Page 1

АҚПАРАТТАР аєыны №195 (28134) 22 ТАМЫЗ БЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

 Өңір өмірі

Тарихына ќаныќ жастар єана серпінді дамудыѕ кепілі бола алады

Їміт ўшаєы

Кеше «Нұр Отан» ХДП ғимаратында жастарды патриоттық рухта тəрбиелеуде ұлттық тарихтың рөлі тақырыбында өткен дөңгелек үстелде еліміздің белгілі сарапшылары, тарихшылар мен қоғам қайраткерлері аталған мəселе бойынша өз пайымдарын ортаға салды. ұйымдастырылған. Отырыста сөз алған «Нұр Отан» ХДП Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек жастарды патриоттық рухта тəрбиелеудің маңызына кеңінен тоқталды.

Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Аталған шара «Нұр Отан» ХДП Қоғамдық саясат институты мен Білім жəне ғылым министрлігінің Ғылым комитеті жəне Мемлекет тарихы институтымен бірлесе

(Соңы 3-бетте).

Ќазаќстан ґз тəжірибесімен бґлісуге əзір

Қыздың бұрымындай сылаңдап ағып жатқан Сырдың бойын мекендеген аймақтың арғы басынан күн шығып, екінші шетінен кеш бататындай əсер ететіні бар. Себепсіз емес. Жаңақорған жағы оңтүстікпен шектессе, Арал беті батысқа мұрнын тығып жатыр. Мына салынып жатқан «Батыс Қытай – Батыс Еуропа» күрежолының 812 шақырымы Қызылорда облысын басып өтеді. Көлікпен жүрсеңіз, жарты күндік уақытыңызды сарп етесіз. Ал жол толық аяқталмаған осы кезде одан да көп уақыт шығындауыңыз бек мүмкін. Бұл қарапайым жолаушының көрер қиындығы. Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Егер осы жағдай дəрігерлердің басына түссе ше? Мысалы, Аралда ауыр халде жатқан адамды шұғыл түрде облыс орталығына жеткізу керек дейік. Оның сыртында алдындағы науқастың жағдайын бағамдау, диагноз қоюда жеткілікті медициналық құрал-жабдықтардың болмауы, дəрігер біліктілігінің кемшіндігі, денсаулыққа келетін елеулі зиянның алдын алу немесе өмірге төнген қатерді жою керек. Ол

қалай болмақ? 103-тің жедел жəрдемі науқасты орталыққа жеткіземін дегенше үзіліп кетуі де мүмкін ғой. Осындай тосын жағдайлар ескеріле отырып, аймақта санитарлық авиация жұмыс істеп тұр. Расын айтайық, санавиация талай адамды ажалдың тырнағынан арашалап қалды. Біздің облысымызда санитарлық авиация қызметінің тарихы сонау 1927 жылдан бастау алады. Ал 1949 жылы отауын бөлек алып жедел жəне шұғыл медициналық көмек көр се те тін бөлімше болып ашылады. Алғашқы кезде

бөлімшеде медициналық қызмет көрсететін бір бригада, бір санитарлық автокөлік қана болған екен. 1967 жылы қалалық ауруханада жедел жəрдем қызметі ашылып, облыстық ауруханада тек шалғай елді мекендерден түскен шақыруларға шұғыл медициналық көмек көрсететін бөлім болып қайта жасақталады. Материалдық-техникалық базасы кеңейіп, білікті мамандар толыққанды медициналық көмек көрсететін болды. Жылдық шақырулар саны сол кезеңдерден бастап 100-ден асып жығылды. Мамандандырылған дəрігерлік топ аудандар мен ауылдарға шығып, оталар жасап, шұғыл көмектерін беріп жүрді. 1990 жылы облыстың экологиялық жағ дайын ескере отырып, арнайы жабдықталған (госпиталь-тікұшақ) көлік берілді. Бірақ сол кезеңнің мемлекетіміздегі қар жылықэкономикалық жағдайына байланысты, кейін көлік Денсаулық сақтау министрлігіне қайтарылды.

Мектептер оќу жылына толыќ дайын болуы тиіс

Кеше Премьер-Министр Серік Ахметовтің төрағалығымен өткен селекторлық кеңесте білім беру ұйымдарын 2013-2014 жаңа оқу жылына дайындау мəселесі талқыланды, деп хабарлады Премьер-Министрдің баспасөз қызметі.

Білім жəне ғылым министрі Бақытжан Жұмағұлов хабарлағандай, алдағы оқу жылында республика мектептерінде 2,5 миллионнан астам бала оқитын болады, қыркүйектің

ба сында мектептерде шамамен 294 064 педагог, оның ішінде 9645 жас мұғалім өз жұмыстарына кіріседі. Қазіргі уақытта педагог кадрларға деген барлық қажеттілік

Елшімен кездесті

Кеше Орталық сайлау комиссиясының төрағасы Қуандық Тұрғанқұлов Словакия Республикасының Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Петер Юзаны өз өтініші бойынша қабылдады.

Кездесу барысында ОСК төрағасы Юза мырзаны Қазақстан Республикасының аудандық маңызы бар қалалары, ауылдық округтері, ауылдық округтің құрамына кірмейтін кенттері мен ауылдары əкімдері сайлауының қорытындыларымен таныстырып, бірқатар сұрақтарға жауап берді. Ортсайлауком басшысы аталған сайлау біздің елімізде алғашқы жержердегі əкімдер сайлауы екенін жəне қолданыстағы заңнама мен демократиялық сайлау процесі нормаларын сақтай отырып,

ұйымдасқан түрде өткенін атап өтті. Ал елші ынтымақтастықтың келешектегі дамуына ниет білдірді жəне Қазақстан Республикасының сайлау ұйымдастырушыларына сəттілік тіледі. Қ.Тұрғанқұлов Орталық сайлау комиссиясы қарым-қа тынас тықтың барлық деңгейінде тəжірибе мен ақпарат алмасуға ашық екенін жəне сыртқы байланыстарды халықаралық ұйымдар шеңберінде, сондай-ақ, екіжақты кездесулер аясында белсенді дамытатынын атап өтті.

2-бет

Адамзат

жаћандыќ ќандай жаѕа сын-ќатерлермен бетпе-бет келіп отыр?

4-бет

(Соңы 7-бетте).

Оймақтай ой Жан – сəуле, жүрек – айна. Мəшһүр Жүсіп КӨПЕЙҰЛЫ.

1934 пəн мұғалімін, атап айтқанда, математика, химия, физика, ағылшын тілі мұғалімдерін құрайды. (Соңы 3-бетте). Словакия Республикасының мемлекеттік органдарымен сайлау саласындағы қарым-қатынас бірнеше жылдар бойы тұрақты негізде жүзеге асып келеді. Атап айтқанда, Ортсайлауком өкілдері 2009 жылы Словакия Республикасындағы президенттік сайлауды байқауға, сондай-ақ, 2010 жылы парламенттік сайлауды байқауға қатысты. Өз кезегінде Словакия өкілдері 2007 жəне 2011 жылдары Қазақстан Республикасындағы сайлау науқандарын байқауға қатысты. «Біздің ынтымақтастығымыз келешекте де жалғасып, бұрынғысынша жемісті жəне сындарлы сипатта болатынына сенім білдіремін», – деді Қ. Тұрғанқұлов кездесу соңында. «Егемен-ақпарат».

Бїгінгі нґмірде:

Бар игіліктіѕ кілті – білімде

Тəуелсіздіктің 18 жылында республиканың ішінара облыстарында, санитарлық авиация жұмысы қайта жандана бастады. Біздің облысымызға республикалық бюджеттен 16,2 миллион теңге бөлініп, АН-2 ұшағы берілді. Облыстық медицина орталығы жанынан арнайы мамандандырылған санитарлық топтар құрылған бөлімше ашылды. Ол тəуліктің қай мезгілінде де толыққанды медициналық көмек көрсетуге дайын білікті мамандармен жəне ана мен сəбиге, инсульт алған науқастарға, апатты жағдайларға арналған мамандандырылған құралжабдықтармен жабдықталды. Сол 2009 жылы санитарлық авиация бөлімшесіне 421 шақырту түссе, оның 26-на жедел түрде ұшақпен көмек көрсетілді. Бүгінде ажалдың бəрі автокөліктен келіп жатқан сияқты əсердің бары рас.

Туризмніѕ тїрленер тїрі бар ма? 5-бет

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы – Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезі Хатшылығының Басшысы Қайрат Мəмидің БҰҰ Бас хатшысының Өркениеттер альянсы жөніндегі Жоғарғы өкілі Нассир Абдулазиз əл-Нассермен кешегі кездесуінде Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезі мен Өркениеттер альянсы арасындағы өзара іс-қимыл мəселелері сөз болды, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі. Нассир Абдулазиз əл-Нассер Қазақстан бастамашы болып табылатын 2013-2022 жылдардағы мəдениеттерді жақындастырудың халықаралық онжылдығын ұлықтау жөніндегі халықаралық форумға қатысу үшін біздің елімізге келіп отыр. БҰҰ Бас Ассамблеясының 67-сессиясы «Бейбітшілік жолындағы өзара түсіністік жəне ынтымақтастық, мəдениетаралық жəне дінаралық үнқатысуды ілгерілету» қарарын қабылдаған болатын. Əңгіме барысында Қазақстан негізінен əлем мəдениеті жөніндегі қарарлар авторларының бірі ретінде жүйелі түрде көрініп келе жатқаны аталып өтілді. «БҰҰ жанындағы Адам құқықтары жөніндегі кеңестің мүшесі болып Қазақстанның сайлануы азаматтар құқықтары мен бостандығын қамтамасыз етудегі біздің еліміз табыстарының халықаралық

тұрғыда мойындалуы екеніне нық сенімдімін», – деді Қ.Мəми. Əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезі мен Өркениеттер альянсы арасындағы ынтымақтастықтың келешегін талқылай келіп, əңгімелесушілер жалпыға бірдей бейбітшілік пен қауіпсіздікке қол жеткізу ісінде дінаралық жəне мəдениетаралық төзімділік пен келісім рөлін арттыруға бағытталған бірлескен жұмыстарды дамыту қажеттігін атап өтті. «Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2012 жылғы қазан айындағы Австрияға ресми сапары барысында екі форумның күшжігерін біріктіруді ұсынған болатын. Біз дінаралық жəне конфессияаралық үнқатысу мен келісімді нығайту саласында жинақталған мол тəжірибемізді Өркениеттер альянсымен бөлісуге əзірміз», – деп атап өтті Сенат Төрағасы.

 «Бизнестің жол картасы - 2020» бағдарламасына кезекті өзгерістер енгізілуде. Олардың алғашқы екі пакетінде жобаларды қарастыру үдерістерін жеңілдетуге назар аударылса, үшіншітөртіншісінде негізгі екпін шағын жəне орта бизнесті, кішігірім жобаларды қолдауға бағытталды.  Қазақстанда өмір сүру ұзақтығы соңғы 5 жылда 2,5 жылға ұзарды. Мұны мəлімдеген Денсаулық сақтау министрі Салидат Қайырбекова 2015 жылға қарай бұл межені 70 жасқа дейін көтеру көзделіп отырғанын айтты.  Астанада екі қабатты экскурсиялық автобустар қатарға қосылды. Осыны өмірге енгізген «Astana Bus Tours» жобасы Астана əкімдігі мен Индустрия жəне жаңа технологиялар министрлігі арқылы жүзеге асуда.  Алматыда биыл білім беру саласына қала бюджетінің 20 пайызы бөлінді. Осыған орай саланы дамытуға 57 млрд. теңге берілетінін кеше өткен тамыз кеңесінде қала əкімі Ахметжан Есімов мəлімдеді.  Маңғыстау облысының табиғатты қорғау шараларына 213,2 млн. теңге бөлінді. Бұл туралы баяндаған Маңғыстау облысының əкімі Алик Айдарбаев өңірдегі Қошқарата жасанды көліндегі сұйық фаза деңгейін тұрақты ұстау жұмыстары жалғасып жатқанын жеткізді.  Шығыс Қазақстан: ауа райы қателесуді кешірмейді. Облыс əкімі Бердібек Сапарбаевтың Зырян ауданына сапарының негізгі ұраны осы болып, ол өңір дегі қысқы жылыту маусымына дайындық, егін жинауды сапалы аяқтау жəне əлеуметтік нысандар құрылысын қарқынды жүргізу мəселелерін қамтыды.  Оңтүстікте жыл басынан бері 302,7 млрд. теңгенің өнеркəсіп өнімдері шығарылды. Облыста бұл саладағы жетістіктің 26,1 пайызын тау-кен өндіру саласы құрап, ондағы өсім 79,1 млрд. теңгеге артты.  Қостанай колледждері студенттердің 3 млн. теңге стипендиясын төлемегені анықталды. Мұның аныққанығына жеткен облыс прокуратура қызметкерлері 2011-2012 оқу жылы мен биылғы жылдың осы кезеңіне дейін 72 студентке осынша берешек жиналғанын жария етті.  Астана-Семей бағы тында жүрдек пойыз қатынасы ашылады. Ол алдағы 25 тамыз күні «Тұлпар-Тальго» вагондарынан құ ралған «Астана-Семей» №63/64 жүрдек пойызы болып жолға шығады. «ҚазАқпарат», «Қазақстан жаңалықтары», Bnews.kz, TengriNews, EgemenNews хабарлары бойынша дайындалды.

 Президент тапсырмасы қалай орындалуда? «Бізде жұмыссыздарды оқыту мен қайта даярлаудың еңбек нарығына бейімделген айқын бағдарламалары болуы керек». Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

(«Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауынан).

«Ізденгенге іс жеткілікті» – дейді 12 баланыѕ анасы, кəсіпкер Зəуреш Жəнібекова Айқын НЕСІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Бұқар жырау баба есімін ардақ тұтқан ауданда Үміткер атты ауыл бар. Баянауыл жақпен шектесіп жатқан жері құтты, табиғаты көрікті тұста орын тепкен, таза қазақы қалпындағы елді мекен. Үміткердің жұртқа сүйінішті бір ерекшелігі, əр үйі балақайлар мен жеткіншектер үніне толған, думанына бөленген ордалы орта. Бес-алтылы өскіннен бастап, он-онекілі өрен өрбіген үбірлі-шүбірлі шаңырақтар мұнда таңсық емес. Тұрмыс күйін танытатын да

солар. Шат жүздері, жарқын күлкілері бұл ауылдың шұғылалы шырайы. Өмірі балаларының бақытымен шуақтанған осындай отбасылардың бірінің отын жарқыратушы Төлен мен Зəуреш Жəнібековтер де өз маңдай терлері арқылы береке сəнін жарастырған жандар. Кейбір құрбыларындай ошақ қасы күйбеңінен аспай, бар салмақты жолдасына артпай, еңбек жүгін бірге көтеруші Зəурештей əйел бұрын осы ауылда сирек болса, қазір біразы уақыт талабына сай жаңа істердің бел ортасында. Зəуреш үлгісі осыған бастаған.

– Жалғызілікті қосағымның 10-15 жанды асырау үшін жанталасты жұмысын көріп отырып қалай шыдарсың, үйелменсүйелмен балаларым бір-біріне қамқор бола бастасымен оның қарсылығына қарамастан мен де ол құрған «Төлен» шаруа қожалығының бір тізгінін ұстастым. Мал күтімімен қоса күніне сан сиыр сауу, сүт тарту, май айыру, құрт, ірімшік жасау сияқты таңертеңнен кешке дейін бітпес жұмыстарға сырттан ешкімді араластырмадым. Кейіннен қыздарым көмекке қосылып, қолым жеңілдеді. Шүкір, отбасымыз бəріміз

жұмылған еңбегіміз жанып, тұрмысымыз əлденді, – деп тілдескен бетте сыр ақтарды ол. Жұмысына ғана болмаса өзгедей пысықтығы жоқ жұбайына қарағанда, ширақтау мінезді Зəуреш тек мал өсірумен шектеліп қалмай табыстың басқа да көздерін құрауға жетелеуші саналады екен. «Жеке белсенді əрекеттің ығын Зəуреш біліп, итермелеп отырады. Мен осы шаруамызды күйттей беруден асқым келмесе, оған ол қарсылық білдіреді. Былтыр біздің жақтағылар қолға алмаған істің де ретін келтірді. Əуелде тайсақтағандай едім, енді байқасам, ауылдастарым көңіліне де жағулы, өзімізге де пайдалы шаруа көрінеді», дейді отағасы. (Соңы 6-бетте).


2

www.egemen.kz

22 тамыз 2013 жыл

БАР ИГІЛІКТІҢ КІЛТІ – БІЛІМДЕ Бїгін Астанада «Сапалы білім мен тəрбие беру – Ќазаќстанныѕ мемлекеттік саясатыныѕ басымдылыєы» атты республикалыќ педагогикалыќ тамыз кеѕесі басталады.

● Білім. Бағдарлама. Білік

● Ойласу

Аралас мектептерді азайтќан жґн

Табыс ґздігінен келмейді Жаңа оқу жылы да жақындап келеді. Дəл қазір ұстаздар қауымының алды еңбек демалыстарынан оралып, мектеп тіршілігі енді-енді қызып жатыр. Біз Оңтүстік Қазақстан облысы əкімінің орынбасары Сəкен ҚАНЫБЕКОВКЕ жолығып, осы білім саласындағы істің жайы туралы сұраған едік. – Сəкен Əсембекұлы, əңгімемізді облыстағы білімнің сапасы, яғни білім беру саласының жетістіктері, жақсы жаңалықтарынан бастасақ. Биылғы ҰБТ қорытындысы, ол сында қандай білім ошақтары жақсы жағынан танылды? – Оқушыларымыздың биылғы оқу жылында жеткен жетістіктері баршылық. Ең үлкен білім сайысы саналатын жалпы білім беретін пəндер бойынша республикалық олимпиадада екі жыл қатарынан жоғары нəтижеге қол жеткізіп, республикада ІІІ орынды жеңіп алып, «Ең үздік олимпиадалық команда» атағын алды. Республикалық олимпиадада жоғары нəтиже көрсеткен оқушылардың мұғалімдерін ынталандыру мақсатында жəне өзге оқушылардың қызығушылығын арттыру үшін мектеп мұға лімдеріне 50 мың теңге сыйақы, ал, оқушыларға Айпад (iPad) планшетнигі беріледі. Бұл шара жыл сайын дəстүрлі жалғасын табатын болады. Биылғы жылғы ҰБТ қо рытындысына тоқталатын болсақ, облыстың орта баллы 72,5ті құрады. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 5,6-ға артып отыр. Сонымен қатар, ҰБТның қорытындысы бойынша

екі жылдық нəтижеге талдау жүргізе келе жұмысы төмен, ешқандай ілгерілеушілігі жоқ мектеп басшыларының қызметке сəйкестігін қарап отырмыз. Биылғы жылы «Алтын белгіден» үміткер 1143 тү лек тің 336-ы, яғни 29,4 пайызы өз білімдерін дəлелдеді. Бұл өткен жылдан 98 «Алтын белгіге» артық. Оның ішінде, Мақтаарал ауданындағы Б.Момышұлы атындағы мектеп-гимназиясынан 29, М. Дулати атындағы үш тілде оқытатын мамандандырылған дарынды балаларға арналған №8 гимназиясынан – 15, Н.Оңдасынов атындағы Түркістан аймақтық «Дарын» мектеп-интернатынан 10 «Алтын белгі» иегерлері шығып отырғанын атап өткеніміз жөн болар. – Өткен жылы облыста небəрі үш ауысымда оқитын 4-ақ мектеп бар екені айтылған еді. Жақында бұл сан 36-ға жетіпті. Мұның себебі неде? – Иə, өткен жылы облыста үш ауысымда оқитын 4 мектеп болған болса, оның 2-уінің мəселесі шешілген болатын. Облыс əкімінің тапсырмасымен облыстың əлеуметтік картасын жасау барысында облыстағы үш ауысымда оқитын мектептер мен апаттық жағдайдағы

мектептерді нақты анықтау бойынша жұмыстар жүргізілді. Соның нəтижесінде бүгінгі күні облыста 48 апаттық жағдайдағы, 35 үш ауысымда оқитын мектептер бар екені анықталып отыр. Ендігі жерде кезең-кезеңімен жыл сайын 150 орынға дейінгі мектептер мəселесі аудандық бюджет есебінен, 300 орынға дейін облыстық бюджет есебінен, ал 300 орыннан жоғары мектептер республикалық бюджет есебінен шешілетін болады. – Жалпы, демографиялық дүмпуі күшті Оңтүстікте əлі қанша мектеп салынуы тиіс, қаншасының құрылысы жоспарланып, басталып қойды? Облыс бойынша қанша мектеп бар? Мектеп салу ісіне атсалысып жатқан демеушілер бар ма? – Облыста 1019 мектеп жұмыс істейді. Оның 582-і типтік, 436-ы ыңғайластырылған ғимаратта, саманнан салынған, апатты жəне бұрынғы кеңсе, балабақша, мақта терімшілеріне арналып салынған ғимараттар. Бөлмелері тар, спорт, акт залдары, физика, химия, биология, мультимедиа

кабинеттері жəне шеберхана т.б. жоқ. Сондықтан бұл мектептерге қосымша құрылыс немесе жаңа мектеп салуды қажет етеді. Облыс əкімінің қолдауымен осы күрделі мəселелер өз шешімін табуда. Бұған дəлел, соңғы 3 жылда 119 мектеп жəне 15 мектепке қосымша құрылыстар салынып берілді. Ал 2013 жылы 83 білім нысанының құрылысы салынуда, оның ішінде 55 мектеп, 12 балабақша, 7 қосымша құрылыс, 7 мектептің ғимаратын қайта құру, 2 кəсіптік мектеп бар. Құрылыс салуға атсалысып жатқан демеушілер де бар. 20092012 жыл аралығында олардың көмегімен 4 мектеп салынса, 1 мектептің ғимаратын қайта құру жұмыстары жүргізілді. – Облыс білім беру мекемелерінің қысқа дайындығы қалай? Қандай түйіткілді мəселелер бар бұл салада? – Жаңа оқу жылына 126474,2 тонна көмір жоспарланса, бүгінгі күнге дейін оның 40 пайызы мектептерге жеткізілді. Ал кіші қазандықпен жылытылатын мекемелерге қажетті жанаржағармайдың 53 пайызы дайындалды. Қалған қатты отындарды тамыз айының ішінде толық тасымалдау жоспарланған. Жанаржағармайды келісімшарт бойынша ыдыстың сыйым дылығына қарай тасымалдаушы мекеме жеткізіп тұрады.

Ел еңсесі тіктеліп, егемендікке қол жеткізгенге де жиырма екі жылдың көлемі болды. Осы жылдар аралығында мемлекеттің ішкі жəне сыртқы қуаттылығы артып, құрылымы да нығайды. Мемлекеттік жүйе тиісінше орнығып, идеологиялық даму факторы қарқынды жүрді. Көзделген қадамдарға қол жетіп, маңызды мəмілелер жасалды. Жалпы, мемлекеттіліктің болашаққа бастайтын күре жолы салынды. Алайда, осынау үдерістегі бір кемшін кеткен мəселе ретінде білім беру саласын атауға болар. Оның себебі айтпаса да түсінікті. Өйткені, айтар ойымыз бен сөйлемек сөзіміз аралас мектептер хақында.

