Page 1

Бүгінгі нөмірде:

ЕҢСЕРУ

№193 (28132) 20 ТАМЫЗ СЕЙСЕНБІ 2013 ЖЫЛ

Ынтымаќтастыќ райындаєы кездесу

 Президент тапсырмасы қалай орындалуда? «Жаңа ғылыми, технологиялық, басқарушылық жетістіктерді ескере отырып, мал шаруашылығындағы дəс түрлерімізді жаңғыртуымыз қажет».

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путиннің жеке шақыруымен Сочиде болып, жауынгерлік самбодан өткен «Платформа S-70» халықаралық турнирін тамашалады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Бейресми кездесу аясында екі елдің басшылары екіжақты жəне көпжақты ынтымақтастықтың кең ауқымды мəселелерін тағы да талқылап, қол жеткізілген уағдаластықтарды іске асыру барысын қарастырды. Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық турнирге қатысушыларға арнаған өз сөзінде Сочиде қысқа

Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

уақытта қуатты спорттық база құрылып, қала мен бүкіл Краснодар өңірінің келбетін айтарлықтай өзгерткенін атап өтті. «Платформа S-70» турнирі жеңімпаздары арасында Қазақстанның «Алаш Прайд» жауынгерлік клубының өкілдері Арман Оспанов пен Мурод Хантураев бар.

Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы

Əкімдердің халыққа есеп беру кездесулерiн өткiзу туралы

«Қазақстан Республикасының Президентi туралы» 1995 жылғы 26 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Конституциялық заңының 17 жəне 21-баптарына сəйкес жəне қазақстандық қоғамды одан əрi демократияландыру, халықты елде жүргiзiлiп жатқан реформалар туралы хабардар ету, атқарушы органдардың халық алдындағы жауапкершiлiгi мен есептiлiгін арттыру, халықты мемлекеттiк басқару процесiне кеңiнен тарту мақсатында қаулы етемін: 1. Барлық деңгейдегi əкiмдер халыққа есеп беру кездесулерiн өткiзіп, олардың барысында елде жүргiзiлiп жатқан реформалардың iске асырылуы, тиiстi əкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктiң есепті кезеңдегі əлеуметтiк-экономикалық дамуы, оны одан əрi дамытудың мiндеттерi мен негiзгi бағыттары туралы хабардар етсiн. 2. Халыққа есеп беру кездесулерін өткізудің мынадай мерзімділігі белгіленсін: 1) облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың əкімдері – жыл сайын бiрiншi тоқсан iшiнде; 2) аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың), қалалардағы аудандардың əкімдері – жартыжылдықта бір рет, бiрiншi жəне үшінші тоқсандар ішiнде; 3) аудандық маңызы бар қалалардың, ауылдық округтердің, сондай-ақ кенттер мен ауылдардың əкімдері тоқсанына бір рет, тоқсанның бірінші айының ішінде. 3. Облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың əкiмдерi халыққа есеп беру кездесулерi өткізілген күннен бастап бiр айдан кешiктiрмей төмен тұрған əкімдер кездесулерінің есепті жылдағы қорытындыларын ескере отырып, Қазақстан

Республикасы Президентiнің Əкiмшiлігін жəне Yкiметiн оның нəтижелерi туралы хабардар етсiн. 4. Қазақстан Республикасының Үкіметі: 1) облыстар, республикалық маңызы бар қала, астана əкімдерінің халыққа есеп беру кездесулеріне Қазақстан Республикасы Үкіметі мүшелерінің, орталық мемлекеттік органдар, ұлттық холдингтер мен компаниялар басшыларының қатысуын; 2) Қазақстан Республикасы Президентінің Əкімшілігімен келісім бойынша халыққа есеп беру кездесулерінің қорытындылары бойынша халық көтерген проблемаларды шешу жөнінде шаралар қабылдауды қамтамасыз етсін. 5. Облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың əкiмдерi жəне олардың орынбасарлары аудандар (облыстық маңызы бар қалалар), қалалардағы аудандар əкімдерінің жылдың қорытындылары бойынша есепті жылдан кейінгі бірінші тоқсандағы халыққа есеп беру кездесулеріне қатыссын. 6. «Жергiлiктi атқарушы органдар басшыларының халыққа есеп беру кездесулерiн өткiзу туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 6 сəуірдегі № 1546 Жарлығының күші жойылды деп танылсын (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., № 14, 154-құжат). 7. Осы Жарлық 2013 жылғы 1 қазаннан бастап қолданысқа енгiзiледi. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ. Астана, Ақорда, 2013 жылғы 15 тамыз. № 615.

