Page 1

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қытайдың Шанхай қаласында өткен Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңестің IV саммитіне қатысты.

№99 (28323) 22 МАМЫР БЕЙСЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Азияны əз ўяєа айналдыру

– Шанхай декларациясына ќол ќойєан мемлекеттердіѕ асыл мўраты Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан» – Шанхайдан (Қытай).

Азиядағы өзара іс-қимыл жəне келісім шаралары жөніндегі кеңестің биылғы саммиті Шанхайдағы Халықаралық ЭКСПО орталығында ұйымдастырылды. Бұл – Қытайда 2010 жылы өткен ЭКСПО көрмесіне арнайы салын ған қалашық. Оның мəжіліс залдары кең əрі ғимараттары халықаралық талаптарға сай жабдықталып, керемет безендіріліпті. Енді үш жылдан соң өз елімізде де мамандандырылған ЭКСПО көрмесі өтетін болған соң ба, біз айтулы шараның дəл осы жерде

ұйымдастырылғанынан оң əсер алдық. Қалай дегенмен, саммиттің беделін бағамдап, мəртебесін белгілеуде оның өтер орны да аз рөл атқармаса керек. Ал АӨСШК Қазақстан Президентінің бастамасы болып табылатынын еске салсақ, оның əрбір саммитінің сəтті өтуі біздің ел үшін де абырой екені күмəнсіз. Сонымен, тұрақтылықты нығайту жəне өңірлік қауіпсіздік мəселелерін талқылайтын АӨСШК саммитіне оған мүше бірқатар мемлекеттердің басшылары, атап айтар болсақ, Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев, Ресей Президенті Владимир Путин, Қытай Төрағасы Си Цзиньпин,

Ау ған стан Президенті Хамид Карзай, Өз бекстан Президенті Ислам Ка римов, Қырғызстан Президенті Алмазбек Атамбаев, Тəжікстан Президенті Эмомали Рахмон, Пə кіс тан Президенті Мамнун Ху сейн, Əзербайжан Президенті Ильхам Əлиев, Иран Ислам Республикасының Президенті Хасан Рухани, Моңғолия Президенті Цахиагийн Элбэгдорж, барлығы 11 мемлекеттің басшылары қатысты. Кеңес саммитіне, сонымен қатар, 10 халықаралық беделді ұйымдардың басшылары мен арнайы өкілдері келді. Жалпы жинағы 50-ге жуық шетел делегациясы болды. Алайда, саммитке

АӨСШК-нің Іс басындағы төрағасы – Түрік Республикасының Пре зиденті Абдулла Гүл келе алған жоқ. Мұның себебін оның орнына келген Түркияның Сыртқы істер министрі Ахмет Давутоғлу ел дерін де орын алған апатты оқиға – шахтадағы кеншілердің қаза болу жағдайымен түсіндірді. Cаммитке қатысушы елдердің де легация басшыларын АӨСШК-нің жаңа төрағасы əрі шаңырақ иесі Қытай Халық Республикасының Төрағасы Си Цзиньпин күтіп алды. Барлық мəртебелі мейман салтанатты түрде қарсы алынған соң, Си Цзиньпин саммитті алғысөз айтып ашып берді.

Форум шеѕберіндегі екіжаќты кездесулер Сенат Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Астана экономикалық форумы мен Дүниежүзілік дағдарысқа қарсы конференцияның бірқатар қатысушыларымен кездесулер өткізді, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

Ливан парламентіндегі «Мустакбаль» билеуші блогының басшысы, Ливанның бұрынғы премьер-министрі Фуад Синиорамен кездесуде Қ.Тоқаев Қазақстан мен Ливан өзара тиімді саяси жəне экономикалық ынтымақтастықты дамыту үшін зор мүмкіндіктерге ие екенін айта келіп, қазіргі күрделі халықаралық жағдайда парламентаралық үнқатысудың рөлі арта түскенін атап өтті. Төраға Сенаттың Ливан парламентімен байланыстарды, атап айтқанда, Əлемдік

жəне дəстүрлі діндер көшбасшылары съезінің халықаралық мəртебесін одан əрі нығайту мақсатында одан əрі үдетуге əзір екенін жеткізді. Ф.Синиора Астананың жəне тұтас тай Қазақстанның дамуына таңданысын білдіре келіп, стратегиялық тұрғыда көреген əрі қазіргі замандағы көрнекті сая саткер ретіндегі Нұрсұлтан Назар баевтың ерекше рөлін атап өтті. Ливан саясаткері екі елдің парламенттері мен іскерлер қауымдары

Ґзекті мəселелер бойынша ґзара пікір алмасылды

Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің Төрағасы Қабиболла Жақыпов VII Астана экономикалық форумына келген Ливан Парламентіндегі «Мустакбаль» басшылық блогының жетекшісі, экс-премьер-министр Фуад ас-Синиорамен кездесті, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі.

Олар Қазақстан-Ливан мəселелері бойынша жəне парламенттік, ынтымақтастық жайында екіжақты пікір алмасып, күн тəртібінде тұрған өзекті мəселелерге де назар аударды. Қабиболла Жақыпов əлем бүгінгі экономикалық жəне қаржылық дағдарыс жағдайында алдымен келісім мен ұжымшылдық жəне жан-жақтылыққа көңіл аударып отырғанына тоқталды. – Осы жағынан алып қарағанда, Қазақстан Президенті Нұрсұлтан

Назарбаевтың G-Global идеясы өзінің əлемге қажеттілігін тағы бір мəрте дəлелдеп отыр, – деп атап өтті Мəжіліс Төрағасы. Өз кезегінде Фуад ас-Синиора Қазақстанмен ынтымақтастық көкжиегін кеңейтудің Ливан үшін маңызына тоқталып, біздің елдің барлық бағытта қарқынды дамып отырғанын атап өтті. – Бұл өркендеуде 2050 жылға дейінгі Қазақстанның даму стратегиясын нақтылап қойған сіздердің

арасындағы белсенді байланыстарды дамытуға Бейруттың ұмтылысы туралы айтты. Ф.Синиора Астана экономикалық форумы қазіргі замандағы ең көкейкесті мəселелер бойынша қызықты жəне сындарды пікірсайыс үшін тамаша тұғырнама екенін танытты деп санайды. БҰҰ Азық-түлік жəне ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО) Бас директорының орынбасары, Еуропа жəне Орталық Азиядағы аймақтық өкілі Владимир Рахманинмен кездесуде Қазақстан мен ФАО арасындағы өзара іс-қимылдың өзекті мəселелері талқыланды. (Соңы 6-бетте). Президенттің еңбегі зор, – деді ливандық парламентші. Тараптар Қазақстан мен Ливан өз аймақтарында тұрақтылық пен сенім жағдайында белсенді жақтастар екенін қуаттады. – Қазақстан Таяу Шығыстағы тұрақ тылық пен бейбітшілікке өте мүдделі, – деді Қабиболла Жақыпов осы орайда. Екі жаққа пайдалы ҚазақстанЛиван ынтымақтастығын кеңейту, экономикалық байланысты өрістетіп, құқықтық-шарттық базаны дамыту, банк саласындағы тəжірибемен бөлісу тұрғысында пікір алмасылды. Қабиболла Жақыпов пен Фуад асСиниора парламентаралық байланыстарды нығайту жайында өз пікірлерін білдірді. Тараптардың ойынша, парламенттердің салалық комитеттерінің тұрақты байланысы осы жолда көп үлес қосатын болады.

Негізінен, Азиядағы өзара іс-қи мыл жəне сенім шаралары жө ніндегі кеңес бастамасын жүзеге асыру Қазақстанның сыртқы саясатында айрықша басымдыққа ие. Өйткені, бұл АӨСШК-ні шақыру туралы идеяны алғаш рет Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 1992 жылы қазан айында БҰҰ Бас Ассамблеясының 47-сессиясында жария еткені белгілі. Яғни, қашан да жақсы бастаманың жаршысы болып жүретін Қазақстан Прези денті АӨСШК тарихында да айрықша аталады. Бастаманың басты мəні əлемнің өзге өңірлерімен салыстырғанда мұндай тетік əлі жасала

қоймаған Азия құрлығында қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша тиімді жəне əмбебап құрылым жасақтау бағытында бұрын жүзеге аспаған талпыныстарды қайта жаңғыртуда жатыр. Жұмыс атқарып келе жатқан жылдар ішінде АӨСШК Азиядағы бей бітшілікті, қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған ынтымақтастықты нығайту жөніндегі іргелі халықаралық форумға айналды. АӨСШК Азиядағы жəне бүкіл əлемдегі бейбітшілік, қауіпсіздік пен тұрақтылық арасында тікелей байла ныс бар екенін ұғынуға негіз деле ді. Бұл халықаралық ұйымның құры лу жолындағы

Қазақстан Президентінің айрықша рөлі жайында кешегі саммитте де жиі айтылды. «АӨСШК бастамашысы – Нұрсұлтан Назарбаев. Біз оның үлкен саяси көрегендігі мен аймақтық қауіпсіздік пен əлемдегі бейбітшілікті қамтамасыз етуді өзінің парызы санайтын қасиетіне тəнтіміз», деп атап өтті Қытай Төрағасы Си Цзиньпин саммитте сөйлеген сөзінде. Оның айтуынша, АӨСШК-нің даму жолы көпжақты сенімді нығайтудың өзекті мəселелеріне, Азия елдерінің талаптарына жауап беретінін көрсетеді. (Жалғасы 2-бетте).

ЖАҺАНДЫҚ ҮНҚАТЫСУ АЛАҢЫНДАҒЫ ЖҮЗДЕСУЛЕР Астанаєа айрыќша назар Кеше Тəуелсіздік сарайында VII Астана экономикалық форумы өз жұмысын бастады. Биыл форумға 15 мыңнан астам делегат қатысып отыр. Олардың ішінде, əлемнің жүз ден астам мемлекетінен 130-дан астам салалық министрлер қатысуда. Форумды негізгі ұйымдастырушылардың бірі – «Ғалымдардың Еуразиялық экономикалық клубы» қауымдастығының президенті Мұрат Кəрімсақовтың айтуынша, форум бағдарламасы жүзден астам тең ұйымдастырушылардың, оның ішінде халықаралық ұйымдардың, ұлттық компаниялардың, ғылыми-зерттеу институттарының, 9 Нобель сыйлығы лауреаттарының қатысуымен өткізілетін болады. Олардың ішінде Нобель сыйлығының жаңа лауреаттары Курт Вьютрих, Арье Варшель, Святослав Тимашев бар. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, Сұңғат ƏЛІПБАЙ, Венера ТҮГЕЛБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Қазақстанда экономикаға жаңа инвестициялар тартуда тың қадамдар ойластырылуда. Бұл туралы VII Астана экономикалық форумы (АЭФ) шеңберінде өтіп жатқан V «Astana Invest-2014» Халықаралық инвестициялық форумында Премьер-Министр Кəрім Мəсімов мəлімдеді. Үкімет басшысының айтуынша, еліміз алға қойып отырған асқаралы меже – «Қазақстан-2050» Стратегиялық бағдарламасын іс жүзіне асыру үшін шетел инвестициясын тарту

қажет. Шетел инвестициясын тартуда еліміз бұрын да қомақты нəтижелерге қол жеткізді. Мəселен, тек соңғы бес жыл ішінде Қазақстан экономикасына 160 миллиард доллар инвестиция тартылды. «Инвестиция тартуға қолайлы жағдай жасау мақсатындағы біздің атқарған жұмысымызға Бүкілəлемдік банк тарапынан жоғары баға берілді. Бəсекеге қабілеттілік бойынша əлемдік дəрежеде біз инвестицияны қорғау жөнінде үздік орындарды иеленіп келеміз. Соңғы айларда Үкімет инвестиция тарту бойынша кешенді бағдарлама белгіледі. Жақын арада заң жобасы Парламентке ұсынылатын болады», деді өз сөзінде Кəрім Мəсімов.

Осы орайда Үкімет басшысы біздің еліміздің дамуында Астана қаласының өркендеуі ерекше орын алатындығын атап өтті. Қазірдің өзінде елорда өмір сүрудің жоғары стандарттарын ұсынып отырған, зор қарқынмен дамушы мегапо листердің бірінен саналады. Сондай-ақ, Премьер-Министр елорда халықаралық университеттердің, зерттеу орталықтарының, медицина мекемелерінің басын біріктіріп отырған үлкен рухани орталық екендігін де тілге тиек етті. «Болашақта қала ЭКСПО-2017 көрмесін қабылдайтын болады. Бұл əлемдік инвесторларды, технологияларды, инновацияларды, саяси қайраткерлерді тартатын халықаралық ауқымды шара болмақ. Мен осы мəселелермен жан-жақты танысуға шақырамын», деді Премьер-Министр. «Astana Invest-2014» – əлем елдерінің сан саладағы маңдайалды мамандарының басын қосатын əмбебап жиын. Осымен бесінші рет ұйымдастырылып отырған бұл форумның еліміз бен елордамыздың дамуына қосатын үлесі зор, деп бастады Астана қаласының əкімі Иманғали Тасмағамбетов V Халықаралық инвестициялық форумда сөйлеген сөзін. Бүгінде Астана қай салада болмасын серпінді қарқынмен дамып келеді. Елорданың ендігі басты міндеті – қаланы осынау даму үрдісінен жаңылдырмай ілгері оздырып, əлемнің үздік шаһарларының қатарына қосу. (Соңы 3-4-беттерде).


2

www.egemen.kz

22 мамыр 2014 жыл

Азияны əз ўяєа айналдыру (Жалғасы. Басы 1-бетте).

Мұндай жетістіктер бұл іске мұрындық бол ған Қазақстан мен қазіргі төрағалық етуші ел – Түркияның ауқымды үлесінсіз жүзеге аспас еді. Қытай Төрағасы, сондай-ақ, өз сөзінде Түркия шахтасында жақында орын алған апатты жайдайға орай АӨСШК-ге мүше елдер атынан көңіл айта отырып, сөз ретін Кеңестің Іс басындағы төрағасы атынан келген Түркияның Сыртқы істер министрі Ахмет Давутоғлуға ұсынды. Түркия Сыртқы істер министрі өз кезегінде Түркия Президенті Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңестің қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз етудегі рөліне тоқтала отырып, өткен жылдар ішінде Азия Кеңесі қауіпсіздік пен тұрақтылықты нығайту мəселесі жөніндегі беделді форумға айналып отырғанын тілге тиек етті. Түркия төрағалығы кезіндегі шараларды тізбектеп, атқарылған жұмыстың есебін берді. Естеріңізге салсақ, АӨСШКнің үшінші саммиті осыдан екі жыл бұрын Түркияның Ыстамбұл қаласында өткен болатын. Ол кезде Кеңестің төрағалығы Қазақстанда болған. Яғни, 2010 жылдан 2012 жылға дейін Қазақстан төрағалық етті. Ал АӨСШК-нің тəртібі бойынша саммитті төрағалықты қабылдайтын ел өткізеді. Ендеше, биылғы саммит Шанхайда өткізіліп отырғанының себебі белгілі. Түркия төрағалық тұғырын Қытайға табыс етеді. Төрағалық тізгіні тиген соң Қытай Халық Республикасының Төрағасы қайтадан сөз алды. Ол өз сөзінде Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңесті одан əрі институттандыру бойынша бірқатар шаралар ұсынды. Қытай тарапы бүкіл Азияны қамтитын АӨСШК-ні қауіпсіздік бой ын ша ынтымақтастық пен пікір алмасу алаңына айналдыруды ұсынады жəне соның негізінде аймақтық қауіпсіздік пен ынтымақтастықтың жаңа архитектурасын əзірлеуде, деді Қытай Төрағасы. Ол Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңеске мүше елдер Сыртқы істер министрлерінің отырысын жиі ұйымдастыруды, оның Хатшылығының қызметін кеңейтуді, форум аясында қорғаныс саласындағы консультация механизмін құруды, барлық 5 сала бойынша, яғни экономикалық, экологиялық, гуманитарлық, əскери-саяси, жаңадан туған сынқатерлермен күрес мəселесін, сенім шараларының орындалуын бақылайтын жұмыс тобын құруды алға тартты. Қытай басшысы, сонымен қатар, АӨСШК-нің инклю зивтілігі мен ашықтығын арттыру, басқа аймақтық жəне халықаралық ұйымдармен өзара ықпалдастығын тереңдету қажеттігін ұсынды. Си Цзиньпин «үш зұлымдықпен» – терроризм, экстремизм жəне сепаратизммен күресте жиі тəжірибе алмасатын ықпалдастық механизмі, яғни Азия елдерінің арнайы қызметтер форумы мен жылдам əре кет ету орталығы керектігін жеткізді. Саммитте бұдан əрі Қазақстан Президенті, АӨСШК идеясының авторы Нұрсұлтан Назарбаевқа сөз кезегі ұсынылды. Мемлекет

бас шысы өз сөзінде алдымен саммитті əлемнің керемет мегополис қалаларының бірі – Шанхайда өткізіп отырған Қытай басшысына алғысын жеткізді. Одан соң өзінің АӨСШК бастамасын ойдағыдай тиімді жүзеге асыруға барынша ықпал етіп, ұйымның жұмысына үлес қосқан Түркия Президенті Аб дулла Гүлге ризашылығын білдірді. Қазақстан Президенті келесі кезекте АӨСШК идеясын БҰҰ Бас Ассамблеясының 47-сессиясында жариялаған сəттен бері биыл 22 жыл жəне оның іс жүзіндегі қызметі басталғанына 12 жыл толатынын атап өтті. Сондай-ақ, ол елеулі жұмыстар атқарған Түркия тарапының Кеңестегі қызметіне алғысын білдірді. Биылғы саммиттің тарихтағы ең салиқалы жиын болуының нышандық мəні бар. Ол 26 мүше мемлекеттің, 7 байқаушы мемлекеттің, 4 халықаралық ұйымның, сондай-ақ, форум қонақтарының басын қосты. Бүгін Катар жəне Бангладеш АӨСШК-нің толыққанды мүшелігіне өтті. Олардың қосылуы форумымыздың шекарасы мен географиясын айтарлықтай кеңейтті. Болашақта оған біздің құрлықтың өзге мемлекеттері де қосылады деп ойлаймыз, деді Қазақстан басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев жаңа қауіптер мен сын-қатерлердің пайда болуына байланысты əлемдік құрылымдағы кейінгі кездері байқалып отырған түбегейлі өзгерістерге назар аударды. Бұл жағдай біздің форумның қажеттілігін арттыра түседі, сондай-ақ, біз ден барынша ынтымақты болуды, АӨСШК мақсаттары мен міндеттерін сапалы жүзеге асыруды талап етеді. Əскери-саяси саладағы сенім шаралары тұжырымдамасын қабылдау əлі де маңызды деп санаймын. Лаңкестікті жою жəне өркениеттер арасындағы үнқатысуға ықпал ету туралы АӨСШК декларациясын қабылдау осы бағыттағы алғашқы бірлескен қадам болды. Қазақстан АӨСШК мен ШЫҰ арасында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылуын құптайды, деді Қазақстан Президенті. Қазақстан басшысы Азия халыққа мейірімділік пен бірлік құндылығын сіңіретін барлық дəстүрлі діндердің бесігі екенін

атап өтті. Сонымен бірге, Азия өңірі ядролық қаруы бар жəне өз əскери əлеуетін белсене арттырып отырған мемлекеттер мейлінше көп шоғырланған аймақ болып саналатынына назар аударды. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның қуаты жағынан əлемдегі төртінші ядролық арсеналдан өз еркімен бас тар-

қабылдауды ұсындым. Мен бұл идеяның жақтаушысы болдым жəне солай болып қала беремін. Өңірлік ядросыз аймақтар аясын бұдан əрі кеңейту оны жүзеге асыруға жақсы негіз болады, деді Қазақстан басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев осы айдың басында «ядролық бестік» мемлекеттері Орталық Азия-

аударуды қажет ететін салаларға назар аударды. Соның бірі – Ауғанстандағы ахуалды тұрақтандыру. Елдегі биліктің бейбіт жолмен ауысуындағы маңызды қадам болатын Ауғанстандағы президент сайлауының өткізі луін құптаймыз. Қазақстан халық аралық қоғам дас тықтың Сириядағы жағдайды реттеуге

тып, Семей ядролық полигонын жапқанын, қазіргі кезде ядролық қаруға қарсы жаһандық қозғалысқа белсене атсалысып отырғанын қаперге салды. Қазақстан Президенті, сондай-ақ, топтық ойлау үрдісінің сақталып отырғанына, елдер арасындағы қарым-қатынаста сенім мен ашықтықтың жетіспейтініне тоқталды. Бұл бүкіл ядролық таратпау үдерісіне елеулі нұқсан келтіріп, соңғы он жылда, соның ішінде, Ядролық қауіпсіздік жөніндегі жаһандық саммиттер аясында қол жеткен барлық жетістікті түгел жоққа шығаруы мүмкін. Нақ осы себептен мен Ядролық қарусыз бейбітшілікке қол жеткізу жөніндегі жалпыға ортақ декларация əзірлеуді жəне

дағы Ядролық қарусыз аймақ жөніндегі шартқа мүше елдерге кепілдік беру туралы хаттамаға қол қойғанын еске салды. Бұл оқиға Орталық Азия өңірінің қауіпсіздігін нығайтумен қатар, жалпы жаһандық таратпау режімінде де маңызды белес болып отыр. Болашақта ядролық қа русыз мəртебесін алған өзге өңірлер үшін де осындай аймақ құрылады деп үміттенеміз, деді Қазақстан Президенті. Сонымен бірге, бейбіт атом энергетикасын дамыту кедейшілікті, жұмыс сыздықты, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету мəселелерін шешу үшін маңызды екенін айтты. Қазақстан Президенті қауіпсіздік тұрғысынан жіті назар

күш-жігер жұмсап отыр ғанын қолдайды. Солтүстік Африка мен Таяу Шығыс мемле кеттеріндегі жағдайдың тезірек тұрақтандырылуын жақтаймыз. Украинадағы барлық мүдделі тараптарды ішкі саяси жағдайды тұрақтандыру мақсатындағы бейбіт үнқатысуға шақырамыз, деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев экономикалық ынтымақтастықты кеңейту АӨСШК қызметінің негізгі бағытының бірі екеніне тоқталды. Бүгінде Азия – «əлемдік экономиканың локомотиві». Əлемнің экономикасы озық 20 елі тобына Азияның алты елі кіреді. АӨСШК мемлекеттері үлесіне əлемдік ІЖӨ-нің үштен бірі тиесілі. Біздің өңірдің

экономикалық дамуын көбіне жаһандық трендтер айқындайды. Біз əлемдік экономикалық дағдарыстың жағымсыз салдарларын еңсеруде пəрменді шаралар қолдана алмаған бүгінгі G-8, G-20 форматтары мен өзге де бірлестіктерді білеміз. Сондықтан да мен 2012 жылы «G-GLOBAL» бастамасын көтердім. Бұл тұғырнама əлемнің XXI ғасырдағы ір гелі қағидаттарын қамтиды. «G-GLOBAL» жобасы жалпы əлемдік деңгейде де, өңірлік деңгейде де тиімді шешімдер іздестіруге септігін тигізеді, деді Қазақстан Президенті. Қазақстан басшысы азықтүлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету ең өзекті мəселенің бірі болып отырғанын, ол үшін өңірдің барлық мемлекетінің кешенді күшжігері қажеттігін, соның ішінде, АӨСШК желісі бойынша азықтүлік өндірісіне байланысты нақты тетіктерді əзірлеу керектігін айтты. Нұрсұлтан Назарбаев аграрлық сектор үшін де басқа салалар сияқты қолжетімді көлік жүйесін құрудың маңызы зор екенін жəне бұл үшін Ұлы Жібек жолын қайта жаңғыртудың қолайлы негіз болатынын атап өтті. ҚХР Төрағасы Си Цзиньпиннің Жібек жолының инфрақұрылымдық қорын құру идеясы аса маңызды мəнге ие. Қазақстан Азия құрлығының дəл орталығында орналасқандықтан, біз Жібек жолы жобасының штабпəтерін Алматыға көшіру туралы ұсыныс жасағымыз келеді. Ол Азия мен Еуропа мемлекеттерін жалғай отырып, əлемдегі мейлінше ірі көлік жүйесіне айналады, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан Президенті əлемдік экономиканың өсуімен бірге, заманауи технологиялар мен энерге тикалық ресурстарға қолжетімділік мəселесі барған сайын өзекті болып келе жатқанына назар аударды. Азия елдеріндегі энер гия ресурстары импорты 2020 жылға қарай 80%-ға жетеді. Бұл сұраныстар əлемдік энергия ресурстары нарығындағы елеулі қатысушы болып саналатын елдер секілді өңірдің үдемелі дамуына Қазақстанның қосатын үлесін айқындайды. Сонымен бір мезгілде, баламалы энергия көздерін дамыту жəне экологиялық таза технологияларды əзірлеу

мəселесі алдыңғы орынға шығады. 2017 жылы Астанада «Болашақтың энергиясы» тақырыбымен ЭКСПО халықаралық көрмесі өтеді, дей келіп, Қазақстан Президенті АӨСШК-ге мүше мемлекеттерді көрме жұмысына барынша белсене қатысуға шақырды. Қазақстан Президенті кез келген елдің интеграциялық таңдауы – халықтың əл-ауқаты мə се лесі екенін атай отырып, экономикалық интеграция үрдістерінің маңыздылығына тоқталды. Қазақстан Еуразиялық экономикалық одақты Ресей жəне Беларусьпен бірге нақ осы тұрғыдан құрады. Еуразиялық одақ Азия мен Еуропаның арасындағы сауда-экономикалық байланыстарды нығайтатын дəнекерге айналады, деді Нұрсұлтан Назарбаев осы орайда. Нұрсұлтан Назарбаев өз сөзінде АӨСШК арқауында Азиядағы қауіпсіздік жəне даму жөніндегі ұйым (АҚДҰ) құру қажеттігіне сенімді екенін білдірді. Ол ЕҚЫҰ-ға сындарлы бəсекелес болуы тиіс. Өзара ынтымақтастық пен өзара түсіністік болмайынша, шығыс дəстүрлері мен құндылықтарын ескермейінше, Батыс Шығыстан тысқары, орнықты дами алмайды, деді Қазақстан басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев əлемде алты жыл бұрын басталған жа һандық дағдарыс əлі күнге дейін еңсерілмегенін, ол қаржыэкономикалық саланы ғана емес, əлеуметтік-саяси жəне мəденирухани саланы да қамтып, ұлғайып келе жатқанын айтты. Бұл – жүйелі сипаттағы, бүкіл өркениетке ортақ дағдарыс. Сондықтан бізге, Азия елдеріне құрлықты бейбіт түрде өркендетумен өзіміз айналысу қажет. АҚДҰ бұл үдерістегі маңызды құрылымға айнала алар еді. АӨСШК-ге мүше мемлекеттер басшыларын осы мəселенің ше шімін кейінге қалдырмауға шақырамын, деді Қазақстан Президенті. Соңында Мемлекет басшысы достықтың негізі болып саналатын өзара сенім болашақ халықаралық ұйымның негізгі ұстынының біріне айналуы мүмкін екенін айтып өтті. Саммитте сөз сөйлеушілер АӨСШК-ні құрудың бастамашысы Нұрсұлтан Назарбаевқа алғыстарын айтып, ұйымның өңір елдері арасындағы көпқырлы өзара ықпалдастықты қамтамасыз етудегі тиімділігі жоғары екенін атап көрсетті. Бүгінде АӨСШК Азия аумағы мен халқының 90 пайызын қамтитын 26 мүше мемлекеттің басын бірік тіріп отыр. 8 ел мен 4 халықаралық ұйым, оның ішінде, БҰҰ бақылау шылар мəртебесіне ие. Ал кешегі самитте АӨСШК құрамына, жоғарыда айтылғанындай, Катар мен Бангладеш қосылды. Қазіргі уақытта Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңеске мүше мемлекеттер мыналар: Ауғанстан, Əзербайжан, Қытай, Моңғолия, Мысыр, Үндістан, Иран, Израиль, Қазақстан, Қырғызстан, Пəкістан, Палестина, Ко рея Республикасы, Ресей, Тəжікстан, Таиланд, Түркия жəне Өзбекстан, ал бақылаушы мемлекеттер: Вьетнам, Индонезия, Малайзия, Жапония, Украина жəне АҚШ. (Соңы 3-бетте).


www.egemen.kz

22 мамыр 2014 жыл

Азияны əз ўяєа айналдыру

ЖАЋАНДЫЌ ЇНЌАТЫСУ АЛАЅЫНДАЄЫ ЖЇЗДЕСУЛЕР Астанаєа айрыќша назар (Жалғасы. Басы 1-бетте).

(Соңы. Басы 1, 2-беттерде).

Тарихқа көз жүгіртсек, əу бастан-ақ Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңес шақыру туралы идея бірқатар Азия мемлекеттерінен жəне БҰҰ, ЕҚЫҰ, АМЛ (Араб мемлекеттерінің лигасы) сияқты халықаралық ұйымдардан қолдау тапты. Бастаманы жүзеге асыру барысында Азия елдері СІМ сарапшыларының кездесулері өткізілді. Алғашқы кездесу 1993 жылы сəуірде өтті. Екінші басқосу 1993 жыл ғы тамыз-қыркүйекте, ал үшіншісі 1994 жылы қазанда болды. Кездесулерге қатысу шылар өңірдегі түрлі алауыздықтардың аймақтағы мемлекеттер тарапынан қауіпсіздік пен ынтымақтастық мəселелерінде ортақ көзқарастар қалып тастыруға кедергі бола алмайтынын атап өтісті. Үшінші кездесудің нəтижесінде Кеңестің құжаттарын дайындау міндетіне кіретін Арнаулы жұмыс тобын құру туралы шешім қабылданды. Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары кеңесінің бірінші саммиті 2002 жылы өтті. Оған Қазақстан, Ресей, Қытай, Пəкістан, Түркия, Моңғолия, Қырғызстан, Тəжікстан жəне Ау ғанстан басшылары, Əзербайжан мен Үндістанның премьер-министрлері, Иран, Мысыр (Египет), Палестина жəне Израильдің өкілетті ресми тұлғалары, бақылаушы мемлекеттер мен ұйымдардың өкілдері қатысты. Ал министрлердің 1999 жылы қыркүйекте Алматыда өткен бірінші кездесуінде қабыл данған, АӨСШК-ге мүше мемлекеттердің арасындағы қарым-қатынастарды реттейтін Қағидаттар декларациясы мен Алматы актісі жəне Бірінші саммит барысында қабылданған АӨСШК жарғысы – Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңестің ең басты құжаттары болып саналады. АӨСШК бүгінде Азиядағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық үдерістеріне атсалысып, өзін халықаралық деңгейдегі беделді ұйым ретінде танытып отыр. Əрине, барлық іс бірден басталып, бірден жүре қойды десек, артық айтқандық болар. Дегенмен, көптеген кездесулер, кеңесулер қорытындысында Кеңес жұмысы алға басып, оған мүше мемлекеттер өз алдына, аймақтың өзге елдерінің тарапынан да Азия Кеңесіне деген ынтаықылас күшейіп келеді. Кеше Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев АӨСШКнің IV саммиті аясында Иран Ислам Республикасының Президенті Хасан Руханимен кездесті. Кездесу барысында екі жақ ты ын ты мақ тас тықты терең дету мəселелері, сондай-ақ, халықаралық күн тəртібіндегі өзекті тақырыптар талқыланды. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның Иранмен əрдайым өзара тиімді жəне жемісті ынтымақтастықты дамыту қағидатын ұстанып келгенін атап өтті. Өз кезегінде Х.Рухани Қазақстан Иран үшін жақын көрші əрі

маңызды ел екеніне тоқталды жəне Қазақстан – Түрікменстан – Иран теміржолы екіжақты сауда қарым-қатынасының дамуына оң əсерін тигізеді деп үміттенетінін атап көрсетті. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев АӨСШК ІV саммитінің соңында оның қорытындысы бойынша өткен бірлескен баспасөз мəслихатына қатысты. Қазақстан Президенті АӨСШК төрағалығына Қытайдың кірісуіне байланысты ҚХР Төрағасы Си Цзиньпинді құттықтады, сондай-ақ, саммитті жоғары деңгейде ұйымдастырғаны үшін алғыс айтты. ҚХР төрағалығымен өткен кезекті саммит біздің мақсаттарымыздың бір екендігін тағы да айғақтады жəне АӨСШК-ні мүлде жаңа деңгейге көтерді. Үнқатысуды бұдан əрі тереңдетуге ниетті екенін көрсетті. Біздің форумның шекарасы Азия құрлығының ау қымды бөлігі мен халқын қоса қамтып жатыр. Бұл идеяны мен 22 жыл бұ рын, БҰҰ Бас Ассам блеясы ның 47-сессиясында алғаш рет жарияладым жəне соңғы 12 жылда АӨСШК толыққанды жұмыс істеп келеді. Биылғы саммит ең салиқалы жиын болды, бұл Азияның өркендеуіне қызмет ететін нақты тетік ретінде оған деген қызығушылық туындап отырғанын көрсетеді. Форум кеңістігі қауіпсіздік пен тұрақтылыққа үлес қосқысы келетін жаңа мүшелердің қосылуы арқылы бұдан əрі де кеңейе түсетіндігіне сенімдімін, деді Қазақстан басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев АӨСШК құрылғаннан бері қол жет кізіл ген қомақты нəтижелерге де тоқталды. Алматыда форум Хатшылығын құру – негіз гі жетістіктеріміздің бірі. Осы сəтті пайдалана отырып, Хатшылықтың барлық қызметкерлері мен сарапшыларға саммиттің дайындық жұмыстарын атқарғаны үшін риза шы лық білдіргім келеді. Жұмыс органын құру үнқатысу алаңын толыққанды халықаралық институтқа айналдырудың басы болды. Сенім шаралары каталогын қабылдау арқылы біз Кеңестің мандатын айқындай алдық. Атап айтқанда, əскери-саяси, экономикалық, экологиялық жəне адами өлшемдерде үдемелі жəне жемісті жұмыстар жүргізілуде. Бүгін АӨСШК мен ШЫҰ арасында Өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылды. Ол беделді əрі қажет екі құрылымның күш-жігерін жұмылдыруға бағытталған, деді Қазақстан Президенті. Қазақстан басшысы IV саммиттің басты қорытындысы ретінде форумды бұдан əрі дамытуға жəне қатысушы мемлекеттердің тиімді іс-қимылына бағытталған АӨСШК Шанхай декларациясы қабылданғанын атап өтті. Нұрсұлтан Назарбаев Шанхайдағы саммит Кеңес тарихында ғана емес, қазақ-қытай қатынастарының жылнамасындағы айтулы оқиға болғанын айрықша айтты. Мен осы күндері Қытай Халық Республикасына мемлекеттік

сапар жасадым. Біздің келіссөздеріміздің қоры тын дысы екіжақты қарым-қатынастарымызды мүлде жаңа деңгейге шығарды. Осы форумның бастамашысы ретінде Қазақстан АӨСШК-дегі Қытайдың төрағалығына айрықша үміт артатынын атап айтқым келеді. ҚХР Төрағасының Азия қауіпсіздігінің жаңа тұжырымдамасы мен Жібек жолының төңірегінде «экономикалық белдеуді» дамыту туралы ұсынысы – барлық мемлекеттердің игілігіне қызмет ететін, алысты көздеген маңызды бастама. Табыстарымызды еселеу, сондай-ақ, «бірлігімізді əралуандығымыздан іздеуді» жалғастыру үшін Бейжің үлкен əлеуетке ие болып отыр, деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан Президенті АӨСШК-ні Азиядағы қауіпсіздік жəне даму ұйымына трансформациялау жөнінде ұсыныс айтқанын еске салды. Сондайақ, Кеңес негізінде пəрменді азиялық өңірлік ұйым құру үшін Қытайдың бар күш-жігерін жұмылдыратынына сенім білдірді. Соған орай, Мемлекет басшысы форумға мүше мемлекеттердің басшыларын өңірлік жəне жаһандық сын-қатерлерге ұжым болып қарсы тұру тетігін қалыптастыруды кейінге қалдырмауға шақырды. Өйткені, бұл елдердің орнықты дамуы мен халықтардың өркендеуі үшін жасалған тарихи қадам болмақ. Өз сөзінде ҚХР Төрағасы Си Цзиньпин саммит барысында Азиядағы қауіпсіздіктің ең өзекті жəне көкейкесті мəселелері жөнінде терең пікір алмасылып, АӨСШК-ні одан əрі дамыту жайы талқыланғанын айтты. Біз түрлі салалардағы сенім шараларын əзірлеу жəне жүзеге асырудағы ұйым қол жеткізген прогресті жəне оның 20 жылдан астам уақыт ішіндегі Азиядағы қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету ісіне қосқан үлесін жоғары бағалаймыз. Кеңестің өз артықшылықтары бар жəне ол Азиядағы қауіпсіздікті қамтамасыз етуде үлкен рөл атқара отырып, өркениеттер арасындағы үнқатысу үшін нақты негізге ие болды деп ойлаймыз. Біз Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың ұйымның қалыптасуы мен дамуына қосқан айрықша үлесін жоғары бағалаймыз, деді ҚХР Төрағасы. Түркияның Сыртқы істер министрі Ахмет Давутоғлу ҚХР төрағалығы АӨСШК қызметінің жаңа парағын ашады деген пікір білдірді. АӨСШК-нің кезекті IV саммиті Кеңеске қатысушы елдер басшылары мен халықаралық беделді ұйымдар өкілдерінің құрлықтағы ынтымақтастық пен сенім шараларына аса мүдделілік танытып отырғанын айғақтап берді. Жəне де Қазақстан басшысының бастамасымен құрылған форумның салмағы уақыт өткен сайын арта түсіп келе жатқанын көрсетті. ----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

3

Қазақстанның елордасы Астана – алып мегаполис болуды мақсат етіп, жеделдетілген қарқынмен алға басқан қазіргі заманғы қала. 2000 жылдан бастап Астана қаласының жалпы өңірлік өнімі (ЖӨӨ) бір адамға есептегенде 26,8 мың долларды құрады. Бұл Еуропалық одақтың кейбір ең дамыған елдерінің деңгейі. 2013 жылғы ЖӨӨ 2,7 млн. теңгені құрады, республикалық көлемде қаланың ЖӨӨ-нің үлесі 9,4% құрады. Сонымен бірге, шағын жəне орта бизнес көлемі Астананың жалпы өңірлік өнімінде 60% құрады. Негізгі капиталға инвести циялар 2014 жылдың бірінші тоқсанында жай-күй бойынша 70 млрд. теңгені құрап, 2013 жылдың ұқсас мерзімінен 8,2%-ға жоғары болып отыр. Қала басшысының айтуынша, Астананың іргетасы қалана бастаған 16 жылдан бергі уақыт ішінде елорданы дамытуға 4 триллион 780 миллиард теңге немесе 30 миллиард доллар тікелей инвестициялар салынған. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың тікелей қамқорлығының нəтижесінде қаланың дамуына инвестиция тарту ең бірінші басымдық берілген мəселеге айналды. Бұл елорданың қарқынды дамуына негіз қалады. Осы уақыт ішінде қалаға тартылған инвестиция көлемі 28 есе өскен. 16 жылдың ішінде елордада 12 миллион шаршы метр тұрғын үй құрылысы пайдалануға берілген.