Күрмеуі қиын мəселе тəуелсіздік алған жылдардан бері əлі шешімін тапқан жоқ. Республика аумағы бойынша қазақ мектептерінің саны артқанымен, сапасы көңіл қуантатындай еместігін екінің бірі біледі. Білгенімен, бəрі тымтырыс. Сол олқылықтарды көзіне көлденең тартып отырып, жеңістік бермейтін қандастарымыз да жетерлік. Бүгінгі таңда Қазақстанда 1777 таза орыс мектебі бар болса, аралас мектептер саны 2068 кө рінеді. Бұл дегеніміз 3845 мектеп таза орыс тілінде оқытылады де генді айғақтайды. Таза қазақ мектептерінің санына келер болсақ, 3750 айналасында ғана. Оның өзіне ауылдағы бала саны аз мектептер де кіреді. Білім беру саласындағы олқылықты қараңыз енді, қазақ тілінде білім беретін мектептер саны 50 пайыздық межеге де жетпейді. Тіпті, елорданың өзіндегі 61 мектептің 16-cы орыс, 19-ы қазақ, ал, 26-сы аралас мектеп. Мемлекеттік тілдің даму сипаты мен заңнамалардың жүзеге асырылып жатқан түрі осы. Алайда, елу жылда ел жаңа демекші, 2020 жылға дейін барлық мектеп бітірушіге мемлекеттік тілді білу талабы қойылып, осы мерзім ішінде қазақстандықтардың кемiнде 95 пайызы мемлекеттік тілде сөйлеуі керек деген меже де белгіленген. Бірақ «бұл» сөз де «құр» сөзге айнала ма деген ой кетпейді санаңнан. Еліміздің көптеген аймақтарында да бұл мəселе алаңдатушылық тудыруда. Мəселен, біздің облыстың орталығы Көкшетау

қаласында 23 білім беру мекемесі болса, соның 3-уі ғана таза қазақ тілді мектеп екен. Ал, қалған 20сы аралас мектептер қатарында. Осынау үш мектепті атап өтер болсақ, ол М.Ғабдуллин атындағы №3 мектеп гимназиясы, №18 мектеп жəне Красный Яр кентіндегі №3 мектеп. Бұл көрсеткіш 20132014 жылдарға бекітіліп, Көкшетау қаласы білім беру бөлімімен беріліп отыр. Тəуелсіздік алғалы бері бұл көрсеткіш əлі өзгере қоймады. Өзгергеннің өзінде екі мектеппен ғана толықты. Мұндай жағдаймен мемлекеттік тілдің баянды дəуірін елестете қою қиын. Ал, енді сыныптарға бөлу жайына келсек, тағы да күрделілікке жолығамыз. Мəселен, кез келген бір мектепті мысалға келтірейік. Айталық, №5 мектеп 2013-2014 оқу жылында бір сынып бойынша төрт сыныпқа қабылдау жүреді. Соның біреуі қазақша болса, үшеуі – орыс сыныбы. Үзіліс кезінде енді 75 баланың ортасында жүрген 25 баланың қай тілде сөйлеп, ойнайтынын елестетіп көріңіз. Ал, қызмет бабында жүріп, араларындағы бір өзге ұлттың өкілі үшін 20 қазақ жиналысын ресми тілде бастайтын ата-анасы бар балалар сонда мемлекеттік тілді қайтіп меңгеруі тиіс? Тарихтың тереңіне үңілер болсақ, аралас мектептің басты міндеті – өскелең ұрпақты өз тілінен айырып, дүбəраға айналдыруды ұстанды. Мұны тарихи дерек те айғақтайды. Мəселен, ХIX ғасырда Сырдария губерниясына тұңғыш генерал-губернатор фон Кауфман Перовскiдегi

орыс-түзем мектептерiн тексеру үшiн өзi келедi. Орыс тiлiнде оқып жүрген бұратана халықтардың балалары оқитын мектептiң дəрiсiне кiрiп, балалардың орыс тiлiн жақсы меңгерiп жатқанына ризашылық бiлдiредi. Бiрақ, қоңырау соғылып, балалар далаға шығып ойнап жүргенде, олардың тек қазақ тiлiнде сөйлегендерiн байқайды. «Неге олар өз тiлiнде сөйлейдi, не себептi өздерi оқып жүрген орыс тiлiнде сөйлеп, ойнамайды, олар өз тiлiн ұмытып, тек орыс тiлiнде ғана сөйлеу үшiн не амал қолдану керек» деп отаршыл генерал ойланады да, «орыс балалары мол, қазақ балаларын оқытатын аралас мектеп арқылы бiрге қосып оқытып, орыс тiлiндегi сөйлеу орнын орнықтыру керек» деген шешiмге келедi. Сөйтiп, «орыс-қазақ балаларын араластыра оқыту қажет» деп кеңес бередi. Келесi жылы осы ойының жүзеге асуын тексермек болған генерал қайта айналып келiп, олардың ойын үстiндегi сөйлеу тiлiн бақылайды. Балалар далаға шығып, орыс балаларымен араласып, орысша сөйлеп ойнап жүредi. Генерал мақсаты жүзеге асқанына дəн риза болады. Осыған қарап аралас мектептердің жай-күйін бағамдай беріңіз. 1999 жылы Ақмола облысының аумақтық-əкімшілік орталығы Көкшетау қаласына көшірілген кезде облыс көлемінде 694 мектеп, оның ішінде 161 қазақ мектебі, 216 қазақ жəне орыс тілді мектептер, 317 орыс тілді мектептер болған.14 жыл аралығында көп өзгеріс жоқ. Облыстық білім басқармасының жоспарына сəйкес 2014 жылы Көкшетау қаласында қазақ тілінде бейінді мектеп құрылысы жүргізілетіні мəлім. Көкшетау қалалық білім бөліміне қазақ мектебін салу үшін жер дайындау туралы тапсырма берілді. Ал, одан енді қандай нəтиже боларын бір Құдай біледі. Бүгінгі проблема «Айта-айта Алтайды...» дегеннің кері болмаса, болғаны. Сенеріміз осы. Саян ЕСЖАН.

АЛМАТЫ.

Əңгімелескен Оралхан ДƏУІТ. Оңтүстік Қазақстан облысы.

● Лебіз

Білім мен білікті ўштастыру маѕызды Қазақтың ұлы жазушысы Мұхтар Əуезов «Елмен елді, халықпен халықты те ңес тіретін білім» деген екен. Білмегеніңді үйрену, тəжірибесімен бөлісу, өзге жұрттың озық үлгілерін меңгеру қашанда маңызды. Осы ретте Назарбаев зияткерлік мектептері білім беру саласында республикамыздың қай аймағында болмасын педагог мамандардың жаңа буынын қалыптастыру керек тігін аңғартты. Қоғамда сұраныс пайда бол ға н соң, мемлекет оған оңтайлы жағдай жасады. Соның арқасында Кембридж университетімен өзара ынтымақтастық жасалып, білім-білігімізді арттырып қайттық. Осы жылдың 1-12 шілде күндері Ұлы бри танияда «Мектеп басқа ру дағы көшбасшылық» тақы рыбында мазмұнды дəрістер тыңдадық. Ағылшынның белді ғалымдары «Көшбасшылық жəне коман да лық топтардың тиімділігін арттыру жолдары», «Топтық жұмыстағы көш басшылық», «Тиімді жоспарлаудың шарттары», «Мектептің даму жоспарын жасау дың ерешеліктері» тақы рыбында мазмұнды баяндамалар жасады. Сараптамалық жұмыстарға

негізделген тренингтер жүргізді. Ұлыбританияда оқушылар 24 шілдеге дейін оқиды ғой. Осы жағдайдың арқасында мектептерде өтетін сабақтарда болып, көптеген қызықты кездесулерге қатысып қайттық. Ондағы мектеп ғимарат тарының көлемі мен ма териалдық-техникалық дең гейі ерекше əсер етті. Де генмен, соңғы жылдары елімізде пайдалануға бе ріліп жатқан жаңа үлгі дегі білім ордаларының ағылшын мектептерінен еш кем түспейтініне де көзіміз жетті. Ағылшын мектептерінің құрылымдарына келер болсақ, бастауыш сы нып мектебі, негізгі мектеп жəне жоғары

сыныптардан тұратын орта мектеп болып жас ерекшеліктеріне байланысты бөлек-бөлек оқытылады екен. Тұрмысы төмен оқушыларға əлеуметтік қызметкерлер бекітілген. Сондай-ақ, баланың жеке құқығын қорғауда талап күшті жəне қоғамдағы əлеуметтік теңсіздіктің алдын алу мақсатында көп қаржы бөлінеді. Ағылшын мұғалімдері ұстаз мəртебе сіне сай жұмыс істеуді басты өмір қағидасына айналдырғаны байқалады. Бұл елдегі білім жүйесі үш негізгі принциптерге бағынады: жоғары деңгейде толеранттылық, білім беру үрдісі жеке тұлғалық болмысты дамытуға бағытталған мұғалімдердің кə сі би біліктілігіне жауапкершілік қатаң талап етіледі. Елбасының сындарлы саясатының арқа сында білім беру саласын да үлкен жұмыстар ат қарылды. Сондықтан Ұлыбритания дағы білім беру стандарттары біздің елде де жақын болашақта орын алатынына сенемін. Алдағы республикалық «тамыз кеңесінде» шет жұртта көргенімді, ойға түйгенімді ортаға салып, баяндама жасамақпын. Гүлжан АЙДАРОВА, №3 мектеп-лицейінің директоры. ҚЫЗЫЛОРДА.

Уаќыт талабы Айман МУСИНА,

Қарағанды қаласындағы № 92 гимназияның директоры.

Ұстаздық жолды қалап, білім беру саласында еңбек етіп келе жатқаныма ширек ғасырға жуықтағанмен жаңа оқу жылы алдында қашанда толқулы боламын. Жас адам тез жетілмей ме?! Жазғы демалыстарында оқушыларымыздың ой мен бой жағынан да есейіп келуі, оқыту үрдісіне əрдайым биіктеп отыр ған талап, қаладағы жаратылыстану-математикалық жəне қоғамдықгуманитарлық кəсіби бағыттарда білім беретін танымал оқу орнының мəртебесін көтере түсудегі міндет толқытады. Бəлкім, сырт көзге байқала қоймас, оқыту мен тəрбие ісінде мектептердегі жылдан-жылға жаңарулар жетіп артылады. Заман талапталғамына сай білім алуға жағдай жасаушы интерактивті тақта, компьютерлер, электронды көрнекі құралдар, мультимедиа кабинеттері қазір ешкімге таңсық емес. Өзім жетекшілік ететін оқу ұясы да сондайлығымен ерекшеленеді. Гимназиядағы білім беру жүйесіне экспериментальды 12 жылдық білім беру, республикалық электронды оқыту «e-learning» жүйесі бойынша қанатқақты жобалар, ағылшын тілін 1-сыныптан бастап оқыту енгізілді. Оқытушыларымыздың 85 пайызы жоғары санаттағы ұстаздар саналады. Шəкірттерімізге осы заманғы білім негіздерін сапалы меңгертумен бірге азаматтық, адамгершілік, тұлғалық қасиеттерін дамытуға, ұлттық үлгілі салт-дəстүрлерді жүректеріне сіңіруіне баса назар аударылады. Бұған дейін де бұл басты мəселе тұтылса, еліміздің беделі мен абыройы асқақтай түсуінде өзектілігі одан сайын өте зор екені соны міндеттер жүктеп отыр. Педагогтардың республикалық тамыз кеңесінен көкейге көп ойлар түйілетіні сөзсіз. Ұстаздар қауымы қызметіне жаңа серпін беруін тілеймін. ҚАРАҒАНДЫ.

Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

● Үйренетін үрдіс

Мўєалімге арналєан ультрабук Берік САДЫР,

«Егемен Қазақстан».

Астанада Бiлiм жəне ғылым министрлiгi баспасөз өкілдерін жаңа оқу жылының қарсаңында жүзеге асып отырған «Мұғалiмге арналған ультрабук» атты бағдарламасымен таныстырды. Қазақстандық ұстаздар қазіргі заманғы бұл мобильдi компьютерлерді пайдалану арқылы білім беру барысында

көптеген артықшылықтарға қол жеткізе алады екен. Заманауи құрал арқылы педагогикалық соңғы жетістіктермен таныс болып, өз тəжірибелерін де көпшілікке ұсына алады. «Мұғалiмге арналған ультрабук» жобасы ҚР БҒМ-нiң 2011 жылы қабылданған «Электронды оқыту жүйесi» бағдарламасын қолдауға бағытталған. – Жоба бастапқыда Ақ мо ла, Алматы, Қарағанды облыстарында

жəне Астана мен Алматы қалаларында енгiзiледi. Кейiн бұл игi шараны Қазақстанның барлық өңiрлерiнде де тарату жоспарлануда», – дейдi жоба жетекшiсi, Бiлiм жəне ғылым министрлiгi Стратегиялық жоспарлау жəне ақпараттықкоммуникациялық технологиялар департаментi бастығының орынбасары Гүл Жүсiпова. АСТАНА.


Мектептер оќу жылына толыќ дайын болуы тиіс (Соңы. Басы 1-бетте).

Б.Жұмағұлов «Мектепке жол» акциясы шеңберінде 15184 балаға 59 миллион теңгеден астам сомада көмек көрсетілгенін хабарлады. Жалпыға ортақ білім қорының қаржысын 3 пайызға дейін ұлғайту мақсатында 8,5 млрд. теңге бюджет қаржысы қарастырылған. Министрдің айтуынша, үстіміздегі жылдың 1 қыркүйегінде 2013 жылдың аяғына дейін іске қосу жоспарланған 159 мектептің

77-сі оқушыларға өз есіктерін ашады. Мектептердің 32 пайызына қарастырылған күрделі жөндеуге қажеттілігіне қарай (439 мектеп) 19,3 млрд.теңге, оның ішінде «Жұмыспен қамтудың жол картасы-2020» бойынша 14,2 млрд.теңге бөлінеді. Сондай-ақ, министр 6183 мектептің 80 пайыз балаларына ыстық ас берілетінін хабарлады, 2015 жылға қарай бұл көрсеткішті 100 пайызға жеткізу жоспарланып отыр. Оқушылардың 30 пайызы тегін тамақпен қамтылған, олар

негізінен аз қамтамасыз етілген отбасыларынан шыққан балалар. Сондай-ақ, кеңесте Денсаулық сақтау министрі С.Қайырбекованың, Төтенше жағдайлар министрі В.Божконың, Ақтөбе облысының əкімі А.Мұхамбетовтің, Алматы облысының əкімі А.Мұсахановтың, Оңтүстік Қазақстан об лысы əкімінің орынбасары С.Қа ныбековтің баяндамалары тыңдалды. Кеңесті қорытындылай отырып, Үкімет басшысы Денсаулық сақтау жəне Төтенше жағдайлар

министрлерінің назарын тиісті медициналық қызметпен, ыстық аспен қамтамасыз етуге, санитарлық талаптардың, өрт қауіпсіздігі ережелерінің сақталуына қатаң бақылау орнату қажеттігіне аударды. Білім беру мекемелерінің жаңа оқу жылына дайындығының маңыздылығын атап өте отырып, С.Ахметов көптеген аудан орталықтарында, ауылдар мен селоларда мектептердің білім беру, мəдениет орталықтары болып табылатынын, сондықтан бұл мəселелердің биліктің жергілікті де, сол сияқты, орталық органдарының да басым міндеттері қатарында болуы тиістігін атап көрсетті. Мемлекет басшысының

Тарихына ќаныќ жастар єана серпінді дамудыѕ кепілі бола алады (Соңы. Басы 1-бетте). Елбасы, «Нұр Отан» ХДП Төрағасы Н.Ə.Назарбаев өткен жылдың соңында «Қазақстан–2050» Стратегиясында ел дамуы ның негізгі бағыттарын жа риялаған болатын. Осыған байланысты партия Төрағасының бірінші орынбасары: «Бұл тарихи құжат – Қазақстанның заманға сай саяси ұстанымын, келешек келбетін, ұзақ мерзімге бағамдаған ұлттық даму жоспары. Сондықтан болашақ бағдарымыз, алға қойған мақсатмұратымыз бəріміз үшін айқын», – деді. Оның айтуынша, партияның негізгі құжаты – Саяси доктрина жобасында зиялы қауымның рөлі ерекше көрсетілген. Жастардың рухын оятып, тарихи тəрбиенің маңызын насихаттауда зиялы қауымның рөлі ерекше зор. Сол үшін ел тарихын зерттеудің мəні барынша маңызды. Сондықтан зиялы қауымның, тарихшылардың рөлін күшейту керек. Бұл бағытта партия тарапынан барынша қолдау көрсетілетін болады. Бауыржан Байбек осы тұрғыдан партия бірнеше ұсыныстар ұсынып отырған ды ғын атап өтті. Бірінші – жастар мəселесі. Өскелең ұрпақтың бойында отаншылдық сезімді нығайтуға аса мəн беру керек, дей келіп партия Төрағасының бірінші орынбасары «Қазақстан-2050» Стратегиясын межесіне жеткізетін, еліміздің тəуелсіздігін ны ғайтып, халқымыздың болашағын баянды ететін де осы жастар екендігіне назар аудартты. Сондықтан ұрпақтар сабақтастығы сақталуы тиіс. Екінші – білім мен тəрбие беру. Қазақ «тəрбие – тал бесіктен» деген. Демек, балабақшадан бастап, мектеп, жоғары оқу орны қабырғасында əр топтың ерекшелігіне қатысты өз аудиториясына түсінікті оқулықтар, оқу-бағдарламалық жоспарлар, əдістемелік нұсқаулықтар даярлау қажет. «Елімізде ұлт тарихын оқытудың мемлекеттік стандартын енгізуге қырағы болуымыз орынды. Мұнда ұстаздардың атқарар рөлі артады. Өйткені, балаларымызға дұрыс тəрбие берер, тарихты түсіндірер, ауылаймаққа зерделеген тарихты жеткізер мұғалімдер болып

3

www.egemen.kz

22 тамыз 2013 жыл

табылады. Сондай-ақ, лайықты əдебиет арқылы ел тарихын өз деңгейінде жеткізе аламыз. Жастарға патриоттық тəрбие беруде тарихи кітаптардың мəні зор. Оқушының өз тілінде жазылған дүниелерін көбейтуіміз керек», – деді Б.Байбек осы мəселе жөнінде. Үшінші мəселе ретінде ол қоғамдық пікірді қалыптастырып, жастардың тарихи танымын арттыруда бұқаралық ақпарат құралдарының тиімділігін күшейту қажеттігін атады. «Мұнда журнал, радио, теледидардың атқарар қызметі орасан. Еліміздің тарихын баяндайтын деректі фильмдер қатарын жəне ақпараттық-танымдық хабарлар санын ұлғайту қажет. Балалар мен жасөспірімдерге арналған тарихи көркем фильмдер, мультфильмдер патриоттық сезімді оятудың тиімді құралы», – деді Бауыржан Байбек. Осы ретте «Мың бала» фильміне қызығушылық көпшіліктің тарихқа деген қажеттіліктің барын анық көрсеткендігін ортаға салды. «Басқа елдердің тарихи сериалдары өздерінің ұлт рухын көтереді əрі өзге елге өзін таныстырады. Бізге де осы жұмыстарды жүйелі жүргізу керек», – деп атап өтті осы жөнінде. Қазіргі таңда елімізде жастардың басым бөлігі интернетті пайдаланады. Сондықтан тарихи жобаларды, бейне-роликтерді жастардың назарын аударатындай етіп жасап, интернетке орналастырған жөн. Жастардың заман үдерісінен қалмауын ескеріп, ұлт тарихы туралы мəліметтер мен деректердің қысқаша анықтамаларын ең танымал ресурстар арқылы таратуды ескеру қажет. «Тарихымызды зерделей отырып, жастарымыздың бойында елге деген құрметті арттыра аламыз жəне отансүйгіштік сезімін нығайтамыз. Тек білімді, ойсанасы терең, ақыл-ойы дамыған, ең бастысы, өз елін сүйетін, тарихына қанық жастар ғана серпінді дамудың кепілі болып, еліміздің баянды болашағын қамтамасыз ете алады. Сондықтан да, билік партиясы осы бағыттар бойынша жұмыста халықты біріктіруге күш салуда», деді Төраға орынбасары. Бұқаралық ақпарат құралдарына берген сұхбатында Б.Байбек Мемлекеттік хатшы М.Тəжиннің

тарихқа қатысты өткізген жиналысына тоқтала келіп, ұлттық тарихты дамыту жолында партияның негізгі мақсаты жастарды біріктіріп, Қазақстанның тəуелсіздік алғалы бергі қол жеткізген жетістіктеріне жұмыл дыру қажеттігін атады. «Патриоттық сезімді қалыптастыру жолында біз үлкен жұмыстарды атқаратын боламыз. Осы жылдың басынан бастап партия Төрағасының тапсырмасы бойынша өңірлерде мəслихаттар мен Мəжіліс депутаттарының бірлесуімен құрылған жұмыс тобында партия доктринасының жобасы əзірленді. Жоба партияның ата заңы деп айтуға болады», – деді ол. Доктрина жобасында партияның негізгі құндылықтары айқындалыпты. Сонымен қатар, партия Төрағасының бірінші орынбасары Елбасы партия съезі үстіміздегі жылдың 18 қазанында өтетіндігі туралы қаулыға қол қойғандығын жəне келесі аптада партия доктринасының жобасы партиялық сайттар мен басылымдарда жарияланатынын хабарлады. Б.Байбектің айтуынша, содан кейін жоспар бойынша Доктрина жобасы көпшілік арасында талқыланып, съезд қарауына ұсынылатын болады. «Жиырма жыл тарихи тұрғыдан қарағанда өте аз кезең. Бірақ, осы жылдар ішінде Қазақстанның беделі өсіп, экономикасы дамып, ұлттық санасезім қалыптасты. Сондықтан ұлттық тарихты зерттеу, зерделеу мəселесі өте маңызды», деді Бауыржан Қыдырғалиұлы. Оның атап өткеніндей, партияның негізгі мақсаты – тек қана партия мүшелеріне ғана емес, барлық жастарға қолұшын беру. «Жас Отан» жастар қанаты тек қана партияның бір пікір алысу алаңы ғана емес, жастардың да сөзін жеткізетін алаң болып табылады. Басқосуда Мемлекет тарихы институтының директоры Бүркітбай Аяған, «Қазақфильм» АҚ төрағасы Ермек Аманшаев, Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының директоры Ханкелді Əбжанов, «Айқын» газетінің бас редакторы Нұртөре Жүсіп жəне саясаттанушы Айдос Сарым өз ой-пікірлерін ортаға салды.

Əділдік їшін араша тїсу Кеше «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-тың бас ғимаратында «СамұрықҚазына» АҚ басқарушы директоры Дархан Қалетаев пен қор жанындағы Əлеуметтік əріптестік орталығының бас директоры Нұрлан Ерімбетовтің басшылығымен баспасөз конференциясы болды. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Шараның тақырыбы «СамұрықҚазына» АҚ тобы ком панияларының

əлеуметтік тұ рақ тылық рейтингі» деп аталды. Бірінші сөз алып, тақырыптың мəн-маңызына тоқталған Д.Қалетаев қор тобындағы компаниялардың əлеуметтік қызметін таратты. Сөйтіп, қор жанында

тапсырмаларын орындау мақсатында С.Ахметов апатты мектептер мен үш ауысымда оқытатын мектептерді жою міндетін алға қойды. Үш жылдық мерзімге бюд жет қалыптастыру кезінде əкімдер білім беру саласын қаржыландыруға қатысты мəселелерді өткір қоюы тиіс деді, осы орайда С.Ахметов. Сондай-ақ, Үкімет басшысы өңірлер əкімдеріне, Білім жəне ғылым министрлігіне тиісті мемлекеттік органдармен бірлесіп, 29 тамызға дейін оқу жылына дайындықты аяқтауды тапсырды. Өңірлік даму министрлігіне салынып жат қан мектептердің уақтылы пайдалануға берілуіне, өрт қауіп сіздігі, санитарлық нормалардың сақталуына бақылау жасау жүктелді.

