтерді сату «Самұрық-Қазына» ұлттық əл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы Директорлар кеңесінің шешімімен (2014 жылғы 28 мамырдағы №110 хаттама) бекітілген «Самұрық-Қазына» АҚ-тың жəне акцияларының (қатысу үлестерінің) елуден көп пайызы меншік немесе сенімгерлікпен басқару құқығында «Самұрық-Қазына» АҚ-қа тікелей немесе жанама түрде тиесілі ұйымдардың активтерін жəне объектілерін сатудың бірыңғай қағидасына жəне «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ Директорлар кеңесінің шешімімен (2014 жылғы 23 мамырдағы № 66 хаттама) бекітілген Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында мүлікті сату бойынша электрондық сауда-саттық жүргізу регламентіне сəйкес жүзеге асырылады (бұдан əрі – Регламент). № Активтің атауы р/с 1

2

«Ақ Берен» ЖШС жарғылық капиталындағы 100% үлесі

Меншік иесі

Қызмет түрі

Электрондық конкурсқа келесі активтер қойылады

«Локомотивжөндеу» Жылжымалы құрамды жөндеу АҚ

Орналасқан жері

ОҚО, Түркістан қ., Абылай хан көшесі, 9-үй

Бастапқы бағасы, теңге 248 383 800

Кепілді жар- Аукцион на, теңге қадамы 37 257 570

2,5%

«БАС-Балхаш «Локомотив» АҚ 2004» ЖШС жарғылық капиталындағы 100% үлесі «Біржан-Атырау» «Локомотив» АҚ ЖШС жарғылық капиталындағы 100% үлесі

Теміржол жылжымалы құрамына техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жүргізу

Қарағанды облысы, Балқаш-1 стансасы

113 670 900

24 358 050

5%

Теміржол жылжымалы құрамына техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу жүргізу

Атырау облысы, Атырау қ., СМП-163 шағын ауданы

276 294 200

59 205 900

2,5%

4

«Каскор«Қазақстан темір Транссервис» АҚ- жолы» ұлттық комтың 13,403% ак- паниясы» АҚ ция пакеті

Маңғыстау облысы, Ақтау қаласы, 3 «б» шағын ауданы, 48-үй

576 080 800

59 460 000

1%

5

«АТБ+» ЖШС жарғылық капиталындағы 100% үлесі

Теміржол көлігімен жүк тасымалдау бойынша қызметі, көліктікэкспедиторлық қызмет көрсету, теміржол жолдарын жөндеу жəне салу, жылжымалы құрамға техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу Электр қозғалтқыштарды, катушкаларды, генераторларды жөндеуорау. Дəнекерлеушілерді аттестаттау

Ақтөбе облысы, Ақтөбе қаласы, Сержан Жаманқұлов көшесі, 4-үй, 2-корпус

87 017 700

18 646 650

7%

3

11

www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

«М.Тынышпаев атындағы Қазақ көлік жəне коммуникациялар академиясы» АҚ

Сауда-саттыққа қатысушыларды тізілімнің веб-порталында тір кеу хабарлама тізілімнің веб-порталында жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне сауда-саттық бастал ғанға дейін екі сағат қалғанда аяқталады. Кепілді жарна «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ-тың есепшотына төленеді: 050540004455, KZKOKZKX БЖК, ИИК KZ529261501102032004, «Қазкоммерцбанк» АҚ. Төлемнің мақсаты: кепілді жарна электрондық конкурсқа қатысу үшін (кепілді жарнаның мөлшеріне банктік қызмет атқарудың төлемі кірмейді). Кепілді жарна түрінде банктік кепілдік қабылданбайды. Кепілді жарналардың «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ-тың есепшотына уақтылы түсуі үшін өтінімді қабылдаудың аяқталуына дейін үш күннен кешіктірмей төлеу ұсынылады. Сауда-саттыққа қатысушыларға кепілді жарналардың кез келген санын төлеуге болады, бұл ретте кепілді жарна қатысушы сауда-саттыққа қатысу үшін кепілді жарна төлеген объектіні сатып алуға ғана құқық береді. Сауда-саттыққа қатысу үшін алдын ала тізілімнің веб-порталында келесі мəлімдемелерді көрсетіп тіркеу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірді (бұдан əрі – ЖСН), тегі, аты жəне əкесінің аты (бар болса); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірді (бұдан əрі – БСН), толық атауы жəне бірінші басшының аты, аты, əкесінің аты (бар болса); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейлі банктің банктік есепшоты деректемесін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжай, телефон, факс, е-mail). Жоғарыда көрсетілген мəлімдемелер өзгеретін болса бір жұмыс күні ішінде тізілімнің веб-порталында көрсетілген мəлімдемелерді қатысушы өзгертуі қажет. Байқауға қатысушы ретінде тіркелу үшін тізілімнің веб-порталына қатысушының ЭЦҚ қойылған Регламентке сəйкес форма бойынша сауда-саттыққа қатысу үшін өтінімді тіркеу керек. Конкурсқа қатысушылар конкурстың шарттарымен келіскендері туралы өтінімді келесі құжаттардың электрондық (сканерленген) көшірмесін қосып тіркейді: 1) конкурсқа қатысушының қолы

қойылған, арнайы веб-парақтағы электрондық конвертке жүктелген бағалық ұсынысын; 2) конкурстық ұсынысын; дерекқорының арнайы веб-сайтына 3) сауда-саттық жүргізу туралы хабарламада көрсетілген мүлікті сатып алушыларға жəне/немесе қатысушы ларға ерекше жəне қосымша қойылған талаптарға сəйкестігін растайтын құжаттарды. Шетелдік заңды тұлғалар құрылтай құжаттың қазақ жəне/немесе орыс тілдерге аударылған нотариалды куəландырылған көшірмелерін ұсыну керек. Егер Қазақстан Республикасының заңна масымен жəне Қазақстан Республикасы тарап болып табылатын халық аралық келісімшартпен жəне келісімдермен қарастырылмаған шетелдік мемлекеттік ұйым немесе ұйымдармен берілген құжаттар ұсынылса, мұндай құжаттар заңдастырылу немесе белгіленген тəртіпте апостилденуі қажет. Қатысушы өзінің сауда-саттыққа қатысуы туралы өтінімін тізілімнің веб-порталын қолдана отырып, кез келген уақытта төленген кепілді жарнаны қайтару құқығын жоғалтпай, сауда-саттыққа қатысу үшін берілетін өтінімнің ақырғы мерзімінің аяқталуына дейін қайтарып алуына болады. Сауда-саттыққа қатысу туралы өтінім тіркелген соң, сатылатын объект бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің барлығы туралы тізілімнің веб-порталымен автоматты тексеріс жүргізіледі. Егер «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ-тың есепшотына кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтер бар болса, тізі лімнің вебпорталы өтінімді қабылдайды жəне қатысушыға сауда-саттыққа қатысуға рұқсат береді. Сауда-саттыққа қатысу туралы өтінім тіркелген соң, қатысушы активтер жө нінде құпия ақпараттар алуға (Data room) ақпарат бөлмесіне кіруге құқылы. Назар аударыңыз! 1. Қатысушылардың сауда-саттыққа тіркелу бойынша Регламенттің талаптарын сақтамауы жəне «Ақпараттықесептеу орталығы» АҚ-тың есепшотына кепілді жарнаның: 1) сауда-саттық басталғанға дейін екі сағат бұрын – ПШЭП арқылы кепілді жарна төленгенде; 2) сауда-саттық басталғанға дейін жиырма төрт сағат бұрын – кепілді жарнаны қолма-қол

ақшасыз тəртібімен төлеудің басқа əдіс тері тізілімнің веб-порталы өтінімді қабылдаудан бас тартудың негіздемесі болып табылады. Автоматты тексерістің нəтиже лері бойынша тізілімнің вебпорталы қатысу шының тізілімнің веб-порталында көрсе тілген электрондық мекенжайына өтінімнің қабылданғаны немесе өтінімді қабылдаудан бас тартудың себептері туралы электрондық хабарлама жібереді. 2. Қазақстан Республикасының «Жауап кершілігі шектеулі жəне қосымша жауапкершілігі бар серіктестіктер туралы» 1998 жылғы 22 сəуірдегі № 220-I Заңына сəйкес жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің жалғыз қатысушысы ретінде бір адамнан тұратын басқа шаруашылық серіктестігі бола алмайды. 3. Сауда-саттыққа қатысу туралы өтінімге тізілімнің веб-порталында орналасқан нысанға сəйкес саудасаттыққа қатысу ниеті туралы өтінімінің сканерленген көшірмесін тіркеу қажет. Электрондық конкурсты өткізу тəртібі Сауда-саттық өткізу туралы хабарла мада көрсетілген сауда-саттық басталу күні мен уақыты келгенде автоматты түрде тізілімнің вебпорталымен кон курс қа қатысу өтінімдерінің ашылуы жүргізіледі. Комиссия конкурсқа қатысу туралы өтінімдерді ашқан кезден бастап 5 күнтізбелік күндер ішінде берілген өтінімдерді (конкурстық жəне бағалы ұсыныстардан басқа) қарастырады жəне сауда-саттық туралы хабарлама жəне Регламент талаптарына қатысты анықталған сəйкессіздіктер (егер бар болса) туралы конкурсқа қатысушыға оның өтініміндегі электрондық поштасына хабарлама жіберу арқылы хабарлайды. Хабарлама өтінімдерді ашу хаттамасының негізінде қалыптасады, тізілімнің веб-порталында 4 күнтізбелік күн ішінде комиссияның хатшысымен жинақталады. Өтінімдерді ашу хаттамасына ЭЦҚны қолдана отырып комиссияның мүшелері 5 күнтізбелік күн ішінде қол қояды. Өтінімдерді ашу хаттамасында мыналар анықталады: 1) өтінімдерді ашу хаттамасына комиссия қол қойған күннен бастап 7 күнтізбелік тағайындалған күнде конкурсқа қатысушылардың өтінімін қайтадан ашу күні жəне уақыты. 2) конкурстың шарттарын қанағаттандыратын қатысушылар тізімі;

Конкурстың шарты

Ескертпе

1. Қызметтің бейінін 1 жыл бойы сақтау. 2. Жұмыс орындарын сақтау, сол сияқты еңбек ұжымымен қол қойылған ұжымдық шарт бойынша міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ету, 1 жыл бойы. 1. Қызметтің бейінін 1 жыл бойы сақтау. 2. Жұмыс орындарын сақтау, сол сияқты еңбек ұжымымен қол қойылған ұжымдық шарт бойынша міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ету, 1 жыл бойы. 1. Қызметтің бейінін 1 жыл бойы сақтау. 2. Жұмыс орындарын сақтау, сол сияқты еңбек ұжымымен қол қойылған ұжымдық шарт бойынша міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ету, 1 жыл бойы. Активті сатып алушы мүмкіндігінше келесі барлық шараларды қабылдауға міндетті: 1. Қызметтің бейінін 1 жыл бойы сақтау. 2. Жұмыс орындарын 1 жыл бойы сақтау.

--------

1. Қызметтің бейінін 1 жыл бойы сақтау. 2. Жұмыс орындарын сақтау, сол сияқты еңбек ұжымымен қол қойылған ұжымдық шарт бойынша міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ету, 1 жыл бойы.

Жалғыз саудасаттыққа қатысушыға сатылады

3) қатысушының ЭЦҚ қойылған, тізілімнің веб-порталына қосымша өтінімді (конкурстық жəне бағалы ұсыныстардан басқа) беру арқылы қайта өтінімді ашу күніне дейін анықталған сəйкессіздіктерді жоятын, себебі көрсетілген конкурстың шарттарын қанағаттандырмайтын қатысушылар тізімі. Өтінімді ашу күнінен бастап 20 күнтізбелік күн ішінде (өтінімге деген ескерту жоқ болса) немесе өтінімді қайтадан ашу кезінен бастап комиссия өтінімдерді, конкурс ұсыныстарымен қоса қарастыра бастайды жəне тізілімнің веб-порталына комиссия хатшысы жасаған рұқсат беру хаттамасына қол қояды. Аукционға қатысушының қатысуына рұқсат ету туралы комиссияның шешімі тізілімнің веб-порталында конкурсқа қатысуға рұқсат ету туралы хаттамаға комиссия мүшелерінің барлығының ЭЦҚ-ны қолдана отырып, қол қойған күннен бастап жарияланады, байқауға қатысуға өтінім берген барлық қатысушылардың электрондық поштасына автоматты хабарлама жіберіледі. Қатысуға рұқсат ету хаттамасында келесі ақпарат болады: 1) себебі көрсетілген аукционға қатысуға жіберілмеген қатысушылар тізімі; 2) аукцион өткізілетін күні мен уақыты көрсетілген аукционға қатысуға жіберілген қатысушылар тізімі. Аукционды өткізу күні мен уақыты тізілім нің веб-порталында екеуден кем емес қатысушыға рұқсат ету туралы комиссияның шешімі жарияланған күннен бастап автоматты түрде тізілімнің веб-порталымен тағайындалады (сауда-саттық нысаны аукционсыз бір қатысушыға сатылатын үшінші жəне келесі саудасаттықтан басқа) тағайындалады. Аукционға жіберілген қатысушылар бір сағат ішінде тізілімнің веб-порталы берген ЭЦҚ жəне аукцион нөмірін қолдана отырып аукцион залына кіреді. Аукционға тізілімнің веб-порталы тағайындаған уақытта басталады жəне төмендегідей жүргізіледі: 1) аукцион басталған кезде аукциондық бөлмесінде конкурсқа қатысу шылардың өтінімде көрсетілген баға ұсыныстары көрсетіледі, олар сату комиссиясы белгілеген бастапқы бағадан кем бола алмайды жəне ағымдағы баға қалыптасады; 2) аукцион басталған кезден бастап қатысушыға басқа қатысушының ең көп ағымдағы бағасын сату комиссиясы белгілеген жəне конкурс өткізу

Жалғыз саудасаттыққа қатысушыға сатылады Жалғыз саудасаттыққа қатысушыға сатылады Жалғыз саудасаттыққа қатысушыға сатылады

туралы хабарламада көрсетілген қадамға ұлғайтуға мүмкіндік беріледі; 3) егер аукцион басталған кезден бастап жиырма минут ішінде аукционның ешбір қатысушылары ең көп ағымдағы бағаны көбейтпесе, ұсыныс берген қатысушы жеңімпаз болып табылады, ал аукцион өтті деп есептеледі; 4) егер аукцион басталған кезден бастап жиырма минут ішінде аукцион бөлмесінде қатысушылардың біреуі объектіні сату жолымен ең көп ағымдағы бағаны өсіру арқылы өзінің иемдену ниетін білдірсе, онда ағымдағы баға белгіленген қадамға ұлғайтылады; 5) егер ағымдағы бағаны арттырған соң жиырма минуттан кейін қатысушылардың ешбірі өзінің иемдену ниетін объектіні сату ағымдағы бағаны арттыру жолымен нақтыламаса, онда объектіні сату баға арттыру жолымен растаған қатысушы жеңімпаз болады, ал аукцион аяқталады. Аукцион басталған сəтте екі жəне одан артық қатысушының баға ұсыныстары сату объектісі үшін бірдей ең жоғары бағадан тұрса жəне осы ағымдағы баға жиырма минут ішінде ұлғаймаған жағдайда осы қатысушылардың арасынан аукционның жеңімпазы болып өтінімі ұсыныстары бірдей ең жоғары бағадан тұратын қатысушылардың басқа өтінімдерінен бұрын берілген қатысушы табылады. Əрбір сатылған объект бойынша конкурс нəтижелері саудасаттықтың нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресім деледі, оған аукцион өткізілген күні тізілімнің веб-порталында ЭЦҚ-ны пайдаланумен сатушы жəне жеңімпаз қол қояды. Сауда-саттықтың нəтижелері туралы электрондық хаттама конкурстың нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының веб-порталға шоғырланған тізілімде сату бағасы бойынша объектіні сатып алу-сату үлгі шартына қол қою туралы міндеттемелерін бекітетін құжат болып табылады. Жеңімпазбен сатып алу-сату шартына тараптармен келісілген мерзімде, алайда тізілімнің вебпорталы сауда-саттық нəтижелерін шығарған күннен бастап алты күннен кешіктірмей қол қояды. Электрондық конкурс өткізу туралы қосымша ақпаратты www. gosreestr.kz сайтынан көруге болады немесе 8 (7172) 55-29-81 («АЕО» АҚ) жəне 8 (7172) 603-520 («ҚТЖ» ҰК» АҚ) телефондары бойынша анықтауға болады.

Отќа оранєан орманныѕ орны толады Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Бесқарағай ауданында ілкіде өртеніп кеткен 130 гектар орман алқабы қалпына келтірілмек. 1997-2006 жылдар аралығында орын алған өрттен зардап шеккен қарағайлы белдеулер мен орман ресурстарын қалпына келтіруге бағытталған еліміздегі бірегей орман тəлімбағы Бесқарағай ауданында орналасқан. Швед технологиясы бойынша орман ағаштарын өсіретін тəлімбақ арқылы келесі жылы 8,5 млн. ағаш көшеті егілетін болады. Канонер ауылдық округіне қарасты Қарамырза ауылының жанындағы тəлімбақ кешені Бүкіл əлемдік даму банкінің «Қазақстан Республикасындағы

орман-тоғайлы аумақты арттыру жəне орманды сақтау» жобасы шеңберінде салынған. – Ертіс өзенінің жағалауындағы 130 мың гектардан астам қарағайлы орман белдеуі тоқсаныншы жылдары өртеніп кеткені белгілі. Осыған орай, ауданда орман ресурстарын қалпына кел тіру жұмыстары белсенді жүр гізілуде. Əрине, орманды қысқа мерзімде қалпына келтіру оңай емес. Алайда, бірнеше жылдардың ішінде атқарылған тиімді іс-қимыл нəтижесінде біз осы бірегей тəлімбақтың жас көшеттерін отырғызуға мүмкіндік алып отырмыз, – деді аудан əкімі Нұрлан Сыдықов. Шығыс Қазақстан облысы, Бесқарағай ауданы.

ХАБАРЛАНДЫРУ

Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі комитеті Жайық-Каспий бассейнінің резервтік қордағы халықаралық жəне республикалық маңызы бар балық шаруашылығы су айдындарын жəне (немесе) учаскелерін бекітіп беру бойынша конкурс өткізетіндігі туралы хабарлайды (бұдан əрі – конкурс) Конкурсты ұйымдастырушы: Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі комитеті, Астана қ., Орынбор к-сі, 8, «Министрліктер үйі» ғимараты, 1-кіреберіс. Конкурстың өтетін орны мен уақыты (конкурстық өтінімдер салынған конверттерді ашу): Атырау облысы, Атырау қ., Əйтеке би к-сі, 77, Атырау облысы əкімдігінің ғимараты, 2015 жылғы 8 қыркүйекте сағат 10.00. Конкурсты өткізу тəртібі: конкурс Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2015 жылғы 19 наурыздағы № 18-04/245 бұйрығымен бекітілген Аңшылық алқаптар мен балық шаруашылығы су айдындарын жəне (немесе) учаскелерін бекітіп беру жөнінде конкурс өткізу қағидаларын жəне конкурсқа қатысушыларға қойылатын біліктілік талаптарына сəйкес өткізіледі. Конкурстық құжаттамаларды қабылдау мерзімі: 2015 жылғы 24 тамыздан 7 қыркүйек аралығында сағат 18.00-ге дейін. Конкурстық құжаттамаларды, сондай-ақ конкурсқа шығарылатын балық шаруашылығы су айдындары жəне (немесе) учаскелері бойынша қосымша ақпаратты ҚР АШМ Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі комитетінің аумақтық бөлімшесінен мына мекенжай бойынша алуға болады: Атырау облысы, Атырау қаласы, Авангард-4 шағын ауданы, 92-үй, «ҚР АШМ Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі комитетінің Атырау облыстық орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы» РММ. Астана қаласындағы анықтама үшін телефон: 8 (7172) 74-99-24.

ВНИМАНИЮ акционеров АО «Акционерная компания «Қазақстан жолдары» АО «Акционерная компания «Қазақстан жолдары», местонахождение исполнительного органа: г. Алматы, ул. Гоголя, 86, извещает своих акционеров о проведении годового общего собрания акционеров, которое состоится 28 августа 2015 года в 11 часов 00 минут. Регистрация 27 августа 2015 года в 15.00 часов по адресу: г. Алматы, ул. Гоголя, 86, каб. 409. Инициатор собрания – Совет директоров общества. Список акционеров составляется на 21 августа 2015 года. Повестка дня: • О количественном составе и сроках полномочий счетной комиссии общества. • Определение аудиторской организации, осуществляющей аудит общества. • Об утверждении годовой финансовой отчетности за 2014 год. • О дивидендах за 2014 год. • О составе Совета директоров, сроках полномочий Совета директоров, избрание членов Совета директоров, избрание председателя Совета директоров, определение размера и условий выплаты вознаграждений членам Совета директоров. В случае отсутствия кворума на первом собрании, повторное собрание состоится в 15 ч. 00 м. 3 сентября 2015 года по адресу: г. Алматы, ул. Гоголя, 86. С материалами, необходимыми для принятия решения при голосовании по вопросам повестки дня собрания, можно ознакомиться с 25 августа 2015 года по адресу: г. Алматы, ул. Гоголя, 86, каб. 409.

Үлескерлердің назарына!

«АҚҚБ «Жаңа құрылыс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 6 қарашадағы № 1039 қаулысына сəйкес объектілері проблемалық деп танылған жəне тұрғын үймен қамтамасыз етуге өз құқықтарын білдірмеген барлық үлескерлерді бір ай ішінде мына мекенжайға келулерін сұрайды: Астана қаласы, Қорғалжын тас жолы, 19, 310-кабинет, тел.: 79-31-78.

Таныбаева Гулсум Ильясовнаға С.М.Киров атындағы КазГУ берген (тіркеу №1375) КВ №179901 дипломы мен қосымшасы жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

 Еске алу

Қатар жүрген күндерді ұмытпайық Айналадағы тіршіліктен көп ой өргізуге болады. Əншейінде соншалықты ескере бермейтін құнды қадамдар да жалт етіп, жүрекке жылылық ұялатып жататыны тəнті етеді. Жуырда Көкшетаудың «Тойхана» аталатын дəмханасында жақсы бір отырыс болды. Мұнда жесірлерге құрмет көрсетілді. Бастаманы өзіміз көптен білетін сыйлы ағамыз Ситзия Байманов, Доломит кентінің əкімі болған Жұмабек Жүкенов, осында соңғы күнге дейін жұмыс істеген Жанбатыр Жансейітов көтерген екен. Ситзия аға 1974 жылы құрылып, 1996 жылы тарап кеткен Көкшетау облыс тық мал санитарлық отрядын басқарған еді. Бұл мекемедегі 70 маман өңірдің барлық шаруашылықтарына қызмет көрсетті, өңірлік дамуға салмақты үлестерін қосты. Кəсібіне адал жандардың есімі ел аузында əлі күнге құрметпен аталады. Өмір үрдісіндегі көш керуенде тоқтам жоқ. Тіршілік заңы «санотрядтың» сапын да

сирексітіп қалыпты. Бірақ, бірге жүрген күндер ұмытылмақ емес. Əу бастан басталған сыйластықтың ұзағынан болғанына не жетсін. «Тойханадағы» өзгеше жиынға қайтыс болған алты ағамыздың үйіндегі апайлар жиналды. Оларға ел аузындағы «жетпістің» жігіттері құрақ ұшып қызмет көрсетті. Науан Хазірет атындағы орталық мешіттің найб имамы Серік құран бағыштап, жасы үлкен ветврач Жұмабек Жүкенов бата берді. Қажымұқан Батқаловтың еске алу сөзі жүректерді толқытты. Төрде отырған апалардың атынан Шаймар Сералин мен Бота Зикеновтің жесірлері Зайра жəне Күлзия аналар тебіреністі алғыс сезімдерін жеткізді. Онда ұжымдық ынтымақ пен сыйластық, тəрбиелік тартылыс, ұрпаққа өнеге мəселелері кеңінен қамтылды. Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

КӨКШЕТАУ.

Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ұжымы академияның профессоры Бəтима Əбдікенқызы Мұқашеваға жұбайы Тілеу Тауышұлы МҰҚАШЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Қазтелерадио» АҚ басшылығы мен ұжымы мемлекеттік органдармен жұмыс жөніндегі басқарушы директор Далмира Санжарқызы Шигаеваға жұбайы Жəнібек Нəсенұлы ҚОНЫСОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


12

www.egemen.kz www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

 Атамекен

Сурет el.kz сайтынан алынды

Баянауыл

 Имандылық иірімдері

 Алаңдатарлық ахуал

Ќажылыќ сапарєа əзірсіз бе?

қыркүйек пен 7 қазан аралығында жүзеге асады. Құрметті бауырлар! Қажылыққа құжаттарды қа былдау мерзімінің бітуіне өте аз уақыт қалды. Санаулы сəттерді сəтті пайдалануларыңызды сұраймыз. Қажылыққа қатысты сұрақтар бойынша ҚМДБ Қажылық миссиясы мүшелеріне, қажылық компанияларының өкілдеріне жолығып, қажетті ақпараттарды алуға болады. Биыл елімізден 4005 қажы парызын орындайды. Оларға білікті дəрігерлерді, теологғалымдарды, имамдарды, журналистерді біріктірген ҚМДБ Қажылық миссиясы қызмет көрсетеді, деп хабарлады Қазақстан мұсылмандары Діни басқармасының баспасөз қызметі.

Қазақстан мұсылмандары Діни басқармасы Қажылық миссиясы еліміз дің қажыларын тек «FlyNas» халықаралық əуе компаниясы тасымалдауға құқылы екенін жəне одан өзге компаниялармен ұшуға рұқсат етілмейтінін хабарлайды. Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігі Азаматтық авиация комитеті мен Сауд Арабиясы Корольдігі Азаматтық авиация басқармасы арасында қабылданған меморандумға сəйкес, 2015 жылғы қажылық маусымында Қазақстан қажыларын толық тасымалдау құқығы «FlyNas» халықаралық əуекомпаниясына берілді. Тасымалдау тек Алматы – Жидда – Мə дина – Алматы бағыты бойынша орындалады. Қажылардың аттану уақыты 11-16 қыркүйек, ал ұшып келу уақыты 27

Еліміздегі етек-жеңі жинақы шағын шаһарлардың ішінде келбетті көркімен бірден баурап алатын қала болса, ол – Зайсан. Сауыр тауының етегінде самаладай жарқырап жатқан Зайсан қаласының кіре берісінде Абай саябағы орналаспақ.

Аќын саябаєы Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Таяуда аудандағы сапарымыздың аясында ұлы ақынның атындағы саябақ жобасымен таныстық. Оған тапсырыс беруші – Зайсан қаласының əкімдігі. Мердігері – жергілікті «СМУ Шығыс» ЖШС. Аталған жобаға жергілікті бюджеттен 64 млн. теңге қаржы бөлінді. Оған саябақ аумағында субұрқақ, гүлдер мен көгалдарды суару желілері, электр шамдары мен демалыс орындары орнатылады. Сондай-ақ, осы жерде ең үлкен нысан – Хан шатыр салынады. Ал саябақтың алдына ақынның мүсіні орналасады. Асық, бəйге, қыз қуу сынды қазақтың ұлттық құндылықтары шағын мүсіндік композициялармен көрініс табатын болады. Сонымен бірге, мұнда жоспар бойынша мұз айдыны, ролик тебуге арналған алаң, қазақтың ұлттық нақыштағы жəдігерлері мен бұйымдарын саудалауға арналған дүкен бой көтермек. Көркемдік үшін декоративті ағаштар отырғызылады. 25 адамды жұмыспен қамтып отырған құрылыс алаңында қызу жұмыс жүріп жатыр. Жұмыс күзде аяқталмақ.

– Қазіргі кезде саябақтың ішіндегі жолдар мен алаңқайларға тас төсеніштер төсеу жəне саябақ аумағын қоршау жұмыстары жүргізілді. Біздің мақсатымыз – Абай саябағы арқылы тəлімдіктəрбиелік маңызы бар алаң құру. Бұл қаламызға келген қонақтар мен қала тұрғындарының сейілдеп, сергитін тамаша орындарының бірі болады деген ойдамыз, – деді аудандық сəулет-құрылыс, тұрғын үй, коммуналдық шаруашылық, автокөлік жолдары жəне жолаушы көлігі бөлімінің басшысы Асхат Өтебаев. Айта кеткен абзал, исі адамзатқа ортақ Абай хакімнің ұрпақтарының бірі – Күлзипа Исрайылқызы Зайсан қаласында тұрып, былтыр дүниеден өткен болатын. Осы орайда ұлы Абайдың 170 жылдық мерейтойына орай салынып жатқан саябақтың бір бұрышында ақынның зайсандық ұрпағына да бір көрнекі ақпараттық орын беру жөніндегі ұсынысымызды жеткіздік. Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы.

 Дұрыс екен

Ўлттыќ спорт ўлыќталєан кїн Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан»,

Индира ӨТЕМІС, журналист.

Облыс орталығындағы ипподромда ұлттық спорт түрлерінен IV облыстық фестиваль өтті. Шара аясында спорттың 12 түрі бойынша жарыстар өткізіліп, облыс орталығы жəне барлық аудандардан жиналған 500-ден астам спортшы өнер көрсетті. Ипподром маңына Ақтөбе қаласы мен аудандар киіз үйлер əкеліп тікті. Қобда, Қарғалы аудандары киіз үйлерінің іші-сыртын жайнатып қана қоймай, үй маңына қолөнер шеберлері туындыларын, ата-бабаларымыз тұрмыста қолданған бұйымдарды қойыпты. Сондай-ақ, ол өңірімізде спорт саласын дамыту, материалдық жағынан нығайту мақсатында жасалып жатқан істер туралы айтты. Бір ғана 2013 жылы облысымыздағы спорт ғимараттарының қатары жаңа 47 нысанмен толыққан. Қазіргі уақытта барлық спорт мектептері күрделі жөндеуден өткен. Осының нəтижесінде, дене шынықтырумен жəне спортпен тұрақты айналысатын тұрғындар үлесі көрсеткіші жөнінен облысымыз республика бойынша алдыңғы қатардағы бес өңірдің бірі болып отыр. Ал жақын жылдары Ақтөбеде Мұз сарайын, жекпе-жек спорт түрлері бойынша Спорт сарайын салу жоспарланған.

Каратэші Ринат Сағындықов, самбодан ерлер арасында Əлем Кубогы кезеңінің жеңімпазы Есет Қуанов, бокстан жасөспірімдер арасында 2015 жылғы Азия чемпионатының қола жүлдегері Рахат Сейітжан, тоғызқұмалақтан əлем чемпионатының жеңімпазы Нұрбек Қабиев, шахматтан оқушылар арасындағы əлем чемпионатының қола жүлдегері Арыстанбек Оразаев жəне басқалары бар. Сонымен қатар, Ақтөбедегі ұлттық спорт түрлері бойынша спорт мектебі директорының орынбасары Абат Аймағамбетов, Байғанин аудандық балалар жəне жасөспірімдер спорт мектебінің жаттықтырушысы Нəсір Қарағұлов, №1 Мəртөк орта мектебі дене тəрбиесі пəнінің мұғалімі Сергей Полегоньколар ҚР Мəдениет жəне спорт минис трлігі Спорт жəне дене

шынықтыру істері комитетінің Алғыс хатымен марапатталды. Ат үстінде келе жатып 10 секунд уақыт ішінде жерден бес монетаны іліп əкеткен Əлихан Бəшенбаев теңге ілуден бірінші орынға ие болды. Қыз қууда Наурыз Қайырғалиев пен Ақжан Жалмағамбетова жұбы жеңімпаз атанды. Бес салмақ дəрежесі бойынша отыз дан астам адам бақ сынаған аударыспақта ең жоғары салмақта мұғалжарлық Мейрамбек Əлиев жеңіске жетті. Көкпарда Ақтөбе қаласының құрамасы бірінші орынды иемденді. Тоғызқұмалақта ерлер арасында Мəди Ілиясов, ал қыздар арасында Назым Қарағұлқызы бірінші орынға қол жеткізді. Қазақ күресінен Шыңғыс Шоқ пытов қарсылас шақ келтірмеді. Ақтөбе облысы.

Суретті түсірген Хайреден РАУШАНОВ.

 Ауылдың айтқыштары

Аќылды ата, аѕдамай сґйлеген келін

Мектепті бірге бітірген сыныптас жігіттердің ішінде Амангелдінің тілінің уы бар. Қасындағыларды тілмен түйреп шағып отырмаса, көңілі көншімейтін сияқты болып көрінеді. Бірде үйінде əйелі Гүлпара кез келген нəрсеге «сасық, шірік» деген атау таңып біразға дейін басылмапты. Төрде атасы Шəмшəдин тыңдап жата беріпті.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Бір кезде сырттан Амангелді кірген екен, Гүлпара дүрсе қоя беріпті: «Жақындама балаға. Əрі кет, сасығың жұғады. Шірік, албасты», деп аласұрыпты. Баланы айтқан соң, Шəмшəдин ақсақал шыдай алмапты. Төрден басын көтеріп: «Гүлпара-ау, айналайынау, келін-ау, қойсайшы енді. Əуелде осыған тиеріңде иіскеп

алып барып тимедің бе? Енді бəрі өтіп кетті ғой», депті де орнына қайта жантайыпты. Гүлпара сап тыйылыпты да осы күнге дейін иіс жағын айтпайтын болыпты. Берден МҰҚАНБЕДИЕВ.

Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Айшуақ ауылы.

Жуырда Солтүстік Қазақстан облыстық мəслихатының 37-сессиясында облыс əкімі Ерік Сұлтанов Индустрияландыру картасының шеңберінде 2015 жылы өңірде 90 млрд. теңгенің 60 жобасы іске асырылатынын мəлімдеді. Теріскейдегі облыстың экономикасына осындай көлемдегі инвестиция құйылғанын бұрын-соңды естімеген едік, туған жеріміз болған соң қуанып қалдық.

Ќара жолдыѕ азабы Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Өзіміз еңбек демалысында болған кезде облыстағы қызу тір лікке куə болдық. Əсіресе, Петропавл қаласындағы көптеген көшелер шұғыл жөнделіп жатыр. Ал орталықтағы Жамбыл, М.Əуезов, Абай атындағы көшелер айнадай жарқырайды. Жөнделіп болмағандарында түрлі жол техникалары мен жол жөндеушілер еңбек етуде. Қай жаққа қарасаң да қызу тірлік. Алайда, облыс тұрғындарының көбі мұның бəріне кезекті науқан сияқты қарап, самарқау көз тастайды екен. «Е, əлгі форумға дайындық үшін ғана жасалып жатқан дүниелер ғой, шын жөндегіш болса, ауылдың жолдарын жөндемей ме?» деген пікірлерді де естіп қалдық. Олардың сөздерінің жаны бар. Келесі, 2016 жылы Петропавлда Қазақстан мен Ресей арасындағы аймақаралық ынтымақтастықтың кезекті форумы болады. Оның жұмысына екі елдің президенттері қатысады деп күтілуде. Шұғыл жүргізіліп жатқан жөндеу жұмыстары алдымен соған дайындық үшін жасалып жатқаны көрініп тұр. Сол үшін форумға қатысатындар жүретін жерлердің бəрін айнадай жарқыратуда. Ал солтүстіктің ауылдары арасындағы жолдың жағдайы адам төзгісіз екенін басшылар қайтіп жасырмақ? Тас жол болмаған соң жазда жауыннан, қыста қардан туған ауылына жете алмайтындар немесе кері қайта алмайтындар өте көп. Мысалы, Тауағаш – аймақтағы ең үлкен қазақ ауылының бірі. Тұрғындар өз күндерін өздері көріп, ауылды тоздырмай, көшіп кетпей, қозғалмай отыр. Шамашарқынша жеке ісін дөңгелетіп, дүкен, дəмхана ашып алғандар да бар. Көп үйлер өздерінің техникаларымен ауласындағы шаруасын тындырып алады. Жақсы үйлер, жаңа құрылыстар көтеріп жатқандар да жеткілікті. Жеңіл машина, тіпті, əрбір үйде бар десе болады. Ауыл тұрғындарының биліктен жалғызақ өтініші бар, онысы – тек жол қажеттігі ғана. «Бізге басқа ештеңе де керегі жоқ, тек жол салып берсе екен», дейді олар. Ауыл адамдары осы тілегін депутаттарға жеткізіп, олар өз тарапынан Үкіметке сауал да жолдаған еді. Бір жылы облыстық мəслихат

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-07-87.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz. Интернет-редакция: ekazakhstan@mail.ru Алматыда: факс (727) – 273-07-87, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-07-26, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-Полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

бюджетте Тауағаш жолының шығынын қарастырдық деп те айтқан болатын. Ал 2012 жылы ауылға жаңа мектеп салынғанда келген сол кездегі облыс əкімі Серік Білəлов те жол салғызамын деп, өз аузынан уəде беріп кеткенді. Тіпті, жолдың жобалық-сметалық құжаттары да жасалған. Содан бері 3-4 жыл өтті. Бірақ, жолдан əлі күнге хабар жоқ. Осындай жайт жалғыз Тауағаш емес, көптеген қазақ ауылдарының басында бар. 9 мамырда Ұлы Отан соғысынан аман келгендерге ауылда ескерткіш тақта орнатылып, алыста жүрген ауылдастардың бəрі барды. Сол күні жаңбыр жауып, келген жеңіл машиналардың бəрін тракторлармен сүйреп шығаруға мəжбүр болды. ХХІ ғасырда жол азабын шеккен де ұят екен. Осы елді мекеннен 7 шақырым жердегі бұрын асфальт жолы болған Қызылəскер ауылында да осындай жағдай. Оның арғы жа ғындағы «Мəмбетов жəне К» шаруашылығы орын тепкен Меңгесер ауылының жолы да осыған ұқсас, бір шұңқырдан шығып, екіншісіне түсесің. «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» атты биылғы жылғы Жолдауында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев: «Жол – шын мəнінде өмірдің өзегі, бақуатты тірліктің қайнар көзі», деп тап басып айтқан еді. Əттең, жергілікті əкім-қаралар кейде осы сөздердің терең мазмұнын ұқпай ма деп қаласың. Президент аймақаралық жолдарды ғана емес, аймақішілік жолдарды да мегзеп отырғанын, жалпы барлық жолдар туралы ескерткенін түсінсек етті. Жол жөнді болмаған соң, өңірлер қайдан жақсы дамысын?! Еңбек демалысында Ресейдің Түмен облысының бір түкпірінде тұратын туыстарға да барып қайтқан едік. Мұндағы кейбір селоларда тұрғындар азайып, кейбірінде 5-6 үйден ғана қалыпты. Бірақ, соның бəріне асфальт жол төсеп тастаған. Оны қыста қардан үнемі тазалап тұрады екен. Соның бəрі бертінгі, тəуелсіздік жылдарында қол жеткізілген жайлар. Кеңес Одағы жылдарында олардың да көптеген ауылдарына жете алмай, зықымыз шығатын... Солтүстік Қазақстан облысының қазіргі əкімі Е.Сұлтанов іскер басшы. Аймақтағы осындай олқылықтарды түзетер деп үміт еткің келеді. Солтүстік Қазақстан облысы.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 14 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №633 ek


13

www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 7 тамыз №602 Астана, Үкімет Үйі

«Ғарыш қызметі саласындағы жобаларға салалық сараптаманы жүзеге асыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 20 сәуірдегі № 503 қаулысының күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Ғарыш қызметі саласындағы жобаларға салалық сараптаманы жүзеге асыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 20 сәуірдегі №503 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №44, 598-құжат) күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

1

Энергетикалық шикізат кен орындары Көмір, млн. т коксталатын энергетикалық қоңыр Жанғыш тақтатастар, млн. т Бейметалл пайдалы қазбалардың кен орындары Фосфориттер (кені), млн. т Калий тұздары: хлорлы сұр түз, млн. т күкіртқышқылды, аралас, млн. т натрий сульфаты (мирабилит, тенардит), млн. т Бариттер (кен), млн. т

Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі

2 >50 >100 >200 >50 >50 >500 >500 >500 >200 >600 >100 >10 >10

2) жер қойнауы учаскесінің немесе кен орнының теңізде немесе ішкі су тоғанында орналасуы;3) елдің қорғаныс қабілеттілігі немесе ұлттық қауіпсіздігі мүдделері арқылы айқындалатын, игерілуі: Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделеріне қауіп төндіруге қабілетті немесе төндіретін; елдің қорғаныс қабілеті деңгейінің төмендеуіне, мемлекеттік шекараның қол сұғылмаушылығына қатер төндіруге әкеп соқтыратын; экологиялық жағдайдың, оның ішінде ауызсу сапасының күрт нашарлауына, дүлей апаттар мен табиғи және техногендік сипаттағы өзге де төтенше жағдайларға, эпидемиялар мен эпизоотияларға әкеп соқтыратын жер қойнауы учаскелері немесе кен орындары; 4) уран кен орындары; 5) ірі елді мекендерді ауызсумен немесе шаруашылық-тұрмыстық сумен жабдықтауға арналған жерасты суларының кен орны.

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 7 тамыз

№603

2015 жылғы 7 тамыз

Астана, Үкімет Үйі

«Қазақстан Республикасы Ұлттық ғарыш агенттігі көрсететін мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 25 ақпандағы №151 қаулысының күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы Ұлттық ғарыш агенттігі көрсететін мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 25 ақпандағы №151 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., №11, 104-құжат) күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

№609

2015 жылғы 7 тамыз

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 7 тамыздағы №609 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 7 тамыз

№604

Астана, Үкімет Үйі

«Инновациялық гранттар беру кезінде технологиялық даму саласындағы ұлттық даму институтының қызметтеріне ақы төлеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 18 маусымдағы № 802 қаулысының күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Инновациялық гранттар беру кезінде технологиялық даму саласындағы ұлттық даму институтының қызметтеріне ақы төлеу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 18 маусымдағы № 802 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 57, № 785-құжат) күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

1. «Екі айдан астам еңбекке уақытша жарамсыздық мерзімі белгіленуі мүмкін ауру түрлерінің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 4 желтоқсандағы №1171 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., №46, 541-құжат). 2. «Бастапқы медициналық санитариялық көмек көрсету қағидаларын және Азаматтарды бастапқы медициналық-санитариялық көмек ұйымдарына бекіту қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 қарашадағы №1263 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., №60, 861-құжат). 3. «Денсаулық сақтау саласындағы тәуелсіз сарапшыларды тарту қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 7 қарашадағы №1304 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №2, 20-құжат). 4. «Бастапқы медициналық-санитариялық көмек көрсету қағидаларын және Азаматтарды бастапқы медициналық-санитариялық көмек ұйымдарына бекіту қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 қарашадағы №1263 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 сәуірдегі №432 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013ж., №29, 450-құжат). 5. «Бастапқы медициналық-санитариялық көмек көрсету қағидаларын және Азаматтарды бастапқы медициналық-санитариялық көмек ұйымдарына бекіту қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 қарашадағы №1263 қаулысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1556 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., №82, 1065-құжат).

К.МӘСІМОВ.

2015 жылғы 7 тамыз

2015 жылғы 7 тамыз

№605

Астана, Үкімет Үйі

Тарих және мәдениет ескерткіштерінде археологиялық және (немесе) ғылыми-реставрациялау жұмыстарын жүзеге асыру жөніндегі қызметті лицензиялауды жүзеге асыру бойынша лицензиарды және тарих және мәдениет ескерткіштерінде археологиялық және (немесе) ғылымиреставрациялау жұмыстарын жүзеге асыру жөніндегі қызметке лицензия беруді келісуді жүзеге асыртын органдарды айқындау туралы «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» 2014 жылғы 16 мамырдағы Қазақстан Республикасының Заңы 10-бабының 2) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Мыналар: 1) Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі тарих және мәдениет ескерткіштерінде археологиялық және (немесе) ғылыми-реставрациялау жұмыстарын жүзеге асыру жөніндегі қызметті лицензиялауды жүзеге асыру бойынша лицензиар; 2) облыстардың, республикалық маңызы бар қала мен астананың жергілікті атқарушы органдары тарих және мәдениет ескерткіштерінде археологиялық және (немесе) ғылымиреставрациялау жұмыстарын жүзеге асыру жөніндегі қызметке лицензия беруді келісуді жүзеге асыратын органдар болып айқындалсын. 2. «Тарих және мәдениет ескерткіштерінде археологиялық және (немесе) ғылымиреставрациялау жұмыстарын жүзеге асыру жөніндегі қызметті лицензиялаудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 20 желтоқсандағы №1641 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., №4, 84-құжат) күші жойылды деп танылсын. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

№610

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 7 тамыздағы №610 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Анатомиялық сый жасау және оны денсаулық сақтау ұйымдарына беру тәртібі мен шарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 желтоқсандағы №2294 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2010 ж., № 4, 44-құжат). 2. «Әлеуметтік мәні бар аурулардан зардап шегетін азаматтарға ұсынылатын медициналықәлеуметтік көмек көрсету қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 желтоқсандағы №1462 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №6, 119-құжат). 3. «Жедел медициналық көмек және санитариялық авиация нысанында медициналық көмек көрсету қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 желтоқсандағы №1463 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №6, 120-құжат). 4. «Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау ұйымдары желісінің мемлекеттік нормативін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 19 ақпандағы №114 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., №7, 74-құжат). 5. «Денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 20 наурыздағы №253 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 22, 167-құжат).

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 7 тамыз

№606

Астана, Үкімет Үйі

Туристік операторлық қызметті (туроператорлық қызмет) лицензиялауды жүзеге асыру жөніндегі лицензиарларды айқындау туралы «Рұқсаттар және хабарламалар туралы» 2014 жылғы 16 мамырдағы Қазақстан Республикасы Заңының 10-бабының 2) тармақшасына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті атқарушы органдары туристік операторлық қызметті (туроператорлық қызмет) лицензиялауды жүзеге асыру жөніндегі лицензиарлар болып айқындалсын. 2. «Туроператорлық қызметті лицензиялаудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 желтоқсандағы №1670 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., №5, 104-құжат) күші жойылды деп танылсын. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 7 тамыз

№607

Астана, Үкімет Үйі

«Стратегиялық маңызы бар жер қойнауы учаскелерінің, кен орындарының тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 4 қазандағы № 1137 қаулысына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Стратегиялық маңызы бар жер қойнауы учаскелерінің, кен орындарының тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 4 қазандағы № 1137 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 56, 793-құжат) мынадай өзгерістер мен толықтыру енгізілсін: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Стратегиялық маңызы бар жер қойнауы учаскелерінің, кен орындарының тізбесін, сондайақ оларды осындайларға жатқызу критерийлерін бекіту туралы»; кіріспесі мен 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» 2010жылгы 24 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 14-1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған: 1) стратегиялық маңызы бар жер қойнауы учаскелерінің, кен орындарының тізбесі; 2) жер қойнауы учаскелерін, кен орындарын стратегиялық маңызы бар жер қойнауы учаскелеріне, кен орындарына жатқызу критерийлері бекітілсін.»; осы қаулыға қосымшаға сәйкес көрсетілген қаулыға қосымшамен толықтырылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 7 тамыздағы №607 қаулысына қосымша

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 7 тамыз

№611

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

«Қазақстан Республикасы мүгедектерінің қоғамдық бірлестіктерінен және Қазақстан Республикасы мүгедектерінің қоғамдық бірлестіктері құрған ұйымдардан мемлекеттік сатып алуды жүзеге асырудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 қаңтардағы №64 қаулысына өзгерістер енгізу туралы «Мемлекеттік сатып алу туралы» 2007 жылғы 21 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 44-1-бабының 3-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Қазақстан Республикасы мүгедектерінің қоғамдық бірлестіктерінен және Қазақстан Республикасы мүгедектерінің қоғамдық бірлестіктері құрған ұйымдардан мемлекеттік сатып алуды жүзеге асырудың кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 қаңтардағы №64 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 16, 193-құжат) мынадай өзгерістер енгізілсін: тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын: «Тауарлар өндіретін және (немесе) беретін, жұмыстарды орындайтын, қызметтер көрсететін Қазақстан Республикасы мүгедектерінің қоғамдық бірлестіктерінен және Қазақстан Республикасы мүгедектерінің қоғамдық бірлестіктері құрған ұйымдардан сатып алынатын жекелеген тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер түрлерінің тізбесін бекіту туралы»; 1-тармақта: 1) және 3) тармақшалар алып тасталсын; 2) тармақшадағы «тізбесі;» деген сөз «тізбесі бекітілсін.» деген сөздермен ауыстырылсын; көрсетілген қаулымен бекітілген тауарларды өндіретін және (немесе) беретін, жұмыстарды орындайтын, қызметтерді көрсететін Қазақстан Республикасы мүгедектерінің қоғамдық бірлестіктерінен және Қазақстан Республикасы мүгедектерінің қоғамдық бірлестіктері құрған ұйымдардан сатып алынатын тауарлардың, жұмыстардың, қызметтердің жекелеген түрлерінің тізбесі осы қаулыға қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 7 тамыздағы №611 қаулысына қосымша

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 7 тамыздағы №618 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 31 қаңтардағы №64 қаулысымен бекітілген

1. Төсек жаймаларының барлық атаулары, көрпе, матрацтар, жамылғы, жастық түрлері, сүлгі, майлық, жастық тыстары, матрацқа арналған тыстар, жаялықтар. 2. Аспаз костюмі, наубайшы костюмі, түрлі қалпақтар. 3. Дәретхана қағазы, қағаз сүлгілер. 4. Перделер, машиналарға, креслоға арналған тыстар, шымылдықтар. 5. Шахтер сөмкесі, түрлі қаптар, шахтер белбеуі. 6. Термотөзімді брезенттен жасалған костюм, мақта-матадан жасалған жұмыс костюмі, мақта-матадан жасалған далалық костюм, бүркемеленген далаға киетін куртка, брезент костюм, дәнекерлеушінің, аккумуляторшының костюмі, жұмыс комбинезоны, су өткізбейтін қанықтырмасы бар брезент жадағай, қарауыл жадағайы, резеңкеленген жадағай. 7. Түрлі бушлаттар, мақтадан жасалған куртка, мақтадан жасалған жылы шалбар, синтепоннан сырып тігілген медициналық бушлат, «Зима» жылы костюмі, теріден тігілген костюм, жылуды сақтайтын костюм, жылы шолақ комбинезон, жылы кеудеше, жылы куртка, бүркемеленген далалық костюм, шалбар, фуфайка, теріден тігілген костюм. 8. Әртүрлі пижамалар, ерлердің іш киімдері, трусилер, шұлықтар, шұлғаулар, әртүрлі жейделер. 9. Жаңа туған нәрестеге арналған жиынтық. 10. Қолғаптар мен биялайлардың барлық атауы. 11. Түрлі үшкіл орамалдар, шлемнің астынан киетін түрлі қалпақтар, беторамал, жаға астары. 12. Жұмыс халаты, түрлі алжапқыштар, бірегей нысанды киім (офицерлік құрамнан басқа), сигналдық кеудеше, медициналық халаттардың барлық түрі, хирургиялық костюмдер, түрлі бахилалар, нысанды және арнайы киім, көрпе, госпиталь халаттары, түрлі халаттар, түрлі мектеп формалары. 13. Тері құлақшын. 14. Аяқкиім тігу және жөндеу. 15. Қоқысқа арналған қалақтар, түймелер, қыстырғыштар, шахматтар, дойбы, ілгіштер, шыны банкаларға арналған металл, пластмасса қақпақтар, медициналық фольга қалпақтар, қорғаныш каскалары, тұрмыстық қалдықтарды кәдеге жаратуға арналған контейнерлер, Р-50, Р-65 оқшаулау бөлшектері, құжат тігілетін папкалардың құлыптары, шылапшындар, шелектер, электр энергиясын есептеу құралдарына арналған тыстар мен корпустар, жануарларға арналған биркалар, щетка - металл дөңгелек, жануарларға арналған шынжыр, рабица тор. 16. Құжат тігілетін папкалар, конверттер, қағазға арналған папкалар, сызғыштар. 17. Орайтын қораптар, мұрағат қораптары. 18. Фармацевтикалық қызмет, дәрілік заттарды шығару, жасау және сату. 19. Биметалл камералық температуралық реле датчигі, автоөткізгіштер, шамдар, розеткалар, өшіргіштер, ұзартқыштар, ИП 212-45 өрт кезіндегі хабарлағыштар, 1000 В-ге дейінгі кернеудегі түрлі модификациядағы электр қалқандар, өрт сөндіру-күзет сигнализациясының аспаптары. 20. Көлік құралдарының, ауыл шаруашылығы машиналары мен тракторлардың қосалқы бөлшектері (сүзгілер, щеткалар, ору машинасына арналған тармақ, елейтін шатун). 21. Үй-жайлар мен аумақтарды жинау. 22. Абаттандыру, көгалдандыру. 23. Мүгедектердің демалысын және санаторийлік-курорттық емдеуді ұйымдастыру. 24. Жерлеу бойынша көрсетілетін қызметтер. 25. Жерлеу бюросының көрсетілетін қызметтері. 26. Полиграфиялық, жарнамалық, баспа қызметтері. 27. Қылқалам-щетка бұйымдары. 28. Мүгедектердің оңалту техникасын жасау, құрастыру, жөндеу және қызмет көрсету (балдақтар, таяқтар, жасанды ағаш аяқтар, көтергіш құрылғылар мен механизмдер, телерадиоаппаратура). 29. Ағаштан жасалған бұйымдар (түрлі саптар, салатын жәшіктер). 30. Үй-жайларды жалға беру. 31. Кресло-арбалар. 32. Жиһаз жасау.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Электр қозғалтқыштарының энергия тиімділігі бойынша талаптарды белгілеу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 10 тамыздағы №1040 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №66, 937-құжат). 2. «Энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру саласындағы үлгі келісімді бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 тамыздағы №1116 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №68, 981-құжат). 3. «Үйлердің, құрылыстардың, ғимараттардың жобалау алдындағы және (немесе) жобалау (жобалау-сметалық) құжаттамасына қойылатын энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру жөніндегі талаптарды бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 13 қыркүйектегі №1192 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., №70, 1022-құжат). 4. «Дара кәсіпкерлердің және заңды тұлғалардың электр желілеріндегі қуат коэффициентінің нормативтік мәнін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 желтоқсандағы №1765 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., №7, 154-құжат).

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 7 тамыз

№620 Астана,

Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 11 наурыздағы №217 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., №18-19, 145-құжат) күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 7 тамыздағы №620 қаулысына қосымша

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

«Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 11 наурыздағы №217 қаулысының күші жойылды деп тану туралы

К.МӘСІМОВ.

1. «Нотариаттық қызмет мәселелері бойынша мемлекеттік көрсетілетін қызметтер стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1557 (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., №82, 1066-құжат). 2. «Адвокаттық қызмет мәселелері бойынша мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1558 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., №82, 1067-құжат). 3. «Сот-сараптамалық қызмет мәселелері бойынша мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1584 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., №88, №1090-құжат). 4. «Бағалау қызметі мәселелері бойынша мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің стандарттарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1585 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., №88, 1091-құжат).

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 4 қазандағы №1137 қаулысымен бекітілген Жер қойнауы учаскелерін, кен орындарын стратегиялық маңызы бар жер қойнауы учаскелеріне, кен орындарына жатқызу критерийлері 1. Жер қойнауы учаскелерін, кен орындарын стратегиялық маңызы бар жер қойнауы учаскелеріне, кен орындарына жатқызу үшін олар мынадай критерийлердің біріне сәйкес келуі қажет: 1) жер қойнауын пайдалануға арналған бір немесе бірнеше келісімшарт шеңберінде бір тұлға не үлестес тұлғалар тобы игеретін кен орындары тобының жер қойнауы учаскесінде болуы, олардың пайдалы қазбаларының алынатын қорының жиынтық шамасы мыналарды құрайды: Пайдалы қазба, қорлардың өлшем бірлігі Қорлар мөлшері 1 2 Көмірсутек шикізаты Мұнай, млн. т >15 Табиғи газ, млрд. м >10 Қара металдар кен орындары Темір кендері, млн. т >100 Марганец кендері, млн. т >20 Хромит кендері, млн. т >30 Түсті, сирек кездесетін және асыл металдар кен орындары Мыс, млн. т >5 >2 Қорғасын, млн. т

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 7 тамыз

№617

Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының бұйрығы

Астана, Үкімет Үйі

«Әлеуметтік аударымдарды есептеу және аудару ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 21 маусымдағы №683 қаулысына өзгеріс енгізу және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Әлеуметтік аударымдарды есептеу және аудару ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 21 маусымдағы №683 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 25, 323-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Әлеуметтік аударымдарды есептеу және аудару ережесінде: 6-тармақтың үшінші бөлігі алып тасталсын. 2. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

№ __дана Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті Төрағасының 2015 жылғы 3 маусымдағы №45 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметінде қызметтік жануарларды дайындау және күтіп ұстау үшін мүлікпен жабдықтау нормалары 1. Шекара қызметінің қызметтік жануарларын дайындау және күтіп ұстау үшін объектілермен жабдықтау нормалары Рет №

1 2

5 6

2015 жылғы 3 маусым

№45

Астана қаласы №___дана

Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметінде қызметтік жануарларды дайындау және күтіп ұстау үшін мүлікпен жабдықтау нормаларын бекіту туралы «Қазақстан Республикасының қорғанысы және Қарулы Күштері туралы» 2005 жылғы 7 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы 26-бабының 4-тармағына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің (бұдан әрі – ҰҚК) Шекара қызметінде қызметтік жануарларды дайындау және күтіп ұстау үшін мүлікпен жабдықтау нормалары бекітілсін. 2. ҰҚК Шекара қызметі заңнамада белгіленген тәртіпте: 1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) осы бұйрық мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде оны мерзімді баспасөз басылымдарына және «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесіне ресми жариялауға жіберуді қамтамасыз етсін.

Жабдықтау нормаларының атауы

Өлшем бірлігі

Қызметтік иттерге арналған питомник-павильон (штатта қарастырылған иттердің санына) Қызметтік иттерді жаттықтыру бойынша сабақтар жүргізуге арналған оқу-жаттығу даласы Манежімен атты-кавалериялық кешен (70 атқа) Ат қора мен атты байлайтын орын (штатта қарастырылған аттардың санына) Кавалериялық дайындыққа арналған манеж Қызметтік иттерді жаттықтыруға арналған кедергілер жолағы

бірлік

1

1

1

1

11

-

4

бірлік

1

1

-

-

3

-

1

бірлік

-

-

-

-

-

1

-

бірлік

1

-

1

-

-

1

1

бірлік

1

-

1

-

-

1

1

бірлік

1

1

1

1

1

-

1

2. Шекара қызметінің кинологтар тобын (бөлімін) арнайы мүлікпен жабдықтау нормалары Рет Жабдықтау нормаларының атауы № 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Итке арналған ағаш күрке Қызметтік иттерге арналған жиналмалы вольерлер (қызметтік иттердің штатына) Қызметтік жануарлар мамандарының тобын дайындауға арналған оқу-жаттығу плакаттары (10 плакат) Электр қарғыбау Тәттілерге арналған сумка Вольерді тазалауға арналған щетка Кинолог кеудешесі Брезент плащ Арнайы кинолог киімі Вольерді жинауға арналған металл қалақ Вольерді жинауға арналған қалақ күрек (үшкір) Жалаушалар жынтығы Жергілікті жерді, үй-жайларды, көлік құралдарын тінтуге арналған оқу-жаттығу жиынтығы Заттарды үлестірмелі сұрыптауға арналған оқужаттығу жиынтығы Заттарды үлестірусіз сұрыптауға арналған оқужаттығу жиынтығы Жарылғыш заттардың иісін елестетін оқу-жаттығу реквизиттерінің жинағы Есірткі заттарының иісін елестетін оқу-жаттығу реквизиттерінің жинағы Итке арналған 3-сыныпты қорғау броньды кеудешесі Иттерді тасымалдауға арналған контейнер

Өлшем бірлігі

Саны

дана дана

1 итке 1 итке

Қолдану мерзімі (жыл) 5 10

жынтық

1 топқа

5

дана дана дана дана дана дана дана дана жынтық жынтық

екі итке 1 1 итке 1 итке 1 кинологқа 1 кинологқа 1 топқа 1 итке 1 итке 1 топқа 1 топқа

1 1 1 2 1 4 2 2 3 3

жынтық

1 топқа

3

жынтық

1 топқа

3

жынтық

1 топқа

3

жынтық

1 топқа

3

дана дана

2 топқа 3 итке 1

8 5

дана

1 итке

1

Түнгі іздеу жұмыстары үшін жарқырағыш маягы бар аспап

Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 3 шілдеде Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №11544 болып енгізілді.

Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының бұйрығы 2015 жылғы 3 маусым

№46

Астана қаласы

№ дана

Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздік органдарын топографиялық және арнайы карталармен және геодезиялық пункттердің координаталары каталогтарымен жабдықтау нормаларын бекіту туралы «Қазақстан Республикасының қорғанысы және Қарулы Күштері туралы» 2005 жылғы 7 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы 26-бабының 4-тармағына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздік органдарын топографиялық және арнайы карталармен және геодезиялық пункттердің координаталары каталогтарымен жабдықтау нормалары бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі заңнамада белгіленген тәртіпте: 1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) осы бұйрық мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде оны мерзімді баспасөз басылымдарына және «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесіне ресми жариялауға жіберуді қамтамасыз етсін. 3. Топографиялық және арнайы карталарын және геодезиялық пункттердің координаталары каталогтарын сатып алуды тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджеттен Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетіне бөлінген қаражат есебінен және шегінде кезең-кезеңімен жүзеге асыру белгіленсін. 4. Осы бұйрық алғаш ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Комитет Төрағасы

Н.ӘБІҚАЕВ.

«КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Қаржы министрі ________________ Б.Сұлтанов 2015 жылғы «__» ______

№ дана

Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті Төрағасының 2015 жылғы 3 маусымдағы №46 бұйрығымен бекітілген Қазақстан Республикасы ұлттық қауіпсіздік органдарын топографиялық және арнайы карталармен және геодезиялық пункттердің координаталары каталогтарымен жабдықтау нормасы № Құрамалар Р/с мен бөлімдердің атауы 1 1

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

2015 жылғы 7 тамыз №615 Астана, Үкімет Үйі

«КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Қаржы министрі _________________ Б.Сұлтанов 2015 жылғы «__» ______

4

Үкімет Үйі

Тауарлар өндіретін және (немесе) беретін, жұмыстарды орындайтын, қызметтер көрсететін Қазақстан Республикасы мүгедектерінің қоғамдық бірлестіктерінен және Қазақстан Республикасы мүгедектерінің қоғамдық бірлестіктері құрған ұйымдардан сатып алынатын жекелеген тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер түрлерінің тізбесі

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

№618 Астана,

Комитет Төрағасы Н.ӘБІҚАЕВ.

3

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

1. «Әлеуметтік төлемдерді тағайындау жөніндегі уәкілетті органның, Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтың және (немесе) Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорының кінәсінен уақытылы не толық алынбаған әлеуметтік төлемдер сомаларын төлеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 22 шілдедегі №787 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 28, 367-құжат). 2. «Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін әлеуметтік төлемдердің мөлшерін есептеу (айқындау), тағайындау, қайта есептеу және арттыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 28 желтоқсандағы №1307 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 49, 603-құжат). 3. «Салымшылардың (алушылардың) іс жүзінде енгізілген міндетті зейнетақы жарналарының сомаларына инфляция деңгейін ескере отырып мониторинг жүргізудің кейбір мәселелері туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 желтоқсандағы №1351 қаулысы. 4. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 желтоқсандағы №1351 қаулысына толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 20 наурыздағы № 375 қаулысы. 5. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 21 маусымдағы № 683 және 2007 жылғы 28 желтоқсандағы №1307 қаулыларына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 28 тамыздағы №1272 қаулысының 1-тармағының 2) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2009 ж., № 36, 354-құжат). 6. «Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін әлеуметтік төлемдердің мөлшерін есептеу, қайта есептеу (айқындау) және арттыру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 28 желтоқсандағы №1307 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 мамырдағы №562 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 35, 528-құжат). 7. «Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін әлеуметтік төлемдердің мөлшерін есептеу (айқындау), қайта есептеу және арттыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 28 желтоқсандағы №1307 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 2 сәуірдегі № 308 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2014 ж., № 25, 201-құжат). 8. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 26 қаңтардағы №18 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістер мен толықтырулардың 3-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2015 ж., № 2, 9-құжат).