Ыќпалдастыќтыѕ жаѕа белесі

Кеше Премьер-Министр Серік Ахметов Қытай Халық Республикасының Сыртқы істер министрі Ван Имен кездесті, деп хабарлады Премьер-Министрдің баспасөз қызметі.

Кездесу барысында Үкімет басшысы екі ел көшбасшыларының екіжақты қарым-қатынастарды дамытудағы тұрақты саяси үнқатысуының рөлін атап көрсете отырып, ҚХР Төрағасы Си Цзиньпиннің алда тұрған Қазақстанға мемлекеттік сапарының айрықша маңыздылығын атап өтті. С.Ахметов тің ай туынша, Қазақстан мен ҚХР арасындағы сауда-экономикалық ын ты мақтастық ырғақты дамуда. 2012 жылдың қорытындысы бойынша, тауар айналымы көлемі 25 млрд. доллардан асты, ал 2015 жылға қарай тауар айналымын 40 млрд. долларға дейін жеткізуге мүмкіндік бар.

С.Ахметов мұнай-газ, энергетика, көлік саласы, АӨК-ті жəне транзиттік əлеуетті дамытуды өзара қарым-қатынастардың перспективалы бағыттары ретінде атап өтті. Осыған байланысты ол Қазақстан-Қытай іскерлік кеңесі желісі бойынша байланыстарды нығайту қажеттілігіне тоқталды. С.Ахметов атап өткеніндей, трансшекаралық өзендерді реттеу саласындағы ынтымақтастық та Қазақстан мен Қытай арасындағы жан-жақты стратегиялық əріптестіктің маңызды аспекті болып табылады. Ол Су бөлінісі туралы мемлекетаралық келісім жобасын талқылауды бастауды ұсынды.

Көңіл айту жеделхатын жолдады

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев белгілі металлург, Қазақстанның Еңбек Ері Бағдат Шаяхметовтің қайтыс болуына байланысты оның туған-туыстары мен жақындарына көңіл айту жеделхатын жолдады.

Жеделхатта Бағдат Мұхаметұлының Өскемен титан-магний комбинатында жарты ғасырға жуық еңбек етіп, қатардағы жұмысшыдан мекеменің басшысына дейінгі жолдан өткені атап көрсетілген. Бағдат Шаяхметовтің Қазақстанның тəуелсіздігін нығайтудағы жəне еліміздің өндірістік əлеуетін арттырудағы еңбегі жоғары мемлекеттік марапаттармен атап өтілген. «Ол еліміздің экономикасының дамуына жəне өндірісінің өркендеуіне өлшеусіз үлес қосты. Оның жарқын бейнесі əрқашан есте сақталады деп сенемін», – делінген жеделхатта.

3-бет КӨК АТТЫҢ ХИКАЯСЫ 4-бет СӘТТЕР ӨТІП БАРАДЫ-АУ... 5-бет ӘСИМА АПА 6-бет

Біз бұл мəселені лайықты реттеу жолын міндетті түрде табамыз, трансшекаралық өзендер біздің халықтарымызды жалғастыратын дəнекерге айналатын болады, деді қытайлық дипломат өз кезегінде. ҚХР СІМ басшысы С.Ахметовке ҚХР Мемлекеттік кеңесінің Премьері Ли Кэцянның сəлемі мен игі тілектерін жеткізді. Қытайдың жаңа басшылығы Қазақстанмен стратегиялық ынтымақтастықты нығайтуға зор маңыз береді, деп атап өтті Ван И. Сондай-ақ, ол ҚХР Төрағасының алдағы сапарының екіжақты қарым-қатынастар деңгейін жаңа биіктікке көтеруге жағдай жасайтынына сенім білдірді.