«Қала экономикасына тартылған осы мол инвестиция индустриялық дамудың жоғары қарқынын сақтауға мүмкіндік берді. Қаламызда əлемге танымал өнім шығаратын өндіріс орындары ашылды. Өткен жылы олардың жалпы өндіріс көлемі 0,5 миллиард долларды құрады», деді Иманғали Тасмағамбетов. Қала əкімі V «Astana Invest-2014» Халықаралық инвестициялық форумы шеңберінде елорда экономикасына жалпы көлемі 500 миллион долларды құрайтын инвестиция тарту мақсатында 11 меморандумға қол қою көзделініп отырғандығын атап көрсетті. «Astana Invest-2014» форумы ның отырысында Иордания Ко рольдігінің астанасы Амман қаласының мэрі Акел Бельтаджи сөз алды. Ол өз сөзінде күні кеше Астана қаласында Король Хусейн бен Талал атындағы көшенің ашылу салтанатына қатысқандығын зор ілтипатпен атап өтті. Оның айтуынша, Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне Амманда жəне Король Хусейннің құрметіне Астанада көшелердің ашылуы өзара түсіністік пен əріптестік рухында дамып келе жатқан екі елдің достық қатынастарының нығая түскендігінің көрінісі. Сондай-ақ, ол Астана қаласының зор қарқынмен дамып келе жатқан əлеуметтік-экономикалық жағдайын айта келіп, бұл қаланың инвестиция салуға қолайлылығын да атап өтті. V Халықаралық инвестициялық форум отырысында Канаданың Ватерлоо қаласының

мэрі Бренда Халлоран сөз сөйледі. Ол өз сөзінде екі қаланың арасында соңғы кезде тығыз қарым-қатынас орнағанын айта келіп, Астана қаласының инвестициялық зор əлеуетін ерекше атап көрсетті. VII Астана экономикалық фо румы шеңберінде «ЭКСПОның индустриялық-инновациялық даму мен «жасыл экономикаға» қосар үлесі» атты сессия болып өтті. Бұл сессияны ЕҚЫҰның Астана қаласындағы Орталы ғының жетекшісі Наталия Зарудная жүргізіп, кіріспе сөзбен ашты. Ол өз сөзінде 2017 жылы Астана қаласында өткізілгелі отыр ғ ан ЭКСПО көрмесінің маңыз дылығына, оның ішінде «Бола шақтың энергиясы» атты көрме тақырыбының мəні мен маңызына жан-жақты тоқталды. «Болашақтың энергиясы» атты маңызды тақырыпты күн тəртібіне шығара отырып, Қазақстан адамзат алдында тұрған жаһандық қатерлердің алдын алу мақсатында игі бастамаларға мұрындық болып отырғандығын тілге тиек етті. Сессияда «Астана ЭКСПО2017» ҰК» АҚ-тың басқарма төрағасы Талғат Ермегияев сөз сөйледі. Ол өз сөзінде үстіміз дегі жыл дың сəуір айында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев көрме қалашығының құрылыс алаңына капсула салып, болашақ құрылыс жұмыстарының тұсауын кескендігін тілге тиек етті. ЭКСПО қалашығы болашақта елорданың ерекше сəулетті аудандарының бірі болмақ. Үстіміздегі жылдың маусым

«Жасыл экономика» – ел болашаєы Кеше Астанадағы Тəуелсіздік сарайында өз жұмысын бастаған Астана экономикалық форумының алғашқы күнінің өзінде сан түрлі тақырыптарды қамтыған көптеген шаралар болып өтті. Соның маңыздыларының бірі «ЖАСЫЛ SMART» бизнес форумы болды.

Қазақстан Мемлекетінің басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясында табиғи байлықтар мен қуат көздерін үнемдеу, оларды тиімді пайдалану мақсатын алға қойғандығы белгілі. Стратегияда соған сəйкес электр энергетикасы саласындағы баламалы жəне жаңғыртылатын электр қуатының үлесін 2050 жылға қарай 50 пайызға жеткізу, 2008 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 2015 жылға таман ІЖӨ-нің энергияны қажетсінуін 10 пайызға, ал 2020 жылға қарай 25 пайызға дейін азайту, 2020 жылға таман халықты ауыз сумен қамтамасыз ету мəселесін, ал 2040 жылға таман ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ету проблемасын толық шешу, 2020 жылға дейін ауыл шаруашылығы алқаптары өнімділігін 1,5 есе арттыру міндеттері белгіленген. Еліміздің Қоршаған орта жəне су ресурстары министрлігі Елбасы қойып отырған осы талаптарды жүзеге асыру мақсатында шетелдік сарапшылардың қатысуымен «Қазақстан Республикасының «Жасыл экономикаға» көшуі жө ніндегі тұжырымдамасын əзірледі. Сөйтіп, Қазақстанды жасыл экономикаға көшіру міндеті алға қойылды.

Аталған бизнес форумында алғашқы болып сөз алған Қазақстан Республикасының Қоршаған орта жəне су ресурстары министрі Нұрлан Қаппаров жиналғандарды осы тұжырымдаманың мəн-жайымен таныстырып өтті. Оның айтуынша, бұл тұжырымдама негізінен алғанда алты түрлі қағидаға негізделген. Ол қағидалар ресурстардың өнімділігін арттыру; ресурстарды пайдалану үшін жауапкершілік арқалау; экономиканы неғұрлым тиімді технологияларды пайдалана отырып жаңғырту; ресурстарды тиімді пайдалану жөніндегі іс-шаралардың инвестициялық тартымдылығын қамтамасыз ету; бірінші кезекте рентабельді іс-шараларды іске асыру; бизнеспен халық арасында экологиялық мəдениетті қалыптастыру жəне оны үйрету секілді мəселелерін қамтиды. Əрине, «жасыл экономикаға» өтудің сан түрлі жолдары мен əдістəсілдері бар. Соның ішінде қазіргі күні бүкіл адамзатты толғандырып отырған жаһандық проблемалардың алға шығатындығы белгілі. «Жасыл экономикаға» көшу бағытындағы мұндай басты проблемалардың бірі ретінде парниктік газдар

шығаруды азайту мəселесін айтуға болады. Аталған проблеманың адамзатты толғандыруына қазіргі əртүрлі табиғи құбылыстардың белең алуы, соның ішінде климат жылуының жаһандық деңгейде етек алуы себеп болуда. Əлемнің көптеген ғалымдары ауа райының жылынуына əсер етіп отырған басты құбылыс ретінде адамзаттың табиғатқа жасайтын техногендік қызметін, соның ішінде зиянды қалдықтардың, əсіресе, парниктік газдардың ауаға таратылуын атап көрсетуде. Иə, соңғы жылдары əлемнің əр түкпірінде түрлі табиғи апаттар белең алып тұр. Су тасқыны бұрын болмаған жағдайда күшіне енсе, енді бір жерлерде қатты ыстық салдарынан орман өрттері өршіп барады. Міне, осындай күрделі проблемалардың орын алуына ауаға тарайтын парниктік газдардың тигізетін ықпалы зор екен. Əлемдік қоғамдастық таныған ғаламдық климаттық өзгерістерді болдырмаудың пəрменді тетіктерінің бірі – Киото хаттамасы болып табылады. Бұл хаттамада парниктік газдар шығарындыларына квота саудасы аса танымал болып отыр. Бүгінде көміртекті реттеудің осы нарықтық тетігін көптеген елдер, əсіресе, Климаттың өзгеруі бойынша негіздемелік конвенциясына қатысушы елдер «жасыл» технологияларды инвестициялау мен «жасыл» стратегияларды іске асырудың

айында Халықаралық көрмелер бюросының 155-ші Бас ассамблеясында «Астана ЭКСПО-2017» көрмесінің ресми тіркелуі өткізіледі. Талғат Ермегияевтың айтуынша, осы шара барысында Қазақстанға Халықаралық көрмелер бюросының арнайы туы табыс етілмек. Содан кейін біздің еліміз тікелей ақпараттық-насихаттық жұмыстарды бастап, Халықаралық көрмелер бюросына мүше мемлекеттерге шақыру жібере бастайды. Қазақстан «Астана ЭКСПО2017» Бү кілəлемдік көрмесін өткізуге ерекше басымдық беріп отыр. Бұл ұлттық ауқымда басымдық берілген шараға айналды. Барша қазақстандықтар еліміздің ертеңгі дамуына ерекше серпін беретін бұл халықаралық маңызды шараның табысты өтуіне мүдделі. Талғат Ермегияев бүкілəлемдік жетістіктер көрмесін өткізу мақсатындағы əзірлік жұ мыстарының барынша қарқын алып отырғандығын атап көрсетті. «Астана ЭКСПО-2017» Бүкілəлемдік көрмесінің мəселесіне арналған 1 сессияда Халықаралық көрмелер бюросы бас хатшысының коммуникациялық мəселелер бойынша кеңесшісі Иван Простаков, физика бойынша 2006 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты Джордж Фицджеральд Смут, үшінші БҰҰ-ның «Баршаға бірдей тұрақты энергетика» бастамасы үшін қорының арнаулы кеңесшісі Серж Мартин сөз сөйлеп, күн тəртібіндегі мəселеге байланысты түйінді пікірлерін ортаға салды.

балама көзі ретінде кеңінен пайдалануда. Бұл квота саудасы жүйесі негізінен Еуропалық одақтың, Жаңа Зеландия мен Австралияның бүкіл кеңістігінде, сондай-ақ, АҚШ, Канада, Жапония мен Қытайдың жекелеген өңірлерінде жүзеге асырылуда. Ал ТМД елдері бойынша алғанда Ресей, Украина мен Беларусьте ұлттық жүйелердің қалыптасуымен жұмыс істеуі үшін нормативтік-құқықтық негіздер жасалған. Отандық жəне шетелдік сара пшылардың бағалауы бойынша, Қазақстан Республикасында парниктік газдар шыға рын дыларының квота саудасына қатысуда үлкен əлеуеті бар. Өйткені, біздің елімізде «Жасыл экономикаға» көшу жөніндегі тұжырымдама шеңберінде шығарындыларды 1990 жылғы деңгейден 2020 жылға таман 15 пайызға, ал 2050 жылға таман 25 пайызға қысқарту мақсаты алға қойылып отыр. Нұрлан Қаппаров өзінің сөзінде осыған сəйкес Қазақстанда Шығарындылар саудасының жүйесі жөніндегі тұжырымдамалық құжаттың əзірленгендігін айтып, осы жөнінде біраз əңгіме қозғай кетті. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін жəне еліміздің халықаралық көмірсутегі нарығы на шығуы үшін елімізде қажет ті инфрақұрылымдарды қалыптастыру, кадрмен қамтамасыз ету жүйесін құру, мемлекеттік органдар мен кəсіпорындарды Шығарындылар саудасының жүйесіне қатысудың пайдалы жақтарымен таныстыруды көздейтін институттық өзгерістердің бірқатарын жүзеге асыру қажеттігін атап көрсетті.

(Соңы 4-бетте).


4

www.egemen.kz

22 мамыр 2014 жыл

ЖАЋАНДЫЌ ЇНЌАТЫСУ АЛАЅЫНДАЄЫ ЖЇЗДЕСУЛЕР

«Жасыл экономика» – ел болашаєы (Соңы. Басы 3-бетте). Форумда мұнан кейін сөз кезегін алған Еуропалық одақтың Қазақстан Республикасындағы Өкілдігінің басшысы Аурелиа Бушез ханым əдетте жаңа инновациялық технологияларды əзірлеу мен енгізуге шағын бизнестің бейім келетіндігіне тоқталды. Оның айтуынша, қазіргі күнде Еуропада шағын бизнестің рөлі барған сайын артып келеді. Экономикадағы өсім мен халықты жұмыспен қамту мəселесі нақ осы шағын бизнес арқылы шешім табуда. Əрбір үш жұмыс орнының екеуі шағын бизнес саласында жұмыс істеуде. Осыған орай Аурелиа Бушез жасыл технологияларды енгізудегі жеке бір шағын фирманың жұмыс тиімділігіне тоқтала кетті. Бұл фирма 200 миллион еуро тұратын парниктік газдарды шектеу жобасын жүзеге асырған. Осы жобаны жүзеге асыру барысында салынған 1 еуро 10 еуроға дейін тиімділік əкелген. Оның үстіне 9 адам жаңа жұмыспен қамтылған. Мейман, міне, нақ осындай жобаны Қазақстанда жүзеге асыра алатындығын атап көрсетті. «Қазақстан 2050 жылы жасыл экономикаға толық көшуді мақсат етіп отыр. Сіздердің бұл ниеттеріңізді біз толық қолдаймыз. Əрине, жолдың басында ғана тұрсыздар. Бірақ осы іспен белсене шұғылданған сайын оның тиімділігін көріп, сезіне түсетін боласыздар. Себебі, «жасыл экономика» дегеніміз ол тек табиғатқа ғана пайдалы емес, сонымен қатар, өзінің үнемдеушілік, тиімділік қасиетімен адамдар тұрмысы мен өміріне де көптеген жағымды əсерін тигізетін болады», деді А.Бушез. UNEP өңірлік аға кеңесшісі Нара Лувсан сөзінің басында өзі жұмыс істейтін аталған қоғамдастық басшысының сəлемін жеткізе кетті. Сонан кейін осыдан екі жыл бұрын «Үлкен жиырмалық» елдерінің жасыл экономикаға өту жөнінде шешім қабылдағандықтарына тоқталды. «Əлемдегі дамыған қуатты елдердің мұндай шешімге келуі бекерденбекер емес. Өйткені, соңғы елу жылдың ішінде су пайдалану деңгейі үш есе, ал тасқын қаупі 230 пайыз өсті. Осыған байланысты «жасыл эко номиканы» қалай құру мəсе ле сі əлемнің көптеген елдерінде талқылану үстінде. Бұл мəселеде жаһандық жүйелердің қатарындағы біздің ұйымымыз барынша белсенді сипат ұстап отыр. Сондықтан біз Қазақстанда өтіп жатқан бүгінгі форуммен қатар, осы елдің «жасыл

экономикаға» көшу ісіне берік байлам жасағандығын қуанышпен қолдаймыз», деді ол. Форумда сөз алған Нобель сыйлығының лауреаты, Ресей Федерациясы ғылымының еңбек сіңірген қайраткері, техника ғылымдарының докторы, профессор Святослав Тимашев өз сөзін форумды ұйымдастырушыларға алғыс айтудан бастады. Сонан кейін қазіргі жаһандық экологиялық қатерлерге тоқталып өтті. Бірақ, өкінішке орай, қазіргі адамзат қауымы осы оқиғалардың апарып соқтырар салдарлары туралы нақты болжам мен түсінікке толық ие бола алмай отыр. Оқиғалардың барысы мен сипаты түсініксіз болып қалуда. Себебі, бұл жөніндегі ақпараттар əлі де болса аздық етуде. Сондықтан экологиялық қатерлер мен проблемалардың мəнісін қазіргі ұрпақ бір бөлек, келесі ұрпақ бір бөлек түсінуі мен бағалауы мүмкін. Мəселен, кейбір ғылыми тұжырымдар бойынша алғанда планетаның көптеген жерлерін су басу қаупі айқын байқалып отыр. Міне, осының салдарынан əлемдік ішкі жалпы өнім 33 пайызға дейін төмендейтін болады деген қатерлі болжамдар бар. Ал қазіргі күні əлемде орын алып жатқан жаһандық қатерлер ұлттық экономикаларға қарама-қайшылықты жағдайларда əсер етіп отырғандығы сезіледі. Осы жағдайға байланысты ғалым табиғат қатерлерінің алдын алу мен еңсеру үшін əлемге ортақ жаңа бір тұжырымдаманың қажеттігі арта түскендігін атап көрсетті. Міне, сол үшін де қазіргі уақытта осы мəселеге байланысты ұлттық стратегияларды əзірлеудің белсенді сипатқа ие болғаны жөн екендігін айтты. Осы бизнес-форумда сөз алған ЮСАИД-тің Орталық Азиядағы миссиясының экономикалық даму бөлімінің директоры Майкл Трублад, ЕҚДБ климатының өзгеруі мен энерготиімділігі мəселелері бойынша бас менеджері Найджел Джолландс, Ғаламдық жасыл өсім инс титутының солтүстік-шығыс жəне Орталық Азия бойынша жасыл өсімді жоспарлау мен іске асыру директоры Дженнифер Батц жəне басқа да қонақтар Қазақстанда дəстүрлі сипатқа ие болған Астана экономикалық форумының жұмысының, соның ішінде осы өтіп отырған «Жасыл көпір» бизнес-форумының тиімділігіне тоқтала келе осы істердің бастауында тұр ған Қазақстан басшылығына алғыстарын жеткізді.

VII Астана экономикалық форумы аясында II Дүниежүзілік дағдарысқа қарсы конференциясы да өз жұмысын бастады. Үш күнге созылатын бұл шараның қамтитын тақырып ауқымы кең. Атап айтсақ, Бреттон-Вудс келісімінің 70 жылдығы қарсаңында жаһандық қаржылық жүйеге деген сенімді қалпына келтіру, соңғы жиырма жыл ішіндегі қаржылық дағдарыстың қайталамалылығын

қатысты. Алдымен сөз алған Бақыт Сұлтанов өз сөзінде жаһандық реформалардың дəуірі туғандығын жеткізді. Еуропадағы қарыздық дағдарыс мəселесінің дүдəмал күйінің созылуына, БРИКС елдері экономикасының жедел даму екпінінің қайтуы мен сұраныс пен өндірістің құлдырауы, сондай-ақ, шикізат ресурстарына деген баға алшақтығы жағдайына тəуелді болып тұрған халықаралық эконо-

экономикалық дағдарыстың алдын алу мақсатында бірігіп жұмыс атқарудың кезеңі туды деп есептейтіндер бар. Сондықтан жаһандық басқарудың қалыптасқан ережелері мен принциптерін түбірімен қайта зерделеу қажет, деді ол. Жалпы, Қаржы министрінің сөз төркіні ғаламдық экономикалық өзгерістерге қарсы тұру үшін ел болып бөлшектенбей, тұтас қауым боп бірігіп ортақ шешімдер табу қажет

еңсеру болып отыр. Негізгі мақсат БҰҰ-ға мүше мемлекеттерге арналған Бүкілəлемдік дағдарысқа қарсы жоспар тұжырымдамасын қабылдау болып табылады. Конференция жұмысына Қазақстан Үкіметі басшысының орынбасары – Қаржы министрі Бақыт Сұлтанов, Бреттон-Вудс келісімін жаңарту комитетінің атқарушы директоры Марк Узан, Жапония Экономикалық зерттеулер орталығының президенті Казумаса Ивата, Йель университетінің жаһандық мəселелер бойынша жоғары ғылыми қызметкері Доминго Кавалло, Ливан Республикасының 2005-2009 жылдары арасында үкімет басшысы болған Фуад Си ниора, Халықаралық валюта қоры атқарушы директоры Даниель Хеллер, еліміздің Ұлттық банкі төрағасының орынбасары Данияр Акишев жəне басқалар

мика əлі сол өзгеріссіз қалпында тұр. Оның үстіне, жалпы көлемдегі басым жұмыссыздық көрсеткіші экономикалық өсімді ұстап тұрған негізгі факторлардың бірі болып отыр. Осы үдерістердің барлығы «ыстық» нүктелерде, тіпті, кеше ғана əлеуметтік тұрақтылықтың жұмағы болған елдердің өзінде түрлі əлеуметтік жанжалдарға себеп болып, қабаттаса жүруде. Дəл қазір біз жолайрықта тұрмыз. Оған ағымдағы өзіміз көріп жүрген макроэкономикалық үдерістер дəлел бола алады. Бір нəрсе айқын, жаңа парадигма ғасырын бастан өткерудеміз, экономикалық өсудің полюстері мен формалары өзгеруде. Əлемдік сарапшылар қауымдастықтарында жаһандық кездесулердің уақыты жеткендігі жиі ауызға алынып жүр. Сонымен қатар, бүкілəлемдік валюта жүйесін талқылауға жəне қаржылық

екендігіне назар аудару керектігі тұрғысында өрбіді. «Сондықтан, Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен 2011 жылдың желтоқсанында құрылып, Санкт-Петербургте «G20» саммитінде ұсынылған «G-Global» форматы кең көлемді үнқатысу негізі бола алатынына кəміл сенімдіміз. Форматта БҰҰға мүше мемлекеттер тең дəрежеде өзара əріптес бола алады. Ал бүгінгі күні «G-Global» халықаралық қауымдастықты біріктіретін, заманауи қатерлерге тойтарыс бере алатын, жаңа ұсыныстар жасап шығара алатын көп қырлы үнқатысу алаңына айналды. Бұл формат өміршеңдігін дəлелдеп, ғаламтор арқылы жүзеге асуда. «G-Global»дың ең бастапқы мақсаты бүкілəлемдік дағдарысқа қарсы жоспар тұжырымдамасын жасақтап, халықаралық дағдарысқа қарсы

Даєдарыспен бірігіп кїресу ќажет

конференцияда мақұлдату болып табылады. Бүгінгі кездесуіміз Бреттон-Вудс келісіміне 70 жыл толуы қарсаңында өткізілетін халықаралық дағдарысқа қарсы жобаның қорытынды бөлімі болып есептеледі», деді ол. 2007 жылдан бастап əлемдік экономика ғаламдық тоқырауды еңсере алмай келеді, дағдарысқа дейінгі өсімге қол жеткізу де мүмкін болмай тұр. Əлемнің өте жылдам өзгеріп жатқандығы соншалықты, ғаламдық тоқыраудың созылып кету қаупі жоғары деңгейде тұр. Бұл дағдарыстың жаңа толқыны емес, 2007-2009 жылғы қаржылық дағдарыстың тереңдей түсуі, деп түйді сөзін Б.Сұлтанов. Бұдан соң сөз алған Марк Узан бастан кешірген дағдарыстардан сабақ ала алмадық, əйтпесе, анықтап қарасақ дағдарыс пен тұралаудан айналып өтер анық жолдар байқай алар едік, деп атап өтті. Қазіргі өтіп жатқан жиын дағдарыстар тоқтады ма, болмаса əлі жалғасып келе ме деген сауал қояр жиын болып отыр. Осы орайда, «G-Global»-дағы əріптестерімді халықаралық қатерлерді нақты қоя білгендігі, анықтай алғандықтары үшін ерекше атап өткім келеді, деді ол. Экономикалық қатерлерді бірінен-бірі тізбектей өткен ол, тіпті Батыстың экономикалық тоқырауда тұрғандығы мүмкін екендігін жеткізді. Қаржылық дағдарыстың өтеуі үлкен екендігін алға тарта отырып, оның алдын ала анықталып, қолдан жасалатын көпіршіктерді дер кезінде жойып отыруға күш салу қажеттігін айтты. Осыдан соң, Pramerica Investment Management басқарушы директоры Усмен Жак Менденг сессия тізгіншісі ретінде сөз алды. «Біздің есептеуімізше, ұзаққа созылған тоқырау тек дамыған елдерде ғана орын алмақ, ал бұл сəйкесінше, дамушы елдерге басымдық береді. Жаңа өзгерістер рыногындағы түсінігімізді осы төңіректе қайта қарастыруымыз керек. Бұл дамыған елдерге жағымсыз жаңалық болса, дамушы елдерге жақсы жаңалық болуы мүмкін бе деген сұрақтар туындайды. Жалпы, тоқырау туралы ой өрбітсек, дей келе тоқыраудың іс жүзінде қалай екендігін жете білетін Жапония экономикалық зерттеулер орталығының президенті Казумаса Иватаға сөз берді. Ол жалпы Жапониядағы экономикалық жағдайға тоқталды. Бұдан соң Аргентина Орталық банкінің президенті, Экономика министрі болған, қазір Йель университетінің жаһандық мəселелер жөніндегі жоғары ғылыми қызметкері Доминго Кавалло 90-жылдары Аргентинаның гиперинфляцияны

Ќазаќ кітап ќорына «Ќазына» ќосылды  Форумға қатысушылар лебізі Святослав ТИМАШЕВ,

Нобель сыйлығының лауреаты, Ресей «Машиналандыру жүйесінің үлкен үміттері мен мүмкіндіктері» ғылымизерттеу орталығының директоры:

– Мен ғаламдық жылыну мəселесімен ұлттық деңгейде айналысатын дығын мəлімдеген алғашқы ел Қазақстан екендігін айтқым келеді. Бұл климаттық құбылыс болғандықтан, адамзат арнайы ештеңе істей алмайды, бірақ сол үшін екі бағытта жұмыс істей алады. Біріншісі – адаптация, екіншісі – превентивті іс-əрекет. Бұл тұрғыда VII Астана экономикалық форумында жасыл экономикаға арналған сессиялар нəтижелі болады деген ойдамын. Расим ЛЬЯИЧ,

Сербия Республикасы Премьер-министрінің орынбасары, сыртқы жəне ішкі сауда, телекоммуникациялар министрі:

– Астана экономикалық форумының маңызы уақыт өткен сайын артып келе жатқандығына осы форумға қатысу барысында тағы да көз жеткізіп отырмын. Бұл басқосуға əлемнің 150 елінен 10 мыңнан астам сарапшылар мен білікті мамандар жиналған екен. Осыған қарап-ақ оған халықаралық қауымдастық тарапынан туындап отырған қызығушылықты анық байқауға болады. Міне, осыншама қонақты бір сəтте қабылдап отырған Астананың əлеуеті де мені ойландырып тастады. Менің байқауымша, қала болашағы өте үлкен. Оның қазіргі салтанатты кейпі кімді де болсын қызықтырғандай.

Енді форум жағдайына қайтадан оралсам, алғашқы күннің өзінде қаншама маңызды басқосулар болып жатыр. Олар жалпы адамзатқа қатысты күрделі проблемаларды қозғауымен-ақ өзінің тиімділігін дəлелдеуде. Шынын айтсам, осында өтіп жатқан секциялардың, бизнес-форумдардың ешқайсысын құр жібергім келмейді-ақ. Бірақ оған мүмкіндік шектеулі. Сондықтан өзіме қажетті басқосуларға қатысып əрбір уақытымды барынша тиімді пайдалануға ұмтылып отырмын. Форум жұмысына сəттілік тілеймін. Бренда ХАЛЛОРАН,

Ватерлоо қаласының мэрі:

– Астана экономикалық форумы бүгінде адамзат алдында тұрған келелі міндеттердің шешімін іздейтін жаһандық үнқатысу алаңына айналды. Əлемге танымал экономистер мен дуалы ауыз сарапшылар бұл əлемдік маңызды жиынның күн тəртібінде талқыланатын мəселелерге ерекше басымдық береді. Соңғы екі жылдан бері форум шеңберінде өткізіліп келе жатқан Дүниежүзілік дағдарысқа қарсы конференцияда белгіленген Дағдарысқа қарсы дүниежүзілік жоспар əлемнің алдыңғы қатарлы ақыл-ойын адамзат болашағы мақсатындағы үлкен іске жұмылдырып отыр. Мен осы халықаралық форум аясында өткізіліп отырған V «Astana Invest-2014» Халықаралық инвестициялық форумына қатысып, баяндама жасадым. Осы орайда Астана қаласының экономикалық даму қарқынына ерекше тəнті болдым. Ақиқатында Қазақстан елордасының инвестициялық əлеуетінің айрықша зор екендігіне көз жеткіздім. Жалпы, бүгінде əлемдік экономикалық дағдарыстардың алдын алуда Астана экономикалық форумына жүктелетін міндет жүгі ауқымды.

VII Астана экономикалық форумы аясында өткізіліп жатқан форумдар мен конференциялармен қатар тағы бір ерекше шара өтті. Ол шара жаһандық энергетика, халықаралық саясат пен экономика салаларындағы сарапшы Дэниел Ергиннің «ҚАЗЫНА. Мұнай, ақша жəне билік үшін күрестің бүкілəлемдік тарихы» атты əлемдік бестселлерінің қазақ тіліндегі басылымының тұсаукесері болатын.