Ќанаєаттанєандар да, ќанаєаттанбаєандар да болды

Кеше «Нұр Отан» ХДП Орталық аппаратының қоғамдық қабылдау бөлмесінде Ауыл шаруашылығы министрі Асылжан Мамытбеков азаматтарды жеке мəселелері бойынша қабылдады. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Жыл басынан бері Ауыл шаруашылығы министрі жəне министрлік өкілдері партияның Орталық аппаратында 33 адаммен жүзбе-жүз сөйлесіп, олардың мəселелерінің шешімін қарастырыпты. Мұнда келгендер негізінен жұмысқа орналасу, «Дипломмен – ауылға!» бағдарламасы аясында баспана алу, қой терісін өңдеу, омарта шаруашылығымен айналысу, жерді суландыру жəне мал шаруашылығын дамыту бойынша несие алу сияқты мəселелерді көтерген. Соның ішінде оң шешімін тапқандары да бар. Мысалы, Ақмола облысы, Целиноград ауданы, Максимов ауылының тұрғыны Меттанель Үмбетоваға «Дипломмен – ауылға!» бағдарламасы аясында баспана үшін 2 миллион 300 мың теңге көлемінде қаражат бөлініпті. Ал Шығыс Қазақстан облысы, Тарбағатай ауданы, Қабанбай батыр ауылының тұрғыны Бақаяқ Сайлауға асыл тұқымды ірі мал басын өсіру үшін 2 миллион 200 мың теңге көлемінде қаражат берілген. Ал кешегі қабылдауға келген Қарағанды облысы, Жаңаарқа ауданы, Түгіскен ауылының тұрғыны Берік Рашатов министрмен қой шаруашылығын дамыту мəселесі бойынша пікір алмасты. Оның сөзіне қарағанда, бір кездері «Сарыарқа» қой тұқымы өркен жайып, дамыған болса, қазір ол құрып барады. Жеке шаруашылықтарда жұмыс істейтіндердің жағдайы нашар болғандықтан, оларды топтастыру қажет дегенді алға тартты. Бұған жауап ретінде А.Мамытбеков қазір нарықтық заман болғандықтан, жекенің мəселесіне араласа алмайтындықтарын, оны шаруалардың өздері шешуі қажет дегенді айтты. Министрдің мəлімдеуінше, биылдан бастап аналық басқа субсидия төлеу қолға алынған. Оның үстіне Үкімет Салық кодексіне тиісті өзгерістер енгізу арқылы ауыл

құрылған Əлеуметтік əріптестік орталығының бас директорына сөз кезегін берді. Н.Ерімбетов орталықтың осы уақытқа дейін атқарған жұ мыс тарымен БАҚ өкілдерін жан-жақты таныстырды. Бас директордың дəйекті мəліметтеріне көз салсақ, орталық айтарлықтай іс тындырған. Қысқа уақыттың ішінде əр компанияларда əлеуметтік сауалнамалар жүргізіп, жұмысшылардың хал-жағдайы мен көңіл-күйін, сондай-ақ, жұмысқа деген ынталарының рейтингін анықтап, сол бойынша арнайы əлеуметтік карта да жасап жатыр екен. Нəтижесінде, көптеген əлеуметтік мəселелердің түйіні табылып, туындаған салдары анықталған. Оған қоса, ендігі салдардың əкелер зардабы мен залалы да картада айқын көрсетілген. Картадағы рейтингтерді қор тобындағы екі ұлттық компания басшылығына көрсеткенімізде олар таң-тамаша қалып, өз қателік, кемшіліктерін əрең мойындады. Олай етпеске амалдары да жоқ еді. Өйткені, бұл жұмыстардың бəрі ғылыми тұрғыда зерттеліп, зерделенген дүниелер, деді орталықтың бас директоры Н.Ерімбетов ҰƏҚ жанынан орталықтың құрылуына 2011 жылы желтоқсанда Жаңаөзенде орын алған оқиға себеп болғанын ашық айтты. Сөйтіп, бұдан

шаруашылығында еңбекақы төлеу мəселесін ынталандыруды қолға алуда. 2011 жылы енгізілген ірі қара мал аналығына субсидия берудің арқасында мал басы 20-22 пайызға өсіп отыр. Жеке кəсіпкер Евгений Новак өз фирмасына бұрғылау үшін жұмыс ауқымын қамтамасыз етуге ықпал етуін сұрап, министрдің осы мəселеге қолұшын беруін өтінді. Кəсіпкердің айтуынша, ол бүгінгі күнге дейін 400-ге тарта ұңғы қазған. Қазіргі таңда бұл фирма ірі кəсіпкерлер, қорғаныс ведомствосы жəне өзге де тапсырыс берушілер тарапынан тапсырыстар қабылдауда көрінеді. Министр кəсіпкердің ұсынысын тыңдап болған соң, ауыл шаруашылығы саласында фермерлерді мұқтаждап, құдықтар мен ұңғыларды қаздыру дұрыс еместігіне назар аудартты. Негізінен, мұндай жұмыстарды фермерлер өздері атқара алады. Сондықтан, мұндай қызмет түрлерін ашық нарықтан іздеу қажеттігін, əсіресе, бизнес ассоциациялары арқылы іздеген дұрыс дегенді айтты. Ал Астанада «ЭкосфераҚазығұрт» халықаралық ғылыми орталығын құрған Аманбек Ақайұлы министрге агроэкологиялық қауіпсіздігін дамыту туралы ұсыныстарымен келгендігін жеткізді. Ғалымның ұсыныстары ғылыми негізде дəйектелгендіктен, онымен жақын танысу үшін бірнеше жобаларды министрге табыс етті. Жалпы, есепті кезеңде Орталық аппаратттың қоғамдық қабылдау бөлмесіне мал басын көбейту, құс өсіру, қалалық жəне ауылдық жерлерде жылыжайлар салу, жеміс-жидек алқабын ұлғайту жəне жеке шаруа қожалықтарын дамыту сияқты ұсыныстармен 41 адам келген екен. Қабылдауға келген азаматтарға еліміздің қолданыстағы заңдары бойынша түсініктер мен кеңестер беріліп, жазбаша өтініштер құзыретті органдарға қарау үшін жіберілген.

былай қор тобындағы компанияларда əлеуметтік жағдайларды бақылап, еңбек даулары мен түрлі түсініспеушіліктердің алдын алып отыру басты мақсаттың біріне айналғанын негіздеді. Орталық жүргізіп отырған осы ғылыми ісшаралар негізінде қор тобындағы компаниялардың əлеуметтік картасы түзіліп, əр компанияның əлеуметтік саясатын жетілдіруге ұсыныстар да дайындап жатқан көрінеді. Атқарылып жатқан осы зерттеу жұмыстары алдағы уақытта болуы ықтимал еңбекке байланысты қақтығыстардың алдын алуға, оларды тез арада анықтап, шешімін жедел табуға көмек береді. Конференцияда орталықтың жұмысшықызметкерлерге көмекші құрал ретінде дайындаған «Менің сауалым бар...» атты анықтамалық кітабы да таныстырылды. Кітаптың аты айтып тұрғандай, кез келген жұмысшы іздеген қандай да құқықтық сауалына анықтамалықтан қысқа да нұсқа əрі ұғынықты жауабын ала алады. Шара соңы сауал-жауапқа ұласты. Тілшілер тарапынан қойылған бірқатар сұрақтарға жауап берген бас директор ұлттық мəселелер мен мемлекеттік тілге де айрықша тоқталып өтті. Баспасөз конференциясын қорытындылаған Д.Қалетаев бүгінгі таңда «Самұрық-Қазына» АҚ мемлекеттік тілді өндіріске толық енгізу бойынша арнайы бағдарлама дайындап жатқанын айтты.

ШАРАЙНА

Əлем жаѕалыќтары

Дахау концлагеріне барды

Германияның федеральдық канцлері Ангела Меркель сəрсенбі күні Дахау концлагерінде болып, нацизм құрбандарына арнап гүл шоқтарын қойды. ВВС-дің хабарлауынша, Меркель осы лагерге келген алғашқы канцлер болып табылады. Гүл шоқтарын қойғаннан кейін Меркель сезімге беріле отырып сөз сөйлеп, Дахауға қатысты кезеңді неміс тарихындағы «сұмдық кезең» деп атады. Сондай-ақ, ол көптеген немістердің лагерьде болып жатқан оқиғаларға көз жұма қарағанын да атап көрсеткен. Канцлердің айтуынша, оның Дахауға келуі тарихты Германияның болашағымен байланыстыратын көпірге айналуы тиіс. Дегенмен, канцлердің бұл сапарының бірқатар оппозиция көсемдерінің наразылығын туғызғанын да айта кету қажет.

Мїбарак бостандыќќа шыєуы мїмкін 2011 жылы тағынан құлатылған Египеттің экспрезиденті Хосни Мүбарак таяудағы бірнеше сағаттың ішінде бостандыққа шығуы мүмкін. Египеттің бұрынғы басшысын бостандыққа шығару туралы мəселе соттың арнаулы көшпелі отырысында тікелей Мүбарак отырған түрмеде қаралмақ. Египеттің күш құрылымдары «Мұсылман бауырлар» қозғалысын басшысыз қалдырғаннан кейін жасы ұлғайған Мүбарактан коррупцияға қатысты көптеген айыптар алынып тасталды. Бүгінде формальды түрде бір ғана айып тағылып отыр, сондықтан экс-президенттің адвокаты қарапайым əкімшілік процедурадан кейін Мүбаракты бостандыққа шығаратынына сенімді. Сонымен бірге, Хосни Мүбаракқа 2011 жылғы «араб көктемі» кезінде ереуілшілердің қаза тапқан ісі бойынша сот алдында жауап беруге тура келеді.

Йемендегі елшілік ґз жўмысын бастады АҚШ-тың Йеменнің астанасы Санадағы елшілігі елде террорлық қатердің шиеленісуіне байланысты 4 тамызда жабылғаннан кейін арада біршама уақыт өткенде өз жұмысын қайта бастады. Бірақ əзірге елшілік қызметтердің бəрін бірдей көрсете бермейді. Санадағы Американың дипломатиялық өкілдігінің 19 тамыздан бастап келушілерге өз есігін ашқандығы туралы АҚШ мемлекеттік департаментінің ресми өкілі Джен Псаки хабарлаған. Дегенмен, оның айтуынша, əзірге онда тек қызметтердің шектелуі түрлері ғана көрсетілетін болады. Сөз орайында Вашингтонның тамыз айының басында қауіпсіздік мақсаттары үшін Африка мен Таяу Шығыс елдерінде өзінің отызға тарта өкілдіктерін жабуына тура келгенін айта кету керек.

Əл-Барадей ісі сотта ќаралмаќ Хелуана университетінің профессоры Сайед Атеек осыған дейін Египет вице-президенті қызметінен отставкаға кеткен, МАГАТЭ-нің бұрынғы басшысы Мохаммед əл-Барадейді сотқа берді. Профессор оны ел сенімін ойлағандай дəрежеде ақтамады деп айыптап отыр. Сайед Атеектің айтуынша, əл-Барадейдің Египеттің вице-президенті қызметінен кетуі əлем қауымдастығы алдында Египетті қолайсыз жағдайға қалдырып, өкімет ереуілшілдерді тарату кезінде күш қолдануда асыра сілтеуге барды деген түсінік қалыптастырған. Египет соты əлБарадидің үстінен түскен талап-арызды 19 қыркүйекте қарайтын болады.

«Əл-Жазира» АЌШ-та хабар таратуда Штаб-пəтері Катарда орналасқан «Əл-Жазира» телекомпаниясы өткен сейсенбі күні АҚШ-та «Əл-Жазира Америка» атты өзінің жаңалықтар телеарнасын іске қосты. Оның хабар таратуы АҚШ-тың Солтүстік жағалауының уақыты бойынша 15.00-де басталып, бір сағатқа созылды. Онда өзге америкалық телеарналар атына біршама сындар айтылды. Осы берілген бейнехабарлар жиынтығында АҚШ-тың түрлі қалаларының тұрғындары қазіргі теледидардың өздеріне шынайы ақпараттар бермейтінін, ал «Əл-Жазира Америка» жүргізушілерінің «нағыз жаңалықтарды» көрсетуге уəде бергенін айтқан. Жаңа телеарна америкалық ақпарат рыногында CNN, Fox News жəне MSNBC сияқты алыптарға бəсекелес болмақ ниетте.

Кличко президент бола ма? WBC нұсқасы бойынша ең ауыр салмақтағы əлем чемпионы Виталий Кличко 2015 жылғы сайлауда Украина президенті лауазымына кандидат болуы мүмкін екенін мəлімдеп отыр. Мен президент лауазымы үшін сайлауға түсу мүмкіндігіне жауапкершілікпен қараймын, бірақ, тек кеңесулерден кейін ғана түпкілікті шешім қабылдайтынымды атап көрсеткім келеді, деген ол. Сонымен бірге, Кличко оппозициядан бірегей кандидат болу керектігіне өзінің сенімді екенін, оны халықтың пікірін басшылыққа ала отырып, қоғамдық ұйымдар шешуі тиіс екенін де атап өткен. Сөз орайында, Виталий Кличконың рингтегі соңғы жекпежегінің 2012 жылдың ортасында өткенін де еске сала кету қажет. Келесі жекпе-жекте Кличко канадалық Бермэйн Стивенге қарсы шығып, əлем чемпионы титулын сақтап қалуы тиіс.

Їш тəулік жўмыс істеудіѕ зардабы Лондондық офисте бүкіл жаз бойы жұмыс істеген Bank of America Merrill Lynch-тің стажері Мориц Эрхард 72 сағат үзіліссіз жұмыстан соң қайтыс болып кеткен. Бұл туралы америкалық жəне британдық БАҚ-тар хабарлап отыр. Эрхардтың жасы 21-де екен. Ол банктің инвестициялық бөлімшесінде өзінің жеті апталық стажировкасын аяқтауға енді ғана жақындап қалған көрінеді. Стажировкасы аяқталуға 7 күн қалғанда ол душтың ішінде құлап, қаза болыпты. Оның денесін пəтерлес көршілері тауып алған. Эрхардтың қаза табу себебі əзірге белгісіз, бірақ полиция оның өлімін күмəнді деп есептемейтінін мəлімдеген. Дегенмен, студенттердің айтуынша, ол зорығып кеткен болуы мүмкін. Өйткені, ол бірнеше түн қатарынан жұмыс істеген көрінеді. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


4

www.egemen.kz

22 тамыз 2013 жыл

 Көзқарас Адамзаттың дамуы тұрғысынан алғанда, біз өмір сүріп отырған заман осы кезге дейінгі интеллектуалдық, ғылыми жəне техникалық тəжірибе жинақтаудың ең биік шыңы екендігі еш күмəн тудырмайды. Біз қордаланып қалған, шешімін таппаған көптеген жаһандық мəселелердің ортасында өмір сүріп келеміз. Адамзат ғаламдық деңгейдегі əртүрлі күрделі сын-қатерлермен бетпе-бет келіп қана қоймай, алдағы 20-30 жыл ішінде соларды шешудің оңтайлы жолдарын іздеп табуға мəжбүр. Ғаламдық сипаттағы сын-қатерлерді қарастырғанда мəселенің ғылыми-техникалық астарларымен Халықаралық қауымдастық тағдыршешті кезеңде тұр – Жанат Байжомартұлы, əр дəуірде жалпы адамзатқа тəн ғаламдық мəселелер болған ғой. Ал қазіргі таңдағы жаһандық мəселелер қалай көрініс табуда? Адамзат алдында тұрған қандай жаһандық сын-қатерлерді саралап айтар едіңіз? – Жаһандық мəселелер жеке адамның өмірін айналып өте алмайды. Жекелеген адамның өмірінде кездесетін күрделі мəселелер қоғамдық, мемлекеттік жəне жаһандық деңгейлерде қордаланып, жиналып, үлкен жаһандық сын-қатерлерге ұласады. Біз өмір сүріп отырған ғасырды адам санасын шатастыратын күрделілігі мен маңыздылығы жөнінен алғанда, күллі адамзаттың даму тарихының қорытындысы ретінде қарастыруға болады. Шынында, əр дəуірде де жалпы адамзатқа тəн ғаламдық мəселелер болған. Бірақ, ХХІ ғасырдағы адамзаттың күрделі жаһандық мəселелері қордаланып, шешімін таппай келеді. Жаһандық мəселелерге техногендік, яғни адамның ұқыпсыздығы мен үнемсіздігінің нəтижесінде пайда болған сын-қатерлерді жəне жер бетіндегі адам санының өсуі сияқты жаңадан туындаған табиғи сипаттағы өзгерістерді жатқызуға болады. Мысалы, жер шары қызуының артуы, ауа райының мың құбылып, тұрақсыздануы, Солтүстіктегі айсбергтердің еруі, Арал теңізінің сарқылуы, өзендердің тартылуы, озон қабатының желінуі, топырақтың көшуі, теңіз суларының булануы, жер сілкінісі мен дауыл сияқты табиғи апаттардың жиілеуі, т.б. Бұл мəселелер күллі адамзатқа ортақ болғандықтан, «жаһандық сын-қатерлер» (global issues or global challenges) деп аталады. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев 2012 жылдың 14 желтоқсанында «Қазақстан-2050» Стратегиясында бір қатар жаһандық сын-қатерлерді атап өткен еді. Атап айтар болсақ, тарихи уақыттың жылдам өзгеруі, əлем дегі демографиялық жағдайдың теңгерімсіздігі, дүниежүзілік азықтүлік қауіпсіздігіне төніп тұрған қатерлер, су ресурстарының тапшылығы, əлемдік энергетикалық қауіпсіздік, табиғи ресурстардың сарқылу қаупі, өндірістік төңкерістің үшінші толқыны, əлемде əлеуметтік жəне қоғамдық наразылықтың артуы, бұрынғы өркениеттік құндылықтардың ескіруі, əлемнің тұрақсыз кезеңге аяқ басу қаупі. Елбасы атаған бұл мəселелердің бар лығы күллі əлемге де, еліміздің келешегіне де тікелей қатысты. Бұл ретте айтарым, ғаламдық мəселелердің туындауында адами фактордың, яғни, адам баласының жауапсыздығы үлкен рөл атқаруда. – Жаһандық сын-қатерлерді зерттеумен шұғылданатын ғалымдар бұл турасында не дейді? Ғылым тағы қандай мəселелерді жаһандық сынқатерлерге жатқызуда? – Жалпы, адамзатқа тəн жаһандық мəселелерді зерттеумен айналысатын ғылымның саласын глобалистика, яғни «жаһантану» деп атайды. Бұл саланың жаңа өкілдерінің бірі Жан Франсуа Ришар («High Noon: 20 Global Problems, 20 Years to Solve Them») өзінің «20 жаһандық мəселені шешуге арналған 20 жыл» атты соңғы еңбегінде кең ауқымды да күрделі мəселелерді шешу үшін адамзаттың аз күш-жігер жұмсайтынын жазады. Мен өзім зерттеген Ж.Ф.Ришардың ойынша, қазір халықаралық қауымдастық өте маңызды да тағдыршешті кезеңде тұр. Ғалымның ойынша, адамзат дамыған технология мен экономиканың арқасында өзінің экономикалық, əлеуметтік жəне экологиялық мəселелерін шешуге қажетті барлық мүмкіндіктерге ие болып отыр. ХХІ ғасырдың бірінші жартысы жер шарының келешегін айқындайтын болады. Адамзаттың бұл мəселелерді шешуге қабілетті болуына қарамастан, қолда бар құралдар мен тəсілдер қауқарсыз болып отыр. Біздің дəстүрлі институттарымыз бен маманданған ұйымдарымыз əлемдік қауымдастық бетпе-бет келіп отырған маңызды мəселелерді шешуге қабілетсіз болып шықты. Мəселені дұрыс шешу үшін мемлекеттік институттар, жеке компаниялар мен азаматтық қоғам арасында күшті ынтымақтастық болуы қажет. – Ғалым Ришардың пайымдауынша, қандай мəселелер айрықша қиындық туғызып, дер кезінде шешуді қажет етіп отыр? – Ришар алдағы 20 жылда шұғыл шешілуі тиіс 20 жаһандық мəселені жеке бөліп қарастырады. Ғалым бұл мəселелерді үш категорияға бөлген. Бірінші, Жердің физикалық кеңістігіне тəн ғаламдық мəселелер: жер шары қызуының көтерілуі, биотүрлілік пен экожүйелердің

қатар, философиялық, діни жəне рухани негіздерін де ұмыт қалдырмаған жөн. Тіпті, сол мəселелердің туындауының негізгі себебі адамның өзіне келіп саятынын, оның мінез-құлқына, тəлім-тəрбиесіне, жауапкершілігіне тікелей байланысты екендігін де ашық айту қажет. Адамзат өз даму жолының қорытындысын жасап, өз өткеніне əділ баға беріп, дамудың жаңа сапалы кезеңіне аяқ басқалы тұр. Осы орайда, ғылыми ой мен діни сенім, адам ақылы мен жасанды ақыл, үшінші технологиялық төңкеріс пен адамның экологиялық жауапкершілігі, нарықтық прагматизм мен жаңа үлгідегі «жасыл» экономика,

капиталистік индивидуализм мен жалпы адами құндылықтар арасындағы текетірес пен қайшылықтар адамзатты тағы бір қасіретті де қараңғы дəуірге жетелеп, адастырып, нəтижесінде тағы да сан соқтырып кетпесіне кім кепіл? Ғылым мен технология қарыштап дамыған ХХ-ХХІ ғасырларда тарихта бұрын-соңды болып көрмеген кісі өлімінің тіркелуі, дүниежүзілік соғыстар мен қарулы қақтығыстардың, құқықтық заң бұзушылықтар мен экологиялық қылмыстардың, геноцид пен қуғын-сүргіндердің, атомдық жарылыстар мен техногендік апаттардың орын алуы, өндірістік қалдықтардың табиғатты, жерді, суды,

жойылуы, балықтың азаюы, орманның сиреуі, су тапшылығы, теңіз суының ластануы. Екінші, Адамзатқа ортақ құндылықтарға қатысты мəселелер: кедейлікпен үнемі күресу, бейбітшілікті сақтау, лаңкестік пен қақтығыстардың алдын алу, жалпыға ортақ білім беру, жұқпалы ауруларды емдеу, сандық технология бойынша жіктелісті болдырмау, табиғи апаттардың алдын алу. Үшінші, халықаралық ережелерге байланысты мəселелер: заманға сай жаңа салық жүйесін, биотехнология саласының ере желерін, дүниежүзілік қаржы құры лымын, есірткі саудасымен күресу ереже лерін, инвестиция мен бəсекелестік, зият керлік мүлік құқықтары, электронды сауда ережелерін, халықаралық еңбек жəне көші-қон ережелерін қайта қарау. Бұл аталған мəселелер алдағы 20 жылдың ішінде шешілуі тиіс. Əйтпесе, кеш болуы мүмкін. Яғни мəселелер əбден шиеленісіп, күрделеніп кетпей тұрып, өз уақытында шешілуі тиіс. Болары болып, бояуы сіңіп кеткен соң іске кіріссек, үлкен қаржылық шығындарға батарымыз анық. Азық-түлік алыстан тасымалданған кезде азық-түлік болудан қалады – Бұл мəселелердің шешілуінде халық ара лық деңгейдегі келісімшарттардың рөлі қандай?