АҚПАРАТТАР аєыны  Қазақстанда «Агробизнес-2020» бағдарламасы аясында ауыл шаруашылығы кешенін қолдаудың жаңа тетіктері енгізіледі. Ол 2014-2020 жылдарға арналған сүтті мал шаруашылығын дамыту бойынша шеберлік жоспары арқылы жүзеге асырылады.  Елордада хирургиялық операция барысы трансляция арқылы көрсетіледі. Қазақстанның қан тамырлары хирургтері қоғамының бірінші съезіне қатысушылар жүргізіліп жатқан отаны «Тілеп Қобыз» сарайының залында бақылай алады.  Жамбыл облысында Индустрияландыру картасының аясында 38 инвестициялық жоба қолға алынды. Жалпы құны 546,7 млрд. теңге

(«Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауынан).

Шыѕєыстау жəрмеѕкесі

Ґѕірдегі шаруа ќожалыќтарына 1 млрд. теѕгеніѕ малын сатуєа мїмкіндік берді

Өткен аптаның соңында елімізде тұңғыш рет халықаралық «Шыңғыстау-2013» жəрмеңкесі болды. Бұл – ұлы Абайдың елінде, Шыңғыстаудың жерінде осыдан 165 жыл бұрын Семей губерниясының Қарқаралы уезінде бастау алған əйгілі Қоянды жəрмеңкесінің қайта жаңғыруы, жалғасы іспетті еді. Жəрмеңкеге Ресей Федерациясының Алтай Республикасы, Моңғолияның Баян-Өлгий аймағы жəне еліміздің Алматы қаласы, Алматы, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл, Қызылорда, Ақмола, Қарағанды, Павлодар облыстарының ауыл шаруашылығы басқармаларының жетекші мамандары мен кəсіпкерлері келді. Бар игі жақсысы, өнерпаздары бас қосатын, келелі түйе, үйірлі жылқы, отарлы қой айдалатын жəрмеңке десе қазақтың қаны қызады. Біз де желпініп жеткенде аудан орталығы жанындағы Қарауылтөбе қарақұрым халыққа толы екен. Ақ селеулі далаға ақ шаңқан киіз үйлер қонып, ақ таңнан əн-думанның көрігі, жəрмеңке саудасы қызып сала берді. Шыңғыстау жəрмеңкесі аудан өнерпаздары дайындаған театрландырылған қойылыммен шымылдық түрді. Ұлтымыздың өткен тарихынан шертілген көріністерді Абай ауылы бастады. Сырбаз басқан жүйріктерімен Біржанның сал-серілері əуелей əн салды. Қазақтың салтанатты салқар көші де барлық жөнжосығымен найқала басты.

Кеңгірбай бидің соңынан Мамай, Тоқтамыс сынды жаужүрек баһадүрлер шеруі шықты. Қозы Көрпеш пен Баян Сұлу сынды ғашықтар жұбы, ұлттық киімнің ғажап сəн үлгілерін ұсынған кербез қыз-жігіттер тобы өтті. Биылғы «Қазақстан барысы» Айбек Нұғымаров бастаған Шалқар Жоламанов, Мұхит Тұрсынов сынды шығыс балуандары шыққанда əлеумет үлкен қошемет көрсетті. Қазақ елінің кеңпейілдігі, ынтымағы орыс-славян, тау халықтары мен ортаазиялық ұлыстардың бір шаңырақ астына жиналуы арқылы көрініс тапты. Салтанатты шеру соңында мейманын ақпен қарсы алатын қазақ дəстүрімен қымыз бен шұбат ұсынылды. Осылайша, Шыңғыстау жəрмеңкесі асыл тұқымды мал көрмесі-аукционы салтанатты түрде ашылды. Жəрмеңкенің мақсаты – ауылшаруашылық өнімдерінің сапасын жақсарту жəне тиімді сату жүйесін ұйымдастыру. Елбасының қолдауымен «Агробизнес-2020» мемлекеттік бағдарламасы арқылы шығыс өңірінде ауыл