Кинологиялық орталық үшін Оқу-жөндеу кавалериялық заставасы үшін Шекара қызметінің академиясы үшін

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Жеке және (немесе) заңды тұлғаларға ғарыш аппараттары транспондерлерін ұсыну қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 20 сәуірдегі №504 қаулысының (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 44, 599-құжат) күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін қолданысқа енгізіледі.

Никель, мың т Вольфрам, мың т Молибден, мың т Алтын, т

3. ҰҚК Шекара қызметі тиісті жылға арналған республикалық бюджеттен бөлінген қаражат есебінен және шегінде қызметтік жануарларды дайындау және күтіп ұстау үшін мүлікті сатып алуды кезең-кезеңімен жүзеге асырсын. 4. Осы бұйрық алғаш ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Шекара бақылау бөлімшесінешін

«Жеке және (немесе) заңды тұлғаларға ғарыш аппараттары транспондерлерін ұсыну қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 20 сәуірдегі № 504 қаулысының күші жойылды деп тану туралы

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 7 тамыздағы №617 қаулысына қосымша

>2 >50

Шекара заставасы үшін

Мырыш, млн. т Бокситтер, млн. т

Астана, Үкімет Үйі

Шекаралық бақылау жасағы (жеке бақылау өткізу пункті) үшін

№601

Оқу бөлімшелері-мен шекара жасағы (жеке шекаралық комендатура) үшін

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 7 тамыз

2 Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің (бұдан әрі – ҰҚК) Шекара жасағы 2 Авиациялық база 3 Жеке авиациялық эскадрилья 4 Шекаралық бақылау жасағы (жеке бақылау-өткізу пункті) 5 Десанттықшабуылдаушы мотоманеврлік топтар (десанттықшабуылдаушы заставалар) 6 Шекара комендатурасы 7 Шекара заставасы 8 Шекара қызметінің академиясы 9 Шекара қызметін қамтамасыз ету бөлімдері * 10 ҰҚК Орталық әскери госпиталі (ҰҚК Өңірлік әскери гостипалі) 11 ҰҚК Санитарлықэпидемиологиялық жасағы

Өлшем Карталар масштабы және бір номенклатуралық парақ даналарының тиісті саны бірлігі 1:50000 1:100000 1:200000 1:500000 1:1000000 1:2000000 1:4000000 координаталар каталогы 3 4 5 6 7 8 9 10 11 парақ 250 150 30 15 3 1

парақ

10

50

50

100

150

150

-

1

парақ

5

10

30

30

20

70

-

-

парақ

2

2

2

1

парақ

50

15

15

-

-

-

-

-

парақ

50

15

5

-

-

-

-

-

парақ

10

5

5

-

-

-

-

-

парақ

80

70

50

15

2

5

-

1

парақ

50

80

50

10

5

-

-

-

парақ

2

3

5

1

-

-

-

-

парақ

-

15

10

2

-

-

-

-

Ескертпе: 1. Ірі масштабтағы карталар болмаған кезде белгіленген нормалар шегінде оларды неғұрлым кіші масштабтағы карталармен ауыстыру жүргізуге рұқсат етіледі. Кіші масштабтағы карталарды неғұрлым ірі масштабтағы карталармен ауыстыруға рұқсат етілмейді. 2. ҰҚК Орталық әскери госпиталі үшін қарастырылған нормалар бойынша бір номенклатуралық парақ даналарының тиісті саны көрсетілмеген Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздік органдары топографиялық және арнайы карталармен нақты қажеттілік бойынша қамтамасыз етіледі. *- байланыс полкі, кинологиялық орталық, шекаралық оқу жасағы, жеке инженерлік-саперлік батальон, жабдықтау базалары, күзет және қамтамасыз ету комендатуралары, десанттықшабуылдаушы маневрлік топтар, аудандық пайдалану бөлімдері мен өзге де қамтамасыз ету бөлімдері. Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 3 шілдеде Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №11558 болып енгізілді.


14

www.egemen.kz

Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің бұйрығы 2015 жылғы 23 шілде

№495

Астана қаласы

Конкурсқа шығаруға жататын жер қойнауы учаскелерінің тізбесін бекіту туралы «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 24 маусымдағы Заңы 17 - бабының 14) тармақшасына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Конкурсқа шығаруға жататын жер қойнауы учаскелерінің тізбесі бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің Жер қойнауын пайдалану департаменті Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіпте: 1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуді; 2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгенінен кейін он күнтізбелік күннің ішінде мерзімді оның көшірмесін мерзімді баспа басылымдарында және «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялануға жолдануы; 3) осы бұйрықты алған күннен бастап он күнтізбелік күн ішінде оның көшірмесін Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнына жіберуді; 4) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің ресми интернет-ресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастыруды; 5) осы бұйрықты Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркегеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің Заң қызметі департаментіне осы тармақтың 2), 3) және 4) тармақшаларымен көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді беруді қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының энергетика вицеминистріне жүктелсін. 4. Осы бұйрық оның бірінші ресми жариялану күнінен кейін он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасы Энергетика Министрінің міндетін атқарушы

Ұ.ҚАРАБАЛИН.

Қазақстан Республикасы Энергетика Министрінің міндетін атқарушының 2015 жылғы 23 шілдедегі №495 бұйрығымен бекітілген Конкурсқа шығаруға жататын жер қойнауы учаскелерінің тізбесі

Пайдалы қазбалар түрі

Кен орнының, жер қойнауы учаскесінің атауы

1

2

3

1.

Көмір-сутегі шикізаты

Имашев кен орны

Облысы

Орналасқан жері Жер қойнауын пайдалану Географиялық координаттары бойынша опесолтүстік ендігі және шығыс рациялар түрі бойлығы.

4

5 Көмірсутегі шикізаты Атырау 46°40¢54» 46°42¢52» 46°37¢20» 46°39¢00»

6 48°32¢05» 48°41¢36» 48°42¢00» 48°33¢50»

Барлау

*ескертпе – 1 нүктеден 2 нүкте ге дейін келісімшартты аумақ ҚР мен РФ арасындағы Қазақстан-Ресей мемлекеттік шекарасы туралы 2005 жылғы 18 қаңтардағы шартына сәйкес Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының мемлекеттік шекараларын бойлай өтеді. Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 13 тамызда Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №11871 болып енгізілді.

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің бұйрығы 2015 жылғы 27 ақпан

№219

Астана қаласы

Инновациялық гранттар берудің басым бағыттарын айқындай туралы «Индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау туралы» 2012 жылғы 9 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 10-1) тармақшасына сәйкес бұйырамын: 1. Осы бұйрыққа қосымшаға сәйкес инновациялық гранттар берудің басым бағыттары айқындалсын. 2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Технологиялық және инновациялық даму департаменті (А.Б.Батырқожа): 1) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде заңнамада белгіленген тәртіпте мемлекеттік тіркеуді; 2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде оның көшірмесін мерзімді баспа басылымдарында және «Қазақ стан Республикасы Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының «Әділет» ақпараттық құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберуді; 3) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің интернет-ресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастыруды; 4) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде осы бұйрықтың 2-тармағының 1), 2) және 3) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне ұсынуды қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму жетекші етуші вице-министріне жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күннен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрі

Ә.ИСЕКЕШЕВ.

«КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрі _________А.Мамытбеков 2015 жылғы 20 сәуір «КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі _________Т.Дүйсенова 2015 жылғы 7 сәуір «КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Қаржы министрі _________Б.Сұлтанов 2015 жылғы 22 мамыр «КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрі _________Е.Досаев 2015 жылғы 19 мамыр «КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Энергетика министрі _________В.Школьник 2015 жылғы 5 мамыр Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2015 жылғы 27 ақпандағы №219 бұйрығына қосымша Инновациялық гранттар берудің басым бағыттары 1. Минералдық және көмірсутегі шикізатын іздеудің, өндірудің, тасымалдаудың және қайта өңдеудің прогрессивті технологиялары. 2. Тау-кен металлургия кешеніндегі прогрессивті технологиялар. 3. Агроөнеркәсіп кешеніндегі, тамақ өнеркәсібіндегі және агрохимиядағы прогрессивті технологиялар. 4. Медицина өнеркәсіптегі және фармацевтика саласындағы прогрессивті технологиялар, биотехнологиялар, биоинженерия, гендік инженерия. 5. Химия және мұнай-химиясының прогрессивті технологиялары. 6. Жаңа материалдарды пайдалануды қоса алғанда, машина жасаудың прогрессивті технологиялары. 7. Баламалы энергетика, жаңартылған энергия көздері. 8. Энергия тиімділігі технологиялары. 9. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар. 10. Жеңіл өнеркәсіптегі прогрессивті технологиялар. 11. Жиһаз және ағаш өңдеу өнеркәсібіндегі прогрессивті технологиялар. 12. Жаңа материалдарды пайдалануды қоса алғанда, құрылыс саласының прогрессивті технологиялары. 13. Орауыш өнеркәсібіндегі прогрессивті технологиялар. 14. Роботтық техника. 15. Нано және ғарыш технологиялары. 16. Энергетика. Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 26 маусымдағы Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №11458 болып енгізілді.

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің бұйрығы 2015 жылғы 24 ақпан

№169

Астана қаласы

Әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету қағидаларын бекіту туралы «Қазақстан Республикасының әуе кеңістігін пайдалану және авиация қызметі туралы» Қазақстан Республикасы 2010 жылғы 15 шілдедегі Заңының 14-бабы 1-тармағы 41-18) тармақшасына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету қағидалары бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Азаматтық авиация комитеті (Б.К. Сейдахметов): 1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде заңнамада белгіленген тәртіппен мемлекеттік тіркелуін; 2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күннің ішінде мерзімді баспа басылымдарында және «Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы «Әділет» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға көшірмелерін жіберуді; 3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің интернет-ресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастырылуын; 4) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде осы бұйрықтың 2-тармағының 1), 2) және 3) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне ұсынуды қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылауды өзіме қалдырамын. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің міндетін атқарушы

Ж. ҚАСЫМБЕК.

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің міндетін атқарушының 2015 жылғы 24 ақпандағы №169 бұйрығымен бекітілген Әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Осы әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету қағидалары (бұдан әрі - Қағидалар) Қазақстан Республикасының әуе қозғалысына қызмет көрсету органдарының жауапкершілік аймағында ұсынылатын аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету тәртібін белгілейді. 2. Осы Қағидалардың талаптарды әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз етуді ұйымдастыруға және қамтамасыз етуге қатысатын азаматтық авиация кәсіпорындарының, мекемелері мен ұйымдарының барлық лауазымды тұлғалары және авиациялық персоналы орындайды. 3. Осы Қағидаларда қолданылатын негізгі анықтамалар мен терминдер: 1) абсолюттік биіктік – теңіздің орта деңгейінен нүктенің немесе нүкте деп есептелген объектінің деңгейіне дейінгі тік қашықтық; 2) адами фактордың аспектілері - жоспарлау, сертификаттау, кадрларды даярлау, техникалық қызмет көрсету және авиациядағы пайдалану қызметтері процестеріне қолданылатын және адамның мүмкіндіктерін тиісті түрде есептеу арқылы адам мен жүйенің басқа компоненттері арасындағы қауіпсіз қарым-қатынасты қамтамасыз етуге бағытталған қағидаттар; 3) аэронавигациялық ақпарат – әуе кемелрінің ұшуын қамтамасыз ету әуе қозғалысына қызмет көрсету және әуе қозғалысын басқару мақсаттары үшін деректерді жинау, талдау және өңдеу нәтижесінде алынған ақпарат; 4) аэронавигациялық ақпаратты басқару қызметі - нақты белгіленген әрекет ету аймағында құрылған қызмет, ол әуе навигациясының қауіпсіздігін, тұрақтылығы мен тиімділігін қамтамасыз ету үшін қажетті аэронавигациялық ақпараттардың деректердің ұсынылуына жауапты; 5) аэронавигациялық деректер - аэронавигациялық нақты деректерді, тұжырымдамаларды немесе нұсқаулықтарды байланыс, түсіндіру немесе өңдеу үшін ыңғайлы формальді тәртіппен баяндау; 6) аэронавигациялық карта - аэронавигация үшін арнайы тағайындалған жер бетінің учаскесі, оның бедері және жасанды құрылыстары бейнеленген шартты бейне; 7) аэронавигациялық ақпараттар жинағы - аэронавигация үшін елеулі маңызы бар ұзақ мерзімді аэронавигациялық ақпаратты қамтитын мемлекет шығарған немесе бекіткен жарияланым; 8) аэронавигациялық ақпарат жинағына қосымша - аэронавигациялық ақпараттар жинағындағы ақпаратқа енгізілетін және жеке парақтарда жарияланатын уақытша өзгерістер; 9) аэронавигациялық ақпараттар жинағында жасалатын түзетулер - аэронавигациялық ақпараттар жинағындағы ақпаратқа енгізілетін тұрақты өзгерістер; 10) аэронавигациялық ақпараттың циркуляры - NОТАМ шығаруды немесе оны аэронавигациялық ақпарат жинағына енгізуді қажет етпейтін, бірақ ұшулардың қауіпсіздігі мәселелеріне немесе аэронавигациялық, техникалық, әкімшілік және заңдық мәселелерге қатысты ақпаратты қамтитын хабарлама; 11) ажырату қабілеті (ажыратымдылық) - қолданылатын өлшенген немесе есептелген мәннің тәртібін анықтайтын бірліктердің немесе цифрлардың саны; 12) азаматтық авиация саласындағы уәкілетті орган - Қазақстан Республикасының әуе кеңістігін пайдалану және азаматтық және эксперименттік авиация қызметі саласында басшылықты жүзеге асыратын орталық атқарушы орган; 13) аймақтық навигация - әуе кемелеріне кез келген траектория бойынша радиомаяктік навигациялық құралдардың әрекет аймақтары шегінде және автономды құралдардың немесе олардың құрамдастарының мүмкіндіктерімен анықталатын шектерінде ұшу жасауға мүмкіншілік беретін навигация әдісі; 14) аймақтағы ұшудың ең төменгі абсолюттік биіктігі - аспаптық метеорологиялық жағдайларда пайдаланылуға тиісті және әдетте паралельдермен және меридиандармен айқындалатын белгіленген аймақ шегіндегі кедергілердің үстінен ең төменгі биіктік қорын қамтамасыз ететін ең төменгі абсолюттік биіктік; 15) ақпарат өнімі - деректер шоғыры немесе ақпарат өнімінің ерекшеліктеріне жауап беретін деректер шоғырының жиынтығы; 16) аспаптар бойынша қонуға кіру схемасы – кедергілермен соқтығысуды болдырмауды көздейтін белгіленген талаптарды сақтаған жағдайда, қонуға кірудің бастапқы кезеңінің бақылау нүктесінен немесе, тиісті жағдайларда,

белгіленген ұшып келу маршрутының басынан бастап, қону орындалуы мүмкін нүктеге дейін, ал егер қону орындалмаған болса, күту аймағында немесе маршрутта кедергілердің үстінен ұшып өту критерийлері қолданылып басталатын нүктеге дейін пилотаждық асаптар бойынша орындалатын алдын ала белгіленген маневрлер сериясы; 17) асып кету – вертикаль бойынша теңіздің орта деңгейінен жер бетінің немесе онымен байланысты объектінің нүктесіне немесе деңгейіне дейінгі арақашықтық; 18) әуеайлақ ауданына келудің абсолюттік биіктігі – радиусы 46 км (25 м. миль) айналым доғасы жармасында орналасқан барлық объектілердің үстінен 300 м (1000 фут) болатын ең төменгі биіктік қорын қамтамасыз ететін, орталығы қонуға кірудің бастапқы кезеңінің бақылау нүктесінде немесе, егер қонуға кірудің бастапқы кезеңінің нүктесі жоқ болса, осы доғаның ұштарын қонуға кірудің аралық кезеңінің нүктесімен қосатын тура сызықтармен шектелген қонуға кірудің аралық кезеңінің бақылау нүктесінде болатын ең аз абсолюттік биіктік; 19) әуеайлақ - әуе кемелерінің толық немесе жартылай келуі, кетуі және сол жазықтықтағы қозғалысына арналған жер немесе су бетіндегі (кез келген ғимараттарды, құрылыстарды және жабдықтарды қоса) белгіленген учаске; 20) әуе трассасы - бақыланатын әуе кеңістігі немесе дәліз түріндегі оның бөлігі; 21) әуеайлақтың бақылау нүктесі – әуеайлақтың географиялық орналасқан жерін айқындайтын нүкте; 22) әуе қозғалысына қызмет көрсету маршруты – әуе қозғалысына қызмет көрсетуді қамтамасыз ету мақсатында қозғалыс ағынын бағыттауға арналған белгіленген маршрут; 23) әуе кемесіне қызмет көрсету – тиісті жағдайларда ұшу-ақпараттық қызмет көрсетуді, авариялық хабарлауды, әуе кемесіне консультациялық қызмет көрсетуді, әуе қозғалысына диспетчерлік қызмет көрсетуді (аудандық диспетчерлік қызмет көрсету, жақындау кезінде дичпетчерлік қызмет көрсету немесе әуеайлақтық диспетчерлік қызмет көрсету) білдіретін жалпы термин; 24) әуеайлақтан асып кету – қону алаңының ең жоғары нүктесінен асып кету; 25) әуеайлақтың пайдалану минимумдары – төмендегілер үшін әуеайлақты пайдалануға шектеу қою: ұшу-қону жолағындағы көріну ұзақтығы және/немесе көріну мәндерімен және қажет болған жағдайда, бұлттылық параметрлерімен белгіленетін ұшып көтерілу үшін; қонуға дәл кіруді орындау кезінде қондыру және ұшу-қону жолағында көріну және/немесе көрінудің алыстығы және пайдалану санаттарына сәйкес шешім қабылдаудың абсолюттік /салыстырмалы биіктігі мәндерімен белгіленетін қонулар үшін; қонуға кіруді орындау кезінде қону және ұшу-қону жолағында көріну және/немесе көріну алыстығы және шешім қабылдаудың абсолюттік/салыстырмалы биіктігі мәндерімен белгіленетін тік жазықтыққа дәлдеумен қонулар үшін; қонуға дәл емес кіруді орындау кезінде қону және ұшу-қону жолағында көріну және/немесе көрінудің алыстығы, төмендеудің ең төменгі абсолюттік/салыстырмалы биіктігі мәндерімен және қажет болған жағдайда бұлттылық параметрлерімен белгіленетін қонулар үшін; 26) база - басқа шамаларды есептеудің басы немесе негізі ретінде қызмет ететін кез келген шама немесе шамалар қатары; 27) бедер - аэронавигациялық карталарда горизонтальдармен, реңктік гипсометриямен, бояу жуумен немесе биіктік белгілерімен берілген жер бетінің тегіс емес жерлері; 28) біріккен аэронавигациялық ақпарат пакеті - пакет мынадай элементтерден тұрады: аэронавигациялық ақпараттар жинағы, түзетулерін қоса; аэронавигациялық ақпараттар жинағына енгізілетін толықтырулар; NOTAM және ұшу алдындағы ақпарат бюллетені; аэронавигациялық ақпараттың циркуляры; бақылау тізбесі және қолданыстағы NОТАМ тізбесі; 29) векторлау - әуе кемелерін ӘҚҚ бақылау жүйелерін қолдану негізінде белгілі бір курстарды көрсету арқылы навигациялық бағыттауды қамтамасыз ету; 30) геоид толқыны (геоид биіктігі) - геоид беті мен математикалық тұрғыдан анықталған референц-эллипсоид беті арасындағы қашықтық (оң немесе теріс мағына); 31) геоид - Жердің гравитациялық өрісіндегі теңіздің бекітілген орта деңгейі мен оның материктер алып жатқан жалғасына сәйкес келетін баламалы әлеуетті беті. Жергілікті гравитациялық ауытқулардың салдарынан геоид пішіні дұрыс емес қалыптасқан, сондықтан ауыртпалық күшінің бағыты кез келген нүктеде геоид бетіне перпендикуляр; 32) глиссада - қонуға кірудің соңғы кезеңінде тік бағыттау үшін орнатылған төмендеу пішіні; 33) григориандық күнтізбе – көпшілік қабылдаған күнтізбе; алғашқы рет юлиандық күнтізбемен салыстырғанда тропикалық жылға барынша сәйкес келетін жылды анықтау үшін 1582 жылы енгізілген; 34) дәлдік - есептеу немесе өлшеу мәнінің нақты мәнге сәйкес келу дәрежесі. Тұрған жерді өлшеу дәлдігі, әдетте, нақты тұрған жері анықталған ықтимал дәрежесімен белгіленген шектегі хабарланған жерінен бергі қашықтықпен беріледі; 35) деректер сапасы - ұсынылған деректердің нақтылық, ажыратымдылық және тұтастық тұрғысынан деректерді пайдаланушы қоятын талаптарға жауап бере алатындығының дәрежесі немесе деңгейі; 36) деректер шоғырының жиынтығы - өнімнің бірдей ерекшеліктеріне сәйкес келетін деректер шоғырының жиынтығы; 37) деректер шоғыры - деректердің белгілі бір жиынтығы; 38) деректерді беру желісі бойынша «диспетчер-пилот» байланысы - деректерді беру желісін қолдану арқылы әуе қозғалысына қызмет көрсету мақсатында диспетчер мен пилот арасындағы байланыс құралы; 39) екінші айналымға кету схемасы – қонуға кіруді жалғастыру мүмкін болмаған жағдайда ұстануға тиісті тәртіп; 40) екінші айналымға кету нүктесі – аспаптар бойынша қонуға кіру схемасындағы кедергілердің үстінен биіктіктің ең төменгі қорын қамтамасыз ету үшін екінші айналымға кетудің алдын ала жасалған схемасы бойынша ұшу басталған немесе оған дейін ұшу басталған нүкте; 41) жабын – өсімдіктің салыстырмалы биіктігі ескерілгендегі тақыр Жер; 42) жерге қону аймағы – жерге қонатын ұшақтар ұшу-қону жолағына бірінші жанасуға арналған ұшу-қону жолағының табалдырығының алдындағы учаске; 43) жерге қону мен жер үстінен көтерілу аймағы – тікұшақ жерге қонуды немесе жер үстінен көтерілуді орындай алатын жүктеме түсетін алаң; 44) жергілікті жер – жасанды кедергілерден басқа тау, төбешік, жота, алап, су шоғыры, мәңгілік мұз бен қар тәрізді табиғи элементтері бар Жер беті; 45) жергілікті жердегі кедергілер туралы деректерді есепке алу шегі кедергілер (жергілікті жер) туралы деректер жасау мақсатында қолданылатын белгілі шек; 46) жолдың нүктелері – аймақтық навигация маршрутын немесе аймақтық навигацияны қолданатын әуе кемесінің ұшу траекториясын анықтау үшін қолданылатын нақты географиялық пункт. Жолдың нүктелері төмендегідей белгіленеді: «флай-бай» жол нүктесі – маршруттың немесе схеманың келесі учаскесіне шығуды қамтамасыз ету үшін алдын ала бұрылуды көздейтін жол нүктесі; немесе «флайовер» жол нүктесі – маршруттың немесе схеманың келесі учаскесіне шығу мақсатында бұрылуды бастайтын жол нүктесі; 47) жолдың сызығы – әуе кемесінің жер бетіне ұшу траекториясының әдетте бағыты кез келген нүктеде солтүстік бағыттан (ақиқат, магниттік немесе бұрыштық меридиандардан) санап шығарылатын бұрыш градустарымен белгіленетін проекциясы; 48) жұмыс алаңы - әуеайлақтың маневрлеу алаңы мен перроннан (перрондардан) тұратын әуе кемелерінің ұшып көтерілуіне, қонуына және рульдеуге арналған бөлігі; 49) жылжытылған ұшу-қону жолағының табалдырығы – ұшу-қону жолағының басталған жерінде орналаспаған табалдырық; 50) кедергілерді ұшып өтудің абсолюттік биіктігі – ұшу-қону жолағының тиісті шегін асып түсу үстіндегі немесе тиісті жағдайларда кедергілерді ұшып өтудің тиісті критерийлерін сақтауды қамтамасыз ету үшін қолданылатын әуеайлақтан асып түсу үстіндегі ең кіші абсолюттік биіктік; 51) кедергілерді ұшып өтудің салыстырмалы биіктігі - ұшу-қону жолағының тиісті шегін асып түсу үстіндегі немесе тиісті жағдайларда кедергілерді ұшып өтудің тиісті критерийлерін сақтауды қамтамасыз ету үшін қолданылатын әуеайлақтан асып түсу үстіндегі ең кіші салыстырмалы биіктік; 52) кедергілерден бос аймақ – қонуға кірудің ішкі бетінің, ауыспалы ішкі беттерінің және үзілген қону кезінде екінші айналымға кету бетінің және осы беттермен шектелген ұшу жолағы бөлігінің үстіндегі, салмағы жеңіл және аэронавигация мақсатында қажетті берік емес негіздегі ешбір қозғалмайтын кедергі шығып тұрмайтын әуе кеңістігі; 53) кедергілердің үстінен ұшып өтудің ең төменгі абсолюттік биіктігі – белгілі учаскедегі кедергілердің үстінен қажетті биіктік қорын қамтамасыз ететін ұшудың ең төменгі абсолюттік биіктігі; 54) кедергілерден бос жолақ – ұшақ соның үстінен белгіленген биіктікке дейін бастапқы биіктіктің бір бөлігіне көтерілуі үшін жарамды учаске ретінде таңдап алынған немесе дайындалған, тиісті уәкілетті органның бақылауындағы жер немесе су бетіндегі тік бұрышты учаске; 55) кедергі - барлық жылжымайтын (уақытша немесе тұрақты) және жылжитын нысандар немесе олардың мына жерлердегі бөлігі: әуе кемелерінің жер бетінде қозғалуына арналған аймақта орналасқан; ұшып бара жатқан әуе кемелерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін белгілі бір жерде тұрғызылған; осы жерлер шегінде орналасқан және әуе навигациясы үшін қауіп төндіретін деп бағаланған; 56) кері схема - әуе кемесіне аспаптар бойынша қонуға кіру схемасының бастапқы учаскесінде бағытты өзгертуге мүмкіндік беретін схема. Бұл маневр стандартты бұрылу немесе қонатын сызыққа бұрылуды қамтуы мүмкін; 57) көлденең - бірдей асып түсу нүктесін байланыстыратын картадағы немесе схемадағы сызық; 58) күту аймағындағы ұшу схемасы - әуе кемесіне келесі шешімді күту үшін белгілі бір әуе кеңістігі шеңберінде бола тұруға мүмкіндік беретін алдын ала белгіленген маневр; 59) қауіпті аймақ – соның шегінде белгілі бір уақыт аралығында әуе кемелерінің ұшуына қауіп төндіретін қызмет жүзеге асырылуы мүмкін белгілі ауқымдағы әуе кеңістігі; 60) қонуға кіру мен ұшып көтерілудің соңғы кезеңінің аймағы – үстінен қонуға кіру маневрінен бастап әуеде қалқып тұру режиміне дейінгі соңғы кезең немесе қону орындалатын және ұшып көтерілу маневрі басталатын белгіленген аймақ. Қонуға кіру мен ұшып көтерілудің соңғы кезеңінің аймағы 1-класты ұшу-техникалық сипаттамалары бар ұшақтар пайдаланатын жағдайларда бұл белгіленген аймақ үзілген ұшып көтерілудің орналастырылған аймағын қамтиды; 61) қонуға кірудің соңғы учаскесі – соның шегінде ұшу-қону жолағының жармасына шығу және қонуға төмендеу жүргізілетін аспаптар бойынша қонуға кіру схемасының учаскесі; 62) қонуға кірудің соңғы кезеңі – қонуға кірудің соңғы кезеңінің белгіленген бақылау нүктесінде (немесе нүктесінде) немесе осындай нүкте жоқ болған жағдайда: егер ондай көзделген болса, «ипподром» үлгісіндегі схемада ең соңғы стандартты бұрылу, қонатын сызыққа бұрылу немесе жақындау жолының сызығына бұрылу соңында; немесе қонуға кіру схемасындағы жолдың ең соңғы сызығына шығу нүктесінде басталып, әуеайлақ ауданындағы қону орындалуы немесе екінші айналымға кету басталуы мүмкін нүктеде аяқталады. 63) қонуға кірудің соңғы кезеңінің бақылау нүктесі (немесе нүктесі) –аспаптар бойынша қонуға кіру схемасының қонуға кірудің соңғы кезеңінің учаскесі басталатын бақылау нүктесі (немесе нүктесі); 64) қонуға кірудің бастапқы учаскесі – аспаптар бойынша қонуға кіру схемасының қонуға кірудің бастапқы кезеңінің бақылау нүктесі мен қонуға кірудің аралық кезеңінің бақылау нүктесі арасындағы немесе, тиісті жағдайларда, қонуға кірудің соңғы кезеңінің бақылау нүктесі (немесе нүктелері) арасындағы учаскесі; 65) жерге қону алаңы - әуе кемелерінің қонуына және ұшып көтерілуіне арналған жұмыс алаңының бір бөлігі; 66) қонуға кірудің аралық учаскесі – аспаптар бойынша қонуға кіру схемасының тиісінше қонуға кірудің аралық кезеңінің бақылау нүктесі мен қонуға кірудің соңғы кезеңі нүктесінің (немесе нүктесінің) бақылау нүктесі немесе кері схеманың, «ипподром» үлгісіндегі схеманың немесе есептеу әдісімен салынатын жол сызығының соңы және қонуға кірудің соңғы кезеңінің бақылау нүктесі (немесе нүктесі) аралығындағы учаскесі; 67) қонуға визуалды кіру схемасы – визуалды бағдар бойынша қонуға кірудің бастапқы кезеңінің бақылау нүктесінен немесе, тиісті жағдайларда, белгіленген ұшып келу маршрутының басынан бастап, қону орындалуы мүмкін және, егер қону орындалмаған болса, одан кейін екінші шеңберге кету схемасы орындалуы мүмкін алдын ала белгіленген маневрлер сериясы; 68) қонуға дәл кіру схемасы - ILS немесе РАR беретін азимут және глиссада туралы ақпаратты пайдаланаотырып, аспаптар бойынша қонуға кіру схемасы; 69) қосылу мекенжайлары - деректерді әуе қозғалысына қызмет көрсету органына беру желісін қосу үшін қолданылатын орнатылған код; 70) магниттік ауытқу – ақиқат және магниттік меридианның солтүстік бағыты арасындағы бұрыш; 71) маршрут бойынша ұшудың ең төменгі абсолюттік биіктігі – маршрут учаскесіндегі тиісті навигациялық құралдар мен әуе қозғалысына қызмет көрсету байланыс құралдарының сигналдарын барабар қабылдауды қамтамасыз ететін, әуе кеңістігінің құрылымына сәйкес келетін және кедергілердің үстінен қажетті биіктік қорын қамтамасыз ететін ұшудың ең төменгі абсолюттік биіктігі; 72) маневрлеу алаңы - әуеайлақтың әуе кемелерінің ұшып көтерілуіне, қонуына және рульдеуіне арналған перроннан басқа бөлігі; 73) метадеректер – деректер туралы деректер; 74) орналасқан жер (географиялық) - нүктенің Жер бетіндегі орналасқан жерін анықтайтын математикалық тұрғыдан анықталған референц-эллипсоид арқылы берілетін координаттар (ені мен ұзындығы); 75) өткелдің абсолюттік биіктігі – әуе кемесінің абсолюттік биіктікте немесе одан төмен тұрған жері тік жазықтықта авбсолюттік биіктік шамасында беріледі; 76) перрон – жолаушыларды отырғызу немесе түсіру, пошта немесе жүкті тиіеу немесе түсіру, май құю, тұрақтау немесе техникалық қызмет көрсету мақсатында әуе кемелерін орналастыруға арналған құрлықтағы әуеайлақ алаңының белгілі аумағы; 77) реңктік гипсометрия – жер бетінен асып кету деңгейін көрсету үшін қолданылатын түстер мен олардың реңктерінің жүйелік градациясы; 78) рульдеу маршруттары – тікұшақтардың түкұшақ алаңының бір бөлігінен екінші бөлігіне жүруінің белгіленген траекториясы. Рульдеу маршруты рульдеу маршрутының осьтік сызығының бойымен өтетін, түкұшақтарды бұруға арналған әуедегі немесе жердегі рульдеу жолы қамтиды; 79) рульдеу жолы – құрлықтағы әуеайлақтағы әуе кемелерінің бұрылуы үшін орнатылған және әуеайлақтың бір бөлігін екіншісімен қосуға арналған белгілі бір жол, оның ішінде: әуе кемесінің тұрақтағы рульдеу жолағы – рульдеу жолы ретінде белгіленген және тек әуе кемелерінің тұрақ орындарына жақындауға арналған перрон бөлігі; перрондық рульдеу жолы. Перронда орналасқан және перрон арқылы рульдеу маршрутын қамтамасыз етуге арналған рульдеу жолдары жүйесінің бір бөлігі; перрондық рульдеу жолы – ұшу-қону жолағымен сүйір бұрыш арқылы жалғанған және қонған ұшаққа басқа шықпа рульдеу жолдарында қол жеткізілетін жылдамдықтарға қарағанда жоғарырақ жылдамдықпен ұшу-қону жолағынан шығып кетуге және соның арқасында ұшу-қону жолағында болу уақытын барынша азайтуға мүмкіндік беретін рульдеу жолы; 80) сапа - меншікті сипаттамалар жиынтығының қойылған талаптарды орындау дәрежесі; 81) сапа менеджменті - ұйымның сапаға қатысты басшылық ету және басқару жөніндегі үйлестірілген қызметі; 82) сапаны қамтамасыз ету - сапаға қойылатын талаптардың орындалатынына сенім туғызуға бағытталған сапа менеджментінің бөлігі; 83) сапаны басқару - сапаға қойылатын талаптардың орындалуына бағытталған сапа менеджменті бөлігі; 84) салыстырмалы биіктік – вертикаль бойынша көрсетілген бастапқы деңгейден бастап, нүкте ретінде қабылданған деңгейге, нүктеге немесе объектіге дейінгі арақашықтық; 85) сектордағы ең төменгі абсолюттік биіктік – пайдаланылуы мүмкін және ортасында негізгі нүкте, әуеайлақтың бақылау нүктесі немесе тікұшақ айлағының бақылау нүктесі орналасқан радиусы 46 км (25 м. миль) шеңбер секторындағы барлық объектілердің үстінен ең төмен дегенде 300 м (1000 фут) артық биіктікті қамтамасыз ететін ең аз абсолюттік биіктік; 86) тежеудің ақырғы жолағы – екпіннің орналасқан ұзындығының соңындағы үзілген ұшып көтерілу орын алған жағдайда әуе кемесін тоқтату үшін жарамды учаске ретінде дайындалған жер бетінің белгілі бір тік бұрышты учаскесі; 87) техногенді орта – жер бетіндегі барлық жасанды құрылыстар, мәселен, қалалар, теміржолдар және арналар; 88) тұрақ орны - перрондағы әуе кемесін қою үшін арнайы бөлінген учаске; 89) тұтастық (аэронавигациялық деректер) - аэронавигациялық деректердің, оларды дайындаған немесе түзету енгізуге рұқсат етілген сәттен бастап жоғалмағанының немесе өзгермегенінің анықталған кепілі; 90) тыйым салу аймағы – әуе кемелерінің ұшуына тыйым салынған мемелекет аумағында немесе аумақтық сулар үстіндегі белгіленген өлшемдегі әуе кеңістігі; 91) тікұшақ айлағы - тікұшақтардың толық немесе жартылай келуі, кетуі және сол жазықтықтағы қозғалысына арналған әуеайлақ немесе құрылыстағы белгілі бір бет учаскесі; 92) ұшу-қону жолағындағы көріну алыстығы – ұшу-қону жолағының осьтік сызығында орналасқан әуе кемесінің пилоты ұшу-қону жолағында үстіндегі таңбалау белгілерін немесе ұшу-қону жолағы шектейтін немесе оның осьтік желісін белгілейтін оттарды көре алатын арақашықтық; 93) ұшу-қону жолағының жанындағы күту орны – ұшу-қону жолағының, кедергілерді шектеу бетін немесе, егер әуеайлақтық диспетчерлік пункттен басқа нұсқаулар келіп түспеген болса, бұрылатын әуе кемелері мен көлік құралдары тоқтап және күтіп тұратын әсер сезгіш/шекті ILS/MLS аймағын қорғауға арналған белгілі бір орын; 94) ұшу-қону жолағының табалдырығы – қону үшін пайдаланылу мүмкін ұшу-қону жолағы учаскесінің бас жағы; 95) ұшу алдындағы ақпарат бюллетені - ұшу алдында дайындалған, айрықша пайдаланылу маңызы бар ағымдағы NОТАМ ақпараты; 96) ұшу-қону жолағы - әуе кемелерінің қонуы мен ұшуы үшін дайындалған құрлықтағы әуеайлақтың белгілі бір тік бұрышты учаске; 97) ұшуды шектеу аймағы - әуе кемелерінің ұшуы белгілі шарттармен шектелген аумақ немесе аумақтық сулар үстіндегі белгіленген өлшемдегі әуе кеңістігі; 98) ұшып келу маршруттары – аспаптар бойынша қонуға кіру схемасында көрсетілген, маршрут бойынша ұшу кезеңі аяқталғаннан кейін әуе кемелері қонуға кірудің бастапқы кезеңініің бақылау нүктесіне шыға алатын маршруттар; 99) ұшу эшелоны - қысымының белгіленген 1013,2 гектопаскаль (гПа) мәніне жатқызылған және басқа да осындай беттерден белгіленген қысым интервалдарының мәніне алыс тұрған тұрақты атмосфералық қысымның беткі жағы; 100) циклдық артық кодты пайдалану арқылы бақылау - деректерді жоғалып кетуден немесе өзгеруден қорғаудың белгілі деңгейін қамтамасыз ететін, деректердің цифрлық мәніне қатысты қолданылатын математикалық алгоритм; 101) электрондық аэронавигациялық картаның дисплейі – қажетті ақпаратты көрсету арқылы ұшу экипаждарына ыңғайлы тәсілмен және уақытылы маршруттарды жоспарлауды, ұшу маршрутын бақылауды және навигацияны жүзеге асыруға мүмкіндік беретін электрондық құрылғы; 102) АSНТАМ - әуе кемелерінің ұшуды орындауы үшін маңызды мәні бар жанартау қызметінің өзгеруі туралы, жанартаудың атылуы және (немесе) жанартау күлінен болған бұлт туралы ерекше пішімде ұсынылған ақпарат қамтылған арнайы сериядағы NОТАМ; 103) NОТАМ - электр байланысы құралдарымен таралатын және уақтылы ескертілген жағдайда, ұшуларды орындаумен байланысты персонал үшін маңызды болып табылатын кез келген азронавигациялық жабдықты іске қосу, оның жай-күйі немесе өзгеруі, қызмет көрсету және қағидалар немесе қауіп-қатер туралы ақпаратты қамтитын хабарлама; 104) SNОWТАМ - қар, мұз, еріген қардан болған батпақ немесе тоқтам су, әуеайлақтың жұмыс алаңындағы батпақ пен мұздың болуынан туындаған қауіпті жағдайлардың орын алғаны немесе оларды жою туралы белгіленген пішімде хабарлайтын арнайы сериядағы NОТАМ. 4. Осы Қағидаларда төмендегідей қысқартылған сөздер қолданылады: ААҚ – аэронавигациялық ақпарат қызметі; ӘҚҚ – әуе қозғалысына қызмет көрсету; РЖ – рульдеу жолы; ТО – тұрақ орны; ТСЖ – тежеудің ақырғы жолағы; ҰҚЖ – ұшу-қону жолағы;

22 тамыз 2015 жыл

АҰЕ – аспаптар бойынша ұшу ережелері; AIC – аэронавигациялық ақпарат циркуляры; AIP – аэронавигациялық ақпарат жинағы; АМА – аймақтағы ең төменгі абсолюттік ұшу биіктігі; ARP – әуеайлақтың бақылау нүктесі; CRC – циклдық артық код; DA/H – шешім қабылдаудың абсолюттік/салыстырмалы биіктігі; FATO – қонуға кіру және ұшудың соңғы кезеңі аймағы; HRP – тікұшақ айлағының бақылау нүктесі; IAF – қонуға кірудің бастапқы кезеңінің нүктесі; IF – қонуға кірудің аралық кезеңінің нүктесі; MAPt – екінші айналымға кету нүктесі; MDA/H – төмендеудің ең төменгі абсолюттік/салыстырмалы биіктігі; МЕА – маршрут бойынша ұшудың ең төменгі абсолюттік биіктігі; МОСА – кедергілерді ұшып өтудің ең төменгі абсолюттік биіктігі; MSL – теңіздің орташа деңгейі; ОСА/Н – кедергілерді ұшып өтудің абсолюттік/салыстырмалы биіктігі; OFZ – кедергілерден бос аймақ; PBN – сипаттамаларға негізделген навигация; PIB – ұшу алдындағы ақпарат бюллетені; RNAV – аймақтық навигация; RVR – ҰҚЖ-да көріну алыстығы; TAA – әуеайлақ маңына ұшып келудің абсолюттік биіктігі; TLOF – жерге қону және көтерілу аймағы; UTC – дүниежүзілік үйлестіру уақыты. WGS-84 – 1984 жылғы дүниежүзілік геодезиялық жүйе. 5. Көлденең жазықтықта есептеу жүйесі (геодезиялық) ретінде аэронаивгациялық ақпаратпен қамтамасыз ету мақсатында 1984 (WGS-84) Дүниежүзілік геодезиялық жүйесі қолданылады. Ені мен бойлықты білдіретін географиялық координаталар (WGS-84) Дүниежүзілік геодезиялық жүйесіне қатысты көрсетіледі. 6. Жұлдызшамен (*) WGS-84 координаталарына өзгертілген географиялық координаталар және осы Қағидалардың 1-қосымшасының талаптарына сай келмейтін геодезиялық түсіру дәлдігі белгіленеді. 7. Аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету мақсатында тік жазықтықта есептеу жүйесі ретінде теңіздің орта деңгейі (MSL) қолданылады. 8. Аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету мақсатында уақытты есептеу жүйесі ретінде григориандық күнтізбе мен дүниежүзілік үйлестірілген уақыт (UTC) қолданылады. 9. Азаматтық авиация саласындағы уәкілетті орган Қазақстан Республикасының аумағында, сондай-ақ әуе қозғалысына қызмет көрсету үшін Қазақстан Республикасы жауапты болатын аудандарда ұсынылатын аэронавигациялық ақпараттың дәйекті, сапалы және уақтылы болуын қамтамасыз ету үшін қажет барлық шараларды қабылдайды. 10. Азаматтық авиация саласындағы уәкілетті орган ұсынылатын аэронавигациялық ақпараттың дәйектілігін, дәлдігін және уақытылылығын қамтамасыз етуді бақылайды. 11. Аэронавигациялық ақпаратты азаматтық авиация саласындағы уәкілетті органның ведомстволық бағынысындағы мемлекеттік кәсіпорын болып табылатын аэронавигациялық ұйымының аэронавигациялық ақпаратты басқару қызметі (бұдан әрі - ААБ қызметі) дайындап, таратады. 12. Көзбен шолып ұшу және аспаптар бойынша ұшу (ұшып шығу, ұшып келу және қонуға кіру) схемаларын әзірлеуді және аэронавигациялық карталарды дайындауды ААБ қызметі жүзеге асырады. 13. ААБ қызметі ұшулардың қауіпсіздігі, тұрақтылығы және тиімді орындалуы үшін қажет ақпараттар (деректер) ағынын қамтамасыз етеді. 14. ААБ қызметі Қазақстан Республикасының бүкіл аумағына, сондай-ақ Қазақстан Республикасы өз аумағынан тыс жерлердегі әуе қозғалысына қызмет көрсетеді, жауапты аудандарға қатысты аэронавигациялық ақпараттар мен деректерді алады немесе жасайды, тексереді, жинақтайды, редакциялайды, пішімге келтіреді, басып шығарады, сақтайды және таратады. 15. Аэронавигациялық ақпарат біріккен аэронавигациялық ақпарат пакеті түрінде де, осы пакеттің жекелеген элементтері түрінде де таратылады. 16. Біріккен аэронавигациялық ақпарат пакеті мынадай элементтерден тұрады: 1) AIP, соның ішінде оған енгізілген түзетулер мен толықтырулар; 2) NOTAM және ұшу алдындағы ақпарат бюллетені; 3) аэронавигациялық ақпарат нұсқаухаты; 4) бақылау тізбелері мен қолданыстағы NОТАМ тізбелері. 17. ААБ қызметі Халықаралық азаматтық авиация туралы конвенцияның «Аэронавигациялық ақпарат қызметтері» 15-қосымшасының және Аэронавигациялық ақпарат қызметтері жөніндегі нұсқаулық (Dос 8126, Халықаралық азаматтық авиация ұйымының (бұдан әрі - ИКАО) құжаты) талаптарына сәйкес, біріккен аэронавигациялық ақпарат пакетінің барлық элементтерінің жариялануын қамтамасыз етеді. 18. Тәулік бойғы қызмет көрсету қымтамасыз етілмеген жағдайларда, оны аэронавигациялық ақпарат қызметі әуе қозғалысына қызмет көрсетуге жауапты аудандарда толық ұшу барысында, сондай-ақ ұшу алдында және одан кейін екі сағат ішінде ұсынады. Қызмет көрсету тиісті ұйымның сұрауы бойынша кез келген басқа уақытта ұсынылады. 19. Аэронавигациялық ақпарат қызметтерін ұйымдастыру кезінде, сондай-ақ аэронавигациялық ақпаратты (деректерді) құрастыру, мазмұнын белгілеу, өңдеу және тарату кезінде оларды тиімді пайдалануға әкелетін адами факторлардың аспектілері ескеріледі. Ақпараттың бүтіндігін ескере отырып, адамдар арасында өзара іс-қимыл жасау талап етілген жағдайларда, және тәуекел факторлары анықталған кезде оларды жою бойынша шаралар қолданылады. 2. Әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету тәртібі Параграф 1. Аэронавигациялық ақпараттар жинағы (AIP) 20. AIP стандартталған электрондық деректерді сақтау мен іздеу мүмкіндігі үшін сәйкестендірілген белгілермен жабдықталған үш бөлімдер, тараулар және бөлімшелермен қамтылған. 21. AIP-тың «Жалпы ережелер» (GEN) 1-бөлімінде әр бөлімінің тиісті орындарында мыналар қамтылған: 1) аэронавигациялық құралдарға,қызмет көрсетуге және процедураларға жауапты құзыретті органның атауы, олар туралы ақпараттар AIP сақталған; 2) халықаралық пайдалану үшін қызмет көрсетуді немесе құралдарды ұсынудың жалпы талаптары; 3) ұлттық қағидалар мен мемлекет тәжірибесі мен пайдаланушыға мемлекет талаптары және ИКАО-ның тиісті талаптары арасындағы айырмашылықты жылдам белгілеуге мүмкіндік беретін ИКАО-ның ұсынылатын тәжірибесінің тиісті стандарттары арасындағы маңызды айырмашылықтар тізбесі. Схемалар, карталар немесе диаграммалар қажет болған жағдайда, толықтыру үшін немесе кестенің немесе AIP мәтінінің орнына қолданылады. 22. Әрбір AIP дербес құжат болып табылады және кіріспесі болады. 23. Әрбір AIP-та қамтылған немесе басқа көздердегі ақпараттар қайталанбайды. 24. Әрбір AIP-тың күні көрсетіледі. Егер AIP қосымша салынған парақтар ретінде жарияланса, әрбір бетінің күні көрсетіледі. Күні, айы (атауы) және жылы көрсетілген күн ақпараттың жарияланған күні немесе күшіне енген күні болып табылады. 25. Пайдаланушыға жинақ ақпаратының жаңаруына көмектесу үшін AIP сериясының әр бетінің қолданылатын күндерінің соңғы тізбесі үнемі басылып шығарылады. Беттің нөмірі/картаның атауы және соңғы тізбенің шығу күні ең соңғы тізбеде көрсетіледі. 26. Әрбір AIP және қосымша беттер ретінде шығарылатын жинақтың әр бетінде мыналар нақты көрсетілген ескертпелер болады: 1) AIP белгісі; 2) осы жинақта қымтылған аумақ, және қажет болған жағдайда, бұл аумақтың бөліктері; 3) жинақты шығаратын мемлекеттің, атауы, және жинақты басып шығаратын ұйымның немесе органның атауы; 4) беттердің нөмірі/карталардың атауы; 5) егер ақпарат күмән тудырса, дұрыстығының дәрежесі. 27. AIP-қа барлық өзгерістер немесе қайта басылып шығарылған беттердегі жаңа ақпарат ескертпемен нақты көрсетіледі және тіркеледі. 28. AIP-қа енгізілген пайдалану сипаттағы маңызды өзгерістер AIRAC қағидаларына сәйкес жарияланады және AIRAC қысқартуларымен нақты белгіленеді. 29. AIP оларды жаңарту үшін қажетті тұрақты уақыт интервалын сақтап өзгертіледі немесе қайта басып шығарылады. 30. AIP-қа тұрақты өзгерістер AIP-қа түзетулер ретінде жарияланады. 31. AIP-қа әрбір түзетуге жүйеді нөмірде реттік нөмір беріледі. 32. Бас бетті қоса, AIP-қа түзетулердің әрбір бетінде жарияланған күні көрсетіледі. 33. Бас бетті қоса, AIP-қа түзетулердің әрбір бетінде AIRAC сәйкес күшіне енген күні көрсетіледі. Күшіне енген күні 0000 UTC-дан өзге уақыт көрсетілген жағдайларда, бұл уақыт бас бетінде көрсетіледі. 34. AIP-ке түзетулер шығарылған жағдайда, түзетуге енгізілген аэронавигациялық ақпараттың біріктірілген пакетінің сол элементтерінің реттік нөмірлеріне сілтеме қосылады, егер ондайлар болса. 35. AIP-қа түзетулердің бас бетінде түзетулерде қозғалған мәселелер қысқаша түрде көрсетіледі. 36. AIP-қа түзетулер белгіленген уақыт аралығында немесе жариялау күніне сәйкес жарияланбайтын болса, онда бұндай жағдайда, қолданыстағы NОТАМ тізбесін ашық мәтінде ай сайын жариялау арқылы NIL хабарламасы шығарылады және жарияланады. 37. Ұзақмерзімді сипаттағы уақытша өзгерістер (3 ай немесе одан көп) және ауқымды мәтіндік және/немесе графикалық материалдарды қамтитын қысқамерзімді сипаттағы ақпарат AIP-қа толықтырулар ретінде жарияланады. 38. AIP-қа әрбр толықтыруға күнтізбелік жыл бойы кезекпен өсіп отыратын реттік нөмір беріледі. 39. AIP-қа қосымшалардың беттері AIP-та сақталады, олардың мазмұны толық немесе жартылай күшінде қалғанға дейін. 40. AIP-қа қосымшада қате табылған кезде немесе AIP-қа толықтырулардың әрекет ету кезеңі өзгертілген жағдайда, оның орнына AIP-қа жаңа толықтырулар шығарылады. 41. AIP-қа толықтырулар NОТАМ-ның орнына таратылғанда, оған NОТАМ-ның реттік нөміріне сітеме қосылады. Параграф 2. Аэронавигациялық ақпараттың нұсқаухаты (AIC) 42. АIС мыналарға жауап беремейтін аэронавигациялық ақпаратты тарату қажет болғанда, барлық жағдайларда құрастырылады: 1) AIP-қа енгізуге қатысты осы Қағиданың 2-тарауының 1-параграфында баяндалған талаптарға; 2) NОТАМ құрастыруға қатысты осы Қағиданың 2-тарауының 8-параграфында баяндалған талаптар. 43. АIС мыналарды таратқанда құрастырылады: 1) заңнаманың, ұйғарымның немесе құралдардың кез келген бірқатар өзгерістерне қатысты ұзақмерзімді болжам; 2) ұшу қауіпсіздігіне ықпал ететін нақты түсіндірме немесе консультациялық сипаттағы ақпарат; 3) техникалық, заңнамалық немесе тек әкімшілік мәселелерге қатысты түсіндірме немесе консультациялық сипаттағы ақпарат немесе хабарлама. 44. Осы Қағиданың 43-тармағында көрсетілген ақпаратқа жатады: 1) аэронавигациялық қағидалардың, қызмет көрсетудің және құралдардың маңызды өзгерістеріне қатысты болжамдар; 2) жаңа навигациялық жүйелерді қатарға енгізуге қатысты болжамдар; 3) ұшу қауіпсіздігіне қатысы бар авиациялық оқиғалар/жағдайларды тексеру нәтижесінде алынған маңызды ақпарат; 4) заңсыз араласу актілерінен халықаралық азаматтық авиацияны қорғауға байланысты қағидалар туралы ақпарат; 5) ұшқыштар үшін ерекше мүддесін білдіретін медициналық мәселелер бойынша кеңестер; 6) ұшқыштарға физикалық қауіптен құтылу үшін бағытталған ескерту; 7) ұшуды орындауға белгілі бір ауа райы құбылыстарының әсері туралы ақпарат; 8) әуе кемелерін пилоттық етушілік техникасына әсер ететін жаңа қауіп түрлері туралы ақпарат; 9) шектеулер белгіленген тасымалдарға қатысты заттарды әуе бойынша тасымалдау қағидалары; 10) ұлттық заңнамада көзделген талаптарға сілтемелер, және олардағы өзгерістерді жариялау; 11) ұшу экипажының мүшелеріне куәліктерді беру тәртібі; 12) авиациялық персоналды даярлау туралы ақпарат; 13) ұлттық заңнамада көзделген талаптарды орындау туралы немесе орындаудан босату туралы ақпарат; 14) жабдықтың нақты үлгілерін қолдануға немесе қызмет көрсетуге қатысты кеңестер; 15) аэронавигациялық карталардың нақты немесе жоспарланған жаңа немесе өңделген басылымдардың бар болуы туралы ақпарат; 16) әуе кемелерінде орнатуға жататын байланыс жабдығы туралы ақпарат; 17) шудың азаюына қатысты түсіндірме ақпарат; 18) ұшу жарамдылығына қатасты бөлек тапсырмалар; 19) NОТАМ серияларында немесе таратылымдағы өзгерістер, жаңа АIР жинақтарын басып шығару немесе олардың мазмұны, көлемі немесе пішімінің елеулі өзгеруі; 20) осы Қағиданың 45-тармағында көрсетілген қардың түсу жағдайының жоспары туралы алғашқы ақпарат; 21) осыған ұқсас сипаттағы өзге ақпарат. 45. Қар жауған жағдайға арналған жоспар қыс басталмай тұрып (қалыпты қысқы жағдайлар орын алғанға дейін кемінде бір ай бұрын) таратылуға тиісті маусымдық сипаттағы ақпаратпен толықтырылады және төменде көрсетілген ақпаратты қамтиды: 1) ҰҚЖ мен РЖ жүйелерін немесе ҰҚЖ-дан ауытқумен қардан тазалаудың жоспарлы схемасын көрсете отырып (ҰҚЖ ұзындығы, ені және саны, қамтылатын РЖ мен перрондар немесе олардың учаскелері), алдағы қыста қардан тазалау жұмыстарын жүргізу күтіліп отырған әуеайлақтардың (тікұшақтардың) тізбесі; 2) қардан тазалау жұмыстары барысы туралы және ҰҚЖ, РЖ және перрондардың жай-күйлері туралы ағымдағы ақпаратты үйлестіруге арналған кез келген орталыққа қатысты мәліметтер; 3) NОТАМ-ды артық таратудан арылу мақсатында SNОWТАМ таратылым тізбелері бойынша әуеайлақтарды (тікұшақ айлақтарын) тарату; 4) қажет болған жағдайда, қолданыстағы қардың түсу жағдайының жоспарына шамалы өзгерістерді көрсету; 5) қардан тазалайтын жабдықтың сипаттамасы бар тізбе; 6) әрбір әуеайлаққа (тікұшақ айлағына) омбы қардың ең критикалық биіктігі қандей екенін және хабарлауға жататынын көрсету. 46. ААБ қызметі халықаралық таратуға жататын АIС таңдайды. 47. Әрбір АIС-қа реттік нөмір беріледі; нөмірлер күнтізбелік жыл бойы кезекпен артады. 48. АIС-тың бір сериясынан артығы таратылған жағдайда, әрбір серия бөлек әріппен белгіленеді. 49. Қолданыстағы АIС-тың соңғы тізбесі соңғы шама бойынша жылына бір рет басылып шағыраладыжәне АIС-қа ұқсас түрде таратылады. 50. Қазақстан Республикасы халықаралық таратылу үшін таңдалып алынған АIС-ты АIР-қа ұқсас түрде таратады. Параграф 3. Электр байланысын пайдалану тәртібі. 51. NОТАМ органдары авиациялық белгіленген қызметке (АFS) қосылуы керек және әріпті басып шығаратын байланыспен қамтамасыз етуге тиі. 52. Әрбір NОТАМ органы қызмет көрсететін аумақты орналасқан ынадай пунктерге авиациялық белгіленген қызмет (АFS) арқылы байланысты болуға тиіс: 1) аудандық диспетчерлік орталықтар мен ұшу ақпараты орталықтарына; 2) ұшу алдындағы ақпараттық қызмет көрсету ұйымдастырылған әуеайлақтарға (тікұшақ айлақтарына). Параграф 4. Аэронавигациялық ақпаратты жинау, талдау және өңдеу 53. Азаматтық авиация саласындағы уәкілетті орган Қазақстан Республикасының аэронавигациялық ақпараттар жинағына, АІР-қа енгізілетін толықтыруларға, NOТАМ-ға, РІВ-ке және аэронавигациялық ақпараттың нұсқаухатына енгізу үшін ААБ қызметіне қажет бастапқы деректерді дайындау бойынша міндеттерді азаматтық авиация ұйымдары мен өзінің құрылымдық бөлімшелері арасында бөледі. 54. Аэронавигациялық ақпаратты жедел және дәл таратуды қамтамасыз ету үшін, ААБ қызметін бастапқы деректермен қамтамасыз етуге жауапты әрбір ұйым мен қызметте ААБ қызметімен тікелей және тұрақты байланысты сақтауға жауап беретін лауазымды тұлғалар тағайындалады. 55. Азаматтық авиация саласындағы уәкілетті орган ААБ қызметімен келісілген Бастапқы аэронавигациялық ақпаратты (деректерді) жеткізушілер тізбесін, сондай-ақ оларды ұсыну мерзімдері мен пішімдерін бекітеді. 56. Бастапқы аэронавигациялық ақпаратты жеткізушілер аэронавигациялық деректерді, осы Қағидаларының 1-қосымшасына сәйкес, аэронавигациялық ақпарат сапасына қойылатын талаптарға сәйкес ұсынады. 57. Деректер сыныптамасына қатысты аэронавигациялық деректердің тұтастығына және сапасына қойылатын талаптар осы Қағиданың 1-қосымшасында ұсынылған. 58. Бастапқы аэронавигациялық ақпаратты (деректерді) жеткізушілер болып табылатын құрылымдық бөлімшелердің (ұйымдардың, басқармалардың, бөлімдердің) басшылары бастапқы деректердің дәйекті, нақты және уақтылы ұсынылуын қамтамасыз етеді. 59. Азаматтық авиацилы ұйымдары және олардың қызметтері (басқармалар, бөлімдер) ААБ қызметімен сенімді және шапшаң байланысу арналарын қамтамасыз етеді. 60. Бастапқы аэронавигациялық ақпаратты (деректерді) жеткізушілер тізбесінде мынадай ақпарат болады: 1) бастапқы аэронавигациялық ақпаратты жеткізушілердің атауы; 2) азаматтық авиация саласындағы уәкілетті орган аэронавигациялық ақпаратты жеткізушіге берген сәйкестендіру нөмірі; 3) аэронавигациялық ақпаратты жеткізушілердің заңды және нақты мекенжайы; 4) байланысатын адамның аты, тегі, лауазымы, телефон, факс, АҒТN (болса) нөмірі және электрондық поштасы; 5) ұсынылатын ақпараттың мазмұны. 61. Азаматтық авиация саласындағы уәкілетті орган 10 жұмыс күн ішінде бұрын бекітілген Бастапқы аэронавигациялық ақпаратты жеткізушілер тізбесіне мына жағдайларда анықтаулар енгізеді (толықтырады): 1) әуе кемелерінің ұшу қауіпсіздігімен байланысты жаңа ұйым немесе қызмет (басқарма, бөлім) құрған жағдайда; 2) тізбеге енгізілген ұйымды немесе қызметті (басқарманы, бөлімді) таратқан жағдайда; 3) тізбеде көрсетілген ұйым немесе қызмет (басқарма, бөлім) туралы ақпарат өзгерген жағдайда. 62. Тізбеде көрсетілген бастапқы аэронавигациялық ақпаратты жеткізушілер ААБ қызметімен келісім жасайды, онда мерзімдері, көлемі және аэронавигациялық ақпараттың (деректердің) сапасына және оларды алу әдістеріне қойылатын талаптар анықталады. Бастапқы аэронавигациялық ақпаратты жеткізушілер мына ақпаратты ұсынады: 1) егер аэронавигациялық ақпарат AIP жариялауға арналған болса, осы Қағидаға 2-қосымшаға сәйкес AIP-ға түзетулер түрінде таратылуға тиісті аэронавигациялық ақпарат туралы хабарлама; 2) егер аэронавигациялық ақпарат NOTAM баспасына арналған болса, осы Қағидаға 3-қосымшаға сәйкес NOTAM түрінде таратылуға тиісті аэронавигациялық ақпарат туралы хабарлама. 63. Қазақстан Республикасының AIP құжатына өзгерістер енгізудің қосымша негізі Қазақстан Республикасының әуе трассалары тізбесіне енгізілген түзетулер болып табылады. 64. Қазақстан Республикасының AIP құжатында түрлі әуе кемелері пайдаланушыларының жалпы пайдалануы үшін ашық (қолжетімді) әуеайлақтар (тікұшақ айлақтары) туралы мәлімет жарияланады. 65. Басқа мемлекеттердің аэронавигациялық қызметтерінен алынған аэронавигациялық ақпаратты тарату