Тұсаукесер рəсімін ашқан «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» акционерлік қоғамының президенті Сауытбек Абдрахманов атақты америкалық автор Дэниел Ергиннің «Қазына» атты кітабының қазақ тілінде жарық көруі Астана экономикалық форумының ашылуымен тұспа-тұс келуінде өзіндік бір мəн бар екенін айтты. Əлемге əйгілі еңбектің аударылуы қазақша экономикалық əдебиеттің кəсіби тұрғыдан біліктілікпен жазылуына, бұл тақырыптағы терминологияның орнығуына игі əсер ететіндігі анық. «Қазынаның» əлемдік бестселлер екендігі дау туғызбайды, деді. Бұған дейін 17 тілге аударылған бұл туынды жайында 700-ден астам кітаптарда, мақалаларда, диссертацияларда əңгіме етіледі. Кітап бойынша жалпы көлемі 6 сағаттық деректі сериал түсірілген. Фильмді тек АҚШ-тың өзінде 20 миллион адам көріпті. АҚШ энергетика министрінің консультациялық кеңесінің мүшесі, Энергетика саласындағы стратегиялық зерттеулер жөніндегі арнаулы комиссияның төрағасы болып табылатын Дэниел Ергин – халықаралық саясат, экономика мен қуат көздері мəселелерінде беделді тұлға. «Қазына» кітабы үшін автор Пулитцер сыйлығының

лауреаты атанған. Бүкіл əлемде жур налистика саласындағы ең беделді сыйлық Дэниел Ергинге осындайлық салмақты, осындайлық ауыр тақырыпты өте шеберлікпен, қызықты, тартымды етіп жаза алғаны үшін берілген. Тұсаукесерде сөз алған Ұлттық банк төрағасы Қайрат Келімбетов Д.Ергиннің форум жұмысына қатысып, кітап тұсаукесеріне қатысуы үлкен абырой екендігін жеткізе отырып, алғысын айтты. Энер гетика жөнінде жаһандық сарап шының көмегіне мұнай

ерекше орын алатын елдер көмегіне жүгінетінін атап өтті. Посткеңестік елдерде де белсенді қызмет атқаратын Д.Ергиннің Қазақстанда да бірнеше мəселелер бойынша кеңесші болғандығын жеткізді. «Қазақстан тəуелсіздік алғаннан кейін мұнай державасы атанды, осы уақыттан бастап мұнай өндіретін ірі 20 ел қатарына енді. Қазақ халқы да мұнай индустриясында танымал бола бастады. Сондықтан бұл кітаптың мұнай шығарушы елдерде, соның ішінде қазақ тілінде де шығуы міндетті болатын. Осылайша

бастан кешіп, жеңе отырып, кейін рыноктық экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз ете алғандығын жеткізді. Соңғы жылдары Латын Америкасы бастан кешкен девальвация, дефолт жəне дағдарыстарды сипаттап өтті. Ал Ливан Республикасының бұрынғы үкімет басшысы Фуад Синиора өзі қатысып отырған экономикалық шараның маңызы артып келе жатқандығын тілге тиек етті. Оның айтуынша, жаһандық экономика қайталама қаржы дағдарысының тұтқыны емес, керісінше, АҚШ-тағы ипотекалық дағдарыстан бастау алып, ұзаққа созылған дағдарыс құрсауында тұр деп мəлімдеді. Сондықтан одан шығу жолдарын тезірек қарастыру қажеттігі тууда. Еуропалық одақтың дамуының баяулауы, саяси тəуекелдің өсуі экономика өсуін тоқтатып тұрған факторлардың бірі болуы да ғажап емес, сонымен қатар, Латын Америкасы елдері де даму екпінін АҚШ-тың монетарлық саясаты негізінде баяулатты. Ал Африка аздап экономикалық өсім көрсеткенімен, тұтыну белсенділігі əлеуетінің аздығы сезіледі. Бұл көңілді көрініс емес екені белгілі. Осы орайда əлемнің игілікті дамуы үшін мықты даму əлеуеті бар тағы бір аймақты атар едім – бұл Таяу Шығыс аймағы», деп атап өтті ол. Мұнда демографиялық өсім жағынан да, мұнай қоры жөнінде де аса үлкен əлеует бар, тұтыну жағы да артып келеді. Халықтың саны өсуіне орай инфрақұрылымды дамыту да өзекті болып отыр. Сондықтан бізді қолдауға шақырамыз, деді Ф.Синиора. Жалпы, бұл сессиядағы үнқатысулар түстен кейін де өз жалғасын тапты. Аталмыш сұхбаттар тақырыбы да өсуді қалпына келтірудің кешенді стратегияларына арналды. Қызықты пікір алмасулар мен қызу талқылаулар жүрді. VII Астана экономикалық форумының аясында «Антикон трафакт» халықаралық форумы да өз жұмысын бастады. Бұл екінші рет өткізіліп отырған форум. Аты айтып тұрғандай, контрафактілі өніммен күрес, зияткерлік меншік объектілеріне құқықтарды қорғау жəне тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің өркениетті нарығын қалыптастыру саласында билік, бизнес, ғылым өкілдерінің сұхбат құру алаңына айналды. Бес сессияға бөлінген форум жұмысы да ауқымды. Кеден одағы жəне Біртұтас экономикалық кеңістік шеңберінде зияткерлік меншік құқын сақтау жəне қорғау жөніндегі заңнамаларды үйлестіру мəселелері жəне басқа да тақырыптар талқыланды.

міне, бүгін осы кітаптың авторы Д.Ергинмен бірге тұсаукесер өткізіп отырмыз. Бұл өте үлкен еңбек. Аудармасын маңдайалды аудармашылар тобы жасады. Олар осы кітаптың өте нəзік деген тұстарын орайлы сөздермен нақты бере алды деген ойдамын», деді ол. Танымал қоғам қайраткерле рі, Парламент депутаттары Қуаныш Сұлтанов, Нұрлан Оразалин, белгілі тілші-ғалым Шерубай Құрманбайұлы кітап туралы пікірлерін ортаға салды. Кітап авторы алғысын айта отырып, Астанаға келгеніне қуанышты екендігін жеткізді. «Маған «Қазына» атауы ұнайды, себебі, бұл кітап менің жеке қазынам. Сондықтан бұл кітапқа берілген рецензиялардың ішіндегі ең жақсысы осы секілді. Ойлы сөздеріңізге, менің жазу өнеріме берген сипаттамаларға рахмет. Бұл кітапты қазақ тілінде жариялау Қ.Келімбетов мырза екеуміздің арманымыз болатын. 2-3 жыл бұрын басталған ой бүгін жүзеге асты. Сондықтан шын жүректен Қазақстанда қазақ тілі н де оқырмандарға жол тартқан дығы үшін қуаныштымын», деді ол. Суреттеме сипатында болғандықтан кітап өте көлемді. Сондықтан аудармашыларға, баспаға да ілтипатымды білдіремін. Кітапты мен өз қолыммен қаламмен 7 жыл жазып шықтым. Егер қолмен емес, компьютерге теру арқылы жазсам бұдан да көлемдірек болар ма еді, деді Д.Ергин. Тұсаукесер рəсімін қорытындылай келе, Сауытбек Абдрахманов Интернеттегі «Билл Гейтс: Мені ойландырған он кітап» деген материалдан осы кітап туралы «Бұл – ғажайып кітап. Мен оны оқуды энергетика мəселелеріне қызығушылық танытатын барша жұртқа табанды түрде ұсынар едім. Дэниел Ергин сізге өзіміздің энергетикалық болаша ғы мызды қалыптастыратын бүкіл динамиканы да, көңілге аздап болса да оптимизм ұялататын инновацияларды да тамаша түсіндіріп береді» деп айтқанын алға тарта отырып, «Əлемдегі №1 миллиардер дің сөзіне сенгеніміз дұрыс шығар», деп тұсаукесерді аяқтады.


5

www.egemen.kz

22 мамыр 2014 жыл

Бүгінгі өндірісі дамыған елдердегі ең басты түйткіл өнімді өндіру емес, оны өткізу болып отыр. Соған орай əлемдегі мемлекеттер арасында сырт көзге байқала бермейтін күрестер үздіксіз жүруде. Оның үстіне ХХІ ғасырда экономика қарышты дамып, заманауи технологиялар өндіріске енгізілуде. Өндірістің күрделі технологиялық үрдістерден тұратынын ескерсек, дайын өнім өндірісін арттыру өндірісшіге тиімді жəне сол өндіріс ошағының ұдайы жұмыс істеуін қажет етеді. Молынан өндірілген өнімдерді бір елдің ішінде өткізем деу бекершілік, сол себептен де өнім өткізу мəселесі қай елде де өткір күйінде қала береді. Сондықтан да тауарларды өткізетін жаңа нарықтарды табу өмірдің қажеттілігінен туындайды. Мұнсыз экономикалық даму жөнінде əңгіме болуы мүмкін емес. Міне, Елбасының бұдан 20 жыл бұрын ұсынған Еуразиялық экономикалық одақты құру идеясы осындай мұрат-мақсаттардан бастау алғаны хақ. Экономикалық кеңістіктер үшін күресте, атам қазақ айтқандай, «жалғыздың үні» шықпайды. Қарашығын əлемдік нарыққа қадаған сарапшылар мұндай жағдайда көршілерге, мүдделестерге арқа

сүйеудің артықшылығын бірінші кезекке шығарады. Бұл ретте тарихи тағдыры тамырлас Ресейдің 12 аймағының Қазақстанмен шекарасы 7 500 шақырымды құрайтынын жəне бұл əлемдегі ең ұзақ шекара екенін ескерсек, бұл құдай қосқан көршіден артық экономикалық одақтасты табу қиын-ақ. Экономист-ғалымдардың айтуынша, үш мемлекеттің Еуразиялық экономикалық одақ құруға қол қоюымен, үлкен экономикалық кеңістік пайда болады. Бресттен бастап Владивостокқа дейінгі кеңістікте 150 миллионға жуық халық тірлік етеді. Айлапат кеңістікке қадам басу 17 миллион халқы бар Қазақстан мен оның кəсіпкерлері үшін де өте тиімді. Олар өз өнімдерін молынан шығарып, осы кеңістікке ұсына алады. «Егемен Қазақстан» газетінің Оралдағы тілші қосыны мен «Жайық Пресс» ЖШС бірлесіп ұйымдастырған дөңгелек үстелге қатысушылар ой-пікірлер желісін осы арнадан тарқатты. Аталған медиахолдинг ғимаратының баспасөз орталығында бас қосқан өндіріс жетекшілері мен экономистғалымдар жаңадан құрылатын Еуразиялық экономикалық одақтың жаңа нарықтарға есік ашатыны жөнінде түйінді де толғақты тұжырымдарын ортаға тастады. Сондықтан да біз осы дөңгелек үстелде айтылған ұсыныстар мен тілектердің бірқатарын іріктеп газет оқырмандарының назарына ұсынғанды жөн көрдік.

ТАБАЛДЫРЫЌ АЛДЫНДА

«Егемен Ќазаќстан» газетініѕ облыстаєы тілші ќосыны мен «Жайыќ Пресс» ЖШС ўйымдастырєан дґѕгелек їстел мəжілісінен Раушан ҒАБДУАЛИЕВА,

Жəңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті экономика жəне бизнес факультетінің деканы, экономика ғылымдарының докторы, профессор:

– Одақ деген сөзге үрке қараудың ешқандай реті жоқ. Бүгінгі күннің өзінде əлемде экономикалық, кедендік жəне еркін экономикалық аймақтар деп кете беретін 300-ге тарта мемлекетаралық құрылымдар жұмыс істейді. Еуропа елдерінің Еуроодағы да сондай құрылымның бірі. Азуын айға білеген алып держава АҚШтың өзі NAFTA деген ұйымға мүше. Бұл ұйымды бір құрлықта орналасқан АҚШ, Канада, Мексика өзара еркін сауда жүргізу үшін құрған. Құрылғалы отырған экономикалық одақ еліміздің тəуелсіздігіне нұқсан тигізбей ме деген сауалдың көпшіліктің көкейінде жүргенін білеміз. Алайда, жаңа құрылымның тек қана экономикалық одақ екенін естен шығармалық. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев Мəскеу мен Минскіде өткен мəжілістерде мұны бірнеше мəрте атап көрсетті. Осындай одақты құру арқылы бұрынғыдай кеңестік одаққа қайта айналуымыз мүмкін деген болжамдар да шындыққа жанаспайды. Өйткені, интеграцияның басты қағидаттары экономикалық прагматизмге жəне ашықтық пен теңдікке негізделген. Экономикалық одақтың құрылуынан тұтынушылар əсте ұтылмайды. Əрине, қазір нарықтағы баға көтеріңкі, бірақ жабық есіктер айқара ашылып, үш елдің аумағында тауарлар ағыны еркін қозғалған кезде, жоғары деңгейдегі бəсекелестік пайда болады. Тұтынушы қауым тауарлар мен азық-түлікті сапасына қарай таңдап, талғап алатын болады. Бұған қоса өнімдердің де түрлері артады. Анатолий СМИРНОВ,

«Орал механикалық зауыты» ЖШС бас директорының орынбасары:

– Мен Раушанның пікірін басқаша бір қырынан жалғастырғым келеді. Қалай дегенде де, Кеден одағы құрыл ған нан кейін өндіріс көлемі өскені, өнім өткізудегі шекаралық қиындықтар азай ғаны ақиқат. Қазақстан мен Ресей дің арасындағы экономикалық байланыстарда айта қаларлықтай күрделі жайттар бола қоймас. Бұл ретте Еуразиялық одаққа мүше үшінші ел Белоруссия бір бүйірде қалып қоймауы керек. Сондықтан да біздің өндірістік ұжым осы олқылық пен кеңістікті толтыра түсуге назар аударуда. Мысалы, «МТЗ», «Беларусь» тракторлары Минск мотор зауытының қозғалтқыштарымен жұмыс істейді. Бүгінде бұл маркалардың түрлі модификациялары бар. Міне, Орал механикалық зауыты соған иінді біліктер шығаратын Қазақстандағы бірден-бір кəсіпорын. Сондай-ақ, аталған бөлшек автобустар мен өзге де техникаларға лайықталып зауыт конвейерінен əр қиырға жол тартады. Айтайын дегенім, иінді біліктің сексен пайызға жуығы Белоруссия мен Ресейге экспортталады. Кеден одағы шеңберінде оның көлемі жылдан-жылға ұлғайып келеді. Нақты деректерге сүйенсем, өткен жылдың қорытындысы бойынша оралдық өнімнің 91 пайызы экспортқа кеткенін айта аламын. Тəуелсіздіктің алғашқы он жылымен салыстырғанда қазір зауытта өнім көлемі бес есе ұлғайды. Осының бəрі интеграция мен кедендік ресімдерді оңтайландырудың жемісі мен нəтижесі деуге болады. Қанат ЕШІМОВ,

Жаңақала ауданындағы «Бірлік мал зауыты» ЖШС бас директоры:

– Мамандар жаңа интеграциялық бірлестік жағдайында кедендік жəне экономикалық ресімдерге қоса оның өзге түрлерінің де жеңілдейтінін алға тартады. Мысалы, ет өнімдері бағыты бойынша қазақстандық өндірісшілер Ресейге немесе Беларусь еліне сауда жасау үшін алдымен сол елдердің ветеринарлық аттестациясынан өтіп, тіркеліміне тіркеліп, қазақстандық сертификаттарды олардың сертификаттарына ауыстыратын. Содан кейін ғана өз тауарларын кедендік бақылаудан өткізіп, сауда жасау мүмкіндігіне ие болатын. Бүгінде біздің ветсертификатымыз тексерілмей-ақ, ешбір кедендік бақылаусыз Кеден одағындағы елдерге тауар апарып сатуға мүмкіндік береді. Мұндай жаңа тəртіпті қалайша құптамасқа?! Айталық, біздің ЖШС Батыс Қазақстан облысы аумағында халық селекциясының нəтижесінде пайда болған еділбай қойын өсірумен шұғылданады. Кезінде Мəскеудегі ауыл шаруашылығы көрмелерінде зауыттықтар өсірген қошқарлардың салмағы 167 келі, саулықтары 128 келі тартып, бірнеше мəрте көрмелерде чемпион атағын иеленгені тарихта қалды. Қазір шаруашылықта 14694 асылтұқымды еділбай қойы өсірілуде. Зауыт жоспарлы асылтұқымды малды сату жұмыстарын алдағы шілде айының ортасынан бастайды. Еділбай қойларына көрші Ресейдің Саратов, Орынбор, Самара, Қорған облыстарынан сұраныстар мол. Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде серіктестік көрші елдің нарығына еділбай қойын шығаруды жоспарлап отыр.

Талғат БЕРЕКЕШОВ,

Орал қаласындағы «Кублей» ЖШС бас директоры:

– Үш мемлекет арасындағы интеграцияның игілігін көреміз деп үміттеніп жүрген қазақстандық құрылымдардың бірі біздің кəсіпорын. Басты өнімдеріміздің бірі – қалбырдағы ет. Жасыратыны жоқ, бұған дейін шикізат түріндегі мал етінің басым бөлігін өзге жақтан тасымалдап келдік. Дегенмен, соңғы уақытта бұл үрдістен бас тарту жөнінде ұйғарымға келіп отырмыз. Осындай мақсатта жергілікті шикізатты пайдалану үшін Орал қаласының іргесіндегі Рыбцех елді мекені аумағынан мал сою кешені құрылысын тұрғызу үстіндеміз. Сонымен бірге, балық зауыты өндірісіне отандық инвестиция салуға қол жеткізе алдық. Соның нəтижесінде бұл бағыттағы зауыт құрылысы басталды. Мұның бəрі таяу арада компанияның Еуразиялық одаққа мүше елдерге шығаратын өнімдері тізбесінің өсуіне əсер етеді деген байламдарымыз бар. Дайын өнім шығару үшін қалбыр өндірісіне қажетті бұйымдарды өз елімізден жəне қажетті жағдайларда сырттан сатып аламыз. Ал, шетелдерден балық түрлерін сатып алып, өңдеп, қалбырлап шығарамыз. Қазақстан Каспий теңізінің қайраңынан басқа ашық теңізі жоқ елдердің қатарына кіреді. Сондықтан да еліміздің ашық, үлкен теңіздерге шығу мүмкіндігіне ие болуының пайдасы зор. Өйткені, Біртұтас экономикалық кеңістікке дейін біздің кəсіпкерлердің тауарлары Ресей, Беларусь арқылы өтетіндіктен, олардың қазақстандық тауарларға қоятын тарифтері өздерінің тауарларына қарағанда жоғары болып келді. Енді бұл мəселе бірыңғай бағытқа түседі деп ойлаймыз. Экономикалық одақ құрылғаннан кейін тарифтер төмендеп, тауар тасымалдау жеңілдеп, бəсекелестікке төтеп беру мүмкіндігі артады деп күтеміз. Марат БАГАУТДИНОВ,

Орал қаласындағы татар мəдени орталығы жанындағы Ғабдолла Тоқай атындағы мұражай директоры:

– Бұл одақты қолдау – экономикалық өсімді жəне үш ел арасындағы бірқатар сауда, мəдени байланыстарды нығайту деген сөз. Өз басым мəдениет саласының қызметкері ретінде елдер арасындағы бұған дейінгі мəдени байланыстар тереңдей түседі деп ойлаймын. Өткен тарихқа қарасақ, көрші елдердегі ақын-жазушыларымыз өзара тығыз шығармашылық байланыс жасап тұрған. Біз бүгінгі таңда солардың ізін жалғастырып, желкілдеп өскен құрақтай кейінгі ұрпақтарды əржақты байланысқа бағыттап келеміз. Біздерге ортақ дүние көп. Біріккен интеграция арқылы бірлесе жұмыстану нəтижесінде ортақ мұраны зерттеу мен жарыққа шығаруға мол мүмкіндік туады. Жалпы, Ресеймен көрші орналасқан біздің облыс үшін сауда-өндірістік саласында тиімді қатынастар жүзеге асып, нарықта қолжетімді баға пайда болады деп есептеймін. Себебі, өзара ықпалдастықтың арқасында елдер арасындағы тауарлар бағасы тұрақталып, белгілі бір дəрежеде халыққа арзан да сапалы өнім ұсынылады. Өйткені, салық, жол қатынасы мəселелері барынша реттелмек. Сонымен қатар, сауда орындарында бұған дейін елімізге жетпеген түрлі өнімдер пайда болады деп ойлаймын. Өйткені, бір кездері өзім Ресейде өндірілетін балық өнімдерін өзіміздің сауда нүктелерінен кездестірмей, арнайы тапсырыс беріп алдыратынмын. Қазіргі таңда мұндай мəселелер жолға қойылуы арқасында ол балық түрлерін таңдап жүріп сатып алатын болдық. Құрылғалы отырған Еуразиялық одақ аясында да көптеген сауда байланыстары тиімді жолға қойылады деп үміттенеміз. Тағы бір айтарым, Қазақстан азаматтарының Ресейдің белгілі бір аумағына барып-келуі де жылдан-жылға жеңілдеп келеді. Бұған дейін екі елде тұратын қарапайым адамдардың өзара қатынасында əртүрлі қиындықтар мен кедергілер болып келген еді. Міне, осы секілді түйткілді мəселелер шешімін тапса əрі олардың тұтынушылық сұранысы қанағаттандырылса, интеграциялық құрылым өз мақсатына толықтай жете алады. Руслан САПАРҒАЛИЕВ,

Батыс Қазақстан облыстық кəсіпкерлік жəне индустриялықинновациялық даму басқармасы басшысының орынбасары:

– Бизнес-қауымдастық үшін Еуразиялық экономикалық одақ жөніндегі келісімшарттың осы құжатқа қол қоятын тараптардың мемлекеттік сатып алуларына қойылатын талаптарды реттейтін жəне белгілейтін бөлімінің маңыздылығы ерекше. Келісімшартқа қатысушы мүше-мемлекеттерге мемлекеттік сатып алулар саласында ұлттық тəртібін ұсыну қағидасы негізгі мəселелердің бірі. Бұл тəртіп Еуразиялық экономикалық одақ жөніндегі келісімшартқа мүше-мемлекеттердің кəсіпкерлерінің бір-бірінің мемлекеттік сатып алулар нарығына еркін қолжетімділігін күшейтеді. Осылайша, заңдылықтарды үйлестіру жəне одақтас елдердің мемлекеттік сатып алулар нарығына тең дəрежеде шығуын қалыптастыру еуразиялық интеграцияның нығаюына əкеледі. Отандық кəсіпкерлер мемлекеттік сатып алулар нарығының көлемі Қазақстандағы мемлекеттік сатып алулар нарығынан 26 есеге асатын, шамамен 198 миллиард АҚШ долларын құрайтын Ресей Федерациясының жəне Беларусь Респуб ликасының мемлекеттік сатып алулар нарығына қатысатын болады. Кəсіпкерлік үшін Еуразиялық экономикалық одаққа мүшелік оған қатысушы елдерге бірыңғай көліктік жүйені, қолайлы

инвестициялық ахуалды жəне өзге де қажетті жүйелерді қалыптастыруға жол ашады. Мысалға, Кеден одағы жағдайында кəсіпкерлер одақ шеңберінде жүктерді тасымалдаудың біршама жеңілдегенін сезінді. Кеден одағы құрылғалы бергі уақытта Қазақстанның өнеркəсібінің өңдеу саласына құйылған шетел инвестициясының көлемі екі есеге, 2009 жылғы 1,8 миллиард доллардан 2012 жылы 3,4 миллиард долларға дейін өсті. Бұл көрсеткіштер əрине, Қазақстанның инвестициялық тартымдылығын айқын көрсетеді. Одан басқа, Еуразиялық экономикалық одақ жөніндегі келісімшартта кез келген қатысушы мемлекеттің үстемдік етуіне жол берілмейді. Онда тең құқықтық, қатысушы тараптардың ұлттық мүдделерін есепке алу қамтамасыз етіледі. Келісімшартта стартегиялық маңызды мəселелерді жəне барлық деңгейдегі шешімдерді қабылдауда ортақ келісімге келу тетіктері көрініс тапқан. Валерий ГОЛОУХОВ,

«Автокомбинат» АҚ директоры, Батыс Қазақстан облыстық мəслихатының депутаты:

– Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен Астанада қол қойылатын Еуразиялық экономикалық одақты құру жөніндегі келісімшартты ХХІ ғасырдың маңызды тарихи оқиғаларының қатарына қосар едім. Біздің еліміз əуелі жекелеген өндірісшілермен əріптестік орнатып, бірлескен кəсіпорындарды құрып, өзге де интеграциялық шараларды қолға алып, бұл мақсатқа біртіндеп қадам жасады. Қазақстан, Ресей жəне Беларусь мемлекеттерінің Кеден одағының құрылуы да сондай маңызды қадамдардың бірі. Ресей Федерациясының бес ірі өнеркəсіптік-аграрлық өңірлерімен шектесетін Батыс Қазақстан облысының өзара тиімді экономикалық, ғылыми-техникалық жəне мəдени байланыстар жасауда тəжірибесі мол. Енді келісімшартқа қол қоюдың нəтижесінде əріптестікті кеңейтудің жаңа көкжиектері ашылады. Бізге, кəсіпкерлерге бұл үрдіс ашықтығымен, саясиландырылмауымен тартымды. Сонымен қатар, бəсекелестіктен үркудің жөні жоқ дегім келеді. Еуразиялық экономикалық одақ керісінше бюрократиялық сөзбұйдасыз, ешбір кедергісіз озық инновациялық технологияларды бір-бірімізден тікелей алуға, өндірісті жаңғыртуға мүмкіндік береді. ЕАЭО-ны құру заманның, бірыңғай нарықтың ағынында даму қажеттілігінен туындап отыр. Бүкілəлемдік тəжірибеге сүйенсек, оқшауланудың жолы тұйық. Келісімшартқа қатысушы елдердің транзиттік, энергетикалық жəне өзге де əлеуетін пайдаланбайынша экономикалық өсімге жəне іскерлік белсенділікті көтеруге қол жеткізу қиын. Мысалға айтар болсақ, біздің облыста 13 қазақстандық-ресейлік кəсіпорын жұмыс істейді. Келісімшартқа қол қойылғаннан кейін олардың қатары өсетініне күмəн жоқ. Интеграциялық үрдістерге шағын жəне орта бизнес белсене қатысуға құлықты. Біздің кəсіпорын Ресейдің іргелес облыстарымен көптен бері əріптестік байланыста. Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде біздің əріптестігіміз тереңдеп, қосымша қарқын алады деп білемін. Мақсатты түрде, қажымай-талмай 20 жыл бойы еуразиялық одақ идеясын алға жылжытып келген, идеяның өміршеңдігі мен қажеттілігіне көптеген скептиктердің көздерін жеткізе білген Елбасы, Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке бастамасы мен елеулі үлесін айрықша атап көрсеткім келеді. Əрі мұның өзі Елбасымыздың барша қазақстандықтардың əлауқатын көтеруге бағытталған саясатының көрегендігі мен жанжақтылығын көрсетеді. Қайыр СҮЙІНТИЕВ,

Батыс Қазақстан сауда-өнеркəсіп палатасының төрағасы:

– Мен жақында қол қойылатын Еуразиялық экономикалық одақтан үлкен үміт күтемін. Оның болашағы бар деп есептеймін. Əрине, бəрі бірден керемет болып кете қоюы оңай емес шығар. Алайда, уақыт өте келе біз Еуразиялық экономикалық одақтың жемісін тататынымызға күмəн келтіре алмаймын. Ал, тікелей Ресеймен байланыс жасайтын кəсіпкерлерге бұл одақ тіптен тиімді. Өйткені, бұған дейін қалыптасып үлгерген дəстүрлі байланыстар бар. Интеграциялық құжат еуразиялық, инновациялық, технологиялық өзара тиімді əрекетке негіз қалап, Еуразия аймағында жалпықұрылықтық инфрақұрылымның күрт дамуына ұйытқы болады деп түсінемін. Соның алғышарты ретінде еуразиялық біртұтас телекоммуникациялық жүйе қалыптасып, АлматыАстана-Мəскеу-Минск бағытында ұшқыр теміржол магистралі іске қосылып, батыста еуропалық, ал шығыста қытайлық көлік жүйесіне шығатын автокөлік жəне теміржол жүйелері жаңғыртылуы тиіс. Сондай-ақ, Еуразиялық экономикалық одақ географиялық жəне геосаяси факторлардың негізінде экономикалық тұрғыдан əлемнің жетекші макроаймағына айналмақ. Ақсерік ƏЙТІМОВ,

ҚазИИТУ ғылым-білім кешенінің президенті, Батыс Қазақстан облыстық мəслихатының депутаты:

– Еуразиялық экономикалық одақ еліміз үшін аса маңызды жүйе деп есептеймін. Бұл жобаға біреулер о баста үрке қарағанымен біз Кеден одағын ойдағыдай қалыптастыра алдық. Кезінде Еуроодақ та өз ретімен қалыптасқаны белгілі. Меніңше,

бұл жүйе білім саласына да игі əсерін тигізеді. Əсіресе, кəсіпкерлер əлемдегі бизнес заңдарды, өзге де өзгерістер туралы көп деректерден жəне əлемдік заңдылықтардан хабардар болуы тиіс. Экономикалық одақ құру туралы келіссөз үстінде еліміздің ұстанымдары салмақты пайымға негізделген. Елбасымыз Еуразиялық экономикалық одақты дамытудың басымдықтарының бірі – ұлттық экономиканың жеделдетілген инновациялық технологиялық асуы жəне барлық еуразиялық интеграция кеңістігі үшін базалық жағдайлар қалыптастыру екенін атап көрсетті. Сондықтан экономикалық интеграцияның бізге беретін пайдасы көп болуы тиіс. Эльмира ӨТЕШЕВА,

Кəсіпкерлердің аймақтық палатасы салық жəне кедендік ресімдеу бөлімінің сарапшысы:

– Біз интеграцияның үш кезеңін бастан кешіп отырмыз. Оның біріншісі, Кеден одағы болса, екіншісі, Біртұтас экономикалық кеңіс тік болып табылады. Бүгінде бұл екі кезең де артта қалып, қазіргі күні Еуразиялық экономикалық одақтың табалдырығында тұрмыз. Бұл экономикалық интеграцияның толысқан, кемелденген өте жоғары деңгейі. Осы тұрғыда Еуразиялық одақтың басты ұстанымын Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев белгілеп берді. Яғни бұл – өзара тепе-теңдік, əр мемлекеттің тəуелсіздігі мен еркіндігіне, ішкі істері мен шекарасына қол сұқпау арқылы бірлесу деген сөз. Еуразиялық экономикалық одақ жөніндегі келісімшарт тараптарына сəйкес тауарлар мен қызметтердің, сондай-ақ, капитал мен жұмыс күштерінің салмағы əжептəуір жеңілдейді. Ұлттық экономикалардың көкейкесті мəселелері бойынша бірыңғай саясат жүргізіледі. Сондай-ақ, ЕЭО жөніндегі келісімге сəйкес ортақ Отанымыз Қазақстан өзінің геоэкономикалық жағдайын едəуір көтеріп, Орталық Азия елдері арасындағы құрлықтық томаға-тұйықтықтан сыпырылып, суырылып алға шығады. Бір сөзбен айтқанда, еліміз ресейлік жəне белоруссиялық көлік инфрақұрылымына жеңілдік жағдайларда кіруге мүмкіндік алады. Сенбесеңіз, міне, қараңыз, Қазақстанға батыс арқылы Еуроодақ шекараларына, шығыс арқылы Жапония жəне Азия-Тынық мұхиты қауымдастығы қолтығындағы өзге де елдерге шығуға жол ашылғалы тұр. Сондықтан да, бұл экономикалық бірлестіктің төзімді, икемді, əлемдегі өзі тектес интеграциялық құрылымдар арасында бəсекеге қабілетті болуы көңілдегі түйткілдерді тарқата алады. Жантас САФУЛЛИН, «Жайық Пресс» ЖШС бас директоры:

– Таяуда қол қойылатын Еуразиялық экономикалық одақ құру жөнінде бетінен қалқымай, тереңнен тартып, алыстан толғап ой-пікір қозғағандарыңыз үшін бəріңізге көп рахмет! Түйін жасар алдында нышандық түрде алғанда ұшы-қиыры жоқ еуразиялық кеңістіктің түйіскен тұсында орналасқан Батыс Қазақстан облысының интеграциялық үрдістерге қатысы жөнінде екі-үш ауыз пікір қосуға рұқсат етіңіздер. Соңғы алынған ресми деректер мұнда Кеден одағы елдерімен арадағы сауда айналымының көлемі бір миллиард долларға жуықтағанын көрсетеді. Өткен жылы Ресейдің бес бірдей губерниясымен шектесетін Орал өңірінде көрші елге экспорттайтын тауарлардың көлемі он үш пайызға өсіпті. Шекаралас аймағымыздың Белоруссиямен байланыстарында да оң серпілістер бар. Бұл жөнінде дөңгелек үстелде өздеріңіздің де айтып өткендеріңіз біз үшін өте бағалы құндылық. Бүгінде шекаралық облыс бірлескен кəсіпорындар саны жөнінен салыстырмалы түрде алғанда республика өңірлері арасында алдыңғы лекте тұр. Еуразиялық экономикалық одаққа қол қойылғаннан кейін оның саны мен бірлескен кəсіпорындардағы жұмыс орындары одан əрі өсе түсетіні анық. Осының бəрі ел экономикасының күрт өсуіне жəне халықтың əл-ауқатының артуына негіз қаламақ. Ендеше, іске сəт! Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан» газетінің Батыс Қазақстан облысындағы меншікті тілшісі:

– Еліміздің бас басылымы «Егемен Қазақстан» мен батыс өңірдегі ірі медиахолдинг «Жайық Пресс» ЖШС бірлесіп ұйымдастырған дөңгелек үстел мəжілісі өзінің алға қойған мақсаты мен міндетін орындап шықты деп ой түйе аламыз. Бүгінгі айтылған орнықты ой-пікірлер мен салмақты ұсыныс-тілектердің шартты түрде айтылмағаны, оның бəрінің нақты деректермен жəне сараптамалық сипаттағы дəйектермен байланыстырылғаны дөңгелек үстелдің мəртебесі мен бəсін көтере түсті деп санаймыз. Жазып алғандар Гүлбаршын ƏЖІГЕРЕЕВА, облыстық «Орал өңірі» газетінің тілшісі, Темір ҚҰСАЙЫН, «Егемен Қазақстан».

Батыс Қазақстан облысы.


6

www.egemen.kz

Комиссия отырысы ґтті

Мемлекеттік хатшы Əділбек Жақсыбековтің төрағалығымен Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Азаматтық мəселелер жөніндегі комиссияның отырысы өтті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Отырыс барысында Қазақстан азаматтығын алу жəне одан шығу мəселелері қаралды. Мемлекеттік хатшы атап өткендей, еліміздің азаматтығын Қазақстан тəуелсіздік алған кезден бері 948 мыңнан астам адам алған, оның көбісі соңғы жылдарға тиесілі. Мемлекет басшысы тиісті Жарлыққа қол қойғаннан кейін елімізге ТМД елдерінен жəне алыс шетелдерден келген түрлі ұлт өкілдері Қазақстанның жаңа азаматтары атанады. Комиссия отырысының қорытындысы бойынша тиісті шешімдер мен ұсынымдар қабылданды.

Форум шеѕберіндегі екіжаќты кездесулер (Соңы. Басы 1-бетте). В.Рахманин Қазақстан əлемдік нарықта ірі астық жеткізуші болып табылатынын, мұқтаж мемлекеттерге азық-түлік көмегін көрсету жөніндегі бағдарламаларға табысты түрде қатысып келе жатқанын, инвестиция тарту, техникалық жəне консультациялық тұрғыда жəрдем алу үшін арнаулы халықаралық ұйымдармен ынтымақтастықты дамытып келе жатқанын атап өтті. ФАО өкілі таяуда Қазақстанда ұйым өкілдігінің ашылатынына жəне ол өзара ынтымақтастықты күшейтуге ықпал ететініне сенім білдірді. Қазақстан мен Испанияның ынтымақтастығы жəне халықаралық өзекті мəселелер Қ.Тоқаевтың Испанияның бұрынғы сыртқы істер министрі, ЕҚЫҰ-ның бұрынғы төрағасы Мигель Анхель Моратиноспен кездесуінде талқыланды. Сенат Төрағасы 1992 жылы Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен дүниеге келген көптарапты аймақтық форум – Азиядағы өзара іс-қимыл жəне сенім шаралары жөніндегі кеңестің Шанхайдағы IV саммитінің табысты өткеніне жүздесушінің назарын аударды. М.Моратиностың пікірінше, Қазақстан 20172018 жылдарда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі болып сайлануға жоғары мүмкіндікке ие. Өз кезегінде Қ.Тоқаев Қазақстанның кандидатурасын ілгерілету жөніндегі жұмыстарға Қазақстан Президентінің арнаулы уəкілдері ретінде Сенаттың бірқатар депутаттары тартылатынын атап өтті. М.Моратинос шетелдік экономистер, саясаткерлер, кəсіпкерлер, ғалымдар жəне қоғам қайраткерлері арасында танымалдығы арта түскен Астана экономикалық форумының əлеуетін жоғары бағалады. Испан дипломаты Қ.Тоқаевты Испания мен Түркияның бастамасымен дүниеге келген жəне БҰҰ қолдауына ие болған форум – Өркениеттер альянсының жұмысына қатысуға шақырды.