Адамзат жаћандыќ ќандай жаѕа сын-ќатерлермен бетпе-бет келіп отыр? – Халықаралық маңызға ие ғаламдық мəселелердің дұрыс шешілмеуінде ұлттық мемлекеттердің де рөлі бар. Əрбір ұлттық мемлекет өзінің аумақтық мүдделеріне сай іс-əрекет етеді. Мысалы, трансшекаралық өзендер (шетелден Қазақстанға қарай ағатын Іле, Қара Ертіс өзендері мəселесі) əділ де тең дəрежеде пайдаланылмай келеді. Орталық Азия су ресурстарының тиімсіз де əділ үйлестірілмеуін мысал ретінде атауға болады. Өкінішке қарай, жаһандық мəселелерді шешуге бағытталған халықаралық тетіктер, шарттар мен конвенциялар, G-8 жəне G-20 саммиттері, үкіметаралық конференциялар, 40-тан астам халықаралық институттар мен ұйымдар жаһандық сын-қатерлерді шешуде пайдасыз болып келді. Мысалы, кейбір жаһандық мəселелер туралы халықаралық келісімнің болуына қарамастан, кейбір мемлекеттердің бұл келісімге қол қоймауы, сөйтіп, келісімнің қауқарсыз күйде қалуы мүмкін. Қытай мен Қырғызстанның трансшекаралық өзендер туралы халықаралық конвенцияға қатыспауы Қазақстан үшін маңызды су мəселесінің оңтайлы шешілуіне едəуір кедергі болып отыр. Соңғы 50 жылда əлемде 250-ге жуық қоршаған орта туралы келісімге қол қойылса да, экологиялық мəселелер əлі де шешімін таппай тұр. Мəселен, БҰҰ теңізде балық аулау туралы келісіміне он шақты елдің қосылмауы да осындай мəселе. Қысқасы, халықаралық жəне үкіметаралық конференциялар нақты іс-шараларға бағытталмаған. Мысалы, G-8, G-20 саммиттері Қазақстан сияқты кейбір маңызды мемлекеттерді құрамына енгізбеген. Елбасы Н.Назарбаев ұсынған G-Global идеясының мəні халықаралық мəселелерді əлемдік қауымдастық болып, ғылыми негізделген деңгейде, тең дəрежеде шешуге арналған. Мысалы, G-20 саммиті Арал мəселесін Өзбекстан мен Қазақстанның қатысуынсыз шеше алмайды. Халықаралық мəселелердің шешілмегендігін қаражаттың жеткіліксіздігімен де түсіндіруге болады. Басты мəселе, дəстүрлі халықаралық институттардың жаһандық мəселелерді шешудегі немесе басқарудағы қабілетсіздігі болып отыр. – Ғылым өкілдері мен ойшылдар жаһандық мəселелерді шешудің қандай жолдарын ұсынып отыр? – Жоғарыда аталған ғалым Жан Франсуа Ришар мəселені техникалық жағынан шешу үшін «Желілі басқару» (Networked Governance) деп аталатын тұжырымды ұсынады. Кез келген əлемдік мəселеге жауапты ірі халықаралық ұйым бюрократия, ритуалдылық, ресмилік пен қағазбастылықтан гөрі білімге сүйенетін, бірақ, шағын да нəтижелі жұмыс топтарын мүшелікке тартуы тиіс. Жедел

ақпарат таситын бұл топтар үлкен ұйымға бағынышты болып, халықаралық ережелерді қалыптастыруға белсене қатысып, мемлекеттермен байланысқа шыға алатын болуы шарт. Желілі басқару жүйесі халықаралық қауымдастықтың араласуымен ғана жүзеге аса алады. Ұлыбританиялық ғалым Джуллиан Роуз дүние жүзінде экологиялық тепетеңдік пен биологиялық үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін əрбір мемлекет, əрбір өңір өз-өзін ауылшаруашылық өнімдерімен қамтамасыз етіп, фермерлікті жан-жақты дамыту қажет деп есептейді. Роуз тіпті, бұл бағыт бойынша жаңа ғылыми концепцияны дамытуда. Оның ойынша, біз күнделікті тұтынып отырған ультрапастерленген, қатырылған, мұздатылған, консервант пен эмульгаторлар қосылған, иістендірілген, боялған, құрамы өзгертілген азық-түлік түрлері адамзат үшін ең қауіпті қатер болып табылады. Тұтынатын азық-түлік түрлерін алыстан тасымалданған кезде олардың дəмі, түсі, сапасы мен қасиеті өзгеріп, азық-түлік болудан қалады. Сондықтан əрбір аймақ өзіне қажетті ет, сүт, көкөніс түрлерін алдымен өзі өндіруі керек. Роуз, керек болса, адамзат бір мезгіл саналы түрде материалдық игіліктерден бас тарта білуі қажет дейді. Яғни күніне 70 долларға күнелтетін адам, қатты тырысса, 35 долларға да өмір сүре алады. «Шикізаттық дерт» ұлттық экономика үшін аса қауіпті – Қазақстанның жағдайына қатысты не айтар едіңіз? – Жаһандық мəселелер Қазақстанды да айналып өтпейді. Еліміз халықаралық қауымдастықтың толыққанды мүшесі ретінде өз мойнына белгілі міндеттемелерді алған. Өзіміздің экологиялық жəне тағы басқа мəселелерімізді шешу үшін сау қоғам мен мықты экономика құруымыз қажет. Табиғатпен ғасырлар бойы үйлесімділікте өмір сүрген атабабаларымыздан бізге мұра болып, қанымызға сіңген рухани дəстүрлердің жəне жалпы адамзатқа ортақ құн дылықтарды игеруіміздің арқасында мықты экологиялық сананы қалыптастыра аламыз. Былтыр Астана экономикалық форумына келіп қайтқан Нобель сыйлығының иегерлері Эдуард Прескотт, Роберт Ауманн Қазақстан саясаткерлеріне мұнай мен газ сияқты көмірсутек қорларын өндіріп, сыртқа сатумен ғана шектелмей, балама қуат көздерін өндіру ақылды да жасыл экономика құру керектігі жөнінде айтты. Өйткені, көмірсутекті өндіру жəне пайдалану ауаға зиянды жылу бөлініп, аймақтық, тіпті əлемдік климаттың өзгеруіне, экологиялық тұрақсыздықтың тууына алып келеді. Оның үстіне бұл «ши кі заттық əдет», яки «шикізаттық

дерт» ұлттық экономика үшін де аса қауіпті əрі тиімсіз. Қазақстан Семей ядролық сынақ полигоны мен Арал теңізі сияқты екі ірі жаһандық апаттан көп зардап шеккен ел ретінде аймақтарды экономикалық жəне əлеуметтік дамытуда үнемділік пен экологиялық принциптерді негізге алуы тиіс. Еліміз қоршаған ортаның тазалығы жөнінен көшбасшыға жатпайды. Бұрын елдің өркениеттілігі мен дамығандығы экономикасының өнімділігі мен тиімділігімен өлшенген болса, қазір үнемділігімен қатар, экологиялылығы жəне «жасылдығымен» білінеді. Қазақстандағы экологиялық мəселелер тиісті заңның дұрыс орындалып, орындалмауында, яғни дұрыс қадағалануында жатыр. Елімізде заңға бағыну мəдениеті енді ғана қалыптасып келеді. Мұнда БАҚ пен білім берудің мəні ерекше зор. – Еліміз жел қуаты, күн мен су қуаты сияқты энергия көздері мен ресурстарын өз деңгейінде пайдалана алып жүр ме? – Қазақстан жел қуаты, күн мен су қуаты сияқты энергетикалық əлеуеті мен ресурстарын толық пайдаланбай келеді. Астана ЭКСПО-2017 көрмесін өткізудің мəні қолда бар қуат көздерін үнемдеу мақсатында «жасыл технология» түріндегі балама немесе жаңаланатын қуат көздерін пайдалануды білдіреді. Астананы 2017 жылға қарай əлемнің «ең ақылды елу қаласының» қатарына енгізу жөніндегі стратегияның мəні энергия көздері мен табиғи ресурстардың үнемді де тиімді пайдаланылуына келіп саяды. Бұдан бөлек, алдағы он жылда еліміз үшін ең күрделі мəселе трансшекаралық су мəселесі болмақ. Астанада ірі халықаралық іс-шаралардың өткізілуінің себебі міне, осы күрделі мəселелерге əлемдік қауымдастықтың назарын аударып, халық аралық қолдау табуға бағытталған. Қазақстан алдағы жылдарда экология туралы заңын, экологиялық қылмыстар үшін тағайындалған жаза түрлерін ағымға сай қайтадан көзден өткізуі тиіс. Табиғатқа зиян келтірген жеке жəне заңды тұлғалар тиісті жазаларын алмайынша, құқықтық, əділетті жəне өркениетті мемлекет құру мүмкін емес. Десек те, еліміздің саяси элитасы жаһандық мəселелердің оң шешілуіне өз деңгейінде лайықты үлес қосуда.

ауаны ластауы сынды оқиғалар адамзаттың психологиясында, санасы мен тіршілігінде жағымсыз əсерлер қалдырғаны рас. Қазіргі дағдарыс жағдайынан шығудың жолдары қандай, адамзат үшін жаһандық мəселелерді шешудің философиясы неде, бұл турасында ғылым не дейді, дін не дейді, деген сауалдарға жауап табу мақсатында əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті халықаралық қатынастар факультетінің доценті, философия ғылымдарының кандидаты, шығыстанушы Жанат МОМЫНҚҰЛОВПЕН əңгімелескен едік.

Технократиядан қорықпау керек, оны мейлінше қолдау қажет – Тағы да халықаралық мəселелер мен əлемдік дағдарыстарға оралып, олардың түпкі себептеріне ой жүгіртіп көрсеңіз. – Шартты түрде қазіргі дағдарыстарды əлемдік қаржы дағдарысы, жаһандық экологиялық дағдарыс, руханиинтеллектуалдық дағдарыс деп бөлейік. Бұлардың барлығы бір-бірімен тығыз байланысты. Экономистер кезінде əлемдік қаржы дағдарысының түпкі себебін АҚШ-тағы ипотекалық дағдарыс пен Еуропадағы рецессиядан туындағаны туралы жарыса жазды. Банктерден қарыз алған жеке жəне заңды тұлғалар қарызын төлей алмай, банкротқа ұласып, нарықта «домино əсерін» тудырды. Расында, қаржы дағдарысы қарыз алушы мен қарыз беруші арасындағы сенімсіздіктен, яғни сенімнің əлсіреуінен туындады. «Кредит» сөзінің мағынасы – сенім. Адамдарға қаражат керек болып, жергілікті банктерден 15-17 пайыздық өсіммен несие алды. Ал банктеріміз ол капиталды 4-6 пайызбен Еуропа қаржы институттарынан алып отырды. Бұған жылжымайтын мүлік пен құрылыс нарығындағы алыпсатарлық операциялар мен негізсіз баға өсімі қосылып, нəтижесінде «үлкен қаржы көбігінің» пайда болуына алып келді. Ал көбік жарылмай қоймайды. Əлемдік нарықта ешқандай кепілдемемен қамтамасыз етілмеген сенімсіз жəне күмəнді несиелер саны көбейді. Бұл негізінде адамға тəн көрсеқызарлық пен жауапкершіліксіздіктің нəтижесінде туындаған дағдарыс. Оңай ақшаның шектен тыс қолжетімділігі экономикаға қауіп төндіреді. Бұл спекуляциялардың атқарылуында «өсім» немесе «пайыз» факторларының да кері əсері зор болды. Жаһандық экологиялық дағдарысқа келсек, біріншіден, көмір қышқыл газы мен көмірсутек қалдықтарының ауаны ластауы, екіншіден, өндірістік қалдықтардың теңіз бен суларды ластауы, үшіншіден, ауыл шаруашылығы саласын дағы тиімсіз жобалардың салдарынан топырақтың құнарсызданып, шөлге айналуы, төртін шіден, атомдық тəжірибелердің салдарынан ауа, су, флора мен фаунаға зиян келтірілуі, бесіншіден, адамдар өндіретін энергия қуаты мен Жердің экожүйесі арасында қауіпті арақатынастың қалыптасуы сияқты факторлар басты экологиялық сын-қатерлерге айналып отыр. Бұлардың барлығы адамның ойластырылмаған ісəрекетінен де туындайды. Біз рухани-интеллектуалдық дағдарыс деп отырған жағдай постиндустриялы қоғамнан ақпараттық қоғамға өтумен байланысты құндылықтардың ауысуы, «өркениеттер қақтығысы», «тарихтың аяқталуы», «мульти культурализмнің соңы», əлемнің шартарабында «араб көктемінен» əсер алған əлеуметтік наразы лықтар, капиталистік мағынадағы нарықтық экономика ұғымының өзгеруі, жоғары технологиялар, нанотехнология, генетика, медицина мен робот жасау салаларында орын алған төңкерістердің нəтижесінде туындаған гуманитарлық, тіпті, философиялық мəселелерді қамтитын бірқатар күрделі үдерістерді меңзейді. Капитализмнің ақыры не болмақ? Оның орнын не алмастырады? ХХІ ғасырда діннің қоғами жəне адами өмірдегі рөлі сақтала ма? Немесе роботтандыру мен электрондандыру үрдістері адам ақылының дамуына кері əсер ете ме? Міне, осы күрделі философиялық сауалдар əлі де өз жауабын күтуде. – Сіздің ойыңызша, адамның ақылы технократиялық ақылды тежей ала ма? Алдағы 20-30 жылда роботтар адам еңбегін алмастырып, технологияның жылдам дамуы адамзат үшін жаңа қауіп төндірмей ме? Бұл үдерістің адамның бақылауынан шығып кету қаупі бар ма? – Меніңше, адам ақылы технократиялық ақылды тежей алмайды. Технократтану үрдісі бұдан бұрын басталып та кеткен, оны енді тоқтата алмаймыз. I-Phone, I-Pad телефондары, суперкомпьютерлер, ақылды жүйелер сияқты технологиялық кереметтер біздің өмірімізге еніп те кетті. Бұдан да күрделі технологиялар, жасанды ақылдар, роботтар, машиналар, электронды құралдар шығып жатыр, шыға да береді. Бірақ, адам сол технологияларды басқарып қана қоймай, жіті қадағалауы тиіс. Меніңше, бұл технологияларды қауіптен гөрі, Құдайдың адамға берген бір нығыметі деп бағалаған жөн. Себебі, адам ақылы – Алланың өнімі. Технологияларды өнді рудің мақсаты оларға табыну емес, керісінше, оларды адамның игілігіне жарату, адамның өмірін жеңілдету. Сондықтан, меніңше, технократиядан қорықпау керек, оны мейлінше қолдау керек.

Әлемде батыстық үлгідегі «мәдени төңкеріс» пен америкалық бұқаралық мәдениет салтанат құруда – Енді, осы сіз айтқан жаһандық мəселелерге дін қалай қарайды? Жалпы, діннің осы мəселелерді шешуде айтар сөзі қандай? – Діни дүниетанымда адам өмірі де, жер шары да, табиғат та адамзатқа аманат ретінде белгілі уақытқа тапсырылған. Демек, адам аманат үшін жауапкер. Егер жер, су, ауа техногендік себептермен ластанған болса, онда соған жердегі жалғыз ақыл иелері адамдар жауапты, кінəлі. Адам – Құдайдың жердегі уəкілі. Дін үнемдеу, сақтау, жауапкершілік принциптеріне негізделген. Қоғамда кедейлікті азайту үшін байлар өз мүлкінің қырықтан бір бөлігін зекет ретінде таратқан жағдайда əсіре кедейлік те болмас еді. «Ысырап», «кесір», «ақы», «шүкір», «тəубе», «обал», «сауап», «күнə», «ризашылық» деген түсініктердің философиялық, эко логиялық жəне əлеуметтік мəні үлкен. Дін бойынша, бар байлық, дүние-мүлік, барлық материалды игіліктер Жаратқанға тиесілі болғандықтан, оның мүлкі саналғандықтан, əділеттілік, үнемділік, құнттылық, жауапкершілік қағидаттары негізге алынады. Исламда тіпті, соғыс кезінде де жануар тұрмақ, ағашты да кесуге тыйым салынған. Асылы, білебілсек, Ислам – тазалыққа мəн беретін терең экологиялық дін. Қажетінен тыс ресурсты қолдану дінде ысырапшылдық, əсірешілдік ретінде айыпталады. Қажетінен артық ішіп-жеу, ақша жұмсау, шектен тыс ойнап-күлу де ысырап. Діни принцип бойынша, ғаламдағы табиғи жəне материалдық игіліктер адамдарға да, жануарларға да өмір сүру үшін жеткілікті деңгейде қамтамасыз етілген. Десек те, өмірде адамның қалаулары мен қажеттіліктерінің барлығының қанағаттандырылмайтыны анық. Қазір əлемде батыстық үлгідегі «мəдени төңкеріс» пен америкалық бұқаралық мəдениет салтанат құрып тұрғаны белгілі. Бұл дүниетаным бойынша, адамның өмірдегі барлық қажеттіліктері мен сұраныстары, əртүрлі қиялдары мен армандары орындалуы тиіс. Бұл өмір салты бойынша, өмірдің мақсаты – адамның барлық қажеттіліктерін қамтамасыз ету, яғни өмірден барынша лəззат алып, рахатқа бөлену. Ақша осы қажеттіліктерді орындайтын күшті құрал. Ал дін бойынша, адамның өмір сүруінің мақсаты өз міндетін атқару болып табылады. Демек, діннің негізі – міндет, борыш. «Дін» – арабшада қарыз деген ұғымды да білдіреді. Қазіргі кезеңдегі басымдыққа ие əлемдік экономикалық концепцияға сай өмірде материалды игіліктерді я қулар, я күштілер, я таңдаулылар (лайықтылар) иеленеді. Қазіргі экономикалардың негізін қарызға өмір сүру салты, тұтынушы қоғам түсінігі, банктердің капиталды қадағалауы, ұлтаралық ірі корпорациялардың саясаты құрап отыр. Яғни геосаясаттың орнын геоэкономика басып отыр. Демек, табиғатқа, қоғамға зиянды жағы ұмыт қалдырылып, табыстарды арттыруға басты назар аударылады. Мысалы, қазір біз сатып алғымыз келмесе де, керекті я керексіз өнімдерді күндіз-түні теледидар мен интернеттен жарнамалап, біздің санамызға мəжбүрлеп таңып жатыр. Қорытындылайтын болсақ, дінде адамға зиянды нəрсенің барлығы я «харам» (тыйым салынған іс-əрекет), я «макрух» (істелінбегені абзал іс-əрекет). Ислам ғалымдары соңғы кездегі табиғи апаттардың жиілеп кетуін адамдардың жасаған қателері мен күнəларының көптігімен түсіндіреді. Қалай десек те, жер шары тіршілік мекені болғандықтан, өзіне залалды, тітіркендіргіш факторларға қалай да жауап беретіні хақ. Ендеше, адамзат өз міндеті мен жауапкершілігін біліп қана қоймай, соларды орындауы тиіс. Сонда ғана жер шарында табиғи үйлесімділік, тепе-теңдік, үндестік, тұрақтылық болары хақ. – Осы мəселелерді шешудің басты қағидасы қандай болуы тиіс деп ойлайсыз? – Мəселені шешудің философиясы кешенді сипатқа ие болуы керек. Ғаламдық сын-қатерлердің техникалық, діни жəне ғылыми астарларын жүйелі түрде бірге қарастыру қажет. Ғылым мен технология өз басына адамның барлық мəселелерін шешіп бере алмайды. Дін де дəл солай. Демек, адамзатты толғандыратын жаһандық мəселелерді шешуге кешенді, жан-жақты жақындау шарт. Меніңше, мəселелерді шешудің кілті осында жатыр. Əңгімелескен Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Коллажды жасаған Амангелді ҚИЯС.


22 тамыз 2013 жыл

www.egemen.kz

● Толғандырар тақырып

● Мирас

Ќазаќтыѕ хан дойбысы Қазақтың хан дойбысы − ұлттық спорт түрінің бірі болып табылады. Аталмыш ойын түрінің елмізде дамуына үлес қосып жүрген Əнуар Қабдолдаұлы мен ұйым құрып, ойынға арнайы патент алуға себебін тигізген Қайрат Жақияұлы дейтін талдықорғандық азамат. Осындай ұлт өнеріне жанашыр адамдардың еселі еңбегінің арқасында бүгінде хан дойбысы Қазақ елімен қайта қауышты.

Туризмніѕ тїрленер тїрі бар ма? Шетелдерде демалып жүр талай қазақ баласы. Осылайша өлеңдете сөйлесек, «ойпырым-ай, қазақтың қалтасы қалыңдаған екен-ау» дейтін болар кейбіреулер. Бірақ қазір керісінше, шетелде демалатындардың көпшілігі байығандар емес, қазақстандық туризмге налығандар болып отыр. Олай дейтініміз, біздегі демалыс орындарының бағасы шетелдегілерден əлдеқайда қымбат, ал қызмет көрсету сапасы нашар. Инфрақұрылым құрдымда. Діттеген демалыс орнына жетудің өзі қиямет. Жолақысын былай қойғанда, жол азабы тағы бар. Иə, туризм турасында сөз қозғасаң, көпшілік көңілсіз отырып айтатын əңгіменің сиқы осындай. Сонда қалай, туризмді дамытуға деп қаншама қаржы бөлініп, бағдарламалар қабылданып жатса да туризміміз түрленіп, түлемегені ме?! Осы ойдың жетегімен біз де туризм тақырыбын аздыкөпті қаузап көрдік... Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

ТУРАГЕНТТІКТЕР ЕМЕС, «ҚҰР АГЕНТТІКТЕР» – Алло, турагенттік пе? Маған Қазақстан ішінде демалыс орындары жайында ақпарат керек еді, дей бергенімде тұтқаның арғы жағынан «Кешіріңіз, бізде Қазақстан турлары жоқ!» деген орыс қыздың саңқылдаған дауысы бүкіл үмітімді үзгендей болды. Орыс деймін-ау, кім білген қай ұлт екенін, əйтеуір турагенттіктердің тілі өңкей орысша екен. Хабарласқан қайсысының да қатырып қазақша сөйлегені болған жоқ. Сайттарының сиқы да сол, қазақшадан мүлде мақұрым. Турагенттіктерді айтамыз-ау, елдің білдей бір туризм комитеті сайтының да тілін «түлен түрткендей», жартылай қазақша, жартылай орысша, ала-құла. Ал Қазақстан туристер ассоциациясы сайтында қазақша мүлде жоқ. Иə, туризмді дамытуға да ұлттық рух пен елге деген шынайы жанашырлық қажет-ақ болса да тіл тағдырын əзір қоя тұралық, ол өз алдына бөлек, үлкен əңгіме. Сонымен, Қазақстан туризміне үлес қосып, елді əлемге танытпақшы ниеттегі Visitkazakhstan.kz сынды əжептəуір интернет-порталында көрсетілген турагенттіктер тізіміндегі бірнеше агенттікке хабарласып шықтым. Жауап жоғарыдағыдай. «Қызық» қылғанда, ешқайсысының Қазақстанда шаруасы жоқ. Атауларына шетінен «тrаvel» деген ағылшын тілін тіркеп алған агенттіктер (мəселен, «Отрар Трэвел Астана», «Apple Трэвел», «Тrаvel system», «Астана Бест Трэвел» т.б.) қазақтарды тек шетелге апарумен ғана айналысады екен. Ал керек болса. Мен өз елімде демалғым келген еді, енді қайттім?! Бүйткен турагенттіктері өздерімен кетсін. Сонда бұлар ел туризмін дамытушы емес, шетел туризміне «тəбəрік» жасап отырған, біз үшін жай, бос, құр агенттіктер екен-ау дегеннен басқа амал болған жоқ. КЕЛУШІЛЕРДІҢ БƏРІ ТУРИСТ ЕМЕС Жасыратыны жоқ, қазақ турфирмалары əлі күнге дейін шетелге турист жөнелтумен ғана шұғылданып отыр. Ал дерек көздері елге келетіндер мен шетелге кететіндердің арасында 6-7 есе айырма бар екендігін алға тартады. Бұл ретте, біздің елге келушілердің саны аз болғанымен қоймай, олардың көпшілігі турист емес, қызмет бабымен келгендер болуы да мүмкін. Мысалы, ресми билік орындарының есебінше, іскерлік, кəсіби немесе коммерциялық мақсаттармен сапар шеккен, демалысқа, қонаққа, емделуге, киелі орындарға барған адамдардың бəрі саяхатшылар. Бұл қисынға жүгінсек, Қазақстанда өтіп жатқан халықаралық жиындарға, конференция, форумдарға келген қонақтар, журналистерді, үкіметтік емес ұйым өкілдерін де саяхатшы деуге тура келеді. Деректер көзі өткен жылы елімізге сырттан 5 млн.-нан астам адам келгенін айтады. Ал бұл біздің елге келушілер санының артқанын көрсеткенімен, туризмнің дамығанын айқындай алмайды. Əрине, біздің турагенттіктерге туризмнің кез келген түрін қабылдай алатын, бағасы да аса қымбат емес жəне қызмет көрсету саласы жоғары шетелдік турларды жарнамалаған оңтайлырақ болуы мүмкін. Олар бүгінде қазақстандықтарды шетелге шығаруға барынша тырысып бағуда. Ал бұл Қазақстаннан елеулі қаржының сыртқа кетуіне себепші.