кезінде, оны берген мемлекеттің рұқсатымен жарияланғанына нақты сілтеме жасалады. 66. Басқа қол жетімді дереккөздерден алынған аэронавигациялық ақпарат (деректер) таратылар алдында тексеріледі. Тексеру жүргізілмеген жағдайда, ақпаратты таратқан кезде оған тексеру жүргізілмегені көрсетіледі. 67. ААБ қызметінің бастапқы аэронавигациялық ақпаратты (деректерді) жеткізушінің осы Қағидаларына белгіленген талаптарға жауап бермейтін аэронавигациялық ақпаратын (деректерін) өңдеуге қабылдамайды. 68. ААҚ қызметі жыл сайын төртінші тоқсанда АІР құжатына енгізілген түзетулердің күшіне ену күндерінің тізбесін анықтайды, онда келесі жылы Қазақстан Республикасының АІР құжатында жариялануға тиісті бастапқы аэронавигациялық ақпаратты (деректерді) ұсыну мерзімдері мен шарттары көрсетелід. Бұл тізбені ААБ ағымдағы жылдың 31 желтоқсанына дейін аэронавигациялық ақпаратты жеткізушілерге таратады. 69. Халықаралық таратуға арналған, ашық мәтінде жасалған біріккен аэронавигациялық ақпарат пакетінің барлық элементтері ағылшын тілінде ұсыныла. 70. ААБ қызметі аэронавигациялық ақпараттың (деректердің) таралуын жеңілдету мақсатында қысқартулар қолданады. 71. ААБ қызметі келіп түскен бастапқы аэронавигациялық ақпараттың (деректердің) арнайы журналда тіркелуін қамтамасыз етеді. Онда мыналар көрсетіледі: 1) бастапқы аэронавигациялық ақпараттың (деректердің) келіп түскен күні мен уақыты; 2) бастапқы аэронавигациялық ақпаратты жеткізушінің атауы, байланысатын адамның аты мен тегі; 3) бастапқы аэронавигациялық ақпарат (деректер) ұсынылған АІР бөлімі; 4) бастапқы аэронавигациялық ақпаратты (деректерді) алғаннан кейін онымен жасалған әрбір әрекет, сондайақ аэронавигациялық ақпаратты дайындау барысында жасалған өзгерістер туралы белгілер. 72. ААБ қызметі бастапқы аэронавигациялық ақпаратты (деректерді) тіркеу алдында тексереді, қажет болған жағдайда, анықтаулар енгізеді және бастапқы аэронавигациялық ақпаратты жеткізушімен қайта келіседі. 73. ААБ қызметі, осы Қағидаларының 10-тармағында көрсетілген аэронавигациялық ақпараттың таратылу түрін ескере отырып, аэронавигациялық ақпаратты Халықаралық азаматтық авиация туралы конвенцияның «Аэронавигациялық ақпарат қызметтері» 15-қосымшасының және Аэронавигациялық ақпарат қызметтері жөніндегі нұсқаулық (Dос 8126, ИКАО құжаты) талаптарына сәйкес тарату үшін дайындайды. 74. ААБ қызметі жеткізушілер ұсынған бастапқы аэронавигациялық ақпарат өзекті болған жағдайда сақтайды. Параграф 5. Аэронавигациялық ақпаратты келісу, бекіту және тарату 75. Қазақстан Республикасының АІР-ына түзетулер түрінде таратылатын аэронавигациялық ақпаратты түпкілікті пайдаланушыға жіберер алдында азаматтық авиация саласындағы уәкілетті орган бекітеді. 76. Егер осындай ақпараттың қолданылу мерзімі NOTAM қолданылу мерзімі аяқталғаннан кейін үш айдан асып кететіні күтіліп отырған болса, азаматтық авиация саласындағы уәкілетті орган бұрын NOTAM түрінде басып шығарылған аэронавигациялық ақпарат үшін Қазақстан Республикасының АІР құжатына толықтыру енгізуді бақылайытын болады. 77. Азаматтық авиация саласындағы уәкілетті орган Қазақстан Республикасының АІР-ына жасалатын түзетуді алған күннен бастап бес жұмыс күні ішінде тексеріп, бекітеді. 78. Азаматтық авиация саласындағы уәкілетті орган Қазақстан Республикасының АІР-ына жасалатын түзетудің бекітілгендігі туралы ААБ қызметіне жазбаша хабарлайды. 79. Бекітілген түзетуді алғаннан кейін ААБ қызметі алушының қажеттіліктеріне қарай бекітілген Қазақстан Республикасының АІР құжатына түзетуді осы Қағидалардың 83 және 129-тармақтарында көрсетілген тәсілдермен таратуды қамтамасыз етеді. Параграф 6. Аэронавигациялық ақпаратпен алмасу 80. ААБ қызметі шетел мемлекеттерінің аэронавигациялық қызметтері сұраған Қазақстан Республикасының біріккен аэронавигациялық ақпарат пакетінің барлық элементтерін ұсынады. 81. Аэронавигациялық ақпаратпен халықаралық алмасуды жеңілдету мақсатында ААБ қызметі басқа мемлекеттердің аэронавигациялық ақпарат қызметтерімен тікелей байланыс орнатады. 82. ААБ қызметі аэронавигациялық ақпаратты тексергеннен кейін, азаматтық авиация саласындағы уәкілетті органмен келісе отырып, оны Халықаралық аэронавигациялық ақпараттың деректер базасына орналастырады. 83. Басқа ИКАО Уағадаласушы мемлекеттерінің ААҚ, авиакомпаниялар немесе аэронавигациялық карталарды дайындаумен, ұшуды орындаумен немесе қамтамасыз етумен байланысты басқа ұйымдар сұратқан біріктілірген аэронавигациялық ақпарат пакеті ның элементтері аэронавигациялық ұйымның интернет-ресурсында орналастыру, электрондық тасығыштарда пошта (курьер) арқылы тарату және электрондық пошта немесе AFTN байланыс арналары бойынша тікелей электрондық тарату арқылы тегін ұсынылады. Аэронавигациялық ақпаратты ұсыну тәсілін алушы анықтайды. Параграф 7. Аэронавигациялық ақпаратты ұсыну және тарату 84. Осы Қағиданың 4-қосымшасында аталған АІRАС жүйесі арқылы таратуға жататын ақпарат ААБ қызметі алдын ала белгілеген күндер бойынша таратылады. Белгілеу, жою немесе едәуір өзгерту 28 күндік аралықпен бір күнде күшіне ену қағидатына негізделеді. Көрсетілген ақпарат уақытша болған және бүкіл кезең бойы сақталмайтын болған жағдайдан басқа жағдайларда, күшіне енген күнінен кейінгі 28 күн бойы өзгертілмейді. 85. ИКАО-ның бағыт карталарын және (немесе) әуеайлақ карталары мен схемаларын қайта шығаруды талап ететін ақпарат, ААБ қызметіне АІRАС-тың 4 циклынан бұрын (112 күнтізбелік күн), басқа жағдайларда АIRАС-тың 3 циклынан бұрын (84 күнтізбелік күн) өңделуге ұсынылуы тиіс. 86. АІRАС циклында өзгерістердің АІRАС жүйесі шеңберінде күшіне ену күндері ретінде 21 желтоқсан мен 17 қаңтарды қоса алғандағы аралық ішіндегі күндер қолданылмайды. 87. AIRAC жүйесі арқылы таратылатын аэронавигациялық ақпаратты ААБ қызметі аэронавигациялық ұйымның интернет-ресурсында күшіне енген күнге дейін кем дегенде 42 күнтізбелік күн бұрын орналастырады. 88. AIRAC жүйесі арқылы таратылатын аэронавигациялық ақпаратты ААБ қызметі алушыларға электрондық тасығыштарда күшіне енген күнге дейін кем дегенде 42 күн бұрын таратады. Параграф 8. NОТАМ хабарламалары 89. NОТАМ мына жағдайларда тез арада жасалып, шығарылады: 1) таратуға жататын ақпарат уақытша және қысқа мерзімді сипатта болған жағдайда; 2) пайдалану тұрғысынан маңызды, ұзақ мерзімді сипаттағы тұрақты немесе уақытша өзгерістерді жедел тәртіппен енгізген жағдайда. NОТАМ жасаған кезде ауқымды мәтіндік және (немесе) графикалық материал қолданылмайды. 90. NOTAM төмендегілермен байланысты ақпаратқа қатысты жасалады және үш айдан аспайтын қолданылу мерзіміне шығарылады: 1) әуеайлақ (тікұшақ айлағын) немесе ұшу-қону жолағын пайдалануды бастау, тоқтату немесе оларды пайдалану тәртібін өзгерту; 2) ұшуларды қамтамасыз етуге байланысты қызметтердің (әуеайлақ қызметі, ӘҚҚ қызметі, РТЖБП қызметі, метеоқамтамасыз ету, іздестіру және құтқару қызметі) жұмысын бастау, тоқтату; 3) ұшуларды және байланысты қамтамасыз етудің радиотехникалық құралдары мен басқа да аэронавигациялық және әуеайлақ (тікұшақ айлақтары) құралдарын пайдалануды бастау немесе тоқтату. Пайдалану параметрлеріне пайдалануды уақытша тоқтату немесе қайта жалғастыру, жиілікті өзгерту, жарияланған жұмыс уақыты, танымдық сигнал, бағдар (бағытталған құралдар), тұрған жері, қуатын 50 % немесе одан да көп пайызға ұлғайту немесе азайту, кестені өзгерту немесе радиохабарлар мазмұны, кез келген электрондық аэронавигациялық құралдардың немесе «әуе-жер» байланысы құралдары жұмысының жүйесіздігі немесе сенімсіздігі жатады; 4) әуеайлақты жарық техникасымен жабдықтау жүйелерінің негізгі құрамдас бөліктерін пайдалануды уақытша тоқтату немесе қайта жалғастыру; 5) аэронавигациялық қызмет көрсету ережесін енгізу, жою немесе өзгерту; 6) маневр жасау алаңдары шегінде елеулі ақаулардың немесе кедергілердің пайда болуы немесе оларды жою; 7) отын, май және оттегінің болуына қатысты өзгерістер мен шектеулер; 8) қолданыстағы құралдар мен іздестіру және құтқару қызметтеріне қатысты өзгерістер; 9) аэронавигация үшін кедергілерді белгілейтін, бөгейтін жарық маяктарын пайдалануды бастау, тоқтату немесе қайта жалғастыру; 10) ұшуларды орындау үшін қауіп көздерінің болуы (соның ішінде кедергілер, әскери оқу-жаттығулары, көрсету ұшулары, хабарланған аймақтардан тыс жерлерге парашютпен жаппай секіру); 11) ұшып шығу (биіктікке көтерілу) аймақтарында, екінші айналымға кету, қонуға кіру және ұшу-қону жолағында ұшуларды орындау үшін кедергілер келтіру, жою неме ы ым ы м ы м ы м ш ыш м ы м ж ю ы ш ы м м м ы м ы ы ы ы ы ж ю м ы ы м ж мы ы ы м м ы ы ж ы ы ыж ю м ш ж ы ж ы ы м ж ы ы ж м ы ыж м ж ы ж м ы ы ы ы ш ш ым ы ы м ы ы ы м м ы ж м м ы м ы ы м ф ы ыж ы ы ж м ы ы ш ш ым ы ы м ы ыж ы шы ы ы ы ы ы ы ы м ы ы ы ы ш ж ы м м ш ы ы А м ы ы ы ы ы ы ш ымш NОТАМ шы ш ы ы ы ы ж ж ы ы ы NОТАМ м ы ы шы ы м ы м ы м ж ы ы ы м ж ым ы ж мы м ы ш ж ы ы м ы ж мы ш ы ы ж ы ж ж ж ы ы ш ж ы ы ш ж мы м ш ш ы ы ы ы ш ы

м

ш ш ы ыж ы ы ж

ы ы

ж

ы

ы ж

ы

ыж

П р р ф Қ ж А

Р м

ы ы ы ы ы

ы САО ы ы ы ы ы ы САО ш ш ш

ш ӘҚ И АО О ыҚ ы ы ымш ы Ә ы Б ы ж

Қ

Ә

ы

ж

йл м л ры м р л рды ж ри л мы

ы

ы

шы ы

ж ы ы ш шы ы ы ы ж ым м м ы ж ж м ы ы ы ж мы ы ы ш ж м ы ыы ш ы ш ж ы ш ы ы ы ы ы м м ы ым ы м ш шю Б ж ы ым ы м ш ыш м ыж ы ш ш м ы ы ы м ы ж ы ы м ш ж А ы ы ы м ы ы м ж м ы ыы ы ы NОТАМ ы ы ы ж м ы ы ы ы ы ж м ы м ы ы ж ы ы ж м ы ы ы NОТАМ ы Қ ы ымш ы ж ы ы NОТАМ м И АО ы ым м ы ыш м ш м ы м ж м ф м ж шы м м ы ы ы NОТАМ И АО ы ш ж ы ы ы ы ж ы Қы м И АО ы ы NОТАМ И АО ы РАNS АВС ж ы D И АО ж ы м ы NОТАМ м ы ы NОТАМ ы ш Sж Т АZ ы ы Ә NОТАМ ж ф ы м м ш ж жы ы ф ы ы Т ф ы м жы ш NОТАМ ж NОТАМ ы ы ж м м NОТАМ шы ы ы Б ы ы NОТАМ ы ж ы м ы ы ы NОТАМ шы ы ж ы ы NОТАМ ы ы м м ы ы Е NОТАМ ы ы ы ы Q ы ы ж м м ы Т NОТАМ ж ы ы м ш м м ы ы ы ы ы Т ы м ы ш ы м м ы NОТАМ ы А Р м ж ы ы м ы NОТАМ м ы ы ы О ы ы ж ы D И АО ж ы П И АО ы ы ы м ж ы ы шы м м Қ ы ы NОТАМ ы ы ыҚ ы ымш NОТАМ ш м ы ы ы м м ш ы ш ы ы ы ы ы шы Ә NОТАМ шы ы ы Қ ы ы NОТАМ ы ы ы АР АС ж ы ы м ы ы ы

ж

ро

ы ы АРы

ы САО ы ы САО ы САО ы САО ж

ыы

ви ци лы ы

ж

ы

ҰҚЖ ш

ы

ю

ыж

ы шы шы ы S D САО ы шы ы SТАR САО ы САО ы САО м ю ш ы м м ы Х ы ы А ы ымш ы ы Қ Р ы ы А ы ж ы ыж ы ы ы ы ы ы ж ы ы ш ы ф ы ы

м

ы ж

ы ы

П р р ф Ж р л ж рм д р л р р лы л ро ды д р р Ж ж ы ш ы ы ы ы ы м ы ж ж ф ы ш ы ы ы Ж ж ы ыш м ы ы ж ы ы м ы м ш ы Ж ж ы ы ш ы ы ж ы ж ы м м ы м Ж ж ж ы м ж ы ш ы А ы м ж ы ы ж ж м ы ы ш ы ы ш ы ы м ы ы ы м ы ы мы ы м м ы ш ы ы ыж ф ы ж ж ы ы ж ж м ю ы ж МSАW ш ым м шы шы ы ы ж ы ы ы м ы ы м ш ы ш ш м ы ы ы ымы ы ш м ы ы ы ш ш м м ж ыж ы ы ж ы ы ж ы ы ы ж ж А SМGСS ы ыж ы ы ж ш ж ы ы ш ы ы ш ж ж ю О ыҚ ы м ы ы ж м ф ы ы ы ы ы м ы ж ж ж ы ы ш ы ы м м м м ы ы ш ы м м м ы м ы ы м м АРы м ы ш ы ы ы ш м ш ы ы АҰЕ ы ш м м ы ж ы ы ш ы ы ш ы ы ы м ш м ы ш ы ы ш ҰҚЖ ы ж ж ҰҚЖ ы ж ж м ы ш ы ы ж мы ы ы ы ш м ы м ы ж ж м ы ы м ы м ы ж м ы ы ш ы ы м ы ш ы ы ж шы ш ш ы ыш шм ы ж ж ы ы м м ж ж ж ы ы ҰҚЖ А ҰҚЖ ы ы ж ж ы м ы ы ы ҰҚЖ ы ы ж м ыж ҰҚЖ ы ы ж ым ш ы ы ы ы ы ы ы ы О ыҚ ы м ы ы ф ы м ы ы ы шы ы ы ы ым Қ м ы ы ж ж ы ы ш ы ы ы Қ ы ымш ы ы ы ыҚ ы ымш ы ы Б ы ж ж ж ы ы ы ы ыҚ ы ымш ы ж ы

Жал асы 15 бе е


(Жалғасы. Басы 14-бетте). 117. Жергілікті жер туралы деректер, жергілікті жер туралы деректерді есепке алу шегі мен графикалық суреттерде келтірілген критерийлерді қолдану арқылы, сондай-ақ осы Қағиданың 7-қосымшасының 1-кестесіндегі жергілікті жер туралы деректерге қойылатын сандық талаптарға сәйкес, осы Қағиданың 112-тармағында көрсетілген аудандар үшін жасалады. 118. Кедергілер туралы деректерде кедергілер туралы цифрлық деректер шоғыры бар, оған жапсарлас және қоршаған элементтерден жоғары және ұшуларды орындау мақсаттары үшін қауіпті саналатын элементтер кіреді. Кедергілер туралы деректер жасанды нысандардың тік және көлденең көлемінің цифрлық көрінісін береді. 119. Жылжымайтын (тұрақты немесе уақытша) немесе жылжитын кедергілер, графикалық суреттерге сәйкес, кедергілер туралы деректерді есепке алу шегі мен келтірілген критерийлер негізінде осы Қағиданың 112-тармақта көрсетілген аудандар шегінде анықталады, олар туралы деректер осы Қағиданың 7-қосымшаның 2-кестесіндегі кедергілер туралы деректерге қойылатын сандық талаптарға сәйкес жасалады. 120. Жергілікті жер туралы деректерге осы Қағиданың 7-қосымшаның 3-кестесінде келтірілген міндетті атрибуттар тізбесіне сәйкес сипатталатын элементтердің барлық типтері енгізіледі. 121. Кедергілер туралы деректерге осы Қағиданың 7-қосымшаның 4-кестесінде келтірілген міндетті атрибуттар тізбесіне сәйкес сипатталатын, кедергілер ретінде анықталған элементтердің барлық типтері енгізіледі. 122. Жергілікті жер туралы деректер бар ақпарат өнімдерінің ерекшеліктеріне қолданылатын дереккөздер мен жергілікті жер туралы деректерді алу үрдістері туралы жалпы ақпарат қамтылған деректерді алу әдісінің сипаттамасы қосылады. Параграф 11. Аэронавигациялық деректердің сапасын басқару жүйесі 123. Таратылатын аэронавигациялық ақпаратты деректер сапасына қойылатын белгіленген талаптарға сәйкес келтіру мақсатында ААБ қызметі аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз етудің барлық үрдістерін қамтитын және аэронавигациялық ақпараттың (деректердің) осы Қағидада белгіленген талаптарға сәйкес таратылуын қамтамасыз ететін сапаны басқару жүйесін құруды және оның жұмыс істеуін қолдауды қамтамасыз етеді. 124. Құрылған сапаны басқару жүйесі Халықаралық стандарттау ұйымының (ISO) 9000 сериясындағы сапаға кепілдік беру стандарттарына сәйкес келуі тиіс. 125. ААБ қызметі деректерді дайындау кезеңдерінде немесе қолдану кезінде анықталған қателерді түзету мақсатында, аэронавигациялық деректер көздерін анықтауды қамтамасыз ететін рәсімдер белгілейді. 126. ААБ қызметі ажыратымдылық дәрежесі аэронавигациялық деректердің сапасына қойылатын талаптарға сәйкес келетін аэронавигациялық деректердің жариялануын қамтамасыз етеді. 127. Аэронавигациялық деректердің тұтастығын сақтау оларды түсіру (дайындау) сәтінен бастап келесі болжамды пайдаланушыға (аэронавигациялық ақпаратты жеткізушіден аэронавигациялық ақпаратты алатын органға) жібергенге дейінгі бүкіл ақпараттық процесс бойы қамтамасыз етіледі. 128. Аэронавигациялық деректердің тұтастығын сақтау үшін деректер тұтастығының мынадай сыныптамасы қолданылады: 1) критикалық деректер: бұрмаланған критикалық деректер пайдаланылған кезде әуе кемесінің ұшуын қауіпсіз жалғастырудың және оны қондырудың айтарлықтай тәуекелімен және апаттың болу мүмкіндігімен ұштасу ықтималдығы жоғары болады; 2) маңызды деректер: бұрмаланған маңызды деректер пайдаланылған кезде әуе кемесінің ұшуын қауіпсіз жалғастырудың және оны қондырудың айтарлықтай тәуекелімен және апаттың болу мүмкіндігімен ұштасу ықтималдығы аз болады; 3) әдеттегі деректер: бұрмаланған әдеттегі деректер пайдаланылған кезде әуе кемесінің ұшуын қауіпсіз жалғастырудың және оны қондырудың айтарлықтай тәуекелімен және апаттың болу мүмкіндігімен ұштасу ықтималдығы өте аз болады. 129. Болжамды пайдаланушыға аэронавигациялық ақпаратты тарату төмендегі тәсілмен жүзеге аырылады: 1) аэронавигациялық ұйымның интернет-ресурсында орналастыру арқылы; 2) курьерлік қызмет (пошта қызметі) арқылы жеткізумен электрондық тасығыштарда тарату арқылы; 3) ААБ қызметі мен болжамды пайдаланушы арасындағы тікелей электрондық байланыс, мысалы электрондық пошта немесе AFTN байланыс арналары бойынша аэронавигациялық ақпаратты (деректерді) автоамтты таратуды қамтамасыз ететін тікелей электрондық тарату арқылы. 130. Электрондық тасымалдауыштардағы аэронавигациялық деректер шоғырын сақтау кезінде қорғау, деректер шоғырына арналған қосымшада келтірілген 32-биттік циклдық артық кодты (СRС) қолданып бақылау арқылы қамтамасыз етіледі. 131. Біріккен аэронавигациялық ақпарат пакетінің бір бөлігі ретінде енгізілетін, шығаруға жататын материал ААБ қызметіне ұсынылар алдында тексеріліп, оның осы Қағидаға сәйкес келуін қамтамасыз етуге жауапты қызметтермен келісіледі.

ILS глиссадалық радиомаягінің антеннасы мен ҰҚЖ табалдырықтың аралығында білікті сызық бойынша қашықтық ILS таңбалағыштары мен ҰҚЖ шегі арасындағы қашықтық

3 м немесе 10 фут, есептелген

3 м (10 фут)

Салынғанға сәйкес

3 м немесе 10 фут, есептелген DME ILS антеннасы мен ҰҚЖ шегі 3 м немесе аралығында білікті сызық бойынша 10 фут, есепқашықтық телген MLS-тың азимуттық антеннасы 3 м немесе мен ҰҚЖ мен FATO-ның соңы 10 фут, есепаралығындағы қашықтық телген MLS бұрыштық - өңірлік антеннасы 3 м немесе мен ҰҚЖ табалдырығы арасындағы 10 фут, есепбілікті сызық бойынша қашықтық телген DME/P MLS-тың антеннасы мен 3 м немесе ҰҚЖ табалдырығының аралығында 10 фут, есепбілікті сызық бойынша қашықтық телген

3 м (10 фут)

2/10 км (1/10 маңызды м. миль)

3 м (10 фут)

Салынғанға сәйкес

маңызды

3 м (10 фут)

Салынғанға сәйкес

қалыпты

3 м (10 фут)

Салынғанға сәйкес

қалыпты

3 м (10 фут)

Салынғанға сәйкес

қалыпты

1-кесте. Ені мен ұзындығы

Аэронавигациялық деректердің сапасы

Ұшу ақпаратының ауданы шекараларының нүктелері Р, R, D аудандары шекараларының нүктелері (CTA/CTR шекараларынан тыс) Р, R, D аудандары шекараларының нүктелері (CTA/CTR шекаралары ішінде) CTA/CTR шекараларының нүктелері NAVAID бағыттары мен бақылау нүктелері, күту пункті, STAR/SID нүктелері 1-аудандағы кедергілері (мемлекеттің бүкіл аумағы) Әуеайлақтың/тікұшақ айлағының бақылау нүктесі Әеуайлақта/тікұшақ айлағында орналасқан NAVAID 2-аудандағы кедергілері

АІР-ке түзетулер ретінде жарияланатын аэронавигациялық ақпарат туралы хабарландыру Деректерді жеткізуші Т.А.Ә.А.:_______________ Лауазымы:______________ Ұйым:__________________ Толтырылған күні мен уақыты:______________

Парақ

3-аудандағы кедергілері

Картаның дәлдігі Бүтіндігінің сыныптамасы Салынғанға сәйкес Салынғанға сәйкес

қалыпты

100 м, есептелген

Салынғанға сәйкес

маңызды

100 м, есептелген 100 м, түсіру нәтижелері/ есептелген 50 м, түсірудің нәтижелері 30 м, түсірудің нәтижелері 3 м, түсірудің нәтижелері 5 м, түсірудің нәтижелері 0.5 м, түсірудің нәтижелері З м, түсірудің нәтижелері/ есептелген

Салынғанға сәйкес 1с

маңызды

Салынғанға сәйкес 1с

қалыпты

маңызды

1/10 с

Салынғанға сәйкес 1/10 с

1/10 с

1/10 с

маңызды

1/10 с

маңызды

1/100 с

критикалық

1/10 с

1/10 с

маңызды

1/100 с

критикалық

1/100 с

1/100 с

критикалық

1/100 с

1/100 с

маңызды

1/100 с

1/100 с

маңызды

1/100 с

1/100 с

қалыпты

1/100 с

критикалық

Қонуға соңғы кірудің бақылау нүктелері/пункттері және аспаптар бойынша қону сұлбасын жасайтын басқа да манызды бақылау нүктелері/ пункттері ҰҚЖ-ның шегі 1 м, түсірудің нәтижелері 4-аудандағы кедергілері 0.5 м, түсірудің нәтижелері ҰҚЖ-ның соңы 1 м, түсірудің нәтижелері ҰҚЖ-ның білік сызығының нүктелері 1 м, түсірудің нәтижелері РЖ білік сызығының нүктелері 0,5 м, түсірудің нәтижелері 0,5 м, түсірудің Жердегі РЖ білік сызығының нүктелері; әуеде рульдеу үшін және нәтижелері/ транзиттік бағыттардың РЖ нүктелері есептелген Әуе кемелері/тікұшақ тұрақтарының 0,5 м, түсірудің нүктелері/ INS тексеру пункттері нәтижелері TLOF геометриялық орталығы немесе 1м, түсірудің FATO шегі (тікұшақ айлақтары) нәтижелері

АІР-ке сілтеме Күні

1с 1/10 с

қалыпты

маңызды

қалыпты

маңызды

2-кесте. Асып кету, абсолютті биіктік, салыстырмалы биіктік Асып кету/абсолютті биіктік/салыстыр- Дәлдік/ Жарияланатын малы биіктік деректердің түрі деректердің дәлдігі Әуеайлақтан/тікұшақ айлағынан асу 0,5 м немесе 1 1 миль немесе фут, түсірудің 1 фут нәтижелері Әуеайлақтан/тікұшақ айлағынан асу 0,5 м немесе 1 1 миль немесе жеріндегі WGS-84 геоид толқыны фут, түсірудің 1 фут нәтижелері ҰҚЖ-ның шегі немесе FATO (қонуға 0,5 м немесе 1 1 миль немесе нақты емес кіру) фут, түсірудің 1 фут нәтижелері ҰҚЖ-ның шегіндегі WGS-84 0,5 м немесе 1 1 миль немесе геоидтік толқыны немесе TLOF-тың фут, түсірудің 1 фут геометриялық орталығындағы FATO нәтижелері (қонуға нақты емес кіру) ҰҚЖ-ның шегі немесе FATO (қонуға 0,25 м немесе 0,5 м немесе нақты кіру) 1 фут, түсірудің 1 фут нәтижелері ҰҚЖ-ның шегіндегі WGS-84 0,25 м немесе 0,5 м немесе геоидтік толқыны немесе TLOF-тың 1 фут, түсірудің 1 фут геометриялық орталығындағы FATO нәтижелері (қонуға нақты кіру) Кедергілерді ұшып өтудің абсолютті/ PANS-OPS (Doc салыстырмалы биіктігі (ОСА/Н) 8168) құжатында көрсетілгендей ҰҚЖ шегі қиылысуының салыстырма- 0,5 м немесе 1 0,5 м немесе лы биіктігі (тірек нүктенің салыстырма- фут, есептелген 1 фут лы биіктігі), қонуға дәл кіру Қонуға кіру және ұшып көтерілу 1 м немесе 1 1 миль немесе 1 фут аймақтарындағы кедіргілер фут, түсірудің нәтижелері 1 м немесе 1 1 миль немесе Шеңбер бойынша және әуеайлақта/ тікұшақ айлағында ұшу фут, түсірудің 1 фут нәтижелері аймақтарындағы кедергілер Бағыттағы кедергілерден асып өтуі З м (10 фут), 3 м (10 фут) түсірудің нәтижелері Қашықтық өлшегіш жабдығы/ дәлдігі 3 м (10 фут), 3 м (10 фут) (DME/P) түсірудің нәтижелері Қашықтық өлшегіш жабдықтың ар3 м (100 фут), 30 м (100 фут) туы (DME) түсірудің нәтижелері Аспаптар бойынша қонуға кіру PANS-OPS (Doc схемасының абсолюттік биіктігі 8168) құжатында көрсетілгендей Ең төменгі абсолютті биіктіктер 50 м немесе 100 50 м немесе фут, есептелген 100 фут

Қолы: ______________

Параграф

АІР-ке жарияланатын өзгерістер

Күшіне енгізілетін күні

Қосымша.____________ парақта. Жоғарыда келтірілген деректер Жоғарыда келтірілген деректерді және/немесе қоса берілген жоба және/немесе жобаны АІР-ке түзету АІР-ке түзету ретінде жариялау ретінде жариялауға рұқсат етілген: үшін алынған: Т.А.Ә.А.:______________ Лауазымы:______________ Ұйым:__________________ Толтырылған күні мен уақыты:____________ Қолы:__________________

Т.А.Ә.А.:______________ Лауазымы:______________ Ұйым:__________________ Толтырылған күні мен уақыты:____________ Қолы:___________________ Әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету қағидаларына 3-қосымша

NОТАМ түрінде жарияланатын аэронавигациялық ақпарат туралы хабарландыру

Нысан

Құрал, әуе кеңістігі орналасқан немесе қатынас мәні болып табылатын жағдай бар ИКАО-ның орналасқан жерінің индексін анықтау Астыңғы шекара Үстіңгі шекара Деректерді жеткізуші Т.А.Ә.А.:___________________ Лауазымы:___________________ Ұйым:_______________________ Толтырылған күні мен уақыты:____________________ Қолданылу мерзімі

Тел:______________ Факс:______________ e-mail:______________ AFTN:______________

NОТАМ мәтіні

Дәлдік/ Жарияланатын деректердің түрі деректердің дәлдігі 2 км (1 м. миль), 1 мин жарияланған 2 км (1 м. миль), 1 мин жарияланған

қалыпты

Әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету қағидаларына 2-қосымша Нысан

Әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету қағидаларына 1-қосымша

Ені мен ұзындығы

Картаның дәлдігі Бүтіндігінің сыныптамасы 1 м немесе 1 фут

маңызды

1 м немесе 1 фут

маңызды

1 м немесе 1 фут

маңызды

1 м немесе 1 фут

маңызды

0,5 м немесе 1 фут

критикалық

0,5 м немесе 1 фут

критикалық

PANS-OPS (Doc 8168) көрсетілгендей 0,5 м немесе 1 фут

маңызды

1 м немесе 1 фут

маңызды

1 м немесе 1 фут

маңызды

3 м (10 фут)

қалыпты

Бастап (топ күн/уақыт, UTС) Дейін (топ күн/уақыт, UTС) Кесте (егер бұл пайдаланылса)

Күні Год

Тел:_____________________ Факс:____________________ е-mаіl:__________________ АFTN:____________________ Қолы:____________________

Месяц

День

UTС уақыты ЕSТ Егер бұл пайдаланылса Часы Минуты

Қосымша.____________ парақта. Жоғарыда келтірілген деректер Жоғарыда келтірілген деректерді және/немесе қоса берілген жоба және/немесе жобаны АІР-ке түзету АІР-ке түзету ретінде жариялау ретінде жариялауға рұқсат етілген: үшін алынған: Т.А.Ә.А.:______________ Т.А.Ә.А.:______________ Лауазымы:______________ Лауазымы:______________ Ұйым:__________________ Ұйым:__________________ Толтырылған Толтырылған күні мен күні мен уақыты:____________ уақыты:____________ Қолы:__________________ Қолы:___________________ Әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету қағидаларына 4-қосымша АІRАС көмегі арқылы беруге жататын ақпарат 1. Түбегейлі өзгерістерді орнату, жою және жоспарлау (қолдану кезіндегі тексерулермен қоса): 1) йғарымдар, қолданылатын ережелер немесе келесі аудандардың (тік және көлденең) шекаралары туралы ақпарат: ұшу ақпараты аудандарын; диспетчер аудандарына; диспетчер аймақтарына; консультациялық аймақтарға; ӘҚҰ бағыттарға; тұрақты қауіпті, тыйым салынған, ұшуларды шектеулі аймақтар (қызмет түрі мен кезеңін қоса алғанда, белгілі болған жағдайда) және танитын әуе шабуылына қарсы аймақтарда (АDІZ); тұрақты аймақтар немесе ұсталып қалуы мүмкіндігі бар олардың бағыттары мен бөлімшелеріне; 2) тұрған орын, жиіліктер, шақыру идентификаторлары, белгілі ауытқулар, радионавигациялық құралдар, бақылау байланыс құралдарының техникалық көрсетуінің мерзімдері; 3) күту, отыру, келу және ұшып шығу ұшу схемалары, шудың төмендетуіне қолданатын және де ӘҚҰ-дың басқа тиісті ережелері; 4) өткелдің эшелоны, абсолютті (салыстырмалы) өткелдің биіктігі және абсолютті (салыстырмалы) сектордағы ең төменгі биіктігі; 5) метеорологиялық құралдар (радиохабар беруді қоса алғанда) және ережелер; 6) ҰҚЖ және соңғы тежелу жолдары; 7) рульдік жолдар және перрон; 8) жер бетіндегі әуеайлақтағы қолданалатын рәсімдер (нашар көрініс болған жағдайдағы рәсімдерді қоса алғанда); 9) қону аймағындағы және ҰҚЖ жарық сигналдық жабдықтар; 10) егер мемлекет жариялайтын болса әуеайлақта қолданылатын минимумдер. 2. Анықтау, жою және жоспарланған түбегейлі өзгерістер: 1) тұрған орын, биіктіктер және навигацияға арналған кедергілердің жарығы; 2) әуеайлақтың қызметтері мен құралдарының жұмыс мерзімдері; 3) кеден, иммиграция және санитарлық қызметтер; 4) ақытша қауіпті, ұшулар шектеулі және тыйым салынған аймақтар, сондай-ақ әскери оқулар және әуе кемелерінің жаппай ұшуларын; 5) уақытша аймақтар немесе бағыттар немесе ұстап қалу мүмкіндігі бар болатын олардың бөлімшелері. 3. Анықтау және жоспарланған түбегейлі өзгерістер: 1) ұшуларды орындау қағидасы (бұдан әрі - ҰОҚ) бойынша халықаралық ұшуларды орындауға арналған жаңа әуеайлақтар; 2) халықаралық әуеайлақтарға ҰОҚ бойынша ұшуларды орындауға арналған жаңа ҰҚЖ; 3) әуе қозғалысының қызмет көрсетуінің бағыттары желісінің схемалары мен құрылымдары. Әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету қағидаларына 5-қосымша

критикалық NOTAM форматы

маңызды 30 м (100 фут)

маңызды

PANS-OPS (Doc 8168) көрсетілгендей 50 м немесе 100 фут

маңызды қалыпты

3-кесте. Ауытқу және магниттік ауытқу Төмен түсү/магниттік төмен түсү Құралды техникалық күйге келтіру үшін қолданылатын NAVAID ӨЖЖ станциясының ауытқуы NDB NAVAID құралының магниттік ауытқуы Әуеайлақтың/ тікұшақ айлағының магниттік ауытқуы ILS курстік радиомаяк антеннасының магниттік ауытқуы MLS-тің азимуталды антеннасының магниттік ауытқуы

Дәлдік/ Жарияланатын деректердің түрі деректердің дәлдігі 1°, түсірудің 1° нәтижелері

Картаның дәлдігі Бүтіндігінің сыныптамасы —

маңызды

1°, түсірудің нәтижелері 1°, түсірудің нәтижелері 1°. түсірудің нәтижелері 1°, түсірудің нәтижелері

қалыпты

маңызды

маңызды

маңызды

4-кесте. Пеленг Пеленг Әуе трассаларының учаскелері Бағыттардағы және әуеайлақ ауданындағы бақылау нүктелерін белгілеу үшін қолданылатын пеленг Әуеайлақ ауданындағы келу/ұшып шығу бағыттарының учаскелері Аспаптар бойынша қонуға кіру схемаларының бақылау нүктелерін белгілеу үшін қолданылатын пеленг ILS-тың курстық радиомаяктың шығаруы MLS-тың нөлдік азимутын шығаруы ҰҚЖ және FATO пеленгі

Дәлдік/ Жарияланатын деректердің түрі деректердің дәлдігі 1/10°, есеп1° телген 1/10°, есеп1/10° телген

Картаның дәлдігі Бүтіндігінің сыныптамасы

1/10°, есептелген 1/100°, есептелген

қалыпты

1/10°

қалыпты

қалыпты

1/100°

1/10°

маңызды

1. Қазақстан Республикасының AIP-қа енгізілуге тиіс аэронавигациялық карталарды жасауға қойылатын тараптар

маңызды

маңызды

қалыпты

Параграф 1. Жалпы ережелер 1. Карталарға қойылатын пайдалану талаптары. Әрбір үлгінің картасы картаның міндетіне сәйкес ақпаратты қамтиды және картаны тиімді пайдалануды қамтамасыз ететін адами фактор аспектілерін секере отырып құрастырылады. Әрбір үлгінің картасы әуе кемесі ұшуды қауіпсіз және жылдам орындау мақсатында ұшу кезеңі үшін қжетті ақпаратты қамтиды. Ақпаратты беру ұшуды орындаудың барлық қалыпты жағдайлары кезінде екі мәнділікті және жеңілоқылатындықты жоққа шығаратын нақты, бұрмаланбаған және қысқаша болып табылады. Түрлі түсті бояу немесе оның реңктері және үлгілік өлшемі табиғи және жасанды жарық түсіру кезінде ұшқыштың картаны жеңіл оқуы мен түсінуін қамтамасыз ету үшін жасалған. Ақпарат жұмыс жүктемесі мен ұшуды орындау жағдайларымен келісетін жүйелі уақыт аралығында ұшқыштың оны қабылдауын қамтамасыз ететін түрде ұсынылады. Ақпаратты әрбір үлгінің картасында ұсыну ұшу кезеңіне сәйкес бір картадан екінші картаға біртіндеп өту рұқсат етіледі. 2. Карталардың атауы. Осы Қосымшаларда қамтылған талаптарға сәйкес құрастырылған және картаның мақсатына сәйкестендіруге арналған картаның атауы немесе карталардың сериясы тиісті тарауыдың тақырыбына ұқсас болып табылады және осы тарауда қамтылған өзге талаптарды қолдануға байланысты өзгереді; егер карта осы тарауда баяндалған барлық талаптарға, және нақты картаға қатысты кез келген талаптарға сәйкес келмесе, оның атауына «ИКАО» сөзі енгізілмейді. 3. Басқа да ақпарат. Нақты картаның талаптарында арнайы ескерту болмаған кезде, әрбір картаның бетінде мынадай мәліметтер қамтылады: карталар сериясының белгісі немесе атауы; парақтың атауы немесе аумақтық бағыныштылығы; шектес парақтар туралы карта жолдарындағы ақпарат (егер ол болса). Карта пайдаланылатын шартты белгілер мен қысқартулардың түсіндірме сөздер кестесімен жабдықталады. Түсіндірме сөздер орынды үнемдеу мақсатында бөлек жарияланатын жағдайларды қоспағанда, түсіндірме сөздер әрбір картаның немесе артқы бетінде орналастырылады. Карта аэронавигациялық құжаттың бөлігі ретінде жарияланса және бұл ақпарат құжаттың басында берілуі мүмкін жағдайларды қоспағанда, картаны жариялаған мекеменің атауы мен тиісті мекенжайы картаның шеткі жолында көрсетіледі. 4. Шартты белгілер. Аэронавигациялық картада қазіргі уақытта ИКАО-да шартты белгілері жоқ азаматтық авиация үшін арнайы маңызды элементтерді немесе мәліметтерді көрсеткен жағдайларды қоспағанда, қолданылатын шартты белгілер Халықаралық азаматтық авиация туралы конвенцияға 4-қосымшаның 2-үстемеде көрсетілген белгілерге сәйкес келеді; мындай жағдайларда ИКАО-да қабылданған және картаны оқу қиындық тудырмайтын кез келген маңызды шартты белгілерден ерекшеленетін жағдайлар кезінде кез келген лайықты шертты белгілерқолданылады. Жер үсті навигациялық құралдар, қиылысулер мен жолдардың нүктелері барлық карталарда бірдей негізгі шартты белгілермен белгіленеді, олар картамың мақсатына тәуелсіз түрде түсіріледі. Негізгі нүктелерге арналған шартты белгі шартты белгілердің иерархиясына негізделеді және мынадай тәртіппен таңдалады: жер үсті навигациялық құралдың шартты белгісі, қиылысудың шартты белгісі, жол нүктесінің

1/100°, түсірудің 1/100°, шын нәтижелері 1/100°, түсірудің 1/100°, шын нәтижелері 1/100°, түсірудің 1/100°, шын нәтижелері

5-кесте. Ұзындық, қашықтық, өлшем Ұзындық/қашықтық/өлшем Әуе трассалары учаскелерінің ұзындығы Бағытта және әуеайлақ ауданындағы бақылау нүктелерін белгілеу үшін қолданылатын қашықтық Әуеайлақ ауданындағы келу/ұшып шығу бағыттары учаскелерінің ұзындығы

15

www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

Дәлдік/ деректердің түрі 1/10 км немесе 1/10 м. миль, есептелген 1/10 км немесе 1/10 м. миль, есептелген 1/100 км немесе 1/100 м. миль, есептелген 1/100 км немесе 1/100 м. миль, есептелген

Аспаптар бойынша қонуға кіру схемаларының және әуеайлақ ауданындағы бақылау нүктелерін белгілеу үшін қолданылатын қашықтық FATO немесе ҰҚЖ ұзындығы, TLOF 1 м немесе 1 өлшемдері фут, түсірудің нәтижелері Тежеудің шеткі жолағының 1 м немесе 1 ұзындығы фут, түсірудің нәтижелері Орналастыратын қону 1 м немесе 1 арақашықтығы фут, түсірудің нәтижелері ILS-тың курстық радиомаяк антенна- 3 м немесе сы мен ҰҚЖ-тың немесе FATO-ның 10 фут, есепсоңы аралығындағы қашықтық телген

Жарияланатын Картаның деректердің дәлдігі дәлдігі 1/10 км немесе 1/10 1 км немесе м. миль 1 м. миль

Бүтіндігінің сыныптамасы қалыпты

1/10 км немесе 1/10 2/10 км неқалыпты м. миль месе 1/10 м. миль 1/100 км немесе 1/100 м. миль

1 км немесе 1 м. миль

1/100 км немесе 1/100 м. миль

2/10 км немаңызды месе 1/10 м. миль

1 м немесе 1 фут

1 м (AD картасы) 0,5 м (АОС карта) 0,5 м (АОС картасы)

1 м немесе 1 фут 1 м немесе 1 фут

З м (10 фут)

1 м (AD картасы) 0,5 м (АОС картасы) Салынғанға сәйкес

маңызды

критикалық критикалық критикалық

қалыпты

* тиісті жағдайларда алып тастау керек. Әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету қағидаларына 6-қосымша

шартты белгісі. Жол нүктесінің шартты белгісі нақты негізгі нүкте жер үсті навигациялық құралдың немесе қиылысудың орналасқан жері бойынша белгіленбеген жағдайда ғана қолданылады. 5. Өлшем бірлігі. Қашықтықтар геодезиялық қашықтық ретінде белгіленеді. Қашықтықтар километр немесе теңіз милясында немесе өлшем бірліктердің нақты шектеу жағдайы кезінде сол және басқа өлшем бірліктерде көрсетіледі. Абсолюттік биіктік, асып түсулер және салыстырмалы биіктік метр немесе футта немесе өлшем бірліктердің нақты шектеу жағдайы кезінде сол және басқа өлшем бірлікте көрсетіледі. Әуеайлақтарға жататын сызық өлшемі және қысқа қашықтар метрмен көрсетіледі. Қашықтық, өлшемдер, асып түсулер және биіктіктер бойынша рұқсат ету дәрежелері нақты картада көрсетілген талаптарға сәйкес келеді. Қашықтықты, абсолюттік биіктікті, асып түсулерді және салыстырмалы биіктікті белгілеу үшін қолданылатын өлшем бірліктері әрбір картаның бетінде көрсетіледі. Өлшем бірліктерді ауыстыру кестесі (километрлер/теңіз милясы, метрлер/футтар) қашықтықтар, асып түсулер немесе абсолюттік биіктік көрсетілген әрбір картада беріледі. Өлшем бірліктерді ауыстыру кестесі әрбір картаның бетінде көрсетіледі. 6. Масштаб және кескін. Ірі аудандырдың карталарында атауы, негізгі параметрлері және кескіннің масштабы көрсетіледі. Кіші аудандардың карталарында тек сызықты масштаб көрсетіледі. Аэронавигациялық ақпараттың күнін көрсету. Әр картаның бетінде аэронавигациялық ақпараттың енгізілген күні жазылады. 7. Гегографиялық атауларды жазу. Барлық жазбалар үшін латын алфавитінің белгілері қолданылады. Латын әліпбиінің түрлері ресми қолданылатын елдерде жер атаулары мен географиялық элементтер тиісті әліпбилердегі екпіндермен диакритикалық белгілерді қолдана отырып, олардың ресми жазылуы көрсетіледі. Кез кеген нақты картада қысқартуларды «мүйіс», «нүкте», «шығанақ», «өзен» сияқты графикалық терминдерді қолданған кезде, осы сөздердің әрқайсысы мысал ретінде оның қолданылатын маңызды жерінде картаны басып шығарған тілде жазылады. Картада қолданылатын қысқартуларда тыныс белгілері қойылмайды. 8. Қысқартулар. Қажет болған жағдайда аэронавигациялық карталарда қысқартулар қолданылады. 9. Мемлекеттік шекаралар. Карталарда мемлекеттік шекаралар белгіленеді, алайда олар аса маңызды ақпаратты оқуды қиындатса, алынып тасталуы мүмкін. Картада екі немесе одан да көп мемлекеттердің шекаралары белгіленген жағдайда, елдердің атаулары көрсетіледі. 10. Жер бедері. Картада жер бедері көрсетілген жағдайда, ол картаны мынадай мақсаттарда пайдаланушылардың қажетін қанағаттандыру үшін бейнеледеді: 1) бағдарлау мен тану; 2) орынның үстінде ұшып өтудің қауіпсіз биіктігін анықтау; 3) 4) жоспарлау. Картада белгіленген жоғары белгілер бөлек критикалық нүктелерді білдіреді. Биіктік белгілердің нақты емес мәндері ± белгісімен қоса беріледі. 11. Тыйым салынған аймақтары, ұшуларды шектеу аймақтары және қауіпті аймақтар. Егер картада тыйым салынған аймақтар, ұшуларды шектеу аймағы немесе қауіпті аймақтар белгіленсе, ол сонымен қатар стандартты немесе басқа белгілермен белгіленеді, алайда, ұлттық тиістілігінің әріптік белгілері жазылмауы мүмкін. 12. ӘҚҚ әуе кеңістігінің түрлері. ӘҚҚ әуе кеңістігін картада бейнелеу кезінде оның сыныбы, үлгісі, атауы немесе дабылдары, тік шекарасы және қолданылуға жататын радиобайланыс жиілігі (жиіліктері), сондай-ақ көлденең шекаралары көрсетіледі. 13. Магниттік ауытқуы. Карталарда ақиқат меридианның солтүстік бағыттары және магниттік ауытқуы көрсетіледі. Магниттік ауытқу бойынша ажырату қабілетінің дәрежесі нақты картада көрсетілген талаптарға сәйкес келеді. 14. Аэронавигациялық деректер. Әрбір Уағдаласушы мемлекет әрбір функциялық кезеңде сапаны жалпы басшылық етуді жүзеге асыру үшін қажетті әдістемелерді, процесстерді және ресурстарды қамтитын ұйымдастырылған сапа жүйесін тиісті түрде құру үшін барлық қажетті шараларды қабылдайды. Қажет болған жағдайда әрбір функционалдық кезең бойынша осындай сапаны жалпы басшылық етуді жүзеге асыру әдістері көрсетіледі. Бұдан басқа, Қазақстан Республикасы аэронавигациялық деректер көзін анықтауды қамтамасыз ететін процедуралар, ол өз кезегінде оларды шығару/ қолдау кезеңдерінде немесе оперативтік қолдану кезінде анықталған деректердің кез келген ауытқулары немесе қателері түзетуге мүмкіндік береді. Қазақстан Республикасы карталардағы аэронавигациялық деректердің ауытқу деңгейі нақты карталарда көрсетілген және осы Қағидаларға 1-қосымшаның кестесіндегі талаптарға сәйкес келгенін қамтамасыз етеді. Электрондық тасығыштардағы аэронавигациялық деректердің ауқымы 32-биттік деректердің циклдік кодын (CRC) қолдана отырып, бақылау функциясын деректер ауқымына енгізудің қолданбалы бағдарламасы арқылы қорғалады. Бұл деректер жинағы бүтіндігінің барлық деңгейлерін қорғау үшін қолданылады. Параграф 2. Әуеайлық/тікұшақ айлағы картасын жасауға қойылатын тараптар 15. Мақсаты. Осы ұшу экипаждарына арналған картада әуе кемелерінің жер үсті қозғалысын жүзеге асыруға көмектесетін ақпарат қамтылған: 1) тұрақ орнынан ҰҚЖ дейін және 2) ҰҚЖ-дан тұрақ орнына дейін және 3) түкұшақтардың қозғалысы: тікұшақтың тұрақ орнынан жерге қону және жер үстінен көтерілу аймағына дейін және қонуға кіру мен ұшып көтерілудің соңғы кезеңі аймағына дейін; қонуға кіру мен ұшып көтерілудің соңғы кезеңі аймағынан жерге қону және жер үстінен көтерілу аймағына дейін және тікұшақ тұрағы орнына дейін; жер үсті РЖ үшін және тікұшақтарға арналған әуеде рульдеуі үшін РЖ; әуеде қозғалуға арналған маршруттар бойынша; онда сондай-ақ әуеайлақ/тікұшақ айлағы бойынша маңызды пайдалану деректері қамтылған. 16. Бар болауы. Әуайлақ (тікұшақ айлағы) картасы халықаралық азаматтық авиацияны жиі пайдаланатын барлық әуеайлақтар (тікұшақ айлақтары) үшін ұсынылады. 17. Картаға түсірілетін аудан мен масштаб. Картаға түсірілетін аудан мен масштабтың өлшемдері барлық элементтердің анық көрсетілуін қамтамасыз етеді. Картада сызықтық масштаб көретіледі. 18. Белгілер. Картада осы әуеайлақ қызмет көрсететін қаланың, елді мекеннің немесе ауданның және сол әуеайлақтың (тәкұшақ айлағының) атауы көрсетіледі. 19. Магниттік ауытқу. Картада ақиқат және магниттік солтүстік стрелкалары, ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен магниттік ауытқуы, сондай-ақ магниттік ауытқудың жылдың өзгеруі көрсетіледі. 20. Әуеайлақ (тікұшақ айлағы) туралы мәліметтер. Бұл картада мыналар көрсетіледі: 1) әуеайлақтың (тікұшақ айлағының) бақылау нүктесінің географиялық координаталары градустарда, минуттарда және секундтарда; 2) әуеайлақтың (тікұшақ айлағының) және тиісті жағдайларда перронның (биіктікті өлшеу құралдарын тексеру пункттерінің) ең жақын метр немесе футқа дейінгі дәлдікпен есептелген артып кетуі; 3) ал қонуға дәл кірмеу үшін – ҰҚЖ шегі мен жерге қону және жер үстінен көтерілу аймағының геометриялық орталығы үшін есептелген артып кетуі мен геоид толқыны; 4) қонуға дәл кіру үшін жабдықталған ҰҚЖ шегінің, жерге қону және жер үстінен көтерілу аймағының геометриялық орталығының және қонуға дәл кіру үшін жабдықталған ҰҚЖ-ға қону аймағының ең жоғары нүктесінің ең жақын метр немесе футқа дейінгі дәлдікпен есептелген артып кетуі мен геоид толқыны; 5) нөмірі, ең жақын метрге дейінгі дәлдікпен ұзындығы және ені, көтергіштік қабілеті, ығысу шектері, соңғы тежеу жолақтары, кедергіден бос жолақтар, магниттік меридианға қатысты ең жақын градус мәніне дейінгі дәлдікпен ҰҚЖ бағыттары, ҰҚЖ бетінің түрі мен таңбалануы көрсетілген барлық ҰҚЖ, оның ішінде жаңадан салынып жатқаны; 6) әуе кемелері/тікұшақ тұрақтарының орны бар барлық перрондар және тиісті жағдайларда, тұраққа көзбен шолып қою жүйелерінің орналасқан жері мен түрін, егер көтергіштік қабілеті тиісті ҰҚЖ-ның көтергіштік қабілетінен төмен болса, тікұшақ айлақтары үшін жер бетінің түрін және көтергіштік қабілеті немесе әуе кемелерінің түрлері бойынша шектеулерді қоса, жарық-сигналды құралдар, таңбалау және басқа да көзбен шолып бағыттау және басқару құралдары; 7) ҰҚЖ шектері, жерге қону және жерден көтерілу аймағының геометриялық орталығы және/немесе қонуға кіру мен ұшып көтерілудің соңғы кезеңі аймағының шектері (қажеттілігіне қарай) үшін географиялық координаталар; 8) жер бетінің түрі көрсетілген тікұшақтарға арналған барлық рулеждік жолдар, әуе және жерүсті РЖ, егер аралық күту орындары орнатылған болса, ҰҚЖ жанындағы күту орындарын қоса алғанда, белгілері, ені, жарықсигналды құралдар, таңбалау көрсетілген тікұшақтардың әуеде қозғалу бағыттары және «тоқта» сызықтарының оты, басқа көзбен шолып бағыттау мен басқару құралдары, егер көтергіштік қабілеті тиісті ҰҚЖ-ның көтергіштік қабілетінен төмен болса, әуе кемелерінің түрлері бойынша көтергіштік қабілеті немесе шектеулері; 9) егер мұндай учаскелер белгіленген болса, тиісті түрде қосымша ақпарат енгізілген қауіпті учаскелердің орналасқан жері; 10) РЖ тиісті осьтік сызығы мен әуе кемелерінің тұрақ орындары нүктелерінің градустардағы, минуттардағы, секундтардағы және секундтың ондық үлесіндегі географиялық координаталары; 11) егер мұндай бағыттар белгіленген болса, бұрылатын әуе кемелеріне арналған көрсеткіштері бар стандартты бағыттар; 12) әуе қозғалысына диспетчерлік қызмет көрсету шекаралары; 13) ҰҚЖ-да көріну қашықтығын бақылау нүктелерінің орналасуы (RVR); 14) жақындау оттары мен ҰҚЖ оттары жүйесі; 15) глиссаданың көзбен шолу индикациясы жүйесінің орналасқан жері және түрі, олар үшін номиналды глиссада бұрыш(тар)ымен, ұшқыштың «глиссададағы» сигналды көретін ҰҚЖ шегі үстінен көру деңгейінің ең төменгі биіктігімен, ал егер жүйенің осі ҰҚЖ осьтік желісіне параллель болмаса, ығысу бұрышы және бағытымен, яғни сол жаққа немесе оң жаққа қарай; 16) арналары және қажетті жағдайда, қосылу мекенжайлары көрсетілген тиісті байланыс құралдары; 17) бұрып-жылжу кедергілері; 18) әуе кемелеріне қызмет көрсету алаңдары және пайдалану мақсаттарына арналған құрылыстар; 19) VОR тексеру пункті және осы құралдың радиожиілігі; 20) бейнеленетін жұмыс алаңының әуе кемелерінің пайдалануына тұрақты түрде жарамсыз болатын кез келген бөлігі анық белгіленеді. Тікұшақ айлақтарына қатысты әуеайлақтар үшін көрсетілген элементтерден басқа картада мыналар көрсетіледі: 21) тікұшақ айлағының түрі; 22) ең жақын метрге дейінгі дәлдікпен өлшемдері, еңкіштігі, жерүстінің түрі, тоннадағы көтергіштік қабілеті көрсетілген жерге қону және жерден ажырау аймағы; 23) түрі, ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен нақты пеленгі, белгілейтін нөмірі (егер көзделген болса), ең жақын метрге дейінгі дәлдікпен ұзындығы және ені, еңкіштігі және жер бетінің түрі көрсетілген қонуға кірудің және ұшып көтерілудің соңғы кезең аймағы; 24) жер бетінің ұзындығы, ені және түрі көрсетілген қауіпсіздік аймағы; 25) жер бетінің ұзындығы және пішіні көрсетілген тікұшақтарға арналған кедергілерден бос жолақ; 26) түрі және метрге немесе футқа дейінгі дәлдікпен барынша артып кетуі (ең жақын жоғары мәнге дейінгі) көрсетілген кедергілер; 27) қонуға кіру сұлбаларына арналған көзбен шолу құралдары, қонуға кіру және ұшып көтерілудің соңғы кезең аймағының, сондай-ақ жерге қону мен жер бетінен ажырау аймағының таңбалануы мен оттары; 28) тікұшақ айлақтарына арналған жарияланған қашықтықтар (тиісті жағдайларда ең жақын метрге дейінгі дәлдікпен), соның ішінде: орналастырылған ұшып-көтерілу арақашықтығы; орналастырылған үзілген ұшып-көтерілу арақашықтығы; орналастырылған қону арақашықтығы. Параграф 3. Жер үсті әуеайлақ қозғалысының картасын жасауға қойылатын тараптар 21. Мақсаты. Осы картада ұшу экипаждары үшін әуе кемелерінің РЖ тұрақ орындарына және тұрақ орындарынан жер үсті қозғалысын жүзеге асыруға және әуе кемелерін тұрақта орналастыруға/тұраққа қоюға көмектесетін ақпарат қамтылған. 22. Картаға түсірілетін аудан мен масштаб. Картаға түсірілетін аудан мен масштаб барлық элементтердің анық көрсетілуін қамтамасыз етеді. 23. Белгілер. Картада осы әуеайлақ қызмет көрсететін қаланың немесе елді мекеннің және сол әуеайлақтың атауы көрсетіледі. 24. Магниттік ауытқу. Ақиқат солтүстік стрелкасы көрсетіледі. 25. Әуеайлақ туралы мәліметтер. Бұл картада бейнеленетін аймаққа қатысты әуеайлақ (тікұшақ айлағы) картасында қамтылған барлық ақпарат соған ұқсас көрсетіледі, соның ішінде: 1) ең жақын метрге немесе футқа дейінгі дәлдікпен перроннан артып кету шамасы; 2) әуе кемелерінің тұрақ орындары бар перрондар және тиісті жағдайларда, әуе кемелерінің түрлері бойынша көтергіштік қабілеті немесе шектеулері, тұраққа көзбен шолып қою жүйелерінің орналасуы мен түрін қоса алғанда, жарық-сигналды құралдар, таңбалау және басқа да көзбен шолып бағыттау мен басқару құралдары; 3) тұрақ орындарының градустағы, минуттағы, секундтағы және секундтың ондық үлестеріндегігеографиялық координаталары; 4) белгілері ең жақын метрге дейінгі дәлдікпен, ені, көтергіштік қабілеті немесе қажеттілігіне қарай әуе кемелерінің түрлері бойынша шектеулер, егер аралық күту орындары орнатылған болса, ҰҚЖ жанында күту орындары қоса алғанда, жарық-сигналды құралдар, таңбалау көрсетілген рулеждік жолақтары және «тоқта» сызықтарының оттары және басқа да көзбен шолып бағыттау мен басқару құралдары; 5) егер мұндай учаскелер белгіленген болса, тиісті түрде қосымша ақпарат енгізілген қауіпті учаскелердің орналасқан жері; 6) егер мұндай бағыттар белгіленген болса, бұрылатын әуе кемелері үшін көрсеткіштері бар стандартты бағыттар; 7) РЖ тиістіосьтік сызығы нүктелерініңградустағы, минуттағы, секундтағы және секундтың ондың үлесіндегі географиялық координаталары; 8) әуе қозғалысына диспетчерлік қызмет көрсету шекаралары; 9) арналары және қажеттілігіне қарай қосылу мекенжайлары көрсетілген тиісті байланыс құралдары; 10) жермен жүру кедергілері; 11) әуе кемелеріне қызмет көрсету алаңдары және пайдалану мақсаттарына арналған құрылыстар; 12) VОR тексеру пункті және осы құралдың радиожиілігі; 13) бейнеленетін жұмыс алаңының әуе кемелерінің пайдалануына тұрақты түрде жарамсыз болатын кез келген бөлігі анық белгіленеді. Параграф 4. Әуе кемесі тұрағының/тұраққа қою картасын жасауға қойылатын тараптар 26. Мақсаты. Осы қосымша картада ұшу экипаждары үшін әуе кемелерінің рулеждік жолдарынан тұрақ орындарына және кері қарай жерүсті қозғалысын жүзеге асыруға және әуе кемелерін тұрақта орналастыруға/тұраққа қоюға көмектесетін ақпарат қамтылған. 27. Картаға түсірілетін аудан мен масштаб. Картаға түсірілетін аудан мен масштаб барлық элементтердің анық көрсетілуін қамтамасыз етеді. 28. Белгілер. Картада осы әуеайлақ қызмет көрсететін қаланың немесе елді мекеннің және сол әуеайлақтың атауы көрсетіледі. 29. Магниттік ауытқу. Ақиқат солтүстік стрелкасы көрсетіледі. 30. Әуеайлақ туралы мәліметтер. Осы картада бейнеленетін аймаққа қатысты әуеайлақ (тікұшақ айлағы) картасында қамтылған барлық ақпарат соған ұқсас көрсетіледі, соның ішінде: 1) ең жақын метр немесе футқа дейінгі дәлдікпен перронның артып кету шамасы; 2) әуе кемелерінің тұрақ орындары бар перрондар және тиісті жағдайларда, әуе кемелерінің түрлері бойынша көтергіштік қабілеті немесе шектеулері, тұраққа көзбен шолып қою жүйелерінің орналасуы мен түрін қоса алғанда, жарық-сигналды құралдар, таңбалау және басқа көзбен шолып бағыттау мен басқару құралдары; 3) тұрақ орындарының градустағы, минуттағы, секундтағы және секундтың ондық үлесіндегі географиялық координаталары; 4) ҰҚЖ жанында күту орындарын қоса алғанда, белгілерді көрсетумен рулеждік жолдарына кіру және егер орнатылған болса, аралық күту орындары, сондай-ақ «тоқта» сызықтарының оттары; 5) егер мұндай учаскелер белгіленген болса, тиісті түрде қосымша ақпарат енгізілген қауіпті учаскелердің орналасқан жері; 6) РЖ тиісті осьтік сызығы нүктелерінің градустағы, минуттағы, секундтағы және секундтың ондық үлесіндегі географиялық координаталары; 7) әуе қозғалысына диспетчерлік қызмет көрсету шекаралары; 8) арналары және қажетті жағдайда, қосылу мекенжайлары көрсетілген тиісті байланыс құралдары; 9) бұрып-жылжу кедергілері; 10) әуе кемелеріне қызмет көрсету алаңдары және пайдалану мақсаттарына арналған құрылыстар; 11) VОR тексеру пункті және осы құралдың радиожиілігі; 12) бейнеленетін жұмыс алаңының әуе кемелерін пайдалану үшін тұрақты түрде жарамсыз болатын кез келген бөлігі анық белгіленеді. Параграф 5. Әуеайлақ кедергілерінің картасын жасауға қойылатын тараптар, «А» түрі