Мəжіліс Төрағасы Қабиболла Жақыповтың жетекшілігімен өткен палатаның кешегі отырысында ветеринариялықсанитариялық бақылау жəне өсімдіктер карантині бойынша бақылау функцияларын кеден органдарына беру мəселесі қаралды. Сондай-ақ, депутаттар тұрғын үй қатынастары, бюджет заңнамасын жетілдіру жəне кəсіптік одақтар туралы заңдық құжаттарды талқыға салды.

Кедендегі кедергілерді шектейтін кез келді Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Күн тəртібіне шығарылған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнама лық актілеріне Кеден одағының кедендік шекарасы арқылы автомобиль өткізу пункттерінде ветеринариялықсанитариялық бақылау жəне өсімдіктер карантині бойынша бақылау функцияларын кеден органдарына беру мəселесі бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы бірінші оқылымда қолдау тапты. Заңдық құжат «Шекараларда жүктерге бақылауды жүргізу шарттарын келісу туралы» Женева конвенциясына жəне Үкіметтің №992 Қаулысын жүзеге асыру мақсатында əзірленген. Баян дамашы Премьер-Министрдің орынбасары – Қаржы министрі Бақыт Сұлтанов бүгінгі күні кеден органдарына көліктік жəне санитарлықэпидемиологиялық бақылау түрлерін жүргізу функциялары берілгендігін жеткізді. Ал Женева конвенциясына сəйкес, бақылаудың барлық түрлерін ұйымдастыру кеден қызметімен үйлестiрiледі жəне олардың уəкілеті берілген жағдайда бақылау функцияларын жүргізеді. Заң жобасы бойынша қосымша баяндаған Мəжіліс депутаты Зухра Саяпова Кеден одағы шекарасының қазақстандық учаскесіндегі өткізу пункттерінде ветеринариялық-санитариялық жəне өсімдіктер карантині бойынша бақылау жүргізу функцияларын Ауыл шаруашылығы министрлігінен Қаржы министрлігінің Кедендік бақылау комитетіне беру көзделіп отырғандығын жеткізді. Сондай-ақ, заң жобасын қабылдау шекара арқылы көлік құралдарының өту уақытын (3-4 сағатқа) қысқартуға, шекарадағы жемқорлықтың төмендеуіне жəне еліміз ішіндегі ветеринарлық жəне фитосанитарлық бақылауды оңтайландыруға оң ықпал ететін болады деп күтілуде. Заң жобасын қарау барысында депутаттар көліктік-логистикалық орталыққа талап етілетін стандарттарды əзірлеу жəне бекіту бойынша түзетулер ұсынса, ол Үкімет тарапынан қолдау тауыпты. Бұл ретте, автомобиль өткізу пункттеріндегі инфрақұрылымның тек транзитті кедендік ресімдеуге бағытталғандығы жəне кедендік бақылауды толық жүргізуге мүмкіндігі аздығы да назардан тыс қалған жоқ.

Ќазаќстандыќ тəжірибе Арменияны да ќызыќтырады Кеше Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы Əлихан Байменов Армения Республикасы Азаматтық қызмет кеңесінің төрағасы Манвел Бадалянмен кездесті. Əлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Кездесуде тараптар Қазақстан мен Армения арасындағы екіжақты ынтымақтастық мəселелерін талқылады. Қорытындысында Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі мен Армения Республикасының Азаматтық қызмет кеңесі арасындағы мемлекеттік қызмет саласында Өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылды.

22 мамыр 2014 жыл

Бұл құжат екі ел сарапшыларының кездесулер өткізіп, пікірлер алмасуларына, мемлекеттік қызмет мəселелері жөніндегі іс-шараларға қатысуларына, сондай-ақ, Қазақстан мен Армения мемлекеттік қызметшілерінің тағылымдамадан өтулеріне бағытталған. Манвел Бадалян журналистерге берген сұхбатында Қазақстанның мем лекеттік қызмет саласын реформалаудағы тəжірибесіне, оның ішінде «А» корпусының енгізілуіне үлкен

Бұл жайт өткізу пункттерінде қоймалардың, тиеп-түсіру техникаларының жəне басқа да факторлардың болмауымен түсіндірілді. Қазіргі уақытта шекара маңы өткізу пункттеріндегі орын алып отырған жағдайда, жүк ағымын өңдеу бойынша логистикалық қызмет кешені мен қосымша қызметті көрсету мүмкін емес. Бүгінгі күнде «Қорғас» халықаралық шекара маңы ынтымақтастығы орталығында бір ғана көліктік-логистикалық орталық салынған, ал қалған жерлер бос жатыр. Негізгі себеп – мемлекет тарапынан көліктік-логистикалық орталықтардың жұмыс жасауының тұрақтылығына жəне инвесторлармен салынған қаражаттың қайтарымына кепілдің жоқтығы. Б.Сұлтанов мəселенің шешімі концессия бойынша қолданыстағы заңнамаларға өзгерістер енгізуде емес, өткізу пункттеріндегі көліктіклогистикалық орталықтардың бөлек бір мемлекеттік стандартын əзірлеу мен бекітуде жатқанын баса айтты. Сондай-ақ, палата «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне тұрғын үй қатынастары мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады. Ол бойынша баяндаған Мəжіліс депу таты Серікбай Нұрғисаев заң жобасының негізгі мақсаты «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңның нормалары мен заңнамалық актілер арасындағы қайшылықтарды, олқылықтар мен коллизияларды анықтау жəне жою, сондай-ақ, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарын жасауға ықпал ететін нормаларды алып тастау арқылы тұрғын үй заңнамасын жетілдіру екенін жеткізді. Жалпы, өзгерістер тұрғын үй қорын басқару саласындағы мемлекеттік бақылау функцияларын күшейтуге; кондоминиум объектісін басқару органдары қызметінің ашықтығын қамтамасыз етуге жəне олардың жауаптылығын арттыруға бағытталған. Бұдан басқа, тұрғын жайға қойылатын санитарлықэпидемиологиялық, техникалық талаптарды бекіту жөніндегі жəне мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын жайларды жекешелендіру бойынша нормалар нақтыланып отыр. Заң жобасы бойынша Мəжіліс Төрағасы Қабиболла Жақыпов Президент құрылыс салу мен халықты тұрғын үймен қамтамасыз етуге қатысты

қызығушылық танытатынын атап өтті. «Қазақстан Республикасы мен Армения Республикасының мемлекеттік қызмет саласындағы ынтымақтастығының перспективасы ерекше зор болмақ, – деді ол. – Біз Қазақстанның мемлекеттік қызмет туралы заңнамаларымен жан-жақты таныстық. Қол қойылған меморандум екі елдің осы саладағы ынтымақтастығын дамытуға ықпал етеді деген сенімдемін». Ал Əлихан Байменов: «Қазақстан мемлекеттік қызметті реформалауда ТМД-да көшбасшы болып табылады. Кез келген мемлекеттің өзгеден үйренетін жақсы жақтары болады. Біз де əлемдегі мемлекеттермен тиімді қатынастар жасауға тиіспіз. Кездесуде Астанадағы аймақтық хабтың аясында бірлесе іс-қимыл жасауға уағдаластық. Осы жылдың соңында немесе келесі жылдың басында хабтың бір шарасы Ереван қаласында өтетін болады», – деді.

 Сырт көз – сыншы

Америка їшін де їлгі боларлыќ модель Оңтүстік Калифорния университеті мемлекеттік басқару саласының құрметті профессоры Честер Ньюланд Қазақстанның мемлекеттік қызмет істеріндегі модельді АҚШ үшін де үлгі болатындай деп бағалайды. Бұл пікірді ол Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігінде журналистермен болған сұхбатында айтты. Профессордың пайымынша, Қазақстанның мемлекеттік қызмет жүйесіндегі реформаларына сəйкес, саяси мемлекеттік қызметкерлер саны азайып, оның орнына 2050 жылға дейінгі елдік даму стратегиясын жүзеге асыруға белсене кірісетін əкімшілік қызметшілер саны арта түсетін

болады. «Қазіргі таңда Қазақстанның мемлекеттік қызмет жүйесі, менің ойымша, əлемдегі ең озық үлгілердің бірі, тіпті, АҚШ-пен салыстырсақ та солай. 70-ші жылдары АҚШ саяси қызметшілер санын арттыру жолын ұстанған болатын. Ал бұл мəселеде америкалық үкімет белгілі бір деңгейде олқылық жіберді. Бізге, керісінше, сіздердің мемлекеттік қызмет жүйесіндегідей бағытта жұмыс жасау керек еді», деді профессор

Честер Ньюланд журналистерге берген сұхбатында. Айта кетерлігі, Честер Ньюланд АҚШ Мемлекеттік басқару ұлттық акаде миясының жəне Аумақтық басқару жөніндегі халықаралық қауымдастықтың мүшесі болып табылады. 1977-1978 жыл дары ол АҚШ-тағы мемлекеттік қызмет саласының соңғы заңнамалық өзгерістеріне басшылық жасаған. Тоқтала кететін жайт, осыдан аз бұрын америкалық профессор Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа хат жолдап, онда ол Елбасының тəуелсіздік жылдарының қиын кезеңдеріндегі қажырлы еңбегі мен əрекеттеріне тəнті болғанын жеткізген еді. Ол, сондай-ақ, осындай батыл шешімнің арқасында азаматтардың өмір сапасы жақсара түскенін, қазақстандықтардың көңілінде олардың лайықты өміріне деген сенім мен жігер ұялағанын атап өткен болатын.

мəселелерді шешу үшін барлық жағдай жасап отырғандығын айта келіп, тиісті ұйымдардың құрылыс сапасына деген жауапкершілікке назар аударуы қажеттігіне тоқталды. «Қазіргі ең көп өтініш – баспанамен қамтамасыз ету. Сондықтан оған баса назар аударуымыз керек. Құрылыстың сапасы мəселесін бірінші қатарға шығарғанымыз дұрыс. Əйтпесе, жел тұрса, шатырды көтеріп кетеді, оны қалпына келтіруге миллион теңге керек, бір жерде жауын өтсе, бірдеңе қирап жатады. Бұлай жұмыс істеуге еш болмайды. Талап қатал болу керек. Мемлекет қаржы бөліп жатқан соң, сұрауы да қатал болуы қажет», деді Қабиболла Қабенұлы бюджет қаржысын жаратуда да өте жауапкершілік керектігін меңзеп. Бұдан кейін палата үш заң жобасын екінші оқылымда мақұлдады. Солардың бірі «Қазақстан Республикасының кейбiр заңнамалық актiлерiне бюджет заңнамасын жетiлдiру мəселелері бойынша өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы» заң жобасы. Мəжіліс депутаты Омархан Өксікбаев заң жобасы бюджет қаражатын, оның ішінде бюджеттік кредиттерді бөлудің жəне пайдаланудың тиімділігін, бюджетті атқару кезінде бюджеттік бағдарламалар əкімшілерінің дербестігі мен жауапкершілігін арттыруға бағытталғандығын ортаға салды. Сондай-ақ кеше, «Кəсіптік одақтар туралы» заң жобасы ілеспе түзетулерімен екінші оқылымда қолдау тапты. Заң жобасы Елбасының тапсырмаларын орындау мақсатында əзірленген. Заңдық құжаттың негізгі міндеті əлеуметтік əріптестіктің: республикалық, салалық, өңірлік деңгейлерінің əрбірінде жəне кəсіпорын деңгейінде кəсіподақтардың қызметін қауымдастық (мүшелік) қағидаттарында интеграциялау болып табылады. Бұл шара кəсіподақтар қызметінде мемлекеттік органдармен жəне жұмыс берушілермен тиімді əлеуметтік үнқатысу жүргізуге, əріптестік қағидаттарына негізделген бірыңғай саясатты тиімді іске асыруға мүмкіндік береді. Мəжілістің кешегі отырысында «Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Ресей Федерациясының Үкіметі арасындағы Қазақстан Респуб ли ка сының аумағы арқылы Қытай Халық Республикасына ресейлік мұнайды тасымалдау саласындағы ын тымақтастық туралы келісімді ратификациялау туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Қытай Халық Республикасының Үкіметі арасын дағы Қорғас өзенінде «Достық» бірлескен ортақ су торабын басқару мен пайдалану туралы келісімді ратификациялау туралы» заң жобалары жəне «Қазақстан Республикасының азаматтарына, оралмандар мен Қазақстан Республикасында тұруға ықтиярхаты бар тұлғаларға олардың мүлікті жария етуіне байланысты рақымшылық жасау туралы» заң жобасы ілеспе түзетулерімен жұмысқа алынды. Тағы бір айта кететін жайт, «Нұр Отан» партиясынан Мəжіліс депутаттығына Əмірхан Рақымжанов келді.

 Мəселенің мəнісі

Соттыѕ заѕсыз ќаулысын бўзды Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Атырауда прокурорлық ықпал ету шаралары негізінде Қазақстанда туған тұлғаны Қазақстан Республикасының шегінен мəжбүрлеп шығару жөніндегі заңсыз сот актісінің күші жойылды. Оқиғаның былайша өрбігені белгілі болып отыр. Мемлекеттік шекара сызығынан өткен кезде көші-қон карточкасы болмаған азамат ұсталған. Сол себепті, оған қатысты Əкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодекстің 391-1-бабының 3-бөлігімен азаматтығы жоқ адам Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасының режімін бұзды деген негізбен əкімшілік құқық бұзушылық туралы хаттама толтырылған. Істің сотта қаралуы нəтижесінде сот қаулысымен құқық бұзушыны 2 тəулік мерзімге əкімшілік қамауға алу арқылы Қазақстан Республикасы аумағынан шығару жазасына тартылған. Қабылданған сот актісінің заңдылығын тексеру кезінде құқық бұзушының азаматтығы жоқ тұлға болып табылмайтыны, яғни туу туралы куəлікке сай оның Қазақстанда туғаны жəне ол жақын-туыстарымен, отбасымен Құрманғазы ауданында тұратыны белгілі болды. Апелляциялық сатыдағы сотпен заңсыз сот қаулысының күші жойылып, əкімшілік іс жүргізу өндірісі «істі» болған азаматтың əрекетінде құқық бұзушылықтың құрамы болмауына байланысты өндірістен қысқартылды. Атырау облысы.

 Басты байлық

Мейірбике – мерейлі мамандыќ

Елімізде медициналық көмек сапасын жақсартуға жіті көңіл бөлу басты назарға алынған. Осы орайда Денсаулық сақтау министрлігі қыруар жұмысты жүзеге асыру үстінде. Тіпті, аккредиттеудің ұлттық стандарттары халықаралық қағидаларға сай жаңартылды. Ал мейірбикелік міндетке зор жауапкершілік жүктелетіні баршаға мəлім. Аккредиттеудің жаңартылған стандарттарында аталмыш мамандық медициналық көмек сапасын жақсарту құралы ретінде қарастырылған. Мейірбикелік іс арнайы машық ты, білімді жəне оны қолданудағы ептілікті қажет етеді. Науқастарды емдеуде медбикелердің орны ерекше. Яғни, ол емделушінің жай-күйін дер кезінде бағалап, жалпы жағдайын жақсартуға, асқыну қауіптерін мейлінше азайтуға септігін тигізеді. Сондай-ақ, тиісті ұлттық стандарттың талаптарын орындайды. Стандарттың басты талабы – пациенттің күтіміне, жағдайының жақсаруына назар аудару, аурудың асқынбауын болдырмау. Егер дəрігер патологияны, ауруды зерттесе, мейірбике науқастың емделу барысындағы жай-күйін бақылайды. Сондықтан да мейірбикелік күтім маманның кəсіби дайындығын, оның пациентке қамқоршы болуын міндеттейді. Бұған қоса медбике азаматтың басты қажеттілігін (əдет, кəсібі, т.б.), мінез-құлық ерекшелігін естен шығармағаны жөн. Бұл дегеніміз жұмысынан қателік жібермеуге талпыну, медициналық қызмет көрсету үрдісінде асқынуды болдырмау. Ол үшін жұмыстың белгілі бір стандарты енгізіледі. Ереже, нұсқама, алгоритм, клиникалық тəжірибе бойынша нұсқаулықты жасауда барлық деңгейдегі медициналық ұйым қызметкерлері қатысады. Оның бəрі аккредиттеу стандартына сəйкес дайындалуы тиіс. Медициналық ұйымдар

жұқпалы аурулардың алдын алу шараларын жасауы тиіс. Орта медициналық қызметкер жұқпалы ауруларды бақылау бағдарламасының жүзеге асырылуына да жауапты. Стандарттарды қол дану мейірбике жұмысын жеңілдетеді, бұйымдар мен уақыттың босқа шығындалуын азайтады, сабақ тас тықты қамтамасыз етеді, па циенттерге қыз мет ету сапа сының жəне ем деу нəтижелерінің көрсеткіштерін жақсартады. Мейірбикелер медициналық ұйымның құрылымдық бөлімшерін дəрідəрмекпен қамтиды. Денсаулық сақтау саласындағы қызмет көрсетудің сапасы көбінесе мейірбикелердің жұмысына байланысты бағаланады. Себебі, емдеу барысында мейірбикелер емделушілермен тығыз байланыста болады. Дəл осы деңгейде емделушінің медициналық қызмет көрсету туралы ойы қалыптасады. Пациентпен сенімді қарымқатынас орнату, емделушінің пікірін сыйлау медициналық көмек көрсету үрдісінде маңыз ды рөл атқарады, əрі науқас жайлы жеке ақпараттың құпиялылығы қамтамасыз етілуі тиіс. Демек, аккредиттеу медициналық сапаны көтерудегі басты құралдардың бірі. Батыс елдерінің тəжірибесінде мейірбике азаматтарды қабылдап, науқасты қайда жіберетінін анықтайды. Денсаулық сақтау саласында мейірбике беделін үнемі көтеруге көп көңіл бөлінуде. Бүгінгі таңда Қазақстанда 150 мыңнан астам мейірбике денсаулық күзетінде қажырлы еңбек етуде. Орта медициналық қыз меткерлерді даярлаумен елімізде 28 мемлекеттік жəне 40 жекеменшік медициналық колледж айналысады. Бір сөзбен айтқанда, мейірбике – мерейлі мамандық. Салтанат ЖАБЫҚОВА, Денсаулық сақтауды дамыту республикалық орталығына қарасты Аккредиттеу орталығының жетекші маманы.


 Зерде

 Өңір өмірі

Тегінде кең қолтык, мол қолды, мырзалау да халықпыз ғой. Соларымыз алысберіс, барыс-келіс дейтіндей тіршіліктің тынымсыз қарым-қатынастарынан ғана емес, айтылар лебіз, берілер бағалардан да білеулене білініп қалып жатады. Əсіресе, əсіре мадақ, асыра асқақтатуларымыздан. Кейде елге, қоғамға белгілі бір салада еңбегі сіңген елеулі бір азаматты «қайталанбас тұлға» деп үзілді-кесілді үкімдей етіп атайтынымыз бар. Ал өтесі уақыт болса келе-келе əлгі берілген бағаның бояуын оңдырып, мəйегін солдырып тастайды. Бұл жиілеу кездесетін жағдай. Сирек ұшырасатыны – бір шын мəніндегі ерек, ересен тұлғаны қайталай алмай уақытыңыздың, замандарыңыздың өзі əлекке түседі. Тарих анасы – мезгілді солай «əлекке салып» қойғандардың бірі əрі бірегейі, менің пайымымда, Балуан Шолақ – Нұрмағамбет Баймырзаұлы.

бұлшық еттерін тістету, сом темірді майыстырып білекке, мойынға орау, болат құбырды бырт-шырт сындыру, атпен шауып келе жатып оның сауырынан өтіп ерге қайта отыру секілді басқа да қайран қаларлық өнерлері елге жиі көрсетіліп, қазақ даласында цирктің негізі қаланып еді... Жаратушы Алла оны тəннің ғаламат қуатымен келетін осындай сан қырлы өнердің өрде озар ақтаңгері етіп қана қоймай, оған қай заман, қандай қияметте де шыңдалып шиыршық атпаса мүжіліп мұқалмайтын асқақ та асыл рух беріпті. Ал мұндай рух мына жалған дүниенің қай қапасына болса да

Балуан Шолаќ Арғынбай БЕКБОСЫН.

Қазақ халқының арғы-бергі өмір-болмысындағы ең жарқын тұлғалардың бірі, атының өзі-ақ жасығанды жігерлендіретін, тасығанды тəубесіне келтіретін қаһарман серінің мына дүниеге келгеніне 150 жыл, ана дүниеге кеткеніне 95 жыл толып отырса да ол қайталанған жоқ. Сан қырының бірі біреуде кездескенімен өзгесі табылмайтын нағыз біртуар тұлға! Тағдыр-талайына жазылған бірде кесек, бірде нəзік шынайы сезімнен өлең өретін аңқылдаған ақын, өлеңіне тек өзіне ғана тəн дыбыстық бояуының мейлінше қанықтығымен ерекшеленетін əн шығаратын ғажайып сазгер, Көкшетау, Хантау, Алатау, Қаратаудан əн асырған əнші, ат ойындарының асқан шебері, құралайды көзге атқан мерген, қыран баптап құс салған əйгілі саятшы, көргеннің көзі тояр көрікті, жауырыны жерге тиіп көрмеген теңдессіз балуан, ертектегі тау көтерген Толағайдай алапат күш пен фəниге келіп, бақиға озғанша халқым, қазағым деп соққан ұлы жүрек иесі. Осынау жауһардай жарқыраған асыл қасиеттерінің бəрі емес, бірі ғана біреудің басына қонса, сөз жоқ, дабысының даңғайыр боларына соның өзі-ақ жетер еді. Ал рахымы мол Аллатағала бұдан аттай 150 жыл бұрын Көкше өңіріндегі Бұланды орманының бір пұшпағы – Тастыөзектегі Үйсін ауылында ағаштан түйін түйетін шебер Баймырза Жарықшақұлы мен оның құдай қосқан қосағы Қалампыр Жетпісқызына өсе келе əлгіндей қасиеттің бəрі өн бойынан табылатын дулыға сыймас торсық шекелі, екі көзді тостағандай ұл сыйлап тек Тəңірге ғана тəн жомарттық жасапты. Сəбидің есімі Нұрмағамбет еді. Иə, бұл 1864 жыл болатын. Дəл осы жылы патшалы Ресей əскерлері түстіктегі Əулиеата мен Шымкент, Түркістанды алып, Қазақстанды отарлауын толық аяқтаған-ды. Енді қорғансыз халықтың жер-суын тартып алып, оған қарашекпенділерді біржолата орнықтырып, елге еңсе көтертпестен езгіні тындыра беру ғана қалған-ды. Ұлы даланың соңғы тұяқ серперлері – Исатай, Махамбет, Кенесарылар келмеске кеткеніне де талай заман болған. Қазақтың көз жасын сүртетін жарық жаһанда ешбір құдіретті де жанашыр алақан қалмағандай кезең еді ол. Сондай мезгілде осынау өлкеде əуелі Қотыр, Шортан, Бурабай станицаларын салған отаршылар енді Көкшетау мен Қараөткелдің қақ ортасына жəне бір бекініс салуды қарастырады. Ол үшін ұядай ғана Үйсін ауылы таңдап алынады да қылыш, мылтық асынған жендеттер жетіп келіп, ауылдың жас-кəрі, еркек-əйелін қамшының астына алып үйлерінен қуып шығып, үй-жай, қора-қопсыға от қояды. Сөйтіп, бір ауылды бірақ күнде жоқ қылады. Мынадай сұмдыққа қарсы қылар амалы жоқтықтан күйініп жылаған əкесі Баймырзаны көрген сəби Нұрмағамбет кесілген ағаш дөңбектің үстіне шығып: – Жыламаңызшы, əке?! Мен бойым мынадай болғанда бұлардан кек қайтарамын! – дейді көзі оттай жанып. Бала батыр сертінде тұрады. Есейе келе кекті бір емес, сан мəрте қайтарады. Құдай берген ересен күш-қайраты мен асқақ рух, ар-намысының арқасында отаршылдардың ұлығына да, ұлтарағына да дес бермейді. Ол жүрген, жүреді-ау деген жерде казак-орыстардың қайсысы болса да момын қазақты бұрынғыша қорлай беруден, қиянат жасаудан тайсалады, айылын жиып, аулақ кетеді. Өмірінің осы қырын алып қарағанда Балуан Шолақ əріректегі Сегіз серімен, одан кейінгі Жаяу Мұса, бертініректегі Мəди, Иманжүсіп, Батақтың Сарысымен тағдырлас па дегендейсіз. Қуғын-сүргінге ұшырауы, абақтыға отыруы да ұқсастау болғанымен одан шығуы басқашалау. Соның бірін Шөкеңнің өзі «Атадан ұл тумайды мендей сабаз» дейтін шағын дастан тəріздес сюжетті өлеңінде өте əдемі суреттейді. Оқырманға қызықтылығы үшін туындыны түгелге жуық келтірейік: – Атадан ұл тумайды мендей сабаз!.. Түрмеде жатыр екен өңкей маңғаз. Алты күн Ақ түрмеге қамаған соң, Түсірді мировойдан маған қағаз. Ақылым бір басыма емес арзан, Тауаным шағылған жоқ бұл қағаздан. Қағаздың мен түріне қарап тұрсам, Жеті жыл кəтіргіге мені жазған!.. Бозбала, мықты болсаң-қасты жемір, Тісіңде қайрат болса-тасты кемір. Жүрегі қамалғанның шайқалсын деп, Сегізкөз қабат қылып қаққан темір... Бойыма күш біткенге еттім шүкір, Қажысам абақтыда-бетке түкір. Темірін екі жұлқып тартқанымда, Кірпіші жерге түсті күтір-күтір... Жігітпін тəңірі басқа жаққан шырақ, Күшіме не тұрады менің шыдап. Аяқ пен қолымдағы бұғаулардың, Шынжырын сол арада үздім бұрап... Сұрасаң Қотыр, Шортан біздің болыс, Алты-ақ күн Ақ түрмені қылдым қоныс. Секіріп терезеден қақпа барсам, Күзетші қалғып отыр екі орыс.

7

www.egemen.kz

22 мамыр 2014 жыл

Қасқайып қалғығанға күліп тұрдым, Оларға күш жетерін біліп тұрдым. Екеуін екі қойып талдырдым да, Ілгері одан əрі жүріп бердім. Тəуекел алсын ерді панасына, Ақылдың қараңдаршы данасына. Қалдырып кетем бе деп Ақбоз атты, Кеп кірдім мировойдың қорасына.

Ақбозат білінбейді біздің сорға, Жануар, түстің бе əлде жайған торға?.. Есігін конюшнаның бұзып кіріп, Шығардым бірі рысак, бірі жорға... Ойласам, мына дүние жалған екен, Іздеген мақсатына барған екен. Ақбозға келерімді менің біліп, Есікке шойын құлып салған екен. Оңдаған бала жастан менің жолым, Білмедім дүниенің оң мен солын. Бойыма осы күшім қалай сыйған, Құлыпты жұлып алды шолақ қолым. – Ақбозат, айналайын менің қалқам! Сен үшін талай тасты қылдым талқан – Жетектеп шылбырынан шығарғанда, Аяған басты атым алшаң-алшаң. Жылқыны неге керек босқа мақтап, Атты айт, мінген ерін жүрген сақтап. Тоғыз жыл топқа мінген жануарым, Иегін салды иығыма екі жақтап... Атадан ұл тумайды мендей сабаз, Түрмеде қалды шіркін талай маңғаз. Мировой қорлығына шыдай алмай, Түбінде фонарының жаздым қағаз. «Түрмеге алты күндей болдым қонақ, Сөйлеуге мизамыңды тілім олақ. Жорға мен Ақбозатты алып кеткен, Сұрасаң, менің атым – Балуан Шолақ!». Жалынды жүрек, тегеурініне темір де шыдамас күш-қайрат, мұқалмас жігер, асқақ рух, пырақ тектес Ақбозат... Мұның бəрі қосыла келе Күн астында қос қанаты жарқ-жұрқ етер нағыз поэзияға, көкке шаншыла өрлер өзгеше əнге айналмай ма?!.. Олар тұтаса, тұлғалана келе Балуан Шолақ болып кетеді... Балуан Шолақ демекші, Нұрмағамбетке осындай лақап аттың тағылуы жайлы əрқилы əңгіме бар. Жамбыл атамыз жақсы көргендіктен «Балуан Шолақ» деп атап кеткен Сəбит Мұқанов өзінің əйгілі хикаятында мұндай атты оған əкесі Сағынайдың асында атақты Паң Нұрмағамбет берді дейтіні белгілі. Үш жүзге сауын айтылған ол айтулы ас берілген 1876 жылы Нұрмағамбет небəрі 12-ақ жаста болған екен. Мұншалықты баланың атақты түрде балуанмен белдесуі еш қисынға келмейтін сияқты. Жəне де ол өз өлеңінде: – Баласы Баймырзаның Балуан Шолақ, Оң қолым отқа күйіп болдым олақ, – дейтіндей Нұрмағамбет балуан ретінде танылған кезінде саусағының кемістігіне орай Балуан Шолақ деген атауын халықтың өзі берді деу шындыққа сай келетін секілді. Қалай болғанда да осынау есім бар қазақтың жүрегіне мейлінше ыстық, баршаға рух беретіндей қасиетті атқа айналғаны анық! Бірсыпыра деректерге қарағанда арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты дейтіндей жас ұланның алғаш рет балуан ретінде топқа түсуі 15 жасында, 1879 жылы Шортанның (Щучинскінің) базарында Қорған жақтың бір байбатшасына ере келген көк көз, ақсары дəу ақшаға күресіп, казак-орыс пен қазақтың небір мықтыларын жер қаптырып жатады. Жасөспірім Нұрмағамбет үлкендердің «кəпір кəпірлігін істеп, бір жеріңді мертіктіріп жүрер, қой» дегеніне қарамастан белдесіп, түкті кеудені астына басады. Қаршадай басымен ə дегеннен-ақ туған ел-жұртының абыройын осылайша асырған оның атақ-даңқы тез жайыла бастайды. Ендігі бір əйгілі күресі 1895 жылы ол кезде ұлы князь, кейіннен Ресейдің ең соңғы патшасы II Николай Омбыға келгенде болады. Балуандардың бəрін қирата жеңіп, ең соңында атақты Каронның қабырғасын қаусатады. Қазақ жігітінің ғажайып ерлігіне риза болған болашақ патша аты жазылған алтын сағат сыйлайды. Бұл сыйдың кейін ұлықтар мен опасыз болыстардың талай бəлесінен құтылуына да септігі тиеді. Осы жеңістен кейін Шөкең алғаш рет: – Бұл күнде отыз бірде менің жасым, Қамалдың бұзатұғын тау мен тасын. Залог сап жетпіс бес сом күрескенде, Сындырдым Карон балуан қабырғасын, – деп өлеңдеткен екен. Мұны ол кейін қайталаған кезінде сол тұстағы жас мөлшеріне қарай «қырық тоғызда... елу бірде...» дегендей өзгертіп айтып жүрген көрінеді. Асылы Нұрмағамбет атамыз өзінің сүйікті інісі, қазақ даласының тағы бір атышулы алыбы Қажымұқандай бірыңғай күреспен айналысуды кəсіп етпеген. Ал жастау кезінде Ресей империясының орталығына барып күш сынасқанда атағы айдай əлемге таралар ма еді, кім білсін. Оның есесіне төсіне тас қойғызып балғамен ұрғызу,

қамалып, етегін жасқа, көкірегін шерге толтырып отыра алмайтыны хақ. Қандай зұлматқа болса да қасқайып қарсы тұрып, Махамбет атамызша айтқанда, «ақырып теңдік сұрайды», Шерхан ағамызша айтқанда, «ноқтаға басы сыймайды». Балуан атамыздың «қамалдаң бұзатұғын тау мен тасын» деуінде үлкен астар жатыр. Ол бұл сөзбен өзі бір-екі рет қамалып шыққан ақ патшаның абақтысын айтып отырған жоқ, рухани азаттықты берсе қолынан, бермесе жолынан алуды мақсат тұтатынын меңзеген. Осындай мақсат-мұрат жүрегінің еркіндік кеңістігін үздіксіз, үзіліссіз тілеуі Адамата-Хауанадан бергі адамзаттың ең үздік өнеріне мейлінше еркін де іркіліссіз алып келді. Ол – əн мен өлең, өлең мен əн, қазақ топырағында айрықша өркен жайған қайталанбас қызыл-жасылды қымбат көрініс – сал-серілік еді. Тоғыз жасынан бастап Арқаның əсем əндерін əуелеткен Балуан атаның сазгерлігі де ерте басталғанға ұқсайды. Табиғатынан өжет, өзіндік ой-пікірі ерте оянған ол Көкше өңірі аспанындағы жарқыраған жұлдыздар іспетті Біржан сал, Ақан сері, Үкілі Ыбырай секілді саңлақтар сарыны, өнер үлгілерімен ғана шектеліп, өз үнін құмықтырып, жарық дүниеге жар салмастан тұра алмас та еді. Осындай жаратылыстық жағдайынан болса да сазгерлік таланты ертеден ашылып, дүйім елге таныла бастаған тəрізді. Бүгінгі күнге жеткен əндерінің ұзын саны 50-ге жуықтайды екен. Төрт əнін алғаш рет нотаға түсіріп, 1925 жылы шыққан «Қазақ халқының 100 əні» атты жинақта жариялаған – ұлтымыздың музыка өнерінің үлкен жанашыры Александр Затаевич. Ол кітабында: «Балуан Шолақтың мен жазып алған əндерінің ішіндегі тамашасының бірі – «Сарын». Бұл өзінің виртуоздығымен, көсіле шырқалатын қасиетімен ерекшеленеді» дейді. Балуан əндерінің келесі бір түгендеушісі Борис Ерзакович екенін зор алғыспен еске алу лəзім. Ол сонау 1938 жылы музыкалық фольклорды жинау мақсатымен құрылған экспедициямен Көкше өңіріне келіп, Шөкеңнің бірталай əндерін жазып алады, түр-түсі жағынан əкесіне өте ұқсайтын, Шөкеңнің өзі «əттең, Бəтенім ұл боп туғанда ғой!» деп өкінетін сүйікті қызы Бəтима – Бəтеннің отбасында болады. Ал 1952 жылы атақты абыз ата, əнші, сазгер Кенен Əзірбаевтің орындауында 11 əнін нотаға түсіреді. Асыл мұраны жинауға Зейнұр Қоспақов, Гүлнар Молдашова,