Бірыѕєай киім їлгісіне кґшпек Биылғы оқу жылында елордада 82 мектеп оқушыларға білім нəрін беретін болады. Жаңа оқу жылында осы мектептердің 29ында бірыңғай мектеп формасы енгізілсе, 27 мектеп ақ көйлек, қара шалбарға басымдық беретін классикалық мектеп формаларын сақтап қалады. Əкімдіктің хабарлауынша, əрбір мектеп оқушылары жəне ата-аналардан құралған қоғамдық орталықтың

болатын бұл жұмыстардың тізбегінде «ҚазФосфат» ЖШС жақында күкірт қышқылын өндіруді жобалау цехын іске қосты.  Оңтүстік Қазақстан облысының альпинистері Қырғызстандағы Ленин шыңына аяқ артты. Құрамында Юрий Лукьянов, Марс Садықов, Виктор Груняшин, Николай Деревянко жəне Ресейдің Воркута қаласынан келген Александр Утвенко бар команда бұдан 25 жыл бұрын бағындырылған шыңды алған екінші топ болып отыр.  Қостанай облысында ауыл шаруашылығы мақсатында жалға берілген 342 жер телімі мемлекетке қайтарып алынды. Кеше бұл туралы облыс əкімдігінің жиынында мəлімдеген облыстық жер қатынастарын басқару басқармасы бастығының міндетін атқарушы Нұрлан Əбдуов барлығы 297 мың гектар алқаптың қайтарылғанын айтты.

негізінде мектеп формасының үлгісін өздері бекітетін болады. Бұл ретте аз қамтамасыз етілген жəне көпбалалы отбасылардың оқушы балалары үшін мектеп формасын сатып алу мектеп формасын тігумен айналысатын фирмалардың жалпы білім беру қорының қаржысы жəне демеушілер қаржысы есебінен жүзеге асырылады. «Егемен-ақпарат».

 Ақтөбенің үздік мектептері жаңа оқу жылы қарсаңында бірқатар марапаттарға ие болды. Қала əкімі Ерхан Омаров мұғалімдердің тамыз мəслихатында №33 мектепке дейінгі мекемені, №21 мектеп-гимназияны, қалалық Оқушылар сарайын алғыс хатпен марапаттап, 150 мың теңгенің сертификатын табыс етті.  Шығыс Қазақстан облысы, Бесқарай ауданының жастары кеше Абай ауданына «Киелі мұрамызға тағзым» акциясы аясында сапар шекті. Олар мұнда Жидебайда болып, Бөрілідегі М.Əуезовтің мұражайын, сондай-ақ Абай мен Шəкəрімнің кесенелерін аралап көрді. «ҚазАқпарат», «Қазақстан жаңалықтары», Bnews.kz, TengriNews, EgemenNews хабарлары бойынша дайындалды.

шаруашылығы жыл өткен сайын ілгерілеп келеді. Қазіргі кезде облыс аумағында 260-қа жуық мал фермалары тіркелген. Жыл сайын республикалық бюджеттен облыстың ауыл шаруашылығына 15-16 млрд. теңге көлемінде қаржы бөлінеді. Бүгінде өңірде ірілі-ұсақты мал басы 4 миллионнан асады. Асыл тұқымды мал шаруашылығы қатары жүйелі түрде артып келеді. Осы шаруашылықтардан жəрмеңкеге 280 мыңға жуық ірі жəне ұсақ мал əкелінді. Соңғы жылдарда өңірдегі өнім көлемінің күрт өсімі байқалады. Мысалы, облыста екі жыл бұрын əр ауданға шаққанда 4 мың тонна ет өндірілетін болса, биыл бұл көрсеткіш 5 700 тоннаға жетті. Əсіресе, 4 жыл бұрын алғаш рет Шығыс Қазақстанда қолға алынған «Жайлау» бағдарламасы малшыларға тиімді болып тұр. Биылдың өзінде «Ертіс» ƏКК көмегімен 8 мың бас мал алуға пайыздық үстемесі төмен несие