31. Мақсаты. Осындай үлгідегі карта АІР-та жарияланған тиісті ақпаратпен бірге пайдаланушыны пайдалану шектеулерін сақтау үшін қажетті мәліметтермен қамтамасыз етеді. 32. Бар болуы. «А» түріндегі әуеайлақтық кедергілердің картасы ұшып көтерілу кезінде биіктікті жинау траекториясының аймағында кедергілердің болмайтын әуеайлақтарын қоспағанда, халықаралық азаматтық авиация жиі қолданатын барлық әуеайлақтар үшін ұсынылады. Егер ұшып көтерілу кезінде биіктікті жинау траекториясының аймағында кедергілердің болмауына байланысты, картаның қажеттілі болмаса, ол туралы AIP-қа арнайы хабарлама жіберіледі. 33. Өлшем бірлігі. Асып түсулер метр немесе футқа дейінгі дәлдікпен көрсетіледі. Сызықтық өлшемдер жарты метр дәлдікпен көрсетіледі. 34. Картаға түсірілетін аудан мен масштаб. Әрбір картаның көлемі барлық кедергілерді енгізуге жеткілікті. Көлденең масштаб 1:10 000 мен 1:15 000 шегінде таңдалады. Тік масштаб көлденең масштабтан он есе ірі болады. Сызықтық масштабтар. Көлденең және тік сызықтық масштабтар карталарда метрмен және/немесе футпен белгіленеді. 35. Формат. Карталарға әрбір ҰҚЖ, оған шектес шекті тежеу жолағының немесе кедергіден бос жолақтың, ұшып көтерілу траекториясы мен маңызды кедергілер аймағының жоспары мен пішіні салынады. Әрбір ҰҚЖ, оған шекті тежеу жолағының, кедергіден және ұшып көтерілу траекториясы аймағынан бос шекті жолағының пішіні әрбір элементтің тиісті жоспарының үстінде бейнеленеді. ұшып көтерілу траекториясы қосалқы аймағының пішіні барлық ұшып көтерілу траекториясының сызықтық проекциясын қамтиды және ақпаратты барынша тез түсіну нысанындағы оның тиісті жоспарының үстінде орналастырылады. Пішіннің торы ҰҚЖ-ны қоспағанда, пішіннің барлық ауданына жазылады. Тік есептеуге арналған нөлдік мәні теңіздің орта деңгейі болып табылады. Көлденең есептеуге арналған нөлдік мәні ұшып көтерілу траекториясының тиісті аймағынан қарама-қарсы жағындағы ҰҚЖ-ның соңы болып табылады. Аралықтары көрсетілген тордың бөлшектерін дәйектеу тордың бойымен және тік торларға енгізіледі. Картада мыналар көзделеді: 1) пайдалану құжаттарын тіркеуге арналған жиектеме; 2) түзетулер мен оларды енгізу күндерін тіркеуге арналған жиектеме. 36. Белгілер. Картада әуеайлақ орналасқан мемлекеттің, осы әуеайлақ қызмет көрсететін қаланың атауы, елді мекеннің немесе ауданның атауы, сол әуеайлақтың атауы ҰҚЖ белгісі (белгілері) көрсетіледі. 37. Магниттік ауытқу. Картада бір градусқа дейінгі дәлдікпен магниттік ауытқуы және ақпарат күні көрсетіледі. 38. Аэронавигациялық деректер. Кедергілер. Жазықтық үстінде тұрған, еңістігі 1,2 % болатын және ұшып көтерілу траекториясы аймағымен бірдей бастамасы бар ұшып көтерілу траекториясы аймағындағы объектілер басқа кедергілермен толық көлеңкеленген және картада белгілене алмайтын жағдайларды қоспағанда, кедергілер ретінде қарастырылады. Жазықтық үстінде тұрған, еңістігі 1,2 % болатын кемелер, теміржол құрамы, автомашиналар және т.с.с. қозғалатын объектілер кедергілер болып есептеледі, бірақ көлеңкеленуге әкеп соғатын кедергілер болып есептелмейді. Кедергінің көлеңкесі көлденең сызықтан басталатын, кедергінің басынан ұшып көтерілу траекториясы аймағының осьтік сызығына перпендикуляр өтететін жазықтық болып табылады. Бұл жазықтық ұшып көтерілу траекториясы аймағының барлық енін қамтиды және еңістігі 1,2% болатын жазықтыққа дейін немесе егер одан да биік кедергі жақын орналасса, соған дейін созылады. Ұшып көтерілу траекториясы аймағының бірінші 300 м (1000 фут) бойымен көлеңке жазықтықтар көлденең орналасады, ал осы нүктеден кейін олардың еңістігі жоғарыға қарай 1,2 % болады. Егер көлеңке тудыратын кедергілер жойылса, осының нәтижесінде кедергі болатын басқа объектілер картаға енгізіледі. 39. Ұшып көтерілу траекториясының аймағы. Ұшып көтерілу траекториясының аймағы ұшып көтерілу траекториясының астында жатқан және оған қарағанда симметриялы түрде орналасқан жер бетіндегі төртбұрышты кеңістікті құрайды. Бұл аймақтың мынадай сипаттамалары бар: 1) ол ұшып көтерілуге жарамды деп танылған аймақтың (яғни, жағдайларға қатысты кедергілерден бос ҰҚЖ соңында немесе шеткі жолағында) соңында басталады; 2) бастапқы нүктедегі оның ені 180 м (600 фут) құрайды және 0,25D кезеңінде асады да, ең үлкен 1800 м (6000 фут) еніне дейін жетеді, D мөлшері бастапқы нүктеден басталатын қашықтықты білдіреді; 3) ол кедергілері жоқ нүктеге дейін немесе 10,0 км (5,4 м. мили) белгісіне дейін осы қашақтықтардың қайсысы аз екеніне байланысты созылады. Пайдалану шектеулері бар, олардың кемінде 1,2 % градиентімен ұшуды орындау мүмкіндігі бар әуе кемелері пайдаланатын ҰҚЖ-да ұшып көтерілу траекториясы аймағының ұзындығы кемінде 12,0 км (6,5 м. миль) дейін артады, ал жазық беттің еңісі 1 % немесе одан төменге төмендейді. 40. Белгіленген қашықтықтар. Әрбір ҰҚЖ-ның әрбір бағыттары үшін тиісті орында картада мынадай ақпарат көрсетіледі: 1) екпіннің бар болған ұзындығы; 2) үзілген ұшып көтерілудің бар болған арақашықтығы; 3) бар болған ұшып көтерілу арақашықтығы; 4) бар болған қондыру арақашықтығы. 41. Жоспардағы түрі мен пішіні. Жоспардағы түрде мыналар көрсетіледі: 1) тұтас сызықтықпен ҰҚЖ-ның контуры, оның ішінде ұзындығы мен ені, бір градусқа дейінгі дәлдікпен магниттік пеленг және ҰҚЖ нөмірі; 2) сызықшалармен ұзындығы мен белгілерді қоса, кедергілерден бос жолақтар; 3) үзік сызықтармен – ұшып көтерілу траекториясының аймағы және кезек-кезек берілген қысқа және ұзын сызықшалары бар жіңішке үзік сызықпен – осьтік сызық; 4) ұшып көтерілу траекториясының қосалқы аймағы. ҰҚЖ осьтік сызықтың жалғасуына қатысты симметриялы орналасқан ұшып көтерілудің қосалқы аймағы көрсетілген жағдайда, осындай аймақтардың мәні түсіндірілетін ескертпелер көзделеді; 5) кедергілер, оның ішінде: кедергінің үлгісін сипаттайтын шартты белгісі қоса берілген әрбір кедергінің нақты орналасқан жері; әрбір кедергінің асуы және белгісі; түсінік сөздері берілген үлкен көлемдегі кедергілер төбелерінің шегі. Соңғы тежеу жолақтары бейнеленген кезде әрбір соңғы тежеу жолақтарының ұзындығы көрсетіледі. Пішінде мыналар көрсетіледі: 6) тұтас сызықтықпен – ҰҚЖ осьтік сызық пішіні мен үзік сызықтармен – кедергілерден бос соңғы кез келген тиісті тежеу жолақтары мен жолақтардың осьтік сызықтарының пішіні; 7) ҰҚЖ әрбір соңында, соңғы тежеу жолағында және ұшып көтерілудің әрбір аймағының басында осьтік сызықтан асу, сондай-ақ ҰҚЖ бұрышының және соңғы тежеу жолағының біршама өзгеруі; 8) кедергілер, оның ішінде: әрбір кедергі – тордың тиісті сызығынан басталатын және тордың келесі сызығы арқылы кедергінің жоғарғы нүктесіне дейін соңғы шама бойынша өтетін тұтас тік сызықпен; әрбір кедергінің белгісі; түсінік сөздері берілген үлкен көлемдегі кедергілер төбелерінің шегі. 42. Дәлдігі. Картада қол жеткізілетін дәлдік дәрежесі көрсетіледі. Бастапқы дәреже. Түсірілім кезінде тік жазықтықтағы есептеуде нақты бастапқы дәреже туралы мәлімет болмаған жағдайда, қабылданды деген белгісі бар қолданылатын бастапқы дәреженің асуы көрсетіледі. Параграф 6. Қонуға дәл кіруге арналған жердің картасын жасауға қойылатын тараптар 43. Мақсаты. Осы карта ұшуды пайдалану кәсіпорындарына биіктікті өлшеу радиоқұралдарын пайдалану кезінде шешім қабылдау үшін биіктікті айқындауға жергілікті жердің қаншалықты ықпал ететіндігін бағалау мүмкіндігін беру мақсатында жергілікті жердің қонуға кірудің соңғы кезеңінің берілген учаскесі шегіндегі пішіні егжей-тегжейлі ақпаратты қамтиды. 44. Бар болуы. Қажетті ақпарат жердің картасында және әуеайлақ ауданындағы кедергілер (электрондақ) берілген жағдайларды қоспағанда, қонуға дәл кіруге арналған жердің картасы халықаралық азаматтық авиациясы пайдаланатын әуеайлақтардағы ІІ және ІІІ санаттар бойынша дәл қонуға кіру үшін жабдықталған барлық ҰҚЖ үшін беріледі. Қонуға дәл кіруге арналған жердің картасы кез келген маңызды өзгерістер болған кезде қайта қаралады. 45. Белгілер. Картада әуеайлақ орналасқан мемлекеттің, осы әуеайлақ қызмет көрсететін қаланың, елді мекеннің немесе ауданның атауы, әуеайлақтың атауы мен ҰҚЖ белгісі көрсетіледі. 46. Жоспар мен пішін туралы ақпарат. Карта мыналарды қамтиды: 1) ҰҚЖ осьтік сызығы жалғасынан екі жаққа қарай 60 м (200 фут) учаскеде 1 м (3 фут) аралығымен пішін шектерінде жасалған жергілікті жердің жоспары, бұл ретте көлденең бағыты ҰҚЖ шегінің деңгейіне қатысты белгіленеді; 2) жергілікті жердің немесе жоспарда белгіленген кез келген объектінің биіктігі 1) тармақшасында көрсетілген учаскелерді ±3 м белгілеу жақындау оттарын орнату, бірақ олар толығымен немесе ішінара осьтік сызық пішінінен ±3 м (10 футқа) ерекшеленетін; 3) жергілікті жердің шектен ҰҚЖ осьтік желісінің жалғасы бойымен 900 м (3000 фут) шегіндегі пішіні орнатылады. Параграф 7. Аудан картасын жасауға қойылатын тараптар 47. Мақсаты. Осы картада ұшу экипажына келесі кезеңдерде аспаптар бойынша ұшуды орындауға көмектесетін ақпарат қамтылады: 1) бағыт бойынша ұшу кезеңінен әуеайлаққа қонуға кіру кезеңіне ауысу; 2) ұшуп көтерілу/екінші айналымға кету кезеңінен бағыт бойынша кезеңіне ауысу; 3) ӘҚҚ күрделі бағыттары немесе әуе кеңістігінің күрделі құрылымы бар аудандарда ұшу. 48. Бар болуы. Аудан картасы әуе қозғалысына қызмет көрсету бағыттары немесе орналасқан жері туралы хабарламаға қойылатын талаптар күрделі болған кезде немесе бағыттық картада тиісті түрде көрсетіле алмайтын кезде беріледі. Ұшып келген немесе ұшып көтерілген әуе кемелері үшін бір картада нақты көрсетуге мүмкін емес ӘҚҚ түрлі бағыттары немесе әуе кемелерінің орналасқан жері туралы хабарламаға қойылатыр талаптар белгіленген жағдайда, бөлек карталар көзделеді. 49. Картаға түсірілетін аудан мен масштаб. Әрбір картада бейнеленген аудан ұшып шығу және ұшып келу бағыттарын нақты белгілейтін нүктелерді қамтиды. Бұл картада сызықтық масштабы көрсетілген масштабта құрастырылады. 50. Жобалау. Параллельдер мен меридиандар тиісті аралықта белгіленеді. Градусы көрсетілген штрихтар ішкі жиек сызығының бойымен тұрақты аралықта белгіленеді. 51. Белгілер. Әрбір картада бейнеленетін әуе кеңістігінің атауы көрсетіледі. 52. Техногенді орта және топография. Егер картаның мәні үшін маңыздырақ басқа ақпаратты түсінуді қиындатпайтын болса, картаға барлық ашық су кеңістіктерінің, ірі көлдер мен өзендердің жағалау сызықтарының жалпы контурлары сызылады. 53. Магниттік ауытқу. Картада ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен магниттік ауытқуы көрсетіледі. 54. Пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар. Картада биік ендіктер ауданында тиісті өкілетті орган магниттік солтүстік бойынша бағыттау мүмкін емес екенін анықтаған жағдайда, басқа қолайлы бағдарды, яғни ақиқат солтүстікті немесе координаталар торы бойынша солтүстік бағытты пайдалану керек жағдайларын қоспағанда, магниттік пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар белгіленеді. Егер RNAV қатысушылары үшін пеленгтер мен жол сызықтарының ақиқат мәндері қосымша келтірілсе, олар 0,1° дейінгі дәлдікпен жақша ішінде көрсетіледі, мысалы 290° (294,9°Т). Магниттік пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар ақиқат немесе шартты меридианның солтүстік бағыттарымен бағдарланатын жағдайда, ол нақты түрде картада көрсетіледі. Шартты меридианның солтүстік бағытын қолданған кезде, тірек шартты меридиан келтіріледі. 55. Аэронавигациялық деректер. Әуеайлақтар. Осы әуеайлақ ауданындағы бағыттар жүйесіне әсер ететін барлық әуеайлақтар көрсетіледі. Қажет болған жағдайда, ҰҚЖ орналасқан жерінің индексі көрсетіледі. Тыйым салынған аймақтар, ұшуға шектелген аймақтар мен қауіпті аймақтар. Белгілері мен тік шекараларын көрсетумен тыйым салынған аймақтар, ұшуға шектелген аймақтар мен қауіпті аймақтар көрсетіледі. Аймақтағы ұшудың ең төменгі абсолюттік биіктіктері. Аймақтағы ұшудың ең төменгі абсолюттік биіктіктері параллельдер мен меридиандар құрайтын квадрат шегінде көрсетіледі. Әуе қозғалысына қызмет көрсету жүйесі. Картада тиісті орнатылған әуе қозғалысына қызмет көрсету жүйесінің құрамдас бөліктері көрсетіледі. Бұндай құрамдас бөліктер мыналарды қамтиды: 1) әуе қозғалысына қызмет көрсету жүйесімен байланысты радионавигациялық құралдар, олардың атаулары, белгілері, жиіліктері және географиялық координаталары градустарда, минуттарда және секундтарда көрсетіледі; 2) DМЕ қатысты - 30 м (100 фут) дейінгі дәлдікпен DМЕ тарату антеннасын қосымша арттыру; 3) ұшып көтерілу мен ұшып келу үшін және күту аймағында ұшу үшін қажетті әуеайлақтық радиоқұралдар; 4) барлық белгіленген әуе кеңістігінің бүйірлік және тік бағытты шекаралары және әуе кеңістігінің тиісті класы; 5) навигациялық ерекшелік (ерекшеліктер) белгісі, оның ішінде кез келген шектеулер, егер олар белгілеген болса; 6) бағыт индекстері бар күту схемалары мен әуеайлақ ауданындағы бағыттар және әуеайлақ ауданындағы белгіленген әуе трассалары мен бағыттарының әрбір учаскесі бойымен жол бұрышы жақын бұрышына дейінгі градус дәлдікпен; 7) әуеайлақ ауданындағы бағыттарды белгілейтін радионавигациялық құралдың орналасқан жері бойынша белгіленбеген барлық негізгі нүктелер, олардың кодтық атаулары мен географиялық координаталары градустарда, минуттарда және секундтарда көрсетіледі; 8) VОR/DМЕ аймақтық навигация бағыттарын белгілейтін бағыттар нүктелеріне қатысты қосымша: тірек VОR/DМЕ орналасқан жері мен радиожиілігінің белгісі; егер бағыттың нүктелері оның орналасқан жерімен сәйкес келсе, 0,1º дейінгі дәлдікпен пеленг және 0,2 км (0,1 м. миль) дейінгі дәлдікпен тірек VОR/DМЕ басталған қашықтық; 9) жеткізулерді және «өтініш бойынша» міндетті тарату үшін барлық соңғы пункттердің тапсырмасы; 10) айналу немесе соңғы пункттерді білдіретін негізгі нүктелер арасындағы ең жақын километр немесе теңіздік мильге дейінгі дәлдігі бар қашықтық; 11) ең жақын километр немесе теңіздік мильге дейінгі дәлдігі бар радионавигациялық құралдарға дейінгі қашақтық көрсетілген жан жаққа бағытталған ӨЖЖ радиомаяктың көмегімен анықталатын бағыттар учаскесіне ауысу нүктелері; 12) ең жақын мәнге дейін дөңгелектенген ең жақын 50 м немесе 100 футқа дейінгі дәлдікпен бағыт ӘҚҚ бағыты бойынша ұшудың ең төменгі абсолюттік биіктігі және бағыттағы кедергіні ұшып өтудің ең төменгі абсолюттік биіктігі; 13) ең жақын мәнге дейін дөңгелектенген ең жақын 50 м немесе 100 футқа дейінгі дәлдікпен векторлаудың нақты белгіленген ең төмен абсолюттік биіктігі; 14) аймақтағы жылдамдық бойынша немесе деңгей/абсолюттік биіктік бойынша шектеулер, егер олар белгілеген болса; 15) каналдары көрсетілген байланыс құралдары, қажет болған жағдайда, қосылу адрестері; 16) «флайовер» негізгі нүктелерін көрсету. Параграф 8. Аспаптар бойынша стандартты ұшып шығу картасын (SID) жасауға қойылатын тараптар 56. Мақсаты. Осы карта ұшу экипажын аспаптар бойынша белгіленген ұшып шығудың стандартты бағыттарының ұшып көтерілу кезеңінен бастап бағыт бойынша ұшу кезеңіне дейінгі ережелерін орындау мүмкіндігін беретін ақпаратпен қамтамасыз етеді. 57. Бар болуы. Аспаптар бойынша стандартты ұшып шығу картасы (SID) аспаптар бойынша стандартты ұшып көтерілу белгіленген барлық жағдайларда және оны аудан картасында нақты көрсетуге болатын жағдайларда ұсынылады. 58. Картаға түсірілетін аудан мен масштаб. Картаға түсірілетін аудан ұшып шығу бағыты басталатын нүктені көрсету үшін жеткілікті және ӘҚҚ белгіленген бағыты бойындағы бағыты бойынша ұшу кезеңі басталуы мүмкін негізгі нүктемен ескертілген болып табылады. Егер карта масштабта орындалған болса, графикалық масштабы көрсетіледі. Егер карта масштабта орындалмаған болса, оларды масштабта көрсету үшін өте үлкен көлемдері бар «МАСШТАБТА ЕМЕС» ескертпелері мен жол сызықтарында және картаның басқа бөлшектер масштабтың болмауы шартты белгілер көрсетіледі. 59. Проекция. Картада ішкі шеңбер бойымен тиісті жерлерде тұрақты аралықтарымен бірге дәйектеу сызықшалары көрсетіледі. 60. Белгілер. Картада осы әуеайлақ қызмет көрсететін қаланың, елді мекеннің немесе ауданның атауы, әуеайлақтың атауы және аспаптар бойынша ұшып шығудың стандартты бағытының (бағыттарының) белгісі (белгілері) көрсетіледі. 61. Техногенді орта және топография. Егер картаның мәні үшін маңыздырақ басқа ақпаратты түсінуді қиындатпайтын болса, картаға барлық ашық су кеңістіктерінің, ірі көлдер мен өзендердің жағалау сызықтарының жалпы контурлары сызылады. 62. Магниттік ауытқу. Картада магниттік пеленгтерді, жол сызықтары мен радиалдарды айқындау кезінде қолданылатын магниттік ауытқуы ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен көрсетіледі. 63. Пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар. Тиісті еннің биік аудандарында өкілетті орган магниттік меридианның солтүстік бағыты бойынша бағдарлау мүмкін емес деп белгілеген жағдайда, басқа ұқсас бағдарды, мысалы, ақиқат немесе шартты меридианның солтүстік бағытын қолданғанды қоспағанда, пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар магниттік болып табылады. Егер RNAV қатысушалары үшін пеленгтер, жол сызықтарының ақиқат мәндері қосымша келтірілсе, олар жақша ішінде (Соңы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

(Соңы. Басы 14-15-беттерде). 0,1° дейінгі дәлдікпен, мысалы 290° (294,9°Т) көрсетіледі. Пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар ақиқат немесе шартты меридианның солтүстік бағытталуымен көрсетілген жағдайда, ол картада нақты көрсетіледі. Шартты меридианның солтүстік бағыты қолданылған жағдайда, тірек шартты меридиан көрсетіледі. 64. Аэронавигациялық дерктер. Әуеайлақтар. Ұшып шығу әуеайлағы ҰҚЖ орналасқан жерінің схемасының суретімен белгіленеді. Аспаптар бойынша алдын ала жазылған стандартты ұшып шығуға әсер ететін барлық әуеайлақтар көрсетіледі немесе белгіленеді. Қажет болған жағдайда, әуеайлақтағы ҰҚЖ-ның орналасқан жері көрсетіледі. Тайым салынған аймақтар, ұшуға шектелген аймақтар және қауіпті аймақтар. Ұшу схемаларын орындауға әсер етуі мүмкін тыйым салынған аймақтар, ұшуға шектелген аймақтар немесе қауіпті аймақтар өзінің белілері мен тік шекараларымен көрсетіледі. Сектордағы ең төмен абсолюттік биіктік. Картаға секторы нақты көрсетілген секторда белгіленген ең төмен абсолюттік биіктік белгіленеді. Егер сектордағы ең төмен абсолюттік биіктік белгіленбесе, карта масштабта көрсентіледі және аймақтағы ұшудың ең төмен абсолюттік биіктіктері параллельдермен және меридиандармен құралатын квадрат шегінде көрсетіледі. Аймақтағы ұшудың ең төмен абсолюттік биіктігі ең төмен абсолюттік биіктік белгіленген сектормен қамтылмаған картаның бөліктерінде көрсетіледі. ӘҚҚ жүйесі. Картада тиісті белгіленген ӘҚҚ-ның қосалқы бөлшектері көрсетіледі. Бұндай қосалқы бөлшектер мыналарды қамтиды: 1) әрбір аспаптар бойынша ұшып шығу стандартты бағытының графикалық сипаттамасы, оның ішінде: бағыт индексі; бағыттарды белгілейтін негізгі нктелер; ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен бағыттың әрбір учаскесі бойындағы жол сызықтары немесе радиал; ең жақын километр немесе теңіздік мильге дейінгі дәлдікпен негізгі нүктелер арасындағы қашықтық; бағыттағы немесе бағыт учаскесіндегі кедергілерді ұшып өтудің ең төмен абсолюттік биіктігі және ең үлкен мәнге дейін дөңгелектенген ең жақын 50 м немесе 100 футқа дейінгі дәлдікпен схемада көзделген абсолюттік биіктік және ұшу эшелондарына қатысты шектеулер, егер ондайлар белгіленген болса; карта масштабта орындалса және ұшып шығу кезінде ең үлкен мәнге дейін дөңгелектенген ең жақын 50 м немесе 100 футқа дейінгі дәлдікпен векторлаудың белгі қойып белгіленген ең төмен абсолюттік биіктіктер радиолокациялық бағыттауды қамтамасыз етеді. 2) бағытпен (бағыттармен) байланысты радионавигациялық құрал (құралдар), оның ішінде: ашып жазылған атауы; белгілері; жиілігі; градустар, минуттар және секундтардағы географиялық координаталар; DМЕ үшін, 30 м (100 фут) дейінгі дәлдікпен тарататын DМЕ антеннасыныңарналары мен асып түсуі; 3) радионавигациялық құрадардың орналасқан жері бойынша белгіленбеген негізгі нүктелердің кодтық атауы, олардың географиялық координаталары нрадустара, минуттарда және секундтарда және 0,1º дейінгі дәлдікпен алынған пеленг, ол қашықтығы – тірек навигациялық пунктінен 0,2 км (0,1 м. миль) дейінгі дәлдікпен; 4) күту аймағындағы қолданылатын ұшу схемалары; 5) ең үлкен мәнге дейін дөңгелектенген ең жақын 300 м немесе 1000 футқа дейінгі дәлдікпен ауысудың абсолюттік/қатыстық биіктігі; 6) кедергілерді белгілеу жазықтығы (OIS) үшін шығатын, жақын орналасқан кедергілердің орналасқан жері мен қатысты биіктігі. Схеманың жарияланған градиентін есептеу кезінде ескерілмеген, OIS үшін шығатын жақын орналасқан кедергілер бар болған кезде тиісті ескертпелер беріледі. 7) аймақта жылдамдық бойынша шектеулер, егер олар белгіленсе; 8) навигациялық сертификаттау белгісі, кез келген шектеулер бар болса, соларды қоса; 9) жеткізулер мен «өтінім бойынша» жеткізулерді міндетті таратуға арналған барлық соңғы пунктер; 10) радиобайланыс қағидалары, оның ішінде: ӘҚҚ органының (органдарының) шақыру белгісі (шақыру белгілері); жиіліктер; қажет болған жағдайда, қабылдағыш-таратқыштардың деректерін енгізу; 11) «флайовер» негізгі нүктелерін көрсету. Аэронавигациялық деректер базасымен байланысты талаптар. Деректер базасын кодтауды қамтамасыз ететін тиісті деректер картаның артқы бетінде немесе тиісті сілтемелермен бір бетте жарияланады. Параграф 9. Аспаптар бойынша стандартты ұшып келу картасын (STAR) жасауға қойылатын тараптар 65. Мақсаты. Осы карта ұшу экипажын аспаптар бойынша белгіленген ұшып келудің стандартты бағыттарының бағыт бойынша ұшу кезеңінен қонуға кіру кезеңіне дейінгі ережелерін орындау мүмкіндігін беретін ақпаратпен қамтамасыз етеді. 66. Бар болуы. Аспаптар бойынша стандартты ұшып келу картасы (STAR) аспаптар бойынша стандартты ұшып келу белгіленген және оны аудан картасында жеткілікті көрсету мүмкін болмаған жағдайларда ұсынылады. 67. Картаға түсірілетін аудан мен масштаб. Картаға түсірілетін аудан маршрут бойынша ұшу кезеңі аяқталып, қонуға кіру кезеңі басталатын нүктелерді көрсету үшін жеткілікті болып табылады. Егер карта масштабта орындалған болса, графикалық масштабы көрсетіледі. Егер карта масштабта орындалмаған болса, «МАСШТАБТА ЕМЕС» ескертпесі мен жол сызықтарында масштабтың жоқ болуы туралы шартты белгі және картаның масштабта көрсету үшін көлемдері тым үлкен басқа детальдары келтіріледі. 68. Проекция. Картада ішкі шеңбер бойымен тиісті жерлерде тұрақты аралықтарымен бірге дәйектеу сызықшалары көрсетіледі. 69. Белгілер. Картада осы әуеайлақ қызмет көрсететін қаланың, елді мекеннің немесе ауданның атауы, әуеайлақтың атауы және аспаптар бойынша стандартты ұшып келу маршрутының (маршураттарының) белгісі (белгілері) көрсетіледі. 70. Техногенді орта және топография. Егер карта масштабта орындалған болса және картаның қолданылу мақсаты үшін маңыздырақ басқа ақпаратты түсінуді қиындататын болмаса, картаға барлық ашық су кеңістіктерінің, ірі көлдер мен өзендердің жағалау сызықтарының жалпы контурлары сызылады. 71. Магниттік ауытқу. Картада магниттік пеленгтерді, жол сызықтары мен радиалдарды анықтау кезінде қолданылатын магниттік ауытқуы ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен көрсетіледі. 72. Пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар. Тиісті уәкілетті орган магниттік меридианның сол жақ бағыты бойынша бағдарлау мүмкін емес деп белгілеген жағдайларда, жоғары ендік аудандарында басқа сәйкес келетін бағдарды, мәселен ақиқат немесе шартты меридианның солтүстік бағытын пайдалану қажет болған жағдайларды қоспағанда, пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар магниттік болып табылады. Егер RNAV учаскелері үшін пеленгтер мен жол сызықтарының ақиқат мәндері қосымша келтірілген болса, олар 0,1° дейінгі дәлдікпен, мысалы 290° (294,9°Т) жақшаның ішінде көрсетіледі. Пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар ақиқат немесе шартты меридианның солтүстік бағдарымен келтірілсе, ол картада анық көрсетіледі. Шартты меридианның солтүстік бағытын пайдаланған жағдайда, тірек шартты меридиан келтіріледі. 73. Аэронавигациялық деректер. Әуеайлақтар. Қону әуеайлағы ҰҚЖ орналасу схемасының бейнесімен белгіленеді. Аспаптар бойынша стандартты ұшып келудің алдын ала белгіленген бағытына әсер ететін барлық әуеайлақтар көрсетіледі немесе белгіленеді. Қажет болған жағдайда, әуеайлақтағы ҰҚЖ орналасуы көрсетіледі. Тыйым салынған аймақтар, ұшуға шектелген аймақтар мен қауіпті аймақтар. Ұшу схемасының орындалуына әсер етуі мүмкін тыйым салынған аймақтар, ұшуға шектелген аймақтар мен қауіпті аймақтар өзінің белгілерімен және тік шекараларымен бірге көрсетіледі. Сектордағы ең төменгі абсолюттік биіктік. Картаға өзі кіретін секторды анық көрсететін секторда белгіленген ең төменгі абсолюттік биіктік енгізіледі. Егер сектордағы ең төменгі абсолюттік биіктік белгіленбеген болса, карта масштабта жасалады және аймақтағы ұшудың ең төменгі абсолюттік биіктіктері параллельдер және меридиандармен жасалатын квадраттардың шегінде көрсетіледі. Сондай-ақ, аймақтағы ұшудың ең төменгі абсолюттік биіктіктері картаның ең төменгі абсолюттік биіктігі белгіленбеген секторға кірмейтін бөліктері көрсетіледі. ӘҚҚ жүйесі. Картада ӘҚҚ тиісті орнатылған ӘҚҚ жүйесінің компоненттері көрсетіледі. Бұндай компоненттерге: 1) аспаптар бойынша стандартты ұшып келудің әрбір маршрутының графикалық сипаттамасы, оның ішінде: маршруттың индексі; маршрутты айқындайтын негізгі нүктелер; ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен маршруттың (маршруттардың әрбір учаскесінің бойындағы жол сызығы немесе радиал; ең жақын километрге немесе теңіздік мильге дейінгі дәлдікпен негізгі нүктелер арасындағы қашықтық; маршруттағы немесе маршрут учаскелеріндегі кедергілерден ұшып өтудің ең төменгі абсолюттік биіктіктері және көбірек мәнге дейін дөңгелектелген ең жақын 50 м немесе 100 футқа дейінгі дәлдіктегі сұлбада көзделген абсолюттік биіктіктер және, егер белгіленген болса, ұшу эшелондарына қатысты шектеулер; егер карта масштабта орындалса және ұшып келу кезінде радиолокациялық бағыттау қамтамасыз етілсе, көбірек мәнге дейін дөңгелектелген ең жақын 50 м немесе 100 футқа дейінгі дәлдіктегі анық белгі қойып белгіленген ең төменгі абсолюттік биіктіктер; 2) маршрутпен (маршруттармен) байланысты радионавигациялық құрал (радионавигациялық құралдар), оның ішінде: ашық мәтінмен жазылған атауы; белгісі; жиілігі; градустардағы, минуттардағы және секундтардағы географиялық координаталар; DМЕ үшін арна және 30 м (100 футқа) дейінгі дәлдікпен DМЕ тарату антеннасының артуы; 3) радиолокациялық құралдардың орналасқан жері бойынша белгіленбеген негізгі нүктелердің кодтық атаулары, олардың 0,1º дейінгі дәлдікпен градустардағы, минуттардағы және секундтардағы географиялық координаталары, ал арақашықтығы – тірек радионавигациялық құралдан 0,2 км (0,1 мильге) дейінгі дәлдікпен; 4) күту аймағында қолданылатын ұшу схемалары; 5) көбірек мәнге дейін дөңгелектелген ең жақын 50 м немесе 100 футқа дейінгі дәлдіктегі ауысудың абсолюттік/ салыстырмалы биіктігі; 6) егер олар белгіленген болса, аймақтағы жылдамдық бойынша шектеулер; 7) егер олар белгіленген болса, кез келген шектеулермен қоса навигациялық ерекшеліктің (ерекшеліктердің) белгісі; 8) хабарламалар мен «сауал бойынша» хабарламаларды міндетті таратудың барлық бақылау пункттері; 9) байланыс қағидалары, оның ішінде: ӘҚҚ органының (органдарының) шақыру белгісі; жиілігі; қажет болған жағдайда, қабылдау және жауап беру деректерін енгізу; 10) «флайовер» негізгі нүктелерін көрсету. Аэронавигациялық деректер базасымен байланысты талаптар. Навигациялық деректер қорын кодтауды қамтамасыз ететін тиісті деректер картаның арғы бетіне немесе тиісті сілтемелері көрсетіле отырып, жеке парақта жарияланады. Параграф 10. Аспаптар бойынша қонуға кіру картасына жасауға қойылатын тараптар

74. Мақсаты. Осы үлгідегі карта ұшу экипаждарын ұшуды межелі ҰҚЖ-ға аспаптар бойынша қонуға кірудің бекітілген схемасына сәйкес орындауға, соның ішінде екінші айналымға кету және тиісті жағдайларда, күту аймағындағы белгіленген ұшу схемасына сәйкес орындауға мүмкіндік беретін ақпаратпен қамтамасыз етеді. 75. Бар болуы. Аспаптар бойынша қонуға кіру картасы тиісті мемлекет аспаптар бойынша қонуға кіру тәртібін белгілеген, халықаралық азаматтық авиация қолданатын барлық әуеайлақтар үшін беріледі. Аспаптар бойынша қонуға кірудің бөлек картасы мемлекет белгілеген қонуға дәл кірудің әрбір схемасы үшін көзделеді. Аспаптар бойынша қонуға кірудің бөлек картасы мемлекет белгілеген қонуға дәл емес кірудің әрбір схемасы үшін көзделеді. Егер жол сызықтарының, уақыттың және абсолюттік биіктіктің мәні аспаптар бойынша қонуға кіру схемасының соңғы учаскесінде емес, әуе кемелерінің категорияларына қатысты ерекшеленеді, және осындай ерекшеліктерді бір картада көрсету тәртіпсіздікке әкелуі мүмкін немесе шатастыруы мүмкін, сондықтан бір картадан көп карта көзделеді. Аспаптар бойынша қонуға кіру картасы ұшуды қауіпсіз орындау үшін қажетті ақпарат ескірген әрбір жағдайда жаңартылады. 76. Картаға түсірілетін аудан мен масштаб. Картаға түсірілетін аудан аспаптар бойынша қонуға кіру схемасының барлық учаскелерін және осындай қонуға кіру үлгісіне қажет болуы мүмкін осындай қосымша аймақтарды кіргізу үшін жеткілікті болады. Таңдалған масштаб мыналарға сәйкес картаның тиімді оқылуын қамтамасыз етеді: 1) картада көрсетілген қонуға кіру тәртібі; 2) парақ өлшемі. Картада масштаб көрсетіледі. Оны орындау мүмкін болмайтын жағдайларды қоспағанда, әуеайлақта немесе оған жақын жерде орналасқан DМЕ сәйкес орталығы бар, радиусі 20 километр (10 м. миль) болатын қашықтық шеңбері көрсетіледі немесе әуеайлақтың соңғы нүктесінің орталығы бар, тиісті DМЕ болмаса, оның радиусі шеңберінде көрсетіледі. 77. Проекция. Тік сызық ортодромияға сәйкес келетін, қолданылатын тең бұрышты проекция. 78. Белгілер. Картада осы әуеайлақ қызмет көрсететін қаланың, елді мекеннің немесе ауданның атауы, әуеайлақтың атауы және аспаптар бойынша қонуға кіру схемасының белгісі көрсетіледі. 79. Техногенді орта және топография. Картаға екінші айналымға кетуді, тиісті күту схемасында және, егер белгіленген болса, көзбен шолып маневрлеу (айналып ұшу) схемасы бойынша ұшуды қоса алғанда, аспаптар бойынша қонуға кіру схемасын қауіпсіз орындау үшін қажетті жасанды құрылыстар мен топография туралы ақпарат жазылады. Топографиялық ақпарат тек қажет болған жағдайда ғана түсіндірме жазбалармен сүйемелденеді және оны түсінуді оңайлату үшін, кем дегенде, жерүсті және ірі көлдер мен өзендердің учаске шекаралары суреттеледі. Жер бедерінің элементтері аталған аудандағы асып түсулердің нақты сипаттамалары ескерілген ең қолайлы әдіспен суреттеледі. Картаға түсірілетін аудан шегінде әуеайлақтан асып түсу үстінен 1200 м (4000 фут) асатын немесе әуеайлақтың соңғы нүктесінен 11 км (6 м. миль) шегінде 600 м (2000 фут), немесе қонуға кіру немесе екінші айналымға кетудің соңғы кезеңі схемасының градиенті жергілікті жағдай үшін оптималды мықты болған жағдайда, әуеайлақтың асып түсуі үстінен 150 м (500 фут) асатын жер бедерінің барлық элементтері мәндерін көрсете отырып және тондық гипсометрияны қолдана отырып жайылған көлденеңдер арқылы қоңыр түсте суреттеледі. Бұдан басқа, жоғарғы көлденеңмен сызылған әрбір ауданның шегінде ең үлкен асып түсуді қоса, тиісті биіктік белгілері қара түсте көрсетіледі. 80. Магниттік ауытқу. Картада магниттік пеленгтерді, жол сызықтарын және радиалдарды айқындау кезінде қолданылатын магниттік ауытқуы ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен көрсетіледі. 81. Пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар. Тиісті еннің биік аудандарында өкілетті орган магниттік меридианның солтүстік бағыты бойынша бағдарлау мүмкін емес деп белгілеген жағдайда, басқа ұқсас бағдарды, мысалы, ақиқат немесе шартты меридианның солтүстік бағытын қолданғанды қоспағанда, пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар магниттік болып табылады. Егер RNAV қатысушылары үшін пеленгтер, жол сызықтарының ақиқат мәндері қосымша келтірілсе, олар жақша ішінде 0,1° дейінгі дәлдікпен, мысалы 290° (294,9°Т) көрсетіледі. Пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар ақиқат немесе шартты меридианның солтүстік бағытталуымен көрсетілген жағдайда, ол картада нақты көрсетіледі. Шартты меридианның солтүстік бағыты қолданылған жағдайда, тірек шартты меридиан көрсетіледі. 82. Аэронавигациялық деректер. Әуеайлақтар. Сипаттық белгілері әуеден жақсы көрінетін барлық әуеайлақтар тиісті шартты белгімен белгіленеді. Қараусыз қалған әуеайлақтардың белгісі «Қараусыз қалған» белгісімен қоса жүреді. ҰҚЖ схемасы мыналар үшін (жеткілікті түрде үлкен масштабта көрнекіліктер үшін) келтіріледі: 1) аталған тәртіп қолданылатын әуеайлақ; 2) әуе қозғалысының схемасына әсер ететін немесе қолайсыз ауа райы жағдайларында олар межелі әуеайлақ деп есептелуі мүмкін болып орналасқан әуеайлақтар. Әуеайлақтың асып түсуі ең жақын метр немесе фунтқа дейінгі дәлдікпен картаның ашық жерінде көрсетіледі. Картада ҰҚЖ табалдырығының артуы немесе, тиісті жағдайларда, ең жақын метр немесе фунтқа дейінгі дәлдікпен қону аймағы артуының ең үлкен мәні көрсетіледі. Кедергілер. Карта жоспарының түрінде кедергілер көрсетіледі. Кедергілердің жоғарғы нүктелерінің артуы бір метр немесе бір фунтқа дейінгі дәлдікпен көрсетіледі (дөңгелектеу арту жағында жүргізіледі). Орташа теңіз деңгейіне емес, өзге бастапқы деңгейге қатысты, бастапқы есептік деңгей үшін кедергілердің биіктіктерін белгілеу кезінде әуеайлақтың артуы қолданылады; табалдырықтың артуы 2 м (7 фут) аспайтын жабдықталған ҰҚЖ бар әуеайлақтарда әуеайлақтың асып түсу мәнінен аз болған жағдайда, бастапқы есептік деңгей үшін ҰҚЖ табалдырығының артуы қолданылады, оған аспаптар бойынша қонуға кіру жүргізіледі. Теңіздің орта деңгейінен басқа бастапқы деңгей қолданылған жағдайда, ол туралы картаның ашық жерінде тиісті белгілер қойылады. 1-санат бойынша қонуға дәл кіру үшін жабдықталған ҰҚЖ үшін кедергілерден бос аймақ белгіленбеген жағдайда, ол туралы көрсетіледі. Тайым салынған аймақтар, ұшуға шектелген аймақтар және қауіпті аймақтар. Ұшу схемаларын орындауға әсер етуі мүмкін тыйым салынған аймақтар, ұшуға шектелген аймақтар немесе қауіпті аймақтар өзінің белгілері мен тік шекараларымен көрсетіледі. Радиобайланыс құралдары және навигациялық құралдар. Картада аспаптар бойынша қонуға кіру үшін қажетті радионавигациялық құралдар, олардың жиіліктері, жол сызықтары бойынша белгілері мен бағыттау сипаттамалары, егер ондайлар бар болса, көрсетіледі. Бірнеше станциялар орналасқан қонуға кірудің соңғы учаскесінің жол сызығындағы схемалар болған жағдайда, картада жол сызығы бойымен бағыттау үшін қолдануға жататын құрал көрсетіледі. Бұдан басқа, мүмкін болған жағдайда, қонуға кіру картасынан схемада қолданылмайтын құралдар алынып тасталады.

22 тамыз 2015 жыл

Картаға қонуға кіру бастапқы кезеңінің соңғы нүктесі (IAF), қонуға кіру аралық кезеңінің соңғы нүктесі (IF), қонуға кіру соңғы кезеңінің соңы нүктесі (FAF) (немесе ILS бойынша қонуға кіру схемасына арналған қонуға кіру соңғы кезеңінің нүктесі (FAP), екінші айналымға кету нүктесі (MAPt), егер ол болса, және басқа да соңғы нүктелер немесе схемаға кіретін нүктелер белгіленеді және көрсетіледі. Картаға жол сызықтары болған жағдайда оған бағыттау сипаттамаларын көрсете отырып қосымша әуеайлаққа кету кезінде пайдаланылуы мүмкін радионавигациялық құралдар түседі немесе көрсетіледі. Картада аспаптар бойынша қонуға кіруді орындау үшін қажетті радиобайланыс құралдарының жиіліктері және шақыру белгілері көрсетіледі. Картада егер деректер аспаптар бойынша қонуға кіру үшін қажет болса әрбір радионавигациялық құралдан әуеайлаққа дейінгі арақашықтық ең жақын километрге немесе теңіздік миляға дейінгі дәлдікпен көрсетіледі. Егер жол сызықтары бойынша бағыттау құралдарының еш бірі әуеайлаққа пеленгті көрсетпесе ол да картада ең жақын градустағы дәлдікпен көрсетіледі. Сектордағы ең төменгі абсолюттік биіктігі немесе әуеайлақ ауданына келудің абсолюттік биіктігі. Картада қай секторға жататындығы анық көрсетіле отырып өкілетті орган белгілеген сектордағы ең төмен абсолюттік биіктігі немесе әуеайлақ ауданына келудің абсолюттік биіктігі көрсетіледі. Сұлбаның жол сызықтарының бейнеленуі. Жоспардағы көрінісі мынадай әдістермен бейнеленетін төменде аталған мәліметтерден тұрады: 3) ұшу бағытын көрсететін стрелкалары бар тұтас сызықтар арқылы қонуға кіру кезіндегі жол сызықтары; 4) стрелкалары бар үзік сызықтар арқылы екінші айналымға кету кезіндегі жол сызықтары; 5) нүктелі үзік сызықтар және стрелкалар арқылы сұлбаның кез келген қосымша жол сызықтары; 6) ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен пеленгтер, жол сызықтары, радиалдар және ең жақын оннан екі километрге немесе оннан бір теңіздік миляға дейінгі арақашықтық немесе осы сұлбаға қажетті уақыт; 7) жол сызықтары бойынша бағыттау радиоқұралдары болмаған жағдайда қонуға кірудің соңғы кезеңінде пайдаланылатын радионавигациялық құралдардан әуеайлақтағы магнитті пеленгтің ең жақын градусына дейінгі дәлдікпен көрсетіледі; 8) көзбен шолу маневрлеріне (айналып ұшу) тыйым салынатын кез келген сектордың шекаралары; 9) белгілі жағдайларда күту аймағында ұшу сұлбасы және қонуға кіру мен екінші айналымға кетуге байланысты ұшу аймағында ұшудың ең төмен абсолюттік/салыстырмалы биіктігі; 10) қажеттілігіне қарай картаның бетінде көрінетін жерінде көрсетілетін тиісті ескертулер; 11) «флайовер» негізгі нүктелерін көрсету. Пішін, әдетте, жоспардағы бейнесінен кіші болып бейнеленуі және мына мәліметтерді қамтуы тиіс: 12) әуеайлақ – әуеайлақтан асу деңгейінде тұтас тікбұрыш түрінде; 13) қонуға кіру сұлбасының учаскелер пішіні - ұшу бағытын көрсететін стрелкалары бар тұтас сызықтар; 14) екінші айналымға кету сұлбасының учаскелер пішіні – стрелкалармен және сұлбаның сипаттамасымен үзік сызықтар; 15) сұлбаның кез келген қосымша учаскесінің пішіні – стрелкалары бар үзік сызықтар; 16) ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен пеленгтер, жол сызықтары, радиалдар және ең жақын оннан екі километрге немесе оннан бір теңіздік миляға дейінгі арақашықтық немесе осы сұлбаға қажетті уақыт; 17) ауысудың абсолюттік биіктігін, сұлбаның абсолюттік/салыстырмалы биіктігін қоса осы сұлбалар үшін қажетті абсолюттік/салыстырмалы биіктіктер және белгіленген жерлердегі тікұшақ айлақтары қиылысуының (НСН) салыстырмалы биіктігі; 18) келісілген жағдайларда жақын километр немесе теңіздік мильге дейін дәлдікпен стандартты бұрылуды орындау кезіндегі шекті арақашықтық; 19) 180º бұрылуға рұқсат берілмейтін сұлбалар үшін қонуға кірудің аралық кезеңінің нүктесі немесе бақылау нүктесі туралы деректер; 20) тиісті жағдайларда әуеайлақтан асуды немесе ҰҚЖ табалдырығы орналасқан нүктеден басталатын ұзындық масштабымен қоса картаның барлық ені бойынша өтетін ҰҚЖ табалдырығынан асуды көрсететін сызық. Әуеайлақтың пайдалану минимумдары. Картада егер мемлекетпен белгіленген болса әуеайлақтың пайдалану минимумдары көрсетіледі. Сұлба есептелген әуе кемелерінің санаты үшін кедергілерді ұшып өтудің абсолюттік/салыстырмалы биіктіктері көрсетіледі; қонуға дәл кіру сұлбасы жарияланатын жағдайда қажеттілігіне қарай DL санатындағы әуе кемелері үшін (қанатының көлемі 65–80 метр және/немесе дөңгелек траекториясы мен глиссадалық антеннаның арасындағы тік аралық 7–8 метр) қосымша ОСА/Н. 83. Қосымша ақпарат. Егер екінші айналымға кетуді бастау нүктесі құрал немесе бақылау нүктесі мен қонуға кірудің соңғы кезеңіндегі бақылау нүктесінен тиісті қашықтықпен қонуға кірудің соңғы кезеңіндегі бақылау нүктесінен қашықтық бойынша анықталса ең жақын оннан екі километрге немесе оннан бір теңіздік мильге дейінгі дәлдікпен қашықтық және қонуға кірудің соңғы кезеңіндегі бақылау нүктесінен екінші айналымға кету нүктесіне дейінгі жол жылдамдығы мен ұшу уақыты көрсетіледі. Қонуға кірудің соңғы учаскесінде DМЕ пайдаланылуы тиіс болған жағдайда сәйкесінше әрбір 2 километр немесе 1 м. миль үшін абсолюттік/салыстырмалы биіктік кестесі келтіріледі. Қонуға кірудің соңғы кезеңіндегі бақылау нүктесінен қонуға дәл емес кіру сұлбаларында пайыздың ең жақын оныншы үлесіне дейінгі дәлдікпен төмендеу градиенті және жақшаның ішінде қонуға кірудің соңғы учаскесіндегі пайдаланылатын градустың ең жақын оныншы үлесіне дейінгі дәлдікпен төмендеу бұрышы көрсетіледі. Қонуға дәл кіру сұлбаларында және тік бағыттаумен қонуға кіру сұлбаларында ең жақын жарты метр немесе футқа дейінгі дәлдікпен тірек нүктесінің биіктігі және градустың ең жақын оныншы үлесіне дейінгі дәлдікпен тік жазықтықтағы траекторияның глиссада/орын бұрышы/бұрыш иілу бұрышы. Егер қонуға кірудің соңғы кезеңіндегі бақылау нүктесі ILS арналған қонуға кірудің соңғы кезеңіндегі нүкте бойынша анықталатын болса оның ILS жүйесіне, тиісті сұлбаға тек ILS курстық радиомаягының негізінде немесе оның да басқаның да негізінде қолданылатыны анық келісіледі. MLS қатысты егер FAF қонуға кірудің соңғы кезеңіндегі нүктеде көрсетілсе нақты нұсқау беріледі. Аспаптар бойынша қонуға кіру сұлбаларының кез келген түрі бойынша қонуға кірудің соңғы учаскесінде төмендеу градиент/бұрышы ең үлкен мәнінен асса ескертетін ескертпе қосылады. Аэронавигациялық деректер базасына қойылатын талаптар. Навигациялық деректер базасын кодтауды қамтамасыз ететін тиісті деректер картаның артқы бетіне немесе жеке парақта тиісті сілтемелерімен RNAV пайдалана отырып ұшу сұлбалары үшін жарияланады. Параграф 11. Қонуға көзбен шолып кіру картасын жасауға қойылатын тараптар 84. Мақсаты. Осы картада ұшу экипаждарына көзбен шолу бағдарымен бағыт бойынша ұшуға/қонуға кіруге төмендеу кезеңінен белгіленген ҰҚЖ-ға қонуға кіру кезеңіне ауысуды жүзеге асыруға көмектесетін ақпарат қамтылған. 85. Аэронавигациялық деректер. Осы картада мынадай негізгі ақпарат берілуі тиіс: 1) картаға түсірілетін аудан мен масштаб. Әуеайлақ бедері мен жоспарының барлық элементтерінің бейнеленуін қамтамасыз ету үшін жеткілікті ірі масштаб қолданылуы тиіс; 2) белгілер. Картада осы әуеайлақ қызмет көрсететін қаланың немесе елді мекеннің атауы және осы әуеайлақтың атауы көрсетілуі тиіс; 3) техногенді орта және топография. Картада табиғи және жасанды жерүсті бағдарлары, бедер, жағалық сызықтар, көлдер, өзендер мен бұлақтар көрсетілуі тиіс; 4) магниттік ауытқу. Картада ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен магниттік ауытқу көрсетілуі тиіс; 5) пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар. Картада магниттік пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар көрсетілуі тиіс; 6) аэронавигациялық деректер. Картада мыналар көрсетілуі тиіс: ҰҚЖ орналасуы бойынша барлық әуеайлақтар; көрінетін жерде белгіленген әуеайлақтан артып кету; барлық маңызды кедергілер, бір метрге дейінгі дәлдікпен олардың әуеайлақтан артып кетуі үстіндегі салыстырмалы биіктігі; өзінің белгілері және тік шекаралары бар тыйым салынған аймақтар, ұшуға шектелген аймақтар және қауіпті аймақтар. Параграф 12. ӘҚБ ең төменгі абсолюттік биіктігінің шолу картасын жасауға қойылатын тараптар 86. Мақсаты. Осы қосымша картада ұшу экипаждарына ӘҚҚ бақылау жүйелерін пайдалана отырып диспетчер белгілеген абсолюттік биіктіктерді бақылауды және оларды екі жақты тексеруді жүзеге асыру мүмкіндігін беретін ақпарат қамтылған. 87. Картаға түсірілетін аудан мен масштаб. Картаға түсірілетін аудан аспаптар бойынша қонуға кіру схемасының барлық учаскелерін және осындай қонуға кіру үлгісіне қажет болуы мүмкін осындай қосымша аймақтарды кіргізу үшін жеткілікті болады. 88. Магниттік ауытқу. Картада магниттік пеленгтерді, жол сызықтарын және радиалдарды айқындау кезінде қолданылатын магниттік ауытқуы ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен көрсетіледі. 89. Пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар. Картада ені биік аудандарда тиісті өкілетті орган магниттік солтүстік бойынша бағдарлау мүмкін емес, басқа қолайлы бағдарды яғни ақиқат солтүстікті және координат торы бойынша солтүстік бағытты пайдаланған дұрыс деп белгіленген жағдайларды қоспағанда магниттік пеленгтер, жол сызықтары және радиалдар белгіленеді. Егер пеленгтер, жол сызықтары немесе радиалдар ақиқат және шартты меридианның солтүстік бағытына бағдарланып келтірілсе бұл картада анық көрсетіледі. Шартты меридианның солтүстік бағытын пайдаланға жағдайда тірек шартты меридиан келтіріледі. 90. Аэронавигациялық деректер. Әуеайлақтар. Аталған әуеайлақ ауданындағы бағыттар жүйесіне әсер ететін барлық әуейлақтар көрсетіледі. Қажеттілігі бойынша ҰҚЖ орналасу индексі пайдаланылады. Негізгі әуеайлақта ең жақын метр немесе футқа дейінгі дәлдікпен асу көрсетіледі. Тыйым салынған аймақтар, ұшуға шектеу қойылған аймақтар және қауіпті аймақтар. Тыйым салынған аймақтар, ұшуға шектеу қойылған аймақтар және қауіпті аймақтар олардың белгілері көрсетіліп салынады. Әуе қозғалысына қызмет көрсету жүйесі. Картада әуе қозғалысына қызмет көрсетудің белгіленген жүйесінің компоненттері көрсетіледі, мыналарды қоса: 1) олардың белгілері көрсетілген радионавигациялық құралдар; 2) тиісті белгіленген әуе кеңістігінің бүйірлік шекаралары; 3) аспаптар бойынша стандартты ұшып шығу және ұшып келу сұлбаларындағы жол нүктелері; 4) егер ондай белгіленген болса ауысудың абсолютті биіктігі; 5) векторлауға байланысты ақпараттар, оның ішінде: үлкен мәнге дейін дөңгелектей отырып ең жақын 50 м немесе 100 футқа дейінгі дәлдікпен векторлаудың нақты белгіленген ең төмен абсолютті биіктігі; радионавигациялық құралдарға немесе ең жақын градусқа дейінгі дәлдікпен пеленгтермен және радиалдармен немесе егер қолданылмайтын болса градуста, минутта және секундта көрсетілетін және белгіленген секторларды нақты бөлу үшін қалың сызықтармен белгіленетін географиялық координаттармен анықталатын векторлаудың ең төмен абсолютті биіктігі белгіленген секторлардың бүйірлік шекарасы; 20 км немесе 10 м. миль аралықтармен немесе ол қолданылатын болса 10 км немесе 5 м. миль аралықтармен, жұқа үзік сызықтармен, радиуспен белгіленген, белгіленген әуеайлақтық негізгі VOR радионавигациялық құралы орналасқан жердің айналасында және ортасында немесе егер ондай болмаған жағдайда әуеайлақтың немесе тік ұшақ айлағының бақылау нүктесінде көрсетілген бірдей қашықтық айналымдары; ең төмен қауіпсіз биіктік туралы ескертулер жүйесінің болуын көрсету; тиісті ӘҚБ органының (органдарының) шақыру арнасымен (арналарымен) қоса радиобайланыс қағидалары. Әуе кемелерін пайдаланушыларды аэронавигациялық ақпаратпен қамтамасыз ету қағидаларына 7-қосымша 1-кесте. Жергілікті жер туралы деректерге қойылатын сандық талаптар Бекеттер арасындағы интервал Тік жазықтықтағы дәлдігі Тік жазықтықтағы шешу қабілеттігі Көлденең жазықтықтағы дәлдігі Сенімділік деңгейі Деректердің дәрежесі Бүтіндік деңгейі Жаңартудың мерзімі

1-аудан 3 с доға (шамамен 90 м) 30 м 1м 50 м 90 % қалыптылар 1 х 10-3 Қажеттігіне қарай

2-аудан 3 с доға (шамамен 90 м) 3м 0,1 м 5м 90 % маңыздылар 1 х 10-5 Қажеттігіне қарай

3-аудан 3 с доға (шамамен 90 м) 0,5 м 0,01 м 0,5 м 90 % маңыздылар 1 х 10-5 Қажеттігіне қарай

4-аудан 3 с доға (шамамен 90 м) 1м 0,1 м 2,5 м 90 % маңыздылар 1 х 10-5 Қажеттігіне қарай

3-аудан 0,5 м 0,01 м 0,5 м 90 % маңыздылар 1 х 10 -5 Қажеттігіне қарай

4-аудан 1м 0,1 м 2,5 м 90 % маңыздылар 1 х 10 -5 Қажеттігіне қарай

2-кесте. Кедергілер туралы деректерге қойылатын сандық талаптар Тік жазықтықтағы дәлдігі Тік жазықтықтағы шешу қабілеттігі Көлденең жазықтықтағы дәлдігі Сенімділік деңгейі Деректердің дәрежесі Бүтіндік деңгейі Жаңарту мерзімі

1-аудан 30 м 1м 50 м 90 % қалыптылар 1 х 10 -3 Қажеттігіне қарай

2-аудан 3м 0,1 м 5м 90 % маңыздылар 1 х 10 -5 Қажеттігіне қарай

3-кесте. Жергілікті жер атрибуттары Жергілікті жер атрибуттары Қамту ауданы Дерек негізінің көрсеткіші Шығару әдісі Бекеттердің арасындағы интервал Көлденең жазықтықтағы есептеу жүйесі Көлденең жазықтықтағы шешу жүйесінің қабілетті Көлденең жазықтықтағы дәлдігі Көлденең жазықтықтағы сенімділік дәлдігі Көлденең жазықтықтағы тұрған орны Асып кетуі Асып кетуді есептеу Тік жазықтықтағы есептеу жүйесі Тік жазықтықтағы шешу қабілеттілігі Тік жазықтықтағы дәлдігі Тік жазықтықтағы сенімдік дәлдігі Беттің түрі Тіркелген бет Беттің үстінде төбенің деңгейі Белгілі ауытқулар Бүтіндік Күн және уақыт белгісі Қолданылатын өлшем бірліктері

Міндетті /міндетті емес Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті емес Міндетті Міндетті емес Міндетті емес Міндетті Міндетті Міндетті

4-кесте. Кедергілер атрибуттары Кедергілер атрибуттары Қамту ауданы Дерек негізінің көрсеткіші Кедергілердің көрсеткіші Көлденең жазықтықтағы дәлдігі Көлденең жазықтықтағы сенімдік дәлдігі Көлденең жазықтықтағы тұрған орны Көлденең жазықтықтағы дәлдігі Көлденең жазықтықтағы өлшемдер Көлденең жазықтықтағы шешу жүйесінің қабілетті Асып кетуі Салыстырмалы биіктік Тік жазықтықтағы дәлдігі Тік жазықтықтағы сенімділік дәлдігі Асып кетуді есептеу Тік жазықтықтағы шешу қабілеттілігі Тік жазықтықтағы есептеу жүйесі Кедергінің түрі Кескіннің түрі Бүтіндік Күн және уақыт белгісі Қолданылатын өлшем бірліктері Іс-қимылдар Тиімділік Жарықтандыру Таңбалау

Міндетті /міндетті емес Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті емес Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті Міндетті емес Міндетті емес Міндетті Міндетті

Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 1 сәуірдегі Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №10605 болып енгізілді.

Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің бұйрығы 2014 жылғы 22 желтоқсан

№146

Астана қаласы

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы мен пайдалануы қағидаларын бекіту туралы «Ұлттық мұрағат қоры және мұрағаттар туралы» Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 22 желтоқсандағы Заңының 18-бабының 2-тармағының 2-4) тармақшасына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы мен пайдалануы қағидалары бекітілсін. 2. Мұрағат ісі және құжаттама департаменті заңнамада белгіленген тәртіппен: 1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасының Әділет министрлiгiнде мемлекеттік тiркелуiн; 2) осы бұйрықтың мемлекеттік тіркелуінен кейін он күнтізбелік күннің ішінде мерзімді баспасөз басылымдарында және «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялау үшін жолдауды қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасының Мәдениет және спорт вице-министрiне жүктелсiн. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланғанынан кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Министр

А.МҰХАМЕДИҰЛЫ.

Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің 2014 жылғы 22 желтоқсандағы № 146 бұйрығымен бекітілген Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы мен пайдалануы қағидалары 1. Жалпы ережелер 1. Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалану тәртібін анықтайды. 2. Ұйымға жүктелген міндеттері мен функцияларына, сондай-ақ оның қызметі барысында пайда болатын құжаттардың құрамына сәйкес, мұрағаттардың мынадай - басқарушылық құжаттама, дыбыс-бейне жазу құжаттамасы, ғылыми-техникалық құжаттама түрлері құрылады. Электрондық цифрлық қолтаңбамен куәландырылған электрондық құжаттардың (бұдан әрі – электрондық құжаттар) мұрағаты ұйым мұрағатының құрамдас бөлігі болып табылады. 3. Қазақстан Республикасының Ұлттық мұрағаты, Қазақстан Республикасының орталық мемлекеттік мұрағаттары, Қазақстан Республикасы Президентінің мұрағаты, облыстардың, қалалардың, аудандардың мемлекеттік мұрағаттары және олардың филиалдары (бұдан әрі – мемлекеттік мұрағат мекемелері) ұйымдарға Қағидаларды енгізу бойынша әдістемелік көмек көрсетеді. 4. Қағидада Қазақстан Республикасы мемлекеттік ҚР СТ 1037-2001 «Іс жүргізу және мұрағат ісі. Терминдер мен анықтамалар» стандарттарында белгіленген терминдер пайдаланылады. 2. Құжаттарды қабылдау Параграф 1. Құжаттарды сақтауға қабылдаудың тәртібі 5. Ведомстволық және жеке мұрағат (бұдан әрі-ұйым мұрағаты) ұйымның қызметі процесінде пайда болған тұрақты, уақытша сақталатын, сондай-ақ жеке құрам бойынша құжаттарды сақтауға алады. Ұйым мұрағатына алдыңғы ұйымның, сондай-ақ, таратылған ведомстволық бағынысты ұйымдардың да құжаттары тапсырылады. 6. Басқарушылық құжаттаманы сақтауға қабылдау кезінде ұйым мұрағатының қызметкері құжаттарды тапсыруды жүзеге асыратын тұлғаның қатысуымен: 1) осы тізімдеме бойынша тапсырылатын істердің тізімдемедегі нақты қорытынды жазбасының сәйкестігін; 2) істер номенклатурасы бойынша уақытша сақталатын (10 жылды қоса алғанға дейінгі) істердің бар болуын; 3) істер тізімдемесінің деректері бар істер парақтарының нөмірленуін; 4) іс құжаттарының ішкі тізімдемесінің бар болуын және дұрыс толтырылуын; 5) істің куәландырма парағының бар болуын; 6) мұқаба деректемелерінің істер тізімдемесіндегі тиісті жазбалармен сәйкестігін; 7) тапсырылатын істердің физикалық жай-күйін тексереді. 7. Дыбыс-бейне жазу құжаттамасы ұйым мұрағатына мынадай: 1) осы ұйымның немесе оның құқық мирасқорларының қызметінде пайда болған дыбыс-бейне жазу құжаттарының іс жүргізуі өндірісі аяқталған; 2) осы ұйымда әзірленген немесе басқа ұйымнан келіп түскен әртүрлі ақпарат тасығыштағы дыбыс-бейне жазу құжаттарының түпнұсқалары және көшірмелері түрінде келіп түседі. Дыбыс-бейне жазу құжаттамасын сақтауға қабылдау кезінде ұйым мұрағатының қызметкері құжаттарды тапсыруды жүзеге асыратын тұлғаның қатысуымен: 1) құжаттардың жинақтылығын; 2) құжаттардың физикалық сақталуын; 3) қоса берілетін мәтіндік ілеспелі құжаттаманың жинақтылығын тексереді. Мәтіндік ілеспе құжаттаманың құрамына: 1) киноқұжаттар үшін – аннотациялар, монтаждық парақтар, аяқталған туындыға рұқсат беретін куәліктер, техникалық күйінің актілері, жарық және түрлі-түсті паспорттардың жазбалары; 2) фотоқұжаттар үшін – аннотациялар; 3) фотоқұжаттар және бейнеқұжаттар үшін – техникалық күйінің актілері, сөйлеген сөздердің мәтіндері, грампластинка каталогтары, сөз сөйлейтіндердің тізімі, кештердің, концерттердің, рецензиялардың, мақалалардың бағдарламалары, қолданылатын фотоқұжаттарға және бейнеқұжаттарға тікелей қатысты басқа да құжаттар кіреді. 8. Ұйымның тиісті құрылымдық бөлімшелері проблемаларға, бұйымдарға, техникалық процестерге, күрделі құрылыс объектілеріне, жобалауға, қайта жаңартуға, консервациялауға, қалпына келтіруге қатысты әзірленген не олардың өзіндік сатыларының немесе бөлімдерінің аяқталуына қарай ғылыми-техникалық құжаттамаларды сақтауға береді. Ғылыми-техникалық құжаттаманы сақтауға қабылдау кезінде ұйым мұрағатының қызметкері құжаттарды өткізуге беруді жүзеге асыратын тұлғаның қатысуымен: 1) құжаттардың жинақтылығын (барлық тапсырылатын құжаттама тізбеленген ерекшеліктер ведомосіне, ерекшеліктерге, томдардың, альбомдардың, кітаптардың мазмұнына және басқа да құжаттарға сәйкес); 2) белгіленген қолдар мен күндерінің болуы; 3) титулдық парақтардың және негізгі жазбалардың орындалу дұрыстығын; 4) құжаттардың сақтауға жарамдылығын, олардан бірнеше рет көшірмелер түсіру мен шағынфильмдер жасалуын (жыртылудың, желімдеудің, өшірілген, майысқан жерлердің жоқ болуын) тексереді. Ұйым мұрағатына ғылыми-техникалық құжаттама ол әзірленген тасығыштарда (әр түрлі парақтарда, оның ішінде фотопарақтар, калька) беріледі. 9. Электрондық құжаттарды қабылдау процесінде: 1) ұйым мұрағатына беруге әзірленген тасығыштардың физикалық жағдайы; 2) тасығышқа электрондық құжаттар ақпаратының жазылуы; 3) жазбаның сапасын тексеру; 4) электрондық құжаттардың және электрондық цифрлық қолтаңбаның сипаттамасы; 5) сақтау бірліктеріне/есепке алу бірліктеріне (футлярларға) тізімдемелерге сәйкес мұрағаттық шифрлардың қойылуы; 6) ілеспе құжаттаманың жинақтылығының дайындығы тексеріледі. Электрондық құжаттардың ілеспе құжаттамасында мынадай ақпарат көрсетіледі: 1) құжаттың атауы; 2) ол жасалған күн; 3) мазмұнының сипаттамасы (аннотация); 4) электрондық форматы және электрондық цифрлық қолтаңбаның алгоритмі; 5) физикалық және логикалық құрылымы (дерекқорлар, сайттар және басқалары үшін); 6) құжаттың көлемі (дерекқорлар үшін қосымша – жазбалардың көлемі). Параграф 2. Құжаттардың құндылығына сараптама жүргізу және оның нәтижелерін ресімдеу тәртібі 10. Ұйым мұрағатында құжаттардың құндылығына сараптама Ұлттық мұрағат қорының құрамына жатқызылған құжаттарды іріктеу, оларды тиісті мемлекеттік мұрағатқа тұрақты сақтауға тапсыруға дайындау, Ұлттық мұрағат қоры құрамына жатқызылмаған құжаттардың сақтау мерзімдерін анықтау және сақтау мерзімдері өтіп кеткен құжаттар мен істерді жоюға бөлу мақсатында жүргізіледі. 11. Құжаттардың құндылығына сараптама: 1) Ұлттық мұрағат қоры және мұрағаттар туралы Қазақстан Республикасының заңнамасын; 2) сақтау мерзімдері көрсетілген құжаттардың үлгі, салалық (ведомстволық) тізбесі, типтік (үлгілік) істер номенклатурасы және ұйымның тиісті кезеңдегі істер номенклатурасының; 3) уәкілетті органның, жергілікті атқарушы органдардың және мемлекеттік мұрағаттардың тиісті нормативтікәдістемелік құжаттары негізінде жүргізіледі. 12. Құжаттарды Ұлттық мұрағат қорының құрамына жатқызу құжаттардың құндылығына сараптама жүргізудің нәтижелері бойынша мынадай қағидаттар: 1) тарихилығы; 2) бағалаудың кешенділігі; 3) бағалаудың жан-жақтылығы негізінде жүзеге асырылады. Құжаттардың құндылығын анықтау кезінде барлық қағидаттар бірдей дәрежеде қолданылады. Тарихи қағидат әр құжатты белгілі бір тарихи кезеңнің өнімі ретінде және оны заманауилығы тұрғысынан ғана емес, сонымен қатар болашағы тұрғысанан да бағалау арқылы қарастыруды талап етеді. Бағалаудың кешенділігі қағидатын қолдану құжаттар құндылығына сараптаманы оқшауламай, бір-бірінен ажыратусыз, ұйымның қызметі нәтижесінде тарихи пайда болған басқа құжаттармен жиынтықта жүргізуге мүмкіндік береді. Ақпараттық мазмұнын бағалаудың жан-жақтылығы қағидатына сәйкес құжатты ол зерделеу үшін әлеуетті түрде көзі әртүрлі (ғылыми-тарихи, саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени және тағы басқа) аспектілер арқылы қарастыру қажет. 13. Көрсетілген қағидаттар құндылыққа сараптама жүргізу кезінде құжаттардың шығуының, мазмұнының, сыртқы ерекшеліктерінің өлшемдерімен бірге кешенді түрде қолданылады. Құжаттың пайда болу өлшемдеріне: 1) мемлекеттік басқару жүйесіндегі немесе нақты саладағы (қызмет саласында) ұйымның рөлі мен орны, онымен орындалатын міндеттер мен функциялардың маңыздылығы, қоғам өміріндегі жеке тұлғаның орны; 2) құжаттың пайда болған жері мен күні жатады. Құжаттар мазмұнының өлшемдеріне: 1) құжатта көрсетілген оқиғаның (құбылыстың, нысананың) маңыздылығы; 2) құжаттағы ақпараттың маңыздылығы, оның басқа құжаттарда қайталануы, нысаналы мақсаты, түпнұсқалығы, құжаттың түрі мен әртүрлілігі жатады. Құжаттың сыртқы ерекшеліктерінің өлшемдеріне: 1) құжаттың заңдық дұрыстығы (лауазымды тұлғаның қолтаңбасының (электрондық цифрлық қолтаңбасының), ұйымның мөрінің және Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге деректемелердің болуы); 2) ақпарат мазмұнын тіркеу және жіберудің нысаны; 3) құжат тасығыштың материалдық ерекшелігі; 4) құжаттың физикалық жай-күйінің ерекшелігі жатады. 14. Дыбыс-бейне жазу құжаттарына сараптама жүргізу кезінде қосымша арнайы өлшемдері - олардың көркемдік құндылығы, композициялық-сюжеттік тұтастығы, айқындылығы мен түпнұсқалығы, түр-түсі жөніндегі шешім, ақпаратты жазу мен бейнелеудің тәсілдері қолданылады. 15. Ғылыми-техникалық құжаттамаға сараптама жүргізу кезінде қосымша мынадай өлшемдер: 1) құжаттарда көрсетілген проблеманың немесе объектінің маңыздылығы; 2) проблеманы шешудің, конструкцияның, технологияның, жобаның қағидаттың жаңашылдығы, ерекшелігі, бірегейлігі; 3) ғылыми-техникалық құжаттаманың ғылыми зерттеу сатыларына сәйкестігі (техникалық әзірлеудің сатылығы) қолданылады. 16. Құжаттардың құндылығына сараптама жүргізу және оның нәтижелерін қарастыру үшін аумақтық органдары және/немесе ведомстволық бағынысты ұйымдары бар мемлекеттік органдарда, облыстарда (республикалық маңызы бар қалада, Қазақстан Республикасының астанасында) филиалдары бар мемлекеттік емес ұйымдарда орталық сараптау комиссиясы (бұдан әрі – ОСК), жекелеген ұйымдарда сараптау комиссиясы (бұдан әрі – СК) құрылады. 17. Мемлекеттік мұрағаттардың толықтыру көздері болып табылатын ұйымдардың құжаттар құндылығы сараптамасының нәтижелері, оларды ұйымның ОСК (СК) қарағаннан кейін, олардың мәртебесіне және ұйымның орналасқан жеріне қарай жергілікті атқарушы органның (Қазақстан Республикасының Ұлттық мұрағаты, Қазақстан Республикасының орталық мемлекеттік мұрағаттары, Қазақстан Республикасы Президентінің мұрағаты, Қазақстан Республикасының арнайы мемлекеттік мұрағаты) (бұдан әрі – республикалық мемлекеттік мұрағаттар) сараптаутексеру комиссиясының (бұдан әрі – СТК) қарауына ұсынылады. 18. Құжаттардың құндылығына сараптаманы жоспарлы түрде жыл сайын, тиісті мемлекеттік мұрағат қызметкерлерінің әдістемелік көмегімен ұйым мұрағатының қызметкерлері жүргізеді. Ұйымды қайта ұйымдастыру (тарату) кезінде құндылыққа жоспардан тыс сараптама жүргізіледі. 19. Ұйымдағы құжаттардың құндылығына сараптама жүргізу ұйымның құжаттардың құрамын талдауға негізделеді. Бұл ретте істердің құрамына қандай құрылымдық бөлімшелер құжаттарының түпнұсқа даналары енгізілгендігі нақтыланады. 20. Ұйым мұрағатында құжаттардың құндылығына сараптама жүргізу кезінде олардағы ақпараттың басқа құжаттарда қайталануы, түрі, нысаны және қайталанудың толықтылығы нақтыланады. Қайталанатын ақпараты бар құжаттарды жоюға бөлу, оларды тұрақты сақтауға іріктеп алған құжаттармен салыстырғаннан кейін ғана жүргізіледі. 21. Құндылыққа сараптама жүргізу істің құжаттарын парақтап қарастыру жолымен (кинофотобейнеқұжаттар монтаждық үстелде немесе экранда көру, ал үнқұжаттар тыңдау арқылы) жүргізіледі. Көріп шығу (тыңдау) барысында құрылымдық бөлімшелерде ұйым мұрағатына құжаттарды тапсыруға дайындау кезінде құжаттың екінші және одан кейінгі даналары, шимайқағаздары, құжаттардың ресімделмеген көшірмелері алынбаса, онда олар алып тасталады. 22. Сараптама жүргізу барысында: 1) құжаттарды аталған іске жатқызудың негізділігі; 2) құжаттың заң күші (қолтаңбаның, мөрдің және өзге деректемелердің бар болуы); 3) іс мұқабасының деректемелерінің дұрыс ресімделуі және бар болуы (мұқабаның деректемелері күн сәулесіне төзімді қара, күлгін, көк түсті сиялармен жазылады); 4) істер парақтарының дұрыс нөмірленуі (парақтар жалпы реттілікпен қара графитті қарындашты қолдану арқылы парақтың оң жақ жоғарғы бұрышына қою арқылы нөмірленеді). Анықталған барлық кемшіліктерді ұйым мұрағатының қызметкері түзетеді. 23. Құндылық сараптамасының нәтижелері бойынша және құрылымдық бөлімшелер істерінің, құжаттарының тізімдемелері негізінде: 1) осы Қағидалардың 1-8-қосымшаларындағы нысандарға сәйкес ұйымның тұрақты сақталатын құжаттарының істер тізімдемесі; 2) осы Қағидалардың 9-қосымшасындағы нысанға сәйкес жеке құрам бойынша істер тізімдемесі; 3) осы Қағидалардың 10-қосымшасындағы нысанға сәйкес уақытша (10 жылдан астам) сақталатын құжаттардың істер тізімдемесі; 4) осы Қағидалардың 11-қосымшасындағы нысанға сәйкес сақтауға жатпайтын құжаттарды жоюға бөлу туралы акт жасалады. 24. Құжаттардың істер тізімдемесі мен сақтауға жатпайтын құжаттарды жоюға бөлу туралы актіге, әр мұрағат қорының шегінде реттік нөмір беріледі. Құжаттардың істер тізімдемесі, енгізілген тақырыптардың саны 9999 (тоғыз мың тоғыз жүз тоқсан тоғызға) жеткенде аяқталады. Келесі тізімдемеге кезекті реттік нөмір беріледі. Ұйымның қайта ұйымдастырылуына (таратылуына) байланысты жасалған құжаттардың істердің жиынтық тізімдемелері енгізілген құжаттардың істер тақырыптарының жалпы санына қарамай аяқталады. 25. Тізімдемені ресімдеген кезде істердің тақырыптары (істердің томдары, бөлімдері) жалпы тәртіппен нөмірленеді. 26. Қосымша анықталған істер тақырыптары қабылданған жүйелендіруге сәйкес тиісті тізімдемеге литерлік нөмірлер арқылы енгізіледі. Саны 10 істен асатын болса, онда тақырыптары жеке-жеке нөмірленіп, қосымша тізімдеме жасалады. Тізімдемеге істің түскендігі немесе шыққандығы туралы жазба жазылғаннан кейін енгізілген өзгерістер негіздемесі көрсетілген соңғы қорытынды жазба толтырылады. 27. Бірнеше жылдардан бергі құжаттарды қамтитын іс, іс жүргізу жылында жүргізілген тізімдемеге жазылады, ал соңғы жылдары оның тақырыбы көрсетіледі, ал «Ескертпе» бағанында – «№ істі қараңыз» белгісі қойылады. 28. Тұрақты сақталатын құжаттардың істер тізімдемесін ұйымның басшысы және ОСК (СК)-мен келісім бойынша жергілікті атқарушы органның (республикалық мемлекеттік мұрағаттың) СТК бекітеді. Жеке құрам бойынша істер тізімдемесін ұйымның ОСК (СК)-мен келісім бойынша ұйым басшысы және жергілікті атқарушы органның (республикалық мемлекеттік мұрағаттың) СТК бекітеді. Уақытша сақталатын (10 жылдан астам) құжаттардың істер тізімдемесін ұйымның ОСК (СК) келісе отырып ұйым басшысы бекітеді. 29. Сақтауға жатпайтын құжаттарды жоюға бөлу туралы актіні ұйымның ОСК (СК) және жергілікті атқарушы органының (республикалық мемлекеттік мұрағаттың) СТК келісе отырып ұйым басшысы бекітеді. 30. Ұлттық мұрағат қорының толықтыру көздері болып табылмайтын ұйымдар тұрақты сақталатын құжаттардың, жеке құрам бойынша істердің тізімдерін және сақтауға жатпайтын құжаттарды жоюға бөлу туралы акті СТК бекітуге (келісуге) ұсынбаса да болады. Параграф 3. Құжаттардың істер тізімдемесін жасаудың тәртібі 31. Тұрақты сақталатын құжаттардың істер тізімдемесіне істердің, құжаттардың тақырыптарына: 1) ұйымның құрылымдық бөлімшелерінің қызметінде қалыптасқан Ұлттық мұрағат қорының құрамына жатқызылған; 2) «СТК» белгісі бар, сақтау мерзімдері уақытша істерден, ұйымның сол жылғы істер номенклатурасымен, істерді қалыптастыру мен ресімдеудің дұрыстығын тексергеннен кейін қалыптастырылған құжаттар. Қажет болған жағдайларда істердің тақырыптары нақтыланады, істер сөгітіледі және істің дұрыс қалыптаспағандығы анықталса, іс қайта қалыптастырылады. 3) республикалық, облыстық деңгейдегі республикалық маңызы бар қалалардың, Қазақстан Республикасы астанасының ұйымдар басшыларының іс жүргізумен аяқталған жеке істері; 4) саяси мемлекеттік қызметшілердің іс жүргізуі аяқталған жеке істері; 5) үздіктіктің жоғарғы белгілері бар, мемлекеттік және басқа атақтар, марапаттаулар, ғылыми дәрежелері бар қызметкерлердің іс жүргізуі аяқталған жеке істері енгізіледі. 32. Келесі белгілерді ескере отырып, мұрағат қорының шегіндегі сақтау бірліктерінің бөлімдер (бөлімшелер) бойынша тақырыптарын жүйелеу жүргізіледі: 1) құрылымдық (сақтау бірлігінің тиісті құрылымдық бөлімшеге тиесілілігіне сәйкес); 2) хронологиялық (сақтау бірлігі жатқызылған кезеңдер немесе күндері бойынша);

3) функционалдық, салалық, тақырыптық, пәндік-сұрақтық (сақтау бірлігінің мазмұнына қатысты ұйымның функциясын, тақырыбын немесе мәселелерін ескере отырып); 4) атаулық (іс жүргізу нысаны бойынша құжаттардың түрлері мен әртүрлілігі); 5) корреспонденттік (ұйымдармен және тұлғалармен хат алысу нәтижесінде пайда болған сақтау бірліктері); 6) географиялық (құжаттардың мазмұнына, олардың авторларына, тілшілеріне байланысты анықталған аумақтарға, елді мекендерге және басқа географиялық объектілерге сәйкес); 7) авторлық (құжаттың авторы болып табылатын ұйымның атауы немесе тұлғалардың тегі бойынша) болып құрастырылады. 33. Құрылымдық және хронологиялық белгілердің бірігуі жүйелеу схемасының екі тәсілін береді хронологиялық-құрылымдық және құрылымдық-хронологиялық. 34. Хронологиялық-құрылымдық жүйелеу схемасы қолданыстағы ұйымдардың (осы мұрағат қорын құжаттармен одан әрі толықтыруды есепке ала отырып) және құрылымы жиі өзгерген таратылған ұйымдардың қорына қатысты қолданылады. Бұл жүйелеу схемасы бойынша сақтау бірліктері жасалған уақыты бойынша (жылдары, кезеңдері бойынша) топтастырылады, ал әр хронологиялық топтың шегінде ұйымның құрылымдық бөлімшелері бойынша топтастырылады. 35. Құрылымдық-хронологиялық жүйелеу схемасы тұрақты құрылымы, ондағы өзгерістер сирек болған ұйымның қорына қатысты, сонымен қатар таратылған ұйымдардың сақтау бірліктерін жүйелеу кезінде қолданылады. Жүйелеудің бұл схемасы бойынша сақтау бірліктері ұйымның құрылымдық бөлімшелеріне, құрылымдық топтардың шегінде сақтау бірлігін қалыптастыру уақыты бойынша топтастырылады. 36. Хронологиялық-функционалдық немесе функционалдық-хронологиялық жүйелеу схемасы құрылымдық бөлімшесі жиі өзгертілген немесе құрылымдық бөлімшесі жоқ ұйымдардың қорларына қатысты қолданылады. Сақтау бірліктерін хронологиялық-функционалдық жүйелеу схемасы бойынша топтастыру, бастапқыда хронологиялық белгі, содан кейін ұйым қызметінің функциясы (түрлері, бағыттары) бойынша жүргізіледі. Бұл ретте істердің кіші топтары ұйым функциясының маңыздылығын ескере отырып орналастырылады (басшылық, жоспарлау, қаржыландыру, есепке алу және есеп, жабдықтау, кадр және басқалары). Сақтау бірліктерін функционалдық-хронологиялық схемасын жүйелеу кезінде, олар алдымен ұйым қызметінің функцияларына, содан кейін хронологиялық белгілер бойынша топтастырылады. 37. Жүйелеудің хронологиялық-тақырыптық немесе тақырыптық-хронологиялық схемасы көлемі шағын мұрағат қорларына қатысты қолданылады. Бірінші жағдайда сақтау бірліктерінің тақырыптары бастапқыда хронология бойынша, және әр жылдың ішінде олардың маңыздылығына қарай жеке тақырыптар (мәселелер) бойынша, екінші жағдайда сақтау бірліктері бастапқыда тақырыптар (мәселелер), содан кейін әр тақырыптың ішінде хронология бойынша орналастырылады. 38. Хронологиялық-атаулық және атаулық-хронологиялық схема құрылымы жоқ ұйымдардың мұрағат қорларының сақтау бірліктерін жүйелеу үшін - бастапқыда хронология бойынша, содан кейін әр жыл ішінде сақтау бірліктерінің түрлері немесе сақтау бірліктерінің түрлері (бұйрықтар, хаттамалар, жоспарлар және басқалары) бойынша және әр түрдің ішінде хронологиясы бойынша қолданылады. 39. Ғылыми-зерттеу ұйымдарының мұрағат қорларындағы жеке құрам бойынша құжаттар, ғылыми-техникалық құжаттама, баспалардағы қолжазбалар, медициналық ұйымдардағы аурулардың тарихы, бақылаудағы органдардың қорларындағы тексеру актілері ерекше топтарға бөлінеді және басқарушылық құжаттамадан өзгеше жүйеленеді. 40. Киноқұжаттар мен бейнеқұжаттар: 1) түрлеріне қарай – фильмдер, арнайы шығарылымдар, киножурналдар, жеке кино- және телесюжеттер; 2) фильмдердің, арнайы шығарылымдардың, киножурналдардың шығу жылдарына қарай, жеке кино- және телесюжеттердің өндірістік нөмірлері бойынша; 3) есепке алу бірліктеріне (толықтыру); 4) түсті (түрлі-түсті, ақ-қара); 5) үлдірдің форматы (8 миллиметр (бұдан әрі - мм), 16 мм, 35 мм, 70 мм және басқа) бойынша жүйеленеді. 41. Фотоқұжаттар мына түрлер: 1) әр түсті негативтер (түрлі-түсті немесе ақ-қара) және 2-8 сандарымен белгіленген көлемдері (2 саны 2,5 сантиметр (бұдан әрі – см) х 3,5 см., 3 – 6 см. х 6 см., 4 – 6 см. х 9 см., 5 – 9 см. х 12 см., 6 – 10 см. х 15 см., 7 – 13 см. х 18 см., 8 – 18 см. х 24 см.) көлемдегі негативтерге сәйкес келеді) бойынша жүйеленеді. Көлемі кіші, 6-8 көлемді негативтерді жүйелеу кезінде оларды бір топқа біріктіруге рұқсат етіледі. 2) әр түсті слайдтар (диапозитивтер); 3) позитивтер, фотобасылымдар; 4) фотоальбомдар; 5) диафильмдер; 6) «Э» әрпімен белгіленетін электрондық құжаттар (сандық немесе заманауи тасығыштағы фотоқұжаттар) бойынша жүйеленеді. 42. Үнқұжааттар, ақпаратты дыбыстық жазу түрлері – фонографиялық, граммофонды, оптикалық, магниттік, лазерлік болып жүйеленеді. Белгілі бір жазба түрінің үнқұжатына жеке тізімдеме құрастырылады. Үнқұжаттың ішкі түрлері сақтау бірліктеріне және толықтырулары бойынша орналастырылады. 43. Тұрақты сақталатын құжаттардың істер тізімдемесінің осы Қағидалардың 12-қосымшасындағы нысанға сәйкес титулдық парағы, мазмұны, алғысөзі, қысқартылған сөздер тізімі мен қорытынды жабасы болады. Титулдық парақта қор атауының алдында осы ұйымның істері (құжаттары) тұрақты сақталатын мемлекеттік мұрағаттың толық атауын жазу үшін орын қалдырылады. 44. Тұрақты сақталатын істердің, құжаттардың тізімдемесі 4 данада жасалады. Бекітілгеннен кейін оның үш данасы мемлекеттік мұрағатқа беріледі, ал бір данасы ұйымның мұрағатында қалдырылады. 45. Жеке құрам бойынша істер тізімдемесінде титулдық парақ және қорытынды жазба болады. Титулдық парақта мемлекеттік мұрағаттың ресми атауы жазылмайды. Тізімдемеге мазмұны, алғысөз, қысқартылған сөздер жасалады. 46. Жеке құрам бойынша істер тізімдемесіне: 1) ұйым басшысының жеке құрам бойынша бұйрықтарының (өкімдерінің); 2) қызметкерлер тізімінің; 3) жеке құрамды есепке алу жөніндегі карточкалардың, жеке істердің; 4) қызметкерлердің жеке есеп-шоттарының; 5) жеке тұлғалардың тізімдері және міндетті зейнеткерлік жарналарды, әлеуметтік аударымдарды аударуға төлем тапсырмаларының; 6) еңбек шарттарының; 7) қызметкерлердің талап етілмеген жеке құжаттары түпнұсқаларының; 8) азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға қатысты өндірістік жазатайым оқиғалар және басқа істер туралы актілердің тақырыптары енгізіледі. 47. Жеке құрам бойынша іс тізімдемесінің тақырыптары хронологиялық, құрылымдық (функционалдық) және атаулық гоминальдық классицикацижіктеу белгілерімен анықталады. Істердің тақырыптары іс жүргізу - (аяқталу) жылымен топтастырылады, әр жылдың ішінде ұйымның құрылымдық бөлімшелері (қызметінің бағыттары) бойынша, соңғылардың ішінде - істің маңыздылығының кемуіне қарай жүйеленеді. 48. Жеке құрам бойынша және қызметкерлердің жеке істері (көлемі жылына 20-дан асқан кезде) тізімдеме жеке шығарылады. Олардың тақырыптары іс жүргізумен аяқталған жылға қарай, ал жыл ішінде қызметкерлердің тектерінің әліпбилік тәртібіне қарай топтастырылады. 49. Жеке құрам бойынша іс тізімдемесі 4 данада құрастырылады, бекітілгеннен кейін бір данасы мемлекеттік мұрағатқа, үш данасы ұйымның мұрағатында қалдырылады. 50. Сақтау мерзімдері уақытша (10 жылдан астам) құжаттардың іс тізімдемесінің титулды парағына мемлекеттік мұрағаттың атауы жазылмайды. 51. Уақытша сақталатын (10 жылдан астам) құжаттардың істер тізімдемесіне мұрағаттың қалауы бойынша мазмұны, алғысөз, қысқартылған сөздер жасалады. 52. Уақытша сақталатын (10 жылдан астам) құжаттардың істер тізімдемесіне ұйым қызметін ақпараттық қамтамасыз ету үшін ұзақ практикалық мәні бар тақырыптар енеді. 53. Уақытша сақталатын (10 жылдан астам) құжаттардың істер тізімдемесінде істердің тақырыптары хронологиялық-құрылымдық немесе хронологиялық-функционалдық (хронологиялық-атаулық) және атаулықлогикалық жіктелу белгілерімен анықталады. 54. Уақытша сақталатын (10 жылдан астам) құжаттардың істер тізімдемесі 4 данада жасалады, бекітілгеннен кейін бір данасы мемлекеттік мұрағатқа беріледі, үш данасы ұйымның мұрағатында қалдырылады. Параграф 4. Сақтауға жатпайтын құжаттарды жоюға бөлу туралы актіні жасаудың тәртібі 55. Сақтауға жатпайтын құжаттарды жоюға бөлу туралы акт құжаттардың істер тізімдемесімен қатар жасалады. 56. Актіге құжаттардың құндылығына сараптама жасау жылының 1 қаңтарына дейін сақтау мерзімдері өтіп кеткен істер мен құжаттардың тақырыптары енгізіледі. 57. Сақтауға жатпайтын құжаттарды жоюға бөлу туралы акт екі данада жасалады, бекітілгеннен кейін мемлекеттік және ведомстволық мұрағаттарға беріледі. 58. Сақтау мерзімдері өтіп кеткен құжаттар тиісті кезеңнің істер тізімдемесі мен жоюға бөлу туралы актісі бекітілгеннен кейін ғана жоюға бөлінеді. Параграф 5. Ғылыми-техникалық құжаттама құндылығына сараптама жүргізудің тәртібі 59. Ғылыми-техникалық құжаттаманың негізгі түрлерінің құндылығына сараптама жүргізудің ерекшелігі, мыш м ы ж ы ы ы Б ш ж ы ы ж ы ж м ы ш ы ы ж ы ы ым ы ж м м ым ы ы ж ы ж ы ж м ы ы ъ ж С м ы ш ы ж ы ым ы ж м ы ш ж ы м ы ыҚ ы ымш ы ы ы ы ы ыж м м ы ы ы М м ы ы ы ы ым ы ж м ж ы ы м ы м ы м ы ы м ы ыы ы ым м ж ы Т жы м м ж ы Т ж ы ым ы ж ы ы ы ы ы ы ы ы ы ш ж ы ы ы Т ОС С ым ы шы ы ж ж шы ы ы м м м ы СТ Т ОС С ы ы ы ы м ы м м Т ж ы ж шы ы ы м м м ы СТ ы ым ы ы ш м м м ы ы ы Ғы ым ж ы ж м ы ы ыы м ж м ж С м ы ш ж ым мы ж ы ы ж ы ж ы ыы м ж м м ы ым ы ж м ы ж ж ы ж ы ы ы ы ым ы ж ы ым ы ж м ы ы ы ы ы ыж м Ғы ым ы ыыж ж ы м ж ж ыж ю м ы ы ы ы ж ы ы ы Т ы м ы ы ы ы ш ы м ы ы ы ы ы ж ы ж м ш ж ж ы ы ы Ү ж ы ы ы ж ы ы ы ы ыж ы ы ы ж ы ы ы Ғ м м ы ы ы м ж ы ы ы ж м ш шм ы ы ы ым ж м ы ыж ы м ш ж Э м ж ы м ы ы м ж м ы ы ы ж ы ы ж м ы м ы ж ы ы ы ы Ө ы ы ъ ы ж ш ы ы ж ы ы ы ж ъ мм ы Т ы м м ы ы ж ш ы ы ы ж ж ы ъ м ш ы ы Ж ж м ж ш шм ы ж ш ж ы ым ы ж ж ы ы м ы ж ы ы ж ж ы ы ш ы ъ ж ы С ш шы ы ы ы ы ы ж ж ы ы м ы ы м ы ы ы ы ы ъ ы ы Қ ы ж ш ж ш ы ж ы ж ы ы ж м ш ыж ж ы ы ы ж ы ш ж ш ф ы м ы ы ж ы ы ы ы ж ы ж ы ш м ш ш ж ы ж ы Т ы ы ы ж ы ж м ы мы ы ж ы ы ы ы Т ы ж мы ж м ы ы ж м ы ы ы ы м ш ым ы ы ш ы ы М ф ж ж м ы ы Т ы Т ы ы ым м ж ж ы ы ым ы м Н ж ы м ж ж ж ы ы м Б ж ы ы м Т ы ж ы мы ж ы м ж ы ж ы м ж ы ы ы ым ы ы ш ы Ж мы ж м ы ы ы ы ж ы ы ы ы ы ж ым ы м ы ы ы ы Б ш ы ы ы ы ы ж шы ы ы м ж ы Т ы ж м м ж ы ж м м ж ы м Ны ы ы мы ы м ы ж м ы ж ы ж ы ы ж ы ыы ж ы ы ы ы ым ы ы ы ж ы м ы ж ж Т ы ж м ы ы ыы м ж ж мы ж м ы ж ы ш ы ш шм ы ж м ы м ы ы Т ы ы ж ы ы ш ы ж ы м ы ы ж м ы ы ы ы ы ы м м ы м ж ы м ы ы ы ы ы ы ы ы ы м ж м м ы ы м ы ы м м м ж м шы ж ы ы м ж ым ы м ы ж ы м ж м м ы ж ы ы ы ы м м ы ж ы ым ы ж м ы ж м ы ы ы м ы ы ж м м ы ы ж ы ы ы ыж ы ы ым ы м ы ж ы ы м м ы ж ы ы ым ы ы ы ж ы ы м ж ы ы ы м ы м ы ы ы ж ы ы ж ы ы ы ы ы м ж ш ж ы Т ы ы ы ы ым ы м ы м м ы ж ы м ы ш ы ым ж м ыж Т ы м м ы ы ы м ы ым ы ж мы ы ы ы м м ы ым ы ыы ж ж ы ы ы ым ж ж ж ы ы ым ж ы ж ы ж ы ы ы ы ы ы ш ж ы ы ы ы ы ы м ы ы ым ж мы ы ы жы м ф ы м ы ж ы ы ым ж ф Т ы ы ы ш шм ы ы ы м ы ы А ы ы ш шм ы ы ы ы м ш ы ым ы ы ым ы ы м ыш шм ы ы ы ы ы С м ы м ы ы ым м ы м ы ш шм ы ы м м м м м ж ы ы м ы ы ы ы м

м

ж мы

ж

м м ы

Жал асы 17 бе е

м

м ы ж

ы ы ж

ы ж м

ж ы

м

м

ж

ы ж ы ы ы

ж

ж м ы ы ш шм

ы ы

ыш шм

м


Жал асы Басы 16 бе е Параграф 6. Ғылыми-техникалық құжаттамасы бар істерді қалыптастыру және өңдеу тәртібі 85. Ғылыми-техникалық құжаттамасы бар іс бір сатыға, бір негізгі жиынтыққа, тақырыпқа (құрастыру бірлігі) жататын құжаттардан қалыптасады. Бір сатыдағы, бір негізгі жиынтықтағы, тақырыптағы (құрастыру бірлігіндегі), көлемі жағынан едәуір құжаттар бірнеше істі құрайды. 86. Құжаттарды ғылыми-техникалық өңдеу кезінде оларды сипаттау мен жүйелеудің карточкалық тәсілі қолданылады. Карточкаға: 1) сипатталатын істің мұқабасында қарындашпен жазылған жұмыс нөмірі; 2) әзірлеуші ұйымның ресми атауы; 3) жобаның аты (әзірлемелер, ғылыми-зерттеу жұмыстың тақырыптары), объектінің нөмірі (өндірістік шифры, белгіленуі, тақырыптың, күзет құжатының нөмірлері); 4) негізгі жиынтықтың (құрастыру бірлігінің), оның маркасының аты; 5) тақырып, жоба басшысының (автордың, авторлардың) аты; 6) әзірлеме аяқталатын жыл; 7) нөмірленген парақтардың саны жазылады. Карточкалар тізімдемедегі істерді жүйелеудің қабылданған схемасына сәйкес жүйеленеді. 87. Тұрақты сақтауға берілетін ғылыми-техникалық құжаттама толық ресімдеуге: 1) сызбаларды бүктеуге; 2) мәтіндік құжаттарды тігуге (түптеуге); 3) парақтарды нөмерлеуге; 4) куәландыру парақтарын жасауға; 5) істердің мұқабаларын ресімдеуге жатады. 88. Графикалық құжаттар үш клапанды және байлаулы папкаларға салынады. Әрбір іске 50 парақтан аспайтын, шартты түрде А4 форматына (297Х210 мм) келтірілген, жуандығы үш–төрт сантиметрден аспайтын сызбалар енгізіледі. Параграф 7. Дыбыстық-бейнелік құжаттама құндылығына сараптама жүргізу тәртібі 89. Дыбыс-бейне жазу құжаттардың құндылығына сараптама жүргізу мен сақтауға іріктеу кезінде дыбыс-бейне жазу құжатының толықтығы және жиынтығының сақталу дәрежесі, мәтіндік ілеспелі құжаттаманың болуы мен сапасы, дыбыс-бейне жазу құжатын ғылыми және практикалық пайдалану мүмкіндігі ескеріледі, сондай-ақ ақпараттың қайталану мәселелері, дыбыс-бейне жазу құжаттарының дублеттілігі, қабылдануы және нұсқалылығы шешіледі. Дублетті дыбыс-бейне жазу құжаттарының ішінен мемлекеттік сақтауға сапасы жоғары суреттемелер, жазбалар, үлдірлер, шығыс материалдарының қажетті жиынтығы мен ілеспе (киноқұжаттар үшін) материалдары бар дыбыс-бейне жазу құжаттары іріктеп алынады. Игерілген кино және үнқұжаттар жеке қарастырылмайды, өйткені кинокадрлар мен үнқұжаттардың үзінділері монтаждың арқасында әртүрлі мағыналық ауыртпалығы және жеке мәні жоқ болып келеді. Оларды ең алдымен кино және үнқұжаттардың басқа материалдарымен байланыстыру арқылы қарастыру қажет. Ғылыми-тарихи және мәдени құндылығы бар бірнеше фото және үнқұжаттардан тұрақты мемлекеттік сақтауға, мазмұндылығы жағынан толық, жақсы композициялары, түрлі-түсті шешімдері мен қолдану көлемінің (фотоқұжаттар үшін) ерекшелінген құжаттар алынады. 90. Құндылығына сараптама жүргізу барысында қандай да болмасын бүлінгені бар дыбыстық-бейнелік құжаттар айқындалады. Бүліну, әсіресе химия-биологиялық (сарғаю, көгеру, эмульсияның қабыршақтануы) анықталған жағдайда аталған өндіріс жылындағы, сақталу жағдайлары бірдей барлық дыбыс-бейне жазу құжаттарына бақылау жүргізіледі. Ақауы бар дыбыс-бейне жазу құжаттарын қайта қалпына келтіру-алдын ала өңдеу, осы жұмыстарды жүргізудің тәртібін реттейтін салалық нормативтердің талаптарына сәйкес жүргізіледі. 91. 1922 жылға дейінгі кезеңді қоса алғандағы жасақталған дыбыс-бейне жазу құжаттары жоюға бөлінбейді. 1922 жылдан 1945 жылға дейінгі кезеңді қоса алғандағы қалыптасқан дыбыс-бейне жазу құжаттарын жою уәкілетті органның рұқсатымен жүзеге асырылады. Параграф 8. Электрондық құжаттар құндылығына сараптама жүргізу тәртібі 92. Ұйымның қызметінде қалыптасатын электрондық құжаттар оның орындайтын міндеттері мен функцияларына байланысты: 1) электрондық басқарушылық құжаттар; 2) электрондық дыбыс-бейне жазу құжаттары; 3) электрондық ғылыми-техникалық құжаттар; 4) қағазда тасығышта аналогы жоқ ерекше ақпараттық ресурстар (электрондық кадастрлар, тіркелімдер, тізілімдер, базалар және дерекқорлар, интернет-жарияланымдар және тағы басқалар) болып бөлінеді. 93. Мемлекеттік сақтауға электрондық басқарушылық, дыбыс-бейне жазу және ғылыми-техникалық құжаттарды іріктеу олардың дәстүрлі тасығыштардағы аналогтары үшін қабылданған өлшемдер негізінде жүргізіледі. Ерекше ақпараттық ресурстар мемлекеттік сақтауға мынадай өлшемдер негізінде іріктеп алынады: 1) осы ақпараттық қорды жинақтау толықтығы, яғни заттардың немесе құбылыстардың осы сыныбы бойынша Қазақстан Республикасында бар ақпараттың жалпы көлемімен осы ақпараттық ресурс құрамында бар ақпараттың арақатынасы; 2) ақпараттың шынайылығы; 3) ақпаратты жинау жүйесімен айқындалатын ақпараттық ресурстың бірегейлігі; 4) ақпараттық ресурстың әлеуметтік маңыздылығы. 3. Ұйым мұрағатының құжаттарын сақтау Параграф 1. Құжаттардың сақталуын ұйымдастыру тәртібі 94. Ұйымның мұрағатындағы құжаттардың сақталуын қамтамасыз ету үшін мынадай: 1) материалдық-техникалық базаны (құжаттардың сақтау ғимараты және үй-жайлары, құралдары, жабдықтар, құжаттарды көшіріп алу және зақымданғандарын қалпына келтіру құралдары және тағы сол сияқты) құру мен дамытуды көздейтін құжаттардың сақталуын ұйымдастыру жөніндегі; 2) құжаттарды уақытша сақтаудың нормативтік шарттары мен параметрлерін (сақтаудың температуралықылғалдылық, жарық, санитарлық-гигиеналық, күзету режимдері) құру мен сақтау жөніндегі; 3) алдын алу сипатындағы (құжаттардың физикалық-химиялық сақталуын қамтамасыз ету, мұрағат қоймаларынан құжаттардың берілуін регламенттеу, құжаттардың бар-жоғын және жай-күйін тексеруді жүргізу, аса бағалы құжаттарды табу, сақтандыру қорын және пайдалану қорын құру) шаралар жүзеге асырылады. 95. Сақтауды ұйымдастыру жөніндегі шаралар жүйесі құжаттардың сақталуын және ұйымның мұрағатына құжаттар келіп түскен кезде, оларды сақтау және тиісті мемлекеттік мұрағатқа тұрақты сақтауға тапсыру кезінде олардың физикалық жай-күйін бақылауды қамтамасыз етеді. Сақтауды ұйымдастыру және сақтауға тиісті жағдайлар жасау кезінде құжаттардың көріністі құрам ерекшелігін және олардың материалдық тасығыштарының ерекшеліктерін ескеру керек. 96. Ұйым мұрағаты мұрағат құжаттарын сақтауға арнайы салынған немесе ыңғайластырылған ғимаратта орналастырылады. 97. Ұйым мұрағаты әкімшілік ғимараттың ыңғайластырылған ғимаратында ыңғайластырылған ғимаратта орналастыру сәйкесінше өртке төзімділігі, конструкциясының беріктігі, санитарлық-гигиеналық талаптардың, жылыту және ауа тазарту жүйесінің болуы кезінде жүзеге асырылады. 98. Ұйым мұрағаты үшін мынадай ғимараттарды: 1) құжаттарды сақтауға арналған мұрағат қоймаларын; 2) зерттеушілердің жұмыс істеуіне арналған бөлмені (оқу залын); 3) мұрағат қызметкерлерінің жұмыс бөлмелерін; 4) серверлік және коммуникациялық жабдықтарға арналған бөлмелерін тұрады. Қызметкерлер мен зерттеушілерге арналған жұмыс бөлмелері және зерттеушілердің жұмыс істеуіне арналға үй-жайлар (оқу залы) мұрағат қоймаларынан жеке орналастырылады. Жұмыс бөлмелерінен қалқалары жоқ мұрағат қоймалары арнайы орнатылған қалғалармен бөлінеді. Бөгде адамдар мұрағат қоймасына басшының рұқсатымен және ұйым мұрағаты қызметкерінің қатысуымен ғана кіргізіледі. 99. Мұрағат қоймалары химиялық заттарды немесе тамақ өнімдерін сақтауға немесе қолдануға байланысты зертханалық, өндірістік және қойма үй-жайларынан қашықта орналастырылады. Мұрағат қоймалары өрт жағынан қауіпсіз негізгі құралдарымен жабдықталады және су басумен кепілдендіріледі. Олардың ішінде газ, су құбыры, кәріз және басқа да магистральдық құбыржолдар орналастырылмайды. 100. Мұрағат үй-жайларының сыртқы есіктеріне металл парақ қағылады және берік ысырмалары болады. Жұмыс уақытында мұрағат қоймаларын кілттеп жабылады. Жұмыстан тыс уақытта мұрағаттың барлық үй-жайларына мөр басылады немесе пломбыланылады. Мөр (пломба) кілттермен бірге ұйым бойынша кезекшіге, күзетшіге немесе ішкі тәртіптің қағидаларында белгіленген орынға тапсырылады. Ұйым мұрағатынан құжаттарды ғимараттан тысқары жерге алып шығу ұйым басшысы белгілеген тәртіппен арнайы рұқсаттамалар бойынша ғана жүзеге асырылады. 101. Ұйым мұрағатының үй-жайлары күзет дабылдарымен жабдықталады. Орналасуы сырттан кіруге мүмкіндік беретін терезелерге металл торлар орнатылады. 102. Мұрағат қоймаларындағы электр өткізгіш жасырын салынады, штепсельдік розеткалар герметикалық қолдануда ғана пайдаланылады. Жалпы және әр қабаттағы ажыратқыштар мұрағат қоймаларының үй-жайларынан тысқары орналастырылады. 103. Ұйым мұрағатының өрт сөндіру жүйесі мен құралдарында құжаттар үшін қауіпсіз бейтарап заттар қолданылады. 104. Мұрағат қоймаларында отты, қыздыру құралдарын қолдануға болмайды. Параграф 2. Істерді орналастыру және сақтау тәртібі 105. Мұрағат қоймаларындағы құжаттар есептік құжаттарға сәйкес олардың жедел іздестірілуін қамтамасыз ететін тәртіппен орналастырылады. Мұрағатта істерді орналастырудың тәртібі оларды орналастыру жоспарымен (схемасымен) айқындалады. 106. Мұрағат қоймалары негізгі сақтау құралдарымен (стационарлық немесе жылжымалы металл стеллаждармен жабдықталады). Ағаш стеллаждарды олардың оттан қорғайтын құралдармен өңделуі шартымен қолдануға рұқсат етіледі. Құжаттардың сақтаудың қосалқы құралдары ретінде металл шкафтар, сейфтер қолданылады. Үн және бейнеқұжаттарды сақтауға арналған стеллаждар ферромагнитті емес материалдан әзірленеді. 107. Стеллаждар терезе ойықтарымен қабырғаларға перпендикуляр түрде, ал терезесі жоқ үй-жайларды – үй-жайлар мен жабдықтардың ерекшеліктерін ескере отырып орнатылады. Сақтау құралдарын ғимараттың сыртқы қабырғаларына және жылу көздеріне жақын орналастыруға болмайды. Сақтау құралдарын орналастыру арақашықтықтың мынадай нормаларына сәйкес жүзеге асырылады: 1) стеллаждар қатарларының аралығы (басты кіріс) – 120 см; 2) стеллаждардың аралығы (кіріс) – 75 см; 3) ғимараттың сыртқы қабырғасы мен стеллаждардың аралығы -75см; 4) қабырға мен стеллаж шеті немесе шкаф аралығы (сейфтер) - 45см; 5) еденмен және стеллаждың төменгі сөресімен немесе шкаф (сейфтің) аралығы –15 см кем емес, төменгі қабаттарда –30 см кем емес. 108. Құжаттар стеллаждарда, шкафтарда (сейфтерде) құжаттардың түрлеріне, форматына және басқа да сыртқы ерекшеліктеріне сәйкес сақтаудың алғашқы қорғау құралдарын (мұрағат қораптарын, папкаларды, арнайы қаптарды, пакеттерді және тағы сол сияқты) пайдалана отырып орналастырылады. 109. Ақпараты қағаз тасығыштағы басқарушылық құжаттамасы бар істер қаттама қағаздан жасалған мұрағаттық қораптарда, папкаларда немесе бумаларда орналастырылады. Ғылыми-техникалық құжаттама жабдықтар мен сызбалардың форматтарына қарай ораулы, ашық немесе басқа түрде сақталуы мүмкін. 110. Киноқұжаттарда қорғану ракордтары болады. Бастапқы ракордтың ұзындығы 3 метрді, ракордтың соңғы ұзындығы - 1,5-2 метрді құрайды. Бастапқы және соңғы ракордтарға шифрлеу белгісі қойылады. Сыртқы қабатта киноқұжаттарды фотографиялық өзекшелер рулонға тығыз оралады, рулон шеттеріндегі ілгері орамда болады. Орам бағыты – басынан соңына дейін. Магниттік таспадағы үнқұжаттар жазбалардың дәл көшірмесін алу жылдамдығына байланысты түсі әртүрлі ракордтармен ресімделеді. Бастапқы ракордқа жұмыс жүргізбейтін жағынан шифрлеу белгісі қойылады. Сыртқа құжатты жұмысшы қабатпен өзекшеге оралады (рулондағы ілгері орамдардың биіктігі 0,05 мм шамасынан аспайтын). Үнқұжаттардағы орам бағыттары осындай болу керек, дәл көшірмесін алуда магнитофондағы жазылған рулон сағаттық тіліне қарсы айналатын. Дыбыс-бейне жазу құжаттары сақтауындағы әрбір бірлік шығаруға арналған жеке герметикалықсыз орамаға ылғал мен шаңның ену мүмкіншіліктерінен, жарық сәулелердің тиюлерінен, механикалы зақым келудің қорғанышынан орнығады(орам ішіндегі құжаттардың еркін ауысуларылмайды). Буып-түйілген материалдардың салғырт болуы химиялық, хлорлы, азотты асырамау, оларға буып-түйетін материалды құжаттардың зақымдануы немесе био зақымдануы, сонымен қатар, сапалығы құжаттардың зақымдануына немесе жабысуына әкеліп соқтырмауы тиіс. Орама алғашқы және екінші болып бөлінеді. Алғашқы ораманың қолданылуы тек зиянды газды қоспалардың жоғары концентрация шарттарында ауа тазартуы жоқ болуы және шаң бойынша пайдалы. 111. Киноқұжаттар жіңішке қағаздан немесе полиэтиленнен көп қабатты пакетке, полиэтилентерефталата және металл қорапқа тиісті буып-түйілген болуы керек. Пакет мөлшерін рулон мөлшеріне тиісті талапқа сай болады. Фотоқұжаттар қабыршақта, фото қағазға, фотопластиндермен шынылардың қышқылсыз қара жарық сәуле өтпейтін қағаздан конверттерге тиісті буып-түйілген болу керек. Үнқұжаттарда магниттік таспада полиэтилен қабыршақтан пакетке тиісті ішіне салынған және қорапты немесе полиэтилендік қапқа орналастырылған (контейнер) этикеткаларға арналған ойықтармен болады. Бейнефонограмманы тиісті сақталу арнайы зауыттық берік полимерлік материалдан оралады. Дискілік тасығыштағы дыбыс-бейне жазу құжаттары зауыттық ормаға салынады, ал содан соң қорап ыдысқа орналастырылады. 112. Құжаттарды еденде, терезе алдына, саты алаңдарына немесе реттелмеген бумаларда орналастырылмайды. 113. Барлық мұрағат қоймалары, сондай-ақ стеллаждар, шкафтар (сейфтер) және олардың сөрелері арабша сандармен нөмірленеді. Стеллаждар және шкафтар (сейфтер) мұрағат қоймасына кіргеннен солдан оңға қарай, олардың сөрелері – жоғарыдан төмен қарай жеке-жеке нөмірленеді. 114. Мұрағат қоймаларында құжаттардың сақталу орындарын бекіту мақсатында селлаждар бойынша топографиялық карточкалар жасалады. Стеллаждар бойынша топографиялық көрсеткіштер осы Қағидалардың 14-қосымшасындағы нысанға сәйкес әр стеллажға жеке жасалады және әр мұрағат қоймасының шегіндегі реттік нөмірі бойынша орналастырылады. Құжаттарды орналасырудағы өзгерістер стеллаждық топографиялқ карточкаларға уақтылы енгізіліп отырылады. 115. Электрондық құжаттарды сақтайтын ұйымдар келесі негізгі техникалақ құралдармен: 1) ақпаратты нақты енгізуді қамтамасыз ететін ағынды сканерлермен; 2) сұрау салуларды қатар өңдеуді жүргізуге қабілетті серверлермен; 3) мәтіндік, кескіндік және дыбыс-бейне жазу құжаттарын көп мәртелік іске қосу мен өңдеуге бағдарланған жоғары өнімнің (100 Мбит/c және көбірек) есептеуіш желімен; 4) жүйенің іздестіру деректеріне өнімділігі жоғары және жоғары сенімді қол жеткізуді қамтамасыз ететін жабдықтармен; 5) деректерді компактіге немесе магнитті-оптикалық дискілерге көшіретін жабдықтармен; 6) магниттік бауға резервтегі көшіріп алу жабдықтарымен; 7) мәтіндік және графикалық ақпаратты өңдеуге бағдарланған автоматтандырылған жұмыс орындарымен; 8) үздіксіз қоректендіру көзімен; 9) жаңа модификациядағы принтерлермен және модемдермен; 10) Бірыңғай электрондық құжат айналымы жүйесінің көліктік ортасына қол жеткізуді қамтамасыз ететін жабдықтармен жабдықталады. 116. Электрондық құжаттардың базалық (жүйелік) бағдарламаларына: 1) деректердің үлкен ауқымдарын өңдеуге бағдарланған операциялық желілік орта және дерекқорды басқару жүйесі; 2) деректерді көрсету мен өңдеу құралдары; 3) рұқсат етілмеген кіруден қорғау құралдары және вирусқа қарсы құралдар кіреді. 117. Ұйымның электрондық құжаттары мұрағатыеың жұмыс істеуі үшін арнайы бағдарламалардың құралдарына: 1) ақпаратты электрондық тасымалдауыштағы құжаттарды тұрақты іздестіру жүйесін тиімді сүйемелдеу құралдары; 2) мемлекеттік және орыс тілдеріндегі мәтіндерді танып білудің бірыңғай құралдары; 3) мәліметтер базасына ақпаратты енгізу технологияларының бірыңғай технологиясын қамтамасыз ететін құралдар; 4) ақпартты жедел іздестіру құралдары және ақпаратты жедел талдау құралдары; 5) пайдаланушылардың сұрау салуларын әзірлеу және оңтайландыру құралдары; 6) ұйымның электрондық құжаттар мұрағатының ақпаратына рұқсатсыз кіруден бағдарламалық және аппараттық қорғау құралдары кіреді. Параграф 3. Құжаттарды сақтау режимін қамтамасыз ету тәртібі 118. Ұйым мұрағатында құжаттардың сақтау бүлінуден сақтауды қатамасыз ететін және қоршаған ортаның зиянды ықпалынан қорғау жағдайында жүзеге асырылады. Құжаттарды, істерді қорғау мына талаптарды орндауды: 1) жарық режимін сақтау; 2) температуралық-ылғалдылық режимін сақтау; 3) санитарлық-гигиеналық режимін сақтау есебінен қамтамасыз етіледі. 119. Мұрағат қоймаларында жұмыстардың барлық түрлері жарық түсуді шектеу негізінде жүргізіледі. Құжаттарды қорғау үшін оларды алғашқы сақтау құралдары (мұрағаттық қорптарда, бумаларда, арнайы футлярларда, пакет және басқалары) қолданылады. Мұрағат қоймаларындағы жарық жасанды немесе табиғи болады. Табиғи жарық терезе көздеріне жалюздер, қорғаныш сүзгілері, перделер немесе боялған әйнектерді қолдану арқылы шашыраңқы жарық ретінде түсірілуге рұқсат етіледі. Жасанды жарық үшін беті тегіс жабық плафондар ішінде жанатын шамдар қолданылады. Жарық шұғылыса ультракүлгін түсті бөліктерге бөлінетін люминисцентті лампалар қолдануға рұқсат етіледі. 120. Ауа тазартқыш жүйелермен жабдықталған мұрағат қоймаларында құжаттарды сақтау үшін мынадай оңтайлы температуралық-ылғалдық режимдер белгіленеді: 1) қағаз нгеізіндегі құжаттар үшін – температура +17 - +19º С, ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 50-55 %; 2) ақ-қара үлгідегі құжаттар үшін - температура + 15º С, ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 40-55 %; 3) түрлі түсті үлгідегі құжаттар үшін - температура +2 - +5 º С, ауаның салыстармалы ылғалдылығы 40-55 %; 4) магниттік таспадағы және дисктік тасмалдауыштағы құжаттар үшін - температура +8 – ден +18º С-ге дейін, ауаның салыстармалы ылғалдылығы - 45-65 %; 5) электрондық тасығыштағы құжаттар үшін – температура +15 - +20º С, ауаның салыстармалы ылғалдылығы – 50-65 %. 121. Климаты реттелмейтін мұрағат қоймаларында ұйымның ғимаратын ұтымды жылыту, мұрағат қоймаларындағы ауаны желдету және ылғалдандыру (құрғату) негізінде климаттық жағдайларды оңтайландыру жөніндегі тиісті іс-шаралар жүзеге асырылады. 122. Мұрағат қоймаларындағы температуралық-ылғалдылық режимі тиісті бақылау-өлшеу приборларының көрсеткіштері негізінде ауаның температурасы мен салыстырмалы ылғалдылығы параметрлерін үнемі өлшеп тұру жолымен бақыланады. Желдетілетін үй-жайларда аптасына екі рет, климаты реттелмейтін үй-жайларда аптасына – үш рет өлшенеді. Бақылау-өлшеу аспаптары (термометрлер, психометрлер, гигрометрлер) басты өткелде стеллаждрда жылытқыш және желдеткіш жүйелерден аулақ орналастырылады. Аспаптар көрсеткіштері тіркеу журналдарына жазылады, журналдың нысанын ұйым анықтайды.