Талиға Бекқожина сияқты музыка мамандары да елеулі үлес қосады. Балуан Шолақ əндеріне оларды жадынан шығармай, таңдайынан тастамай жүрген халқымыз өз бағасын көп заманнан бері беріп келеді. Саз өнерінің майталмандары – корифейлері əр кездері айтқан пікірлері де аса құнды. «Ғалия» əннің төресі, үлкен жүректен, шынайы сезімнен шыққан əн. Мұнда лирика да, ғашықтық, ынтықтық сезім де, Балуан Шолаққа тəн алапат күш те бар», деген ұлттық мəдениетіміздің ұлы қайраткерлерінің бірі академик Ахмет Жұбанов. «Балуан Шолақ əндері мені еркекке лайық өзіндік əуенді – ырғағымен, күрделі ритмикалық əуезімен жəне поэтикалық өлеңнің қуаты əрі батырға тəн рухымен баурап алған-ды», деген Борис Ерзакович. Балуан Шолақ əндерін көздің қарашығындай сақтап, шеберлікпен орындап халқымызға қайта сыйлаған Кенен Əзірбаев, Тұрысбек Елеубеков, Молдахмет Тырбиев, Мұса Асайынов, Игібай Əлібаев, Қосымжан Бабақов, Елубай Өмірзақов, Нұғыман Əбішев, Мұхтар Өтебаев, Мағауия Көшкінбаев, Жəнібек Кəрменов секілді өнерпаздардың рухтарын асқан разылықпен жəне бір еске алып, Қайрат Байбосынов бауырымыз бастаған бүгіндегі бірталай өнер өрендеріне алғыс айтсақ керек-ті! Бұл ретте сондай-ақ Шөкеңнің Жетісуды аралаған кезінде шығарған «Сусамырдағы əн», «Қырғыздағы əн», «Қаратауда қалың ел», «Жетісумен қоштасу əні» сияқты бұрындары жалпы жұртқа белгісіздеу болып келген шығармаларын жинастырып, саздық қазынамызға қосып кеткен көрнекті қаламгер Балғабек Қыдырбекұлы ағамыздың рухына да бас ию лəзім. Балуан Шолақ қасына інісі Тəуекел бастаған сегіз серік алып Алатау атырабына 1914 жылдың жазында келеді де сондағы жалпақ елді, бұрынғы ата-бабалары өсіп-өнген өлкені, тіпті, бауырлас қырғыз елін де армансыз аралайды. Өзінен бұрын дабысы жеткен даңқты ұлын мұндағы жұрт хан көтеріп қарсы алады. Бір ғана атақты Ноғайбай ауылында екі айдай думан құрады. Сəт, Мəңке, Дəуітəлі, Байболат, Қожбанбет, Бұралқы, Керімбай секілді жақсы-жайсаңдардың ардақты қонағы болады. Риясыз сый-сияпат көреді. Аталас ағасы Жылысбай бай секілді кісілер тайтұяқ алтын , үйірлі жылқы сыйлайды. Елдің құрметіне риза көңілден əн-өлең туады. – Баймырзаның баласы Балуан сері, Араладым Үйсінді ары-бері. Жетісудың жеріне аунаған соң, Тарқап кетті ішімнің қайғы-шері, – дейді. Сері мұнда да өндірдей өнерлі жастардың басын қосады, Арқаның інжу-маржан əндерін үйретеді. Бейсе бай Қаратайұлы, Бейсенбай Үмбет байұлы, Кенен Əзірбайұлы, Шүкітай Əбдікəрімұлы секілді талантты ізбасарлар табады, əсіресе, Кененді қасынан тастамайды. Əлі есте, 1959 жылғы маусымда Кенен атаның үйінде болғанымда ата-тегімді сұрап біліп: «Айналайын, менің Кенен болуыма шарапаты тиген Балуан Шолақ ағамның аталас ұрпағы екенсің ғой! Қане, бетіңнен сүйейінші», – деуінің өзінде де Шокеңе деген шексіз құрмет, тəнтілік жатса керек. «Менің ұстаздарым Сарыбас, Жамбыл, Балуан Шолақ» деп отырар еді киелі қария... Балуан Шолақ Көкшетаудан алыстағы Алатау мен Қаратауға ат арытып, тон тоздырып неліктен келді? Желігін мезгіл желі ұшырғанмен солығы басыла қоймаған сал-серілік сейілі ме?.. Жоқ, басты мақсаты жасының егделікке беттеген шағында болса да ата-бабаларының байырғы мекенін көріп, ондағы туыстарын тауып танысып қайту болатын. Осы ретте Шөкеңнің ата тегін, онда да тікелей қатыстыларын қайталай кетейік. Үйсіннің ұлысбегі Бəйдібектің Домалақ Ана атанған əйелі Нүрилəдан туған Тілеуберді-Жарықшақ, ЖарықшақтанДулат, одан Шымыр, одан Бекболат. БекболаттанҚарымбет, одан Сəмбет. Сəмбеттен-Қосы. Ол ұлы Төле бидің төңірегіндегі батырлардың бірі, Аңырақай шайқасына мыңбасы ретінде қатысқан. Сол Қосы батырдың алты ұлының кенжесі (жеңгелері Кенжесары деп атаған) Қойайдар жеті жасында Төле бидің көзіне түсіп батасын алған, кейін белгілі батыр, би болған. Қойайдардан Досмамбет, одан Сейтімбет, одан Есентай. Есентайдан Қазанғап, одан Жарықшақ, одан Баймырза. Баймырзадан Нұрмағамбет – Балуан Шолақ!.. Ал Хантауы етегіндегі Далақайнар, Бұлан байды жайлайтын сəмбеттің Тулақ батыр бастаған бір шағын ауылының сол бір алмағайып заманда солтүстікке үдере көшуіне себеп Қазақ елінің оңтүстігін отарлап отырған қоқандықтардың көрсеткен қорлығына төзбей, олардың төрт-бес өкілінің көзі жойылуы еді. Көп азаппен Көкшеге жеткен ағайынға мұндағы ақсары керей мен арғынның атығай, қарауылы өзара келісіп кең қоныс береді. Сөйтіп Үйсін ауылы пайда болып, онда Есентайдың Қазанғабы да ержетеді, екі əйелінен он ұл сүйеді. Немересі Баймырзаны Абылай ханның қарауылдан шыққан айтулы батыры Қанайдың тікелей ұрпағы Қалампыр сұлуға үйлендіреді. Екі жағынан да осындай текті, Арқа мен Алатау, Алтай мен Атырау арасындағы күллі қазақтың Балуан Шолағы нағыз кемел шағында, екі-үш-ақ күн ауырып, 1919 жылғы 18 қаңтарда қайтыс болады. Ағайындары Шөкеңнің тізесі батқан қарашекпенділер мəйітін қорлар əрі қазақ қаһарманының жоқтығын білсе жығылған жалдары күдірейіп шыға келер деп жасырып жерлейді. Кейініректе Жайық Бектұров, Марат Нəбиев секілді игі-жақсылар бейіттің басын қарайту жөнінде біраз əрекеттер жасайды. Бірақ тек Тəуелсіздік алғаннан кейін ғана ел ес жиған соң Балуан атаның 140 жылдығы аталып ас беріліп, 2005 жылы Жамбыл облысы жұртшылығының күшімен сəулеткерлік өнердің үлгісіндей биіктігі жиырма метрге жуық стела, сегіз қырын бейнелейтін гранитті шағын төбе орнатылды. Құдайға шүкір, Қаныкей бəйбішесі екеуінің бүгінде Исажарынан да, Құдайбергенінен де тараған немере, шөбере-шөпшектері өсіп-өніп жатыр. Амандық болса, биыл ұлы аталарының 150 жылдығын ел-жұрттың ортасында атап өтпек... ...Əдетте Балуан атамызды еске алған сайын менің көз алдыма ол кісімен қатар Махамбеттің ой-қиялымдағы, Бауыржанның көзімен көрген бейнелері елестейді де құлағымда Фирдоусидің өзім аударған мына сөздері жаңғырығады: – Ұмыт болар бəрі мына опасы жоқ жалғанда, Екі-ақ нəрсе ел есінде қалып жатса таң қалма: Қаһарманның ерлігі мен асыл сөзі дананың, Өте берер бұзып-жарып ғасырлардың қамалын...

Атбасар

ауданында жаѕа їйлер салынуда Бақберген АМАЛБЕК, «Егемен Қазақстан».

Ақмола облысы əкімдігі тарапынан Атбасардағы су тасқынынан зардап шеккендер жайы мен қайта құру жұмыстары күнделікті ба қылауда ұсталуда. Бүгінгі күнге дейін 379 тұрғынға материалдық, 107 адамға қаржылай көмек көрсетілді. Құрамында 141 мүшесі бар 41 отбасы жалға алынған пəтерлерге қоныстандырылған. Сондай-ақ, гуманитарлық көмек есебінен 529 тұрғынға азық-түлік пен киім-кешек үлестірілді. Бұл жөнінде облыс басшысы Қосман Айтмұхаметовтің кезекті сапары барысында толық мағлұмат алдық. Облыс əкімі қаладағы №1 жəне 5 мектептерде тұрғындармен кездесу өткізіп, əрбір кісінің сұрағына нақты жауап қайтарды. Мұнда зардап шеккендерді уақытша қоныстардан жалдамалы пəтерлерге ауыстыру жайы өзекті болып отыр. Бұл бағытта, қаржы көздерін топтастыру арқылы, қолда бар мүмкіндіктің барлығы жұмылдырылатыны, көп ұзамай жаңа үйлер де бой көтеретіндігі айтылды. Журналистер су тасқынынан зардап шеккен аумақты аралап көріп, облыс əкімі өткізген мəжіліске қатысты. Онда облыстық басқармалар басшылары мен Атбасар ауданының əкімі Ж.Нұркеновтің есептері тыңдалды. Аудан əкімінің айтуынша, бүгінгі күні жолдар мен ғимараттарды қалпына келтіру жəне құрылыс жұмыстарын жүргізуге қажетті барлық сараптамалық-техникалық құжаттар əзірленіп қойылған. Бүгінгі күні су шайып кеткен 18,3 шақырымдық жолға ағымдағы, 3,1 шақырымдық жолға күрделі жөндеу жұмыстары қолға алыныпты. Қалпына келтіру барысында 3 су өткелін жөндеу жұмысы да жоспарланыпты. Ең қуаныштысы, зардап шеккен тұрғындарға арналып 45 пəтерлік екі үйдің құрылысы басталғанын айтуымыз керек. Облыс басшысы мердігер компаниялардың сапа көрсеткіштерін жақсартып, уақытты тиімді пайдалу қажеттігін тапсырды. Жалпы, зардап шеккендерге арналып Атбасарда 45 пəтерлік төрт үй салынады жəне бұрынғы медициналық колледждің жатақханасына қайта құру жұмыстары жүргізіліп, онда 29 отбасы орналастырылады деп жоспарлануда. Ақмола облысы, Атбасар қаласы.

Сот жїйесіндегі сапалыќ жаѕєыру

Ақтөбе облыстық сотында үстіміздегі жылдың алғашқы тоқсанында облыс соттарының атқарған жұмысы жəне азаматтық сот өндірісіне судьяның қатысуымен бітімгершілік рəсімдерді (сот медиациясы) енгізудің қанатқақты жобасын түсіндіруге арналған баспасөз мəслихаты өткізілді. Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Онда облыстық соттың төрағасы Ерлан Айтжанов сот істері бойынша статистикалық деректер мен қаралған істер бойынша жаза тағайындау, сотқа көп түсетін істер санаты, электронды сот ісін жүргізу жөнінде мəліметті жариялап, сот медиациясы қанатқақты жобасын түсіндірді. Содан кейін кеңсе басшысы Əсет Мəмбетовке сөз берді. Ол өз кезегінде Жоғарғы Сот арқылы іске қосылған орталықтандырылған жергілікті соттардың интернет ресурсы бойынша жаңалықтар – Саll-орталығы, істердің қаралуы, сотқа барудың картасы, Жоғарғы Сотта игерілген бейне-трансляция, алдағы уақытта енгізілетін онлайн қабылдау бойынша ақпарат беріп, халыққа қызмет көрсетуде сот жүйесінің біршама ілгерілегенін атап өтті. Осы кезеңде Ақтөбе облысының соттарымен сот төрелігін жүзеге асыру, сапасын көтеру мен сот істерін жедел қарау, сондайақ, мемлекеттік жəне орындаушылық тəртіпті көтеруге бағытталған бірқатар кешенді шаралар жүзеге асырылған. Сот ісін электронды жүргізу бойынша насихат жұмыстары да белсенді жүргізіліп келеді екен. Облыс соттарында 1010 талап-арыз электрондық нұсқада қабылданған. Сондай-ақ, көрсетілген кезеңде облыс соттарында 3585 сот мəжілісі үн-бейне жазба құрылғысын қолдану арқылы өткізілген, 2013 жылдың сəйкес кезеңінде бұл көрсеткіш 2531-ді құрапты. Бірінші тоқсанда облыс соттарымен тараптарға 2249 СМС хабарлама жолданса, «Электрондық бақылау жүйесі» қанатқақты жобасымен соттарға өз істері бойынша ақпарат алу үшін барлығы пароль алуға 28 азамат арызбен жүгінген. Өткен кезеңде облыс соттарымен барлығы 585 қылмыстық іс қаралған. Сотталғандардың басым көпшілігі ұрлық, тонаушылық, бұзақылық, денсаулыққа қасақана ауыр жəне орташа ауырлықтағы зиян келтіргені үшін жазаланған. Азаматтық іс жүргізу өндірісінде тұрғын үй жəне отбасы даулары басым, соның ішінде алимент өндіру бойынша даулар, сондай-ақ, несие мəселелері, салық төлемдері бойынша салық органдарының талаптары, шарттық міндеттемелер жəне мемлекеттік сатып алу туралы даулар баршылық. Баспасөз мəслихатына қатысқан бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің бірқатар сұрақтарына нақты жауап берілді. Ақтөбе облысы.


8

www.egemen.kz

22 мамыр 2014 жыл

 Толғауы тоқсан тіршілік Жүйкесі əлсіз адамдардың мұны оқымай да қойғаны дұрыс па дейміз. Өйткені, бір адамның айла-амалы сонша жұрттың тағдырын ойыншыққа айналдырып, ақыр аяғында бірнеше бейкүнə жанды тақырға отырғызуы мүмкін деп кім ойлайды? Көптеген адамды зар қақсатқан алаяқтың бүлдірген əрекетін жəне оған қоғамның атына кір кел тіруге «көмек көрсеткен» «қамқоршылардың» ісін түгел баяндап шығу мүмкін емес. Біреулер мұндайлар көп жəне оларға дем беріп, айдап салып қою шылар одан да көп дейді. Солай екені де рас. Дегенмен, біздің қоғамда адал адамдар да көп екенін ескерген жөн. Адал адамдар

қарасын байқап, содан күдіктенгендей болады. Соншама адамға бұл бес қабатты үйден қалайша бəріне жетерліктей пəтер берілмек деген бір тосын ой келеді. Бірақ Б.Мыңжанов оған сол кезде онша мəн бере қоймайды. Оның үстіне балаларының туған анасы емес, кейінгі алған əйелі ЖШС директоры В.Мұқановамен кəдімгідей жақын танысып алады. Бұған қолайлы сəттің туғанын күнде айтып, үйді тезірек сатып, бөлек шыққанды жөн көреді. Сондықтан үйді сатайық, бөлек шығайық деп қақсап қоймаған əйелі Гүлайымға сенімхат жазып береді. Ал В.Мұқанова болса, осы сəтті шебер пайдаланып, жоғарыда аталған, яғни салынып жатқан бес

еді. Үйді сатқан күні-ақ кешкісін белгісіз біреулер топырлап толады. Арақ ішу, былапыт сөздер айту, ұрыс, төбелес басталған сол сəттен. Медет болса күнде жұмыс істейді. Жаңа босанған жас келіншегін үйде жалғыз қалдыра алмайды. Сарайды уақытша паналап жатқан оған күнде ертеңгісін жас келіншегін бесіктегі сəбиімен алып ата-анасының үйіне апаруына тура келеді. Кеште жұмыстан қайтарда келіншегін сəбиімен қайта сарайға алып келеді. Жұмысы қаланың бір шетінде, əйелінің ата-анасы қаланың екінші шетінде, ал сатыл ған, яғни бұрынғы өз үйінің сарайы үшінші бір жақта. Медет осынау қиындыққа амал жоқ көнеді. Бірақ жас баламен əйелі

де жоқ. Тым-тырыс өлі тыныштық. Сөйтсе В.Мұқанова деген ойдан-қырдан құжаттарды жинап, үй тұрғызам деп жұмысшыларды жалдап, қағылғансоғылған техника лар ды сүйреп əкеп қойыпты. Ол өзінің құрылыс компаниясын заңды нөмірмен тіркеткен. Сөйтіп, өзінің ЖШС басқа тағы бір ЖШС-нің жеке шаруа шылығын жүргізіп, банктен есепшот ашыпты. Содан құрылысын өзі бастаған бес қабатты үйге үлескер болыңдар деп талай салымшылардың қаржысын жиыпты. Əрине, алтын көрсе періште де жолдан таяды дегендей, жаппай алып, жеп жатқан өзгелер секілді алаяқтық ісім білінбей қалады деп ойлады ма екен,

қызы банкке түскен бұл ақшаларды судай сапырып, өз пайдаларына жаратқан. Пəленбай миллион АҚШ долларын қалтасына басқан олар елордалықтың бұл кезде əлі түсіне де еніп көрмеген зəулім коттедж тұрғызып, астарына əрқайсысы шетелдік ең қымбат та жүрдек көліктерді мініп, түк болмастай жүре беріпті. Көкелеріне сенген ғой. Ал сын сəтте ол «көкелерінің» де жалт берерін білмеген сыңайлы. Өйткені, ол біреулерге сенім артпаса мұндай сорақылықтарды жасау мүмкін де емес, жалғыздың қолынан да келмейді. Мəселен, соңғы сатып алушы Қарабаева ал дындағылардай емес, Мыңжановтар дың айналшықтап кетпеулерінен

Алаяќтардыѕ айла-амалы ќырыќ шаѕыраќты шайќалтты Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

билікке келсе, арамдардың жолы қысқара тү седі. Міне, соны ескергендіктен бұл оқиға өзгелерге сабақ болса, əрі тиісті мекеменің жауапты шен ді лері алдағы кезеңде мұндай келеңсіздіктің қайталанбауы үшін қорытынды шығара білсе деген үміт бар. Сонау бір кездері, яғни 2001 жылдың көктемінде Ұлы Отан соғысының ардагері Қ.Мыңжановқа Астана қаласы əкімдігінің қаулы сы мен «ОңтүстікШығыс» шағын ауданы 24 «Б» орам, №51 телімді пайдалануға 10 сотық жер беріледі. Ол кезде Ұлы Отан соғысының ардагері Қалихан қария осы бір жер телімінің ұлы мен немересіне қандай тосын сый сыйлайын деп тұрғанын қайдан ғана білсін. Білсе, алмай-ақ қояр ма еді. Бірақ ел болған соң тəртіп бар, тəртіпті қадағалайтын құқық қорғау органдары бар деп сенеді ғой. Əйтсе де дүниежүзі елдерінің белін қайыстырған сұм соғыс жанын жабырқата алмағанда, тəуелсіздік тұсындағы өз елінің жүгермектері тоқ сандағы жасына қарамай жа нын оңдырмай жаралайды деп кім ойлаған. Ол кезде тек жалғыз жаны жараланған осы Қалихан қария ма екен, талайлар алданып қалғандарын білгенде, опынып сандарын соқты. Кейбіреулері шыдай алмай күйіктен жүнжіп кетті, біреулер өзөздеріне қол жұмсады, енді берулерінің сүттей ұйыған отбасы тыныштығы бұзылып, ша ңырақтары опырылды. Ал оларды тақырға отырғызғандардың мұрты да қисайған жоқ, қайта одан əрі майланып, миықтарынан күлген күйі келесі бір жемтіктерін іздеп əлі отырған көрінеді. Сөйтіп, Қалихан қария жер телімін алған соң, онда ұлы Берік Мыңжанов əдемі үй тұрғызады. Ұлы Отан соғысы ардагерінің қуанышында шек болмайды. Алған жер теліміне үй тұрғызылып, ұлы бала-шағасымен қоныстанғанын көрген соң жасы жеткен қария да дүниеден озады. Бұдан кейін Берік Мыңжанов жерүйді сатып, ер жетіп қалған бала лары на көпқабатты үйден жайлы пəтер алмақшы болады. Атшаптырым жерге кең сарайдай үй салынып тұрғанын көрген жұрт бірінен соң бірі саудаласуға ұмтылады. Солардың бірі ретінде В.Мұқанова да хабарласады. Ал ол анау-мынау емес, сол кездегі құрылыс компаниясының білдей директорының өзі екен. Мұндай аты дардай құрылыс компаниясының директоры атану үшін де қолда мемлекеттік билік өкілдері тексеріп берген арнайы рұқсат құ жат тар болуы керек. Жəне ол сол кездегі елордадағы жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтай қаптап пайда болып жатқан құрылыс ғимарат тарындай, бірнеше құрылысты бастап кеткенін де жеткізеді. Б.Мыңжанов алғашқы екпін сенімділігіне үміт артса да, іс жүзінде көрейін деп құрылыс басына келеді. Расында əлгі ЖШС бір бес қабатты үйді тұрғызып, тіпті, аяқтауға таяп қапты. Бұған ақшаларын ертерек салған үлескерлер де баспаналы боламыз деп сенімді жүрген секілді. Басқа əңгіме естілмейді. Алайда, осы кезде Б.Мыңжанов құрылыс алаңына келіп-кетіп жүрген көптеген адамдар

қабатты үйден оларға екі бөлмелі пəтер бермек болып құжаттар дайындайды. Тек ол үшін əуелі Б.Мыңжановтың үйін өзі сатуы керек екен. Сөйтіп, қайран Б.Мыңжановтың үйін сол кездегі нарық бағасымен 21 600 009 (жиырма бір миллион алты жүз мың тоғыз) теңгеге бағалайды. Ол кезде 1 мың АҚШ доллары 120000 теңгеге тең еді. Б.Мыңжановқа деп салынып жатқан бес қабатты үйден берілетін пəтердің құны 9 600 009 (тоғыз миллион алты жүз мың тоғыз) теңге болып бекітіледі. Ал жер үйдің қалған ақшасын ол сатылысымен В.Мұқанова Гүлайымға қайтарып беретін болып екеуара келіседі. Бұл жайдан Берік Мыңжанов бейхабар болатын. Осыған келіскен соң қолында сенімхаты бар Гүлайым мен В.Мұқанова арасында келісімшарт жасалады. Бұл шаруа түске дейін шешімін табады. Істің бұлардың пайдасына қарай жылжығанын естіген Б.Мыңжанов ардагер атасы арқылы алған жер теліміне тұрғызған үйді сатып, екі бөлмелі пəтер алатындығына алғашқыда, шыны керек, қуанады. Сосын балалары күні ертең жайлы пə тер ге қоныстануға шығатын болғандықтан, оларға өздері сатқан үйдің алдындағы сарайды уақытша паналай тұрыңдар деп кеңес береді. Ал Б.Мыңжановтың өзі болса, уақытша ғой деп, пəтер жалдап шығып кетеді. Бар мəселе осы үйді тездетіп сатуда болып тұр екен. Оқиғаның əрі қарай өріс алуы тура бір кинодағыдай дерсіз. Өйткені, В.Мұқанова түске дейін Б.Мыңжановтан үйін сатып алысымен, сол күні түс ауа əлгі үйді жер телімімен қоса Пиканов деген азаматқа асығыс түрде сатып жібереді. Кейін анықталғандай, 21 600 009 теңгеге бағалаған, яғни осы бағаға сатамын деген үйді ол бар болғаны 7 200 000 теңгеге сатып жіберген. Шын мəнінде ол Б.Мыңжановпен мұндай бағаға келіспегені анық, өйткені, оған екі бөлмелі пəтер мен қалған қомақты ақшаны қайтарып беруі керек еді. Ал мына үйді сатуға бұл бағаға кіммен келіскені белгісіз. Не керек, В.Мұқанова түске дейін сатып алған болса, сол күні түс ауа Пиканов келіп, үй менікі деп Мың жановқа зіркіл дейді. Арада көп уақыт өтпей жатып, Пиканов үйді енді Иванов дегенге сатып жібергені белгілі болады. Бұл кезде Б.Мыңжановтың ұлы Медет Мыңжанов жас босанған əйелімен үй алдындағы сарайды уақытша паналап тұрып жатқан болатын. Өйткені, басқа барар жерлері жоқ, пəтер жалдауға қаржы жоқ дегендей, бүгін-ертең беріліп қалатын В.Мұ қанова ның үйін күтіп амалсыз тұрып қалған. Алайда, əне-міне беріледі деген баспананың бітер түрі көрінбейді. Уақыт зулап өтіп жатыр. Бір кезде алдында Пикановтан үйді сатып алған Ивановтың орнына, енді бір күні үйді мен сатып алдым деп Қарабаева деген жетіп келеді. Сөйтіп, Б.Мыңжановтың қайран үйі бейне бір сиқыршының қолына тигендей, бас айналдырған шапшаңдықпен бірнеше адамға сатылып кетеді. Тіпті, Б.Мыңжанов үйдің ақшасын кімнен сұрарын білмей қалады. Сан соғып сандалу басталады. Ал бұл кезде оның ұлы Медет Мыңжановтың көрген тауқыметін айтып жеткізу мүмкін емес

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

1) 2) 3) 4)

«Ветеринария туралы» 2002 жылғы 10 шілдедегі Қазақстан Республикасының Заңы 11-бабының 1-1-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған ветеринария саласындағы мемлекеттік монополия субъектісі өндіретін жəне (немесе) өткізетін жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің бағалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі жəне 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап туындаған қатынастарға қолданылады. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МƏСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 21 мамырдағы №515 қаулысымен бекітілген Ветеринария саласындағы мемлекеттік монополия субъектісі өндіретін жəне (немесе) өткізетін жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің бағалары Жануарлардың аса қауіпті ауруларын диагностикалық зерттеулердің атауы

1 1.

оған көнсін бе. Ата-енесі қызы мен немересін қолына алады. Не үйің жоқ, не күйің жоқ, бұл не жүріс, не сандалыс деп намысқа тиер сөздерді естиді. Тұрмыстық күйінің кетігі кеткен соң жұмысы да жүрмей, қызметтен босап қалады. Үйден айырылу, жұмыстан шығу, отбасындағы кикілжің жығылған үстіне жұдырық болып тиеді. Сөйткенше болмайды, ауыртпалыққа шыдамаған əкесі де əйелі мен, яғни мұның өгей шешесінен ажырасады. Арада ұрыс-керіс туындайды. Əкесі, екі ұлы əп-сəтте қаңғырып далада қалады. Кеше ғана бұлардың əрқайсысының өз отбасы, бала-шағасы, тату-тəтті өмірі, өз қызығы мен шыжығы қайнап жатқан отбасы деп енді кім айта алады? Кім сенеді? Əне-міне той жасаймыз деп жүрген Медеттің ағасының да күйі бұзылады. Əр кірпішін өз қолдарымен қалаған, керемет етіп салған үйлерін біреуге алданып, өз қолдарымен бере салғандарына, енді қаңғырып сыртынан телміріп жүргендеріне шыдай алмайды. Басқа жақтан пəтер жалдап көшіп кетейін десе, іштегі бір күдік жібермейді. Өз қолымен тұрғызған үйін өгей шешесі болмай сатып жіберсе де, айырылғысы жоқ. Сөйтсе, қайран жүрек алдамаған екен. Медетке В.Мұқанова мен өгей шешесі бір нəрсені бүтінделместей етіп бүлдіргендей көрінеді. Бұдан кейін Б.Мыңжанов ес жиып, үйді қайтару қамын ойлайды. Содан шырылдап В.Мұқанованы іздейді. Ол таптыра қоймайды. Басталған бес қабатты үй қаңыраған қарашадай қалқайып, қазылған қазаң шұңқырларға толған су ортасында қалыпты. Бұл маңайға күнде қаптап адамдар келеді. Кезінде бір алаяқтық істің басталғанын білдіргендей мойындары сорайып қалқайған бір ескі крандар тұр. Жұмысшы да, күзетші

2014 жылғы 21 мамыр №515 Астана, Үкімет Үйі

Ветеринария саласындағы мемлекеттік монополия субъектісі өндіретін және (немесе) өткізетін жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің бағаларын бекіту туралы

Р/с №

Коллажды жасаған Амангелді ҚИЯС.

2 Бруцеллезге диагностикалық зерттеулер

Бір зерттеудің бағасы (ҚҚСсыз теңгеде) 3

2. 3. 1) 2) 4. 1) 2) 5. 1) 2) 6. 7. 8. 9. 10.

əйтеуір үй тұрғызудан гөрі үлескерлердің өз қолдарымен əкеп, өздері санап беретін қып-қызыл ақшасына қызығыпты. Мұны Б.Мыңжанов секілді көп теген адамдар қайдан білсін. Тəртіпке, заңға сенген күйі жүре берген. Сөйтсе, В.Мұқанованың бес қа батты жайлы пəтерлі үй тұрғызуға тіптен рұқсаты болмаған көрінеді. Ол өзгелер де рұқсатсыз үй салып жатқанда маған да бір жөні болуы мүмкін деп ойласа керек, əйтеуір ғимарат тұрғызу ісінде асыра сілтеп жіберіпті. Оған сонау 2006 жылы Асқаров деген азамат 10 сотық жер телімінің үй салуға арналған мемлекеттік актісін берген. Оған қоса осы телімге коттедж салуға ғана сенім хат тіркепті. Ал В.Мұқанова болса қыза-қыза келгенде анау-мынау емес, бір коттедждің орнына бес қа бат ты үйді тұрғызуды жөн көріпті. Бұл үй тұрғызыла ма, жоқ па, оны ол кезде В.Мұқанованың өзі де білмесе керек. Ақыры Б.Мыңжанов өзінің үйі сатылып кетіп, артынша бір емес, бірнеше қожайын өзгергенде ғана шошиын дейді. В.Мұқановадан секем алған күдігі расқа шығады. Ол бір пəтерді бірнеше адамға қайтара сатыпты. Сөйтіп, алданған адамдардың ақшасын қалтасына баса берген. Енді оны қанша іздесе де таба алмайды. Іс бітіп, қу кетті деген осы, үй де жоқ, ақша да жоқ, бас сұғатын баспана да жоқ. Ақыры барып, сотқа жүгінеді. Сөйтсе, сенген қойым сен болсаң дегендей, В.Мұқанованы тек жалғыз бұл емес қырық шақты отбасы жарық күнде қолдарына шам алып іздеп жүр екен. В.Мұқанова жəне оның қызының үстінен қылмыстық іс қозғалыпты. Оны Б.Мыңжанов секілділер қайдан білсін, В.Мұқанованың соңғы сағаты соққанға дейін тірнектеп жиған ақшаларын уысына əкеліп ұстата беріпті. Ар жағы белгілі: В.Мұқанова мен оның

бруцеллезге сынауға арналған комплементті байланыстыру реакциясы (оның ішінде титрация, гемотоксиндігі, бақылау, антикомплементарлық, вакуумдық қан алу жүйесі) бруцеллезге сынау үшін Роз-Бенгал реакциясы бруцеллезге сынау үшін агглютинация реакциясын қайта қою бруцеллезге сынау үшін комплементті байланыстыру реакциясын қайта қою Бруцеллезге сынау үшін иммуноферментті талдау (бруцеллез иммуноферментті талдау, вакуумдық қан алу жүйесі) Қошқардың жұқпалы эпидидимитіне диагностикалық зерттеулер ұрықтандырушы қошқардың жұқпалы эпидидимитіне сынау үшін комплементті ұзақ байланыстыру реакциясы (жұқпалы эпидидимитіне комплементті ұзақ байланыстыру реакциясы, оның ішінде титрация) ұрықтандырушы қошқардың жұқпалы эпидидимитіне сынау үшін комплементті ұзақ байланыстыру реакциясын қайта қою Қойдың хламидиоздық (энзоотикалық) іш тастауына диагностикалық зерттеулер қойдың хламидиоздық (энзоотиялық) іш тастауына сынау үшін иммуноферментті талдау қойдың хламидиоздық (энзоотиялық) іш тастауына сынау үшін комплементті байланыстыру реакциясы (оның ішінде гитрация) Аусылға диагностикалық зерттеулер (иммунитеттің қауырттылығын анықтау) аусылдың вирусына иммунитет қауырттылығын сынау үшін иммунофертментті талдау (аусыл, иммунитет қауырттылығы вакуумдық қан алу жүйесі) комплементті байланыстыру реакциясымен аусыл вирусына иммунитеттің қауырттылығын сынау (аусыл, иммунитет қауырттылығы, комплементті байланыстыру реакциясы оның ішінде титрация, вакуумдық қан алу жүйесі) Аусылдың вирусына құрылымсыз белоктарды сынау үшін иммуноферментті талдау Лейкозге сынау үшін иммунодиффуздық реакциясы Лептоспирозга сынау үшін микроагглютинация реакциясы Листериозға сынау үшін комплементті байланыстыру реакциясы (комплементті байланыстыру реакциясы, оның ішінде титрация) Жылқының инфекциялық анемиясына сынау үшін диффуздық преципитациялау реакциясы

өзінше сақтық танытса керек, үйді банкке 15 жылға 61000 АҚШ долларына кепілдікке салып тастайды. Ал негізінде Медет Мыңжановтың сұрау салуы бойынша, бұл банк тұрғын үй шпалдан, саманнан тұрғызылған болса кепілдікке ал май мыз, несие берілмейді дегенді айтады. Ендеше, Мыңжановтардың шпалдан салынған үйлерін банк қалайша кепілдікке алып, ипотекаға келісімшарт жасалған? Осылайша, В.Мұқанованың бастапқы іс-əрекеті, айлалы-амалдары күдіктен күдік туғыза береді. Содан Мыңжановтар соттан сотқа жүгінеді. Бірінші сот, екінші сот, үшінші сот, төртінші сот... Не керек, соттан сот бітпейді. Енді қайтпек, жалғыз қалған үміт сотта ғана. Бірақ Мыңжановтар үйі бір емес, бірнеше рет сатылып кетті, əр сатқан адам ақшасын алып кетті. Қайда кетті, ешкім білмейді. Оның үстіне банкке де кепілдікке салынды. Бəрі заңды секілді. Мыңжановтар тəрізді талай адамдар зар еңіреп жүр, біреулердікі тіптен қиын: ішерге ас, тігерге тұяқ қалмаған. Бұларды алдап соққандар алдадық демейді. Кəсіппен айналысып, амал істедік дейді. Қоғам кінəлі, уақыт солай дейді. Ал шынында кім кінəлі? Үйді соңғы сатып алушы Қарабаева оны банкке кепілдікке қойған соң, үйге де, оның алдындағы сарайға да пəтер жалдап тұрушыларды жіберген. Олар кезіндегі əдемі үйдің əрін кетіреді. Бес жыл бойына ком муналдық қарыздар мен жер салығы төленбейді. Банкке қойылғандықтан үйге тыйым салынады. Оған енді куəландыратын жеке құжат та, мекенжай аты да берілмейді жəне мемлекеттік тіркеуге алынбайды. Сөйтіп, үйдің бұрынғы атаулары жойылады. Бұл енді тағы да жығылған үстіне жұдырық болып жұмсалады. Мыңжановтар секілді

220

11.