берілді. Сондай-ақ, Үкімет екі жыл бұрын қабылдаған «Сыбаға» бағдарламасы арқылы облысқа əкелінетін мал саны көбеюде. Өткен жылы басқа елдерден 11 мыңға жуық асыл тұқымды мал əкелінген. Шығыс өңірі елімізде ауыл шаруашылығының бірқатар салалары бойынша көшбасшы болып отыр. Мəселен, сүт өндіруде республикада бірінші орынды (жылына 700 мың литр) иеленсе, ет өндіруден екінші орында келеді. Алайда, мал өнімдерін өңдеу жəне сату мəселесі күрделі күйінде қалып отыр. Сондықтан, Елбасының ет-сүт өнімдерін экспортқа шығару туралы тапсырмасына сəйкес өңірде шикізатты өңдеу кəсіпорындарын ашу туралы жобалар қолға алынбақ. Сондайақ, облыстың брендіне айналған марал жəне ара шаруашылығына жылына 60-70 млн. теңгеден субсидия беріледі. (Соңы 8-бетте).

Жаѕа оќу жылына – жаѕа мектеп Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан».

Үстіміздегі жылдың басынан бері Астана қаласында 9500 оқушыға арналған 8 жаңа мектеп ғимаратының құрылысы жүргізілуде. Олардың ішінде 1200 оқушыға арналған «Бытығай» тұрғын үй кешеніндегі жаңа мектеп алдымыздағы 1 қыркүйекте есігін айқара ашады. Өте жоғары қарқынмен өсіп келе жатқан елордамызда мектеп жəне мектеп жасына дейінгі балалар мекемелеріндегі орын санының жетімсіздігі өткір болып отыр. Қала əкімдігі бұл келелі проблеманы шешу үшін соңғы жылдары кешенді шараларды қолға алды. Биылғы жылдың өзінде Астана қаласында қатарынан 8 жаңа мектеп құрылысы басталған болатын. Атап айтқанда, олардың қатарында №50 жəне Ш.Қалдаяқов атындағы көшелер қиылысындағы мектеп ғимараты, М.Жұмабаев көшесінен шығысқа қарай Сарайшық көшесіндегі мектеп құрылысы, Орынбор, Еңбекшілер көшелерінің жəне Керей, Жəнібек хандар көшесінің

қиылысындағы жаңа мектеп ғимараты, Железнодорожный кентіндегі жəне №41 көше мен Мирзоян көшесінің жалғасындағы, «Бытығай» тұрғын үй кешеніндегі жаңа мектептер бар. 2013 жылғы жаңа оқу жылында осы салынып жатқан мектеп ғимараттарының ішінде «Бытығай» тұрғын үй кешеніндегі 1200 оқушыға арналған жаңа мектеп пайдалануға беріледі. Ал жылдың аяғына дейін Железнодорожный кентіндегі жəне №41 көше мен Мирзоян көшелері қиылысындағы жаңа мектеп ғимараттары пайдалануға берілмек. Бұл туралы Астана қаласының astana.kz ресми сайтында хабар таратылды. Сонымен бірге, Мемлекет басшысының тікелей бастамасымен жүзеге асырылып жатқан «Балапан»бағдарламасы аясында тек 2013 жылы ғана 2600 бүлдіршінге арналған 6 мемлекеттік, 8 жеке меншік балалар бақшалары жəне 2 шағынорталық пайдалануға берілді. Сонымен бірге, қазіргі кезде 2800 бүлдіршінге арналған 12 балалар бақшасының құрылысы салынуда. №4 балалар бақшасына 60 орындық қосымша құрылыс жұмысы жүргізілуде.


2

www.egemen.kz

20 тамыз 2013 жыл

Сапар жайын таєы бір пысыќтады Кеше Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов Астанаға ресми сапармен келген ҚХР Сыртқы істер министрі Ван Имен кездесу өткізді, деп хабарлады ведомствоның баспасөз қызметі.