5

Негізінен біздің қазақ демалудан ешбір елден кенде емес. Испания, Италия, Дубай дейсіз бе, Грекия, Гавай аралдарын, Тайланд, Түркияны да түгендеп болған «қыдырымпаз» қазақтардың қатары қалың қазір. Осы себептен де өзгені қойып, өз жұртымыздың жағдайын жасап, өз елімізде демалтудың қамын қылсақ, қазақстандық туризмнің «қамбасы» толар ма еді... Əрине, ешкімді қинап, шетелден шектеп, өз елімізде қалдыра алмаймыз, ол үшін тек бəсекеге қабілетті, бағасы, сапасы жақсы, инфрақұрылымы дұрыс демалыс орындары қажет. ҚОНАҚЖАЙ ЕДІК ҚОЙ... – Алло, бұл Баянауыл ма? Турагенттіктерден түк шықпаған соң, сол сайттағы Қазақстан турлары деген бөлімнен əрбір бағыттарды жекелей ашып, əйтеуір ақтарып отырып тауып алған телефонға қоңырау шалдым. Баянауылға барғым келгенін айтып, қонақ үйдің бағасын білдім. Бір күнге – 10 800 теңге, тамақ өздеріңізден, дейді. Оған қоса, қай қалада отырғаныңа қарамастан ол жерге өзің жетуің керек. Арнайы көлік дегендер жоқ. Біздің демалыс орындарындағы басты проблема осы – қалай жетсең, олай жет, аш қалып жатсаң, тағы өзің білесің. Қызмет көрсету жағдайы төмен деген сөз осыдан келіп шығады. Ал шетелдерде туристерді чартерлік ұшақпен өздері алып кеткенімен қоймай, барған соң да қолыңнан жетелеп отырып, дайын тұрған автобустарына отырғызып, одан қалды қонақ үйге жеткен соң бір-бір гид қызметшіні саған жауапты етіп қоятындары қызықтырады. Ал қазір туризм саласы бойынша жақсы дамыған елдердің бірі Түркияда тіпті күні бойғы ішіп-жемің тегін, яғни басында сатып алған жолдамаңның құнымен есептеледі. Біздің елде жол қашықтығының өзі қажытып жібереді. Себебі, арнайы ұшақ, не дайын автобус болмаған соң, бұрын-соңды көрмеген жеріңе шаршап-шалдығып жетудің өзі қияметқайым. Иə, айта берсе олқылықтар жетіп артылады. Ең бастысы, табиғат байлығы, тарихи жəдігерге толы даласы бар қазақ дəл осы қызмет көрсету жағынан келгенде ақсап тұр.

əлгі орыс тілді қызым қуанып қалды. Бағасын салыстырып көрмек болып, ана-мынаны сұрастырып едім. Шынымен де, əлдеқайда арзан. 5 жұлдызды қонақ үйге 10 күнге демалысқа бару үшін, барып-келу жол шығынымен, 5 мезгіл тамағымен қосқанда Анталияға 116 мың болып шықты. Ал біздің елде қонақ үйлер бағасы біршама қымбат. Мəселен, Бурабайда жақсы деген қонақ үйлердің ең арзан нөмірі бір күнге 25-30 мың теңге болса, люкс нөмірлер 60 мыңның үстінде. Ал оның өзіне таңғы астан өзге тамақ кірмейді. Ақтауда 5 жұлдызды қонақ үйлер 30-35 мың теңге, тіпті одан да қымбат десе, Астанадағы Пекин палас отелінің бір кісілік ең арзан нөмірі бір күнге – 64 000 теңге, ең қымбаты 200 мыңның үстінде, Radisson – 76700, ең қымбаты 139 мың, Ramada Plaza – 60500, ең қымбаты 140 мың шамасында. ҚОЛДАУДАН КЕНДЕ ЕМЕС Шынын айту керек, Қазақстанда туризмді дамытуға бүгінде аз қаржы бөлініп жатқан жоқ. Тіпті, өткен жылы арнайы туризмді дамытудың 2020 жылға дейінгі бағдарламасы қабылданып, бұл саланы түрлендіруге барынша күш салынуда. Ал оған дейін 2010-2012 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарлама орындалды. Соның нəтижесі болар, əйтеуір 2012 жылы Қазақстан Бүкілəлемдік рейтингте бес көрсеткішке жоғарылап 88-орынға жетті. Ол рейтингте үш жылдан бері басты орынды бермей келе жатқан Швейцария болса, одан кейінгі орындарға Германия, Австрия, Франция, АҚШ, Швеция, Ұлыбритания, Канада, Сингапур жəне Испания жайғасты. Ал Ресей 59-шы орында екен. Бізге 88-орыннан көтеріліп, осы елдердің қатарына жақындауға əлі талай қажыр-қайрат керек-ақ. Бірақ біздің туризмді дамыту бағдарламамызда қамтылған іс-шаралар легі, елімізде туризмнің түрленер кезеңі соншалық алыс емес екендігін айтады. Мəселен, осы бағдарламаны Үкімет мүшелеріне таныстырғанда Индустрия жəне жаңа технологиялар министрі Əсет Исекешев тұжырымдамада 5 ұлттық туристік кластер анықталған, оның ішінен 4 ұлттық жəне 20-

Ең бастысы, табиғат байлығы, тарихи жəдігерге толы даласы бар қазақ дəл осы қызмет көрсету жағынан келгенде ақсап тұр. «Жібекті түте алмаған жүн етеді», дегендей, туризмге сұранып тұрған ел байлығын ұқсата алмай отырғанымыз өкінішті, əрине. Қонақжай халық едік қой, бірақ сол қасиетімізді қазір туризм саласына сіңіре алмай отырғанымызды қайтерсің... «Жібекті түте алмаған жүн етеді» дегендей, туризмге сұранып тұрған ел байлығын ұқсата алмай отырғанымыз өкінішті, əрине. Қонақжай халық едік қой, бірақ сол қасиетімізді қазір туризм саласына сіңіре алмай отырғанымызды қайтерсің... АЛЫС ТА БОЛСА АНТАЛИЯ АРЗАН – Алло, кешіріңіз, мен шетелге.., дей бергенімде, сөзімді аяқтатпастан: «Иə, сізге шетелге «күйіп бара жатқан» турлар қызықтыра ма? Бізде дəл қазір бар, жылдамдатпасаңыз құр қаласыз, үш күннен кейін ұшасыз, брондай берейін бе.., деп «көптен көрмеген көкесі» хабарласқандай

дан астам өңірлік жобалар іріктеліп алынды, деген болатын. Тұжырымдаманың негізгі міндеттерінің бірі – жаңа жұмыс орындарын құру екенін айтып, оны жүзеге асыру барысында туризм саласы мен оған жанама салаларда жұмысқа тартылатындар санын бірнеше есеге арттыру жоспарлануда. Туризм саласы дамыған Малайзия, Сингапур, Испания жəне тағы басқа əлем елдері тəжірибелері көрсеткендей, бұл тұжырымдаманың сəтті іске асуы мен туризмнің серпінді дамуында мемлекеттің рөлі кепіл болып табылады, деген еді. Лайым солай болғай. Ал біздің ағайындар болса мемлекеттік қолдаудан кенде болмай отырған туризмнің түрленер шағын күтумен жүр...

Бұл ойынның тарихы тым тереңде жатыр. Айталық, Алматы облысы Есік қаласы маңынан табылған «Алтын адамға» қазба жұмыстарын жүргізу барысында хан дойбысының ойын тастары табылған. Киіз үй пішіндес тастар əртүрлі қазақы ою-өрнектермен нақышталып, пілдің сүйегінен жасалған екен. Археологиялық зерттеулердің нəтижесінде ғалымдар бұл тастардың қолданыста болған мерзімін Үйсін мемлекеті дəуірімен сəйкестендіріп отыр. Хан дойбысы ойынының ерекшелігі, мұнда Қазақ хандығының демократиялық билік жүйесі ойын түрінде көрсетілген. Жалпы, дойбы ойыны – адамзат ақыл ойының жемісі. Адам өзінің мақсат-мүддесін іске асыру жолында төрт бұрышты шағын торкөз тақта ішіне саяси көзқарастардың күресін салып қойған. Қазақ ұғымында дойбы ойыны екіге бөлінеді. Текті жəне тексіз дойбы болып. Тексіз дойбы – өзіміздің күнде ойнап жүрген кəдімгі қарапайым ойын. Мұнда қай тас бірінші болып межеге жетсе, сол би бола алады. Дəл осы ойыннан қарап отырсаңыз, ешқандай да тектілік байқалмайды. Кім мықты болса, сол ел басқарады деген сөз. Ал, текті дойбы дегеніміз – хан дойбысы. Оның жеке ханы, биі, бегі, алаша халқы болады. Тентегі мен қарашасы тағы бар. Əрқайсысының төрткөз тор тақтада əртүрлі атқарады. Олар қандай ерлік жасаса да, өз дəрежесінен бір елі ауытқымайды. Ханы – хан, биі би болып қала береді. Бұл ойынның тағы бір ғанибеті, хан тек өзінің қасқа жолымен ғана жүреді. Ол басқа жерде билігін жүргізе алмайды, тек ықпал ете алады. Ойынның жүріс-тұрысы да өзгеше. Ондағы жүрістер алға жəне екі жанына қарай бағытталады. Артқа қайтпайды. Былайша айтқанда, қазақтың «ер екі сөйлемейді» деген дəстүр заңын сақтайды. Қазақта «алтау ала болса, ауыздағы кетеді, төртеу түгел болса,

төбедегі келеді» деген мақал бар. Төртеуміз түсінікті. Ал, алтау дегеніміз кім? Алтау ол – «Хан дойбысы» ойынының кейіпкерлері. Таратып айтар болсақ: хан, би, бек, алаш, тентек, қараша. Бұлар барлығы əркез басшысына құлақ асып, қилы-қыстау заманда бір жағадан – бас, бір жеңнен қол шығаруы керек. Қысқасы, алтауы ала болмауға тиіс. Ойынға қатысушы екі адам ханның рөлін атқарады. Ал, хан болған соң, қол астында біршама халық болады, сондай-ақ жаулары да болатыны сөзсіз. Алдыңыздағы төрткөз тортақтаны ертедегі соғыс алаңы ретінде қарайсыз. Кімнің ақыл-айласы жоғары болса, саяси ақылы басым болса, сол адам жеңіске жететіндігі белгілі. Хан дойбысы – білген адамға сыры мен қыры терең, құны өлшеусіз, философиялық мəні зор, болашағы баянды, ата-бабаларымыздан қалған таптырмас мол мұраның бірі болып саналады. Дойбының ең ғажайыбы оның кестесінде. Кесте – оюөрнектермен нақышталған. Ал тақтадағы ортақ фигура қазақтың киіз үйі. Киіз үйдің сыртындағы ою-өрнектері, шаңырағының түсі, олардың дəрежесі, нақтылай айтсақ, ханы мен қарашасын, би мен батырын анықтауға көмектеседі. Хан кестесі жеті қазына мен жеті ырыстан құралады. Онда төрт қанатты ою хан тағының белгісі. «Қарашасыз хан болмайды, құйрықсыз құс болмайды», дегендей, ханның екі серігі болады. Оң жағында – серкесі, сол жағында қыран бүркіті. Хан тағының оң жағына елжұрт орналасады. Олар билерден, бектерден, алаштардан құралады. Билер – кілең көк түсті, Бектері – кілең қызыл түсті, Алаштар – қара түсті болады. Ал ханның сол жағына телі-тентектер орналасады. Жалпы жиырма төрт үйден құралған екі хандық ақедік, көкедік болып ерсілі-қарсылы ойнайды. Қай жеңгені жалпақ дүниеге билік айтады.

Осы жерде ақедік хандығы жайлы қысқаша таныстырып өтейік. Хандықтың төбелі төрі болған хан тағымен ханның қара қасқа жолында төрт қанатты оюмен өрнектелген хандары үлкенінен кішісіне қарай көк үй, алтын үй, күміс күй болып қаз-қатар орналасады. Хандықтың оң жағындағы ел-жұртының төбелі төрінде көк түсті билер үлкеннен кішісіне қарай үш қанатты би, екі қанатты би, бір қанатты би болып қазқатар жалғасады. Билердің алдына қызыл түсті бектер сап құрады, үш қанатты бек, екі қанатты бек, бір қанатты бек деп аталады. Бектердің алдында қара түсті алаштары үш қанатты алаш, екі қанатты алаш, бір қанатты алаш болып қатар түзейді. Хандықтың сол жағындағы тентектер жұртына түссіз тентектер тұрады. Келесі көкедік хандығы да дəл осылай құрылады. Бұл ақылпарасаттың ел басқарудағы ілкімділіктің ойыны болып табылады. Кесте астрономиялық танымдардан бастап, философия, экономика, ғылым, мəдениет, сая сат, мемлекет құру жүйесі, демократия, секілді сан алуан саланы бір тұғырға тоғыстырады. Сондықтан оның төрелігі – əділ. Жеңгені ерулік алып, хан болып ел сұрайды. Жеңілгені айыбына жұртының билігін береді. Таңғалдыратыны, хан дойбысы жапонның түймелері, үндінің шахматы, қытайдың патшалық сайысы сияқты қарсыласын түп-тұқиянымен құртуға жол бермейді. Қайта жеңілгенді жебеп, ел болып кетуіне жол береді. Міне, бұл – байырғы хандық жүйенің демократиялық қағидасы. Хан дойбысы балалар мен жасөспірімдердің ақыл-өрісінің жетілуін тездетеді. Қапияда амал жасауға, ақылды əдіс-тəсілдерге дағдыландырады. Мемлекет құруда əрбір тұлғаның орны бар екенін ұғындыруға бұл ойынның берері мол. Қорыта келгенде, еліміздің асыл мұрасы болып сақталған хан дойбысы ата-бабамыздан қалған аманат, ал аманатқа қиянат – күнə. Демек, хан дойбысын дамытып, ұлттық ойынымызды өркендетіп биікке жеткізу əрі ертеңгі ұрпаққа ұластыру бірнеше азаматтың ғана ісі емес. Ол – барлық қазақ үшін парыз. Бұлбұл ҚАБДОЛДАҚЫЗЫ.

● Жағымды жаңалық

Жаѕа емханалыќ кешен ашылады Үстіміздегі жылдың қараша айында Астана қаласының Сарыарқа ауданы аймағында бір ауысымда 750 адамға медициналық қызмет көрсететін жаңа амбулаториялықемханалық кешен пайдалануға беріледі, деп хабарлайды Астана қаласының денсаулық сақтау басқармасы. Астана қаласы бүгінде əлемдегі ең жылдам дамып келе жатқан мегаполистердің бірінен саналады. Қалалық статистика департаментінің деректері бойынша, елордамыздың тұрғындары жыл сайын 40 мың адамға көбейіп отырады. Бұл дегеніңіз, бір жылда қала халқы Рудный, Кентау сияқты қалалардың халқына тең тұрғындармен толығады деген сөз.

Сондықтан елордада соңғы жылдары емханалардың жетіспеушілігі ерекше өткір болып отыр. Астана қаласының əкімдігі бұл көкейкесті мəселені шешуде кешенді шаралар жүргізіп келеді. Жоғарыда айтқанымыздай, алдағы уақытта Астана қаласындағы Жамбыл, 2-Алматы жəне Сейфуллин атындағы көшелердің қиылысында бір ауысымда

500 ересек адамдарға жəне 250 балаларға медициналық қызмет көрсететін амбулаториялық-емхана кешені пайдалануға беріледі. Бұл емхана кешені Сарыарқа ауданының тұрғындарына сапалы медициналық қызмет көрсетуді жақсартады. Жаңа емхана кешені бүгінгі өскелең талаптарға жауап беретін озық медициналық жабдықтармен жарақтандырылған. Бүгінде амбулаториялықемханалық кешенді білімді де білікті кадрлармен толықтыру шаралары жүріп жатыр. Нияз ЖЫЛҚЫБАЕВ.


6

www.egemen.kz

22 тамыз 2013 жыл

 Еңбегімен еленген

Тґккен тердіѕ тґлеуі Имандылыќ пен іскерлікті ќатар ўштастырєан азаматтыѕ бір арманы – халал ґнімдер шыєаратын ґндіріс орнын ашу Аудан орталығы Бескөл кентіне жете бергенде «Жеке кəсіпкер Ахмутдиновтың кəсіпорны» деген жазу анадайдан көзге шалынады. Бұрын бұл маңай арамшөп қаулай өскен, адам аяғы тимеген құлан дүз болса, бүгінде қайнаған қызу еңбек алаңына айналғанын аңғару қиын емес. Өндіріс орындарымен қанаттаса бой көтерген кеңсе үйі, ағаш өңдеу цехтары, атшаптырым аула ішінде теңдей жинастырылып қойылған шикізат жəне дайын бұйым өнімдері, қаз-қатар тізілген жаңа станоктар ертеңгісін күні бұрын ойластырылып, алдағы күннің көкжиегіне кемелділікпен көз жіберген ұқыпты, шаруақор жанның тынымсыз тіршілігінен хабар бергендей. Ресейдің Омбы облысында туыпөскен Сермұхамед əке ақылымен туған жерге оралысымен кейбіреулер секілді оралмандық мəртебесін бұлдап, қол қусырып қарап отырған жоқ. Атаананың тəлім-тəрбиесімен еңбекпен шыңдалып өскен ол алғашқы жылдары жанар-жағармай саудасы, отын дайындау секілді маусымдық жұмыстармен айналысып жүрді. Уақыт өте тұрақты кəсіпсіз бала-шаға нəпақасы болмайтынын түсініп, жиған-тергеніне иесіз қалған ағаш өңдеу цехын сатып алып, қалпына келтірді. Бастапқыда небір қиындықтар кездескенімен, кейін шаруа сы орнықты даму алды. Жергілікті 12 тұрғынды тұрақты жұмысқа қабылдады. Шетелдің озық қондырғылары мен құрал-жабдықтары жеткізіліп, өндіріс қуаты артқаннан кейін жұмысшылардың саны 45 адамға дейін көбейді. Арнайы бригадалар неміс-швед фирмасында шығарылатын ағаш кесетін «Штиль» араларын, арнайы

көтергіш қондырғылар орнатылған техникаларды қолдана отырып, Қызылжардың орман-тоғайынан жылына 34 мың текше метрге дейін ағаш дайындайды. Өңделген өнімдер облыс орталығынан басқа Алматы, Қарағанды, Шымкент қалаларына, Ресейдің шекаралас аймақтарына жөнелтіледі. Əсіресе, тұрғын үйлер салуға арналған төрт қырлы жуан бөренелер, үй қоршаулары, есік-терезе, күрек, балта, балға саптары үлкен сұранысқа ие. «Көзін тапқанға табыс қыруар» деген осы. Осылайша, бір салаға маманданып, қыр-сырына əбден қанығып алған ол былтыр «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы шеңберінде тағы бір тың бастаманы өрістетуге бел байлады. Атап айтқанда, аталмыш бағдарламаның үшінші бағыты бойынша жеңілдікті несие алып, асхана, дүкен тұрғызды. Оларды сапалы етпен қамтамасыз ету мақсатымен қосалқы шаруашылық құрды. Ірі қара мал, жылқы, қой, қаз-үйрек, үй қоянын бағуға болашағы жоқ елді мекендерден көшіп келген 5 адам тартылды. Ұжым мүшелеріне арнап қолжетімді 11 үй салып берді. Шығынның жартысын кəсіпорын өтейді. – Ендігі ойымыз – біз сияқты кəсіпкерлер үшін тиімділігі мол мемлекеттік жобалармен ынтымақтаса жұмыс істеуді одан əрі жалғастырып,

жыл аяғына дейін ағаш өнімдерін қалдықсыз өңдейтін шағын зауыт тұрғызу. Негізгі өндіріс қалдықтарын отындық əжетке жаратып, зейнеткерлерге, тұрмысы төмен отбасыларға арзан бағаға беретін боламыз. Білікті мамандар дайындау үшін аудандық жұмыспен қамту жəне əлеуметтік бағдарламалар бөлімінің жолдамасымен кəсіби даярлықтан өткен А. Клопкин, А. Рейбант жəне А. Чернобровкин деген үш азаматты қызметке қабылдап, тəжірибелі тəлімгерлер бекітіп бердік. Бұдан тысқары орта арнаулы білімі бар жастарды да қатарымызға тарттық. Беларусьтен ағаш тілетін екі станок, Ресейден рейсмустық сүргі қондырғыларын алдырттық. Олар Боголюбов ауылында жəне аудан орталығында жұмыс істеп тұр. Қазақы үстел, астау секілді ұлттық бұйымдарды халал талаптарына сай шығарсақ деген жоспарымыз бар, – дейді əңгіме арасында іскер басшы, аудандық мəслихаттың депутаты Сермұхамед қажы Ахмутдинов. Оның жетекшілігіндегі өндіріс орны бизнестің əлеуметтік жауапкершілігі жүлдегерлері қатарында. Былтыр Тəуелсіздік сарайында өткен Индустрияландыру картасына енген нысандарды іске қосу телекөпірі кезінде «Үздік əлеуметтік жауапты кəсіпорын» аталымын иеленді. Президенттің Құрмет грамотасымен марапатталуы да төккен тердің ақталғанын айғақтаса керек. Өмір ШАЛАБАЙҰЛЫ.

Солтүстік Қазақстан облысы, Қызылжар ауданы.

Жұмыстың оңайы жоқ. Бұл – өмірдің өзі дəлелдеген ақиқат. Алайда, əр жұмыстың өзіндік қиындығы бар. Сондай қызығынан гөрі қиындығы басым жұмыстың бірі – кеншілік. Қиындығы, жер астында жұмыс істеу екінің бірінің қолынан келе бермейді. Бұл жерде еңбек ету үшін ең əуелі темірдей төзім қажет. Қызығы, қатарлас құрбыларыңмен бірге ел игілігін еселеуге үлес қосасың.