72 84 199 734

12.

193 254 1345 803

1790 1212 446 216 251 393 624

13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32.

бірнеше адам осындай арамдықтың құрбанына ұшырады-ау деп ешкім назар аудармайды. Аудару түгіл барлық мекеме ат-тонын ала қаша ды. Бірақ Мыңжанов соттың артынан қалмайды. Адамды əд іл дікке бір жеткізсе, сот қана жеткізетінін түсінеді. Алайда, үйді қайтару мүмкін еместей көрінеді. Ал үміт үзу Б.Мыңжанов үшін өмірден де қол үзу болатын. Өйткені, балашағасын, немерелерін бəрін айдынкүннің аманында қаңғыртып тастады ғой. Өзінің де өзегі талды. Ақыры ауыр салмақты көтере алмай жүрек талмасы ұстап, ауру ханаға түсті. Не үй жоқ, не күй жоқ, отбасының шырқы бұзылып, əйелімен ажырасып, балалары да тентіреп, енді өзіне де бір адым аттау мұңға айналғанда, о дүниенің де есігі көрінгендей болды. Бірақ Құдайдың құдіреті деген сол ғой, бұл өмірде əділдік əлі бар екен. Істі бесінші қараған соттың беті бері қарады-ау ақыры. Содан кейін ілешала алтыншы, жетінші сот болды. Мыңжановтардың тілегін берді. Сот оларды алаяқтардың алдап ұрғанын анықтап, бұлардың өз үйлеріне құқықтары бар екенін тайға таңба басқандай қылып шешім шығарып берді. «О, өмір-ай! – деді сосын Б.Мыңжанов. – О дүние есігінің алдынан қайтардың-ау, əйтеуір». Осылай деп көз жасын балаларына көрсетпей бір сығып алды. Бірақ бұл алаяқтар салған сергелдеңнің басын ғана қайтару болатын. Сот шешім шығарғанмен үйді заңды түрде Мыңжановтар атына аударуда тағы да алдан алынбас қамал шықты. Үй банкте аресте тұр, яғни тыйым салынған. Үйдің техникалық паспортын, мемлекеттік акт алу мүмкін емес. Тиісті мекемелер есігі түгілі, тесігінен де жолатпайды. Үйді тіркете алмағандықтан, Б.Мыңжановтың мектепке баратын немересі де тіркеуде жоқ. Үйге тыйым салынғаны туралы жеті бірдей сот орындаушысы қаулы шығарған. Сол жеті бірдей қаулының күші жойылса ғана, үй тыйымнан алынып, толыққанды құжат жасау мүмкіндігі туар еді дейді Медет Мыңжанов. Бірақ ол əзірге арман ғана секілді. Бір қызығы, сатылған үйдің бес жылғы алым-салығы, коммуналдық қызмет түрлерінің, су, жарық, жылу, яғни барлық көрсетілген қызмет түрлерінің ақшасы Мыңжановтың атына жазыла беріпті. Бұл қызмет түрлеріне уақытында төлемедіңдер деп салынған айыппұл құны шаш-етектен. Соның бəрін Мыңжановтар қайтадан төлеп жатыр. В.Мұқанова 8 жылға, қызы 7 жылға сотталып кетті. Алар ақшасын алған Пиканов, Иванов, Қарабаевалар соттың есігінен де қарамады. Енді Мыңжановқа не істеу керек? Түсініксіз, дейді редакцияға арыздана келген Мыңжановтар. Əрине, небір алаяқтар туралы аз айтылып жатқан жоқ қой. Мұндайларды адамгершілігі, адалдығы бар деп есептеу артық шығар. Өйткені, біреудің несібесін тартып алу арқылы оны өзінің қарақан басының ғана бас пайдасына жаратуы, расы керек, кейін камералас болған қылмыскерлердің өзін сескендіріп тастап ты. Сондықтан мұндай адам ның бүлдірген ісін қайта қалпына келтіру де оңай болмай жатыр. Тіпті, оны ақыр аяғында соттағанмен, салған лаңынан артында қақсап қалған жұрттың зарын жойып, жоғын бүтіндеу əлі күнге мүмкін емес көрінеді. Мүмкін болуы да əлі неғайбыл. Сондықтан аталған ЖШС директоры да жоғарыдағы «көкелеріне» үміт артып, алда-жалда қиын-қыстау күн туса аман-есен құтылып, сүттен ақ, судан таза боламын деп сенген секілді. Тек үміті үзіліп, сенімі құрғыр селкеу тартқанда ғана жанталаса «көкелерін» іздеген көрінеді. Ал бастапқыда ұрланған ақшаны қылдай бөліскен сол «көкелері» кейін байтал түгіл бас қайғы дегендей, ат құйрығын үзісіп, осы тойғандарымыз да жетеді дегендей бұғып қалыпты. Тек Мыңжанов секілді ондаған адам ғана айдын-күннің аманында бала-шағасымен тұрғызған баспаналарынан айы рылып тынды. Өмір – айна. Сол айнадан мына қоғамымызда не болып, не қойып жатқандығын көріп отырмыз. Кім біледі, мұндай оқиғалардың небір түрлері дəл қазір жаңадан бастау алып жатқан шығар немесе болып та жатыр жəне алдағы уақытта жалғасын таба беретін де шығар. Өйткені, осындай заңсыздықтарға дем беретін ш е неу ніксымақтар кездеседі дейді жұрт. АСТАНА.

Жылқының эпизоотиялық лимфангоитін сынау үшін комплементті ұзақ байланыстыру реакциясы (оның ішінде титрация, қайта қою) Пастереллезге бактериологиялық сынау (оның ішінде бөлінген микрофлоралардың антибиотиктерге сезімталдығын талдау) Туберкулезге сынауға арналған бактериологиялық зерттеу Ірі қара малды қарасанға сынау үшін бактериологиялык зерттеу Брадзотқа сынау үшін бактериологиялық зерттеу Қойдың анаэробтық энтеротоксемиясына сынау үшін бактериологиялық зерттеу Кампилобактериозға сынау үшін бактериологиялық зерттеу Листериозға сынау үшін бактериологиялық зерттеу Бруцеллезге сынау үшін бактериологиялық зерттеу, полимеразды тізбектеу реакциясы Сібір жарасына сынау үшін бактериологиялық зерттеу, полимеразды тізбектеу реакциясы Құтыруға сынау үшін диффузиялық преципитация реакциясы, иммунды люминесценттік төте микроскопия əдісі, вирусологиялық зерттеулер (құтыру диффузиялық треципитация реакциясы, иммунды люминесценттік төте микроскопия əдісі, вирусологиялық зерттеу)

346

Етқоректілер обасына сынау үшін иммуноферментті талдау Жылқының ринопнемониясына сынау үшін иммуноферментті талдау Ұсақ қара малдың күліне сынау үшін диффузды преципитация реакциясы Ірі қара малдың кеміктəріздес энцефалопатиясына сынауға арналған иммуноферментті талдау Құстардың жоғары патогенді тұмауына сынауға арналған иммуноферментті талдау, полимеразды тізбектеу реакциясы Токсоплазмозға сынау үшін комплементті байланыстыру реакциясы (токсоплазмоз, комплементті байланыстыру реакциясы, оның ішінде титрация, қайта қою) Блутангке сынау үшін иммуноферментті талдау Паратуберкулезге сынау үшін иммуноферментті талдау Вирустық диареяға сынау үшін иммуноферментті талдау Инфекциялық ринотрахеитке сынау үшін иммуноферментті талдау Шмалленберг ауруына сынау үшін иммуноферментті талдау

2 959 4 002 2 177 21 248

4 364 4176 3 693 3 693 5 799 3 878 4 218 12 644 7 244 17004

4 110 1 276 376 417 598 1 059 1351


www.egemen.kz

22 мамыр 2014 жыл

9

 Əлем жəне Қазақстан 10 мамыр күні жолаушыларды тиеп алған шағын лайнер күміс бауыры күнге шағылысып, аспанға қайқаң етіп көтерілгенде жергілікті сағат тілі 17.40-ты көрсетіп тұрған еді. Беталысымыз – Индонезия Республикасы. Ұшақ төрт мың шақырымға жуық арақашықтықты ұшып өтіп, жолай Біріккен Араб Əмірліктері астанасы Əбу-Дабиге қонды. Мұнда бес сағаттай аялдап, Джакартаға баратын ұшақты тосуға тура келді. Алып аэробус соңғы межеге дейін сегіз сағаттай қанат қағып, зеңгір аспанның 6500 шақырымын көктей өтті. Бұрын сырттай естігеніміз, атлас картадан тамашалағанымыз болмаса, ОңтүстікШығыс Азия кіндігінде орналасқан беймəлім мемлекетке аяғымыз алғаш тигендіктен, бейнебір ертегілер əлеміне еніп кеткендей күй кештік. Шетелге тұңғыш сапарлауымызға мүмкіндік тудырған азаматтарға іштей рахмет айта отырып, алған əсеріміз бен көргенбілгенімізді баяндауға тырыстық.

Єажайып сырєа толы бейтаныс ел 11 мамыр. сағат 15.00. Əбу-Дабиге қарағанда Джакартаның əуежайы қораштау көрінгенімен, көзге алдымен аспанмен таласа бой түзеген, ұшар басы ақша бұлттарға барып тірелетіндей көрінетін зəулім үйлер мен қызметтік офистер шалынды. Қашан бес жұлдызды «Аraduta Jakarta» қонақ үйіне жеткенше олардың қатары бірде-бір селдіреген жоқ. Екінші бір байқағанымыз, көліктердің соншама молдығынан əрі көшелердің тарлығынан кептелектің жиі орын алатыны болды. Білетіндердің айтуынша, «екіаяқты» көліктердің өзі 9 миллионға жетіп жығылатын көрінеді. Тізе бүгуге екі

созылып жатқан теңіз акваториясы экономикалық жағынан тез дамып келе жатқан елдің басты бір ерекшелігі тəрізді. 5 ірі жəне 30 кішігірім арал топтары кіретін Малай дүниежүзінің ең үлкен архипелагы болып саналады. Ол Үнді мен Тынық мұхиттарының түйіскен жерінде орналасқан жəне Азия мен Австралия континенттерін жалғастырушы көпір іспеттес. Индонезия аралдарының көпшілігі таулы-орманды келетіндіктен, сейсмикалық қауіпті аймаққа жатады екен. Мұнда жер сілкіністері жиі болып тұратынға ұқсайды. Халыққа зор қатер төндіретін, айтып келмейтін апаттар Ява, Суматра аралдарында жиі тіркелетін көрінеді. Жұртшылық 1963

құрылымдар біздің заманамыздың ІІ-V ғасырлары аралығында теңіз жағалауы аудандарында пайда болған. VІІ ғасырдың ортасында Шривиджия деген атпен Суматрия империясы орнаған. VІІІ ғасырдың бірінші жартысында Ява аралының орталығында шиваист əулеті басқарған Матарам мемлекеті құрылған. ХІ ғасырдан бастап Ява аралы Индонезияның экономикалық, мəдени жəне саяси орталығына айналған. ХІҮ ғасырда ислам дінінің енуі күшейе түскен. Суматра аралындағы мұнай қорлары ағылшындарды, голландтық тарды қатты қызықтырған. Оның ақыры Ұлы Шығыс Азия үшін кескілескен шайқастар мен соғыстарға, отарлауға жалғасқан.

Индонезия иірімдері Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

сағаттан астам жүріп келуіміз жол жүру машақаты жеңілдеудің орнына түйінді проблемаға айналып бара жатқанын аңғартты. Құрамында «Қазақстан», «Хабар» телеарналарының, «Казахстанская правда», «Егемен Қазақстан» газеттерінің тілшілері мен операторлары бар шағын журналистер тобын қарсы алған осындағы Қазақстан елшілігінің екінші хатшысы Ғамзат Қайыровтың қайыры бізге көп тиді. Тəржімашы ретінде бөліп берген Инда есімді қыз шамашарқынша аударғанымен, бір кемдігі білініп тұрды. Ағылшынша қамшы салдырмайтын бауырымыз кісілік пен кішіліктің өнегесін көрсете жүріп, біз үшін ғажайып сыр бүккен бейтаныс ел жөнінде жан-жақты мағлұмат беріп отырды. Оның сөзіне қарағанда, 17 508 аралдан тұратын Малай архипелагында қоныс тепкен Индонезия мемлекеті Оңтүстік-Шығыс Азия өңірінде қай жағынан болсын көш бастап келеді. Бүгінде халқының саны шамамен 250 миллион ды құрап, əлемде төртінші орын алады. 2050 жылға қарай 300 миллионға жетеді деген болжам бар. Үлкендікішілі аралдарда тіршілік ететін 300-ден астам түрлі ұлыстар мен эт нос тардың ішінде явалықтар ерекше басымдыққа ие (45-47 пайыз) екен. Одан əрі сундылар, мадурлықтар, малайлықтар, қытайлар, индустар дегендей тізбектеліп кете береді. Тұрғындардың 85 пайыздайы исламды ұстанса, дені – сүнниттер көрінеді. 9 пайызы христиан, 2 пайыздайы индуизм діндеріне бой ұрғандар екен. Діннің буддизм, анимизм, конфуциандық тармақтарына табынушылар да жоқ емес. Дінаралық, ұлтаралық əртектілік жағынан Қазақстанға көбірек ұқсайтыны аңғарылады. Оңтүстік-Шығыс Азияда Истикляль мешітіне тең келетін ғибадатхана жоқ екенін білдік. Намазға жығылмасақ та тəу еттік. 100-120 мың адам сияды. Адамдардың орташа өмір сүру ұзақтығы бізбен деңгейлес секілді: ер азаматтар – 68,5 жас, əйелдер– 73,7 жас. Құр ға қтағы аумағы 1,9 миллион шаршы шақырымды қамтып, төрт күл дүниеде 15-ші орынды иеленсе, 7,9 миллион шақырымға

жылы Агунг жанартауының атқылап, бес мыңнан астам адамды мерт еткенін, үлкен материалдық шығынға ұшыратқанын əлі күнге дейін қорқынышпен еске алатынын естідік. Ел экономикасы тайфун, цунамиден де қатты зардап шегетін көрінеді. Ел 32 провинцияға жəне 2 ерекше əкімшілік округке – Джакарта жəне Джокьякарта қалаларына бөлінеді. Оларды губернаторлар басқарады. Солай бола тұрғанмен, үш провинцияның əлі күнге дейін шариғат ілімімен тіршілік етіп жатқан жайы бар. Бір атап өтерлігі, тұрғындар аралдарды негізінен ұлты жəне діни сенімі бойынша мекендейді. Мəселен, Бали аралындағы 5 миллиондай тұрғынның басым бөлігі – индустар. Ең үлкен аралдар–Калимантан жəне Суматра. Ява аралында орын тепкен Индонезия астанасында (Джакарта) маңайын жəне келіп-кетіп жұмыс істейтіндерді қосқанда 18 миллионға жуық тұрғын бар екен. Бұдан басқа, Сурабая, Бандуң, Медан, Семаранг ірі қалалар тобына жатады. Ресми тілі индонезиялық болғанымен, ағылшын тілі кеңінен қолданылатынына көз жеткіздік. Ява тұрғыны ең көп арал, ал Бали аралы туристер жиі баратын аймақ əрі Индонезия көне мəдениетінің ірі орталығы болып есептеледі. Климаты – тропиктік, муссондық. Жазы жауын-шашынды, қысы құрғақ көрінеді. Ява аралындағыдай ылғалды ыстық леп сезіле бермейді. Күн райының бұл ерекшелігін жанжағы мұхиттармен, теңіздермен шек тесіп жатқандықтан, ылғалдың мөлшерден тыс көп түсуімен байланыстырған орынды. Сол себепті болар, ғимараттар мен қоғамдық көліктердің іші желдеткіштермен мұқият жабдықталған. Онсыз, оларды қайдам, сырттан келгендер үшін жүріп-тұру мүмкін емес сияқты. Сөз арасында, Индонезия жайлы газетімізде жан-жақты жазылғанын айта кеткен жөн («Шалғай елмен де жақындасуға болады», 2012, 14 сəуір; «Боробудур», 2013, 3 қыркүйек). Олардағы деректерге сүйенсек, «Индонезия» атауы «Индия» топонимі мен гректің «несос» – арал деген сөзінің қосындысынан шыққанын аңғарамыз. Былайша айтқанда, «Аралдық Үндістан» деген мəн-мағына береді. Соған орай, даму тарихы да көне дəуірден бастау алады. Бірінші мемлекеттік

Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйініне келсек, 1945 жылы 17 тамызда Индонезия мемлекетінің тəуелсіздігі жарияланған. Содан бері ұлттық мереке ретінде аталып келеді. Елдің бірінші президенті Сукарно 1950 жылы Индонезияны унитарлық мемлекет деп жариялаған. Соңғы жылдары Қазақстан мен Индонезия арасындағы екіжақты сауда айналымының арта түскенін байқауға болады. Бұл көрсеткіш 2012 жылы 57,2 миллион АҚШ долларын құраса, былтыр 200 миллион АҚШ долларына жеткен. Елімізден негізінен темір жəне оның өнімдері, құрал-жабдықтар, əртүрлі аспаптар, химиялық өнімдер экспортталса, Қазақстанға мал мен өсімдік өнімдері, дайын азықтүлік тауарлары, машиналар, көлік құралдары, тоқыма өнімдері, аяқкиім жеткізіледі. Мұнда пальма майы, банан, кокос, каучук үлкен сұранысқа ие. Туризм, тау-кен, күріш өндірісі жақсы дамыған. Ал, қой, сиыр еттері мен сүт өнімдерін өндірмейтіндіктен, Австралия мен Жаңа Зеландиядан əкелінеді. 2030 жылға таман əлемдегі аса дамыған мемлекеттердің «ондығына» кіруді жоспарлағанына қарағанда, игерілмей жатқан ішкі, сыртқы əлеуеттер мен мүмкіндіктері зор ма деп қалдық. Ал, демократиялық үрдерістердің дамуы жағынан алға Үндістан мен АҚШ-ты ғана шығарады деген пайым қалыптасқан. Алайда, жан басына шаққандағы ІЖӨ Қазақстанмен салыстырғанда, көп төмен екенін ескерсек, шешімін табатын мəселелердің аз еместігі аңғарылады. Төмен деңгейде өмір сүретіндердің қатары əлі де жыртылып айырылады. Бай мен сіңірі шыққан кедейлердің арасалмағы жыл өткен сайын алшақтап барады, дейді білетіндер. Экстремистік лаң, ұлттық, діни қақтығыс едəуір саябырсығанымен, ұйымдасқан қылмыс пен жемқорлықты ауыздықтау үлкен күшке түсіп отырған сы ңайлы. Жергілікті бұқаралық ақпарат құралдары жалғыз əйел губернатордың жемқорлыққа батқан қылығын жарыса жазған. Қазір ол бикеш темір торға тоғытылыпты. Біз барған сəтте қызу саяси талас-тартысқа кез болдық. Сөйтсек, шілдеде өтетін президенттік сайлау қарсаңындағы доданың нағыз қызған шағы екен. Парламенттік сайлауға 12 саяси партия мен Ачех провинциясындағы 3 жергілікті

саяси ұйым түскен. Бұлар Индонезияның Халық Өкілдері Кеңесіндегі /төменгі палата/ 560 орынға, Өңірлік Өкілдер Кеңесіндегі /жоғары палата/ 132 орынға, провинциялық деңгейдегі Өкілдер палатасындағы 2 137 орынға, регенттік /аудандық/ деңгейдегі Өкілдер палатасындағы 17 560 орынға таласқан. Бір қызығы, қазіргі таңдағы билеуші партия, яғни Демократиялық партия баржоғы 10 пайыз дауыс жинаған. Оның басты себебіне соңғы жылдары партия мүшелерінің бірқатар сыбайлас жемқорлық фактілеріне байланысты істі болғаны көлденең тартылады. Сарапшылардың болжамынша, Джакарта қаласының губернаторы президенттіктен бірден-бір үміткер болып отыр екен.

Кґк аспанда ќалыќтаєан ќазаќ əні Сапарымыздың басты мақсаты саяхатшы ретінде ел-жер көру, қызықтау емес, осы ел дегі Қа зақ станның мəдени күн деріне қатысу еді. Бұқаралық ауқымдылығымен, өткізу формасымен, ұлттық мəнерімен ерекшеленген шара Елбасымыздың бастамасымен, Мəдениет министрлігінің қолдауымен, «Қазақ əуендері» АҚ-тың ұйымдастыруымен қолға алынып, өзіміз тəжірибе жинарлық, өзгелер үлгі-тағылым аларлық тəлімді де мəнді басқосу алаңқайына айналды. Қазақстан мен Индонезияның əріптестік қарым-қатынасының бастау бұлағы өткен ғасырдың 90шы жылдарына барып тіреледі. Дəлірек айтсақ, екі ел арасындағы дипломатиялық берік байланыс 1993 жылы 2 маусымда орнады. 1995 жылы сəуірде Индонезия Президенті М.Сухартоның Қазақстанға жəне осы жылы маусымда Қазақстан Президенті Н. Назарбаевтың Индонезияға ресми сапарлары саяси, экономикалық түзілімдерге айқара жол ашып, көпқырлы белсенді ынтымақтастықтың жаңа жолдарын белгілеп берді. Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың 2012 жылы Индонезияға, осы ел Президенті Сусило Бамбанг Юдойононың 2013 жылы Қазақстанға мемлекеттік сапарлары аясында экономикалық, сауда-саттық кеңістігін одан əрі кеңейтумен қатар, мəдениет саласындағы ынтымақтастық жөнінде өзара түсіністік туралы мемо рандумға қол қойылды. Осы

уағдаластыққа орай биыл Қазақстанның Индонезиядағы мəдениет күндерін өткізуге шешім қабылданған-ды. Міне, бірнеше күнге созылған мəдени шаралардың ашылу рəсімі «Джакарта-ХХІ ғасыр» атты кинотеатрда белгілі режиссер Рүстем Əбдірашевтің Елбасымыздың балалық, жігіттік, азаматтық шағын бейнелейтін киноэпопеясын тамашалаумен басталды. Президентіміздің өнегелі өмірін арқау еткен кинолента индонезиялық көрермендерді ыстық ықыласқа бөлеп, зор қызығушылығын тудырды. Біз тілдескен көрермендердің қайқайсысы болсын Қазақстан жайлы үлкен əсер алғандарын таласа-тармаса айтып жатты. Олардың қатарында орталық оқу орындарының бірінде оқитын студент Деди жүрекжарды лебізін былай бөлісті: – Шыны керек, қазақстандық кинематографистерден жоғары дəрежелі мұндай көрсетілім күтпе ген едім. Өте сəтті шыққан. Фильмнің жастарға беретін патриоттық, тəрбиелік өнегесі мол. Қазақ халқының тамаша салт-дəстүрлеріне, сұлу табиғатына, адамдардың кеңпейілділігі мен қайырымдылығына керемет тəнті болдым. Президенттеріңізді қадірлей, бағалай білетін халық екенсіздер. Фильмнен кейін көкейімде Қазақстанды өз көзіммен көрсем деген құлшыныс оянды. Құрбым екеуміз «Жаужүрек мың бала» фильмін де міндетті түрде тамашалайтын боламыз. Естен кетпейтін əсер алғанымды атап өткім келеді. Ауқымды шара басталар алдында осы елдің Мəдениет жəне білім министрі профессор Мұхаммад Нух пен Қазақстан жағынан Мəдениет ми нистрінің орынбасары Асқар Бөрі бев арасында кездесу өтті. М.Нух ел өмірінде алғаш рет ұйымдас тырылған мəдени басқосуға индонезиялықтар зор қолдау көрсет кенін атап көрсетіп, алда да мəдени, ғылыми байланыстардың тереңдей беретініне сенім көрсетсе, вице-министр жылы шырайлы қабылдауға алғысын білдіріп, Назарбаев Университеті шеңберінде атқарылып жатқан істерден хабардар етті. ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесіне дайындық жұмыстарын ортаға салды. Бұдан басқа, əлемдегі 30 елдің қатарына енуге ұмтылып отырған Қазақстанның ішкі-сыртқы экономикалық зор əлеуеті, Ас тананың əлемдік түрлі саяси

бастамалар өткізудегі көшбасшылық рөлі, екіжақты студенттер алмасу, тəжірибе бөлісу, озық технологияларды қолдану, ғылымның беделін арттыру мəселелері талқыланды. 1500 орындық беделді концерт залында ине шаншатын орын бол масын екі тарап та күтпесе ке рек, ұйымдастырушылар бірбіріне жымыңдаса қарап қойып, кө ңіл-күйлерінің көтеріңкі екенін жасыра алмайды. Сахнаға Мəдениет вице-министрлері А. Бөрібаев пен профессор Виенду Нуриянти көтеріліп, Қазақстанның Индонезиядағы мəдениет күндерінің ашылуын жариялауы мұң екен, зал ішін ду шапалақ кернеп кетті. Қазақстанның Əнұраны орындалғанда жиналғандар орындарынан тұрып, ерекше құрмет көрсетті. Жергілікті Əнұранды үлкен де, кіші де шын жүрекпен, жасампаздық толғаныспен шырқап, ұлттық рухтың, мұқалмас ерікжігер дің отбасы, ошақ қасынан басталатынын ұқтырғандай болды. Осындайда 1928 жылы өткен ұлт тық азаттықты аңсаған жастар ұйымының конгресі туралы естігенім ойға оралды. Сол жолы «Ұлы Индонезия» əнұраны алғаш рет орындалып, «Жастар анты» бірауыздан қабылданған екен. Оның түпқазық идеясы «бір отан, бір ұлт, бір тіл» деген үштағанға негізделіпті. Содан бері өскелең ұрпақ туған жерге деген перзенттік адалдығы мен беріктігін іспен дəлелдеумен келеді. Тұрғындардың орта жас мөлшері 30-дың маңайында екенін ескерсек, рухы мықты жас ұрпағы бар елді жау іштен де, сырттан да ала алмайтыны түсінікті. Жə, Қазақстанның Индонезиядағы мəдениет күндеріне арналған концерттік бағдарламаға оралайық. Сахна шымылдығы ашылғанда зал ішіне шыбын ызы ңы ғана естілетіндей өлі тыныштық орнай қалды. Өйткені, сахнадағы Н.Тілендиев атындағы Академиялық фольклорлық этно графия лық «Отырар сазы» оркестрі мүшелерінің ұлттық нақыштағы киімдері мен аспаптары, бір сөзбен айтқанда, қыздың жиған жүгіндей көрінісі залды бір жағынан таңғалдырып, екінші жағынан өнерлерін тағатсыздана күткенін жүздерінен аңғару қиын емес-ті. Бір кезде Дінзухра Тілендиеваның дирижерлік етуімен Түркештің «Көңіл ашары» ойнап сала бергенде, зал іші ду ете қалды.

Ризашылық эмоциялық көңіл-күйді жасыра алмағанның белгісі бұл! Күй аяқталғанда қол соғу көпке дейін толастамады. «Салтанат» мемлекеттік би ансамблінің тал шыбықтай мың бұралған ырғақтарына шын пейілдерімен риза болысты. «Жетігеншілер» квартеті ұлттық аспапта шебер ойнауларымен көзге түсті. Өнер майталмандары, Қазақстанның халық əртістері Ескендір Хасанғалиевтің, Нұржамал Үсенбаеваның, еліміздің еңбек сіңірген қайраткері Алтынай Жорабаеваның, халықаралық конкурстардың лауреаттары Медет Шотабаевтың, Біржан Хасанғалиевтің, «Белес» этнофольклорлық квартетінің əуелеткен əндерін жиналған қауым жан жүректерімен тыңдады. Əсіресе, А. Жорабаева «Жалижали», Б.Хасанғалиев «Унтук буми кита» əндерін тамылжыта шырқап, залды аяғынан тік тұрғызды. Сонымен, бір жарым сағатқа созылған, бас-аяғы жұп-жұмыр концерттік бағдарлама да тəмамдалды. Алайда, фойеге жи налған жұртшылықтың кеткісі жоқ. Джакарта тұрғындарының бірі Саронды қара домбыраның күмбірлеген үні қызықтырса, Сунарио деген азамат Ықыластың «Жезкиігін» бебеулеткен қобызшы қыздан қолтаңба алғанша асық (Ол республикалық конкурстардың жеңімпазы Балжан Жүнісова деген қарындасымыз болатын). АҚШ елшілігінде қызмет атқаратын Андрет Шилкоат Қазақстанда бес жыл жұмыс істегенін, содан бері қазақ əндерін сүйіп тыңдайтынын, осы жолы да үлкен əсер алғанын жеткізсе, осындағы орыс мəдениет орталығы жетекшісінің орынбасары Анна Шапошникова бұрынғы Одаққа қарасты жеті елшілік арасынан қазақстандықтардың бірінші болып мəдени шара өткізуін үйренерлік үрдіске бағалады. Саналы ғұмырын осы елде өткізіп жатқан Роза Ысмайылқызы, Ің кəр Серік байқызы секілді апаларымыздың қуанышында шек жоқ. Бейнебір төркіндері көшіп келгендей мəре-сəре. Индонезияның Мəдениет жəне білім министрлігі қазақстандық қонақтар үшін қонақасы беріп, жергілікті өнерпаздар əн-жырдан шашу шашты. Орталық музейде ұйымдастырылған шара да ұмытылмастай есте қалды. *** Кері ораларда туған жердің бір жұтым ауасын жұтқанша асықтық. Жиренше шешен бабамыз: «Өз үйім – өлең төсегім», деп рас айтыпты. Сыртта жүргенде ел-жұрттың, Отанның қадірқасиеті ерекше сезіледі екен.

АСТАНА – ДЖАКАРТА – АСТАНА.


10

www.egemen.kz

22 мамыр 2014 жыл

Қашанда қалам ұстап, сөздің құдіретіне жеткен қаламгерлерін ардақ тұтып, алақандарына салып құрмет көрсететін батырлар мен ақындар елі – Алматы облысы, Жамбыл ауданының орталығы Ұзынағашта жыр сүлейі Сүйінбай мен Жамбыл жəкесінің ізін қуған ақын, көсемсөз шебері, қарымды журналист Орысбай Əбділдаұлының шығармашылық кеші дүркіреп өтті.

Аќќуды əнмен ќайырєан... Гүлзейнеп СƏДІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Кеш иесінің жүріп өткен өмір жолынан сыр ақтарып, баян еткен Қазақстан Жазушылар одағы басқарма төрағасының кеңесшісі, «Ан Арыс» баспасының атқарушы директоры, белгілі ақын Кəдірбек Құныпияұлы «Ұзынағаштан басталған ұзақ жолға» тоқталып, қаламгердің болмысын, адами қасиеттерін, қазақ сөз өнерінің қайтпас қара нарына, шығармашылық деп аталатын сан салалы рухани өрістің шарболаттай алдаспанына айналған Орысбай ағасына деген інілік лебізін білдірді. – Əр қаламгердің шығармашылық əлемге келу жолдары əрқилы. Біреу темірден келеді, біреу көмірден келеді, енді біреу жеңілден келеді дегендей. Бі рақ классикалық жол біреу ғана. Ол – шығармашылыққа тікелей өмірден келу! Орысбай аға шығармашылыққа өмірдің өзінен келген қаламгер. Өзі былай дейді: «Қой да бақтым, көкпар да тарттым, шөп те шаптым, жүк те тасыдым, мəшине де жүргіздім, трактор оталдырдым, боз кілемде белдестім, турникте шыр айналдым, гармонь созып, мандолин тарттым, домбыра шерттім, сауық-сайран кештім, жеті рет өлім аузынан қалдым. Бұл да болса үлкен олжа шығар...». Міне, осындай азаматты өмір көрмеді, шығармашылыққа өмірдің өзінен келмеді деп айта аласыз ба?», – дей келе баяндамашы «Ой тоғыс» кітабының баспада жатып, министрлік шешпеген шешуді Жамбыл ауданының əкімі Махаббат Сəдуақасұлы басаяғы екі аптада, оған қоса «Той болсын» жинағын шығаруға мұрындық болғанын тілге тиек етіп, ақынын қадірлеген əкімге алғыс білдірді. Əдемі кеште жазушының қалам қарымы, азаматтығы жайлы бірқатар əдебиет тарландары ілтипат сөздерін, жүректен шыққан жыр жолдарын арнады. Жазушылар одағының атынан көрнекті қаламгер, «Қазақ əдебиеті» газетінің бас редакторы

Жұмабай Шаштайұлы Орекеңнің бауырмалдығы, азаматтығы жайлы əсерлі əңгіме шертіп, иығына жазушылардың атынан шапан жапса, Чешенстанның батыры, қазақтың көрнекті ақыны Рафаэль Ниязбеков: «...Қыл қобызын сарнатып қоңыр кештің, Таулы өңірдің ой түзеп төрінде өстің. Ұры-қары көбейген бұл заманда, Ала жіпті аттамай өмір кештің...» деп, ал «Егемен Қазақстан» газеті Алматы бөлімшесінің жетекшісі, белгілі ақын, көсемсөз шебері, сыйлас інісі Қорғанбек Аманжол: «Жаныңда зəһəрің жоқ, зəмзəм ғана, Тап-таза тыныстайсың таңнан ғана, Сендегі сері жүрек ағатай-ау, Жаралған аппақ нұрдан, ардан ғана...» деген жыр жолдарын арнады. Алаш сыйлығының лауреаты, көрнекті жа зушы Мархабат Байғұт Орекең нің адамдықтың арасында надандық дейтін «мина, снаряд жарықшақтарынан», адалдықтың арасындағы жамандық деген «бомбадан» тазартып жүрген «сапер» сияқты елемейтінін, қазір көп жерде жазушылар жа сып, жасқаншақтап қалған жағдайда ағаларын жасытпай, жал тақтатпай мерейін көтеріп, той жасап жатқан Орекеңнің елжұртына, ел азаматтарына рахмет айтты. Сондай-ақ, «Жас Алашта» бірге қызметтес болған «Өнер» баспасының директоры, жазушы Əшірбек Көпіш, Орысбай ағаның

зейнетке шығарда қызмет атқарған «Жетісу» газеті ұжымының атынан басылымның бас редакторы, ақын Нүсіпбай Əбдірахым, өзі журналистік еңбек жолын бастаған аудандық «Атамекен» газетінің бас редакторы Рəтбек Терлікбаев, белгілі ғалым, академик Төлеген Қожамқұлов, парталас досы Нұрманбет Қизатов, Жамбыл ауылдық ақсақалдар алқасының төрағасы Манап Тұрапов, т.б. əдемі естеліктер ай тып, шығармашылық табыс, мықты денсаулық тіледі. Кеште ақынның жырлары оқылып, ауданның «Құлан саз» фольклорлық ансамблінің əншілері жырқұмар қауымға əн мен күйден шашу шашты. Əсіресе, халықаралық байқаулардың жеңімпазы, жас əнші Александр Нечесов ақынның Наурызбай батырдың рухына арналған «Батырға бас ию» əні мен Қазақстанның еңбек сіңірген əртісі, Жетісудың жезтаңдай əртісі Ұлжан Айнақұлованың орындауындағы қайырмасы «...Əлемге аты жайылған, Аққуды əнмен қайырған. Жебеп жүрген киесі, Ақпа жырдың иесі, Көк жайлаудың төресі, Сүйінбай, Жамбыл жері осы» деп келетін «Майтөбе» əні жиналған жұрт шылықты керемет əсерге бөледі. Алматы облысы, Жамбыл ауданы.