Келіссөздер барысында ҚР жəне ҚХР сыртқы саяси ведомство басшылары Қазақстан – Қытай ынтымақтастығы мен халықаралық институттар шеңберіндегі өзара ықпалдастығы мəселелері бойынша, сонымен қатар өңірлік жəне жаһандық қауіпсіздік мəселелері жөнінде үйлесімді диалог өткізді. Күн тəртібінің негізгі тақырыптарының бірі осы жылдың қыркүйек айында ҚХР Төрағасы Си Цзиньпиннің Қазақстанға сапарына дайындық мəселелері болды. Аталмыш сапардың екіжақты қарым-қатынастардың одан əрі

дамуына ерекше маңызын ескере отырып, тараптар жоғары деңгейдегі шараны өткізуге дайындық мəселелері жөнінде пікір алмасты. Атап айтқанда, екі елдің Мемлекет басшыларының екіжақты кездесуінен бөлек сапар бағдарламасы ҚР Үкімет басшысы мен Парламент Мəжілісінің Төрағасымен кездесулерін де қамтиды. Сонымен қатар, екіжақты құжаттарға қол қою, соның ішінде тараптардың тату көршілес, конструктивті жəне тең дəрежелі қарым-қатынасқа деген ұстанымдарын білдіретін жанжақты стратегиялық əріптестікті

əрі қарай тереңдету жөніндегі бірлескен декларация да бар. Қазақстандық тарап ҚХРдің əлемдік саясаттағы маңызды рөліне, оның əлемдік экономикалық процестердің локомотиві ретінде маңызына, сонымен қоса мемлекеттің халықаралық мəселелерді шешудегі белсенді ұстанымына ерекше мəн береді. Тараптар тұрақты түрде үкімет басшыларының кездесуін өткізу тəжірибесі Қазақстан мен Қытай экономикаларының стратегиялық салаларындағы екіжақты қарымқатынастың дамуына жол ашады деген пікірде. Үлкен саяси сенімнің тағы бір дəлелі, тараптардың шекарааралық өзендерді пайдалану мəселелеріне қатысты рационалды жəне салмақты

ұстанымдарды берік сақтап отырғаны болып табылады. Су алмасу, шағын шекарааралық жəне шекаралық өзендерден бірлесе су алу мəселелері жөнінде жемісті пікір алмасу тараптардың осы мəселені біртіндеп шешуге деген ұстанымдарын байқатады. Сауда-экономикалық ынтымақ тастықты табысты алға тартудың куəсі, екіжақты сауда көлемі болып табылады. Ол 2012 жылы 23,9 млрд. АҚШ долларын құраған болса, тараптар 2015 жылға дейін осы көрсеткішті 40 млрд. АҚШ долларына жеткізуді көздеп отыр. Əңгімелесуші тараптар көпжақты механизмдер аясындағы, соның ішінде аймақтағы қауіпсіздік пен тұрақтылық мəселелерінде күн санап айтарлықтай белсенді рөл атқарып келе жатқан ШЫҰ, АӨСШК аясындағы өзара ықпалдастықтың өзектілігін атап өтті.

 Мəселенің мəнісі

Кґлік салыєы кґбейгеннен кім ўтады?

Автокөліктерге салықты өсіру мəселесі соңғы бірер ай көлемінде жұрт аузымен сан-саққа жүгіріп тұр. Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі Ерболат Досаевтың елдегі кейбір заңнамалық актілеріне салық салу мəселелері жөніндегі өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ұсынысы көп көңілге алаң салды. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Содан бері бұл ұсыныс ел талқысында. Десек те, мəселенің мəнісіне барып, наразылық танытып жатқандар негізінен қозғалтқыш көлемі 3000 текше сантиметрден асатын жеңіл көлік иелері. Оларды қатты алаңдатқаны алдағы жылдың басынан бастап мотор көлемі 3-тен 4 мың текше сантиметр аралығындағы автокөліктерге салынатын салық 15 айлық есептік көрсеткіштен 35-66 АЕК-ке дейін бір-ақ көтерілмек. Өткен айдың соңында bnews.kz сайтындағы онлайн-конференцияда Қаржы министрі Болат Жəмішевке осы туралы сауал тасталғанда, ол ауқаттылар мен даңғойлардың «сəн-салтанатына салынатын салық» деп соқты. Мұны əбден ойластырылған сөз дей аламыз ба, ол жағын білмедік!? Өйткені, қозғалтқыш көлемі 3000 текше сантиметрден асатын автокөліктерге жұрттың бəрі астамдық жасау үшін, асып бара жатқандықтан мініп жатқан жоқ қой. Олардың арасында адал еңбек, маңдай терімен арман болған автокөлігіне аяқ артқандары да бар. Сондай-ақ, кейбір шенеуніктердің бұл шара ел бюджетіндегі тапшылықты кеміту үшін жасалынып жатыр деген уəжіне де жол жоқ. Себебі, ірі жеңіл көліктердің саны тым аз емес пе? Ол көрер көзге ұрып тұр. Қоғамның ой-санасын құйындатқан салық мəселесінің анығы мен қанығын айыру мақсатымен жұрт көкейін тескен бірнеше сауалымызды Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі Ерболат Досаевтың өзіне жолдағанбыз.