17

www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

Мұрағат қоймаларындағы температуралық және ылғалдылық көрсеткіштердің ауытқуына болмайды. 123. Ұйым мұрағатының барлық үй-жайлары зең, жәндіктер, кеміргіштер пайда болу, шаң жиналу мүмкіндігіне жол бермейтін жағдайда күтіп ұсталады. Мұрағат қоймаларында санитарлық-биологиялық қауіпті, желдетілмейтін аймақтардың пайда болуын болдырмайтын ауа айналымы қамтамасыз етіледі. Жылдың жылы уақытында ашылатын терезелер, сондай-ақ мұрағат қоймаларының қабырғаларындағы, төбелердегі, едендеріндегі желдету тесіктерін және желдету жүйелерінің сыртқы тесіктерін диаметрі 0,5 мм аспайтын торлармен қорғау керек. Мұрағат қоймаларына сырт киімдермен, дымқыл және лас аяқ киіммен кіруге, тамақ өнімдерін сақтау мен пайдалануға болмайды. 124. Мұрағат қоймаларында жүйелі түрде дымқыл тазалық жүргізіп тұру қажет. Жылына кем дегенде бір рет стеллаждарды, шкафтарды, құжаттарды алғашқы қорғау құралдарын шаңсыздандыру қажет. Бұл ретте едендер, терезе алды тақтайлары, стеллаждардың төменгі жақтары формалиннің екі пайыздық ерітіндісімен тазаланады. 125. Құжаттар мен мұрағат қоймаларына жылына екі рет (жылыту мерзімі баталған және аяқталған кезді) жәндіктер мен өңезді саңырауқұлақтарды уақтылы анықтау үшін тексеру жүргізіледі. Биологиялық зиянкестер табылған жағдайда санитрарлық-эпидимиологиялық қызметтердің көмегімен жедел залалсыздандыру және дәрілеу шаралары жүргізіледі. 126. Тұрақты сақталатын құжаттардың негізінде немесе мәтінінде ақау анықталса (құжаттың бір бөлігінің жоғалуы, бөлінуі, эмульсия қабатының ажырауы, сызылуы, тырналуы және тағы басқалары) құжаттардың физикалық жағдайының журналына немесе есепке алу карточкасына тіркеледі. Аталған журналда (есепке алу карточкасында) құжатты қайта қалпына келтіру үшін қажет арнайы өңдеу (қалпына келтіру, залалсыздандыру, микрофильмдеу, фотолық қалпына келтіру, көшірмесін түсіру, электрондық форматқа көшіру және тағы басқалары) тіркеледі және құжаттардың физикалық жағдайын жақсарту жөніндегі нақты іс-шаралар көрсетіледі. 127. Құндылығы мен сақтау мерзіміне қарамастан, жедел түрде өңезбен және жәндіктер зақымдаған құжаттар өңдеуге (залалсыздандыруға, дезинсекциялауға) беріледі. Параграф 4.Мұрағат қоймаларынан құжаттарды беру тәртібі 128. Мұрағат қоймаларынан құжаттар: 1) ұйым қызметкерлерінің пайдалануы үшін; 2) ғылыми және өзге де зерттеулер үшін оқу залында азаматтардың пайдалануы үшін; 3) өзге ұйымдарға уақытша қолдану үшін; 4) құжаттың физикалық жағдайын жақсарту мақсатында құжаттарды арнайы өңдеу үшін беріледі. 129. Мұрағат қоймаларынан құжаттар мына мерзімнен астайтын уақытша пайдалануға: 1) ұйым қызметкерлерімен қолдануға бір айға; 2) құжатты оқу залында пайдалану үшін бір айға; 3) өзге ұйымдарға уақытша пайдалану және құжаттарды көрмеге қою үшін үш айға беріледі. 130. Уақытша қолданысқа берілген құжаттарды қайтарудың бекітілген мерзімнен ұзартуы, қолданушының құжаттың сақтаулығы туралы жазбаша өтініштен кейін ұйым басшысының рұқсатымен сирек жағдайларда ұзартылады. 131. Тізбелерге енгізілген және тұрақты сақтауға беруге хататын ғылыми-техникалық құжаттарға электрондық және басқа тасымалдауыштарда пайдалану қоры құрылады. Олардың түпнұсқалары мұрағат қоймаларынан берілмейді. 132. Құқық қорғау органдарына, сот органдарына және прокуратураға істер Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен беріледі. 133. Мұрағат қоймаларынан құжаттарды беру мынадай құжаттармен: 1) осы Қағидалардың 15-қосымшасындағы нысанға сәйкес істерді оқу залдарына және ұйым қызметкерлеріне беруге арналған тапсырыстармен; 2) осы Қағидалардың 16-қосымшасындағы нысанға сәйкес ұйымның ортақ бланкісінде ресімделетін істерді, құжаттарды өзге ұйымдарға пайдалануға немесе құжаттарды экспонатқа қоюға беру туралы актілермен; 3) құжаттардың көшірмелерін түсіру және қайта қалпына келтіру жұмыстарын жүргізуге тапсырыстармен ресімделеді. 134. Мұрағат қоймасынан құжаттарды беру осы Қағидалардың 17-қосымшасындағы нысанға сәйкес құжаттарды беру кітаптарында тіркеледі. 135. Зерттеушілердің орындалған тапсырыстары зерттеушілердің жеке істерінде, барлық басқалары істің толықтығы мен жай-күйіне тексеру жүргізгенге дейін сақталады. 136. Өзге ұйымдарға уақытша қолдануға берілетін құжаттар екі данада жасалатын актімен ресімделеді, оның бір данасы ұйым мұрағатында қалдырылады, ал екіншісі алушыға беріледі. Актіге істі берген және істі алған ұйым басшыларының қолтаңбалары қойылады. Істі қайтарғаннан кейін актінің екі данасына сәйкесінше мынадай белгілер қойылады - бір данасы алушы ұйымда – бір данасы құжатты берген ұйымның ведомстволық (жеке) мұрағатының жеке мұрағатының қорында сақталады. 137. Құжаттарды көшірмесін түсіруге, қалпына келтіруге, түптеуге жолдағанда тапсырыспен ресімделеді. Тапсырыс ұйым мұрағатында, басқа ұйымға құжаттарды уақытша пайдалануға беру туралы актінің нысаны бойынша құрастырылады. 138. Мұрағат қоймасынан істерді берер алдында шифрдің және мұқабадағы шифрдің істің тақырыбына және жиынтық тізімдемедегі істің тақырыбына сәйкестігі тексеріледі. Мұрағат қоймасынан істі берер алдында және қайтарып алу кезінде әр берілген істегі құжаттардың парақтар саны мен жай-күйі тексеріледі. Мұрағат қоймасынан берілетін әр істің осы Қағидалардың 18-қосымшасындағы нысанға сәйкес пайдалану парақтары болады. 139. Мұрағат қоймасынан құжаттарды берген кезде оның орнына осы Қағидалардың 19-қосымшасындағы нысанға сәйкес сақтау бірлігінің орынбасар-картасы қойылады. Құжатты мұрағат қоймасына қайтарған кезде орынбасар-карта алынады. 140. Ұйым мұрағатына пайдаланудан кейін қайтарылған құжаттардың жағдайы, оны қайтарған тұлғамен бірге тексеріледі. Құжаттар немесе олардың жекелеген парақтары толық болмаған жағдайда, мұрағат қызметкері айыпты тұлғаны Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде белгіленген тәртіппен жауапкершілікке тарту үшін бұл туралы ұйым басшысына хабарлайды. Параграф 5. Мұрағаттық құжаттардың бар-жоғы мен жай-күйіне тексеру жүргізу тәртібі 141. Мұрағаттық құжаттардың бар-жоғы мен жай-күйін тексеру 5 жылда бір рет, сондай-ақ құжаттар мемлекеттік мұрағаттарға сақтауға берілу кезінде жүргізіледі. 142. Құжаттардың бар-жоғы мен жай-күйіне кезектен тыс тексеру: 1) құжаттарды басқа мұрағат қоймасына (ғимаратына) ауыстырылғанға дейін және кейін; 2) оларды ауыстыруға (эвакуациялауға) мәжбүр еткен төтенше жағдайлар немесе мұрағат қоймасына бөгде тұлғалар еніп кетуінен кейін; 3) ұйым мұрағатының басшысы ауыстырылғаннан кейін; 4) ұйым қайта құрылған (таратылған) жағдайда жүргізіледі. 143. Құжаттардың бар-жоғы мен жай-күйіне тексеру барысында: 1) ұйым мұрағатында сақталудағы құжаттардың нақты бар-жоғын анықтау; 2) құжаттарды есепке алудағы кемшіліктерді анықтау мен оларды түзету; 3) жоқ құжаттарды анықтау және оларды іздестіру; 4) қалпына келтіруді, консервациялауды және алдын ала өңдеуді талап ететін құжаттарды анықтау және есепке алу жүзеге асырылады. 144. Құжаттардың бар-жоғы мен жай-күйін тексеру жұмыстарын бастаудың алдында, алдағы тексерудің құжаттары зерттеледі, әр тізімдегі істердің дұрыс нөмірленгендігі және тізімдемелердің қорытынды жазбаларындағы істер тақырыптарының нөмірлері сәйкес келуін тексереді. 145. Құжаттардың бар-жоғы мен жай-күйін тексеру, істердің жиынтық тізімдемелеріндегі, тізімдемелік баптар бөлімдерінің істің мұқабасына шығарылған мәліметтерді тексеру жолымен жүргізіледі. Дыбыс-бейне жазу құжаттарын тексеру кезінде кинофонобейнеқұжаттарының сыртындағы тізімдемелік баптарды тексеру арқылы жүргізіледі. Сызбалардың бар-жоғын тексеру әр парақты тексеру арқылы жүзеге асырылады, бұл ретте деректемелердің атаулары немесе жобаның (әзірлеменің) құрамына кіретін сызбаның ішкі тізімдемесінің әр парағының сәйкестігі тексеріледі. Істің физикалық жағдайы көзбен шолу арқылы анықталады. 146. Құжаттардың бар-жоғы мен жай-күйін тексеру кезінде: 1) стеллаждардағы және алғашқы сақтау құралдарындағы құжаттардың орналасу тәртібін сақтау; 2) тексеру барысында дұрыс орналастырылмаған істер мен құжаттарды өз орындарына орналастыру; 3) істердің тиісті жиынтық тізімдемелерінің бөлімдеріне тақырыптары енгізілмеген істерді алу; 4) көгерген немесе биологиялық зиянкестермен бүлінген істер мен құжаттарды алу мен шектеуді; 5) физикалық ақаулары бар құжаттарды анықтау қажет. 147. Тексеру барысында істің, құжаттардың жиынтық тізімдемелерін және басқа да есепке алу құжаттарына қандай да белгілерді қоюға немесе жазбалар жазуылмайды. 148. Ұйым қызметкерлеріне, оқу залына және өзге ұйымдарға уақытша пайдалануға берілген істер, істерді беруді кітаптары мен актілері бойынша және қолданыстағылармен сәйкестігі тексеріледі. 149. Тексеру барысында осы Қағидалардың 20-қосымшасындағы нысанға сәйкес мұрағат қорындағы істердің, құжаттардың толықтығы мен жай-күйін тексерудің парағы жасалады. Тексеру парақтары әр мұрағат қоры шегіндегі реттік нөмірлерімен нөмірленеді және орындаушының қолтаңбасы қойылады. Қорды тексеру аяқталғаннан кейін тексеру парақтары мұрағат қорының істеріне енгізіледі. Істердің толықтығы мен жай-күйін тексеру кезінде тексерудің парағының бағандарымен көзделмеген кемшіліктер анықталса, параққа қосымша бағандар енгізіледі. Егер тексерудің нәтижелері бойынша кемшіліктер анықталмаса, онда мұрағат қорының ісіне тексеру парағы енгізілмейді. 150. Тексеру парағының (парақтарының) негізінде осы Қағидалардың 21-қосымшасындағы нысанға сәйкес мұрағат құжаттарының толықтығы мен жай-күйін тексеру туралы акт құрастырылады. 151. Мұрағаттық құжаттардың бар-жоғы мен жай-күйін тексеру аяқталғаннан кейін істің, құжаттардың (есепке алу кітаптары мен сипаттамалары) тізімдемесінің соңына «Тексерілді» деген сөз жазылады, уақыт, тексеру жүргізген тұлға лауазымы мен қолтаңбасы қойылады. Істің, құжаттың (есепке алу кітаптары мен сипаттамалары) тізімдемелерінің қорытынды жазбаларында нақтыланбаған арнайы және қалып кеткен реттік нөмірлері, сақтау бірліктерінің бекітілген тәртіпке сәйкес шығарылғандары анықталған жағдайда қорытынды жазба қайта құрастырылады. 152. Мұрағат құжаттарының сақтау бірліктерінің толықтығы мен жай-күйін тексеру барысында табылмағандарға осы Қағидалардың 22- қосымшасындағы нысанға сәйкес табылмаған мұрағаттық құжаттарды есепке алу карточкалары құрастырылады. Табылмаған мұрағат құжаттарының картотекалары қағаз тасығышта орталықтандырылып немесе табылмаған мұрағаттық құжаттардың есепке алу карточкаларының деректемелеріне сәйкес автоматтандырылған режимде жүргізіледі. 153. Істердің бар-жоғы мен жай-күйін тексеру барысында істердің жетіспейтіндігі анықталса, онда оларды іздестіру ұйымдастырылады. Бұл мақсаттарда: 1) мұрағат қоймаларынан істерді беру жөніндегі барлық есепке алу құжаттарын зерттеу; 2) тексеру барысында табылмаған істерді, жылдар аралық іс тізімдесін алдын ала зерттеу арқылы, табылмаған істер қызмет барысында пайда болған ұйымның сәйкесінше құрылымдық бөлімшелерінде іздестіру ұйымдастыру; 3) жақын орналасқан мұрағат қорларындағы істерді тексеру; 4) мұрағат қорының ісіндегі сақтауға жатпайтын құжаттарды жоюға бөлу туралы актерді, істерді уақытша пайдалануға берген актерді, тексеру жүргізіліп жатқан мұрағаттың алдыңғы істердің толықтығы мен жай-күйін тексерудің актілерін зерттеу ұсынылады. Іздестіру істердің бар-жоғы мен жай-күйін тексергеннен кейін бір жыл аралығында жүргізіледі. 154. Іздестірудің нәтижесінде табылған істер өз орындарына орналастырылады, табылмаған істерді есепке алу карточкаларына сәйкесінше істің табылғандығы туралы белгі, уақыты және лауазымды тұлғаның қолтаңбасы қойылады. 155. Қолданыста жоқтығы құжатпен расталған істер тізімдемеден шығарылады. Тиісті карточкаларда істің жоқтығын растайтын актінің уақыты мен нөмірі көрсетіледі және іздестіру жүргізілгендігі туралы анықтамалар жасалады. Іздестірудің нәтижелерін ОСК (СК) отырыстарында қарастырылғаннан және оның шешімі ұйым басшысымен бекітілгеннен кейін табылмаған құжаттар есептен алынады. 156. Істердің толықтығы мен жай-күйін тексеру, тексеру жүргізіліп жатқан мұрағат қорының есепке алу құжаттарына тексерумен анықталған өзгертулерді енгізгеннен және жергілікті атқарушы органның (республикалық мемлекеттік мұрағаттардың) СТК бекткен жиынтық тізімдемесінің бақылаушылық данасына өзгерістер енгізу үшін мемлекеттік мұрағатқа тұрақты сақталатын істер туралы мәліметтерде бергеннен кейін ғана аяқталған болып есептеледі. 4. Мұрағаттағы құжаттарды ұйымдастыру тәртібі Параграф 1. Құжаттардың қорға тиістілігін анықтау және мұрағаттық қорды құру (жабу) тәртібі 157. Ұйымның қызмет барысында қалыптасатын, ақпаратты дәстүрлі және электрондық тасығыштағы барлық құжаттардың, басқарушылық, дыбыс-бейне жазу және ғылыми-техникалық құжаттамаларды қоса алғандағы жиынтығы құжаттамалық қорды құрайды. 158. Ұйым мұрағатына сақтауға берілген құжаттар, ұйымның мұрағат қорын құрайды. 159. Мұрағат қорының түрлері: 1) ұйымның қызмет барысында қалыптастырылған құжаттардан тұратын ұйымның мұрағат қоры; 2) өзара тарихи және/немесе логикалық байланыстары бар (қызметтердің біртектілігі және сабақтастығы, бағыныстылығы, қызмет нысандары мен уақытының біртұтастығы, орналасу жері және басқалары) екі немесе одан көп ұйымдардың құжаттарынан құрастырылған біріктірілген мұрағат қоры болып табылады. 160. Ұйым құжаттарының қорға тиістілігін анықтау, оларды нақты мұрағат қорына жатқызу болып табылады. 161. Ұйым құжаттарының қорға тиістілігін анықтау кезінде мыналар: 1) кіріс құжаттары оларды қабылдап алған ұйым мұрағатының қорына жатқызылады, аталған құжаттардың қорға тиістілігі адресат, құжаттың ұйымға келіп түскендігі туралы белгі, қарар, құжаттың орындалғандығы және іске жіберілгені, құжаттың мәтіні сияқты деректемелермен анықталатыны; 2) шығыс құжаттарының көшірмелері олардың авторлары болып табылатын ұйым мұрағатының қорына жатқызылады, олардың қорға тиістілігі қолтаңба, құжаттың мәтіні және жіберілген құжаттардың іс жүргізу белгілері сияқты деректемелермен анықталатыны; 3) ішкі құжаттар, осы құжаттардың авторлары болып табылатын ұйымдардың мұрағат қорларына жатқызылғандары, оларың қорға тиістілігі ұйымның ресми атауы, қолтаңба, құжаттың мәтіні, бұрыштама сияқты деректемелермен анықталатыны ескеріледі. 162. Өзге ұйымдармен тізбектеліп жүргізілген істер, олар іс жүргізумен аяқталған ұйымдардың мұрағат қоларына жатқызылады. 163. Бірыңғай мұрағат қорын: 1) қайта ұйымдастыру (қайта құру) салдарынан қызметі нақты өзгертілмеген, ұйымдардың қайта құруға дейінгі және кейінгі; 2) меншік түрін мемлекеттіктен мемлекеттік емеске ауыстырған, бірақ жарғылық капиталының басым бөлігі мемлекеттік ұйымдардың; 3) өз қызметін уақытша және сол міндеттер мен функциялары қалпына келтірілген ұйымдардың; 4) ұйымдардың және оның жанынан құрылған консультативтік-кеңесші органдардың құжаттарынан; 5) ұйымның және оның таратушылық (конкурстық) комиссияларының құжаттарынан құралады. 164. Еншілес ұйымдардың құжаттары бір ұйым мұрағатының, әр түрлі мұрағаттарды сақталуына қарамастан негізгі ұйымның құжаттарынан бөлек мұрағат қорын қалыптастырады. 165. Қазақстан Республикасының қоғамдық бірлестіктер туралы заңнамасына сәйкес осы қоғамдық ұйым тіркелген сәттен бастап ұйым жанында қызмет ететін қоғамдық ұйымдардың (кәсіподақтық, спорттық және басқа) құжаттары ұйым мұрағатына сақтауға түскеннен кейін жеке мұрағат қорын құрайды немесе біріктірілген мұрағатты құрай отырып ұйым мұрағатына біріктіріледі. 166. Біріккен мұрағат қоры мұрағаттық мына құжаттардан қалыптасады: 1) белгілі бір аумақта әрекет ететін нысаналы мақсаты мен функциялары біртектес ұйымдардың; 2) белгілі бір аумақта қызмет ететін басшы орган және оған бағынысты ұйымдардың; 3) қызмет объектісімен біріктірілген ұйымдардың; 4) осы ұйымның қызметкерлері мүшелері болып табылатын қоғамдық ұйымдардың (кәсіподақтық, ғылымитехникалық және басқа) құжаттарынан; 5) функциялары ізбасарларына толық немесе жартылай және олардың ізбасарларына берілсе, сонымен қатар, үздіксіз процестердің барысында бөлуге жатпайтын кешенді құжаттардың істері қалыптастыруда бір-бірін тізбектеп ауыстырған ұйымдардың мұрағаттық құжаттарынан қалыптастырылуы мүмкін. Құжаттары біріктірілген мұрағат қорына кірген барлық ұйымдардың нақты атаулары есептік құжаттарда көрсетіледі. Біріктірілген мұрағат қорын құрастырудың негізгі шарттары ретінде нақты қор құрамына кірген құжаттарының бөлінбестігі болып табылады. 167. Ұйымның әр мұрағат қорына, сәйкесінше қор қалыптастырушының ұйымдастыру-құқықтық нысанын, бағыныстылығын, хронологиялық реттілікпен барлық қайта аталуын, сондай-ақ орналасу жерін көрсете отырып, ресми атауы беріледі. 168. Мұрағат қорының атауында оның хронологиялық шекаралары көрсетіледі. 169. 1993 және 1995 жылдары Қазақстан Республикасының Конституциясын және Қазақстан Республикасының басқа да нормативтік құқықтық актілерін қабылдауға байланысты: 1) мұрағат қорлары жабылады: Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің (Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі); Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің (Қазақстан Республикасының); Қазақстан Республикасының конституциясын (1993) қабылдағанға дейін қызмет еткен Қазақ ССР басқа да мемлекеттік органдарының; жергілікті халық депутаттарының Кеңесін және олардың атқарушы комитеттерін, сондай-ақ атқарушы комитеттерінің президиумдарын. Атқарушы комитеттер прехидиумының құжаттары жергілікті кеңестердің қорына, атқарушы комитеттердің істер тізіміне косылады. 2) жаңа мұрағат қорлары пайда болды: Қазақстан Республикасы Президентінің; Қазақстан Республикасы Парламентінің. Қос палатаның – Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің және Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының құжаттары екі мұрағат қорын қалыптастырады; Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының; Қазақстан Республикасы Жоғарғы төрелік сотының; Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің; Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сот Кеңесінің; Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының; Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің; Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің; Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының, жергілікті сайлау комиссияларының; Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің (1995 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Үкіметінің); Қазақстан Республикасы орталық атқарушы органдарының және олардың ведомстволарының; әкімшілік басшыларының (1994 жылдан бастап ауылдық, кенттік, 1992 жылдан бастап облыстық, аудандық, қалалық) және облыстардың (республикалық маңызы бар қалалардың, астананың) (1995 жылдан бастап), аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың), қалардағы аудандардың, аудандық маңызы бар қалалардың, кенттердің, ауылдардың, ауылдық округтардың әкімдері және олардың аппараттарының; Облыстардың (республикалық маңызы бар қалалардың, астананың), аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) мәслихаттары және олардың аппараттарының; 3) бірегей мұрағат қорын облыстардың (республикалық маңызы бар қалалардың, астананың), қалардағы аудандардың, Қазақ КСР аудандық маңызы бар қалалардың халықтық депутаттар кеңесінің атқарушы комитетінің

салалық басқарма және бөлімдерінің және міндеттері мен функциялары өзгеріссіз қалған тәуелсіздік кезеңіндегі Қазақстан Республикасының сәйкесінше мемлекеттік басқару органдарының мұрағат құжаттарынан құрастырылады. Бұндай жағдайда біріктірілген мұрағаттық қор құрылуы мүмкін. Тәуелсіздік кезеңінде тиісті мемлекеттік басқару органдарының құжаттары біріктірілген мұрағат қорына жеке тізімдемелермен енгізіледі. Тұрақты сақталатын істер тізімдемесіне титулдық парақ және алғы сөз құрастырылады. 170. Жергілікті уәкілетті және атқарушы органдардың қайта қалыптасуына байланысты (олардың біріктірілуі, бөлінуі, сонымен қатар, әкімшілік-аумақтық бірлігінің мәртебесінің ауысуы) жаңа мұрағат қорын пайда болған жергілікті мемлекеттік басқару органдарының мұрағаттық құжаттары қалыптастырады. 171. Жергілікті уәкілетті және атқарушы органдардың атаулары немесе әкімшілік шекараларының өзгеруі сәйкесінше жергілікті мемлекеттік басқару органдарының және осы аймақта орналасқан басқа ұйымдардың мұрағаттық құжаттарынан жаңа мұрағат қорын қалыптастыруға негіз бола алмайды. 172. Ұйым қайта ұйымдастырылған (таратылған) кезде жаңа мұрағат қорлары мына жағдайларда: 1) ұйымның нысаналы мақсаты, қызметінің бейіні және функциялары өзгергенде. Егер басқару органының негізінде, өндіріспен айналысатын ұйым пайда болса, онда оның құжаттары жаңа мұрағат қорын құрайды. Өндірістік ұйым басқару органына айналдырылған кезде осылай істелінеді. Ұйымның құзыреті мен функциясы түбегейлі өзгерген және оның негізінде жаңа ұйым пайда болған кезде оның құжаттары жаңа мұрағат қорын құрайды; 2) мүліктік меншік нысанының өзгеруімен ұйым қайта құрылғанда (жекешелендіру, акционерлеу, ұлттық тандыру және басқа). Мүліктік меншік нысанының өзгеруіне ұшыраған мемлекеттік ұйымның мұрағаттық құжаттары және жаңадан пайда болған – ізбасар ұйымдардың мұрағаттық құжаттарын егер, мемлекет меншігіне немесе мемлекеттік мұрағатқа сақтауға ізбасар ұйымдардың мұрағаттық құжаттарын сәйкесінше келісім-шартпен (келісіммен) берген жағдайда біріктірілген мұрағат құруға рұқсат етіледі. Мұндай қордың тізімдемелеріне жеке титулдық парақтар және алғы сөздер құрастырылады. Бұл қорлардағы жеке құрам бойынша құжаттар алдынғы жеке құрам бойынша тізімдемені жалғастырады. 3) функцияларының барлығын немесе бір бөлігін бір немесе бірнеше жаңадан пайда болған ұйымдарға таратылған кезде әр жаңа ұйымның құжаттары жаңа мұрағат қорларын құрайды. 173. Басқа ұйымдарға құқық иелену тәртібімен құқықтары мен міндеттерін бермей қызметін тоқтату ұйымның таратылуын білдіреді. Осы факторға сәйкес таратылған ұйымның құжаттары жеке мұрағат қорын құрайды. 174. Жаңа мұрағат қорын құруға: 1) ұйымның қызметінің немесе функциясының аймақтық шекарасының кеңеюі немесе қысқартылуы; 2) алғашқы ұйымның жекелеген функцияларын одан бөлінген бір немесе бірнеше ұйымдарға беру; 3) алғашқы функциялар өзгермей, оның ұйымға, құрылымдық бөлімшелеріне бағыныстылығының өзгеруі, қайта аталуы немесе өзгерістер енгізілуі; 4) ұйымның мүліктік меншік нысаны өзгермей ұйымның құрылтайшысының өзгеруі; 5) мемлекеттік мекеменің меншік түрі мемлекеттік кәсіпорынға ауысуы және керісінше ауысуы; Мемлекеттік кәсіпорынның шаруашылық жүргізу құқығына негізделген мемлекеттік кәсіпорынға, жедел басқару құқығына негізделген (қазынашылық кәсіпорын) және керісінше қайта құрылуы, құжаттарды жеке мұрағат қорына бөлу үшін негіз бола алмайды. Егер кәсіпорын (мекеме) өз қызметін 1991 жылдан кейін мемлекеттік ретінде атқарып жатқан мемлекеттік кәсіпорындар мен мемлекеттік мекемелердің құжаттары бірегей мұрағат қорын құрайды; 6) ұйым республикалық меншіктен, коммуналдық меншікке және керісінше ауысуы негіз бола алмайды. 175. Мұрағат қорының хронологиялық шегі: 1) ұйымның мұрағат қоры – нормативтік құқықтық актілердің негізінде белгіленетін олардың пайда болған (тіркелген) және таратылған ресми уақыттары. Бірнеше нормативтік құқықтық актілер бар болса, онда пайда болу уақыты ретінде ең алғаш қабылданған уақыт алынады; 2) біріктірілген мұрағат қоры – біріктірілген мұрағат қоры құрамына құжаттары енгізілген ұйымдардың қызмет мерзімі бойынша пайда болған (тіркелген) уақыты ретінде ең алғашқы уақыты және таратылу уақыты ретінде неғұрлым кеш уақыты алынады. Параграф 2. Мұрағат қоры шегіндегі құжаттарды ұйымдастыру тәртібі 176. Физикалық ерекшеленген құжат немесе өзіндік мәні бар құжаттарың жиынтығы – сақтау бірлігі мұрағат қоры шегінде есепке алу және жіктеу бірлігі болып табылады. Қағаз жүзіндегі мұрағаттық құжаттардың сақтау бірлігі ретінде іс болып табылады. Іс – ерекше тысқа, бумаға біріктірілген оқшауланған мұрағат(тық) құжат(тар). Дыбыс-бейне жазу және электрондық құжаттар сондай-ақ есепке алу бірлігі бойынша есепке алынады. 177. Дыбыс-бейне жазу құжаттарының есепке алу бірлігі: 1) киноқұжаттар үшін – киношығармаға немесе белгілі бір оқиғаны түсіруге қатысты сақтау бірлігінің бөлігі, бір немесе бірнеше сақтау бірліктері; 2) фотоқұжаттар үшін – мазмұндық жағынан біріктірілген бір оқиғаға қатысты сақтау бірлігінің бөлігі, бір немесе бірнеше сақтау бірліктері; 3) үнқұжаттар үшін – белгілі бір оқиғаға қатысты біріктірілген бір немесе бірнеше сақтау бірліктері, авторлық, орындаушылық, тақырыптық және әдебиет пен өнердің басқа да белгілерімен біріктірілген бір немесе бірнеше сақтау бірліктері; 4) бейнеқұжаттар үшін – белгілі бір оқиғаға қатысты бір немесе бірнеше сақтау бірліктері, авторлық, орындаушылық, тақырыптық және әдебиет пен өнердің басқа да белгілерімен біріктірілген бір немесе бірнеше сақтау бірліктері болып табылады. 178. Дыбыс-бейне жазу құжаттарының сақтау бірлігі: 1) киноқұжаттар үшін – киноүлдір орамдарының физикалық ерекшеліктері; 2) фотоқұжаттар үшін – кадрдың (негатив, дубль негатив, позитив, слайд (диапозитив)), диафильмдердің, фотобасылымдардың, фотоальбомдар рулондарының физикалық ерекшеліктері, дискті тасығыштың және көріністік түсірілімдердің ерекшеліктері; 3) фотоқұжаттар үшін – магниттік таспа орамының физикалық ерекшеліктері, дискті тасығыштың және дыбыс таспаның физикалық ерекшеліктері; 4) бейнеқұжаттар үшін – бейне таспалардың физикалық ерекшеліктері, дискті тасығыштардың физикалық ерекшеліктері болып табылды. 179. Электрондық құжаттардың есепке алу бірліктері ретінде бір немесе бірнеше файлдар жазылған, бірегей бағдарламалық - ақпараттық нысанды (мәтін, гипер мәтін, мультимедиялық нысан, мәліметтер базасы, мәліметтер банкі, білім базасы) құрайтын сақтау бірлігі немесе сақтау бірліктерінің кешені, сонымен қатар, ілеспелік құжаттама болып табылады. 180. Электрондық құжаттардың сақтау бірлігі ретінде ілеспелі құжаттамамен бірге тасығыштың физикалық ерекшелігі (қатты диск, компакт – дискі және басқа да заманауи тасығыштар) қабылданады. 181. Жүйеленген сақтау бірліктері (істің) істің тізімдемесіне енгізіледі және оларды есепке алуды, іздестіруді және пайдалануды қамтамасыз ету тәртібімен ресімделеді. Істер оларды ішкі ұйымдастыру мен істер тізімдемесінде (тізімдемелерінде) бекітуге негіз болатын жүйелеу схемасына (істер номенклатурасына) сәйкес мұрағат қорының шегінде жүйеленеді. 182. Істер номенклатурасы бойынша берілген ұйымның құрылымдық бөлімшелерінің істер тізімделерінің құрамына енгізілген істер және сақталу мерзімдері уақытша (10 жылға дейін) істер ұйым мұрағатының қорының шегінде хронологиялық – құрылымдық (құрылымдық-хронологиялық) немесе хронологиялық-функционалдық (функционалдық-құрылымдық) жіктелуді есепке ала отырып орналастырылады. 183. Хронологиялық-құрылымдық жүйелеудің схемасы қолданыстағы ұйымдардың (осы мұрағат қорын құжаттармен одан әрі толықтыруды есепке ала отырып) және құрылымы жиі өзгерген таратылған ұйымдардың қорына қатысты қолданылады. Жүйелеудің бұл схемасын қолдаған кезде сақтау бірліктері мұрағат қорларына олардың пайда болған (жылдар, кезеңдер бойынша) мерзімдер бойынша, ал хронологиялық топтың шегінде ұйымның құрылымдық бөлімшелері бойынша топтастырылады. 184. Жүйелендірудің құрылымдық-хронологиялық схемасы бөлімдері тұрақты, өзгеріске сирек болған ұйым қорларына қатысты, сонымен қатар, таратылған ұйымдардың сақтау бірліктерін жүйелеуде қолданылады. Бұл жүйенің схемасы бойынша сақтау бірліктері қор қалыптастырушының құрылымдық бөлімшелері бойынша, ал әр құрылымдық топ – сақтау бірлігі қалыптасқан уақыт бойынша топтастырылады. 185. Хронологиялық-функционалдық немесе функционалдық-хронологиялық жүйелеудің схемасы құрылымы жиі өзгерген немесе құрылымы жоқ ұйымдарға қатысты қолданылады. Сақтау бірліктерін хронологиялық-функционалдық жүйелеу схемасы бойынша топтастыру, бастапқыда хронологиялық, содан кейін қор қалыптастырушының қызметінің функциялары бойынша жүргізіледі. Бұл ретте істің топшалары ұйым функциясының маңыздылығын ескере отырып (басшылық, жоспарлау, қаржыландыру, есепке алу және есеп, жабдықтау және өткізу, кадрлар және тағы басқалар) орналастырылады. Сақтау бірліктерін функционалдық-хронологиялық жүйелеудің схемасы бойынша жүйелеу алғашқыда қор қалыптастырушылардың функциялары бойынша, содан кейін хронологиялық белгілер бойынша топтастырылады. 186. Құрылымдық бөлімшелері жоқ мұрағат қорларының сақтау бірліктерін жүйелеу кезінде хронологиялықатаулық немесе атаулық-хронологиялық жүйелеу схемасы - бірінші хронология бойынша әр жылдардағы сақтау бірліктерінің түрлері бойынша немесе бірінші сақтау бірліктерінің түрлері бойынша (бұйрықтар, хаттамалар, жоспарлар және басқалары) және әр түрдің ішінде хронология бойынша қолданылады. 187. Сақтау бірліктері жүйелеудің схемасы бойынша келесі тәртіппен: 1) іс жүргізумен басталған жылға немесе өндірістік жалғастыру үшін өзге ұйымдардың (құрылымдық бөлімшелердің) келіп түскен сақтау бірліктері; 2) жоспарлар, есептер, сметалар және оларға қатысты құжаттар олардың құрастырылу уақытына қарамастан олар құрастырылған жылдарға - ұзақ мерзімді жоспарлар олардың бастапқы жылдарына, ал есептер осы жылдарға – есептік кезеңнің соғы жылдары бар сақтау бірліктерінен; 3) бір бөлімшенің іс жүргізуінде басталған және аяқтау үшін басқа бөлімге берілген сақтау бірліктері, олар аяқталған бөлімшеге жатқызылады (бұл ретте бірінші бөлімшенің атауы жақшаға алынады және соңғысының атауы жазылады); 4) жыл немесе хронологиялық кезең шегінде сақтау бірліктері ұйым функцияларының маңыздылығына қарай (немесе құжаттардың түрлері мен әр түрлілігінің маңыздылығы мен логикалық байланысы бойынша) орналастырылады; 5) жеке істер болып табылатын сақтау бірліктері қызметкерлердің жұмыстан босатылған жылдары және тегінің әліпбилік тәртібімен жүйелеу арқылы топтастырылады. 188. Жүйелеудің соңғы кезеңдерінде сақтау бірліктері, олардың маңыздылығы немесе хронологиялары бойынша орналастырылады. 189. Электрондық құжаттар ақпаратты тасығыштар - (магниттік таспалар, лазерлік және қатты дискілер, компакт-дискілер, дискеталар) түрлеріне, түрлердің ішінде ақпаратты ұсыну түріне және одан әрі жазылған ақпараттардың сипаттамалары бойынша жүйеленеді. 190. Біріктірілген мұрағат қорында сақтау бірліктері қор қалыптастырушының маңыздылығы, олар пайда болу хронологиясы, әліпбилік атаулар бойынша орналастырылады. Біріктірілген мұрағаттың құрамына енгізілген әр қордың шегінде, жүйелеудің әр түрлі сұлбасы қолданылады, оларды таңдау нақты ұйымдардың қызметінің сипаттамасынан, олардың құжаттарының құрамы мен көлеміне қарай анықталады. Біртекті ұйымдардың мұрағат қорлары үшін жүйелеудің ортақ схемасы қолданылады. 191. Ғылыми-зерттеу және жобалық ұйымдардағы, баспалардағы қолжазбалардың, медициналық ұйымдардағы аурулардың тарихының мұрағат қорларындағы жеке құрам бойынша құжаттар, ғылыми-техникалық құжаттамалары, бақылау органдарының құрамындағы актілер, сот органдарындағы соттық құжаттамалар және осы тектес құжаттар жеке топқа бөлінеді және басқарушылық құжаттардан бөлек жүйеленеді. 192. Мұрағат қорының ішінде ғылыми-техникалық құжаттама түрлеріне қарай (жобалық, конструкторлық, технологиялық, ғылыми-зерттеу, патенттік құжаттама) орналастырылады. 193. Жобалық құжаттама пәндік-тақырыптық, хронологиялық немесе географиялық жіктелу белгілері бойынша орналастырылады. Жобалық құжаттама: 1) тұрғын үй-азаматтық құрылыс бойынша; 2) өнеркәсіптік құрылыс бойынша; 3) ауыл шаруашылығы құрылысы бойынша; 4) энергетикалық және су шаруашылығының құрылыс бойынша; 5) көліктік құрылыс бойынша бөлінеді. Әр топ кіші топтарға жүйелене алады. Жобалық кезеңнің құжаттары, жобалауды қабылдаған бір ізділік бойынша орналастырылады. Үлгілік жобалар сериялық нөмірлер бойынша орналастырылады. 194. Конструкторлық құжаттама әзірлеу түріне, хронологиялық немесе нақты әзірлемелердің нөмірлері бойынша, әзірлеме ішінде – ерекшеліктеріне байланысты орналастырылады. Бұйымдардың конструкторлық құжаттамалар әзірленім түрлері бойынша, барлық негізге немесе түрлендіру бар бұйымдардың құжаттамаларының соңында орналастырылады. Бұйымды сынау бойынша құжаттар хронология бойынша, ал жыл шегінде – техниканың бағыттылығы мен тіркелу нөмірлеріне қарай орналастырылады. 195. Технологиялық құжаттама технологиялық процестерге сәйкес жүйеленеді. 196. Ғылыми-зерттеулік құжаттама хронологиялық қағидамен, жыл шегінде – тақырыптардың нөмірлері, мүліктік нөмірлері, мемлекеттік тіркеу кезінде берілген нөмірлер, ғылыми жұмыстардың тақырыптары, әзірлеуші – автордың (жауапты орындаушының) атаулық немесе тегі бойынша әліпбилік, құрылымдық белгілер бойынша орналастырылады. Өзге ұйымдардың тапсырыстарын орындау бойынша есептер жеке жүйеленеді. 197. Патенттік – лицензиялық құжаттама келесі түрлер: 1) өнеркәсіптік меншік нысандары (өнертабыс, пайдалы модельдер, өнеркәсіптік үлгілер, өсімдік түрлері, тауар белгілері, қызмет көрсету белгілері); 2) күзеттік құжат (патент, куәлік) бойынша орналастырылады. Әр түрдің шегінде – күзеттік құжаттарды беру туралы шешім қабылданған патенттер мен куәліктердің нөмірлері, өтініштердің нөмірлері және күзеттік құжаты беруден бас тарту туралы өтініштердің нөмірлері бойынша. 198. Киноқұжаттар мен видеоқұжаттар: 1) түрлеріне қарай – фильмдер, арнайы шығарылымдар, киножурналдар, жеке кино және телесюжеттер; 2) фильмдердің, арнайы шығарылымдардың, киножурналдардың шығу жылдарына қарай, жеке кино - теле сюжеттердің өндірістік нөмірлері бойынша; 3) есепке алу бірліктеріне (толықтыру); 4) түсті (түрлі-түсті, ақ-қара); 5) үлдірдің пішіні (8 мм, 16 мм, 35 мм, 70 мм және басқа) бойынша жүйеленеді. Сақтау бірліктері кешенді элементтер бойынша, ал олардың ішінде – киноқұжат бөлімінің реттік нөмірі бойынша орналастырылады. Киноқұжаттың кешені бір фильмдерге, арнайы шығарылымдарға, киножурналдарға, жеке кино және телесюжеттерге қатысты түпнұсқалар мен көшірмелерден тұрады. Киноқұжаттар мен бейнеқұжаттардың кейбір түрлеріне жеке тізімдеме құрастырылады. 199. Фотоқұжаттар мына түрлер: 1) әр түсті негативтер (түрлі-түсті немесе ақ-қара) және 2-8 сандарымен белгіленген көлемдері (2 саны 2,5см., х 3,5.см., 3 – 6 см. х 6 см., 4 – 6 см. х 9 см., 5 – 9 см. х 12 см., 6 – 10 см. х 15 см., 7 – 13 см. х 18 см., 8 – 18 см. х 24 см.) көлемдегі негативтерге сәйкес келеді) бойынша жүйеленеді. Көлемі кіші, 6-8 көлемді негативтерді жүйелеу кезінде оларды бір топқа біріктіруге рұқсат етіледі. 2) әр түсті слайдтар (диапозитивтер); 3) позитивтер, фото басылымдар; 4) фотоальбомдар; 5) диафильмдер; 6) «Э» әрпімен белгіленетін электрондық құжаттар (сандық немесе заманауи тасығыштардағы фотоқұжаттар). Фотоқұжаттардың кейбір түрлеріне жеке тізімдеме құрастырылады. 200. Фоноқұжааттар, ақпаратты дыбыстық жазу түрлері – фонографиялық, граммофонды, оптикалық, магниттік, лазерлік болып жүйеленеді. Белгілі бір жазба түрінің фоноқұжаттына жеке тізімдеме құрастырылады. Үнқұжаттың ішкі түрлері сақтау бірліктеріне және толықтырулары бойынша орналастырылады. Есепке алу бірліктерінің ішіндегі сақтау бірліктері сыртында бейнеленген өндірістік нөмірдің тәртібі, ал кешеннің ішінде мына бір ізділікпен - түпнұсқа, көшіме бойынша орналастырылады. Үнқұжаттардың кешені белгілі бір есепке алу бірлігіне қатысты түпнұсқа мен көшірмеден тұрады. Параграф 3. Ұлттық мұрағат қоры құжаттарын мемлекеттік мұрағатқа тұрақты сақтауға тапсыру тәртібі 201. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес Ұлттық мұрағат қорының құжаттары белгіленген (шарттық) мерзімдері өткеннен кейін ұйым күші мен қаражаты есебімен мемлекеттік мұрағатқа тұрақты сақтауға тапсырылуы тиіс. 202. Ұлттық мұрағат қоры құрамына жатқызылған дәстүрлі (қағаздағы) және электрондық тасығыштағы құжаттардың уақытша сақтау мерзімдерінің шегі: 1) Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің, Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты аппаратының, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі аппаратының, Қазақстан Республикасы ПремьерМинистрі Кеңсесінің, Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің, Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының, Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің, Қазақстан Республикасы министрліктерінің, Қазақстан Республикасы агенттіктерінің, Қазақстан Республикасы министрліктер комитеттерінің құжаттары – 15 жыл; 2) Қазақстан Республикасы министрліктерінің, Қазақстан Республикасы агенттіктерінің, Қазақстан Республикасы министрліктері комитеттерінің аумақтық органдарының құжаттары – 10 жыл; 3) акциялардың бақылау пакеті мемлекет меншігіне жататын ұйымдардың, республикалық деңгейдегі басқа да мемлекеттік заңды тұлғалардың құжаттары – 10 жыл; 4) облыстардың (республикалық мәні бар қалалардың, астананың) жергілікті мемлекеттік басқару органдарының құжаттары – 10 жыл; 5) облыстық (республикалық мәні бар қалалық, астаналық) деңгейдегі мемлекеттік ұйымдардың құжаттары – 10 жыл; 6) қалалардың (аудандардың) жергілікті мемлекеттік басқару органдарының құжаттары – 5 жыл; 7) қалалық және аудандық деңгейдегі мемлекеттік заңды тұлғалардың құжаттары - 5 жыл; 8) азаматтық хал актілерінің жазбалары, шаруашылық кітаптар, азаматтарды тіркеу кітаптары, нотариалдық істердің жазбалары, жылжымайтын мүлік жөніндегі орталықтар мен сот істерінің құжаттары – 75 жыл; 9) ғылыми-зерттеу, технологиялық және патенттік-лицензиялық құжаттама – 10 жыл; 10) тәжірибе-конструкторлық құжаттама – 15 жыл; 11) күрделі құрылыс жөніндегі жобалық құжаттама – 20 жыл; 12) картографиялық құжаттама – 25 жыл; 13) геодезия құжаттамасы – 25 жыл; 14) телеметриялық құжаттама – 5 жыл 15) дыбыстық бейнелік құжаттама – 3 жыл болып белгіленеді. 203. Ұйымның жеке мұрағаттарындағы Ұлттық мұрағат қоры құрамына жатқызылған дәстүрлі (қағаздағы) және электрондық ақпарат тасығыштарындағы құжаттардың сақтау мерзімдері «Ұлттық мұрағат қоры және мұрағаттар туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес құжаттардың меншік иесі мен уәкілетті органы немесе ұйым мұрағатының орналасқан орнына байланысты, облыстың (республикалық мәні бар қалалардың, астананың) жергілікті атқарушы органдары арасында жасалған шарттарда көрсетіледі. 204. Құжаттарды тапсыру тұрақты сақталатын істердің (құжаттардың) тізімдемесі негізінде мемлекеттік мұрағатпен келісе отырып, ұйым басшысы бекіткен кестеге сәйкес жүзеге асырылады. 205. Тізімдеменің қорытынды жазбасында көрсетілген сақтау бірліктерінің саны мен олардың нақты саны арасында айырмашылықтар шықса, тізімдемеге жаңа қорытынды жазба жасалып, онда іс жүзінде тапсырылғандарының саны мен жоқ сақтау бірліктерінің нөмірі көрсетіледі. 206. Істерді тапсыру қабылдап алу актісімен ресімделеді. Актіге тіркелетін анықтамада іздестірудің шаралары көрсетіле отырып, жоқ істердің (құжаттардың) нөмірлері, олардың жоқ болу себептері жазылады. 207. Іздестіру нәтиже бермей, табылмаған істерге (құжаттарға) жоғалғандығы туралы акті жасалып, оны ұйым басшысы бекітеді.

208. Басқарушылық және ғылыми-техникалық құжаттардың жоғалған түпнұсқалары олардың куәландырылған көшірмелерімен, дыбыстық-бейнелік құжаттама - көшірмелерімен ауыстырылады. 209. Басқарушылық құжаттардан «Қызмет бабында пайдалану үшін» деген белгі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 23 қаңтардағы № 51қбпү қаулысымен бекітілген Мемлекеттік органдар жұмысының ережелеріне сәйкес ұйымның ОСК (СК) шешімі негізінде алынады. 210. Электрондық құжаттар мен ақпараттық ресурстар мемлекеттік сақтауға тізімдеменің нөмірі мен атауы, ілеспе құжаттаманың құрамына енетін құжаттар, тасығыштардың түрлері көрсетілген ілеспе хатпен тапсырылады. 211. Электрондық құжаттар мен ақпараттық ресурстарды мемлекеттік мұрағатқа тапсырған кезде: 1) тапсырылатын құжаттардың толық жинағы; 2) ілеспе құжаттаманың толық жинағы және дұрыстығы; 3) тасығыштардың физикалық және техникалық жай-күйі; 4) вирустардың және өзге де зиянды компьютерлік бағдарламалардың бар-жоғы; 5) мемлекеттік мұрағаттың бағдарламалық құрылғыларымен жаңғыртудың (көшірме түсірудің) бақылау сипаттамасы тексеріледі. 212. Тапсырушы ұйымда және мемлекеттік мұрағатта бақылау сипаттамасын жүргізу және тексеру үшін пайдаланатын бағдарламалық құрылғылар сәйкес келмеген жағдайда мемлекеттік мұрағаттың қызметкерлері тапсырушы ұйымның өкілін қатыстыра отырып өздерінің бағдарламалық құрылғыларымен қайтадан бақылау сипаттамасын әзірлейді. Осы бақылау сипаттама электрондық құжаттарды қабылдап алу актісінде көрсетіледі. Ілеспе құжаттама дұрыс жасалмаған жағдайда электрондық құжаттарымен тасығыштар және ілеспе құжаттама қайта өңдеу үшін ұйымға қайтарылады. 5. Құжаттарды есепке алу Параграф 1. Ұйым мұрағатының құжаттарын есепке алу тәртібі 213. Ұйым мұрағатындағы құжаттарды есепке алу – мұрағаттық құжаттардың есепке алу бірліктеріндегі саны мен құрамын анықтау және әрбір есепке а ш ж ы ж ы ж ы ы ж ы ы Е ж ы м ы ж ы шы ы ы мы ж ж ж ы ж ш ы ы ы Ұ ым м ы ы ж ы ы ы ж ы ж ы ы ы м м ы ы ы ы ы М ы ы ы ш м ж м ж ы ж ы ы Ұ ым м ы ы м ы ы Ұ ы м ы ж ы ыж ы ыж м м м ы м м ж Е м ы ж м ы ш ф ы ы ы м ы ыж М ы ш ф ы ы ж м ы М ы ш ф м м м ы ы ы ш ж ы м м м м м ы м м м ы Қ ж ы ы ы ыш ы ж ы ы м м ы м ы ы ы ы Ұ ым м ы ж ы ы ы ы ы ы м ы ж ым ж мы ж ы ы ы ы ы ы ыы ы ж ы ы ы ж ж м ж ж ы ы ы м м ы м ы ы ы ы ыж ш ы ыж ы ж ы м м ж ы м ы ж шы м Б ы ж м м ы ы ф м м ш ф ы Н ж ы ж ы ым м ы ы ж ы ым м ы м м м м ы ы ы ым м ы ж ы шы ы ы ж ы ж ы ж ю ж ы ы ы ж ы ы м ы м ы ы ы ы Н ж ыҚ ы ымш ы ы ы ым м ы ж шы ж ы ы ш ж ы ы шы ы ж ы ым мы ы ж ж ж шы ж ы ы ыҚ ы ымш ы ы ы ж ж ж ы ы ыж ы ы м м ж ы мы м м ш ж ж ы м м ж м м ы ы ш жы ж ы ы м ж м ы ш ы ы ж ы ы ы ы Қ м ы м м ы шы ы ы м м м м Е ы шы ы ы Шы ы ы ы Ж ж м ж ым ж ы ы ы Т м м ж ыж ы ы м м ы ы ыж ж ы ы ж ы Қ ы ы ыж ы ф м ж ж ш ы ш ж м ж ы ы м м ы ш шж ы м Қ ы ы ыж ы м м м шы ы Жы ы м ы ж м м ыы ж ы ы ы ы ж ж ы шы ы ы м ы ы м м ж м м м ж ы ы ыж ж Ұ ым ы ы ым ы мш ж м м ж ы ы м м ы ж ы ы м м жы ы м м м ы ы ы ы ы м ж ю ы ыҚ ы ымш ы ы ы ы ш ж ы ы м ы ыҚ ы ымш ы ы ы ым м ы ы ы ж шы м ыж ж ш ы ы ы Қ м ы ж ы Ұ ым м ы ж м ы ы ыш ж ы ымш ж ж ы ы ж шы ж ы ым ы ж мы м м ж ы ы ы жы ы ы ж шы ж ы ы ым м ы ы ы ы ы Ә м шы ж м ы ы Е ж ш м ы м ы м ы ы ы ы м ж ы ы ы ш м м ж ж ж ы ы Жы ы ы ж шы ж ы ы жы ы ж шы ж ы ы ы ы ы ы шы ы ы Қ м ы ж ы О ж шы ым ы ы ы ы ж ы м ы ы ы ж ы ы м м ы ыж м ы ы ым ы ы ым ы мш м м м м жы ы м м м ы ы ы ы ы м ж ю м м м ы ж ы ы ж ы ж ыж ю ы ы м м ы ж ы ы ы ыым ж ж ы ж м ы ы мы м м ж ым м ы ы ы ж ы ы м А м ы ш ы ш ж ы м М ы ы ж ы м ы ы ы Қ ж ы ш м м ж ы ы м ы м ж ы ы ы Қ ы ы ы ы ш м ы ы м ж ым ш м м ж ы Ә м ы ы м ы ы Ұ ым м ы ы ы жы ы ж ыж Ұ ы м ыж ы ы ы ж ы ы мы м м м ы ы Ж ы ы Ж м м ш ш жы м м м ы ы М м Ж Ұ ы м ыж м ы Қ Р ы ы ы П р р ф Ғы ым ыҚ ы ж м ы ы ым ы м ы Т Т ым Ғы ым ы Ж ы Ж

ы ш

Ғылыми

ы ж м ы ымш ы ы ы ж м ы ж ы ы ы ы м ш ж ы ы ы ы ж м ы ж ы ш ж м ы

ы ж ы ж м ы ым ы ж ы ж ыж ж ы ш м ж ы ж м Б ым ы м ы ы ж ы

Б м

ым

ы

и лы л ы ж

ы

м

ы ы ж ы ы ы ы ыж ж ыж ы

ы ы ы

ж ж

л ро ды р б ы ы

ж

м

ы

ы ы

ы Т ы ым

м ы

ы м

ы

ж ы ы ым ы ж ж м ы

ж

ы

м

ы ы

ы ы ы ж м ы

ы

ы ым

ж

ы ш

ш м м ы ж ы м ы

ы ш ы

ы ж ы ж м ш ж

ым

ы ы

ы

ж

ж ж

ы ы

ы ш ж ы ы ыы

м ж

ш м

м ы м

м ж ж ж ы Ғы ым ж м ы м ы ыҚ ы ымш ы ы ы ы ш ж П ж м ы ш ж ы Қ ы ымш ы ы ы ы ы ы ш Ә ы ж ы ым м ыҚ ы ымш ы ы ы ы ы м ы Қ ж шы ым ы м ы ы мы ы ы ж ы ы ы ы ж ы м м ы ш м ж м ы ы А ы ы ы ыш ы ж ы ы мм М Ұ ым ы ы м ы ы ш ы ж ж ы м шы ы ы ы ы Ә м шы ы ы ы ж ы жы ы ыж ж ы ы М ш ы ы ш м Ж ы ыш ж м ш м ы ы ж м ы ж ы ы м ы ы ыҚ ы ымш ы ы ы ж м ш м ы ы ж ж м м ж ы ы ыж ж ы ы Э ы ж ы ым м ы ы ыш ж ж м ы ы ы Т ж жы ы ж ыж Ж м м ш ш жы м м м ж Қ ы ж ы ж ы ш м м ж ы ы ж ы ы ы ы

ы

П р р ф Д р рб ы л ж ж р р б ы ы мы м ж ы ы ж ы м ы ы ж ж ы м м м ы ж м мы м ж м ы ы м ы ы ж ы ым м ы ы ыы ы ж ы ж ы ыж м м Д ы ы м ы ы ж ы ш ж ы м ы ж ы ы м м ы Д ы ы ым м ы ы ым ы ж м м м ы ы ы м ы ым ы ы Д ы м ж ыы ж ы ы м ы м м ы Д ы ы ж ы ы ы Д ы ы м ж м м ы ш ы ы м м м ы ж ы ж ым ы ы ы ж ы ы Ж мы ы ы ым м ы ы ж ы м ы ы ы ж мы ы ж Д ым м

М р ы ж рды йд л Ғылыми ы м лы р ш м р ы ж рды и р б М шы м ы ж ы ым ы м ы ы ы м ы ы ҒАА ы ы м ы ы м ы ж ы ы м ы ж ы ш м ы ж ы ж ы ыы Б ы ым м ж м ы ж ы мы м м м ы ы м ы ы м ы м ы ҒАА ж м ы ыж ы ы ы ы ш м ы ы м ы ы м ы ы ж м м ж ж ж ымш м ы ы м ы ы ш м ы Қ ымш м ы ы м ы ыж м ы ыы ым м ы Ұ ым ы ж ж м ы ы ы ы м ы ы ы ым ы м ы ж ыы ы м м м ы ым ы м ы ы ж м м ы ы ы Ұ ым м ы ы ы ым ы м ы ыж ыы ы ы ым ы ы ыы М ы ж ыж м ы ы м ы ш ж ш ж м ы П р р ф

м ы

м

ы

М

ы ы

ы

ы

м

м ы ы ы

мы

м

м

ж

ы

ш

мы м

ы мы м

м ы

м ж

ы

ы м

ы

м м ы ым ы ы ш ы ы ы ы ш м ы ш Қ ж м м ы ы ы ымш м м ж шы ы м ы ж ы м ы мы ыж ы ы ф ыж ы ы М ы м ы ы м ы ы м м ы м ы ы ы м ы м ы ы ы м ы м ы М ы ы ы м ы м ы ш ф м ж м ы ы ш ж м м ы ы м ж м ы ы ш м ы ж ы ы ыы ш ы ым ы м ы ы м ы ы ы м ы м ы Қ ы ы м ы ж шы ы ы ы ш ж м ы ы ы ы Қ ж шы ы ы ы ш м м ы ы ы ы ы ым ы ы ы ы ы м ы ы ы ы ыы ы ымы м ф ы ы ы ым м ы ы м ы м ы Ж м ы ы ж шы ы ым м ы ы ш м м ы ш м ы ы м ыы м м ыы ы м ж м ы ы м ы м ы О ы м ы ы ш м м м ы ы ы Б м ы ы м ж ы М ы ы ы ш м м ы м ы ы м ы ж ы м м ы ыы ы ж м ы ы мы ыж м м ы ым ы м ы м ы ж ы ы ы ы м ы ж ы ым ы м ы ы мы ы ы м ы М ы ш ыы ш ы ы ж ы ы ы ы ы м ы ы ы шы ым м Қ ы ы м ым ы ы м ж шы ы ы ымы ф ы ж ы ыж ы ы ы ы м ы ж ы мы м м м ы ы ы м ы М ы ы м ы ж ы мы м м м ы ы ы ы ы ы ж ы ф ы мш м ы ш ы ы ы ж шы ы ы м ы ы ы ы ж ы ы ш ы ш ыы ы ы ж ы ы ы ы ш ы м м ы м ы ж м ш ы ы ы м ы М ы ы м ы ж ы ж ж ы ы ш ы ж ж ы ы м

ы

ж

ы ж

Жал асы 18 бе е


www.egemen.kz

ш ф м

ж ы

м

М

ы

ж

ы м ы

м

ы

ыж

ы

м

ж

ым м

ы ы ы ж ы м ы ж ы ы М ы ш м ы ы ым ы ы м м ы м ы ш м ж

ы ы ы ыж А м м ы м м ы м ы м ы ы ы ы м ы М ы ы м ыж ы ы ж ы ы Қ ж ы ы м м ш ы ж ы м ы Ж ж ы ы ым ы ы ж ы ы ш ы ы м ы ы ш Ж ж ш ш ы ж ы ы ы ы ш м м ы м ы ы М ы ж ы ы А ж м ы ж ы ы ы ы ш

ы

м ш м м

ш м

мы м

ж ы мы

м ы ы ы ы ж ы шы ы ы ы ы ы

ы

ы ы

ы

м ым м

ы

ы ы ж ы ы

ы ы ы

ж

шы

ым

ш м

м

ж

ш м ы ыж ы ы ш

ы

м ы

ы

м

ж

ы

ы

ы ж ы м ы

м ж

ы ы ы ы

ж

мы

ж м м ш м ы ы М ы м ы

ы ы ж

ы

ж

ж

ж ы

ы м

ым

ж

ш

м

ы

ы

ы

ж

ы ж

ж

ы ы

ы ж

м

П р р ф рд о лы ж ы ш йд л б р р б Ұ ым шы ы ж мы ж ж м ы ш ы ш м м ы ы ы ж ж ы ым ы ж м ж мы ж ш ы м ж ы ы ы ы ы м ю ы ф ж ыж ы ы ы ы м О ы ы ж мы ым шы ы Ұ ым м ы ы ы м м ж шы ы ж м ж мы ы ым м ы ы м ы ж м м м м ы ым ж мы м ым м ы ы м ы ым ж П шы ы ж ш ж ы ым ым ы ж ы ы ым ж мы ж ш м ы м ы м ы ы шы шы ыж ым ы ы ым ы ы м ы ы м ы ш ж М ы ж ым ы м ы м м ш ж мы м Ж ш м шы ы м ы ымы ы ым ы ы ым ж ы ы ыж ы ш О ы ж мы ж шы ы ж м м ы м жы ы ы ым шы ы Ұ ым м ы шы ы ш ы ж ы ым ы ы м ы ым ы шы ж ы П шы ы ж м ж ы ж мы м Қ ж м ш мы ж ы ф ы ж ш ы Қ Р ы ы м ым м ж ы ы ж шы ш ы ж ы ы м ы м ы ы ы ы ым м ы ы м ы ж ы ы ш м ы шы ж Ұ ым м ы ж ы ы ы ы ы ж Ұ ым м ы ы м м ы ы шы ы ы ы ым м ы ж ы ш м ш м ш ы ш м ф ш м ш м ж ы ш м ы ы ыш ы ш м ы ы Қ ы ы ф ы ж м ы ж ы ш м м ы Қ ж ш ж ы ы м ы ж ы ш м ж ш м ы ы ы ы ы ы ш м ы ж ы ж ж м м м ы ы м ы ы м ы ш м м ш м ы ым ы ы ы Қ Р ы ы м ы ы м ж м ым шы ы ы ы П шы ы ы ы ы ы ш ы м ы ж ы ш м м ы ж ы м ы ш ф ж м Қ ы ы ы м ы ж ы м ш м ш ж ы ы ы ж ж ы ышы Қ ы ы ы м ы ы ы Қ ж ж ым м ы ж ы ы ы ы ш м ы ы ы ы ы М ы ж ы ш м шы ы м мы м м ж ы ы ш ж ш м ы ы ы ы ыш м м ы ы ы ж М ы м ы ж ы ы ы ы ы ж м ы ы ы М ы м ы ы ы ым ы ы ым ы мш ы ш ы м м ыш ым ы ж ш ымы ы ш ж ы ы ш ы м м А ж ы ж шы ш ым м ы ы ж ы ш ым ы ж шы ым ы шы ы ы ы ым м м ш м м ы ш м м ы ы ж ы ы ы ш С ы ы ы ы ш ым м ы ж ы Қ ы ж шы ы ы ым У ы ш ш м ы м ы ы П р р ф

м ш ж

Б

Ұ ым м ы ы ж ы ым м м м м ш м ы Ұ ым м ы ы ы м м ы ы ы ым м ы ы

ы

р лы йд л ш

ы ы м м

ы ы ым м ж

р р лд ры д ж рды дың р б м ым ы ы ыж ы ым ы ы Ж мы ы ж ж ж м ж ы ы мм ы ы ым ы ы ы ы ы м ж ж ы м ым шы ы Б ы ы ж ы ы ы ым ы м ы