Доѕєада ўѕєыма саны артып келеді Мұнайлы Маңғыстауда қара алтынды өндіру, өнімділігін арттыру бағытында қолғабыс беремін деп білек сыбана іске кіріскен шетелдік компаниялар көп, солардың бірі – «Maersk Oil» халықаралық мұнай жəне газ компаниясы. 1962 жылдан бері күрделі, əрі қоры аз кен орындарды коммерциялық жағынан сəтті жобаға айналдырумен айналысатын ол Данияда, Катарда, Бразилияда, Алжирде қызмет етеді, Ангола, Норвегия, АҚШтың Мексика шығанағы, Гренландия, Ирактағы Күрдістан, өзге де мұнай өндіруші мемлекеттерде барлау жұмыстарын жүзеге асыруда. Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Компанияның Маңғыстауда жұмыс жүргізе бастағанына он жылдан асты. «Партекс Корпорейшн» жəне «Оман Ойл Компани Лимитед» компанияларымен бірігіп Доңға блогының 60 пайызын сатып алу арқылы оған операторлық құқыққа ие. Мұнда жұмыспен қамтылған 500-ге тарта адамның 70 пайызы жергілікті тұрғындар. Компания жуырда Доңға кен орнын игерудің екінші кезеңін жүзеге асыру барысында жоспарланған 198 ұңғыманың 100-ін бұрғылауды аяқтады. Тереңдігі 1700 метрге жететін əрбір ұңғымадан пайдалануы басталғаннан кейін, тəулігіне 25 тоннадан 50 тоннаға дейін мұнай өндіріледі деп болжануда. Кен орнын игерудің екінші кезеңі ондағы жалпы мұнай өндірісін 2016 жылға таман тəулігіне 1000 тоннадан 4000 тоннаға, жылына 1

млн. тоннадан астам көлемге дейін арттыруға мүмкіндік береді. Жоспарда 200-ге жуық жаңа ұңғыманы бұрғылаудан басқа, 135 шақырым жол мен 180 шақырым құбыр құрылысын, 150 шақырым электр беру желісін монтаждауды, қуаттылығы 15МВт қосалқы электр стансасы құрылысын, мұнайды жинақтау, кешенді дайындау жəне сақтау үшін жаңа өндірістік нысандар құрылысы бар. Жобаның жалпы құны 1 миллиард АҚШ долларын құрайды. – Біз Доңға кен орнын игеру жобасының екінші кезеңін жүзеге асырудағы маңызды мəре ге жергілікті серіктесіміз – бұр ғылау жұмыстарын жасау бойынша мердігерімізбен ынтымақтастықтың арқасында жеттік. Жоба бойынша орындалуды

қажет ететін талап-міндеттер көп, біз жобаны мезгілінде, қауіпсіз жəне тиімді түрде орындауға тырысамыз. Жобаны уақтылы жəне тиімді түрде іске асыру компания мен серіктестеріне ғана емес, жалпы, Маңғыстау облысы үшін қосымша артықшылықтарды қамтамасыз етеді, – дейді Maersk Oil компаниясының Қазақстандағы басқарушы директоры Карстен Йенсен. Жұмыспен қамту, мұнай өндіру көлемін арттыру, шетелден инвестиция тарту бағытында жұмысты үйлестіру – Маңғыстау өңірі үшін де маңызды мəселе. Доңға кен орнының да, ондағы компанияның да осы істердің жүзеге асуына себі тиетіні анық. АҚТАУ.

 Руханият

Кїйдіѕ кїші Қазақстан мен Түркия өнер шеберлерінің қатысуымен Назарбаев орталығында өткен Мұстафа Өзтүріктің 60 жылдық мерейтойы екі ел мəдени достығының рухани көпірі іспетті əсер қалдырды. Шараны ұйымдастыруға атсалысқан композитор Нұрлан БЕКЕНОВПЕН болған əңгімеде осы жəне атамекеннен шалғайда туған қазақ күйлерінің інжу-маржандары туралы ой қозғалды. – Аспаннан төгілген жарық жұлдыздай туған топырағына жүрегі алып-ұшып жеткен арысымыздан алмағайып уақытта айырылып қалу қандай қасірет еді? Мұстафа Өзтүрік есімін естігенде ішіңдегі Алатау қопарыла құлағандай алабөтен күй кешесің. Ол бітім-болмысы ешкімге ұқсамайтын өте жарқын сирек тұлға еді. Қазақ еліне тұңғыш рет таэквандо спортын алып келген, аты алты Алашқа мəшһүр қайсар ұлдың «Мен əлемді көрдім, енді өз елімді көрдім. Несін айтасыз, үлкен айырмашылық бар. Сондықтан, еліме өз біліміммен, күшіммен көмектесу үшін елде қалуға шештім» деген лебізін экраннан көргендер Мұстафа ұлдары қайта тіріліп келгендей, көздеріне жас алып, рухтанды. – Мұстафа рухына тағзым ету арқылы өр тұлғаның өнегесі қайта жаңғыртылып жатыр дейсіз ғой? – Бұл есім бүгінде бүкіл түбі түркі баласының басын қосып жатқандай. Мұстафа түрікке де, қазаққа да бірдей ыстық тұлға. Мысалы, 1980-1990 жылдары Түркияда оның таэквондо жоғары мектептерінің негізін қалауын екі елдің достығына соғылған еңселі ескерткіш деп есептеймін. 1990-1995 жылдары өзінің тарихи туған мекені – Қазақ еліне табан тірегенде осы идеяны жалғастырып, таэквондо жоғары мектебінің қазақстандық жобасын дүниеге əкелді. Халықаралық жаттықтырушының ғаламаты – алты тілде еркін сөйлеп, асқан дарын иесі екенін даусыз мойындатуы бұл есімді тарихтың көмескі тартпайтын асыл мұрасына апарып қосады. 1995 жылы қайтыс болған боздақтың сүйегі Ыстамбұлдағы

əкесі жерленген бейітте дамыл тауып жатыр. Қырық жаста сөнген отты қазақ қыршын жаста қиылды деп аза тұтады. Осы бір тым қысқа жолда қарап тұрсаңыз, ерлікке толы беттер көп екен. Əлем Мұстафа ғұмырының қауызына сыйып кеткендей. Алдымен құшағын ашқан аялы Алматысы оған құрметтеп көше берді, Бесағаш ауылында шəкірттерінің күшімен ескерткіші орнатылды. – Тұлғаны еске алу кеші несімен ерекшеленді? – Түркия-Қазақстан дос тық кешіне Көркемөнер университетінің профессоры, тарих ғылымдарының докторы Əбді уа қап Қара шақырылды. Мəртебелі меймандардың бəрін атап шығу мүмкін емес. Өте көп. Астана əкімдігі мемлекеттік филармониясының қазақ ха лық аспаптар оркестрінің сүйемелдеуімен абзал азаматтың рухына бағышталып бірталай шығармалар орындалды. Оркестрдің көркемдік жетекшісі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, профессор Айтқали Жайымовтың дирижерлігімен төгілген інжу-маржан нан абзал азаматқа туған халқының телегей теңіз сүйіспеншілігі аңғарылды. – Астана төрінде алғаш рет орындалған осы күйлер туралы кеңірек əңгімелеп беріңізші. – Мұндағы əлеумет алғаш естіген күйлердің тарихы бізді тым терең бастаудағы арнаға алып барады. Түркия қазақтарының күйлері деп аталып кеткен бұл шығармалар Алтай, Тарбағатай өңірінен тарайды. Сармолла мен оның шəкірті Жармұхамет күйшілерді Түркия жеріне қоныс аударғандар арасынан алғаш рет кезіктіріп отырмыз. Бойларына өнер қонған қос күйшінің арқасында Анадолы

топырағындағы қандастарымыз домбыраның үнін ұмытпай, керісінше, дəстүрлі өнерді көз қарашығындай сақтай білді. Түркия қазақтары арасында Сармолла мен Жармұхаметтің есімін білмейтін жан некен-саяқ. Əсіресе, оларға аға буын ұрпақтың құрметі алабөтен. Себебі, атамекенді аңсаған халық осы екі күйшінің тамаша сарынымен сағыныш мауқын басып отырған. Жүректерге жол тапқан сол күйлердің арада қаншама жылдар өткенде, осылайша атамекенмен қауышуы қандай ғанибет! Қазақтың дəстүрлі күйлерін дəріптеген мұндай қаншама дарындарымыз бен тұлғаларымыз шет елдерде зерттеусіз, іздеусіз қалғанын ескерсек, əлі біз қалың мұзтаудың тек бергі бетін шолып жүргендей боламыз. Сол себепті айтпағымыз, Сармолла мен Жармұхаметті нағыз мəдениет қайраткерлері деп танитын уақыт жетті. Олардың соңындағы асыл мұраларды бүгінгі заманға сай қайта тірілтіп əкелу кейінгілердің бірінші кезектегі парызы деп санаймыз. – Осы күйлерді елге алып келуде, нотаға түсіруде өзіңіз көп тер төгіп жүр екенсіз? – Кеште мысалы, Сармолланың шəкірті, ел арасына Жармолла атымен танылған, Жармұхамет күйшінің «Солдат» күйі оркестр сүйемелдеуімен орындалды. Түркия қазақтарының мұнан басқа да бірталай күйлерін нотаға түсіріп, халықтық қазынаға құйылуына үлес қосқаным рас. «Телқызыл аттың жүрісі», «Ақсақ қаз» атты халық күйлерін жұрт өте сүйіп тыңдады. «Алыстан алаш көрсем, аттанамын, Қазақты қазақ десе, мақтанамын, Болғанда əкем қазақ, шешем қазақ, Мен неге қазақтықтан сақтанамын» деп

Міржақып Дулатов жырлағандай, ата-баба дəстүрін шалғайда жүріп жоғалтпаған қандас бауырлардың өзі осы шараға арнайы əн мен күйден шашу шашты. Соның бірі, Ыстамбұл қаласынан келген Ержан Тұнжердің Түркия қазақтары арасында кең тараған əнді жүрекпен орындауы бəрімізді толқытты. Сондай-ақ, сөзін Гүлтигин Чеки, əнін Хайри Мұжы жазған, Əбдіуақап Қара қазақшалауымен өңделген «Ескі достар» əні республикалық конкурстардың лауреаты Зағипа Иманғазының орындауында есте қалды. Ертеде бір жолаушы Бұқтырма өзенінің қасына келіп, шонай деген қурайды жұлып алып, өзеннің аққанын суреттеген екен. Кейін мұны домбыра үнімен күйге айналдырған. Сармолланың орындауында жатталып, бізге жеткен халық күйі «Бұқтырманы» Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, профессор Дүйсен Орынбай шашаусыз тартты. Сармолла күйшіге қатысты аңыз əңгімені тарқата отырып тартылған күйлердің бірі – «Жорға аю» Арыс домбырашылар ансамблінің орындауында жаңаша түрленді. Бұл арқылы біз Сармолла мен Жармұхамет күйлерінің əлі де талай жауһарлы туындылармен толығып, күй мұрасы мұратқа айналатын кез алда екенін ұқтық. – Мұстафа Өзтүрік мерейтойы мен күй өнерінің қандай сабақтастығы бар? – Өйткені, Мұстафа есімі мен Түркия қазақтарының өнерін бөле-жарып айту қиын. Мұстафа Өзтүріктің сөзіне жазылған Ғани Макиннің «Жұлдыздарды тілейсің бе?» əнінің жөні өз алдына бір бөлек. Ыстамбұлда Мұстафа Өзтүрікпен жастық шағы егіз қозыдай жарасып өскен, көптеген əннің авторы, Түркиядағы қазақ қоғамы мəдениет бөлімінің меңгерушісі Бешір Ахмет Көсенің «Алтай тауым» деп аталатын əні «Дарын»жастар сыйлығының лауреаты Нұрай Танабаев орындауында кірпікке жас тұндырды. Өзім оркестрге түсірген Міржақып Дулатовтың «Əуез» күйі де осы кештің мазмұнын барынша толықтыра түсті. Əңгімелескен Жетіқара ҚОҢЫР.

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Астана қаласының мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2014 жылғы 10 маусымда сағат 10.00-ден сағат 17.00-ге дейін www. gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншік нысандарын сату бойынша электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Республикалық меншік нысандарын сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген Жекешелендіру нысандарын сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісімен электрондық аукционға мына республикалық меншік нысандары қойылады: 1. «Volvo S80» маркалы автокөлік, м/н Z 605 RN, 2005 жылы шығарылған, қорап YV1TS595751414576, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының аппараты) «Астана қалалық сотының кеңсесі» ММ, мекенжай: Астана қаласы, Шыңтас к-сі, 8. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 1 015 727 теңге, кепілді жарна – 152 359,05 теңге. 2. «Mercedes-Benz S320» маркалы автокөлік, м/н Z 916 AV, 1999 жылы шығарылған, қорап WDBGA33G1XA409391, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының аппараты) «Астана қалалық сотының кеңсесі» ММ, мекенжай: Астана қаласы, Шыңтас к-сі, 8. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 829 374 теңге, кепілді жарна – 124 406,1 теңге. 3. «Ваз 21101» маркалы автокөлік, м/н Z 894 CN, 2007 жылы шығарылған, қорап XTA21101071064899, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының аппараты) «Астана қалалық сотының кеңсесі» ММ, мекенжай: Астана қаласы, Шыңтас к-сі, 8. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 225 535 теңге, кепілді жарна – 33 830,25 теңге. 4. «Ваз 21101» маркалы автокөлік, м/н Z 895 CN, 2007 жылы шығарылған, қорап ZTA21101071065584, баланс ұстаушы – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының аппараты) «Астана қалалық сотының кеңсесі» ММ, мекенжай: Астана қаласы, Шыңтас к-сі, 8. Бастапқы (алғашқы) бағасы – 241 645 теңге, кепілді жарна – 36 246,75 теңге. Сауда-саттықтың ағылшын əдiсiн қолдана отырып аукцион өткiзу кезiнде

жекешелендiру нысанының бастапқы бағасы алғашқы бағаға тең. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне 2014 жылғы 9 маусымда сағат 10.00-де аяқталады. Кепілді жарна «Астана қаласының мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ-нің мына депозиттік шотына төленеді: KZ880705012170181006, БСК KKMFKZ2A, БСН 120340010824, «Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қазынашылық комитеті» ММ банкіне, СТН 620300352948, КБЕ–11, КНП-171. Департаменттің депозиттік шотына кепілді жарнаның уақтылы түсу мақсатында өтініштерді беру алдында үш күн бұрын төлеуге кеңес береміз. Аукционға қатысу үшін мыналарды көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – ЖСН), тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірін (бұдан əрі – БСН), толық атауын, бірінші басшының тегін, атын, əкесінің атын (бар болған жағдайда); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп-айырысу шотының деректемелерін; 4) байланыс деректерін (пошталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail); 5) ұлттық куəландырушы орталық берген ЭЦҚ-ның жарамдылығы мерзімін көрсете отырып, Тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет. Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде Тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін қатысушының ЭЦҚ қойылған аукционға қатысуға өтінімді Қағиданың қосымшасына сəйкес нысан бойынша Тізілімнің веб-порталында тіркеу қажет. Аукционға қатысуға өтінім тіркелгеннен кейін Тізілімнің веб-порталында үш минут ішінде өтінім берілген сату нысаны бойынша кепілді жарнаның түсуі туралы мəліметтердің Тізілім дерекқорында болуы тұрғысынан автоматты түрде тексеру жүргізіледі.

Тізілім дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болған жағдайда, Тізілім веб-порталында өтінімді қабылдау жəне қатысушыны аукционға жіберу жүзеге асырылады. Тізілім дерекқорында сатушының шотына кепілді жарнаның түскені туралы мəлімет болмаған жағдайда, Тізілім веб-порталында қатысушының өтінімі кері қайтарылады. Автоматты түрдегі тексеру нəтижелері бойынша Тізілім веб-порталында қатысушының өтінімінде көрсетілген электрондық мекенжайына өтінімді қабылдау туралы электрондық хабарлама не өтінімді қабылдаудан бас тарту себептері туралы электрондық хабарлама жіберіледі. Аукционға қатысушылар аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдалана отырып аукцион залына кіреді. Аукцион жекешелендіру нысанының бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша электрондық аукцион ережесі: 1) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, онда осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілмеген болып танылады; 2) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі Қағиданың 36-6-тармағына сəйкес белгіленген қадамға жекешелендіру нысанының бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растайтын болса, онда бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірдебіреуі жекешелендіру нысанының ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін растамайтын болса, онда жекешелендіру нысанын сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелендіру нысаны бойынша аукцион өткізілген болып танылады.

Жекешелендіру нысаны бойынша саудасаттықтың ағылшын əдісімен аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру нысанының бастапқы бағасы бағаны арттырудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру нысаны бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион өткізілген болып танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Əрбір сатылған жекешелендіру нысаны бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдалана отырып, аукцион аяқталғаннан кейін жиырма төрт сағат ішінде Тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз бен сатушының жекешелендіру нысанын сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Астана қаласы, Əуезов көшесі, 14 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Бұл ретте, аукционның жеңімпазы сатып алу-сату шартына қол қойған кезде сатушыға салыстыру үшін мынадай құжаттардың: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың; заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің не анықтаманың; 2) заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттың түпнұсқаларын міндетті түрде көрсете отырып, олардың көшірмелерін не нотариат куəландырған көшірмелерін ұсынады. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайтынан жəне 8 (7172) 32-13-33, 32-44-82 телефондары арқылы алуға болады.

«АППАҚ» ЖШС, мекенжайы: Алматы қаласы, Тимирязев көшесі, 42-үй, «Экспо-Сити» кеңсе орталығы, 15/109-павильон, umts@appak.kz электронды пошта, ұзақ мерзімге сатып алу бойынша ашық тендерді қайта өткізу туралы хабарлайды, Атауы: Лот №1 Лавсанды-мақта маталы костюм (ИТЖ-ға арналған). Лот №2 Лавсанды-мақта маталы костюм (ЖЛТ-ға арналған). Лот №3 ИТЖ-ға арналған қысқы костюм. Лот №4 Қысқы жұмысшылар костюмі. Лот №5 ANT 200 респираторы. Тендер тек отандық тауар өндірушілер арасында өтеді. Тауар жеткізу орны: 161003, Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданы, Қыземшек ауылы, «АППАҚ» ЖШС кен орны. Тауардың атауы, көлемі, жеткізу мерзімі көрсетілген қосымша ақпараттарды тендерлік құжаттамадан алуға болады. Тендерлік өтінімдер 06.06.2014 ж. сағат 10.00-ге дейін мына мекенжайда қабылданады: Алматы қаласы, Тимирязев көшесі, 42-үй, «Экспо-Сити» кеңсе орталығы, 15/109-павильон, 1-қабат, байланыс телефондары: 727 2 59 90 74; 2 58 50 81. Тендерлік өтінімдердің ашылу мерзімі 06.06.2014 ж. сағат 10.30-да. Тендерлік құжаттарды Аппак веб-сайтынан немесе umts@appak.kz почтасына жазылған хат арқылы электронды поштадан алуға болады.

ТОО «АППАК», расположенное по адресу: 050057, г. Алматы, ул. Тимирязева, 42, офисный центр «Экспо-Сити», павильон 15/109, эл. почта - umts@appak.kz, повторно объявляет о проведении долгосрочных закупок способом открытого тендера. Лот №1 Костюм лавсаново-хлопковый (для ИТР), Лот №2 Костюм лавсаново-хлопковый (Vip), Лот №3 Костюм зимний ИТР. Лот №4 Костюм зимний для рабочих. Лот №5 Респиратор ANT 200. Тендер проводится только среди отечественных товаропроизводителей закупаемых товаров. Место поставки товара: 161003, РК, ЮКО, Сузакский район, пос. Кыземшек, Рудник ТОО «АППАК». Наименование, а также требуемые объем, место и сроки поставки товаров-содержится в тендерной документации. Заявка на участие в тендере принимаются, до 10.00 06.06.2014 года по адресу: г. Алматы, ул. Тимирязева, 42, офисный центр «Экспо-Сити», павильон 15/109, 1-этаж, телефон: 727 2 59 90 74; 2 58 50 81. Заседание тендерной комиссии по вскрытию конвертов состоится в 10.30 часов 06.06.2014 года. Тендерную документацию можно скачать на веб-сайте Аппак или получить по электронной почте, обратившись письменно на адрес umts@appak.kz.

«АППАҚ» ЖШС, мекенжайы: Алматы қаласы, Тимирязев көшесі, 42-үй, «ЭкспоСити» кеңсе орталығы, 15/109-павильон, электронды пошта -giskakova@appak.kz, активтерді жүзеге асыру жолында МАЗ 5337 А2-341/MAZ 5337 А2-341 автокөлігіне арнайы қондырылған УРБ бұрғы қондырғысын сататыны туралы хабарлайды. Алғашқы бағасы: 8 189 063 теңге, ҚҚС қоспағанда. Кепілді жарна алғашқы бағаның 10%. Толық атауы, орналасқан жері, тауарды төлеу шарты – тендерлік құжаттамада қамтылған. Тендерге қатысуға əлеуетті сатып алушылардан тендерлік өтінімдер 11.06.2014 ж. сағат 09.30-ға дейін мына мекенжайда қабылданады: Алматы қаласы, Тимирязев көшесі, 42-үй, «ЭкспоСити» кеңсе орталығы, 15/109-павильон, 1-қабат, байланыс телефондары: 727 259 90 74; 258 50 81. Тендерлік өтінімдердің ашылу мерзімі 11.06.2014 ж. сағат 10.00-де. Тендерлік құжаттарды Аппақ веб-сайтынан немесе-giskakova@appak.kz поштасына жазылған хат арқылы электронды поштадан алуға болады.

ТОО «АППАК», расположенное по адресу: 050057, г. Алматы, ул. Тимирязева, 42, офисный центр «Экспо-Сити», павильон 15/109, эл. почта - giskakova@appak.kz, объявляет о реализации активов буровая установка УРБ на базе автомашины МАЗ 5337 А2-341/MAZ 5337 А2-341. Стартовая цена в размере: 8 189 063 тенге, без учета НДС. Гарантийный взнос 10% от стартовой цены. Полное описание, местонахождение, условия поставки, условия оплаты товара – содержится в тендерной документации. Конверты потенциальных покупателей на участие в тендере принимаются до 09.30 11.06.2014 года по адресу: г. Алматы, ул. Тимирязева, 42, офисный центр «Экспо-Сити», павильон 15/109, 1-этаж, телефон: 727 259 90 74; 258 50 81. Заседание тендерной комиссии по вскрытию конвертов состоится в 10.00 часов 11.06.2014 года. Тендерную документацию можно скачать на веб-сайте Аппак или получить по электронной почте, обратившись письменно на адрес giskakova@appak.kz


www.egemen.kz

22 мамыр 2014 жыл

11

«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы мына мүліктерге сауда-саттық жариялайды

АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА «Хабар» Агенттігі» АҚ жеңіл автокөлік құралдарын сату бойынша аукционның қайтадан өтетінін хабарлайды

ИНФОРМАЦИОННОЕ СООБЩЕНИЕ АО «Агентство «Хабар» сообщает о повторном проведении аукциона по продаже легковых автотранспортных средств

2014 жылғы 6 маусымда 10.00 сағатта Алматы қаласында келесі автокөлік құралдарын төменде көрсетілген лоттар бойынша сату аукционы өтеді: Ағылшын əдісі бойынша: №1 лот – Audi А4 автомашинасы, 2014 жылы шығарылған, баланста ұстаушы «Хабар» Агенттігі» АҚ АФ. Техникалық ақауы жоқ, жөндеуді қажет етпейді. Бастапқы бағасы 2 534 000 (екі миллион бес жүз отыз төрт мың) теңге. 380 100 (үш жүз сексен мың жүз) теңге көлеміндегі кепілді жарна келесі деректемелер бойынша «Хабар» Агенттігі» АҚ шотына салынады: СТН 600 400 087 853, БСН 980640000529, ЖСК KZ7384901KZ000363501 Алматы қ. «Нұрбанк» АҚ филиалында, БСК NURSKZKX, КБЕ 17. Төлем мақсаты – аукционға қатысу үшін кепілді жарна. Аукционды өткізу орны жəне өтініштерді қабылдау мерзімі: Алматы қаласы, Желтоқсан к-сі, 185. Өтініштерді қабылдау ақпараттық хабарламаны жариялаған күннен басталады жəне 2014 жылғы 3 маусымда 18.00 сағатта аяқталады. №2 лот - Volkswagen Passat автомашинасы, 1997 жылы шығарылған, баланста ұстаушы «Хабар» Агенттігі» АҚ АФ. Техникалық ақауы жоқ, жөндеуді қажет етпейді. Бастапқы бағасы 1 357 500 (бір миллион үш жүз елу жеті мың бес жүз) теңге. 203 625 (екі жүз үш мың алты жүз жиырма бес) теңге көлеміндегі кепілді жарна келесі деректемелер бойынша «Хабар» Агенттігі» АҚ шотына салынады: СТН 600 400 087 853, БСН 980640000529, ЖСК KZ7384901KZ000363501 Алматы қ. «Нұрбанк» АҚ филиалында, БСК NURSKZKX, КБЕ 17 Төлем мақсаты – аукционға қатысу үшін кепілді жарна. Аукционды өткізу орны жəне өтініштерді қабылдау мерзімі: Алматы қаласы, Желтоқсан к-сі, 185. Өтініштерді қабылдау ақпараттық хабарламаны жариялаған күннен басталады жəне 2014 жылғы 3 маусымда 18.00 сағатта аяқталады. Ағылшын əдісі бойынша аукцион өткізу тəртібі Аукционшы лоттың бастапқы бағасын жəне бағаның өсу қадамын хабарлайды. Саудаға қатысушылар нөмірді көтеру арқылы бастапқы бағаны өсіреді, бірақ жарияланған қадамнан аспауы керек. Аукционшы саудаға қатысушылардың аукцион нөмірін хабарлайды, бағаны бекітеді жəне арттыруды сұрайды. Лот бойынша сауда ең жоғары баға ұсынғанға дейін өтеді. Лот үшін ең жоғары баға ұсынған қатысушы жеңімпаз болып танылады. Аукционшы лоттың соңғы бағасын үш рет қайталайды, егер басқа ешкім нөмірлерін көтермесе, балға ұру арқылы лотқа кіретін мүліктің сатылғаны туралы хабарлайды. Лот бойынша сауда, егер лот бойынша бастапқы баға өсірілген жағдайда ғана өтті деп есептеледі. Аукционға қатысуға тіркелу үшін қатысушы келесі құжаттарды беруі тиіс: 1) аукционға қатысуға өтініш; 2) жеке тұлғалар үшін – қатысушының жеке тұлғасын куəландыратын құжаттың жəне салық төлеуші куəлігінің нотариалды куəландырылған көшірмесі; 3) заңды тұлғалар үшін – жарғының, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəліктің, ҚҚС бойынша есепке қою туралы куəліктің (егер бар болса), салық төлеуші куəлігінің нотариалды куəландырылған көшірмелері, қатысушы өкілінің уəкілдігін растайтын құжат, оның жеке тұлғасын куəландыратын құжаттың көшірмесі; 4) жеке кəсіпкерлер үшін – жеке куəліктің, салық төлеуші куəлігінің, жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу туралы куəліктің жəне ҚҚС бойынша есепке қою туралы куəліктің (егер бар болса) нотариалды куəландырылған көшірмесі; 5) кепілді жарнаны салғанын растайтын төлем құжатының түпнұсқасы. Егер қатысушы шетелдік заңды немесе жеке тұлға болса, онда олар осы бөлімнің 1)-5) тармақтарында көрсетілген құжаттарды нотариалды куəландырылған мемлекеттік немесе орыс тіліне аудармасымен береді. Қосымша ақпараттарды мына телефондар арқылы білуге болады: Алматы қ., 8 (727) 270-01-18, 2700-017.

6 июня 2014 года в 10.00 часов в г. Алматы проводится аукцион по продаже следующих автотранспортных средств по ниже указанным лотам: По английскому методу: Лот №1 - Автомашина Audi А4, 2004 года выпуска, балансодержатель – АФ АО «Агентство «Хабар». Технически исправна, ремонт не требуется. Стартовая цена 2 534 000 (два миллиона пятьсот тридцать четыре тысячи) тенге. Гарантийный взнос в размере 380 100 (триста восемьдесят тысяч сто) тенге вносится на счет АО «Агентство «Хабар» по следующим реквизитам: РНН 600 400 087 853, БИН 980640000529, ИИК KZ7384901KZ000363501 в филиале АО «Нурбанк» в г. Алматы, БИК NURSKZKX, КБЕ 17 Назначение платежа – гарантийный взнос для участия в аукционе. Место проведения аукциона и сроки приема заявок: город Алматы, ул. Желтоксан, 185. Прием заявок начинается со дня публикации информационного сообщения и заканчивается 3 июня 2014 года в 18.00 часов. Лот №2 - Автомашина Volkswagen Passat, 1997 года выпуска, балансодержатель – АФ АО «Агентство «Хабар». Технически исправна, ремонт не требуется. Стартовая цена 1 357 500 (один миллион триста пятьдесят семь тысяч пятьсот) тенге. Гарантийный взнос в размере 203 625 (двести три тысячи шестьсот двадцать пять) тенге вносится на счет АО «Агентство «Хабар» по следующим реквизитам: РНН 600 400 087 853, БИН 980640000529, ИИК KZ7384901KZ000363501 в филиале АО «Нурбанк» в г. Алматы, БИК NURSKZKX, КБЕ 17 Назначение платежа – гарантийный взнос для участия в аукционе. Место проведения аукциона и сроки приема заявок: город Алматы, ул. Желтоксан, 185. Прием заявок начинается со дня публикации информационного сообщения и заканчивается 3 июня 2014 года в 18.00 часов. Порядок проведения аукциона по английскому методу Аукционист объявляет стартовую цену лота и шаг увеличения цены. Поднятием номера участники торга повышают стартовую цену, но не менее чем на объявленный шаг. Аукционист объявляет аукционные номера участвующих в торгах, закрепляет цену и предлагает ее повысить. Торги по лоту идут до максимально предложенной высокой цены. Участник, предложивший наиболее высокую цену за лот, объявляется победителем. Аукционист трижды повторяет последнюю цену лота и при отсутствии других поднятых номеров с ударом молотка объявляет о продаже имущества, входящего в состав лота. Торг по лоту считается состоявшимся только в том случае, если стартовая цена по лоту была повышена. Для регистрации на участие в аукционе участнику необходимо представить следующие документы: 1) заявку на участие в аукционе; 2) для физических лиц – нотариально засвидетельствованные копии документа, удостоверяющего личность участника и свидетельства налогоплательщика; 3) для юридических лиц - нотариально заверенные копии устава, свидетельства о государственной регистрации (перерегистрации) юридического лица, свидетельства о постановке на учет по НДС (при наличии), свидетельства налогоплательщика, документ, подтверждающий полномочия представителя участника, копию документа, удостоверяющего его личность; 4) для индивидуальных предпринимателей – нотариально засвидетельствованные копии удостоверения личности, свидетельства налогоплательщика, свидетельства о государственной регистрации индивидуального предпринимателя и свидетельства о постановке на учет по НДС (при наличии); 5) оригинал платежного документа, подтверждающего внесение гарантийного взноса. В случае, если участником является иностранное юридическое либо физическое лицо, то ими предоставляются документы, указанные в подпунктах 1)-5) настоящего пункта с нотариально заверенным переводом на государственный или русский языки. Дополнительную информацию можно получить по телефонам г. Алматы: 8 (727) 270-01-18, 2700-017.

Алматы экономика жəне статистика академиясы профессор-оқытушылар құрамының (мемлекеттік жəне орыс тілдерін меңгерген) бос қызмет орындарын иеленуге келесі пəндер бойынша конкурс жариялайды: Қаржы институттары қызметінің сараптамасы, инвестицияны қаржыландыру жəне несиелеу, қор нарығы жəне биржа ісі, табиғи ресурстарды бағалау, экспертологияға кіріспе, материалтану, жерді жəне жер кадастрын бағалау, картография жəне топырақтану, бағалау қызметін құқықтық реттеу, меншікті техникалық-құқықтық сараптау, жылжымайтын мүлік экономикасы, инвестициялау жəне жылжымайтын мүлікті қаржыландыру, электр тораптарының теориясы, JAVA, С++, С## тілдерінде бағдарламалау, ақпаратты қорғау жəне ақпарат қауіпсіздігі, схемотехника, логикалық бағдарламалау, криптология, ақпараттық жүйедегі мəліметтер базасы, компьютерлік желі, құқық негіздері, кəсіпкерлік құқығы, «Қаржы», «Есеп жəне аудит», «Экономика», «Менеджмент», «Маркетинг», «Информатика», «Ақпараттық жүйе»

мамандықтарының бейіндік циклдерінің базалық пəндері бойынша; (мемлекеттік жəне орыс тілдерін меңгерген) келесі пəндер бойынша: Экономикалық теория, макроэкономика жəне микроэкономика, банк ісі, валюта нарығы жəне валюта операциялары, құнды қағаздар портфелін басқару, банк нарығын басқару; (орыс тілдерін меңгерген) келесі пəндер бойынша: банк менеджменті жəне маркетинг, корпоративті қаржы, қаржы менеджменті. Біліктілік талаптары: жоғары білім, ғылыми дəрежесі мен профессор жəне доцент біліктілігіне берілген атағы. Конкурсқа қатысу үшін хабарландыру жарияланған күннен бастап 2014 жылдың 25 маусымын қоса санағанда келесі құжаттарды тапсыру керек:

1. Ректордың атына өтініш. 2. Кадр есебі бойынша жеке іс қағазы (3х4 көлеміндегі 3 фотосурет). 3. Өмірбаян. 4. Нотариалды куəландырылған жоғары білім, академиялық жəне ғылыми дəрежесі туралы дипломдардың, ғылыми атақ туралы аттестаттың көшірмелері. 5. Ғылыми жұмыстар мен жетістіктерінің тізімі. 6. Мамандық шифры көрсетілген автореферат. 7. Соңғы жұмыс орнынан мінездеме. Хабарласу жəне құжат тапсыру мекенжайы: 050035, Алматы қаласы, Жандосов көшесі, 59-үй, «Алматы экономика жəне статистика академиясы» мекемесі, Кадр бөлімі (207-бөлме), тел.: 309-58-12.