Жер астындаєы жўлдыздар

Кезінде Елбасымыз еңбек жолын бастаған тау-кен саласында бүгінде абыроймен қызмет атқарып, ел игілігі жолында аянбай тер төгіп жүрген қазақ жастары да аз емес. Сондай жалынды жастың бірі – Ерлат Молдаханов. Ерлат бүгінде «Қазақмыс» компаниясына қарасты Ертіс кенішінде учаске бастығы қызметін атқарып жүр. Күршім ауданының Қаратоғай ауылында дүниеге келген Ерлат қазіргі уақытта кен игеру ісінің кəнігі маманы болғанын айтады. – Бұл жерде 2006 жылдан бері еңбек етіп келемін. Əрине, ең алғаш жұмысқа орналасқан кезімде оңай болған жоқ. Біраз

қиналғаным да рас. Алайда, жанымдағы əріптестерім жаңадан келдің деп жатсынбай білгендерін айтып, білмегенімді көрсетіп, дұрыс бағыт-бағдар нұсқап, кеншіліктің қыр-сырын үйретті. Ол кісілерге айтар алғысым шексіз, – дейді Ерлат. Кенші болу ауылда туып-өскен қара сирақ қазақ баласының өңі түгілі түсіне де кірмегені рас. Алайда, мұндай жұмысты бұрын-соңды атқарып көрмесе де еңбекқор жас жаңа жұмысына бірден бейімделіп, ұршықша иіріп əкетеді. Мұны байқаған басшылық Ерлатты 2009 жылы кен игеру шебері (мастер) қызметіне тағайындайды. Қазіргі уақытта

жалынды жас учаске бастығы қызметін жауапкершілікпен атқарып жүр. – Алты күн жұмыс істеп, бір күн демаламыз. Жұмыс уақытымыз өнім өндірудің көлеміне де байланысты. Негізінен техникамен жұмыс істейміз, руданы вагондарга тиейміз. Қызметкерлерге өзім бағытбағдар көрсетіп отырамын. Мұндағы жұмыстың дені техника күшімен жүзеге асады. Қол жұмысы əжептəуір жеңілдеді деуге болады. Қазіргі уақытта басшылық техникамен жабдықтау жағына ерекше мəн беруде. Алатын жалақымыз да жаман емес. Жалақы көлемі жоспардың орындалуына байланысты. Жоспарды асыра орындасақ, сыйақы аламыз. Сондықтан қай кезде де аянбай жұмыс істеуге талпынамыз, – дейді Ерлат. Ерлаттың айтуынша, мұнда еңбек қауіпсіздігіне, қызметкерлердің жайлы жұмыс істеуіне ерекше көңіл бөлінеді. Себебі, қауіпсіздік табысты жұмыстың кепілі. Ерлат жетекшілік ететін учаскеде алты бригада бар. Əр бригадада он тоғыз адамнан. Қысқасы, Ерлат жас болса да қол астындағы 80-90 адамды ортақ жұмысқа жұмылдырып, ұжымда беделі артып келеді. – Ұжымдағы қызметкерлердің барлығы өте ұйымшыл. Əрдайым бір жең нен қол, бір жағадан бас шығарып, жұмыстың нəтижелі болуы жолында ешқайсысы аянып қалған емес. Əрқайсысы бір біріне айрықша құрметпен қарайды. Қазіргі уақытта əжептəуір тəжірибе жинақтап, жұмыс тың қыр-сырына қанығып қалдым. Мұнда жұмысқа келгеніме еш өкін бей мін, – дейді Ерлат Молдаханов. «Əке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер» демекші, Ерлаттың бұл жұмысқа келуіне əкесі себепші болыпты. Əкесі Болатхан үш жылдай кызмет істеген көрінеді. Бүгінде еңбекқор Ерлат əке жолын абыроймен жалғастырып, кен игерудің нағыз маманына айналды... Азамат ƏБІЛҰЛЫ.

ӨСКЕМЕН. ––––––––––––––––

Суретте: Ерлат МОЛДАХАНОВ озат кеншілер бригадасымен.

 Алқалы жиында айтылған жай

Шаєын мектептер мəселесі ґткір тўр Ґзге де ґзекті проблемалар бірлесіп, жеделдетіп шешуді ќажет етеді Өмір ЕСҚАЛИ

«Егемен Қазақстан»

Жаѕа їй, жаѕа жўмыс Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Елімізде қабылданған «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасының қамқорлығының арқасында Шəрəпиден мен Лейла Əбелдиновтердің отбасы қазір аудан орталығы Тереңкөл ауылында тұрады. Балалы-шағалы отбасында 4 бала өсіп келеді. Біз бұдан бұрын да жолсапармен жүрген кезде осы отбасының жаңа үй алған қуаныштарына ортақ болғанбыз. Арнайы мақала жазбаса да, аудан туралы жалпылай жазылған мақалада жаңа үй алушылардың қатарында аталғаны бар еді. Енді газеттен тапсырма келгенде Лейла мен Шəрəпиденнің таныс есімдерін көріп, қуанып қалдық. Үлкен ұлдары Əлихан Бұқаев шаруа қожалығында жұмыс жасайды. Əлібек болса 3-топтағы мүгедек, педагогикалық колледжде дене шынықтыру жəне спорт мамандығы бойынша білім алуда. Ал, қыздары Малика мен Зарема мектеп оқушылары. Қыздарымыз да қуанышты, өйткені, алған үйіміз мектептің дəл жанында. Өткен жылы наурыз айында аудан орталығынан пəтер кілтін алып, қатты қуандық. Бұған дейін шағын ғана ауылда тұрдық. Жұмыс бола ма, болмай ма, ылғи да күмəнді күйде жүрдім. Балалар болса, өсіп келеді. Аудандық əкімдіктен осы бағдарламаға қатысу жөнінде ұсыныс түскенде, іздегенге сұраған деп, əрине, бірден келісім

бердім. Қазір, міне, жол жөндеу бригадасында жұмыс жасаймын. Əйелім Лейла болса үй шаруасында. Алған үйіміз тамаша, балалар да, біз де осындай жаңа үйге, жақсы тұрмысқа қол жеткіземіз, аудан орталығының өзінде тұрамыз деп тіпті де ойлаған жоқпыз. Бара-бара бау-бақша, қора-қопсы салып, тіршілігімізді одан əрмен жақсы жағдайға жеткіземіз, дейді Шəрəпиден Əбелдинов бізбен əңгімесінде. Бұл күндері Əбелдиновтер отбасы Тереңкөл ауылындағы Тəуелсіздік көшесіндегі №54 үйде тұрады. Отбасына бағдарлама аясында тиісті əлеуметтік көмек көрсетілді. Қазір Шəрəпиден тұрған ауылда 63 адам бар. «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы аясында екі жылда аудан орталығына бізден басқа 19 отбасы көшірілді. Сондықтан барлық жұмысқа қабілеті бар адамдар жұмыспен қамту орталығы арқылы жұмысқа тұруға немесе кəсіби оқуға, сол сияқты қайта даярлауға жəне біліктілігін арттыруға мүмкіншіліктері бар, дейді аудан əкім Нұрлан Күлжан. Ал жалпы, ауданда «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасының негізінде өткен жылы 24 пəтерлі үйдің құрылысы аяқталса, жуырда тағы бір 24 пəтерлі үйдің кілті тұрғындар игілігіне тарту етілмек. Павлодар облысы, Қашыр ауданы.

«Ізденгенге іс жеткілікті» (Соңы. Басы 1-бетте). Бұл «Жұмыспен қамту-2020» бағдарламасы бойынша Зəурештің өзі бөлек кəсіпкерлікпен шұғылдануға талаптанып, шағын несие алу арқылы Үміткер-Қарағанды бағытында жолаушылар тасымалының ұйымдастырылуы екенін білдік. Оншақты жыл доғарылып тұрған аталған маршрутты қалпына келтіру бүгінде жүріп-тұру көбейген жергілікті жұртқа ыңғайлы-ақ болыпты. Ауылдағылар таңертең қалаға барып, кешкісін қайта алады. Несиелік қаржыға сатып алынған үр жаңа көлік те жайлы, ұйымдастырушы арқасында жұмыс табылған жүргізуші жерлестері де сенімді. Үй шаруасын енді келіндеріне тапсырған ана жұмыс сапары кезінде үлкен ұлы Медет əкесі екеуі шаруа қожалығы жай-күйіне сақ.

12 баланың алды отау тігіп, əке-шеше жолын осылайша жалғастырушы болуы жоғары оқу орындарында оқитын 4 ініқарындастарының алаңсыз мамандық меңгеруіне мүмкіндік беруде. 3-уі мемлекеттік грантпен білім алса, ақылы оқитын бауырлары қамқорлықтарында. 12-ші сүт кенже де бірер жылдан соң қалауына қарай не еңбекте, не білім тереңдетуде қатарларына қосылғалы тұр. Жəнібековтер шаңырағының шаттығын шалқытқан 9 немере ата-əжесінің еңбегіне үйреніп, көңілге түйіп өсіп келеді. Қашанда кеудесінен түспейтін «Алтын алқа» ордені жарқыраған Зəуреш Жəнібекова қолын жылы суға малып отыратын кезі де, жөні де келгенмен сүйекке сіңісті əдетінше тынымсыз. Төлен отағасы екеуінің көп жылдан бергі бір арманы – Үміткердегі

ең əдемі үйді салу, балаларының ауылдан, Ботақарадан, Қарағандыдан жеке кəсіпкерлік құрылымдар ашып, отбасылық бизнес тамырын тереңдете түсу. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» дегендей, еңбекке баулып өскендерге көзбен көрген өнеге бар. Əрдайым «Өз жақсылықтарыңды жасау, жарқырату қолдарында. Мемлекеттің осыған жағдай туғызуын пайдаланыңдар. Еңбек – бақыт анасы. Соны жүректе ұстаңдар», дейтін аналық тілегін құлақтарына құюдан жалықпайды. Мұны өз басынан түйген соң айтады. Соған тікелей куəгер балалары ақыл сөздің қасиетін түсінеді. Қарағанды облысы, Бұқар жырау ауданы, Үміткер ауылы.

Шыны керек, тамыз конференциясы көбіне қол жеткен жетістіктерге құрылып, оның соңы үздіктер мен озаттарды марапаттау секілді көтеріңкі көңіл-күймен аяқталып жататын. Жас ұрпаққа сапалы білім, саналы тəрбие беруді басты мұрат тұтқан ұстаздар қауымының бұл жолғы басты жиынында даңғаза сөздерден гөрі сыни пікірлердің көбірек айтылып, басты назардың жедел шешімін табатын жайттарға аударылуы құптауға тұрарлық. Сондықтан мектептерден арнайы келген өкілдер үшін пайдасы көбірек болары анық. Балалар мен жасөспірімдер шығармашылығы орталығында өткен педагогтардың дəстүрлі тамыз конференциясының күн тəртібіне «Сапалы білім мен тəрбие беру – Қазақстанның мемлекеттік саясатының басымдығы» тақырыбының таңдап алынуы тектен-тек болмаса керек. «Қазақстан-2050 Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» Жолдауында атап көрсетілгендей қазіргі əлемде жай ғана сауатты болу жеткіліксіз. Ең озық жабдықтармен жəне ең заманауи өндірістерде жұмыс жасау машығын меңгеруге əзір болу бүгінгі уақыттың басты талабы екені айтпаса да түсінікті. Бұл орайда, білім мен кəсіби машықты заманауи білім беру жүйесінің, кадр даярлау мен қайта даярлаудың басым бағдары ретінде ала отырып, бəсекеге қабілетті, сауаттылығы жоғары елге көшу секілді асқаралы міндеттер тұрғанын ұмытпаған жөн. Облыстық білім басқармасының басшысы Шолпан Каринова жаңа оқу жылында аса өзекті мəселелер қатарына оқу үдерісіне заманауи технологиялар мен əдістемелерді енгізуді, педагогтардың кəсіптік шеберлігін жетілдіруді, «Назарбаев Зияткерлік мектептері» дербес білім беру ұйымдарының тəжірибесін облыс мектептеріне таратуды, 12 жылдық білім беру жүйесіне көшуге əзірлікті, дуальдық оқытуды, инклюзивтік білім беруді, арнаулы оқу орындарының кəсіпкерлікке лайықталған оқу бағдарламаларын тəжірибемен үйлестіруді атады. Біз тиісті орындар тарапынан атқарылып жатқан жұмыстардан гөрі ішкі проблемаларға үңіліп көруді жөн көрдік. Өйткені, жалпы білім беру жүйесінің алдында 12 жылдық білім беру үлгісіне көшу талаптары тұр. 2015 жылы оған біртіндеп көшудің алғашқы сатысы саналса, 102 жалпы білім беретін мектеп бейінді оқыту, 14 мектеп тірек мектептер режімінде жұмыс істейді. Алайда, 905 жаңа үлгідегі кабинет бар деп есептелсе, химия, биология кабинеттері – 35, физика, лингофондымультимедиялық кабинеттер 55 пайызды ғана құрайды. Демек, материалдықтехникалық базаларды түбегейлі жаңарту

арқылы ғана оқушыларды оқыту мен тəрбиелеу əдістемелерінің инновациялық білім беру технологияларын игере алары даусыз. 2013-2014 оқу жылында жалпы білім беру мекемелері жаңа мемлекеттік жалпыға міндетті бастауыш, негізгі орта жəне жалпы орта білім беру стандарты бойынша жұмыс істеуге көшуінің, биылдан бастап 1-сыныптан ағылшын тілінің, 5-сыныптан информатиканың енгізілуі, «Өлкетану», «Алаштану», «Абайтану» курстарының ұсынылуы да жан-жақты дайындықты қажет етері анық. «Балапан» бағдарламасы қолға алынғалы 8699 жаңа орын ашылды. Бүгінгі таңда балдырғандарды мектепке дейінгі мекемемен қамту 3 пен 6 жастағылар бойынша 88,6, 1 мен 6 жастағылар бойынша 64,1 пайызды құрағанымен, түйінді мəселелер əлі де жетіп артылады. Олардың бірқатарын облыс əкімі Самат Ескендіров атап берді. Мемлекет-жеке меншік серіктестігінің əлеуетін белсенді пайдаланбау салдарынан Ғ.Мүсірепов, Шал ақын аудандарында қимыл сылбыр. Петропавл қаласында балабақшаларға кезекке тұрушылар саны азаяр емес. Мамлют ауданына қарасты «Мəмбетов жəне К» командиттік серіктестігі (бас директор Еркебұлан Мəмбетов) екі қабатты ғимаратты балабақша ретінде сыйға тартқан. Өкініштісі сол, мұндай мысалдар ілуде біреу ғана. Бұл мақсатқа «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасы да тиімді бағытталмағаны ойландырмай қоймайды. Облыста 18 жасқа дейінгі 5,1 мың мүмкіндігі шектеулі бала есепте тұр. Олар əлеуеттік мүмкіндіктеріне қарай арнайы коррекциялық-педагогикалық қолдауға ие. Олардың медициналықпедагогикалық жəне əлеуметтік-психологиялық жағынан кешенді көмек алуына 70-ке жуық арнайы білім ұйымдары қызмет етеді. Алайда, жетім балалардың баспаналы болуы көңіл көншітпейді. 5 жылда 30 бала ғана қоныс тойын тойлаған. Соның салдарынан бұрынғы тұрған жерлеріне қайта оралушылар жоқ емес. Бүгінгі күні 800-ден астам балалар үйлерінің тəрбиеленушілері пəтер кезегінде тұр. Қамқорлыққа алынған балалардың құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін əр балаға 10 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде жəрдемақы белгіленгеніне қарамастан, оны алмағандар қатарында солтүстік қазақстандық бүлдіршіндердің болуы өкінішті-ақ. Бұрындары облыс ұлттық бірыңғай тестілеуден үздік нəтиже көрсетіп келсе, соңғы жылдары сынаққа қатысушылар санының азайып кеткенін аңғарғандаймыз. Мысалы, Мамлют ауданында ҰБТ-ға тілек білдірушілер бар-жоғы 37 пайызды құраған. Оның бір ұшығы «жоғары көрсеткіші» қолдан жасау мақсатымен, білімі аз деген сылтаумен

білім сынағынан оқушылардың еріксіз шеттетілуінде, аудан əкімдері тарапынан бақылаудың жеткіліксіздігінде, барлық түлектердің отандық білім беру орындарына түсулеріне тең қолжетімділікті қамтамасыз етпеуінде жатса керек. Аймақ басшысы Самат Сапарбекұлы білім басқармасы мен аудан əкімдеріне қазақ тілінде білім беретін мектептер жүйесін кеңейтуді жүктеді. Əсіресе, кəсіптіктехникалық білім беру мекемелері ұсынып отырған 93 мамандықтың 21-інде ғана мемлекеттік тілде оқытылатыны, сол сияқты оларды бітіріп шыққан түлектердің 67 пайызы ғана жұмысқа орналасатыны сын тезіне алынды. Еңбек нарығына қажетті мамандық иелерін даярлаудағы олқылықтарды түзету талап етілді. «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығының жетекшісі Гүлнəз Ахметова елімізде шағын комплектілі мектептер жайы өткір тұрғанын, алдағы уақытта олардың қатары 2 мыңға толығатынын жиналғандар есіне салса, С.Ескендіров өңірде 2012 жылы шағын комплектілі орта жəне негізгі мектептер саны 120 болса, биыл 147. Демек, əрбір төртінші мектеп жалпы білім беру туралы мемлекеттік талаптарға сай келмейді деген сөз. Бұл жөнінен республикада бесінші, оқушылар саны бойынша соңғы орындамыз. Əсіресе, М. Жұмабаев, Жамбыл, Айыртау, Есіл, Ғ. Мүсірепов аудандарында жағдай күрделі дей келіп, жаңа көзқарастағы ұстаз қауымын қалыптастыру, оқу-тəрбие жұмыстарында жіберілген кемшіліктерден арылу қажеттігін атап көрсетті. Шынында да, білім беру бойынша облыс педагогтарының сапалық көрсеткішінің, біліктілік санаттарының республикалық деңгейден төмен болуы көп жайтты аңғартса керек. Тамыз конференциясынан кейін шалғай аудандардан келген ұстаздар бізге арнайы жолығып, мына мəселені Үкіметтің, Білім жəне ғылым министрлігінің назарына жеткізуді қатты өтінді. – Биыл 14 бастауыш мектеп жабылып, 3 орта мектеп – негізгі, 4 негізгі мектеп бастауыш мектепке айналып отыр. Бүл үдеріс алдағы уақытта да жалғаса берсе, ертең қазақ ауылдары ыдырап, жұртын сипап қаларымыз анық. Сондықтан да бұған тосқауыл қоюдың бір жолы – Үкіметтің №1256 қаулысына өзгерістер енгізу. Атап айтқанда, негізгі мектепте кемі 41, орта мектепте 80 оқушы болу керек деген шектеуді алып тастап, бұл құзыретті жергілікті билік орындарына берген жөн болар еді. Əйтпесе, өңірде оқушылар саны 27 мен 37 аралығын ғана құрайтын 30-ға тарта негізгі мектептерден де айырылып қалуымыз əбден кəдік. Бұған алып-қосарымыз жоқ. Республикалық құзырлы орындар не дер екен? Солтүстік Қазақстан облысы.


«Ўстаз баќыты – озып туєан шəкірті»

жүрген директордың ғылыми істері жөніндегі орынбасары Сəуле Нұрымбетованың еңбегін ерекше атап өткім келеді. Ол ғылыми жұмыстың тақырыптарын оқушының қабілетіне қарай таңдау тұрғысында пəн мұғалімдеріне құнды кеңесімен көмектеседі, семинарлар ұйымдастырады. Осының нəтижесінде соңғы екі жылда ғылыми жоба жарысының облыстық кезеңінде 25 оқушы, республикалық кезеңде 3 оқушы, Кіші ғылым академиясында 63 оқушы, «Зерде» ғылыми жобалар жарысында 4 оқушы жүлделі орындарды иеленді. ҰБТ қорытындысы – оқушы білімінің айнасы жəне ұстаздар еңбегінің нəтижесі. Мектеп ашылғалы бері мектепті 444 оқушы бітірсе, соның ішінде 108 оқушы «Алтын белгі» белгісімен, 47 оқушы «Үздік аттестатпен» бітірді. Демек, мектеп бітірушілердің 35%-ы «Алтын белгі» белгісінің жəне «Үздік аттестат» иегерлері атанып отыр. Бұл – пайыздық көрсеткіш бойынша республика деңгейіндегі ең үздік жəне ең жоғарғы көрсеткіш болып саналады. Бұл – біздің ұжымның білім саласындағы ірі жеңісі деп есептеймін. Бұл айтуға ғана оңай, ол ұстаздар қауымының ұзақ жылдар бойғы тынымсыз еңбегінің нəтижесімен келген жеңіс. Жыл сайын ҰБТ қорытындысы бойынша облыс жəне республика деңгейінде тұрақты түрде алғашқы орындардан көрініп келеміз. Мектебіміз 2006 жылы ҰБТ қорытындысы бойынша республикада жеңімпаз атанып, бірінші орынға ие болып, көш бастасақ, биылғы жылы облыста бірінші, республикада алғашқы орындарды иеленіп отырмыз. Үстіміздегі жылы 40 оқушы мектепті бітірсе, оның 10 оқушысы «Алтын белгі» белгісімен, 9 оқушысы «Үздік аттестатпен» бітірді. ҰБТ қорытындысы бір жылдық еңбектің нəтижесі емес, бала мектеп табалдырығын аттаған күннен бастап берілген жүйелі білімнің нəтижесі. Білім беру үдерісін білікті де білімді кадрлармен қамтамасыз ету дұрыс жолға қойылған. Педагогтарды біліктілігін арттыру курстары мен қайта даярлаудан өту өз кезегімен жоспарлы түрде жүргізіледі. Бүгінге дейін 6 мұғалім ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану бойынша біліктілік арттыру курсынан өтті. Дарынды жəне қабілетті балалармен жұмыс істеудің мақсаты əрбір оқушының жеке ерекшеліктеріне қарай қабілеттерін дамыту, оқушыға ғана тəн ерекшеліктерін ескере отырып, шығармашылық тұлға қалыптастыру үшін ерекше жағдай жасау екенін жақсы түсінетін біздің педагогикалық ұжым осы мақсатты іске асыру үшін еселі еңбек етеді, əлі де білімнің талай биіктіктерін бағындырады. «Ұстаздың бақыты – оның озып туған шəкірті» десек, есімдерімізді əлемге паш ететін дарынды да білімді шəкірттеріміз молая берсін дегім келеді.

Адамның негізгі құндылығы – білім, ал білімді ұрпақ ұлт байлығы екені бəріңізге белгілі. «Білімсіз халық қанша бай болса да, байлығы басқа халықтың қолына көшеді», деп Алаш көсемі Ахмет Байтұрсынұлының біліктілікпен айтқан сөзі бүгінгі таңда да өзінің мəнін жоғалтқан жоқ. Еліміздің ертеңгі тізгінін ұстар, Отанын ғаламдық дамудың көшінен қалдырмай өрге шығарар азамат тəрбиелеу саласында ұстаздарға аса жауапты қоғамдық міндет жүктелген. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың: «Еліміздің ертеңі бүгінгі жастардың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры ұстаздың қолында», – деген сөзі білім сапасын арттыру үшін əрбір мұғалім жауапты дегенді білдіреді. Осы жауапкершілікті жан-тəндерімен сезініп, жаңа заманның ауыр жүгін қайыспай, жұмыла көтерген жүктің жеңіл екенін сезіне білген ізгілік ұясының бірі – Нұртас Оңдасынов атындағы Түркістан аймақтық «Дарын» мектеп-интернаты.