Жауап созылыңқыраса да келді. Онда, қазіргі таңда министрлік автокөліктерге салынатын салық ставкасын жоғарылату мəселесі көзделетін «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне салық салу мəселелері жөніндегі өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын əзірлеп, ол мүдделі мемлекеттік органдармен келісілуде, делінген. Тіптен ұсынылып отырған ставканың кестесі де жасалған.

көлеміне қарай айлық есептік көрсеткіштермен белгіленген ставкалар бойынша жүргізіледі. Осы тетік салық жинау жəне салықтық əкімшілендіру үшін тиімді болып табылады, дейді. Сонымен қатар, 2009 жылы күшіне енген Салық кодексін əзірлеу кезінде салық салу əділдігін белгілеу үшін ставкаларды азайта отырып, есептеу кезінде пайдалану мерзіміне қарай автокөліктерден түзету коэффициенттерін алып тастау жөнінде шешім қабылданыпты. Бұл шара автокөлік иелерінің экологиялық стандарттары төмен ескі машиналарды сатып алуға жəне пайдалануға ынталы болмауы үшін жасалған екен. Бұрынғы салық салу тəжірибесі

Салық салу объектілері

Ставкалары (АЕК)

Салық сомасы (теңге)

1

3 000-нан жоғары 3 200-ді қоса алғанда

35

60 585-тен 61 985 дейін

2

3 200-ден жоғары 3500-ді қоса алғанда

46

79 626-дан 81726 дейін

3

3 500-ден жоғары 4 000-ды қоса алғанда

66

114 246-дан 117746 дейін

Осыған қарағанда, министрлік қоғам пікіріне қайырылуға ықылас білдірмейді. Себебі, жаңа бюджет саясатының тұжырымдамасы əзірленіп жатыр. Онда Жалпыұлттық жоспардың 5-тармағына орай мемлекеттік бюджет тапшылығын қысқарту мақсатымен ауқаттылыққа салық салынады. Оның ішінде мүлік жəне көлік құралы салығының фискалдық функциясын күшейту көзделген. Дей тұрғанмен, министр, көлік салығын жоғарылатудың негізгі мақсаты бюджетті толықтыру емес, қазіргі халықаралық тəжірибеге сəйкес, көлік құралы салығына пропорционалды экономикалық негізделген ставка белгілеу болып табылады. Өз кезегінде Салық кодексіне сəйкес көлік салығын есептеу автокөліктердің қозғалтқыш

автокөлік иелерін ескі көліктерін сақтауға ынталандырған. Сөйтіп, автокөлік паркінің одан əрі ескіруіне жол берді. Соның салдарынан қоршаған ортаға жəне халықтың денсаулығына зиянын тигізді. Əйткенмен, жаңаескі автокөліктерге салынатын салықтардың айырмашылығы болмайды, делінген министрліктің жауабында. Бұған қоса, Салық кодексіне сəйкес мемлекеттік мекемелер мен Ұлы Отан соғысына қатысушылар, мүгедектер мен көпбалалы аналарға белгіленген жеңілдіктер түгел алып тасталуы ықтимал. Бұл жөнінде бұған дейін Қаржы министрі Б.Жəмішев, елімізде «джип» автокөлігі атына тіркелмеген бір де бір соғыс ардагері қалмады, деген болатын. Салтанаты жарасқан көлік мінетін азаматтар тура салықтан жалтарудың жолын