м

Ұ тты м

т

ы ы

ж тт ы ж м т ы ж ж ыж

т ы Т р Б Ж

шы ы м м ы СТ жы ы № м ым

№ №

м

ы

м

ы

Р

ы

Ұ ым ы Б

м

м

м

м

м

ж

т ж тт ы ы ы ы ы ымш Ны

мд м

ы ж ы ы

ы

ы ым ы м ы м ы ы ы

м

ы ш ы м ы м Ж ы ы м м ы шы ы

р

ы

Ж ы ы

л ы

м тт

м ы

Б м Ұ ым шы ы ым ы ы Қ ы ы ж ы

жы

ы ым ы м

ж

ш

мш м ы ы ы

м

м

ы

Е

ы

ым

м

Қ

ы

ы ы

ы ж ы ы

ж

ы

Ұ ым ы ОС С жы ы № м ым Ф Ұ тты м м

т ы ы тт ы Т р

ж тт ы ж ы ы т ы ы

м

л ы б й

ж

шы

м жы ы м ым

ж тт р

м ыА

м т

ы

Х

ы ж

мд м

Б

м

Ұ ым

шы ы ым ы ы Қ ы ы ы

ж

ы ы

ж ымш Ны

ы ж ы ы

м

м

ж м

ы

Ж м

Е

ы м ы ф

ж м

Т

ы

ш м

С

И

С

мы

ы

Ж ж

м

м

ы жы

м

ы ы

ы

м ы шы

м

м

ым ы жы

м

ы

А

м

ы СТ

Шы ы

ы №

Қ ж ы ы ы ы

Ж м м

ыж

т

рдың

Б

Е Т м

м

м

ы ш ы м ы Т м м ымы ы

м

м

ж

ж

ж

ы шы ы ы ы

ш ы ы

Қ

ы ы

ж

м ы м

ы ж ы ы

Ұ ым ы ОС С жы ы № м ым Ф Ұ тты м м

т ы ы тт ы Т р

шы

м

м

ы №

ы

л ы

м

и о ж

ы СТ

ыж

т

рдың

ж тт р

ы ы

ы

ы ж ы ы

ы

м

м

ы

м

м

м

ф М

А №

ж

ж

ш

ж Қ

ы ы ы ы

ж

П Б

мм м

Д

В м

ы шы ы ы ы

ы

ж

мм Ф

м Т м

ж ы

Қ ж

м

ы ш ы м ы Т м м ымы ы

м

ж м

ы ы ы м ы

С

ф

ы А

ы ы ы

ы ы ы ы

м

ы ы

м

м

ы

м

ж ымш Ны

м

ым ы жы

Т м

Х

ы ж

мд м

Б м Ұ ым шы ы ым ы ы Қ ы ы ж ы

ы

м ыА

м т

мы

жы ы м ым

ж тт ы ж ы ы т ы

Е

Б Ж м м

И ым

Параграф 8. Пайдаланушылардың өтініштерін орындау тәртібі 314. Мұрағаттық құжаттарға қол жеткізудің санаты бойынша ашық және қол жеткізуі шектеулі болып бөлінеді. 315. Мұрағат пайдаланушыларға ашық мұрағаттық құжаттарды, сондай-ақ оларға анықтамалық-іздестіру құралдарын (ғылыми-анықтамалық аппарат) және кітапхана қорының (анықтамалық-ақпараттық) басылымдарын беруді/ұсынады. Қазақстан Республикасының заңнамасымен, сондай-ақ жеке меншікте тұрған мұрағаттық құжаттардың меншік иесінің немесе иесінің өкіміне сәйкес қол жеткізуі шектелмесе, барлық мұрағаттық құжаттар ашық болып табылады. 316. Қол жеткізуі шектелген мұрағаттық құжаттарға: 1) мемлекеттік құпиядан немесе Қазақстан Республикасының заңдарымен қорғалатын құпия сырдан тұратын мәліметі бар мұрағаттық құжаттар; 2) азаматтың жеке және отбасылық құпиясы, оның жеке өмірі туралы мәліметтері, сондай-ақ оның қауіпсіздігіне қатер тудыратын мәлімет бар мұрағаттық құжаттар; 3) меншік иесі немесе иесі құжаттарын мұрағатқа тапсырған кезде оларға қол жеткізуі мен оларды пайдалану шарттарын белгіленген, мұрағаттық құжаттар жатады. Пайдаланушылардың бұндай құжаттарға, деректер базасына қол жеткізуі және оларды пайдалануы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген шектеулерді және мұрағаттық құжаттардың меншік иесі немесе иесі оларды мұрағатқа тапсырған кезде қойған шарттарын ескере отырып жүзеге асырылады. Қол жеткізуі шектелген мұрағаттық құжаттарға физикалық жай-күйі қанағаттанарлықсыз деп танылған құжаттар да жатады. Пайдаланушылардың көрсетілген құжаттарға қол жеткізуі, сондай-ақ оларды пайдалануы, ерекше жағдайларда, ұйым басшысының жазбаша рұқсатымен жүзеге асырылады. 317. Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген немесе ақпараттық қызмет көрсету бойынша мұрағаттың пайдаланушыларымен жасалған шартында ескертілген жағдайлардан басқа, ұйым мұрағаты пайдаланушыларға өзіндік іздестіру нәтижесінде алынған немесе ұйым мұрағаты көрсеткен қызметі ретінде берілген ақпаратты пайдалануға шек қоюына немесе шарт белгілеуіне болмайды. 318. Ұйым мұрағатының құжаттарын пайдаланудың негізгі нысаны: 1) пайдаланушыларды өтініштері бойынша, сондай-ақ ұйым мұрағатында мынадай немесе басқадай құжаттардың бары және олардың мазмұны туралы бастамашылық тәртіпте хабардар ету. Пайдаланушыларды бастамашылық хабардар етуді оларға тиісті ақпараттарды хат, құжаттардың тізбесі және шолу және тағы сол сияқты түрде жіберу жолымен жүзеге асырылады. 2) ұйым мұрағатының оқу залында жұмыс жасау үшін құжаттар беру; 3) құжаттарды бұқаралық ақпарат құралдарында пайдалану; 4) ақпараттық іс-шаралар дайындау - көрме, конференциялар және басқа да іс-шаралар; 5) құжаттарды уақытша пайдалануға беру болып табылады. 319. Пайдаланушыларды ақпараттық қамтамасыз ету бойынша жұмысындағы мұрағаттың негізгі құжаттары: 1) мұрағаттық анықтама – мұрағаттық құжаттар негізінде құрастырылған, заңды күші бар және өтініші бойынша құжатты ақпаратымен, мұрағаттық шифрін және сол мұрағаттық құжаттарды сақтау бірлігінің парақтар нөмірін көрсете отырып ұйымның хат бланкісінде дайындалған құжат. 2) мұрағаттық көшірме – мұрағаттық шифрін және сақтау бірлігінің парақтар нөмірін көрсете отырып, белгіленген тәртіппен куәландырылған, мұрағаттық құжат мәтінін дәл түсірген көшірме; 3) мұрағаттық үзінді – белгілі бір фактіге, оқиғаға, тұлғаға қатысты мұрағаттық құжат мәтінінің бөлігін дәлмедәл түсірген, мұрағаттық шифрін және сақтау бірлігінің парақтар нөмірін көрсете отырып, ұйым мұрағатының хат бланкісінде жазылған құжат; 4) бастамашылық хат–белгіленген мәселе, тақырып бойынша мұрағаттың сақтауындағы құжаттар туралы ақпараты бар пайдаланушылардың өтініші немесе ұйым мұрағатының бастамасы бойынша ұйымның хат бланкісінде дайындалған хат; 5) мұрағаттық құжаттардың тақырыптық тізбесі–пайдаланушылардың өтініші бойынша немесе ұйым мұрағатының бастамасы бойынша, уақыты мен мұрағаттық шифрін көрсете отырып жасалған, белгілі бір тақырып бойынша мұрағаттық құжаттар, сақтау бірлігі/есепке алу бірлігі тақырыптарының қысқаша жүйеленген немесе мазмұндалған тізбесі; 6) мұрағаттық құжаттар көшірмелерін тақырыптық іріктеу-пайдаланушылардың өтініші бойынша немесе ұйым мұрағатының бастамасы бойынша дайындалған, белгіленген тақырып бойынша мұрағаттық құжаттар көшірмесінің жүйеленген толық жинағы немесе олардың бөлігі Тақырыптық іріктеу титулдық парақты, мұрағат құжаттарының тізбесін және керек болған жағдайда тақырыпқа сәйкес тарихи анықтама; 7) мұрағаттық құжаттардың тақырыптық шолуы болып табылады. 320. Мұрағатқа келіп түсетін сұранымдар былайша бөлінеді: 1) нақты мәселелер, тақырып, оқиға, факті (тақырыптық сұраным) бойынша ақпарат беру туралы сұранымға, Тақырыптық сұранымдардың әртүрлілігі, нақты тұлғаның өмірі мен қызметін зерделеу үшін қажетті мәліметті анықтайтын өмірбаяндық сұраным болып табылады; 2) екі немесе одан да көп тұлғалардың туыстық, туыстық байланысын, отбасының тарихын, тегін (тектану сұранымы) анықтау үшін қажет ақпарат алу жөніндегі сұранымға; 3) әлеуметтік-құқықтық сипаттағы сұранымға. Оған жұмыс өтілі мен жалақы мөлшерін растау, жасы, отбасының құрамы, білімі, марапатталғаны, зейнетақы жарнасы мен әлеуметтік аударылымын, ғылыми дәрежесі мен атағы туралы, сәтсіз оқиғаға ұшырағаны, емделуде, қоныс аударуға, қуғын-сүргінде болғаны, ақталғаны, әскери бөлімдер мен түзетулерде, экологиялық апат аймағында тұрғаны, бас бостандығынан айырылу орынында болғаны, азаматтық хал актілері туралы сұранымдар жатады. 321. Пайдаланушылардың сұранымын ұйым мұрағаты, сұранымда заңды тұлғаның атауы (азаматтар үшін – тегі, аты және әкесінің аты), пайдаланушының пошта және/немесе электрондық мекен-жайы, сұралған ақпараттың тақырыбы (мәселе), хронологиясы көрсетілген жағдайда қарайды және орындайды. Сұранымға өтініш иесі қол қояды. Азаматтар сұранымы тегі, мекенжайы және өтініш білдірушілердің қойған қолы болмаса, ол бүркемелі болып есептеледі және қарауға жатпайды. 322. Ұйым мұрағатында сақтаудағы құжаттар құрамына жатпайтын сұраным тіркелген сәттен бастап 3 күнтізбелік күн ішінде пайдаланушыны хабардар ете отырып немесе пайдаланушыға тиісті ұсыным жасай отырып, қажетті мұрағаттық құжаттар сақталатын мемлекеттік мұрағатқа немесе ұйымға жіберіледі. 323. Мұрағатқа пайдаланушының электрондық поштасы және/немесе пошталық мекен-жайы көрсетілген интернет-өтініші (сұраным) түскен кезде, оған өтінішінің (сұранымының) қарауға қабылданғаны туралы немесе қарауға жатпайтынын дәлелдейтін хабарлама жіберіледі. Қарауға қабылданған өтініш (сұраным) басылып шығарылады және одан әрі қарай онымен жұмыс белгіленген тәртіп бойынша жүреді. 324. Мемлекеттік органның, жергілікті атқару органының, сот органының өз функцияларын атқаруымен байланысты тақырыптық сұранымдарын мұрағат заңнамада белгіленген тәртіп бойынша бірінші кезекте немесе олармен келісілген мерзімде қарайды. Осы сияқты сұранымдар ақысыз негізде жүзеге асырылады. 325. Мұрағат әлеуметтік-құқықтық сипаттағы сұранымды Қазақстан Республикасының «Жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін қарау тәртібі туралы» Заңда белгіленген мерзімде ақысыз орындайды және пайдаланушыға мұрағаттық анықтама, мұрағаттық көшірме және мұрағаттық үзінді нысанында жауабы беріледі. 326. Әлеуметтік-құқықтық сипаттағы сұранымды қайталап орындаған немесе мұрағаттық анықтаманы қолданушының сұранымы бойынша қайта құрастырылған кезде, ұйым мұрағаты бұл анықтамаға кірген мәліметтердің мұрағаттық құжаттарға сәйкестігін тесереді және қосымша мәліметтер анықталған жағдайда қайталанып беріліп отырған мұрағаттық анықтамаға оларды қосымша көрсетеді. 327. Мұрағаттық анықтама және мұрағаттық үзінді ақпараттық құжаттың атауын «МҰРАҒАТТЫҚ АНЫҚТАМА», «МҰРАҒАТТЫҚ ҮЗІНДІ» деп белгілей отырып ортақ бланкіде жасалады. 328. Мұрағаттық анықтамадағы мәтін осы Қағидалардың 35-қосымшасының нысанына сәйкес мұрағаттық құжат түрлерін және олардың уақытын көрсете отырып оқиғасы хронологиялық ретпен беріледі. Мұрағаттық анықтамада мұрағаттық құжаттарды сандық форматқа ауыстыруға рұқсат етіледі. 329. Сұранымда баяндалған мәліметтермен мұрағаттық құжаттардың жекеленген деректері сәйкес келмеуі, егер де басқа барлық мәліметтердің сәйкестігі мұрағаттық құжаттардағы айтылған тұлғалар немесе фактілердің растығына шүбә келтірмесе, оларды мұрағаттық анықтамаға енгізуге кедергі болмайды. Бұл деректер, мұрағаттық анықтамаға, мұрағаттық құжаттарда қалай баяндалса солай түсіріледі, ал алшақтығы, сәйкес келмеуі және атауының дәл келмеуі, аты, әкесінің аты, аты-жөні берілмеуі немесе бірінің болуы жөнінде анықтаманың мәтінінде жақша ішінде түсіндіріледі. («Құжатта солай», «Түпнұсқаның мәтінінде солай»). 330. Мұрағаттық анықтаманың мәтіні бойынша ескертпеде түсініксіз жазылған, автордың түзеткені, түпнұсқа мәтінінің бүлінуі салдарынан оқуға жарамайтын орындары («Түпнұсқаның мәтінінде осылай», «Мәтінде түсініксіз») деп ескертіледі. Мұрағаттық құжаттар мазмұны бойынша негізделіп жасалған мұрағаттық анықтаманың мәтінін орындаушының өзгертуіне, дұрыстауына, түсініктеме беруіне, жеке тұжырымын жасауына рұқсат етілмейді. 331. Мұрағаттық анықтаманың соңына мұрағаттық анықтаманы жасауда пайдаланылған мұрағаттық құжаттардың сақтау бірлігінің, баспа басылымдарының мұрағаттық шифрі мен парақтар саны қойылады. Мұрағаттық анықтаманың мәтініне әрбір фактіні немесе оқиғаны баяндағаннан кейін бірден мұрағаттық құжаттардың сақтау бірлігінің мұрағаттық шифрларын және парақтар нөмірін қоюға болады. 332. Көлемі бір парақтан асатын мұрағаттық анықтамаға парақтар тігіледі, нөмірленеді және ұйымның мөрі қойылады. 333. Мұрағаттық анықтамаға ұйым басшысы, орындаушы қол қояды және ұйымның мөрімен куәландырылады. Ондағы көрсетілген мәліметтер толық болмаған жағдайда, оның себебі көрсетілген ілеспе хат жазылады. Қажет болған жағдайда мұрағаттық анықтамаға мұрағаттық анықтамада баяндалған мәліметтерді растайтын мұрағаттық құжаттар көшірмесі немесе олардан үзінділер қоса беріледі. 334. Сұранымда орындау үшін қажетті құжаттар мұрағатта болмаған жағдайда ұйымның бланкісіне сұранымның тақырыбы бойынша мұрағаттық құжаттардың жоқ болу себептері туралы жауап құрастырылады, және мүмкіндігінше қайда хабарласу қажеттігіне ұсыным береді. Қажет болған жағдайда жауап ұйым мөрімен бекітіледі. 335. Сұраған мәліметтері бар мұрағаттық құжаттардың жоғалған фактісі құжатпен расталған жағдайда, ұйым мұрағаты осы мәселе бойынша, қажет болған жағдайда, ұйым мөрімен куәландырылған анықтама береді. 336. Мұрағаттық үзіндіде мұрағаттық құжаттың атауы, оның нөмірі мен уақыты толық көшіріледі. Сұраным бойынша барлық бар деректер мұрағаттық құжаттар мәтінінен жан-жақты алынады. Үзінді бір-біріне қатысы жоқ бірнеше жекеленген мәселелері бар құжаттардан ғана алынады. Әрбір үзіндінің бастауы мен соңы, сондай-ақ мұрағаттық құжат мәтініндегі жекеленген сөздердің болмағаны көп нүктемен белгіленеді. Мұрағаттық үзінді мәтініне ескертпеде түпнұсқа мәтінінің бөлігі, түсініксіз жазылғаны, автордың түзеткені, мәтіннің бүлінуі салдарынан оқылуға жатпайтындығы және тағы сол сияқтылар туралы тиісті ескертулер жасалады. Дәлдігіне күмән келтіретін жекеленген сөздер мен түпнұсқаның сөйлемі «Түпнұсқа мәтінінде солай», «Құжатта осылай» деген сөздермен ескертіледі. Мұрағаттық үзіндінің мәтінінен кейін мұрағаттық құжаттың сақтау бірлігінің мұрағаттық шифрі мен парақтар нөмірі көрсетіледі. Сұраным бойынша берілген мұрағаттық үзіндінің түпнұсқалығы ұйым басшысының қол қоюымен және ұйымның мөрімен куәландырылады. 337. Баспа құралдарын, жеке компьютер пайдалана отырып дайындалған мұрағаттық көшірмелер және үзінділер ұйымның ортақ бланкісіне құжаттың атауын «Мұрағаттық көшірме», «Мұрағаттық үзінді» белгілеумен ресімделеді. Құжаттың ксерокөшірмесін немесе фотокөшірмесін дайындаған кезде ұйымның ортақ бланкісін ы М ы ш м м м ы м ж ы м ы ш ф Е ш м м ы м ы ш ф ы ы ж ы ы ы

ы ш м ы ы ы М ы

м

Параграф 6. Кино бейнеқұжаттың көрсеткіштерін, шолуларын, жинақтама парақтарын жсасау тәртібі 288. Мұрағаттық құжаттарда аталатын, іздестіру деректері көрсетілген әліпбилік, жүйелеу немесе басқа белгілерімен құрастырылған пән (заттар) атауларының тізбесі тұрғысындағы мұрағаттық анықтамалық көрсеткіш болып табылады. Ұйым мұрағатындағы көрсеткіш жіктеледі: 1) көлемі бойынша – қор аралық және қор ішінде; 2) пішіні бойынша – электрондық, парақтық немесе карточкалық; 3) айдар құрылымы бойынша – саңылаусыз (пәндік ұғым және олардың іздестіру деректері) және мазмұндалған (пәндік ұғымы түсіндірмелермен қоса жүретін); 4) көрсеткіштер ішіндегі ұғымдар топтастық бойынша - әліпбилік, жүйелік, хронологиялық. Көрсеткіштер сақтау бірлігінің тақырыптарына (оларды қарамастан) немесе құжаттарға (сақтау бірліктерін қарай отырып) құрастырылады. Көрсеткіштердің негізгі түрлері - пәндік (оның әртүрлілігі – тақырыптық, атаулы, географиялық), хронологиялық болып табылады. Көрсеткіш ішінде топтастық ұғымы бойынша әліпбилік, жүйелілік және хронологиялық көрсеткіш болып бөлінеді. 289. Құжаттар көрсеткіші істер тізімдемесінің бір құжатына, бірнеше істер тізімдемесінің құжаттарына, мұрағаттық қордың құжаттарына, бір мұрағаттық қордың немесе бірнеше мұрағаттық қордың істер тізімдемесіне құрастырылуы мүмкін. 290. Кез келген көрсеткіштің тізімдемені сипаттауы пәндік ұғымнан (айдардан) және іздестіру деректерінен тұрады. Көрсеткіштің орнына қарай айдар қарапайым, (айдаршасыз) және күрделі (айдаршасы немесе ұғымның анықтауы бар) болады. Бір істер, құжаттар тізімдемесінің сақтау бірлігіне көрсеткіштің іздестіру деректері сақтау бірлігінің реттік нөмірін қамтиды. Бір ұйым мұрағатының көрсетілген деректері бірнеше мұрағаттық қордың сақтау бірлігіне көрсеткіштің іздестіру деректері мұрағаттық қордың істер, құжаттар тізімдемесінің нөмірлерімен толықтырылады. 291. Тақырыптық көрсеткіш өзіндік тарихи фактілер мен құбылыс болатын ұғымды қамтиды. Мұндағы айдар мен айдаршалар атау септігінде жазылады. 292. Пәндік көрсеткіш әліпбилік ретпен орналасқан ұғымды қамтиды. Жалпы пәндік көрсеткіш әртүрлі ұғымды қамтиды және айдар құрылымы бойынша тек қана қатаң болады. Арнайы пәндік көрсеткіш біркелкі ұғымды (құжаттар түрін, авторлар тегін, ұйым атауларын, олардың құрылымдық бөлімшелерін, салалардың атауларын және сол сияқтыларды) қамтиды және қатаң немесе мазмұндалған болады. Атаулы көрсеткіш әліпбилік белгісі бойынша құрастырылады және тегігн, есімін, әкесінің атын (әркелкі оқылуы, бүркеншік есім, лақап аты, жалған аты) және өмірбаяндық анықтаманы қамтиды. Географиялық көрсеткіш мемлекеттің, әкімшілік-аумақтық бірліктің, теңіздің, өзеннің және өзге де географиялық нысаналардың атауларын қамтиды. Көрсеткіште жинақталған ұғымдар немесе әкімшілік-аумақтық атаулар түсіндірмесіз енгізіледі. 293. Хронологиялық көрсеткіш тарихи оқиғаларды, құбылыстарды және фактілерді немесе құжаттың уақыты енгізілген, хронологиялық тәртіппен орналасқан айдарлардан тұрады. 294. Мұрағаттық анықтамалықтарға көрсеткіш іздестіру деректеріндегі сілтемелер анықтамалықтардың беттеріне немесе бөлімдеріне (каталог үшін) беріледі. 295. Шолу жекеленген құжаттар кешенінің құрамы мен мазмұны туралы жүйеленген мәліметі қамтылған мұрағаттық анықтамалық болып табылады. Ұйым мұрағатындағы шолудың түрлері мұрағаттық қордың шолуы және тақырыптық шолу болып табылады. Мұрағаттық қордың шолуы үшін сипаттаудың нысанасы бір мұрағаттық қордың құжаты (құжаттар тобы, құжат бөлігі), сақтау бірлігі, есепке алу бірлігі болып табылады. Ұйым мұрағатының құжаты бойынша тақырыптық шолу үшін сипаттау нысанасы нақты тақырып бойынша бір мұрағаттық қор (мұрағаттық қор бөлігі, мұрағаттық қорлар топтары) құжат (құжаттар тобы, құжат бөлігі), сақтау бірлігі, есепке алу бірлігі болып табылады. 296. Мұрағаттық қорды шолу жеке алынған мұрағаттық қор құжаттарының құрамы мен мазмұны туралы жүйеленген мәліметті қамтиды. 297. Тақырыптық шолу белгіленген тақырып бойынша мұрағаттық қордың бір немесе топ құжаттары бөлігінің құрамы мен мазмұны туралы жүйеленген мәліметті қамтиды. 298. Шолуды құрастырған кезде мұрағаттық қорды және/немесе тақырыптарды таңдауда, шолудың негізгі бөлімінде ақпаратты топтастыру принципінде, құжаттар туралы (жеке немесе топтасқан аңдатпа) ақпарат ұсынғанда әртүрлі әдістемені, жекеленген құжаттар түрін жазбалаудың әртүрлі әдістемесін қолдануда, шолуға анықтамалық аппарат құрамының және толықтыру деңгейін мақсатты іздестіруде саралап жіктеу әдісі қолданылады. 299. Шолу сақтау бірлігінің, есепке алу бірлігінің, құжаттардың және анықтамалық аппараттың жекеленген топтарының аннотация жиынтығынан тұрады. Аннотацияда сақтау бірлігі, есепке алу бірлігі, құжаттар тобының мазмұны баяндалады, құжаттардың әртүрлілігі, олардың авторлары, хронологиялық шектері, түпнұсқалығы, іздестіру деректері көрсетіледі. Шолуда мұрағаттық қордың іздестіру деректері істер (құжаттар) тізімдемесінің, сақтау бірлігінің, есепке алу бірлігінің, сақтау бірлігінің парақтар нөмірлерінен тұрады. Қор аралық тақырыптық шолуда іздестіру деректер қоры нөмірімен толықтырылады. Шолудың ғылыми-анықтамалық аппаратына титулдық парағы, мазмұны (мазмұн), алғысөз, қысқартылған сөздер тізімі, көрсеткіштер кіреді. Тақырыптық шолуға мұрағаттық қорлардың тізімі, шолудағы бар ақпарат және тақырып бойынша библиография құрастырылады. Шолуға алғысөзде қор жасаушының тарихы және мұрағаттық қор тарихы, шолудың құрылымы, ғылымианықтамалық аппараттың құрамы бойынша мәлімет баяндалады. 300. Шолулар құрылымы, саласы (функционалдық), пәндік-тақырыптық, географиялық, хронологиялық және басқа да белгілері бойынша жасалады. 301. Кинобейнеқұжаттың жинақ парағы – жекеленген планның (жинақтау кадрдың) мазмұнын ашатын және жүйелеуді бекітетін мұрағаттық анықтамалық. Кинобейнеқұжат жинақ парағы – аяқталған кинотуындының (фильмнің, арнаулы шығарылымның, киножурналдың, телесюжеттің) кадрлық сипаттауы. Жинақ парағы кинотуындыны жасау процесінде түзіледі және киноқұжатқа немесе кинобейнехатқа тақырыптық ілеспе құжаттама құрамында мұрағатқа түседі. Кинобейне құжатының жинақ парағы болмаған жағдайда мұрағатта жасалады және мынадай элементтерден - басқы жазбадан, тізімдемені сипаттаудан және қорытынды жазбадан тұрады. 302. Басқы жазбада: 1) мұрағаттық атауы; 2) «жинақ парақтың № ...» және сипаттамасын (дыбыстауды, түсін, бөлімдер санын) көрсете отырып киноқұжаттың атауын; 3) студия атауы, киноқұжат өндірісінің күні, фильмнің авторы (режиссері, операторы, сценарийдің авторы) көрсетіледі. 303. Жинақ парағын құрастыру онымен бір уақытта жоспарлы сипаттау жөніндегі дыбысжинақтау столында қарау кезінде киноқұжат позитиві бойынша жасалады. Дыбысжинақтау столында қарау кезінде жинақ парағында мынадай ретпен деректер белгіленеді: 1) реті бойынша планның (жинақ кадрдың) нөмірі (кадрдың шеті шыққан кезде экранда бастау сәтінің нөмірлері көрінеді), егер позитивтің бастау сәті болмаса, онда киноқұжаттың негативімен жұмыс кезінде оны жазу үшін, план нөміріне орын қалдыру қажет; 2) жинақтау кадр нөмірінен кейін жинақтау кадрге (жалпы, орташа немесе ірі) анықтама беріледі; 3) жобаның (жинақтау кадрдың) метражы метроөлшем немесе сызғыш көмегімен анықталады. Метроөлшеммен планды өлшеген кезде оның ұзындығын онның біріндей кадрге дейінгі дәлдікпен, ал сызғышпен өлшегенде бір кадрге дейінгі дәлдікпен (киноүлдірдің бір метрінде 52,4 кадр бар) көрсету керек; 4) киноқұжат планының бейнелеу мазмұны қысқаша сипатталады. Оқиға дәл көрсетіледі, түсірілген нысана толығымен аталады, мүмкіндігінше тұлғалар аталады (егер адамдар бірнешеу болса, оларды солдан оңға қарай тізбелеу керек, аты-жөні тегінің алдында қойылады), егер адам немесе тұлғалар тобы арқасымен түсірілген болса, оны жинақ парақта белгілеу қажет. Кадрде жекеленген ұрандар, безендірмелер бар болса, олар жинақ парағында белгіленуі қадет. Осы бағанада кинотүсірілімнің барлық арнаулы әдістері (панорама, қараңғылануы, қозғалыс, жазба және сол сияқтылар) белгіленеді, жинақ парақта бұл әдістер қысқартылып белгіленеді (ПНР, ҚРҢ, ҚЗС, ЖЗБ). Түсірілімнің барлық ерекшеліктері - қозғалыспен, жүру, жоғарыдан, ұшақтан, түнде және басқалар жинақ парақтың тізімдемені сипаттауында айқындалады және план бейнесін жазбалағаннан кейін кішкен жақшаның ішінде көрсетіледі. «Бейненің мазмұны» бағанында киножурналға құрастырылған жинақ парақта әрбір сюжеттің атауы, түсірілімнің орны және сюжетті түсірген кино операторлардың тектері көрсетіледі. «Фонограмма мәтіні бағанында диктордың сөзіне қатысты техникалық жоспардың сипаттауына қарсы фонограмманың ілеспе мәтіні келтіріледі. Дыбысжинақтау столында позитивпен жұмысты аяқтағаннан кейін позитивті негативпен және аралық позитивпен киноқұжаттың барлық элементтерінің толық жинағымен бір-біріне сәйкестік пәніне салыстырма тексерісті жүзеге асыру қажет. Киноқұжаттың жинақ парағына қорытынды жазбада жеке-жеке толық жинақтың элементтерінің әрқайсысы бойынша киноқұжаттың жалпы метражы, жинақ парақтың құрастырушысының лауазымы мен тегі, жасаған уақыты көрсетіледі. Жинақ парақты құрастыру бойынша жұмыстың қорытындысында оны екі данада қайта басуды жүзеге асырады (біреуі зерттеушілер мен қызметкерлер жұмыста қолданады, екіншісі түптеледі және сақтандырудың көшірмесі ретінде болады). Жоба (немесе жинақтау кадры) – жекелеген оқиға немесе құбылысты бейнелеуді үздіксіз түсіруді білдіретін

Параграф 7. Ұйым мұрағатының автоматтандырылған ғылыми-анықтамалық аппаратын жасау тәртібі 305. Мұрағаттың автоматтандырылған ғылыми-анықтамалық аппараты мұрағаттық құжаттар мен ақпаратты тиімді іздестіру үшін арналған электрондық анықтамалықтардың кешені іспеттес (құжаттарды жазбалаудың деректер базасы). 306. Басқару құжаттамасының автоматтандырылған ғылыми-анықтамалық аппараты ұйымның ағымдағы іс жүргізуінде, соның ішінде электрондық тіркеу-бақылау картотекалары мен электрондық істер номенклатурасы сияқты оның элементтерінде жасалатын ақпараттық-іздестіру жүйесіне негізделеді. Электрондық тіркеу-бақылау карточкаларының негізгі өрісі - авторы (хат алмасушы), құжат түрінің атауы, құжаттың уақыты, әріп саны, тақырыбы (қысқаша мазмұны), қарар, орындалу мерзімі, орындалғаны туралы белгі болып табылады. Құжат туралы ақпарат іздестіру бір өрісі бойынша да, өрістерді қисындастыру бойынша да жүзеге асырылуы мүмкін. 307. «Номенклатура бойынша істер нөмірі» тіркеу-бақылау карточкаларының өрісі құжат деңгейіндегі ақпаратты іздестіруден істер деңгейіндегі іздестіруге өткен кездегі байланыстырушы іздестіру деректері болып табылады. Автоматтандырылған режімде істердің электрондық номенклатурасы болған жағдайда істегі құжаттарды есептен шығару және істерден құжаттарды алу жүзеге асырылады. Істер номенклатурасының негізгі іздестіру деректемелері - істің әріп саны, істің (томның, бөлімнің) тақырыбы, істің (томның, бөлімнің) саны, тізбе бойынша сақтау мерзімі мен тармағы болып табылады. 308. Автоматтандырылған режимдегі істердің электрондық номенклатурасы негізінде істер тізімдемесін қалыптастыру жүзеге асырылады. Бұндай жағдайда ақпаратты іріктеу үшін құжаттардың (тұрақты, уақытша (10 жылдан жоғары), уақытша (10 жылға дейінгі қоса алғанда) сақтау) сақтау мерзімдері «сүзгі» болып табылады. 309. Істердің электрондық тізімдемесінде іс деңгейіндегі ақпаратты сипаттау келесі деректемелері болады: 1) жазбаның (істің нөмірі) реттік нөмірі; 2) істің индексі; 3) істің тақырыбы; 4) түпнұсқалығына (көшірмесіне) нұсқау; 5) құжаттардың соңғы күндері; 6) істегі парақтар саны; 7) құжаттар аннотациясы болып табылады. Электрондық тізімдеменің жиынтығы мұрағаттық қор жөнінде тұтастай ақпарат береді. 310. Электрондық тіркеу-бақылау карточкалары автоматтандырылған каталог жасау үшін негіз болып табылады. Егер кәдімгі ғылыми-анықтамалық аппаратта каталогтар түрлері мен әртүрлілігі (жүйелі, тақырыптық, атаулы, ұйымның және басқалардың тарихы бойынша) бір-бірімен сілтеме жүйесімен байланысса, автоматтандырылған режімде құжат немесе іс деңгейінде жазбасы бар бір электрондық каталог қалыптасады. Каталог тақырыптарды, географиялық атауларды, қызметкерлерді және тағы басқаларды айқындайтын негізгі сөздермен жабдықталады. Каталогте қарастырылған жіктеудің сұлбасы құжатты бір немесе бірнеше айдарға жатқызуға мүмкіндік береді. Жіктеу сұлбасы бойынша ақпарат іздестіру электрондық каталогті жүйелеу каталогі, географиялық атауы бойынша каталогті географиялық каталогі және тағы сол сияқты (ретінде) пайдалануға болады. 311. Ұйымда құжаттарды тіркеудің автоматтандырылған жүйесі болмаған жағдайда басқару, дыбыс-бейне жазук және ғылыми-техникалық құжат деңгейінде жазбалаудың деректер базасы (электрондық каталог) жасалады. Электрондық каталогта жазбалаудың негізгі деректемелері: 1) индексі, айдары, айдаршасы; 2) оқиғаның уақыты, оқиғаның орны; 3) мазмұны; 4) мұрағаттық қордың атауы, мұрағаттық қордың нөмірі; 5) істер (құжаттар) тізімдемесінің нөмірі; 6) істің (құжаттың) нөмірі, парақтың нөмірі болып табылады. Мұрағаттық қордың атауы, мұрағаттық қордың нөмірі, істер (құжаттар) тізімдемесінің нөмірі, істің нөмірі, парақтың нөмірі деректемелерінің есепке алу сипаттамасы бар және олар есепке алудың автоматтандырылған жүйесінен өзгеруі мүмкін. 312. Ғылыми-анықтамалық аппарат функциясы ақпаратты іздестіру рәсімінің көмегімен атқарылатын, іздестіру нәтижесі экранда немесе файлдар түрінде қарау және басып шығару, анықтамалықтардың мәтінін қалыптастыру болады. Жүйеге, нысананы жазбалауды сипаттайтын негізгі сөздер, жазбалау процесінде немесе оны аяқтағаннан кейін енгізіледі. Негізгі сөздер пайдаланушыларға мұрағаттық қор, істер тізімдемесі, іс, құжат деңгейіндегі ақпаратты жедел іздестіруге мүмкіндік береді. Материалдардың толық мәтінін (мұрағаттық құжаттарды, журнал мақалаларын, заң актілерін) қамтитын толық мәтінді деректер базасы бойынша ақпарат іздеу ең алдымен пайдаланушылардың рефератқа (кіріспеге) және қажет болған жағдайда тиісті мәтінге ауыса отырып құжат тақырыбының бөлімдеріне назар аударуын қарастырады. Пайдаланушыларға, қажет болған жағдайда, құжаттың толық мәтінінің көшірмесін жедел түрде алу мүмкіндігі беріледі. Толық мәтінді құжат бойынша ақпарат іздеу дереккөздіктің баспалық нұсқасынан немесе жіктелу әріп саны бойынша, сондай-ақ құжат мәтінінен кәдімгі тілдегі сөздер бойынша таңдалатын дескриптормен жүзеге асырылуы мүмкін. 313. Тұрақты сақтауға жататын құжаттар, мұрағатқа автоматтандырылған ғылыми-анықтамалық аппаратпен бірге тапсырылады. Автоматтандырылған ғылыми-анықтамалық аппараттың деректер базасының құрылымында деректемелердің болуы және осы деректемелер бойынша электрондық форматта ақпарат беру ұйым мұрағатының деректер базасы мен мемлекеттік мұрағаттың автоматтандырылған ғылыми-анықтамалық аппаратының сәйкес келуін қамтамасыз етеді.

М

м

Параграф 3. Құжаттардың істер тізімдемесін жасау тәртібі 266. Құжаттардың істер тізімдемесі (сақтау бірлігінің/есепке алу бірлігінің құрамы мен мазмұнын ашуға, қор ішінде жүйелеуді және есепке алуды нығайтуға арналған мұрағаттық анықтамалық), сақтау бірлігінің/есепке алу бірлігінің тізімдемені сипаттауынан, қорытынды жазбадан, куәландырма парағынан және тізімдемеге анықтамалық аппараттан тұрады. 267. Тізімдеменің тізімдемені сипаттауы: 1) сақтау бірлігінің, есепке алу бірлігінің реттік нөмірін; 2) іс жүргізудің индексінен немесе мүліктік (өндірістік) нөмірін; 3) сақтау бірлігінің, есепке алу бірлігінің тақырыбын; 4) құжаттардың аралық уақытын; 5) сақтау бірлігіндегі парақтар санын; 6) құжаттардың көшірмелігіне нұсқауды; 7) құжаттарды жаңғыртудың (көшірме түсірудің) тәсілдерін қамтиды. Тізімдеменің сипаттауы сақтау бірлігінің, есепке алу бірлігінің жекеленген құжаттарының (құжаттар тобының) аңдатпасымен толықтырылуы мүмкін. 268. Істер (құжаттар) тізімдемесінің анықтамалық аппаратына: 1) титулдық парағы;, Құжаттар, істер тізімдемесінің титулдық парағында мынадай деректер орналасады: мұрағаттық қордың атауы хронологиялық ретпен мұрағаттық тізімдемеге енгізілген құжаттар жасалған кезеңге қатысты, ұйымның-қор жасаушының ресми атауы ретінде, оның барлық өзгертілген атаулары, өзгерген бағыныстылығы және қысқартылған атауы (кішкене жақшада) жазылады; мұрағаттық қордың нөмірі; мұрағаттық тізімдеме нөмірі; мұрағаттық тізімдемеге енгізілген құжаттардың ең алдыңғы және ең соңғы күні. Егер мұрағаттық тізімдемеге бірнеше жылдың істері үзіліспен енгізілген болса, онда титулдық параққа бар құжаттардың жылы қойылады; 2) мазмұн (мазмұны). Істердің мұрағаттық тізімдемесінің және оған анықтамалық аппаратының мазмұнындағы (мазмұндағы) бөлімдеріне - алғысөз, қысқартылған сөздер тізімі, мұрағаттық тізімдемеге енгізілген барлық бөлімдердің, ішкі бөлімдердің және істердің өте ұсақ топтарының атаулары, бар болса көрсеткіштер тізбеленеді; 3) алғысөз. Алғысөз құжаттар, істер тізімдемесінің әрқайсысына немесе мұрағаттық қордың барлық тізімдемесіне ортақ жасалады. Алғысөзде заңнамалық деректерге және қор құжаттарына сілтеме жасай отырып қор жасаушының тарихын қысқаша баяндайды. Біріктірілген мұрағаттық қордың мұрағаттық тізімдемесіне, егерде оған енгізілген мұрағаттық қорлар бір мұрағаттық тізімдемеге енгізілген болса, онда ортақ алғысөз жасалады. Сонымен қатар біріктірілген мұрағаттық қорға енгізілген жекеленген мұрағаттық қорлардың мұрағаттық тізімдемесіне алғысөз жасалады. Бұндай жағдайда біріктірілген мұрағаттық қорға және оның жекеленген мұрағаттық қоры мен олардың мұрағаттық тізімдемелеріне қатысты барлық жалпы мәліметтері ортақ алғысөзге енгізіледі. Жекеленген мұрағаттық қорлардың мұрағаттық тізімдемелеріне алғысөзде, осы мұрағаттық қорларға қатысты мәліметтер ғана баяндалады, және сілтеме жалпы алғысөзге жасалады. Ұйым-қор жасаушы тарихына арналған алғысөздің бірінші бөлімінде қысқаша: нормативтік құқықтық актілерге сілтеме жасай отырып ұйымның-қор жасаушының құрылған уақыты, сондайақ бұрынғы ұйымның атауы, ұйымның-қор жасаушының бағыныстылығы; ұйымның-қор жасаушының құзыреті, құрылымы мен функциясы; негізгі себептерін көрсете отырып, ұйымның-қор жасаушының атауларының, құрылымдарының және ведомстволық бағыныстылығының өзгеруі; нормативтік құқықтық актілерге сілтеме жасай отырып ұйымның-қор жасаушының таратылған (қайта ұйымдастырылған) күні, сондай-ақ оның функциясын алған ұйымның атауы баяндалады. Мұрағаттық қордың тарихы мен оның жай-күйіне сипаттамада: мұрағаттық тізімдемедегі құжаттардың толықтығы; мұрағаттық қордың хронологиялық шегінен шығатын құжаттардың бар-жоғы көрсетіледі. Сондай-ақ оның алдындағы ұйымның немесе құқықтық мұрагерінің және осы ұйымның (таратылған немесе қайта ұйымдастырылған кездегі) жекеленген функцияларын атқарған ұйымның көрсетілген істері бар мұрағаттық қордың атауы мен нөмірі келтіріледі. Мұрағаттық тізімдемедегі істердің құрамы мен мазмұнына қысқаша сипаттамада құжаттардың әртүрлілігі мен олардың түрлері бойынша және мазмұны бойынша тұрпатты істердің топтары белгіленеді. Алғысөзде істерді қалыптастырудың негізгі принциптері, құжаттар мазмұнын ашудың әдістері, істерді сипаттаудың және ресімдеудің ерекшеліктері көрсетіледі. Сонымен қоса жүйелеу сұлбасын қолданбай мұрағаттық тізімдемені құрастырудың принциптерін, бірнеше жылдың құжаты бар істерді жүйелеудің ерекшеліктерін көрсетеді. Алғысөздің қорытынды бөлімі мұрағаттық тізімдемеге жасалған анықтамалық аппараттың сипаттамасынан, оны құрастырудың негізгі принциптерінен және оларды пайдаланудың тәртібі туралы нұсқаудан тұрады. Алғысөзді құрастырушы уақытын көрсете отырып қолын қояды. 4) қысқартылған сөздер тізімі. Қысқартылған сөздер – істердің мұрағаттық тізімдемесіндегі және оған жасалған анықтамалық аппараттағы сипаттаудың әдістерін бірыңғайлауға, оның көлемін азайтуға арналған. Егер сипаттау кезінде қысқартылған сөздер пайдаланылса, қысқартылған сөздер тізімі жасалады. Қысқартылған сөздер әліпбилік ретте орналастырылады, сол жақта қысқартылған сөздер, сызықша қойылып толық мағынасы беріледі. Тізімге жалпы қабылданған қысқартылған сөздер енгізілмейді. Өз еркімен қысқарту жасауға рұқсат етілмейді.; 5) көрсеткіштер.

Параграф 5. Каталогтар мен картотекаларды жасау тәртібі 276. Каталог, құжаттар мазмұны туралы ақпараттар пәні (тақырыптар, салалар) бойынша топтастырылған, осы каталог үшін қабылданған құжатты ақпаратты жіктеу сұлбасымен сәйкес орналастырылған қор аралық мұрағаттық анықтамалық болады. Әртүрлі каталогтар жиынтығы каталогтар жүйесін құрайды. 277. Каталогтарды дайындау, жасау және жүргізу бойынша жұмыс құжаттарды каталогтау деп аталады. Каталогтау жұмыстың жеке түрі ретінде (тақырыптық әзірлеме), сондай-ақ құжаттарды жазбалау және іздеп табумен байланысты жұмыстың басқа түрлері процесінде ( қосымша (жолай) каталогтау) жүргізуге болады. Каталогтау кезінде саралап жіктеу әдісі қолданылады, ол: 1) мұрағаттық қорды, олардың құрылымдық бөліктерін таңдау ретін анықтауда; 2) істер мен құжаттарды және олардан ақпаратты іріктеуде; 3) құжатты ақпаратты жазбалаудың тиісті әдістерін қолдануда. 278. Каталогтау мынадай жұмыстардың түрін: 1) жіктеу сұлбасын құрастыруды; 2) құжаттарды іздеп табу және іріктеуді; 3) каталогтік карточкада жазбалауды; 4) карточкаларды жүйелеуді; 5) каталогтарды жүргізуді қамтиды. 279. Жіктеу схемасын таңдау ұйым мұрағатының құжаттар құрамымен және оларды пайдалану міндеттерімен айқындалады. Құжатты ақпараттың жіктеу схемасы, белгіленген ретпен орналасқан каталогтардың бөлінген жіктелу тізбесі бар жазба немесе кескіндемелік құжат болып табылады және көрсетілген бөліктер бойынша құжаттардан мәліметтерді бөлу үшін арналған. 280. Каталогтар құрылған схемасына қарай жүйелік, тақырыптық, пәндік және олардың әр түрлілігі (атаулы, географиялық, объектілік) болып бөлінеді. 281. Құжатты ақпарат жүйелік каталогта білім саласы мен ұйымның тәжірибелік қызметі бойынша жіктеледі және қисынды жүйелілікпен орналасады. Құжатты ақпарат атаулы каталогте құжаттарда аталатын немесе олардың авторы болып табылатын тұлға тегінің әліпбиі бойынша жіктеледі. Бұдан әрі жүйелеу хронологиялық немесе қисынды жүйелілікте жүргізіледі. 282. Каталогтің тізімдемені сипаттау құрамына: 1) ұйым мұрағатының атауы; 2) индексі; 3) айдар, айдарша; 4) оқиға уақыты, оқиға орны; 5) мазмұны; 6) мұрағаттық қордың нөмірі, мұрағаттық қордың атауы; 7) істер (құжаттар) тізімдемесінің, сақтау бірлігінің, парақтар нөмірі; 8) құжат тілі; 9) құжатты жаңғыртудың әдісі кіреді. Каталогтар бөлімдері немесе каталогтар бөлімдерімен басқа мұрағаттық анықтамалықтар арасындағы өзара байланыстар үшін сілтеме жасау жүйесі қолданылады. 283. Каталогты жүргізу, оның жұмыс істеуін қамтамасыз ететін жұмыстар кешені, оған: 1) жұмысты ғылыми-әдістемелік қамтамасыз ету; 2) карточкілерге әріп сан қою; 3) әріп сан және айдар бойынша карточкаларды жүйелеу; 4) каталогке сілтеме аппаратын құрастыру; 5) каталогті жетілдіру кіреді. Ғылыми-әдістемелік қамтамасыз ету жекеленген мұрағаттық қорларды (немесе олардың топтарын) каталогтау бойынша әдістемелік құралдар, каталогтерді жіктеудің жұмыс сұлбасын әзірлеуді, оларды нақтылау және толықтыруды қамтиды. Әріпсан қою жіктеудің сұлбасы бойынша әріпсанды таңдау немесе құрастыру және оны каталогтік карточканың тиісті ақпаратына жатқызу болып табылады. Атаулы каталогте карточкілерге әріпсан қойылмайды, әліпби бойынша орналасады. Каталогті жетілдіру өзіне жіктеу сұлбасын жетілдіруді, каталогтің мазмұнын және ресімделуін тексеруді, жазбалауды тексеруді (саралау, бір мұрағаттық қор немесе істер (құжаттар) тізімдемесі бойынша біртектес ақпаратымен сипаттамаларды біріктіруді, олардың жүйелеуін нақтылауды) қамтиды. 284. Каталогтер жүйесін толықтырудың бірден-бір дереккөзі мұрағаттық қордың ең ақпаратты және жиі пайдаланылатын құжаттарына жасалған тақырыптық және пәндік-тақырыптық картотекалар, жеке құрам бойынша картотекалар болып табылады. 285. Басқару құжаттамасын сақтайтын ұйым мұрағаты атаулы картотека жасайды. Атаулы картотека (жеке құрам бойынша картотека) еңбек өтілі, еңбек ақысы және басқа да әлеуметтікқұқықтық деректер туралы мәліметтерді іздестіру үшін жасалады. Карточкаларда мұрағаттық қордың нөміріне, істердің жиынтық тізімдемесінің жылдық бөліміне, ол туралы мәлімет бар істер, парақтар нөміріне сілтемемен қызметкердің тегі, есімі, әкесінің есімі жазылады. Карточкалар тегінің әліпбилік ретімен, ал тегі шегінде есімі мен әкесінің аты бойынша әліпбиімен жүйеленеді. 286. Дыбыстық-бейнелік құжаттама сақтайтын ұйым мұрағаты: 1) киноқұжаттың авторлары (режиссері, сценарисі және операторы) туралы мәліметі бар атаулы картотека, киноқұжаттың шығарылған уақыты туралы мәліметі бар хронологиялық картотека, киноқұжаттардың атаулары туралы, әліпбилік ретпен орналасқан, мәліметі бар әліпбилік картотека; 2) тұлғалар туралы мәліметі, фотоқұжаттардағылар туралы ақпараты бар атаулы картотека, объектілері, оқиғалар туралы мәліметі, фотоқұжаттағылар туралы ақпараты бар объектілік картотека; 3) үнқұжатқа жазылған көркемсуретті, музыкалық немесе құжатты шығарманың авторы және орындаушылары туралы мәліметі бар атаулы картотека, үнқұжатқа жазылған көркемсуретті, музыкалық немесе құжатты шығармалар туралы мәліметі бар жанрлық картотека; 4) әліпбилік реттегі бейнеқұжаттардың атаулары туралы мәліметі бар әліпбилік картотека, бейнеқұжаттың шығарылған күні туралы мәліметі хронологиялық картотека жасайды. 287. Ғылыми-техникалық құжаттама сақтайтын ұйым мұрағаты: 1) күрделі құрылыс нысаналарына және нысаналарды құрастыруға жасалатын объектілік каталогы; 2) жобалардың, әзірлемелердің, бұйымдардың, зерттеу тақырыптарының авторлар тегі бойынша құрастырылған атаулы каталогі; 3) орналасқан орны бойынша нысаналарды жобалауға құрастырылған географиялық каталогі; 4) ғылыми-техникалық әзірлемелер атауының әліпбилік ретімен жасалған әліпбилік каталог құрады.

бейнеүнхаттың құрамдас бөлігі. Көрсетілетін бейнелеудің шамасына қарай жинақтау кадры жалпы, орташа немесе ірі болады. Жекеленген жағдайда план өзара жарық өтуіне қарай бөлінеді. 304. Бейнеқұжатқа жинақ парақ мұрағатта жасалады. Арнаулы шығарылымның, киножурналдардың немесе жылнама материалдарының жинақ парағы шығарылған жылын, өндіріс студиясын, түр-түсін, дыбысталуын, секундін, секунді бойынша хронометражын (жазбаның басталуы мен аяқталуын) көрсетуден басталады. Егер бейнеқұжатқа бірнеше өзіндік фильмдер, журналдар және сол сияқтылар жазылған жағдайда, онда олардың әрқайсысының жазбасы оның атауын, шығарылған жылын, өндіріс студиясын, фильм (арнаулы шығарылым, киножурнал немесе жылнама материалы) басталатын секундын және бейнежазба аяқталатын секундын, сондай-ақ жазба уақытының секундпен өлшегендегі жалпы санын көрсете отырып басталады. Титулдық парақты жазбалаған соң бейнеүнхатты жоспар бойынша жазбалау жүзеге асырылады. Бейнеүнхатты жоспар бойынша жазбалау мынадай ретпен өтеді: 1) рет санымен планның (жинақтау кадрының) нөмірі; 2) планды анықтау (жалпы, орташа немесе ірі); 3) планды бейнелеу жазбасы басталатын секундтың реттік нөмірі; 4) бейнеүнхаттың ақ-қара түсті бейнеленуінде түрлі-түсті немесе түрлі-түстідегі ақ-қара план болса, ол «тс.» немесе «а/қ» деп көрсетіледі. Егерде қандай да болмасын план мультипликациялық бейнелеу (МЛТП), сурет немесе картинасы болса, онда ол жинақ парағында белгіленеді. Егерде осы план ойындық болып табылса, онда жинақ парағында жазба («көркем фильмнен кадр») жасалады. Егерде планда сахналау болса, бұны жинақ парақта белгілеу қажет. Планның әрбір өзгерісін мұқият қарап отыру керек, себебі бейнеүнхаттың киноқұжаттан айырмашылығы оның басталу сәті болмайды, соны ескеру керек. Егерде бейнеүнхат дыбысты болса, онда диктор сөзіне қатысты мәтінді техникалық план бейнелеуін жазбалаған соң реттейді. Үнхаттың мәтіні басқы әріптермен басылады. Жинақ парақта ілеспе планның бары белгіленеді – бұл қандай да бір тұлғаның сөйлеген сөзі, немесе берген сұхбаты, орындаған өлең немесе би үзігі, спектакльден қойылым және сол сияқтылар. Планды жазбалағаннан кейін жинақ парақта «ілеспе» деген белгі қойылады. Жекеленген сөздер, диктор мәтінінің орнын ауыстырғандағы сөз орамы, қол шапалақтау, дауыстар ілеспе болып есептелмейді. Егерде жұмыс үстінде, демалыс уақытында және сол сияқтыларда үлдірге адам түсірілсе, кадрдың аржағында ол адамның бірнәрсе туралы айтып тұрған даусы шығып тұрса, егерде қандай да оқиғаға кадрдың аржағында түсінік берілген дауыс шықса, онда бұндай жағдайда «кадрдың аржағында дауыс (кім екені белгілі болса, оны көрсету қажет)» Жинақ парақтың соңында жинақ парақтың құрастырушысының лауазымы, тегі және құрастырылған күні көрсетіледі.

С

Параграф 2. Құжаттарды жазбалау кезінде уақытын белгілеу тәртібі 263. Нормативтік-құқықтық актілерді, шығармашылық құжаттаманы, азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделеріне қатысты құжаттарды, қаржы құжаттарын, бір мәселе бойынша істерді, сондай-ақ уақыттаудың маңызды мәні бар құжаттарды (баяндамалар, үнхаттар, стенограммалар, хаттар және сол сияқтыларды) жазбалағанда толық уақыты (күні, айы, жылы) жазумен-санмен көрсетіледі. 264. Істерді құрайтын құжаттардың ең алдыңғы және ең соңғы күнін айқындаған кезде мыналарды ескеру қажет: 1) бастапқы уақыт болып ең алдыңғы жасалған (тіркелген) құжаттың күні, ал ақырғы – ең соңынан жасалған (тіркелген) құжаттың күні болып табылады; 2) декреттердің, жарғылардың, шарттардың, қаулылардың, бұйрықтардың, өкімдердің және тағы сол сияқтылардың уақыты олардың қол қойылған күні бойынша көрсетіледі, егер құжат уақыты көрсетілмеген болса, онда оның күні жарияланған немесе күшіне енген күні бойынша көрсетіледі. 3) бағдарламалар, жоспарлар, шығын сметалары, штаттық кестелер, есептер және тағы сол сияқты құжаттар үшін ең алдыңғы және ең соңғы күні қойылмайды; 4) егер істегі қосымша-құжаттар істің бірінші құжатынан бұрын уақытталған болса, онда олардың күні жаңа жолдан «... жылдың құжаты бар» деп ескертіледі; 5) егер іс кітаптар немесе журналдар болса, онда олар үшін бірінші және соңғы жазбасы ең алдыңғы және ең соңғы күні болады; 6) егер іс түпнұсқаларынан кейінірек жасалған немесе жұмыс үшін қор жасаушы (мысалы мұрағаттық қордағы редакция, әртүрлі кеңестер және сол сияқтылар) алған құжаттар көшірмелерінен тұратын болса, онда олардың уақыт аралықтары көшірмені дайындаған уақыты болып табылады (түпнұсқалардың уақыты тақырыпта көрсетіледі); 7) егер іс бір ұйымда басталып, басқа ұйымда аяқталса, онда үш уақыт - бірінші ұйымның іс жүргізуінде істің жүргізілген уақыты, оның екінші ұйымға келіп түскен уақыты және соңғы ұйымның іс жүргізуінде оның аяқталған уақыты айқындалады (алғашқы екі уақыт қисық сызықшамен бөлініп белгіленеді). 265. Мұрағат ҒАА жасаған кезде мұрағаттық анықтамалықтардың тізімдемені сипаттауына қойылатын жалпы талаптарын ғана емес, олардың әрқайсысының тұрпаттары мен түрлерінің дайындау ерекшеліктерін де ескереді.

Параграф 4. Тарихи анықтаманы құрастыру тәртібі 269. Ұйым мұрағатында қор жасаушы және мұрағаттық қор тарихы бойынша мәліметі, оның құжаттар құрамы мен мазмұнына және ғылыми-анықтамалық аппарат жүйесіне қысқаша сипаттамасы бар құжаты болып табылатын мұрағаттық қорға тарихи анықтама құрастырылады. Тарихи анықтама - қор жасаушының тарихы, қор тарихы, мұрағаттық қор құжаттарының сипаттамасы деген бөлімдерден тұрады. 270. Қор жасаушының тарихы - ұйымның пайда болуының тарихи шарттары сипаттамасын, оның алдындағы ұйымның атауын, хронологиялық ретпен барлық қайта ұйымдастыруларды, соның ішінде мынадай мәліметтерді: 1) нормативтік құқықтық актілерге немесе өкімдік құжаттарға сілтеме жасай отырып ұйымның пайда болған, қайта құрылған және таратылған уақыттарын; 2) ұйымның-құқықтық мұрагерінің атауын; 3) ұйымның міндеттері мен функцияларын және олардың өзгерістерін; 4) ұйымның қызмет көлемін, аумақтық органдар жүйесінің құрамын және/немесе ведомстволық бағынысты ұйымдарын; 5) ұйымның мемлекеттік аппарат жүйесіндегі, экономикалық, қоғамдық-саяси, мәдени және басқа саладағы орнын; 6) ұйымның ресми атауындағы және бағыныстылығындағы өзгерістерін; 7) ұйымның құрылымы және оның өзгерістерін қамтиды. Біріктірілген мұрағаттық қор үшін қор жасаушының ортақ тарихы құрастырылады. 271. Мұрағаттық қор тарихы – мынадай мәліметтерді: 1) ұйымның мұрағатына мұрағаттық қор құжаттарының алғаш рет келіп түскен уақытын; 2) алғашқы рет келіп түскен құжаттардың көлемі мен ең алдыңғы және ең соңғы күнін; 3) мұрағаттық қор құрамындағы және мазмұнындағы өзгерістерін және олардың себептерін (құндылығына сараптау жүргізу, жоғалту, құжаттау жүргізілмеген кезең); 4) құжаттардың сақталу деңгейін; 5) құжаттарды қалыптастырудың, сипаттаудың және жүйелеудің ерекшеліктерін; 6) мұрағаттық қордың хронологиялық шегінен шығатын құжаттардың бар-жоғы туралы мәліметтерін; 7) мұрағаттық қорға жасалған ғылыми-анықтамалық аппарат құрамын қамтиды. 272. Мұрағаттық қор тарихы бойынша бөлімде жазбалау, аннотация, библиография, құжаттарға қол жеткізу мен пайдаланудың шарттары туралы ақпарат сияқты элементтері болады. Аннотация қор жасаушы қызметінің бағытын айқындайтын тақырыптар хронологиясын көрсетіп және олардың географиялық (әкімшілік-аумақтық) шектерін белгілей отырып, мұрағаттық қор құрылымы бойынша және құжаттардың түрлері бойынша құжаттар құрамына және тақырыптар, мәселелер бойынша құжаттар мазмұнына қысқаша қорытынды сипаттаманы қамтиды. Библиография мұрағаттық қор бойынша жарияланған және жарияланбаған анықтамалықтар мен оның (мұрағаттық қор) негізінде орындалған құжатты жарияланымдар тізімін қамтиды. 273. Үшінші бөлім құжаттарды тұтастай алғанда және құжаттардың жекеленген топтарының құрамы мен мазмұны бойынша мұрағаттық қордың қорытындыланған сипаттамасын, қордың хронологиялық шегінен шығатын құжаттардың бар-жоғы туралы, мұрағаттық қорға ғылыми-анықтамалық аппарат туралы, ақпарат тасығыштардың түрлері туралы мәліметтерді қамтиды. 274. Анықтамаға орындаушы және ұйым мұрағатының басшысы қол қояды. Тарихи анықтама төрт данада басылады - үш данасы мұрағаттық қор құжаттары бірінші тапсырылған кезде мемлекеттік мұрағатқа беріледі, біреуі ұйым мұрағатындағы қор ісінде сақталады. 275. Тарихи анықтама мұрағаттық қор толықтырылған кезде немесе ұйым қайта ұйымдастырылған жағдайда қосымша толтырылып отырады. Тарихи анықтама (оның бөлігі) әрбір аяқталған істер (құжаттар) тізімдемесімен бірге мемлекеттік мұрағатқа тапсырылып отырады.