2002 жылы өз алдына орта білім беретін оқу орны болып құрылған мектебіміз қазір республикамыздағы іргелі де озық білім ордаларының біріне айналып, жаңа мазмұнды оқыту жүйесімен көзге түсуде. Ғимаратсыз қиын-қыстау кезеңде де мектебіміздің халықтың рухани азығы мен білім ордасына айналғаны ақиқат. Оқу орнының бүгінгі айнадай келбетін мектеп басшыларынан бастап əрбір ұжым мүшелерінің қайраткерлік келбетімен байланыстыруға болады. Сапалы білім беру мақсатында оқу-тəрбие жұмысының қазіргі заманғы дидактикалық талапқа сай болуы үшін жаңа əдіс-тəсілдер пайдаланылады. Оқу-тəрбие жұмысында жинақтаған тəжірибеге сүйене отырып дарынды да қабілетті, оқуға ықыласты да ынталы оқушылардың контингенті жинақталды. Табиғи болмысына сəйкес гуманитарлық жəне жаратылыстану пəндерін тереңдетіп оқытуға бағытталған сыныптар құрылды. Республикалық үздік мектептер панорамасы байқауында мектебіміз 2009 жылы республика бойынша «Ең жаңашыл мектеп» номинациясын иеленсе, бірлігі жарасқан ұжым мүшелерінің қажырлы еңбегінің арқасында 2012 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша «Үздік мектеп» номинациясын жеңіп алды. Бұл – мектеп ұжымының еңбегіне берілген əділ де нақты баға деп есептеймін. 2002 жылы өзінің алғашқы шəкірттеріне есігін ашқан Түркістан аймақтық «Дарын» мектебінің бүгінгі жағдайы ел сүйсінерліктей. «Көш жүре түзеледі» демекші, мектеп ашылғанда өзінің арнайы оқу ғимараты да болмаған, материалдық базасы жоқ мектептің қазіргі таңда екі қабатты 320 орындық оқу ғимараты, 150 орындық асхана, 150 орындық жатақхана, 120 орындық мəжіліс залы, кітапхана, спорт залы, 2 мультимедиа кабинеті, оқушылар білімін талдау-сараптау орталығы жəне жабдықталған 12 пəндік кабинет, соның ішінде жаңа модификацияда жабдықталған физика, химия, биология кабинеттері, 3 компьютер сыныбы, 5 интербелсенді тақтасы бар оқу бөлмелері, физика, химия, биология зертханалары, волейбол, баскетбол, футбол, шахмат, дойбы жəне алғашқы əскери дайындық алаңдары, «Атамекен»

тарихи-этнографиялық, «Геометрия» жəне «Пирамида» математика жəне «Глобус» география оқу алаңдары, «Өркен» биологиялық оқу-тəжірибе алаңы, «Жылдың ең үздік ұстазы мен шəкірті» тұғыры, «Бітірушілер», «Тəуелсіздік» саябақтары, «Күлтегін» ескерткіші, «Бəйтерек» субұрқағы, «Абай ауылы», «Əлемнің жеті кереметі» алаңы, белгілі мемлекет жəне қоғам қайраткері, лингвист-ғалым Н.Оңдасыновқа арналған бұрышы бар, қорыта айтқанда, оқушылардың сапалы да терең білім алуы мен демалуына барлық жағдайлар жасалынған үлгілі білім ордасына айналды. Мектеп-интернатта оқушыларға білім беру жаратылыстану-математика бағытында жүргізіледі. Мектепте қазіргі заманғы білім берудің ақпараттық-коммуникациялық технологияларын сабақта тиімді қолдануға барлық жағдай жасалынған, 56 компьютер бар, 1 компьютерге шаққандағы оқушы саны – 6, барлық компьютерлер интернет жүйесіне, мектеп территориясы WI-FI желісіне қосылған. Мектеп оқушыларын ғылыми-зерттеу жұмыстарына баулу мақсатында мектеп əкімшілігі мен жоғары оқу орындары арасында келісімшарт жасалған. Осы келісімшарт негізінде жоғары оқу орындарының оқытушы-профессорлары, атап айтар болсақ, биология ғылымдарының кандидаты, профессор Ержан Исаев, техника ғылымдарының кандидаттары Жақсылық Дүтбаев, Бахыт Оспанов, Сансызбай Құрбанходжаев, филология ғылымдарының кандидаты, профессор Бекжігіт Сердəлі, химия ғылымдарының кандидаттары Жанəлі Дəрібаев, Əлия Дүйсебекова, педагогика ғылымдарының кандидаты Эммен Көшеров, тарих ғылымдарының докторы, профессор Сейдахан Əлібек, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор Нұрғали Əшірбаев сияқты ғалымдар оқушыларға лекция оқиды жəне оларды ғылым жолының құпияларын меңгеруге жетелейді. Олар мектептің мұғалімдерімен бірлесе отырып, оқушыларды пəндік олимпиада, ғылыми жоба жарыстарына дайындауға ақыл-кеңестерін береді. Осы орайда оқушыны ғылыми жоба жарыстарына дайындауға басшылық жасап

Қуанышбек БАЙШЕНОВ, Нұртас Оңдасынов атындағы Түркістан аймақтық «Дарын» мектеп-интернатының директоры.

Оңтүстік Қазақстан облысы.

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ ТЕНДЕР! Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитеті «Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ республикалық мүлiктi мүлiктiк жалдауға (жалға алуға) беру бойынша тендер өткізілетіндігі туралы жариялайды. Тендердің өтетін орны мен өту күні: Тендер 2013 жылғы 12 қыркүйек сағат 15.00-де Атырау қаласы, Абай көшесі, 10а, 1-қабатта өтеді. р/с -1; Атауы, сипаттамасы жəне объекті алаңы, ш.м. – Офистік, бөлме тұрғызылған, барлық инженерлік-техникалық жабдықтарымен ғимараттағы 4 ш.м. үй-жай, соның ішінде 1,5 ш.м. қосалқы алаң. Орналасқан жері, мекенжайы – Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Ганюшкино селосы, Х.Испулаев көшесі, 66 А. Баланс ұстаушы – «Халыққа қызмет көрсету орталығы» шаруашылық жүргізу құқығындағы РМК. Тендер өткізу шарты – 1. Жалдау ақысының бастапқы жылдық мөлшерлемесі – 9 347,4 теңге. 2. Банктің есептеу-кассалық орталығы үшін пайдалану. 3. Мүлікті жалдау мерзімі 3 жыл. 4. Кепілді жарна сомасы - 390 теңге. р/с-2; Атауы, сипаттамасы жəне нысан алаңы, ш.м. – Офистік, бөлме тұрғызылған, барлық инженерлік-техникалық жабдықтарымен ғимараттағы 7,74 ш.м. үй-жай, соның ішінде 1,29 ш.м. қосалқы алаң. Орналасқан жері, мекенжайы – Атырау қаласы, Азаттық даңғылы, 94 а. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық комитеті Атырау облысы бойынша салық департаменті» ММ. Тендер өткізу шарты – 1. Жалдау ақысының бастапқы жылдық мөлшерлемесі – 72 348,88 теңге. 2. Банктің есептеу-кассалық орталығы үшін пайдалану. 3. Мүлікті жалдау мерзімі 3 жыл. 4. Кепілді жарна сомасы - 3 014,54 теңге. р/с-3; Атауы, сипаттамасы жəне объекті алаңы, ш.м. – Офистік, бөлме тұрғызылған, барлық инженерлік-тех никалық жабдықтарымен ғимараттағы 169,6 ш.м. үй-жай, соның ішінде 2,4 ш.м. қосалқы алаң.

7

www.egemen.kz

22 тамыз 2013 жыл

Орналасқан жері, мекенжайы – Атырау облысы, Исатай ауданы, Аққыстау селосы, Егеменді Қазақстан көшесі. Баланс ұстаушы – «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті Атырау облысы бойынша қазынашылық департаменті» ММ. Тендер өткізу шарты – 1. Жалдау ақысының бастапқы жылдық мөлшерлемесі – 396 329, 76теңге. 2. Үй-жайды жалдау Қазынашылық қызметтің ақпараттық қауіпсіздігін бұзуды болдырмау бойынша қатаң бақылауды қарастыруы қажет. 3. Мүлікті жалдау мерзімі 3 жыл. 4. Кепілді жарна сомасы – 16 513,74 теңге. Тендерге қатысушыларды тiркеу тендер өткiзу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап жүргiзiледi жəне 2013 жылғы 11 қыркүйек сағат 15.00-де аяқталады. Үмiткер тендерге қатысу үшiн жалға берушi белгiлеген мерзiмде: 1) үмiткердiң тендерге қатысуға келiсiмiн жəне оның тендер шарттарын орындау мен шарт жасасу жөнiндегi мiндеттемелерiн қамтитын тендерге қатысуға өтiнiштi; 2) желiмделген конвертте тендердiң шарттары бойынша ұсыныстарды; 3) заңды тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы куəлiктiң, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты пен жарғы) жəне салық төлеушi куəлiгiнiң көшiрмелерiн не көрсетiлген құжаттардың жəне нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; жеке тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, жеке кəсiпкердi мемлекеттiк тiркеу туралы куəлiктiң, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың, салық төлеушi куəлiгiнiң жəне үй кiтапшасының көшiрмелерiн не көрсетiлген құжаттардың нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; 4) акционерлiк қоғамдар үшiн – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тiзiлiмiнен үзiндi көшiрменi; жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiктер үшiн – серiктестiкке қатысушылар тiзiлiмiнен үзiндi көшiрменi (серiк тестiкке

қатысушылардың тiзiлiмi жүргiзiлген жағдайда); 5) шетелдiк заңды тұлғалар үшiн – қазақ жəне орыс тiлдерiнде нотариалды куəландырылған аудармасы бар құрылтай құжаттарын; 6) кепiлдi жарнаның аударылғанын растай тын төлем тапсырмасының көшiрмесiн; 7) өтiнiш беру сəтiне салықтық берешегi жоқ екенi туралы салық органының анықтамасын беруi қажет. Өтiнiш тендерлiк құжаттамада анықталған талаптар мен шарттарға сəйкес жасалады жəне қосарланған конверттерде қабылданады. Сыртқы конвертте жоғарыда айтылған құжаттар болуы тиiс. Iшкi конвертте үмiткердiң ұсынысы болуы тиiс. Өтiнiштi қабылдау Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті атына тiгiлген түрде, парақтарына нөмiр қойылған жəне соңғы бетiне қол қойып, мөр басылған құжаттарды ұсынылған кезде жүргiзiледi. Кепілді жарна 2013 жылдың 11 қыркүйегінен кешіктірілмей «Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік есеп-шотына төленеді: ММ коды – 2170168, ИИК (депозиттік есеп-шот): KZ450705012170168006, Банк: «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Қазынашылық комитеті» ММ БИК: KKMFKZ2A, БИН 120240020907, Кбе: 11, КНП 171 (кепілді жарнаны енгізу үшін). Төлемді тағайындау – Тендерге қатынасуға кепілді жарна. Тендер комиссиясының шешiмi бойынша объект үшiн жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлiк құжаттамада қамтылған барлық талаптарға сай келетiн тендерге қатысушы тендер жеңiмпазы деп танылады. Тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап күнтiзбелiк он күннен кешiктiрмей тендердiң жеңiмпазымен шарт жасасады жəне жалға алушының қаражаты есебiнен мемлекеттік тіркеуге жатады жəне осындай тiркеу сəтiнен бастап жасалған деп есептеледi. Тендерлік құжаттармен танысу үшін барлық сұрақтар бойынша Атырау мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментіне хабарласуға болады. Анықтама телефондары: 8 (7122) 35-4322, 35-45-11.

СЫРҚАТТЫҢ АЛДЫН АЛЫҢЫЗ! Бұл сырқат туралы əркез дабыралатпай, одан құтылудың жеке жолын іздеген жөн. Қажетіңізді өтеу үстінде денеңіздің қышып, дуылдауы жəне қан кетуі əрине жақсы көрініс емес. Грек тілінде мұндай қан кету «геморрой» деп аталады. Егер сіз осы дертке шалдыққан болсаңыз одан құтылу жолын қарастырыңыз. Бұл дерттен арылудың жолдарын тарқатып көрейік. Қазіргі таңда геморройдан (көтеуден) жер жүзін мекендейтін адамдардың үштен бірінен астамы зардап шегеді. Бұл аурудың туындауына ауыр жүк көтеру, үнемі отырып жұмыс істеу, дұрыс тамақтанбау тəрізді əрекеттер əкеліп соғады. Алайда, осы түйткілді жағдайға тап болғанда тек – ПРОКТОНИС препаратына жүгінетініңіз жөн. ПРОКТОНИС – бұл құрамына табиғи дəрілік шөптер кіретін крем мен капсула. Кассия шөбі іш қатуынан сақтайды, мыңтамыр қан тоқтатады, солодка ішек қабынуын, кориандр жанға батып ауырғанын басады.

Сырқатыңыздан айыққыңыз келсе – ПРОКТОНИС-ті пайдаланыңыз!

(Соңы. Басы 1-бетте).

Қызылорда облысы.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Қостанай мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ республикалық мүлікті жалға (жалдауға) беру жөнінде тендер 2013 жылғы 11 қыркүйекте сағат 11.00-де əкімшілік ғимаратта мына мекенжайда болады: Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Гоголь көшесі 75, 1-қабат, 115-бөлме. Тендерге қойылады: Лот № 1. Жалпы алаңы – 1165,0 ш.м, ғимаратының Қостанай қ., Мəуленов көшесі, 12 мекенжайы бойынша өндірістік бөлме (құрылымы) орналасқан. (Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Целина» филиалы). Жолдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 362083 теңге. Кепілді жарна – 190570 теңге. Лот № 2. Жалпы алаңы – 600,0 ш.м, ғимаратының Қостанай қ., Мəуленов көшесі, 12 мекенжайы бойынша өндірістік бөлме (құрылымы) орналасқан. (Баланс ұстаушы – «Резерв» РМК «Целина» филиалы). Жолдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі – айына 186481 теңге. Кепілді жарна – 98148 теңге. Тендер шарты: Тұрақжайды айлық жалдау мөлшерлемесінің ең үлкен көлемі. Нысанды тікелей мақсаты бойынша пайдалану. Мүліктік жалдау шартын жасау мерзімі – 12.09.2013 ж. бастап 10.09.2014 ж. дейін. Жалдау ақысының мөлшерлемесіне коммуналдық қызметтердің шығыны мен орынға қызмет көрсетудің шығыны енгізілмейді. Олар бөлек төленеді. Егер тіркелген өтініштердің саны екеуден кем болса, онда тендер болмады деп жарияланады (бұған екінші жəне одан кейінгі тендерлерді қоспағанда). Тендерді өткізу ережесі Комиссия тендер өткізу кезінде нысан үшін бастапқыдан төмен емес жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлі құжаттамада қамтылған барлық талаптарға

сай келетін қатысушыны тендер жеңімпазы деп жариялайды. Тендер құжаттарын мына мекенжай бойынша алуға болады: Қостанай қ., Гоголь к-сі, 75, 115-бөлме. Кепілді жарна Қостанай мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаментінің депозиттік шотына енгізіледі № KZ350705012170174006, БИК ККМFKZ2A, 070 банк коді, БСН 120240011849, КБЕ 11, КНП 171, ҚР Қаржы министірлігі «Қазынашылық комитетінің» ММ. Тендерге қатысу үшін қажетті құжаттар тізбесі: тендерге қатысуға өтініш, онда тендерге қатысуға үміткердің келісімі жəне оның тендер шартын орындау бойынша міндеттемесі жəне тиісті шартты жасауы қамтылады; жапсырылған конвертке салынған ай сайынғы жалдау ақысы бойынша ұсыныс; кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі; өтініш беру сəтінде салық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама; банктен есепшот ашқандығы туралы анықтама. 1) заңды тұлғалар үшiн – салыстыру үшiн мiндеттi түрде түпнұсқасын ұсына отырып, мемлекеттiк тiркеу (қайта тiркеу) туралы куəлiктiң, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты пен жарғы) не көрсетiлген құжаттардың жəне нотариалды куəландырылған көшiрмелерiн; акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен көшірме; жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме (серіктестік

«Агрофирма Солтүстік Байлық» ЖШС 06.09.2013 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда жиналыс болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды: ҚР, Солтүстік Қазақстан облысы, Тимирязев ауданы, Ақжан ауылы, Мир к-сі, 5-үй, жиналыс мынадай күн тəртібімен болады: 1. «Агрофирма Солтүстік Байлық» ЖШС жалпы алаңы 12 354 гектар жер телімдерін «Цеснабанк» АҚ-ға уақытша қайтарымды пайдалануға кепілге алу құқығын ұсыну.

«Золотой Колос» ЖШС 06.09.2013 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда жиналыс болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды: ҚР, Қостанай облысы, Ұзынкөл ауданы, Пресногорьковка а., жиналысы мынадай күн тəртібімен болады: 1. «Цеснабанк» АҚ мен «Корпорация «АПК-Инвест» ЖШС арасындағы ГКС бойынша займ валюта бағамының өзгеруін қарастыратын № 120\568712 28.11.2012 жылдан № 120\568712/2 15.03.2013 жылдан ипотекалық келісімшартқа қосымша келісімнің жасалуын растау. 2. Бас несие келісімі жəне оған қатысты валюта бағамының өзгеруіне байланысты қосымша келісімдер бойынша «Корпорация «АПК-Инвест» ЖШС алдындағы өз міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында кепілдегі мүлікті соттан тыс сатуға келісім беру. 3. «Золотой Колос» ЖШС атқарушы органына жоғарыда көрсетілген жағдайда кепілге беру бойынша мəмілелерді жасауға барлық өкілеттіктерді беру.

«Ишим-Астык» ЖШС 06.09.2013 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда жиналыс болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды: ҚР, Ақмола облысы, Жақсы ауданы, Ишим ауылы, жиналыс мынадай күн тəртібімен болады: 1. «Цеснабанк» АҚ мен «Корпорация «АПК-Инвест» ЖШС арасындағы ГКС бойынша займ валюта бағамының өзгеруін қарастыратын № 120\568712 28.11.2012 жылдан № 120\568712/3 19.02.2013 жылдан ипотекалық келісімшартқа қосымша келісімнің жасалуын растау. 2. Бас несие келісімі жəне оған қатысты валюта бағамының өзгеруіне байланысты қосымша келісімдер бойынша «Корпорация «АПК-Инвест» ЖШС алдындағы өз міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында кепілдегі мүлікті соттан тыс сатуға келісім беру. 3.«Ишим-Астык» ЖШС атқарушы органына жоғарыда көрсетілген жағдайда кепілге беру бойынша мəмілелерді жасауға барлық өкілеттіктерді беру.

Елдос Сындарға берілген ҰБТ сертификатының жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

ЖАРНАМА. БАД. Дәрі-дәрмек болып табылмайды. Қолдану алдында мамандармен кеңесіңіз. СГР RU № 77.99.11.003.E.001093.09.10 от 20.09.2010 г. СГР RU № 77.99.32.001.E.040660.09.11 от 29.09.2011 г.

Сөзіміз жалаң болмас үшін бір оқиғаны баян етейік. Осы өткен сəуір айында Шиелі ауданынан 27 жастағы жүкті əйел облыстық перенатальды орталыққа жеткізілді. Оны бірнеше күн жіті тексеріп, дəл диагноз қою мүмкіншілігі болмады. Ауру дəрігердің диагноз қоя алмағанына қарасын ба? Сағат санап жүкті əйелдің жағдайы нашарлай берді. Республикалық шұғыл медициналық көмек көрсету ғылыми орталығынан арнайы мамандандырылған топ шақыртылды. Аса білікті деген маман-дəрігерлер мен қажетті құралжабдықтардың тексеруі нəтижесінде, «өкпе жетімсіздігі» анықталды. Бірақ, Астана қаласына алып кету мүмкіншілігі жоқ еді, себебі «жасанды өкпе» құрылғысы қажет. Жас ана демалдыру аппаратына қосулы болатын. Егер одан ажыратса, бір сəтте-ақ науқастан айырылып қалуға болатын. Дəрігерлердің алдынан: «Не істемек керек?» деген мəңгілік сұрақ тағы шықты. Əрбір секунд қымбат. Санитарлық авиация барлық ғылыми орталықтарға хабарласты. Соңында ғана Астана қаласындағы кардиохирургия орталығында жылжымалы жасанды өкпе қондырғысы табылып, олардың

Жолдың бойында жойқын апаттар орын алып, адамдардың о дүниеге аттанып жатқанын көзіміз көріп жүр ғой. Осы мəселе де ескерілген болуы керек, 2011 жылы республиканың 6 облысында 150 шақырым қашықтықта болған автокөлік апатынан жапа шегетін ауыр науқастарға, мүгедектікке алып келетін жағдайларға, екіқабат ана мен сəбилерге көмек көрсету мақсатында пайдалану үшін МИ-17 тікұшағы пайдалануға берілді. Оған республикалық бюджеттен 100 миллион теңге қаражат бөлінді. Осының арқасында 69 науқасқа ұшақ арқылы көмек көрсетіліп, осыншама үміттер қайта жағылды. 2012 жылы 99 рет, 2013 жылдың 7 айында 69 рет əуе ұшағымен медициналық жəрдем берілді. Оның ішінде таратып айтар болсақ, Астана, Алматы қалаларындағы республикалық клиникалар мен ғылыми орталықтарға 19 науқасты апарды. Оның 3-уі аса ауыр инсульт жағдайында, тағы 3 адам ауыр күйік шалған, 9 жүкті əйел, өмір есігін аша сала ажалмен бетпе-бет келген 4 сəби еді. Республикалық жедел-жəрдем орталығынан 20 рет ұшақпен 13 білікті маман-дəрігерді жедел жеткізген де осы санавиацияның көлігі-тін.

Дәріханалардан сұраңыз!

ПРОКТОНИС – қан тамырларының кеңеюіне жол бермейді. ПРОКТОНИС кремін тікелей жанды жерге жағу керек. Оның мынадай табиғи құрамдастары, акуланың бауырынан жасалған сквален қабынуды басады, көктемгі чистяк, гамамелис, алоэ жəне шалфейдің сығындылары жұмсарту мен жандандыру қасиетіне ие. ПРОКТОНИС капсулалары мен кремін бірге пайдалану геморройдың тез жазылуына үлкен əсер етеді, оның құрамында химиялық қоспалар жоқ, сол себепті ПРОКТОНИС-ті ұзақ мерзімді пайдалануға болады.

Шұғыл желідегі тегін телефон: 8 (800) 080-59-59 (жұмыс сағаты: 8.00-23.00). Алматы қ. анықтама телефоны: (727) 297-59-59 / www.riapanda.ru

Їміт ўшаєы

рұқсаты алынды. Тез арада екінші ұшақпен қондырғы мен арнайы маман келді. Дегенмен, науқасты бір аппараттан екіншісіне қосу оңай емес екен. Бұл жағдайда аса біліктілік пен ептіліктің қажеттігін байқадық. Нəтижесінде, 8 сағатқа созылған аппарат қондыру сəтті аяқталып, жас ана Астана қаласындағы Ұлттық ана мен бала ғылыми орталығына ауыстырылды. Қазіргі кезде əлгі əйел аман-есен босанып алды. Сəбиі жанында. Бүгінде бақыттың құшағында десек, əсірелеп айтқандығымыз болмас. Біріншіден, баласы аман-сау өмірге келді. Екінші, өзі де ажалдың ауылынан алыстады. Егер санавиация болмаса, бір шаңырақтың отанасы мен дүниеге келмеген сəбиі ортамызда болмас та еді ғой. Бұл бір ғана жағдай болса, қаншама жаңа ғана өмір есігін ақаумен ашқан нəрестелер аман қалды. Шақалақтың жарымжан болып туылғандығы, тумай жатып отаға түсуі, одан аман шығуы күдік пен күмəнді кезек алмастыратын сəттер екені белгілі. Сонда да болса, үміттер үзілмек емес. Əрине, барлығына Алла төреші. Адамның өмірге келуін де, өтуін де Жаратқан шешеді. Десек те, Құдай тағала санитарлық авиацияны адамдардың өмірін арашалап қалуға себепші қылып отырғанын сеземіз.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 273-73-97. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында); шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай құжаттар; 2) жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің көшірмесі, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжат, салыстыру үшін түпнұсқасын міндетті түрде көрсете отырып, үй кітапшасын немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері. Мүлікті жалға беруге шарт жасау мерзімі – баланс ұстаушымен келісім бойынша одан əрі ұзарту мүмкіндігімен Мүліктік жалдау шартын жасау мерзімі –12.09.2013 ж. бастап 10.09.2014 ж. дейін. Тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күнінен бастап күнтізбелік 10 күннен кешіктірмей жасалады. Өтініштер қабылдау жалға берушінің мекенжайына құжаттарды тігілген түрінде, беттері нөмірленген жəне мөрленіп (жеке тұлға үшін, егер мұндай болса) тапсыру жағдайында ақпараттық хабарлама жарияланған күнінен бастап жүргізіледі жəне 2013 жылғы 10 қыркүйекте сағат 11-00-де аяқталады. Өтінімдер мына мекенжайда қабылданады: Қостанай облысы, Қостанай қаласы, Гоголь көшесі, 75, 115-бөлме. Анықтама алу телефондары 501-511, 500-510 (факс).