БУЫННЫҢ БАСТЫ КЕСЕЛІ – ТҰЗ Тұздың буынға жиналуынан туындайтын қиындықтар жеткілікті, тіпті күнделікті үй шаруасын атқару да оңайлыққа соқпайды. Буын ауырып, оның ісінуі анық байқалады. Әсіресе, күні бойы орнынан қозғалмай жұмыс істейтін кеңсе қызметкерлері бұл жағдайға жиі ұшырайды. Мұның негізгі себебі ағзадан несеп қышқылы (тұз) түйіршіктерінің қалыпты түрде шығарылмай, тұзға айналуынан туындайды. Сонымен қатар уақтылы дұрыс тамақтанбай, етті, майлы тағамдарды, алькоголдік ішімдіктерді шектен тыс артық көлемде пайдаланудың зияны орасан.

Буынға тұз жиналуына қарапайым әдістер көмектеспейді. Сырқаттан арылтатын бірден-бір құрал – ФУЛФЛЕКС капсула сы. Оның құрамындағы африкалық өсімдік – хош иісті мартинии бағалылығының нәтижесінде ағзадан артық мөлшердегі несеп қышқылын шығарады. Сондай-ақ, ФУЛФЛЕКС крем

ФУЛФЛЕКС – БУЫНДАҒЫ АУРУДЫ ЕМДЕУГЕ БАҒЫТТАЛҒАН МЫҚТЫ ПРЕПАРАТ

түрінде де шығарылады. Емдік крем ФУЛФЛЕКСтің құрамында қайың, талшынның сығындысы бар, олар мартинии мен мойылталдың ықпалын арттыра түседі. Ал, эвкалипт, арша, самырсынның эфир майларының көмегі мол. ФУЛФЛЕКС – буынды тұздан арылтады.

Дәріханалардан сұраңыздар! «Шұғыл» желідегі тегін телефон: 8-800-080-59-59 (жұмыс уақыты 08:00-23:00). Алматы қаласындағы анықтама телефоны: 8(727) 297-59-59. www.riapanda.ru

Жарнама. БАД. Дәрі-дәрмек болып есептелінбейді. Пайдаланар алдында маманмен кеңесіңіз.

Лот №1 – Өндірістік база, атап айтқанда: Литер А, жалпы алаңы 3471,9 ш.м.; Литер Б, жалпы алаңы 2401,0 ш.м.; Литер Р, жалпы алаңы 2156,4 ш.м.; Литер Ə, жалпы алаңы 849,1 ш.м., сəйкесетін жер үлесінің жалпы алаңы 0,7233 га бөлінбейтін жер телімінде жалпы алаңы 1,703 га (кадастрлық нөмірі 20-315-038-193, мақсатты тағайындалуы – өндірістік базаны пайдалану жəне қызмет көрсету үшін), аталған жылжымайтын мүліктермен аумақтық жəне функционалды байланысты, жер пайдалану шекарасына сəйкес, орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Қазан к-сі, 34. Бастапқы баға – 400 653 000 теңге (төрт жүз миллион алты жүз елу үш мың) теңге. Лот №2 – Бөлінетін жер телімі, жалпы алаңы 1,3000 га (жер телімінің кадастрлық нөмірі 03-051-321-017, мақсатты тағайындалуы – тауарлы ауыл шаруашылығын жүргізу), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Талғар ауданы, «Луч Востока» өндірістік кооперативі. Бастапқы баға – 31 019 000 теңге (отыз бір миллион он тоғыз мың) теңге. Лот №3 – Бөлінетін жер телімі, жалпы алаңы 0,6560 га (жер телімінің кадастрлық нөмірі: 03-051-321-018, мақсатты тағайындалуы – тауарлы ауыл шаруашылығын жүргізу), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Талғар ауданы, «Луч Востока» өндірістік кооперативі. Бастапқы баға – 16 224 000 теңге (он алты миллион екі жүз жиырма төрт мың) теңге.

Хабарландыру

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ (050000, Алматы қ., Желтоқсан к-сі, 118, www. kazrail.kz) МПТ-6-ға (тиеу-көлік мототасығышы) доңғалақты жұптарды сатып алу жөнінде 2014 жылғы 20 мамырда сағат 10.00-де Өскемен қ., Меновное а., Шоссейная к-сі, 26 мекенжайында өткізілген ашық тендер болмады деп танылғандығы туралы хабарлайды. «АППАҚ» ЖШС мекенжайы: Алматы қаласы, Тимирязев көшесі, 42-үй, «Экспо-Сити» кеңсе орталығы, 15/109-павильон, umts@appak.kz электронды пошта, ұзақ мерзімге сатып алу бойынша ашық тендердің қорытындысы туралы хабарлайды. Атауы: Лот №1 Лавсанды-мақта маталы костюм (ИТЖға арналған). Лот №2 Лавсанды-мақта маталы костюм (ЖЛТ-ға арналған). Лот №3 ИТЖ-ға арналған қысқы костюм. Лот №4 Қысқы жұмысшылар костюмі. Лот №5 ANT 200 респираторы. Тендер тек отандық тауар өндірушілер арасында өткізілді. Тендер өтпеді деп танылды.

ТОО «АППАК», расположенное по адресу: 050057, г. Алматы, ул. Тимирязева, 42, офисный центр «Экспо-Сити», павильон 15/109, эл. почта - umts@appak. kz, объявляет итоги долгосрочных закупок способом открытого тендера Лот №1 Костюм лавсаново-хлопковый (для ИТР), Лот №2 Костюм лавсаново-хлопковый (Vip), Лот №3 Костюм зимний ИТР. Лот №4 Костюм зимний для рабочих. Лот №5 Респиратор ANT 200. Тендер проведен среди отечественных товаропроизводителей закупаемых товаров. Тендер признан не состоявшимся, в связи с тем, что после отклонения, осталось менее двух заявок на участие в тендере потенциальных поставщиков.

Предоставлен на государственную экологическую экспертизу в УПРиРП г. Алматы проект «Оценка воздействия на окружающую среду» на периоды строительства и эксплуатации Многоквартирного жилого комплекса с подземной автостоянкой, по адресу: Бостандыкский район, ул. Рыскулбекова, 28/1. Также сообщаем, что 26 мая в 12.00 часов состоится общественные слушания по плану природоохранных мероприятии на период строительства, по адресу: Бостандыкский район, ул. Рыскулбекова, 28/1, e-mail: skalshyn@ mail.ru, тел: 248 02 60, 248 02 61.

«Ғайса» ЖШС қатысушылардың жалпы жиналысын шақыру туралы өз қатысушыларына хабарлайды, жиналыс 2014 жылғы 9 маусымда сағат 10.00-де «Ғайса» ЖШС-ның кеңсесінде, мына мекенжайда болады: Солтүстік Қазақстан облысы, Есіл ауданы, Қараағаш а., Тасетов к-сі, 75. Күн тəртібі: 1. «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ-та несиелік желі ашу жəне «Ғайса» ЖШС мен «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ арасында займ шартына негіздемелік келісім жасау; 2. Несиелік желі ашылуға жəне несие алуға байланысты, негіздемелік келісімге/займ шартына, кепіл шарттарына жəне өзге құжаттарға қол қоюға «Ғайса» ЖШС директоры Біржан Байзақұлы Ғайсинге өкілеттіктер беру. ТОО «Ғайса» извещает своих участников о созыве общего собрания участников, которое состоится в 10.00 часов 9 июня 2014 года в конторе ТОО «Ғайса» по адресу: Северо-Казахстанской области, Есильского района, с.Караагаш, ул. Тасетова, 75. Повестка дня: 1. Открытие кредитной линии в АО «Аграрная кредитная корпорация» и заключение рамочного соглашение между ТОО «Ғайса» и АО «Аграрная кредитная корпорация» договора займа; 2. Наделение полномочиями директора ТОО «Ғайса» Гайсина Биржана Байзаковича на подписание рамочного соглашения/договора займа, договоров залога и прочих документов, связанных с открытием кредитной линии и получения кредита.

Алматы қаласы Ахмет Байтұрсынов атындағы №139 мектеп-гимназиясы Орынбасар Гүлнара Əсілбекқызына берген аттестат жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

Лот №4 – Бөлінетін жер телімі, жалпы алаңы 3,1600 га (жер телімінің кадастрлық нөмірі: 03-051-165-073), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Талғар ауданы, «Д. Қонаев атындағы асыл тұқымды зауыт» өндірістік кооперативі. Бастапқы баға – 68 449 000 теңге (алпыс сегіз миллион төрт жүз қырық тоғыз мың) теңге. Лот №5 – Бөлінетін жер телімі, жалпы алаңы 6,3200 га (жер телімінің кадастрлық нөмірі: 03-051-165-072), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Талғар ауданы, «Д. Қонаев атындағы асыл тұқымды зауыт» өндірістік кооперативі. Бастапқы баға – 122 175 000 теңге (жүз жиырма екі миллион жүз жетпіс бес мың) теңге. Лот №6 – Бөлінетін жер телімі, жалпы алаңы 30 га (жер телімінің кадастрлық нөмірі: 03-051-225-319, мақсатты тағайындалуы – тауарлы ауыл шаруашылығын жүргізу), орналасқан мекенжайы: Алматы облысы, Талғар ауданы, Қайнар ауылдық округі аумағындағы аудан қорының жері. Бастапқы баға – 48 551 000 теңге (қырық сегіз миллион бес жүз елу бір мың) теңге. Сауда-саттық əдісі – ағылшын. Кепілді жарна бастапқы бағаның 10%-ын құрайды. Бастапқы бағаның 10% мөлшеріндегі кепілді жарна «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасының шотына енгізілуі тиіс,

төменде көрсетілген деректемелер бойынша. Сауда-саттыққа қатысу өтінімдеріне қажетті құжаттар тізілімін алу үшін сенім білдірілген өкілге бару керек. Сауда-саттыққа қатысуға өтінімдер Алматы қ., Абай д-лы, 109В, 1004-бөлмеде 2014 жылғы 2 маусымда сағат 18.00-ге дейін қабылданады. №1 лот бойынша сауда-саттық ағылшын əдісімен 2014 жылғы 3 маусымда сағат 11.00-де мына мекенжайда болады: Алматы қ., Абай д-лы, 109 «В», 1004-бөлме. №2, №3, №4, №5, №6 лоттар бойынша сауда-саттық ағылшын əдісімен 2014 жылғы 3 маусымда сағат 15.00-де мына мекенжайда болады: Алматы облысы, Талғар қ., Тəжібаев к-сі, 4. Сауда-саттық аяқталғаннан кейін түпкілікті баға ұсынған сауда-саттық қатысушысы банктің чек түріндегі немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген басқа қолма-қол ақшаның толық көлемінде сатып алу сомасын бес жұмыс күні ішінде есеп айырысу тəсілімен енгізуі қажет. Сенім білдірілген тұлғаның деректемелері: «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-тың сенім білдірілген тұлғасы Төремұратов Азат Болатұлы, Алматы қ., Абай д-лы, 109В, шот KZ246010011286000043, БИН 940140000385, Кбе 14. Сауда-саттық өткізу мəселесі бойынша анықтама алу телефондары: 8 (727) 330 16 80, 330 17 57.

«Цеснабанк» АҚ артықшылықты акциялар бойынша дивидендтер төлеу жөнінде хабарлайды «Цеснабанк» акционерлік қоғамының орналасқан жері мен банктік деректемелері: 010000 Астана қ., Жеңіс д-лы, 29 ҚР ҰБ МОЕБ (КШТҚБ)-дағы корреспонденттік шоты KZ48125KZT1001300336, БСК TSESKZKA, БСН 920140000084. Дивидендтер төленетін кезең: 2013 жылға 1 артықшылықты акция есебімен дивиденд мөлшері: 100 тг. Дивидендтер төлеудің басталу күні: 26 мамыр 2014 ж. Дивидендтер төлеудің тəртібі мен түрі: Қазақстан Республикасының салық заңнамасын ескере отырып, тізілім иесіндегі деректемелерде көрсетілген шотқа қолма-қол ақшасыз аудару арқылы. «Цеснабанк» АҚ Басқармасы

«Цеснабанк» АҚ шығарылымның шартына жəне Директорлар кеңесінің шешіміне сəйкес 14.06.14 ж.–14.12.14 ж. кезеңіндегі (НИН KZРC4Y09B879) облигациялар бойынша жəне 04.06.14 ж. – 04.12.14 ж. кезеңіндегі (НИН KZР12Y10Е084) облигациялардың сыйақы мөлшерлемесі облигацияның номиналды құнының жылдық 7,5% көлемінде анықталғандығын хабарлайды. «Цеснабанк» АҚ Басқармасы

«АрселорМиттал Теміртау» АҚ компаниясы орташа кəсіпкерлік нысанын дамыту мақсатында, жылыжай шаруашылығының қызметін қамтамасыз ету жəне дамыту үшін аутсорсинг/бірлескен кəсіпорынға тұрмыстық қызмет көрсету цехтарын (жылыжайларды) беру бойынша тендерге қатысуға конкурс жариялайды. Тендерге аталған салада жұмыс тəжірибесі бар компаниялар шақырылады. Тендерге қатысуға тілек білдіруші компаниялар 06.06.2014 жылға дейін электрондық пошта бойынша мына мекенжайға өтінімдерін берулері қажет. Alexey. Barantcev@arcelormittal.com, анықтама алу телефоны: 8 7213 96-53-17. Жеке сот орындаушысы М.А.Абдиханов ағылшын əдісімен 2014 жылғы 3 маусымда сауда-саттық өткізуін хабарлайды: Сағат 9.00-де лот №1: А.А.Какенованың мүлкі – 1 бөлмелі пəтер, жалпы көлемімен 30,40 ш.м., тұрғын үй ауқымы 18,10 ш.м., м/ж Алматы қ., Достық д-лы, 103/11-үй, 26-пəтер. Бастапқы бағасы 10 899 822 теңге. Голланд əдісімен сағат 09.30-да лот №2: Б.К.Баймолдаевтың мүлкі – 1 бөлмелі пəтер, жалпы көлемімен 33,60 ш.м., тұрғын үй ауқымы 17,00 ш.м., м/ж Алматы қ., Көктем-1 ш/а., 43-үй, 29-пəтер. Бастапқы бағасы 11 290 291 теңге. Сағат 10.00-де лот №3: А.Н.Абдулованың мүлкі – 4 бөлмелі пəтер, жалпы көлемімен 92,30 ш.м., тұрғын үй ауқымы 56,10 ш.м., м/ж Алматы қ., Шевченко к-сі/Қонаев к-сі. қиылысы, 37/161-үй, 6-пəтер. Бастапқы бағасы 40 684 000 теңге. Сағат 10.30-да лот №4: Е.П.Чуйконың мүлкі – 1 бөлмелі пəтер, жалпы көлемімен 35,30 ш.м., тұрғын үй ауқымы 19,00 ш.м., м/ж Алматы қ., Макаренко к-сі, 66-үй, 8-пəтер. Бастапқы бағасы 9 751 000 теңге. Сағат 11.00-де лот №5: Т.Т. Айсаевтың мүлкі – 2 бөлмелі пəтер, жалпы көлемімен 54,70 ш.м., тұрғын үй ауқымы 33,90 ш.м., м/ж Алматы қ., Майлин к-сі, 206-үй, 4-пəтер. Бастапқы бағасы 10 408 000 теңге. Сауда-саттық Алматы қ., Гоголь к-сі, 86, 529-офис мекенжайында өтеді. Алматы қ., Гоголь к-сі, 86, 529-офис, тел: 8 701 762 51 61 мекенжайында өтініштерді қабылдау сауда-саттық өткізуге 24 сағат қалғанда аяқталады. Сауда-саттыққа қатысу үшін міндетті түрде бастапқы бағадан 5% кепіл ақшаны келесі шотқа төлеу қажет: «БанкЦентрКредит» АҚ АҚФ-да, шот KZ588560000005451804, ИИН 731020302208.

Частный судебный исполнитель исполнительного округа г. Алматы Абдиханов М.А. объявляет торги по реализации арестованного имущества на 03 июня 2014 года по английскому методу: В 09.00 часов лот №1: имущество Какеновой А.А., – однокомнатная квартира общей площадью 30,40 кв.м., жилой площадью 18,10 кв.м., расположенная по адресу: г. Алматы, пр. Достык, д.103/11, кв.26. Стартовая стоимость 10 899 822 тенге. В 09.30 часов по голландскому методу лот №2: имущество Баймолдаева Б.К.,- однокомнатная квартира общей площадью 33,60 кв.м., жилой площадью 17,00 кв.м., расположенная по адресу: г. Алматы, мкр. Коктем-1, д.43, кв.29. Стартовая стоимость 11 290 291 тенге. В 10.00 часов лот №3: имущество Абдуловой А.Н., - четырехкомнатная квартира общей площадью 92,30 кв.м., жилой площадью 56,10 кв.м., расположенная по адресу: г. Алматы, ул. Шевченко/уг.ул.Кунаева, д.37/161, кв.6. Стартовая стоимость 40 684 000 тенге. В 10.30 часов лот №4: имущество Чуйко Е.П., - однокомнатная квартира общей площадью 35,30 кв.м., жилой площадью 19,00 кв.м., расположенная по адресу: г. Алматы, ул. Макаренко, д.66, кв.8. Стартовая стоимость 9 751 000 тенге. В 11.00 часов лот №5: имущество Айсаева Т.Т., - двухкомнатная квартира общей площадью 54,70 кв.м., жилой площадью 33,90 кв.м., расположенная по адресу: г. Алматы, ул. Майлина, д.206, кв.4. Стартовая стоимость 10 408 000 тенге. Торги состоятся по адресу: г. Алматы, ул. Гоголя, 86, офис 529. Прием заявок заканчивается за 24 часа до проведения торгов по адресу: г. Алматы, ул. Гоголя, 86, офис 529, тел: 8 701 762 51 61. Для участия в торгах необходимо внести задаток в размере 5% от стартовой стоимости на счет частного судебного исполнителя KZ588560000005451804, ИИН 731020302208 в АГФ АО «БанкЦентрКредит».

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. Қазақ мал шаруашылығы жəне мал азығы өндірісі ғылыми-зерттеу институтының ұжымы Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қызметкері, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, жылқы шаруашылығы бөлімінің профессоры Кеңесхан Ыдырысұлы Дүйсембаевқа ағасы САМАРХАННЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі Ғылым комитетінің «Математика жəне математикалық модельдеу институты» республикалық мемлекеттік кəсіпорнының ұжымы Саят Нұрмұхамедұлы Нүсіповке əкесі Нұрмұхамед Нұрахметұлы НҮСІПОВТІҢ дүниеден озуына байланысты ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


12

www.egemen.kz

22 мамыр 2014 жыл

 Айбын

Кґктемгі шаќыру

бойынша жастар əскер ќатарына жол тартты Астанадағы «Отан Ана» монументінің жанындағы «Отан қорғаушылар» алаңында əскер қатарына шақырылушыларды Қазақстан Қарулы Күштерінің қатарына салтанатты шығарып салу рəсімі жəне «Астана жастары мен армия – біртұтас» акциясының ашылу салтанаты өтті.

Астана қаласының Қорғаныс істері жөніндегі департаменті «Нұр Отан» партиясы Астана қалалық филиалының, «Жас Отан» жастар қанатының қолдауымен ұйымдастырған іс-шара əскери қызметтің беделін арттыруға, жасөспірімдерді Қазақстан армиясының қатарындағы қызметке дайындауға бағытталып отыр. Жастар алдында Қарулы Күштердің ардагерлері, «Нұр Отан» партиясының өкілдері сөз сөйледі. Іс-шара барысында дөңгелекті əскери техника мен

атыс қарулары, сарбаздардың киім-кешек үлгілері, сондай-ақ, əскер тектері мен түрлері көрсетілген көрме өтті. Елорда тұрғындары мен меймандары атыс қаруларымен жəне ұсынылған əскери техникамен таныса алды. Бұл акцияға 3000-ға жуық əскер қатарына шақыру жасына дейінгі жəне əскер қатарына шақыру жасындағы жастар қатысты. Көктемгі əскери қызметке шақыру аясында Астана

қаласынан 500-ге жуық əскер қатарына шақырылушы мерзімді əскери қызметке жіберіледі. Жас буын Аэроұтқыр əскерлері мен арнайы əскерлер бөлімдерінің сапын толықтыратын болады. Биылғы көктемде Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне, басқа да əскерлері мен əскери құралымдарына 11 мыңнан астам адам шақырылатын болады. Салтанатты іс-шара ҚР ҚК Аэроұтқыр əскерлері десанттық-шабуылдау бригадасының «Қалқан» арнайы мақсаттағы взводының жəне Мемлекеттік күзет қызметі құрмет қарауылы ротасының өнер көрсетуіне ұласты. «Егемен-ақпарат».

 «Егеменге» елден келді

 Үйренетін үрдіс

Біріксеѕ, бір трактор береді Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Бір кездері Байзақ ауданында ірі-ірі 10 кеңшар болған екен. Қазір майда-майда 2770 шаруа қожалығы бар. Əрине, бұларды біріктіру, ірілендіру жұмысы өз ретімен жүріп келеді, бірақ ұсақұсақ болған соң олардың шаруасы да, машақаты да шаш етектен. Не несие ала алмайды, не мемлекет тарапынан берілетін жеңілдіктерді пайдалана білмейді. Бұл бір ғана Байзақтың емес, барлық ауданның басында бар жағдай. Сондықтан мұндай ұсақ қожалықтарды біріктіру басты мəселе болып тұр. Жамбыл облысында 50

гектарға дейін жер телімі бар шаруашылықтардың үлесі 64,4 па йызды құрайды. «Бұлардың алдыңғы қатарлы ғылыми-техникалық жетістіктерді, атап айтқанда тамшылатып жəне жаңбыр латып суару, басқа да ылғал ресурс сақтау технологиясын, өндіріске агротехнологияны, ауыспалы егіс жүйесін ендіруге, өсімдікті қорғауды дұрыс жолға қоюға ешқандай мүмкін ші ліктері жоқ», дейді облыс тық ауылшаруашылығы басқар масының басшысы Абдалы Нұралиев. Расында сөз етіп отырған сала алға басуы үшін ғылыммен тығыз байланыста болуы керек. Еккен егін көп немесе аз өнім берсе де, соның сырын зерттеп, соңғы

технологияларды ендіріп отырмаса, еш нəрсе дамымайды. Тағы да мықты мамандар қажет. Ал, ұсақ, əлеуеті аз шаруашылықтар мұндай жағдайға қол жеткізуді ойланбайды да, тіптен мүмкіндігі де жоқ. Сондықтан ауыл шаруашылығы басқармасы осы іске белсене кірісіп, бірігудің үш жолын ұсынып отыр. Ол бойынша ұсақ қожалықтар іргесіндегі ірі шаруашылықтарға қосылу, өңдеуші кəсіпорындарға бірігу жəне өңкей ұсақ қожалықтардың өздері бірігіп, ірі шаруашылыққа айналу. Бұл тұста айта кететін бір ерекшелік, бірігудің арқасында үлкен ұжымға айналып, жұмысын тəп-тəуір бастаған кейбір шаруашылықтарға «Тараз» ƏКК арқылы

техника əперу ісі пилоттық жоба ретінде қарастырылып отыр. Яғни, əр ауданнан кем дегенде бір шаруашылыққа осындай демеушілік жасалатын болады. Яғни, жұмысын көп болып бастаған ұжымдарға трактор, соқа, басқа да ауыл шаруашылығына қажетті техникаларды беру жоспарда бар. Аталмыш жоба «2013-2020 жылдарға арналған Жамбыл облысының ауыл шаруашылығы құрылымдарын ірілендіру» бағдарламасы бойынша əзірленіп, халық қалаулыларының қолдауына ие болған. Биыл Жамбыл облысында жос пар бойынша 1252 шаруашылықты біріктіру керек болса, бүгінгі күнге дейін 146 шаруашылық іріленді. Жаңа жоба шаруаларды бірігуге ынталандырады деген үміт бар. Жамбыл облысы.

 Ізгілік иірімдері

Паллиативтік кґмек

Орал қаласындағы «Бəйтерек» мүмкіндігі шектеулі балалар қоғамдық бірлестігі айықпас дертке душар болған балаларға паллиативтік көмек көрсету ісін ұйымдастыруға бастамашы болып отыр. Осыған орай өңірде еріктілерден құралған арнайы топтар жасақталу үстінде. Паллиативтік көмек дегеніміз қандай көмек? Оқырмандарға түсінікті болу үшін бұл тіркеске анықтама бере кеткен жөн. Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

«Бұл, жоғарыда айтылғандай, онкологиялық аурудан зардап шегіп жүрген жанға мамандандырылған медициналық қызмет көрсету. Яғни, кесел мен диагноздың қандай ауыр, қандай күрделі болғанына қарамастан, оның белгілерін жеңілдету, – деді газет тілшісіне əлеуметтік сала жанашыры Надежда Козаченко. – Мұндағы басты мақсат – емделуші мен оның отбасының өмір сапасы мен көңіл-күйін жақсартуға көмектесу». Облыста бүгінде паллиативтік кө мек ті дəрігерлермен, медбикелермен жəне басқа да əлеуметтік-қайырымдылық салалары мамандарымен кешенді түрде көрсетуге көңіл аударылған. Сондықтан да мұнда паллиативтік жəрдем көрсететін мамандар тобының мүшелігіне психологтар, массажистер мен диетологтар жəне өзге де арнайы мамандық иелерін енгізу көзделген. ОРАЛ.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Жас инспекторлар слеті Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Облыстық ішкі істер департаменті облыстық білім басқармасымен бірлесіп, Қарғалы ауылында орналасқан Есет батыр атындағы көпсалалы мектепте «Қозғалыстың жас инспекторлары» атты 14-ші облыстық слет өткізді. Шараның мақсаты балалардың қатысуымен болған жол-көлік оқиғаларының алдын алу, жол қозғалысы ережелерін насихаттау жұмыстарын жандандыру, қозғалыстың жас инспекторларының жұмыстарын жетілдіру болып табылды. Слетке қалалық жəне аудандық деңгейлерде өткен қозғалыстың жас инспекторлары байқау ларының

жеңімпаздары, барлығы 140 оқу шы қатысты. Байқау «Жол қозғалысы ережелерінің білгірлері», «Жас реттеуші», «Білімдар», «Жас санитар», «Қауіпсіз дөңгелек», «Саптық қарау», «Үгіт бригадалары» сияқты жеті номинация бойынша өтті. Облыстық слеттің жеңімпаз командасы 22 маусым – 2 шілде аралығында Шығыс Қазақстан облысында өтетін «Қозғалыстың жас инспекторлары» республикалық сле ті не барады. Онда Қазақстанның барлық өңірлерінен келген жеңімпаздар, сонымен қатар ТМД мемлекеттерінің командалары қатысады. Ақтөбе облысы.

Їшемге кім жанашыр болады? Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Өмірге бір мезетте үшемнің келуі – Жаратқанның сыйы. Бір қозы артық туса, бір түп жусанның артық өсетінін жақсылыққа балайтын халқымыз шаңыраққа іңгəлəп бір сəби келсе де ерекше қуанады. Ал үшемнің жөні тіптен бөлек. Биылғы жылдың басында Атырауда бір аптада осындай екі оқиғаның болғанын қуана хабарлаған едік. Сол үшемнің бірін Айнұр Жұмашева жарық дүниеге əкелді. Бұған дейін отағасы Медет Тайтақбаев екеуі үш ұл баланың қызығына бөленіп отыр екен. Сөйтіп, бір күннің ішінде бұл отбасы көпбалалы болып шыға келді. Қазір осы отбасындағы баланың үлкені екінші сыныпты бітіреді, одан кейінгісі бірінші сыныпты аяқтағалы отыр. Ал үшінші бала екі жарым жастан енді асып барады. Қазақтың бір отбасын көпбалалы үйге айналдырған үшемге Аман, Есен, Жүрсін деген есімдер беріліпті. Олардың əкесі Медет ішкі істер департаментінде жұмыс жасайды. Ал анасы босанғанға дейін халыққа қызмет көрсету орталығының инспекторы болыпты. Екеуінің де Атырау қаласында басыбайлы баспанасы жоқ. Тұрғын үй алу кезегінде тұр. Нақтылай айтсақ, Айнұр Жұмашева бұл тізімге 2011 жылдың 2 тамызында тіркеліпті. Бірақ пəтер алу кезегі əзір келер емес. Бұл күндері Медет пен Айнұр алты баласымен қуықтай ғана бөлмесі бар уақытша жеркепеде тұрады. Оның бір бөлмесінде сегіз жан қаздай тізіліп жатады, енді бір бөлмесінде тамақ ішеді. Атырау қаласының шетіндегі «Жұлдыз» шағын ауданындағы жеркепе Медеттің анасы Болған Оразқызының атына берілген телімге салынған. Жақында осы үшемнің Исатай ауданының Исатай ауылында тұратын атасы Əліп Тайтақбаев «Егеменнің» тілші қосынына телефон шалды. Дауысынан сəбилердің денсаулығына алаңдаушылығы аңғарылып тұрды. – Келінім үшемді өмірге əкелгенде, төбеміз көкке жеткендей қуандық, – дейді Əліп Тайтақбаев.

– Бір қинайтыны – бала-келінім баспанаға мұқтаж. Алты баламен жеркепеде тұру өте қиын. Əсіресе, əлі бұғанасы бекімеген үшемнің бірі – Жүрсіннің сырқаты алаңдатып отыр. Қазір əйелім Болған сол сəбимен бірге облыстық жұқпалы аурулар ауруханасында жатыр. Үшемнің əкесі Медет тілші қосынына арнайы келді. Оның айтуына қарағанда, дəрігерлер тарапынан сəбилерге немқұрайды көзқарас байқалатын секілді. Нақтысында үшемнің бірі – Жүрсін жарық дүние есігін ашысымен вакуумға салынбапты. Ал қазіргі сырқатын дəрігерлер əлі анықтай алмай отыр. – Дəрігерлердің өз жұмысына салғырт қарайтынына бірнеше мысал келтіре аламын. Əйелімді облыстық перзентханада босанғаннан бірнеше күн бойы балаларынан оқшаулап тастады. Оған əйелімнен өкпе ауруының белгісі табылғаны себеп болыпты. Перзентхана дəрігерлерінің бұл диагнозы төбемізден жай түсіргендей болды. Бұған сенгіміз келмеді. Содан соң өзім əйелімді облыстық туберкулезге қарсы диспансерге апарып, рентгенге түсірдік. Оның қорытындысында зайыбымның өкпесі таза болып шықты. Сонда перзентхана дəрігерлері неге сүйеніп, сау адамды өкпе ауруына шалдықтырып қойды? – дейді ұлдарының саулығы үшін шыбын жанын шүберекке түйіп жүрген Медет Тайтақбаев. – Кейін облыстық перзентхана дəрігерлері өздеріндегі рентген аппаратының ақауы барлығын ауызша айтып түсіндірді. Əйелім мен үш баламның бір-бірінен 10 күн бойы оқшауланған кезінде анасының омырау сүті қайтып кетті. Соның салдарынан балаларым шешесінің сүтін емген жоқ. Ал үшемнің бірі Жүрсін 1 кило 900 граммен шала туылса да вакуумға жатқызылмағанын кейін біліп отырмыз. Қазір Атырау қаласындағы №3 емханада тіркеудеміз. Емхана дəрігерлері айына бір-екі рет келіп қарайды. Балаларымның медициналық картасына уақытымен омырау сүтін күніне 5-6 рет еметінін жəне ешқандай шағым жоқ екенін көрсетіп,

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 747-63-01; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Ермеков к-сі, 33, «Қарағанды полиграфия» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Смағұлов к-сі, 9 К, «Хабар-Сервис» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

жалған жазған. Сəуір айының 8-інен мамырдың 11-іне дейін №3 емхана дəрігерлері балаларымның денсаулығын келіп қараған емес. Ешқандай тегін дəрі-дəрмекпен қамтамасыз етпейді... Енді Медет сырқатының диагнозы қойылмаған Жүрсінді Ресейдің Астрахань қаласындағы дəрігерлерге апаруды көздеп отыр. «Басқа амалым қалған жоқ», деген Медет пен Айнұрды баспана жайы да қинайды. Сол себептен, көмек сұрап, бірнеше басшыға, дəлірек айтқанда, Атырау қаласы мен Атырау облысының əкімдеріне хат жазыпты. Алайда, бəрінен де «Қазақстан Республикасының «Тұрғын үй қатынастары туралы» Заңының 74-бабына сəйкес мемлекет тарапынан тұрғын үй алу тізіміне енгізілген азаматтардың құқықтары тең деп танылады. Егер де осы заңда өзгеше көзделмесе, осы тізімге енгізілген басқалар алдында ешкімнің басымдық құқығы болмайды. Өтінішіңіз қолданыстағы заңдылықтарға сəйкес қанағаттандырылады», деген мазмұндағы бірнеше сырғытпа жауапты əкімдер емес, лауазымы төмен шенеуніктер жіберіпті. Дұрыс делік. Ешкім заңды белден бассын демейміз. Алайда, адамгершілік тұрғысынан айтсақ, алты балалы бұл отбасының жанашырлық қолдауға да, басыбайлы баспанаға да зəру екені даусыз. Оның үстіне өмірге үшем күн сайын келе бермейді. Бұл – бір. Екіншіден, жастары отыздан енді асқан Медет пен Айнұрдың екеуі де бюджет саласында қызмет етеді. Демек, олардың баспана сатып алатындай басы артық қаражаты жоқ. Үшіншіден, уақытша жеркепенің тар бөлмесі үш нəрестені жуындырып, күтіп-бағуға лайықты емес. Тоқетерін айтқанда, Аман мен Есен жəне Жүрсіндей сəбилердің өсуі үшін елдің əл-ауқатын жақсартып жатырмыз деп ауыз жаппайтын əкімдер тарапынан нақты əрекет қажет. Аста-төк той жасау мен қымбат мəшине мінуден алдына жан салмайтын кəсіпкерлер де осындайда қолұшын созса, артық болмас еді. Бірақ, Атырауда мұны түсінетін ұлтжанды азаматтар қайда?!. АТЫРАУ.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Дастан КЕНЖАЛИН.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №315 ek

Profile for Egemen

22052014  

2205201422052014

22052014  

2205201422052014

Profile for daulet
Advertisement