Е

Жал асы Басы 16 17 бе ерде Қазақстан Республикасының заңнамасымен немесе қор жасаушымен шек қойылған мұрағаттық құжаттардың бар болуы туралы мәліметті, сондай-ақ аса құнды құжаттардың түпнұсқасының бар болуы, соның ішінде Қазақстан Республикасы ұлттық игілігі нысанасына жатқызылған құжаттар мен физикалық жай-күйі қанағаттанарлықсыз жағдайдағы құжаттар туралы, пайдалану қорының бар болуы туралы мәліметтерді қамтиды; 6) библиографияны қамтиды. Мұрағаттық қорға жасалған библиография осы қор бойынша анықтамалықтар мен қор негізінде орындалған құжаттық жарияланымдар тізімін қамтиды. 248. Мұрағаттық анықтамалықтың тізімдемені сипаттауы сақтау біріліг/есепке алу бірлігі деңгейінде: 1) сақтау бірілігінің/есепке алу бірлігінің реттік нөмірін; 2) ескі мүліктік нөмірін; 3) сақтау бірілігінің/есепке алу бірілігінің тақырыптарын қамтиды. Басқару құжаттамасы сақтау бірлігінің, жеке тектік мұрағаттық құжаттар сақтау бірлігінің тақырыптары: мұрағаттық құжаттар түрінің атауын; мұрағаттық құжат (тар) авторын (ларын); құжаттар жіберілген немесе алынған хат алушыны (ларды) немесе хат алмасушыны (ларды); көрсетілген құжаттардың мазмұнына қатысты мәселені немесе нәрсені, оқиғаның атауын, фактіні, орнын, тұлғаның тегі мен аты-жөнін қамтиды; оқиғаның уақытын қамтиды. Қажетті мәліметтер болмаған жағдайда тақырыпқа түсіндірме ақпарат - «авторы белгісіз», «уақыты жоқ», «ж....бұрын емес» және тағы басқалар жазылады. Жобалық немесе конструкторлық құжаттама сақтау бірлігінің тақырыбы нысананың шифрін, жобаның, сатының, бөліктің атауын, томның нөмірін, авторын, әзірлеменің аяқталған жылын қамтиды. Кинобейнеқұжатты есепке алу бірлігінің тақырыбы фильмнің, арнаулы шығарылымның, киножурналдың авторлық атауын немесе кинода/телесюжетте бейнеленген оқиғаның атауын, өндірістің уақытын және/немесе түсірілімнің уақытын, түсірілімнің режиссерінің және/немесе операторының тегі мен аты-жөнін, құжаттың тілін қамтиды. Үнқұжатты есепке алу бірлігінің тақырыбы үнқұжаттың атауын және жанрын, фотоқұжатта айқындалған оқиғаның атауын, орнын және уақытын қамтиды. Фотоқұжаттың атауы болмаған жағдайда теле-және радиохабардың, сөйлеген сөздің, әңгіме және басқалардың негізгі мазмұны көрсетіледі. Әдебиет және өнер шығармасының жазбасы бар фотоқұжатты есепке алу бірлігінің тақырыбы шығарманың және оның жанрының атауын, егер фоноқұжаттың авторлық атауы белгісіз және бұрын жарияланбаған шығарма болса, жақшаға алынған мәтіннің бірінші жолын, шығарманың өзінің, оның өңделгенінің, үзіндісінің, аудармасының авторларының және/немесе орындаушыларының тегі мен аты-жөндерін, үнқұжаттың тілін қамтиды. Фотоқұжатты сақтау бірлігінің тақырыбы бейнелеудің немесе фотоальбомның, слайдтың, негативтің сипаттамасын, автордың тегі мен аты-жөнін, түсірілімнің орны мен уақытын қамтиды. 4) сақтау бірлігі/есепке алу бірлігі туралы анықтамалық деректер: мұрағаттық шифр (қор нөмірлері, істер, құжаттар тізімдемесі нөмірлері, сақтау бірлігі/есепке алу бірлігі нөмірлері) элементтерінен; сақтау бірлігі/есепке алу бірлігі көлемінен - қағаз негіздегі мұрағаттық құжаттар үшін – парақтар саны, кино, бейне-, үнқұжаттар үшін (түріне байланысты) есепке алу бірлігіндегі сақтау бірлігінің немесе сақтау бірлігіндегі есепке алу бірлігінің саны, метражы, хронометражы, дыбысталған уақыты (минуты және секунд), фотоқұжат үшін сақтау бірлігін құрайтын негативтер саны, фотоальбомдар үшін фототаңбалардың саны; мұрағаттық құжаттардың уақыт аралығынан, дыбыстық-бейнелік құжаттар үшін жазба немесе қайта жазу уақыты; 5) түпнұсқалығына/көшірмеге нұсқаудан; 6) тасығыштар түріне немесе жаңғыртудың әдістеріне нұсқаудан. Жазбалау кезінде сақтау бірлігін/есепке алу бірлігін материалдық тасығыштардың түрлері ретінде: басқару құжаттамасы мен жеке тектік мұрағаттық құжаттар үшін – қағаз, калька, пергамент және сол сияқтылар; дыбыстық жазба үнқұжаттары үшін – тасығыш материалы; магнитті жазба үнқұжаттары үшін – магнитті таспа типі; бейнеқұжаттар үшін – жазба пішіні; фото-және кино құжаттар үшін – үлдір пішіні мен негізі, жарық беру; электрондық құжаттар үшін – компакт-дискі және/немесе басқа тасығыш; 7) қол жеткізудің шарттары мен мұрағаттық құжаттарды пайдалану, тілі, сыртқы ерекшеліктері. Сақтау бірлігіне/есепке алу бірлігіне қол жеткізудің шарттары қол жеткізілуі және оларды пайдаланудың тәртібі Қазақстан Республикасының заңнамасымен немесе қор жасаушымен шек қойылған мұрағаттық құжаттардың бары туралы мәліметті, сондай-ақ аса құнды құжаттардың түпнұсқасының бары, соның ішінде Қазақстан Республикасы ұлттық игілігі нысанасына жатқызылған құжаттар мен физикалық жай-күйі қанағаттанарлықсыз жағдайдағы құжаттар туралы мәліметті, пайдалану қорының бар екені туралы, мұрағаттық құжаттардың тілі және сыртқы ерекшеліктері туралы, сақтау бірлігіне/есепке алу бірлігіне ҒАА бар екені туралы мәліметтерді қамтиды. Қажет болған жағдайда тізімдемені сипаттау мұрағаттық қор мен оның құрылымдық бөліктерінің (құжаттар, істер тізімдемесі) атауымен, жекеленген мұрағаттық құжаттардың немесе олардың осы сақтау бірлігі/ есепке алу бірлігі топтарының аңдатпасымен толықтырылады. 249. Мұрағаттық анықтамалықтың тізімдемені сипаттауы мұрағаттық құжат деңгейінде қамтиды: 1) тақырып. Мұрағаттық құжаттың тақырыбы - мұрағаттық құжат түрінің атауын, авторын, құжат жіберілген немесе алынған хат алушыны немесе хат алмасушыны, мәселе немесе нәрсені, оқиғаны, фактіні, тұлғаны, көрсетілген құжаттың мазмұнына қатысты орынның атауын, оқиғаның уақытын қамтиды. Қажетті мәліметтер болмаған жағдайда тақырыпқа - «авторы белгісіз», «уақыты қойылмаған» деген түсіндірме ақпарат жазылады. Тақырып, қажет болған жағдайда, тақырыбында айқындалмаған осы құжаттың мазмұнын ашатын аннотациямен толықтырылады; 2) мұрағаттық құжат туралы анықтамалық деректер. Мұрағаттық құжаттар туралы анықтамалық деректер мұрағаттық шифр (қор нөмірі, істер, құжаттар тізімдемесі нөмірі, сақтау бірлігі/есепке алу бірлігі нөмірі, парақтар нөмірі) элементтерінен, мұрағаттық құжаттардың көлемінен (парақтар санынан), оның жасалған уақытынан тұрады; 3) түпнұсқалығына/көшірме екеніне нұсқау; 4) тасығыштың түрі (немесе жаңғыртудың әдісі); 5) қолжеткізудің және пайдаланудың шарттары. Мұрағаттық құжаттарға қолжеткізудің және пайдаланудың шарттары Қазақстан Республикасы заңнамасымен немесе қор жасаушының қол жеткізуге шектеуі және пайдалану жөніндегі шектеуі бары туралы мәліметті, сондай-ақ оны аса құнды құжаттар қатарына жатқызылғаны, оның ішінде Қазақстан Республикасы ұлттық игілігі нысанасына жатқызылғаны және құжаттардың физикалық жай-күйі қанағаттанарлықсыз жағдайда тұрғаны туралы мәліметті, пайдалану қорының бар екені туралы, мұрағаттық құжаттың тілі және сыртқы ерекшеліктері туралы, ол жөніндегі ақпаратты ҒАА жүйесіне енгізгені туралы мәліметті қамтиды. Мұрағат ҒАА жасаған кезде мұрағаттық анықтамалықтың тізімдемені сипаттауын құрастырудың жалпы талаптарымен қоса олардың әрқайсысының типтері мен түрлерін дайындаудың да ерекшеліктерін ескереді. 250. Сақтау бірлігінің тақырыбын жазған кезде оның тақырыбының тұжырымдалуына сәйкес қалыптастырудың негізіне қандай элементтер мен олардың үйлесуі жатқанын ескеру қажет. Осыған байланысты: 1) сақтау бірлігінің құрамын сипаттайтын сақтау бірлігінің түрлері (іс, хат алмасу, құжаттар, тізілім, альбом, журнал, кітап және басқалар) немесе құжаттар түрі (әртүрлілігі) (хаттамалар, баяндамалар, бұйрықтар, есептер, естелік актілері, мақалалар, роман, тіркеу (жазба) кітабы және басқалар) тақырыптың бас жағында көрсетіледі; 2) бір мәселе жөніндегі іс жүргізудің бірізділігімен байланысты құжаттары бар сот, тергеу, тектік, жеке, төрелік және басқа істер тақырыптары «іс» деген сөзден басталады; 3) бір мәселе бойынша құжаттары бар, бірақ іс жүргізуі бірізділікпен байланысы жоқ сақтау бірліктері «құжаттар» деген сөзден басталып, тақырыптың соңында құжаттардың негізгі түрлері көрсетіледі. «Құжаттар» деген термин қандай да бір қорытындыланған құжаттардың қосымшасы (бұйрыққа, өкімге, хаттамаға) болып та белгіленеді. Жеке тектік қорларда бұл термин бір тұлғаға қатысты құжаттардың әртүрі бойынша әртүрлілігін сипаттайды; 4) егер сақтау бірлігі хат алмасу болса, онда тақырыпта хат алмасушының ресми атауын және хат алмасудың мәселесін (мәнін) көрсетеді. Хат алмасу біркелкі хат алмасушылармен жүргізілген жағдайда, тақырыпқа хат алмасушылардың жалпы атауы көрсетіледі. 5) құжаттардың мазмұнын айқындайтын мәселені (пәнді) баяндау тақырыптың негізгі бөлігі болып табылады және ол істің түрін, құжаттың авторын, хат алмасушыны (алушыны) көрсеткеннен кейін жазылады. 251. Құжаттардың мазмұнын айқындайтын мәселені (пәнді) тақырыпта баяндау кезінде: 1) егер істер құжатының мазмұны қандай да бір ұйымға немесе тұлғаға қатысты болған жағдайда, ұйымның толық немесе қысқартылған ресми атауы немесе тұлғаның лауазымын, мамандығының атауын көрсете отырып тегі мен аты-жөнін жазады, егер үш және одан көп ұйым немесе тұлға аталса, онда олардың жалпы атауы жазылады; 2) сот істерінің тақырыбында тұлғалардың тегі, есімі және әкесінің атынан (аты-жөнінен) басқа істің мәні де ашылып жазылады; 3) егерде сақтау бірлігі құжаттарының мазмұны, жалпы мәселенің бір бөлігі болып табылатын бірнеше мәселеге қатысты болса, онда тақырыпта жеке сипаттағы барлық мәселелер қамтылатын тұжырымда жалпы мәселе айқындалады. 252. Егер оқиға орнын немесе құжат авторларының (алушы, хат алмасушылардың) тұрған жерін көрсету қажет болған жағдайда істің тақырыбына жердің (елді мекеннің, географиялық нысаналардың, әкімшілік-аумақтық бірліктердің) атауы енгізіледі. Олардың атаулары ауыл (село, ауыл), қала, аудан (уезд), облыс (губерния, өлке) және басқалар болып осы ретпен жазылады. 253. Ұйымдастырушылық-өкімдік құжаттаманың бір түрімен сақтау бірлігінің тақырыптарын құрастырған кезде тақырыпқа олардың қысқаша нөмірлерін қоя отырып құжаттың атауы көпше түрде жазылады. 254. Тақырыпта істердің немесе құжаттардың түрі белгіленгеннен кейін іске енгізілген құжаттардың авторлары көрсетіледі. Қызметте қалып қойған құжаттардың авторы ұйым болып табылса, істер тақырыбындағы ұйымның атауында оның жалпы атауыне (комитет, сот, комиссия және тағы басқалар) немесе алып тастайды немесе жазады. 255. Оқиғалар мен фактілер арасындағы тарихи байланыстарды айқындайтын дәл уақыты мен құжаттардың нақты мазмұнын түсіну үшін қажет болса, онда құжаттардағы баяндалған оқиғаға қатысты күні тақырыпқа енгізіледі. 256. Егер іс бір құжаттан тұрса, онда тақырыпта құжаттың түрі, қайдан келгені, кімге жіберілгені, оның күні және қысқаша мазмұны жазылады. 257. Жоспарлар мен есептерден тұратын сақтау бірліктерінің тақырыбында жоспардың қай жылға (кезеңге) жасалғаны немесе қай жылдың (кезеңнің) қорытындысы бойынша жасалған есебі екені көрсетіледі. Статистикалық есебі бар сақтау бірліктерінің тақырыбы статистикалық есебі нысанының нөмірлерін көрсете отырып жасалады. 258. Егер іс бірнеше томнан (бөліктен) тұратын болса, барлық томдарға жалпы бірдей атау беріледі, содан кейін (қажет болса) әрбір томның (бөліктің) мазмұнына жеке-жеке нақтылау жасалады, ең соңғы томға (бөлікке) «соңғы» («соңғы») деген сөз жазылады. 259. Құжаттардың бөлігі мазмұндауға жатады. Сақтау бірлігі құжаттарының аңдатпасы сақтау бірлігінің тақырыбында ерекшеліктері айқындалмаған жекеленген құжаттардың мазмұнына қысқаша сипаттама беруді көрсетеді. Аса құнды құжаттар, негізгі құжатқа қосымша-құжаттар, бұрынғы-ұйымның құжаттары, жеке құрам бойынша мәліметі бар құжаттар, осы істе бар-жоғын тақырыбы бойынша анықтау мүмкін емес, өзіндік іздестірудің пәні болатын анықтамалық мәні бар құжаттар (үндеухат, үндеухаттар, прокламациялар, кітапшалар, карталар, жоспарлар, сызбалар, суреттер және басқалары) мазмұндалады. 260. Жекеленген құжаттарды жазбалау үшін немесе құжат мазмұны бөлігінің қысқаша баяндау үшін аннотация жасалады. Баспа материалдарын мазмұндау кезінде құжаттың түрі, оның атауы немесе құжаттың шыққан деректері, алғашқы сөзі (атауы белгісіз болған кезде) көрсетіледі. Сызба және басқа бейнелеу материалдары аннотациясында құжаттың материалы, түрі, пішіні және оның орындалу тәсілі, карта үшін масштабы көрсетіледі. Құжатта ескерілетін және маңызды мәні бар (аннотацияның соңында «ескеріледі» деген айдармен тізбеленеді) тұлғалардың аты, ұйымның атауы, географиялық атауы және сол сияқтылар аннотация жазылады. 261. Аннотацияның соңында мазмұндалатын құжаттардың парақтар нөмірі қойылады. Аннотацияда мәліметтердің («қысқаша мәлімет», «нақты хабар») нақты деңгейі белгіленуі мүмкін. Аннотация тақырыптан кейін абзацтан жазылады. Мазмұндалатын құжаттар көлемі ауқымды болса, құжаттың мұқабасы мен бірінші парағының арасына салынатын жеке парақта жасалады. 262. Мазмұндау кезінде негізгі мағынаны бермейтін сөз орамдары мен сөздерді («құжатта бар», «құжатқа қатысты»), сондай-ақ «тым құнды құжаттар», «өте қызық құжаттар» және сол сияқты субъективті тұжырымдарды қолдануға болмайды.

22 тамыз 2015 жыл

ы

18

м ы м

ы ж ы ы

Ұ ым ы ОС С жы ы № м ым Ф Ұ тты м м

т ы ы тт ы М

Б Ж м м

жы ы м ым

м ым ы

м

шы

ы

и

ж тт ы ж ы ы т ы ж б д ы

ы СТ №

м ж

ыж

рдың

ы

ы

м

м

р

ж тт

ы

Жал асы 19 бе е

ы ы

ы

м ыА

м т

мд м

Б м Ұ ым шы ы ым ы ы Қ ж ы

м м

т

ы м

ы

ы ж

Х ж ымш Ны


Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 7-қосымша Нысан Электрондық құжаттар тізімдемесі Бекітілген Жергілікті атқарушы органның (республикалық мемлекеттік мұрағаттың) СТК _____жылғы ______ № ____ хаттамасымен

Сақтау бірлігінің нөмірі

Тақырып

1

2

3

Сақтау бірліктерінің уақыт аралықтары 4

Электрондық құжаттардың форматтары

Көлемі (Мбайт)

5

6

Ілеспелі құжаттама мәтінінің құрамы 7

Ескертпе

8

Тұрақты сақталатын ғылыми-техникалық құжаттама істер тізімдемесі Бекітемін Ұйым басшысы лауазымның атауы _________ Қолының толық жазылуы (жеке қолы) Күні

1

Істің Авторы Әзірлеуді тақырыбы (әзірлеуші- аяқтаған ұйым) жыл 3

4

5

Парақтар саны мәтіндік 6

кестелік 7

Ескертпе фото 8

9

Тізімдеменің бұл бөліміне ____________________________ № __ -ден № ___ -ге дейін сақтау бірлігі енгізілді (санмен және жазбаша) оның ішінде: арнайы нөмірлер ________ қалып кеткен нөмірлер _______ және оларға қатысты ілеспелі құжаттаманың мәтіні. Тізімдемені құрастырушының лауазымының атауы _________ Қолының толық жазылуы (қолы) Күні Ұйымның ОСК (СК) ____жылғы ___ _________ № ____ хаттамасымен келісілді Форматы А4 (210Х297) Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 9-қосымша Нысан Жеке құрам бойынша істер тізімдемесі Бекітемін Ұйым басшысы лауазымның атауы __________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Күні

1

3

4

5

6

7

8

9

Форматы А4 (210Х297)

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 14-қосымша Нысан Топографиялық көрсеткіштің стеллаждық карточкасы ТОПОГРАФИЯЛЫҚ КӨСЕТКІШТІҢ СЕЛЛАЖДЫҚ КАРТОЧКАЛАРЫ Карточканың оң жағы № _____ стеллаж № _____ мұрағат қоймасы № шкаф

№ сөре

мұрағат қорының №

Тізімдеменің №

1

2

3

Ескертпе

4

№ __-ден № ___-ге дейінгі істер 5

3

4

5

6

6

Карточканың артқы жағы 1

2

Форматы А6 (148Х105) Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 15-қосымша Нысан Құжаттар беруге тапсырыс Ұйымның ведомстволық (жеке) мұрағатының атауы ТАПСЫРЫС РҰҚСАТ ЕТЕМІН құжаттар беруге Құжаттар беруге Ұйым мұрағатының басшысы Қолы___________Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Күні _______________________________________________________________________________________ (зерттеушінің, құрылымдық бөлімше қызметкерінің тегі, атының бас әріптері) _______________________________________________________________________________________ (зерттеудің тақырыбы)

Мұрағат қорының № 1

Тізімдеменің №

Сақтау бірлігінің №

Сақтау бірлігінің тақырыбы

2

3

4

Қолданушының алғандығы туралы қол хаты 5

Оқу залы қызметкерінің қабылдап алғандығы туралы қол хаты 6

Форматы А5 (148х215) Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 16-қосымша Нысан Істерді, құжаттарды уақытша пайдалануға беру туралы акт Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы немесе ұйымның эмблемасы (тауар белгісі) Ұйымның ресми атауы (мемлекеттік тілде) _______________________ (уақыты)

Реттік № 1 Ескертпе 6

Форматы А4 (210Х297)

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 10-қосымша Нысан Уақытша (10 жылдан жоғары) сақталатын істер тізімдемесі Бекітемін Ұйым басшысы лауазымы атауы ___________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Күні

2

Ұйымның ресми атауы (орыс немесе басқа тілдерде) АКТ

№ істің жиынтық Сақтау бірлігінің Сақтау бірлігінің тізімдемесінің № тақырыбы жылдық бөлімі 2 3 4

13

Түптеп, тігу

20

21

Ескертпе

өше бастаған мәтіндерді қайта қалпына келтіру Қайта қалпына келместей бүлінгендер

дәрілеу

Қайта қалпына келтірілген

14 15 16 17 18 19

Ескертпе

5

6

7

12

13

14

15

Парақтардың №№ 2

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 25-қосымша Нысан

Кімге ұсынылды _____________________________________________________________________ (мемлекеттік мұрағаттың және оның пошталық мекенжайының ресми атауы) Кіммен ұсынылды ____________________________________________________________________ (есеп беруші ұйымның және оның пошталық мекенжайының ресми атауы) ________________________________________ (есеп беруші ұйымның жеке меншік нысаны) _______________ жылдың 1 желтоқсанына ғылыми-техникалық құжаттаманы сақтайтын ұйым мұрағатының паспорты 1. Жалпы мәліметтер Реттік №

Көрсеткіштері

1

1

Табылмаған мұрағаттық құжаттарды есепке алу карточкасы

Көрсеткіштер

2 Ғылымизерттеулік Конструкторлық Технологиялық Жобалық Басқа түрлері Барлығы

Барлығы ____________________ сақтау бірлігі беріледі, (санмен және жазбаша) қайтарылу мерзімі ____________________________ Істер реттелген, тігілген, тысталған, парақтары нөмірленген және куәландыру жазбасы толтырылған жағдайда берілді. Алушы уақытша қолдануға алған іс бойынша бөгде тұлғалармен дайындалу үшін, оның көшірмелерін, үзінділер мен анықтамаларды бермеуге, ұйымның рұқсатынсыз құжаттарды жарияламауға міндеттеледі. Алушы істі ведомстволық немесе жеке мұрағатқа актіде көрсетілген мерзімде қайтаруға міндеттенеді. Алушыға уақытша қолдануға алған істі жоғалтқан немесе бүлдірген жағдайдағы жауапкершілігі туралы ескертілді. Істі берген ұйым басшысы Істі алушы ұйым басшысы лауазымының атауы лауазымының атауы _____________ Қолының _____________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы (жеке қолы) толық жазылуы

Алғашқы және соңғы күні

алғашқы

соңғы

4

5

(артқы беті)

Сақтау бірліктерінің саны Тізімдемеге Алғашқы және соңғы Белгілененгізілген күні ген мерзімнен алғашқы соңғы артық сақтауда(шартпен)

6

7

8

9

3. Басқарушылық құжаттама Көрсеткіштер

1

2 Тұрақты сақталатын Жеке құрам бойынша

1 2

барлығы

3

Сақтау бірліктерінің саны оның ішінде жергілікті атқарушы органның (республикалық мемлекеттік мұрағаттың) СТК келісіліп тізімдемеге енгізілгені Алғашқы Соңғы Барлығы Алғашқы және соңғы күні Алғашқы Соңғы 4 5 6 7 8 Алғашқы және соңғы күні

белгіленген мерзімінен артық сақтауда (шартпен) 9

3. Кадрлар Реттік №

Мұрағат түрлері

Штат бойынша қызметкерлер саны

1 1 2

2 Ғылыми-техникалық құжаттама Басқарушылық құжаттама

3

Құжаттарды сақтаудың жай-күйі (қажеттінің астын сызу) Мұрағат қоймасы: бар, жоқ; құрғақ, дымқыл; жарық, қараңғы Жылыту: орталықтандырылған, пешпен, жоқ Стеллаждар: металдан, ағаштан, құрастырылған, жоқ Шкафтар: ағаштан, металдан; жоқ Сигнализация: өрттікі: бар, жоқ; күзеттікі: бар, жоқ Оқу залы: бар, жоқ Температура – ылғалдылық режимі: сақталады, сақталмайды Ұйым басшысы лауазымының атауы _________________ Қолтаңбаның (жеке қолы) толық мәні Күні _____________________________________ (орындаушының тегі мен телефоны)

Форматы А3 (297х420)

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 26-қосымша Нысан Электрондық құжаттарды сақтайтын ұйымның мұрағат паспорты Кімге ұсынылды _______________________________________________________________________ (мемлекеттік мұрағаттың және оның пошталық мекенжайының ресми атауы) Кіммен ұсынылды _____________________________________________________________________ (есеп беруші ұйымның және оның пошталық мекенжайының ресми атауы) __________________________________________ (есеп беруші ұйымның жеке меншік нысаны)

Ақпараттық ресурстардың сандары

1

2

3

Жазылған Электрондық құжаттар туралы мәліметтер ақпараттың ЭлектронЖазылған Алғашқы және соңғы көлемі дық құжаттар ақпараттың күні сақтау көлемі алғашқы соңғы бірлігінің (Мбайт) саны 4 5 6 7 8

2. Кадрлар

Іздестірудің нәтижелері

Форматы А6 (148 Х 105)

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 23-қосымша Нысан Құжаттардың түсуі мен шығуын есепке алу кітабы

Істердің саны

5

1. Электрондық құжаттар туралы мәліметтер

Форматы А6 (148 Х105)

Тізімделген құжаттардың түсуі

Алғашқы және соңғы күні

Парақтар саны (дыбысталу уақыты , метраж)

(оң жақ беті) Іздестіру туралы белгі

Мемлекеттік сақтауға тапсыруға жататын ғылымитехникалық құжаттама, жобалар, проблемалар тізбелерінің саны 3

Реттік №

Ресттік № Көрсеткіштер

Табылмаған құжаттардың күні ____________________________________________________________ Сақтау бірлігінің тақырыбы

4

_______________ жылдың 1 желтоқсанына электрондық құжаттарды сақтайтын ұйымның паспорты

Мұрағат қоймасы ______________________________________________________________________ (мұрағат қоймасының атауы) Қордың атауы _________________________________________________________________________ Сақтау бірлігінің нөмірі

3

Белгіленген мерзімнен жоғары сақтаудағы (шарттық) 6

2. Ұлттық мұрағат қоры құрамына жатқызылған ғылыми-техникалық құжаттама Реттік №

ТАБЫЛМАҒАН МҰРАҒАТТЫҚ ҚҰЖАТТАРДЫ ЕСЕПКЕ АЛУ КАРТОЧКАСЫ

Тізімдеменің нөмірі

Сақтау бірліктерінің саны Шеткі күндері алғашқы соңғы

барлығы

2 Ғылыми-зерттеу Конструкторлық Технологиялық Жобалық Басқа түрлері Барлығы

Қор № ___________

Парақтар саны

11

Істің куәландырушы парағын толтырушы Қолының тұлғаның лауазым атауы ________________ толық жазылуы (жеке қолы) Күні Ескертпе: 1. Куәландырма парағы істегі парақтарды есепке алу және олардың нөмірлену ерекшеліктерін жазу үшін жасалады. 2. Куәландырма парағы жеке парақта (парақтарда) жасалады және істің соңына тігіледі (салынады). 3. Куәландырма парағында істің нөмірленген парақтарының саны цифрмен және жазбаша, іс құжаттарының ішкі тізімдемесінің парақтар саны «+» (қосу) белгісі арқылы бөлек көрсетіледі. 4. Куәландырма парағында іс құжаттарын нөмірлеудің, ресімдеудің және олардың физикалық жай-күйінің мынадай ерекшеліктері белгіленеді: 1) пошталық айналым құралдары (маркінің барлық түрлері, конверттер, ашық хаттар, бланкілер, мөрқалыптар, мөртабандар, пломбылар); 2) мөрлер және олардың бедерлері; 3) мемлекеттік және қоғамдық көрнекті қайраткерлердің, ғылым, техника және мәдениет қайраткерлерінің қолтаңбалары; 4) фотоқұжаттар; 5) суреттер, оймажазбалар, акварелдер; 6) үлкен пішінді құжаттар; 7) желімденген парақтар, құжаттардың бүлінуі; 8) фотосуреттер, құжаттар жапсырылған парақтар; 9) конверттер және оларда салынған парақтар (заттар саны); 10) жеке нөмірлері бар құжаттар (соның ішінде баспалық материалдар) және олардың парақтарының (беттерінің) саны. 5. Егер істің бір парағында құжатты ресімдеудің бірнеше ерекшеліктері бар болса, онда куәландырма парағының 2-бағанында 1-бағандағы әрбір позицияға қарсы осы парақтың нөмірі қойылады. 6. Егер құжаттың бір парағында бірнеше маркілер және басқа да материалдар бар болса, онда 2-бағанда істің парақ нөмірлерін кейін олардың саны жақшада көрсетіледі 7. Егер істе нөмірлеуге мүмкіндік болмайтын ерекше материалдардан жасалған заттар (шыны, металл, мата және басқалар) болса, онда 2-бағанда арасында зат тұрған парақтар нөмірі көрсетіледі. 8. Істің құрамындағы және жай-күйіндегі барлық мынадай өзгерістер (бүліну, түпнұсқалардың көшірмелерімен ауыстырылуы, жаңа құжаттардың қосылуы және басқалар) куәландырма парағында тиісті актілерге сілтемемен белгіленеді. 9. Куәландырма парағы нөмірленбейді. Форматы А4 (210Х297)

Бекітемін Ұйым басшысы лауазымының атауы _____________ Қолтаңбаның (жеке қолы) толық жазылуы Күні

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 22-қосымша Нысан

Шығарылған жері (орыс немесе басқа тілдерде)

Уақыт аралығы

10

Іс құжаттарын түзудің, ресімдеудің, физикалық жай-күйінің есепке алынуының ерекшеліктері 1 1. Кітапшалар және басқа баспалық басылымдар 2. Үндеухаттар 3. Газеттерден қиындылар 4. Ашықхаттар 5. Конверттер 6. Пошталық маркілер 7. Елтаңбалы маркілер 8. Пошталық мөрқалыптар және басқалар 9. Арнайы пошталық белгілер 10. Сүргіштік бекіту мөрлері 11. Фотоқұжаттар 12. Карталар, жоспарлар, сызбалар және басқа да ғылыми-техникалық құжаттама 13. Суреттер, ойма жазулар, акварелдер 14. Көрнекті қайраткерлердің қолтаңбалары 15. желімденген парақтар 16. Парақ бөліктерінің жойылуы 17. Өшуге айналған мәтін

2224 23

жиынтық тізімдемесі бойынша_______________________ іс есепке алынды. (санмен және жазбаша) 3. Арнайы нөмірлер бар: 1) тізімдеменің қорытынды жазбаларында есепке алынбаған істер ______________________; (санмен және жазбаша) 2) тізімдеменің қорытынды жазбаларында есепке алынған, бірақ тізілмеген істер____________________________ (санмен және жазбаша) 4. Қалып кеткен нөмірлер: 1) тізімдеменің қорытынды жазбаларында есепке алынбаған істер __________________________; (санмен және жазбаша) 2) тізімдеменің қорытынды жазбаларында есепке алынған, бірақ тізілмеген істер________________________ (санмен және жазбаша) 5. Дұрыс орналастырылмаған, өзге мұрағат қорына жататын істердің саны ________________________ (санмен және жазбаша) 6. осы мұрағат қоры бойынша қолда бар (тізімдемеге енгізілген) _____________________ істер. (санмен және жазбаша) 7. істер тізімдемесіне енгізілмеген істер саны_______________________ (санмен және жазбаша) 8. осы мұрағат қоры бойынша барлық қолданыстағы істер саны (істер тізімдемесіне енгізілген және енгізілмеген) _______________________ (санмен және жазбаша) олардың ішінде: 1) залалсыздандыруды қажет ететін істер _______________________ (санмен және жазбаша) 2) дәрілеуді қажет ететін істер ________________________ (санмен және жазбаша) 3) қалпына келтіруді қажет ететін істер _________________________ (санмен және жазбаша) 4) түптеп тігуді қажет ететін істер __________________________ (санмен және жазбаша) 5) өше бастаған мәтінді қайта қалпына келтіруді қажет ететін істер __________________________ (санмен және жазбаша) 6) қайта қалпына келместей бүлінген істер ________________________ (санмен және жазбаша) 7) техникалық өңдеуді қажет ететін істер _________________________ (санмен және жазбаша) 8) уақытша пайдалануға берілген істер ______________________ (санмен және жазбаша) 9. Құжаттардың жай-күйімен сақталу жағдайлары туралы жалпы сипаттама, құжаттардың жай-күйі мен сақталу жағдайларындағы негізгі кемшіліктер _______________________________________________________________ Тексеруді жүргізгендер (лауазымдардың атаулары, ұйымның ведомстволық немесе жеке мұрағаты қызметкерлерінің тектері). Қосымша: істердің толықтығы мен жай-күйін тексеру парағы ____ п. ____ данада мемлекеттік және орыс тілдерінде. Комиссия төрағасы _______________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Комиссия мүшелері _______________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Күні Форматы А4 (210Х297)

№ ____________

Істі басшылықтың тапсырмасы бойынша бердім ______________________. (ұйымның атауы ) Ұйым мұрағатының басшысы ______________ Қолтаңбаның (жеке қолы) толық мәні Күні Істі басшылықтың тапсырмасы бойынша қабылдап алдым ________________. (ұйымның атауы) Ұйым мұрағатының басшысы ______________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Күні Істер көлемі жағынан толық және сақталып қайтарылды Алушы ұйым басшылығының тапсырмасы бойынша өткіздім Ұйым мұрағатының басшысы ______________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Күні

10 11 12

АКТ Құрастырылған жері Істің толықтығы мен жай-күйін тексеру __________________________________________ (тұрақты, уақытша сақтау, жеке құрам бойынша) Мұрағат қорының № ___ Бұл актіні _____________________________________________________ (тексеру негізі: жоспарлы тексеру, істердің орналасуы және одан әрі) ________ байланысты ________________________________________________ (комиссия төрағасы мен мүшелерінің аты-жөндері) құрамдағы комиссия жасады. Тексеру _____ аралығында _____.жүргізілді Тексеру барысында мыналар анықталды: 1. Істер тізімдемесі бойынша _____________________ іс, оның ішінде, (санмен және жазбаша) _____________________________________________________ бекіткен істердің (жергілікті атқарушы органның (республикалық мемлекеттік мұрағаттың) атауы) жиынтық тізімдемесі бойынша_____________________ іс есепке алынды. (санмен және жазбаша) 2. Нақты қолда жоқ істер саны ______________________ іс,оның ішінде, (санмен және жазбаша) _____________________________________________________ бекіткен істердің (жергілікті атқарушы органның (республикалық мемлекеттік мұрағаттың) атауы)

Құжаттарды уақытша пайдалануға беру туралы ________________________________________ негізінде келесі сақтау бірліктері № ______________ мұрағат қорынан беріледі (қордың атауы)

Бөлімнің атауы (ұйымның құрылымдық бөлімшесінің) Істің индексі Істің тақырыбы Істің уақыты Істегі (томның, (томның, (томның, бөлімдердің) бөлімдердің) бөлімдердің) парақтар саны 2 3 4 5

Тізімдеменің бұл бөліміне___________________ № __ -ден № __ -ге дейін (санмен және жазбаша) енгізілді оның ішінде: арнайы нөмірлер: қалып кеткен нөмірлер: жиынтық тізімдеме бөлімін құрастырушының лауазымының атауы _________ Қолының толық жазылуы (жеке қолы) Күні Жергілікті атқарушы органның СКТ Ұйымның ОСК (СК) (республикалық мемлекеттік мұраттың) _____жылғы ____ ________ _____ жылғы ____ _______ №____ хаттамасымен №____ хаттамасымен келісілді келісілді

1

Шығарылған жері (мемлекеттік тілде)

№ ___ қор ___________ жылдарға арналған жеке құрам бойынша істер __________________________________ (ұйымның ресми атауы) № ___ тізімдеме Реттік №

4

9

Ұйымның ресми атауы

Ескертпе (мемлекеттік мұрағатқа тапсырудың мерзімі) 9

_____ № _____ __________________ (құрастырылған жері)

№ ___ тізімдеме ______________________________________________ (ұйымның ресми атауы көрсетілген тізімдеменің атауы) ______ жылдар (ға) Нысанды белгілеу (бұйым, тақырыптар) 2

3

Әзірлеме Әзірлемеге Есепке алу Мемлекеттік аяқталған қатысқан бірлігінің сақтауға жыл ұйым саны іріктеп алудың негіздемесі 5 6 7 8

______________ Қолының толық жазылуы (жеке қолы) Жергілікті атқарушы органның СТК (республикалық Ұйымның ОСК (СК) мемлекеттік мұрағаттың) _______ жылғы ___ _____ ___ жылғы ___ _______ № _____ хаттамасымен № ____ хаттамасымен мақұлданды келісілді

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 8-қосымша Нысан

Есепке алу бірліктерінің нөмірлері

2

8

9

Форматы А3 (297Х420)

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 21-қосымша Нысан Мұрағат құжаттарының толықтығын және жай-күйін тексеру актісі

Ұйым мұрағаттың басшысы

Тізімдеменің бұл бөліміне ____________________________ № __ -ден № ___ -ге дейін сақтау бірлігі енгізілді (санмен және жазбаша) оның ішінде: арнайы нөмірлер ________ қалып кеткен нөмірлер _______ және оларға қатысты ілеспелі құжаттаманың мәтіні. Тізімдемені құрастырушының лауазымының атауы _________ Қолының толық жазылуы (қолы) Күні Ұйымның ОСК (СК) ____жылғы ___ _________ № ____ хаттамасымен келісілді Форматы А4 (210Х297)

Бекітілген Жергілікті атқарушы органның (республикалық мемлекеттік мұрағаттың) СТК _____жылғы ______ № ____ хаттамасымен

1

7

8

№ _____Қор № ________ Тізімдеме № _____іс Іске ___________________ парақ (тар)тігілді (салынды) және нөмірленді: оның ішінде: № № __________________________литерлі парақтар есепке алынбаған парақтар № № ___________________ есепке алынған таза парақтар ___________________ + іс құжаттарының ішкі тізімдеме парақтары _______________________ Нөмірлеуге жатпайтын салынған және қосымша түрдегі __________________________________құжаттар есепке алынады (құжаттар түрлері және олардың саны)

Барлығы тізімдемеге енгізілген және енгізілмеген сақтау бірліктері _______________________________ (санмен және жазбаша) Қызметкер лауазымының атауы Қолдары Қолының толық жазылуы Күні Ескертпе: Дыбыстық-бейнелік және машинамен оқылатын (электрондық) құжаттардың толықтығы мен жайкүйін тексеру кезінде тиісті нақтылаулар енгізіледі Форматы А4 (210Х297)

Тізбенің бұл бөліміне _______________ № __ -ден № __-ге дейін әзірлемелер енгізілді.

Бекітемін Ұйым басшысы лауазымның атауы _________ Қолының толық жазылуы (жеке қолы) Күні

№ ___ тізімдеме ______________________________________________ (ұйымның ресми атауы көрсетілген тізімдеменің атауы) ______ жылдар (ға) Есепке алу бірлігінің нөмірі

ӘзірлемеҒылымиКезең лерді техникалық (саты) белгілеу құжаттаманың (индекс) әзірлемелері

6

7

Ғылыми-техникалық құжаттама сақтайтын ұйымның ведомстволық (жеке) мұрағатының паспорты

№ ___ ______________________________________ ТІЗБЕ (ғылыми-техникалық құжаттаманың түрі) мемлекеттік сақтауға берілуге жататын ғылыми-техникалық құжаттама бойынша жобалар, мәселелер ____________ жылдарға Реттік №

5

Тізімделмеген Тізімделген істер, құжаттардың шығуы құжаттар, парақтар Ескертпе

14

Тізімдеменің бұл бөліміне ____________________________ № __ -ден № ___ -ге дейін сақтау бірлігі енгізілді (санмен және жазбаша) оның ішінде: арнайы нөмірлер ________ қалып кеткен нөмірлер _______ және оларға қатысты ілеспелі құжаттаманың мәтіні. Тізімдемені құрастырушының лауазымының атауы _________ Қолының толық жазылуы (қолы) Күні Ұйымның ОСК (СК) ____жылғы ___ _________ № ____ хаттамасымен келісілді Форматы А4 (210Х297)

4

Істердің саны

шықты

13

Бекітемін Ұйым басшысы лауазымының атауы ______________ Қолының толық жазылуы (жеке қолы) Күні

3

Түсті

12

Ұйымның ресми атауы

2

жеке құрам бойынша

11

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 13-қосымша Нысан Мемлекеттік сақтауға тапсыруға жататын ғылыми-техникалық құжаттама жобалар, проблемалар тізбесі

1

тұрақты сақталатын

10

Ескертпе

Ілеспелі құжаттама мәтінінің құрамы Диафильм

9

Слайд (диапозитив)

8

Фотобасылым

7

Позитив

6

Дубль-негатив

5

Сақтау бірліктерінің/ метраждың саны

Негатив

4

Түсірілім түсірілген жер

3

2

Түсірілім уақыты

Түсірілім авторы

1

Құжаттың тақырыбы (аннотация), (диафильмнің атауы)

Өндірістік нөмір

Есепке алу, сақтау бірліктерінің нөмірі

№ ___ тізімдеме ______________________________________________ (ұйымның ресми атауы көрсетілген тізімдеменің атауы)

Қолтаңбасы

Мыналарды талап ететін сақтау бірл. нөмірлері:

уақытша(10 жылдан жоғары)

Бекітемін Ұйым басшысы лауазымның атауы __________ Қолының толық мәні (жеке қолы) Күні

Қайтарылған күні

Құжаттардың жай-күйі

залалсыздандыру

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 12-қосымша Нысан Тұрақты сақталатын құжаттар тізімдемесінің титулдық парағы ________________________________________________________________________________________ (мемлекеттік мұрағаттың атауы) ________________________________________________________________________________________ (қордың атауы) _________________________________ (орналасқан жері) №_______________________ қор _______________________тізімдеме _______________________________________________________________________________________ (тізімдеменің атауы) Құжаттың алғашқы және соңғы күні___________ _____________________________________________________ 1 Мемлекеттік мұрағат толтырады

құжаттардың толықтығы Анықталған техникалық қателіктер

Тізімдемеге енгізілмегендерінің толықтығы (белгіленбеген сақтау бірліктерінің уақытша шифрлар)

Бекітілген Жергілікті атқарушы органның (республикалық мемлекеттік мұрағаттың) СТК _____жылғы ___ ______ № ___ хаттамасымен

5

№ _____________________________________________ қор құжаттарының жағдайы мен толықтығы (атауы) Тексеруді жүргізді________________________________________________________________

жеке құрам бойынша

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 6-қосымша Нысан Фотоқұжаттар тізімдемесі

Құжатты қолданған тұлғаның қолтаңбасы

Форматы А4 (210Х297)

Барлығы _____________________ жылдардағы істер мен құжаттар. (санмен және жазбаша) _______________________________________________________________________________________ (жергілікті атқарушы органның (республикалық мемлекеттік мұрағаттың) атауы _______ жылдарға арналған тұрақты сақталатын істер мен жеке құрам бойынша істердің жиынтық тізімдемелердің СТК хаттамасымен бекітілді. Құжаттарға өңдеу жұмыстарын жүргізген Қолының тұлға лауазымының атауы ______________ толық жазылуы (жеке қолы) Жергілікті атқарушы органның Ұйымның ОСК (СК) СТК (республикалық мемлекеттік _______ жылғы ___ _____ мұрағаттың) № _____ хаттамасымен ____ жылғы ___ _______ келісілді № ____ хаттамасымен келісілді Форматы А4 (210Х297)

6

ІСТІҢ КУӘЛАНДЫРМА ПАРАҒЫ

Форматы А4 (210Х297)

Қолданған парақтардың нөмірлері 4

Қолтаңба

5

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 24-қосымша

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 20-қосымша Нысан Мұрағаттық құжаттардың толықтығы мен жай-күйіне тексеру парағы

7

Жоқ

Тізімдеменің бұл бөліміне ____________________________ № __ -ден № ___ -ге дейін сақтау бірлігі енгізілді (санмен және жазбаша) оның ішінде: арнайы нөмірлер ________ қалып кеткен нөмірлер _______ және оларға қатысты ілеспелі құжаттаманың мәтіні. Тізімдемені құрастырушының лауазымының атауы _________ Қолының толық жазылуы (қолы) Күні Ұйымның ОСК (СК) ____жылғы ___ _________ № ____ хаттамасымен келісілді Форматы А4 (210Х297)

Берілген күні

Толық (тізімдемеленген)

9

Кімге

уақытша(10 жылдан жоғары)

8

Сақтау бірлігінің нөмірі

Уақытша қолдануға берілген сақтау бірліктерінің сақтау нөмірлері

7

Тізімдеменің нөмірі

тұрақты сақталатын

6

Қордың нөмірі

Тізімдеме бойынша есепке алынған техникалық қателіктер түзетілуде

5

Ескертпе

4

Күні

САҚТАУ БІРЛІГІНІҢ ОРЫНБАСАР – КАРТАСЫ БЕРІЛДІ

Түскен немесе шығарылған құжаттардың алғашқы және соңғы күні

4

10

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 19-қосымша Нысан Сақтау бірлігінің орынбасар – картасы

Басқалары, осылардың негізінде көлемдері

3

Істің сақтау мерзімі (томның, бөлімдердің) және тізбе бойынша тармақтардың (тармақшалардың) нөмірлері 6

5

9

Форматы А4 (210Х297)

ұлғайды

2

Істердің саны (томның, бөлімдердің)

8

Пайдаланудың сипаты (көшірме түсіру, жазып алу, қарастыру және басқалары) 3

кішірейді

1

1

1

Кімге берілді: Тегі, аты-жөнінің бас әріптері 2

Түскен немесе шыққан құжаттың атауы және мұрағат қоймасының, тізімдеменің нөмірі

Ескертпе

Номенклатура бойынша немесе іс тізімдемесінің № бойынша істің индексі (томның, бөлімдердің) 4

7

Мұрағат қорының № _____ Тізімдеменің № _______ Істің № _______ Пайдалану күні

Бекітемін Ұйым басшысы лауазымының атауы _____________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Күні

Қорытынды жазбада қалып кеткен нөмірлер

Сыртқы ерекшеліктері

Істің Істің күні тақырыбы неменемесе се істің істердің алдыңғы топтажәне масы соңғы күні 2 3

6

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 18-қосымша Нысан Құжаттарды пайдалану парағы

жоғалтылмаған

Түсірілім Фотобасылым- Ілеспелі түсірілген дардың құжаттама жер саны мәтінінің құрамы

Реттік №

5

3

________ жылы барлық келіп түскен ________________________ сақтау бірліктері, оның ішінде: (санмен және жазбаша) (кітаптың бағандары бойынша қорытынды мәліметтер жеке көрсетіледі 7, 8, 9, 13); шықты _______________________ сақтау бірлігі (+ құжаттар, парақтар), оның ішінде: (санмен және жазбаша) (кітаптың бағандары бойынша қорытынды мәліметтер жеке көрсетіледі 10, 11, 12, 14). Жылдық қорытынды жазбаны Қолының жасаған тұлға лауазымының атауы _______________ толық жазылуы (жеке қолы) Ұйым _________________ Қолының мұрағатының басшысы (жеке қолы) толық жазылуы

Сақтау Кімге Алғандығы Қайтарылу Қайтарғадығы Ескертпе бірлігінің берілді туралы күні туралы № қол хат қол хат

4

есепке алынбаған, бірақ көлемі жағынан жоғалтылған

Фотобасылымдардың саны

Форматы А4 (210Х297)

Сақтауға жатпайтын құжаттарды жоюға бөлу туралы _______________________________________________________________________________________ (сақтау мерзімдері көрсетілген құжаттар, тізбесінің аты, оның жасалған, _________________________________________ негізінде ______________________________________ жарыққа шыққан уақыты және баспаның аты) (мұрағат қорының нөмірі ___________________________ мен аты) мұрағат қорының мына төмендегі істері мен құжаттары ғылыми - тарихи құндылығы жоқ және тәжірибелік мәнін жоғалтқан деп танылып, жоюға бөлініп алынды:

№ ___ тізімдеме ______________________________________________ (ұйымның ресми атауы көрсетілген тізімдеменің атауы) Есепке Альбомның Түрсілім алу тақырыбы авторы бірлігінің (аты) нөмірі

Құрастырылған орны

Тізімдеменің №

3

Түскен немесе шығарылған құжаттың атауы, нөмірі және күні

Бекітемін Ұйым басшысы лауазымның атауы __________ Қолының толық жазылуы (жеке қолы) Күні

АКТ

2

Қортынды жазбада көрсетілмеген арнайы нөмірлер

Ұйымның ресми атауы

2

Форматы А4 (210Х297)

______- жылы № __ мұрағат қоймасынан барлығы _____________________ (санмен және жазбаша) іс берілді. Қорытынды жазбаны жасаған қызметкер лауазымының атауы _____________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 11-қосымша Нысан Сақтауға жатпайтын құжаттарды жоюға бөлу туралы акт

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 5-қосымша Нысан Фотоальбомдардың істер тізімдемесі Бекітілген Жергілікті атқарушы органның (республикалық мемлекеттік мұрағаттың) СТК _____жылғы ___ ______ № ___ хаттамасымен

1

жоғалтылмаған

Тізімдеменің бұл бөліміне ____________________________ № __ -ден № ___ -ге дейін сақтау бірлігі енгізілді (санмен және жазбаша) оның ішінде: арнайы нөмірлер ________ қалып кеткен нөмірлер _______ және оларға қатысты ілеспелі құжаттаманың мәтіні. Тізімдемені құрастырушының лауазымының атауы _________ Қолтаңбаның толық мәні. (қолы) Күні Ұйымның ОСК (СК) ____жылғы ___ _________ № ____ хаттамасымен келісілді Форматы А4 (210Х297)

7

Реттік Берілген Мұрағат № күні қорының №

Жиынтық тізімдеменің бұл бөліміне_________________ № _ -ден № _ -ге (санмен және жазбаша) дейін енгізілді, оның ішінде: арнайы нөмірлер: қалып кеткен нөмірлер: жиынтық тізімдеме бөлімін құрастырушының лауазымының атауы _________ Қолының толық жазылуы (жеке қолы) Күні Ұйымның ОСК (СК) ____жылғы ___ _________ № ____ хаттамасымен келісілді

1

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 17-қосымша Нысан Істерді мұрағат қоймасынан беру кітабы

есепке алынбаған, бірақ көлемі жағынан жоғалтылған

16

2

Ескертпе

Құжат түскен немесе шыққан ұйымның (құрылымдық бөлімшенің, лауазымды тұлғаның, мұрағаттың) атауы

15

1

Бөлімнің атауы (ұйымның құрылымдық бөлімшесінің) Істердің уақыты Сақтау Істің тақырыбы Істегі парақтар (томның, (томның, мерзімдері саны (томның, бөлімдердің) бөлімдердің) бөлімдердің) 3 4 5 6

тізімдеменің нөмірі

14

Істің индексі

тізімдеме бойынша сақтау бірліктерінің саны

13

№№п/п

Реттік №

12

Ескертпе

11

Көшірме

10

Ілеспелі құжаттама мәтінінің құрамы

9

Сақтау бірлігінің саны

түпнұсқа

8

Жазбаның түрі мен форматы

Бейнежазбаның хронометражы

7

Жазудың, қайта жазудың уақыты

Авторы

6

Жазудың, қайта жазудың жері

Құжаттың тақырыбы

5

Жазудың, қайта жазудың уақыты

Индекс, өндірістік нөмір

4

Тілі

Сақтау бірлігінің нөмірі

3

Шығарманы орындаушы

Есепке алу бірлігінің нөмірі

2

Істі берген басшының тапсырмасы бойынша қабылдап алдым Ұйым мұрағатының басшысы ______________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Күні

№ ___ Қор ___________ жылдарға арналған Уақытша сақтауға (10 жылдан жоғары) істердің___________________ (Ұйымның ресми атауы) № ___ тізімдемесі

Құжаттың түскен немесе шыққан күні

(Жалғасы. Басы 16-18-беттерде). ______ жылдар (ға)

1

19

www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

Реттік №

Мұрағат түрлері

Штат бойынша қызметкерлер саны

1 1

2 Электронды құжаттар

3

Құжаттарды сақтаудың жай-күйі (қажеттінің астын сызу) Мұрағат қоймасы: бар, жоқ; құрғақ, дымқыл; жарық, қараңғы Жылыту: орталықтандырылған, пешпен, жоқ Стеллаждар: металдан, ағаштан, құрастырылған, жоқ Шкафтар: ағаштан, металдан; жоқ Сигнализация: өрттікі: бар, жоқ; күзеттікі: бар, жоқ Оқу залы: бар, жоқ Температура – ылғалдылық режимі: сақталады, сақталмайды Ұйым басшысы лауазымының атауы _________________ Қолтаңбаның (жеке қолы) толық мәні Күні _____________________________________ (орындаушының тегі мен телефоны)

Форматы А3 (297х420)

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 27-қосымша Нысан Дыбыстық-бейнелік құжаттама сақтайтын ұйым мұрағаты паспорты (Соңы 20-бетте).


www.egemen.kz

22 тамыз 2015 жыл

1

2

Сақтау бірліктерінің саны барлығы Алғашқы және соңғы күні алғашқы соңғы

4

5

оның ішінен жергілікті белгіленген атқарушы органның мерзімнен (республикалық мемлекеттік артық мұрағаттың) СТК келісілген сақтауда тізімдемеге енгізілді тұрғаны барлығы Алғашқы және соңғы (шартпен) күні алғашқы соңғы 6 7 8 9

Мұрағат түрлері

Штат бойынша қызметкерлер саны

1 1 2 3 4

2 Фильмотекалар Фонотекалар Фонотекалар Видеотекалар

3

Қайта жазу және орын ауыстыру актің нөмірі

Күні

Жаңа пішін

Мбайттағы көлемі

Ұйымның ресми атауы

Форматы А3 (297х420)

Мұрағаттық қорлардың саны

Мұраға қоймасының шаршы метрдегі көлемі

1

2

3

Мұрағат қоймаларының толықтығы пайыздық көрсеткішпен 4

2. Құжаттар туралы мәліметтер Алғашқы және соңғы күні алғашқы соңғы

4

5

Сақтау бірліктерінің саны оның ішінен жергілікті атқарушы органның (республикалық мемлекеттік мұрағаттың) СТК келісілген тізімдемеге енгізілді барлығы Алғашқы және соңғы күні алғашқы соңғы 6 7 8

Белгіленген мерзімнен артық сақтауда тұрғаны (шартпен)

Жыл ішінде іс қалыптасады

9

10

3. Кадрлар Реттік №

Мұрағат түрлері

Штат бойынша қызметкерлер саны

1 1

2

3

Құжаттарды сақтаудың жай-күйі (қажеттінің астын сызу) Мұрағат қоймасы: бар, жоқ; құрғақ, дымқыл; жарық, қараңғы Жылыту: орталықтандырылған, пешпен, жоқ Стеллаждар: металдан, ағаштан, құрастырылған, жоқ Шкафтар: ағаштан, металдан; жоқ Сигнализация: өрттікі: бар, жоқ; күзеттікі: бар, жоқ Оқу залы: бар, жоқ Температура – ылғалдылық режимі: сақталады, сақталмайды Ұйым басшысы лауазымының атауы _____________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Күні _________________________________ (орындаушының тегі мен телефоны)

Форматы А3 (297х420)

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 29-қосымша Нысан Ғылыми-техникалық құжаттаманы есепке алуды түгендеу кітабы Есепке алу бірлігін құрастырудың күні 2

Есепке Парақтар алу саны бірлігін белгілеу 3 4

Формат

5

Есепке алу Кіммен Құжаттарды бірлігінің шығарылды қабылдау атауы туралы қолтаңба 6 7 8

________ жылы барлығы _________________________ есепке алу бірлігі түсті. (санмен және жазбаша) Жылдық қорытынды жазбаны құрастырған Қызметкер лауазымының атауы Қолының _______________ толық жазылуы (жеке қолы) Ұйым мұрағатының басшысы ____________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Күні

Ескертпе

9

АКТ

Форматы А3 (297Х420)

Оң жақ беті Кешеннің нөмірі Объектінің шифры Кешеннің атауы Объектінің атауы Жобаның кезеңі Әзірлеме жылы Әзірлеуші бөлім Жобаның бас инженері Технологиялық ұйымдастыру Ескертпе

Объектінің нөмірі

Айналым жағы Түгендеу нөмірі

1

2

Есепке алу бірлігі № ____ 2

Электрондық құжаттардың қайта жазылуға/орын ауыстыруға дейінгі сипаттамасы: пішін ____, көлемі (Мбайт), ______ саны және сақтау бірліктерінің №№ _____. Электрондық құжаттардың қайта жазылудан/орын ауыстырудан кейінгі сипаттамасы: формат ____, көлемі (Мбайт), ______ саны және сақтау бірліктерінің №№ _____. Жұмысты орындады: Лауазым атауы _______________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Жұмысты қабылдап алды: Ұйым мұрағатының басшысы _____________ Қолының (жеке қолы) толық жазылуы Күні Есепке алу құжаттарына өзгерістер енгізілді өзгерісті енгізген тұлға _____________ Қолының лауазымының атауы (жеке қолы) толық жазылуы Күні Форматы А4 (210Х297)

Парақтардың маркасы мен нөмірлері 3

МҰРАҒАТТЫҚ АНЫҚТАМА

қолы қолы Мөр

Адресат

Қолының толық жазылуы Қолының толық жазылуы Форматы А4 (210Х297)

Парақтар саны 4

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің бұйрығы 2015 жылғы 23 шілде

№789

Астана қаласы

«Өнімділік 2020» бағдарламасын іске асырудың кейбір мәселелері туралы «Өнімділік 2020» бағдарламасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 наурыздағы № 254 қаулысымен бекітілген «Өнімділік 2020» бағдарламасын іске асыру мақсатында бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған: 1) осы Бұйрыққа 1-қосымшаға сәйкес Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу әдістемесі; 2) осы Бұйрыққа 2-қосымшаға сәйкес «Өнімділік 2020» бағдарламасының және құралдардың іске асырылуын мониторингтеу нысандары мен мерзімдері; 3) осы Бұйрыққа 3-қосымшаға сәйкес «Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну» құралы шеңберінде жоба паспортының нысаны; 4) осы Бұйрыққа 4-қосымшаға сәйкес «Ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну» құралы шеңберінде «Өнімділік 2020» бағдарламасы операторының жазбаша растауының нысаны; 5) осы Бұйрыққа 5-қосымшаға сәйкес инвестициялық жобаның мониторингі туралы келісімінің үлгілік нысаны; 6) осы Бұйрыққа 6-қосымшаға сәйкес «Өнімділік 2020» бағдарламасының құралын алуға арналған өтінімнің нысаны; 7) осы Бұйрыққа 7-қосымшаға сәйкес Шығындардың бір бөлігін өтеу туралы келісімнің үлгілік нысаны; 8) осы Бұйрыққа 8-қосымшаға сәйкес тартылатын компанияның біліктілігі мен қызметкерлерінің тәжірибесін растайтын мәліметтер нысаны; 9) осы Бұйрыққа 9-қосымшаға сәйкес жұмыс тәжірибесін растайтын мәліметтер нысаны бекітілсін. 2. «Өнімділік 2020» бағдарламасын іске асыру регламентін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Премьер Министрінің орынбасары – Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрінің 2014 жылғы 24 маусымдағы № 235 бұйрығының (Нормативтiк құқықтық актiлерiнiң мемлекеттiк тізілімінде 9640-нөмірмен тіркелген, «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде 2014 жылғы 12 тамызда жарияланған) күші жойылды деп танылсын. 3. Бюджеттік бағдарлама әкімшісіне «Өнімділік 2020» бағдарламасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 наурыздағы № 254 қаулысымен бекітілген «Өнімділік 2020» бағдарламасын (бұдан әрі - Бағдарлама) шеңберінде өтінім берушілердің кейбір шығындарын өтеу үшін мемлекеттік қолдау шараларын ұсынуға көзделген қаржылар Бағдарлама операторының ағымдағы шотына тиісті қаржы жылындағы төлемдер бойынша қаржыландырудың жеке жоспарына сәйкес бюджеттік бағдарлама әкімшісі бекітетін төлемдер кестесіне сәйкес аударылсын. 4. Бағдарлама операторы – «Қазақстандық индустрия дамыту институты» акционерлік қоғамы: 1) бюджеттік бағдарлама әкімшісі мен Бағдарлама операторы арасында жасалған шарт негізінде еңбек өнімділігін арттыруда және аумақтық кластерлерді дамытуда мемлекеттік қолдау шараларын ұсынуға бөлінген қаражатты басқаруды жүзеге асыру үшін екінші деңгейлі банкте – Қазақстан Республикасының резидентінде ағымдағы есепшотты ашсын; 2) кезеңдік негізде немесе сұрату бойынша бюджеттік бағдарлама әкімшісіне бөлінген қаржының мақсатты жұмсалуы жөніндегі есепті ұсынсын; 3) ағымдағы есепшотта мемлекеттік қолдау шараларын ұсынуға қажетті ақша қаражаты жетіспейтін жағдайда қаражат түскенге дейін шығындарды өтеуді тоқтата тұрсын; 4) Бағдарламаның бір мемлекеттік қолдау шарасы шеңберінде көрсетілетін қызметтің бірнеше түрі бойынша мәлімделген кезде өтініш берушіге аталған мемлекеттік қолдауды ұсыну шарттарымен көзделген шығындарды төлеу көлемдеріне сәйкес әрбір қызмет түрі бойынша шығындарды өтеу түрінде мемлекеттік қолдау көрсетсін; 5) қажет болатын жағдайда ағымдағы есепшоттағы қаражатты пайдаланған кезде, бюджеттік бағдарлама әкімшісі бөлген жалпы сома шеңберінде мемлекеттік қолдау шаралары түрлері арасында соманы қайта бөлсін; 6) Қазақстан Республикасының резиденті – екінші деңгейлі банк ағымдағы есепшот бойынша есептейтін барлық сыйақыларды ағымдағы шоттағы мемлекеттік қолдау шараларын ұсыну үшін бөлінген қаражат сомасына қоссын; 7) Шығындардың бір бөлігін өтеу туралы келісімнің шарттары бұзылған жағдайда өтінім берушілерден түсетін ақшалай қаражатты бюджеттік заңнамаға сәйкес қайтаруды қамтамасыз етсін. 5. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Индустриялық даму және өнеркәсіптік қауіпсіздік комитеті (А.Қ. Ержанов) заңнамада белгіленген тәртіппен: 1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде тіркелуін; 2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін күнтізбелік он күн ішінде оның көшірмелерін мерзімді баспасөз басылымдарына және «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесіне ресми жариялауға жіберуді; 3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің интернет-ресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастырылуын; 4) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелгеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне осы Бұйрықтың 3-тармағының 1), 2) және 3)-тармақшаларымен көзделген шаралардың орындалуы туралы мәліметтердің ұсынылуын қамтамасыз етсін. 6. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау жетекшілік ететін Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму вице-министріне жүктелсін. 7. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму Министрінің міндетін атқарушы

А. РАУ.

«КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің міндетін атқарушы _______________Р. Бекетаев 2015 жылғы 23 шілде «КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің міндетін атқарушы _______________Т. Жақсылықов 2015 жылғы 24 шілде Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму Министрінің міндетін атқарушының 2015 жылғы 23 шілдедегі № 789 бұйрығына 1-қосымша

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 30-қосымша Нысан Ғылыми-техникалық құжаттаманы тіркеу карточкасы

Күні

Жазбаны енгізген тұлғаның қолтаңбасы

Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 23 қаңтарда Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №10128 болып енгізілді.

Реттік №

3

Сақтау бірлігінің нөмірі

Бекітемін Ұйым басшысы лауазымының атауы ____________ Қолтаңбаның толық (жеке қолы) мәні Күні

Құрастырылған жері Электрондық құжаттардың орын ауыстыруы және қайта жазылуы туралы

Негіздеме: Мұрағат директоры Орындаушы

_______________ жылдың 1 желтоқсанына басқарушылық құжаттаманы сақтайтын ұйым мұрағатының паспорты 1. Жалпы мәліметтер

2 Тұрақты сақталатын Жеке құрам бойынша

Тасығыштың түрі

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 34-қосымша Нысан Электрондық құжаттардың орын ауыстыруы мен қайта жазылуы туралы акт

___________№__________ № ________ _______

Кімге ұсынылды ______________________________________________________________________ (мемлекеттік мұрағаттың және оның пошталық мекенжайының ресми атауы) Кіммен ұсынылды _____________________________________________________________________ (есеп беруші ұйымның және оның пошталық мекенжайының ресми атауы) _______________________________________________ (есеп беруші ұйымның жеке меншік нысаны)

барлығы

Сақтау орны 5 Форматы А5 (148Х210)

Ұлттық мұрағат қорының құжаттарын және басқа да мұрағат құжаттарын ведомстволық және жеке мұрағаттардың қабылдауы, сақтауы, есепке алуы және пайдалануы қағидаларына 31-қосымша Нысан Ғылыми-зерттеу құжаттамасын есепке алуды түгендеу кітабы Рет Белгі- Келіп Ке- Тақырыптың Мемлекеттік Әзір- Басшы Парақ- Даналар- Шыққан- Ескертпе тік леме түскен зеңі атауы мен тіркеудің леуші (жауапты тар дың саны дығы № күні нөмірі нөмірі орындау- саны мен туралы шы) көлемі белгі 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 _______ жылы барлығы ____________________ есепке алу бірлігі түсті, _________________ бірлік шығарылды (санмен және жазбаша) (санмен және жазбаша)

Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу әдістемесі 1. Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу әдістемесі (бұдан әрі – Әдістеме) «Өнімділік 2020» бағдарламасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 наурыздағы № 254 қаулысымен бекітілген «Өнімділік 2020» бағдарламасының (бұдан әрі - Бағдарлама) 5-бөлімі 4-бөлімшесінің 2-тармағына сәйкес әзірленіп, инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу тетігін айқындайды. 2. Осы Әдістемеде мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады: 1) кәсіпорынды жаңғырту – пайдаланылатын техника мен технологиялардың өнімділігін арттырудың, сондайақ объектінің қаржылық-экономикалық көрсеткіштерінің және өндіру нәтижелерінің сапалы жаңаруына әкелетін кәсіпорынды басқару жүйесін жетілдірудің үздіксіз және серпінді процесі; 2) инвестициялық жобаның кешенді жоспары – қажетті экономикалық, техникалық, басқарушылық және өзгеде құжаттамалар пакеті; 3) еңбек өнімділігі - өндіру көлемін (жалпы қосылған құн) және еңбек шығындарын (жұмыспен қамтылғандар саны) сипаттайтын көрсеткіштер негізінде есептелінетін экономикалық көрсеткіш. 3. Инвестициялық жобаның кешенді жоспары мынадай көрсеткіштерге қол жеткізуді көздейді: 1) инвестициялық жобаның қаржылық өтемділігі; 2) еңбек өнімділігін екі есе, бірақ жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды жаңғырту жобалары бойынша орташа салалық деңгейден кемінде жарты есеге немесе жаңа инвестициялық жобалар бойынша орташа салалық деңгейден үш есеге артуы; 3) өнімнің бәсекеге қабілеттілігі (өнімнің ішкі және сыртқы нарықтардағы сұранысы). 4. Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу кезінде өтініш беруші ұсынылған негізгі деректер мен есептеулердің толықтығы мен анықтылығына толық жауапкершілікті өзіне алады. Барлық негізгі деректер мен есептеу көлемдері үшін оларды алу көздері көрсетіледі. Өтініш беруші ұсынылатын деректерді қасақана бұрмаланғаны сараптаманы тоқтату және жобадан бас тарту үшін негіз болып табылады. 5. Өтініш беруші ұсынылатын құжаттардың, негізгі деректердің, есептердің, негіздемелердің толықтығы мен анықтығын қамтамасыз етеді. Өтініш беруші ұсынған ақпаратта есептерде қолданылған деректер көздері және есептерді жүргізу күні, бағалардың салыстырмалы талдауын көрсетеді. 6. Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын Өтініш беруші қағаз және электрондық тасығышта: Wordформатындағы файлдарда есептері бар кестелер, Excel-форматындағы файлда мәтінді құжаттар ұсынады. 7. Инвестициялық жобаның кешенді жоспары нөмірленеді, мұқабасы түптеледі, тігіледі, қағаз пломбамен бекітіледі, онда тігілген және нөмірленген парақтар саны туралы жазба жазылады, сондай-ақ өтінім берушінің бірінші басшысы, (бар болған жағдайда) бас есепші қол қояды және ықтимал Өтінім берушінің мөрі (бар болған жағдайда) басылады. Қол мен мөр бедерлері қағаз пломбаға, ішінара құжат парағына, ішінара қағаз пломбаға басылып жазылады. Инвестициялық жобаның кешенді жоспарына орындаушының бірінші басшысы титулдық параққа мөр бедерлерімен қолын қояды. Өтініш беруші инвестициялық жобаның кешенді жоспарының түпнұсқасымен бірге оның бірінші басшысының қолымен және өтініш берушінің мөр бедерлерімен таңбасымен куәландырылған оның көшірмесін ұсынады. 8. Инвестициялық жобаның кешенді жоспары осы Әдістемеге қосымшаға сәйкес нысан бойынша ресімделеді. Инвестициялық жобаның кешенді жоспарын әзірлеу әдістемесіне қосымша нысан Инвестициялық жобаның кешенді жоспары 1. Жалпы мәліметтер

1. Өтініш беруші туралы мәлімет: 1) заңды тұлғаның атауы, ұйымдастырушылық–құқықтық нысаны, салалық тиесілігі, басшының лауазымы және тегі, аты, әкесінің аты; 2) заңды және нақты мекенжайы, телефоны, факс, e-mail; 3) кәсіпорынды мемлекеттік тіркеу нөмірі және күні. 2. Өтініш берушінің ағымдағы жағдайын талдау: 1) кәсіпорын қызметі, оның өндірістік құрылымы, кәсіпорын өндіретін өнім (жұмыстар, көрсетілетін қызметтер); 2) соңғы 3 (үш) жылда өнімдердің негізгі түрлерін өндіруді дамыту серпіні: өнім өндіру бойынша қолданыстағы қуаттылық, өнімдерді заттай және құндық мәнде өндіру;

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму Министрінің міндетін атқарушының 2015 жылғы 23 шілдедегі №789 бұйрығына 2-қосымша «Өнімділік 2020» бағдарламасын және құралдарды іске асыруды мониторингтеу нысандары мен мерзімдері 1. «Өнімділік 2020» бағдарламасын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 14 наурыздағы № 254 қаулысымен бекітілген «Өнімділік 2020» бағдарламасын (бұдан әрі – Бағдарлама) іске асыруды мониторингтеуді өтінім берушілер және құрал операторлары берген ақпарат негізінде Бағдарлама операторы жүргізеді. 2. Мониторинг: 1) Бағдарламаны іске асырудағы проблемаларды дер кезінде анықтауды; 2) Бағдарламаны іске асыру тиімділігін арттыру бойынша жедел жүйелік шараларды даярлап қабылдауды; 3) Бағдарлама