2. Бас несие келісімі жəне/немесе банктік займ келісімшарты жəне оған қатысты валюта бағамының өзгеруіне байланысты қосымша келісімдер бойынша «Агрофирма Солтүстік Байлық» ЖШС алдындағы өз міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында кепілдегі мүлікті соттан тыс сатуға келісім беру. 3. «Агрофирма Солтүстік Байлық» ЖШС атқарушы органына жоғарыда көрсетілген жағдайда кепілге беру бойынша мəмілелерді жасауға барлық өкілеттіктерді беру.

«Агро-Жазык» ЖШС 06.09.2013 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда жиналыс болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Солтүстік Қазақстан облысы, Ғабит Мүсірепов атындағы аудан, Привольное ауылы, жиналыс мынадай күн тəртібімен болады: 1. «Агро-Жазык» ЖШС жалпы алаңы 10 750 гектар жер телімдерін «Цеснабанк» АҚ-ға уақытша қайтарымды пайдалануға кепілге алу құқығын ұсыну. 2. Бас несие келісімі жəне/немесе банктік займ келісімшарты жəне оған қатысты валюта бағамының өзгеруіне байланысты қосымша келісімдер бойынша «Агро-Жазык» ЖШС алдындағы өз міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында кепілдегі мүлікті соттан тыс сатуға келісім беру.

«Ақтөбе-О» ЖШС 06.09.2013 жылы сағат 10.00-де мына мекенжайда жиналыс болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды: ҚР, Ақмола облысы, Жарқайың ауданы, Отрадное ауылы, жиналыс мынадай күн тəртібімен болады: 1. «Ақтөбе-О» ЖШС жалпы алаңы 12 573 гектар жер телімдерін «Цеснабанк» АҚ-ға уақытша қайтарымды пайдалануға кепілге алу құқығын ұсыну. 2. Бас несие келісімі жəне/немесе банктік займ келісімшарты жəне оған қатысты валюта бағамының өзгеруіне байланысты қосымша келісімдер бойынша «Ақтөбе-О» ЖШС алдындағы өз міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында кепілдегі мүлікті соттан тыс сатуға келісім беру. 3.«Ақтөбе-О» ЖШС атқарушы органына жоғарыда көрсетілген жағдайда кепілге беру бойынша мəмілелерді жасауға барлық өкілеттіктерді беру.

Сәдуақас Темірбекұлы ТЕМІРБЕКОВ 83 жасқа қараған шағында Əл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры, белгілі ғалым Сəдуақас Темірбекұлы Темірбеков дүниеден озды. Сəдуақас Темірбекұлы 1931 жылы Оңтүстік Қазақстан облысының Төле би ауданындағы Ұзынбұлақ ауылында туған. 1949 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің философия фа культетіне түсіп, 1954 жылы бітірген. 1954 жылдан бастап 1956 жылдар аралығында Қызылорда педагогикалық институтының мұғалімі болып, кейін Шымкент педагогикалық институтында қоғамдық ғылымдар кафедрасының меңгеруші қызметін атқарды. 1967 жылы ашылған Шымкент педагогикалық мəдениет институтына мəдениет мəселелерін жетік білетін зерттеуші ретінде ректор қызметіне тағайындалды. 1978 жылы Қазақстан Компартиясы Орталық комитетіне Ғылым жəне оқу орындары бөлімі меңгерушісінің орынбасары болып бекітілді, ал 1979 жылдың желтоқсан айында осы бөлімнің меңгерушісі қызметіне жоғарылатылды. Бұл қызметте жүргенде екі рет Қазақ ССР Жоғары Советінің депутаты болып сайланды. 1981 жылдан 1986 жылға

дейін Орталық партия комитетінің мүшесі болды. С.Темірбеков 1986 жылдан əл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде профессор болып қызмет атқарды. Сол жылдары ол мəдениеттану саласында алпыстан аса ғылыми жəне əдіснамалық сипаттағы сүбелі зерттеу еңбектерін жазды. Уни верситеттің өскелең түлектерін тəрбиелеу ісіне белсене араласты. Ол көп теген мемлекеттік медальдармен, сыйлықтармен марапатталды. Республикамыздың оқу жүйесі мен қазақ ұлттық мəдениетін жетілдіруде іргелі із қалдырған ұлағатты ғалым, Қазақ ұлттық университетінің Түлектер қауымдастығының белсенді мүшесі, ұлтжанды азамат, танымал қоғам қайраткері Сəдуақас Темірбекұлының жарқын бейнесі университет ұжымы мен оның түлектерінің жадында əрдайым сақталады. Азаматтық арын кіршіксіз сақтап, ел мүддесіне адалдықпен қызмет еткен қоғам қайраткерінің нар тұлғасы ешқашан ұмытылмақ емес.

«Бас редакторлар клубы» ҚБ клуб мүшесі Шахмаран Жүрсінбекұлы Сейіловке аяулы анасы АЛТЫННЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің ұжымы белгілі қоғам қайраткері, білім беру ісінің ардагері, профессор Сəдуақас Темірбекұлы ТЕМІРБЕКОВТІҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары кеңесі (Азия кеңесі) Хатшылығының басшылығы мен ұжымы Хатшылықтың атқарушы директорының орынбасары Қанат Қобыландыұлы Тумышқа жəне туысқандары мен жақындарына, інісі Данияр Сəбитұлы ДОСАНОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ұжымы.

ҚазҰУ-дің журналистика факультетін 1973 жылы бітірген курстастары Түркістан қаласының азаматы, белгілі журналист Сырым ДАҒМЫРЗАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


8

www.egemen.kz

22 тамыз 2013 жыл

 Астананың асқақтығы – мемлекеттің мерейі

 Басты байлық

Жаѕашылдыќ – заман талабы

Қыркүйек айында Астана ЭКСПО-2017 көрме кешенінің ең үздік эскиз-идеясы, оның ішінде ЭКСПО-2017 нысанының символы анықталатын халық-аралық байқаудың қорытын-дысы шығарылады. Арнайы құрылған техникалық кеңес байқауға келіп түскен жобалардың ішінен ең үздік те маңызды он жобаны іріктеп алды. Енді осы жобалардың ішінен Астана ЭКСПО-2017 көрме кешенінің ең үздік эскиз-идеясының жеңімпазы анықталатын болады. Біз оқырмандарымызды халықаралық байқауға келіп түскен ондаған жобалардың ішінен іріктеліп алынған осы үздік эскиз-идеяларымен таныстыруды жөн көрдік. Болашақ ЭКСПО-Сити орталығында Бəйтерек монументі жəне Назарбаев Университетімен бір бағытта орналасқан Қазақстан павильоны бар. Павильон дизайны «Заманауи киіз үйге» ұқсас жасалған. Бұл жоба дəстүрлі қазақ архитектурасының жаһандық өркениетке ұласқан заманауи келбетін паш етеді. Бұл эскиз-жобаның авторы – Адриан Смит бастаған АҚШ сəулетшілер тобы. Америкалық авторлар өздерінің негізгі ойын дəстүрлі киіз үйдің отбасы көлеміне ауқымдалған кішірек тұжырымдамасын бүкіл қоғам көлеміне

Дəулетбек МУСИН,

Павлодар облыстық туберкулезге қарсы диспансерінің бас дəрігері.

жауап беретін үлкен заманауи киіз үйге ұластыра отырып беруге тырысады. Жобаның сыртқы диагоналдық керегесі заманауи киіз үй құрылымының сыртқы көлемінің жиегі ретінде қызмет етеді. Киіз үйдің екі қабатты кереге жүйесі мұнда мекендеушілерді қоршаған ортадан оқшаулаумен қатар, оның табиғи энергиясын жинақтайды. Авторлардың көзқарасы бойынша, осы эскиз-жоба қазақтың ұлттық дəстүрлерін «Үшінші өнеркəсіптік революция» жəне «Болашақ энергиясы» принциптерімен

Елордадаєы ЭКСПО-Сити Бўл – їшінші ґнеркəсіптік дəуірдіѕ бірінші ќаласы

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

байланыстырады. Павильон шеңберінде бірнеше амфитеатрлар, абаттандырылған саябақтар орналасқан. Қоғамдық пайдаланудағы ашық кеңістіктер, саябақтар мен гүлзарлар бірін-бірі толықтырады. Қазақстан Елтаңбасы негізіндегі заманауи киіз үйдің шаңырағы аспан аясындағы күмбез ретінде айналаға сəуле шашады. Авторлар идеясы бойынша, ЭКСПО-Сити – Үшінші өнеркəсіптік дəуірдің бірінші қаласы. Аталмыш эскиз-идеяның негізгі тұжырымдамасы бойынша ЭКСПО-Сити болашақ қалалардың үлгісі болумен қатар, ол жаңғыртылған энергия қуатын дамыту жəне тарату орталығы болмақ. Ал бұл заманауи технологияларды ашатын зертханалар болашақ ұрпақ игілігіне айналмақ. Халықаралық байқауға келіп түскен екінші бір эскиз-идеяның жобасы «Болашақ əлемі» деп аталады. Эскиз-идеяның

 Мəселенің мəнісі

Аќаулы жол ќайта жґнделмек

Астана қаласының жолаушылар көлігі жəне автомобиль жолдары басқармасы ағымдағы жылдың маусым айында Достық көшесінен Қонаев көшесіне дейінгі учаскедегі Орынбор көшесіндегі жолдың жоғарғы қабатына ұсақ тас ты-шайырлы асфальт-бетон төсеу арқылы орташа ағымдағы жөн деу жұмыстарын жүргізді. Бірақ, 1 ай пайдаланудан кейін аялдама аумақтары жəне төселген жолдарда іздер, яғни жік түрінде ақаулар пайда бола бастады. Ақаулардың пайда болу себептерін анықтауға «ҚазЖолҒЗИ» ғылыми-зерттеу институты тартылған болатын. Қажетті лабораториялық сынақтар жүргізілген соң ақаулардың пайда болуына негізгі бөлігі, яғни төменгі қабатының шала тығыздалуы жəне негізгі бөлігімен нашар бай ланысқаны себеп болғаны анықталды. Осыдан соң институт асфальт-бетонды қабатты түгелімен алып тастауды, ақаулы жіктерді шайырмен бітеуді, төменгі қабатын Butanal NS полимерін қолдану арқылы ірі түйірлі асфальт-бетонмен, жоғарғы қабатын сондай NS полимерін қолдану арқылы ұсақ тасты-шайырлы 20шы асфальт-бетон төсеуді ұсынды. Өткізілген сараптама негізінде басқарма «Rostra Group» ЖШС мердігер мекемесіне кепілдік міндеттеме шеңберінде өз есебінен ағымдағы жылдың тамыз айының 22-сінен 26-сына дейін ақауларды жоюды тапсырды. Осы мерзім аралығында аталған учаскеде автокөлік қозғалысы шектелетін болады, деп хабарлады Астана қаласы əкімі аппаратының баспасөз қызметі.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

авторы – «Казгор» жобалау академиясы» ЖШС. Бұл жобаның негізіне Адам жəне Ғарыштың үздіксіз байланыс идеясы алынған. «Ұлы жарылыс» салдарынан пайда болған галактикалық элементтер аспан асты кеңістігіндегі тіршілік көзі болып табылады. Бұл жобаны жасаушылардың көзқарасы бойынша Қазақстан болашақта ғарыш энергиясын игеруде көшбасшы болуға тиіс. Авторлардың мəлімдеуінше, эскиз жобадағы «Гелио» немесе «Күн желкені» балама қуат көздерін ашатын болашақ Халықаралық ғылыми-зерттеу орталығы болмақ. Бұл орталық болашақта Жер биоқуатын сақтауда шешуші рөл ойнайды. Жобаның негізгі тұжырымы «Жаңғыртылған балама энергия» қуатының халықаралық ғылыми-зерттеу орталығы» – ЭКСПО-2017 символына айналады. –––––––––––––– Суреттерде: «Заманауи киіз үй» жəне «Болашақ əлемі» эскиз-идеялардың жобасы.

 Спорт Хоккей. Еліміздің екі қаласында шайбалы хоккейден Қазақстан кубогы жарысы басталды. Биыл ел кубогының топтық ойындары Көкшетау мен Теміртауда өтеді. Биылғы Кубок додасына екі топқа бөлінген он команда қатысады. «А» тобында «Ертіс» (Павлодар), «Арыстан» (Теміртау), «Горняк» (Рудный), «Ас та на» (Астана), «Торпедо» (Өскемен) ойнаса, «В» тобында «Бейбарыс» (Атырау), «Арлан» (Көкшетау), «Алматы» (Алматы), «Но мад» (Астана), «Бүркіт» (Қарағанды) командалары күш сынасады. Финалдық ойындар 27 тамызда Көкшетауда өтеді. Күрес. Болгарияның астанасы Софияда күрес түрлерінен жастар арасында өткен əлем чемпионатында грек-рим күресінен Ақан Баймағанбетов, еркін күресте Ернұр Қабатаев жеңіс тұғырының үшінші сатысына көтерілді. Əлем чемпионатында жалпыкомандалық есепте медальдар жəне ұпай саны бойынша Ресей құрамасы көш бастады. Ал Қазақстан командасы күрестің үш түрін қосқанда медаль саны бойынша 17-18-орыннан болса, ұпай санынан 12-орыннан көрінді.

Жүзу. Канаданың Монреаль қаласында суға жүзуден мүгедек спортшылар арасында өткен əлем чемпионатында 50 метрге еркін жүзуден əйелдер арасында

атанды. Бұдан кейін ол қола жүлдені жеңіп алды. Бұл жолы ол 50 метрге шалқалап жүзуден үшінші орын алды. Дарынды спортшы мұнымен де тоқталмай,

S3 тобында жарысқа қатысқан Қазақстан Паралимпиадалық құрамасының мүшесі, халықаралық дəрежедегі спорт шебері Зүлфия Ғабидуллина 0:47.40 секундтық нəтижемен əлем рекордына түзету енгізді. Ол осыдан кейін де тоқтаған жоқ. Келесі күні Зүлфия 0:47.79 секунд көрсеткішпен əлем чемпионатының күміс жүлдегері

100 метрге еркін жүзуден тағы бір қола жүлдені иеленіп, əлем чемпионатының үшінші жүлдесіне ие болды. Регби. 22-24 тамыз аралығын да Астанада ерлер коман да лары арасында регби 7-ден Қазақстанның ашық чемпионатының IV туры өтеді. Қазақстан чемпионатына «Ди намо-СКР Алматы», ПРК «Олимп» (Талдықорған), «Дина мо» (Шымкент), ВКС – №1 ОРБЖСМ (Алматы), «Каспий» (Ақтау), №2 БЖСМОР (Алматы), Қостанай облысының ІІД, «Қарасай Еуразия Спорт» (Қаскелең), «Барыс» (Жамбыл облысы), «Университет» (Павлодар) жəне елордалық «Астана» командасы қатысады. Регби-7 Қазақстан чемпионаты 17-20 мамыр күндері Алматыда басталды. Қазір турнир кестесінде «Динамо-СКР Алматы» (Алматы)

Жалаулы жарыстар

Денсаулыќ дəнекері

Жыл сайын тамыз айының үшінші аптасында елімізде спорт күнін тойлау дəстүрге айналған. Саламатты өмір салтын қалыптастыру мен бұқаралық спортты дамытуды көздеген бұл шара бас қаламызда биыл кеңінен аталып өтті. Жартыжылдыққа атқарылған істердің қорытындысы шығарылып, алдағы күндердің жоспары бекітіледі.

Еліміз тəуелсіздік алғалы қазақ жастары қай спорт түрінен болсын байрақты бəсекеде еліміздің жалауын желбіретіп, Əнұранымызды асқақтатып жүр. Еліміздің спорты жылдан-жылға дамып келеді. 15-18 тамыз аралығында Астана қаласында Спорт күніне байланысты бірнеше іс-шаралар

өткізілді. Мəселен, 17 тамыз күні «Бəйтерек» монументінің алаңында өткен шарада «Өмір нəрінен лəззат ал!» атты акция аясында функционалдық жаттығулар жүргізілді. Сонымен бірге, қала мыздың орталық саябағында 2000-нан аса спортсүйер қауым жиналды. Спорт мерекесі шеңберінде

63 ұпай мен алда келеді. Одан ке йін Тал ды қор ғанның ПРК «Олимп» командасы 57 ұпаймен тұрса, «Астана» клубы 49 ұпаймен үшінші орында тұр. Футбол. Жақында Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігі «АстанаАрена» стадионында Спорт күніне байланысты шағын футболдан турнир өткізді. Оған агенттіктің, рес публи калық «Сарыарқа» вело тре гінің, Ұлттық штаттағы командалар жəне спорт резерві дирекция сының, Қажымұқан Мұңайтпасұлы атындағы спортта дарынды балаларға арналған республикалық мектеп-интернаттың құрама командалары мен «Егемен Қазақстан» газетінің командасы мен астаналық журналистердің «Қаламгер» командасы қатысты. Жарыста бас жүлдені «Сарыарқа» велотрегінің командасы жеңіп алды. Журна листердің «Қаламгер» коман дасы екінші, Қажымұқан Мұнайтпасұлы атындағы спортта дарынды балаларға арналған республикалық мектеп-интернаттың құрама командасы үшінші орынды иеленді. «Егемен-ақпарат».

ұйымдастырылған шараға қатысқан қала тұрғындары «Президенттік миль» жарысына белсене қатысты. Өмірде адамның денсаулығын жақсартып, оның жасын ұзартатын, көңілін өсіріп, шыдамды да жігерлі жүруіне септігін тигізетін құдіретті күш дене тəрбиесі мен спорт болса керек. Бүгінде елімізде адам үшін осыншама маңызға ие спортты дамытуға барлық жағдай жасалып жатыр. Бұқаралық спорт – халық денсаулығының кепілі. Жанерке ТӨЛЕН, ЕҰУ-дің студенті.

Облыстық денсаулық сақтау басқармасы облыстағы жұқпалы ауруларды бақылаудың еліміздегі қазіргі талаптарына сай туберкулезге қарсы ауруханалардың да құрылымын жетілдіруді қолға алған еді. Соның нəтижесінде, өткен жылы облыс аумағында туберкулезбен ауыратындар саны 2,5 пайызға, ал балалар арасында осы аурудың таралуы 43,8 пайызға төмендеді. Бұрынғы жылдармен салыстырғанда құрт аурынан қайтыс болғандар саны 5,7 пайызға азайды. Қазір облысымыз туберкулез ауруының таралу көрсеткіші бойынша елімізде 7-орында тұр. Енді туберкулез ауруханаларына қатысты жаңа құрылымдық өзгерістер не үшін қажет болды дегенге келейік. Бұл өзгерістер, біріншіден, туберкулезбен ауыратын науқастарды осы аурудың жұқпалы жəне жұқпайтын түрлеріне сəйкес аурухананың құрылымдық бөлімшелеріне алып жекелей емдеуге мүмкіндік береді. Екіншіден, аудан орталықтарындағы ауруханалардағы төсек-орынды қазіргі талаптарға сай тиімді пайдалануға жол ашады. Мысалы, бұрын кейбір аудандардағы туберкулезге қарсы емдеу ауруханаларында төсек-орындар бос тұрса, қазір жағдай өзгерді. Туберкулезге қарсы диспансер зертханасының халықаралық стандарттарға сай аппараттармен жабдықталуы да жұмысымызды жеңілдетіп отыр. Мысалы, «BDBACTEC MQIT 960» анализаторы 3-15 күн аралығында микробактерияны анықтап береді. Сонан соң, 7-9 күнде бактерияға қарсы препараттарға сезгіштікті анықтайды. Бұрын қалай еді? Туберкулез таяқшасының өсіндісін анықтауды 3 ай күтуге тура

келетін. Биыл ауруханаға «Gene Xpert» атты анализатор құралын да алдық. Яғни, науқасты диспансерге қабылдап алу кезінде бірден қақырықты алып жəне аз уақыттың ішінде туберкулез микробактериясының барын анықтап, бірінші күннен химиотерапия тағайындауға болады, түскен науқастарды мамандандырылған бөлімшеге бірден жібереді. Туберкулез таяқшасының бар-жоғын 2 сағат ішінде анықтап береді. Ауруды анықтауға қатысты барлық жүйлердің бəрін автоматтандыру арқылы зертханадағы «SmartCycler» құрылғы жүйесі арқылы биологиялық үлгілердің сынақ нəтижесін 30-40 минут

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

ішінде дəл анықтайды. Сол сияқты, құрылымдық өзгерістер жұқпалы дерттің таралуының алдын алуға, мемлекет бөліп отырған қыруар қаржыны ұтымды пайдалануға мүмкіндік береді. Өткен жылы «Өз өміріңдегі ең маңызды түсірілімге түс, флюорографиядан өт» тақырыбында кең көлемді акция ұйымдастырылды. Бұрын рентгенге түскен адамдар нəтижесін 1-2 күн күтетін. Қазір облыстық диспансердің рент гендиагностикалық бөлімше сінде осы мақсатқа заманауи «ПроСкан» сандық флюорограф ФМцс.,«Ардиагност-8» рентгендиагностикалық кешені пайдаланылуда. Түсірілім мен оның қорытындысы, емделушінің деректер жүйесі осы аппаратта сақталады. Өткен жылы облыстың 12 ауданының 29667 тұрғыны жылжымалы флюорографиялық қондырғысына қаралды. «КРФ112» атты рентген флюорографиялық сандық кешені жүк көлігінің қорабына орналастырылған. Бұл жылжымалы кешен кеуде мен өкпені рентгендиагностикалық тексеруге арналған. Диспансердің фтизиатр мамандары облыс тұрғындарына ғана емес, сонымен қатар, облыста орналасқан түзеу мекемелеріндегі жазасын өтеушілердің де денсаулығын қадағалайды. Биыл облыстық денсаулық сақтау басқармасы мен облыстағы қылмыстық-атқа ру жүйесі департаменті жəне облыстық туберкулезге қарсы диспансері түзеу мекемелеріндегі жазасын өтеушілер мен тергеудегі адамдарға медициналық көмек көрсету туралы меморандумға қол қойды. Түзеу мекемелерінен босап шыққандар диспансерлік есепке алынады. Жалпы, туберкулезбен ауыратын науқастарға өткен жылы 55,3 миллион теңгенің көмегі көрсетілді. Облыс орталығында 210 орындық балаларға арналған туберкулезге қарсы шипажай бар. Шалдай

мектеп-интернатында 1-11-сынып оқушылары сауықтырылады. Облыс бойынша 5 шипажайлық балалар бақшасы бар. Балалардың жас мөлшеріне қарай қымыз бен бал беріледі. Туберкулезді емдеу тегін. Емдеу кезінде негізінен отандық препараттар қолданылуда. Туберкулезге қарсы аудандық жəне облыстық ауруханаларда білікті мамандар жұмыс істейді. 2010 жылы Семей мемлекеттік медициналық академиясын бітірген 9 жас маман келсе, биыл жергілікті медициналық колледжді бітірген 5 медбике жəне 2 зертханашы жұмысқа орналасты. ПАВЛОДАР.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 4 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №126 ek

22082013  

2208201322082013

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you