осылай тапса керек. Осыны ескерген министрлік, қозғалтқыш көлемі 4000 текше см. жоғары автокөлік құралдарына қатысты жеңілдіктерді алып тастау жоғарыда көрсетілген заң жобасында көзделгенін атап өтеміз, деп түйген бізге қайтарған жауабында. Көлік салығына қатысты ұсыныс құжатқа айналғалы түрлі қоғамдық ұйымдар өз пікірін ашық білдіріп жатыр. Мəселен, «ОСА» ашық қоғамының Алматыдағы филиалының директоры Александр Волошин «Литер» газетіне берген пікірінде, бұл шара азаматтарға өз еліміз бен Ресейде жасалған жеңіл көліктерді алуға мəжбүрлеу үшін керек деп ойлаймын деген. Бұл дəйексіз пікірмен келісуге болмайтын сияқты. Өйткені, шетел көліктерінің арасында да мотор көлемі өте төмен көліктер толып жатыр. Сондықтан Волошин мырзаның пайымы қисынға келіңкіремейді. Ал енді, шетелдерден əкелінетін көліктерге салынатын кедендік баж салығын 4 есеге дейін көтеруге байланысты сөз болса, ондағы əңгіме басқа болмақ. Ол салықтың көлемі шамадан тыс көп болса, сонда ғана Ресей мен Қазақстанда жасалған автокөліктерді алуға мəжбүрлеп жатыр деуге ауыз барады. Жығылғанға жұдырық. «Казпотребнадзор» 70 мың доллардан қымбатқа сатып алынған автокөлік иелеріне көлік құнының жиырма пайызын бір реттік салық ретінде төлетпекші. Олардың айтуынша, егер Үкімет осы ұсынысты қабылдап, заң жүзінде енгізетін болса бюджет түсімі айтарлықтай молаяды екен. Бұл туралы «Казпотребнадзор» қоғамдық ұйымы өздерінің nadzor.kz сайтында жариялаған. Ұйымның бұл ұсынысы онсыз да салықтың 4 есеге өсуіне наразы болып, ширығып жүрген қымбат көлік иелеріне артық қамшы болып тигені анық. Негізі елдегі азғана қымбат көліктерге салықты көбейте берумен бюджеттің бүйірін томпайтамыз деу бекершілік болар. Одан да, пайдалану мерзімі біткен, əлі де ілдəлəп жүрген, саны 100 мыңдап саналатын ескі көліктердің салығын көтеріп, қоршаған ортаны ластаудан қорғап, адам денсаулығын сақтаған əлдеқайда тиімді болар, бəлкім. Енді сөз басына қайта оралсақ. Аталған заңда тек қозғалтқыш көлемі үлкен жеңіл көлік салығы ғана емес, жүк машиналарына салынатын салық мөлшері қазіргі 9 АЕК-тен 100 АЕК-ке дейін көтеру ұсынылған. Сондай-ақ, заң жобасымен белгілі уақыт аралығында игерілмей жатқан жер үшін салық көлемі 10 есеге арттырылмақшы. Оған қоса, алкоголь акциздерінің мөлшерлемесі – 2016 жылы 1 литр спирт үшін 1,6 мың теңге болады. 2020 жылға қарай кезеңкезеңмен темекіге деген акциз мөлшері 1 мың данаға 9 мың теңгеге жетеді. Заң жобасындағы салмағы ауыр соңғы мəселелерден жұрт назарын мотор көлемі үлкен жеңіл көліктерге салынатын салықтың өзіне аударып əкеткені өкінішті.

Маѕызды іс-шаралар аталды

Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінің брифингінде ресми өкіл Алтай Əбибуллаев үстіміздегі аптада өтетін айшықты оқиғалар барысымен таныстырды. Сондай-ақ, брифингте ҚАЖК төрағасының орынбасары Жанат Кешубаев қылмыстық-атқару жүйесіндегі жағдайға түсінік берді. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Ресми өкіл Премьер-Министр Серік Ахметов кеше Қытай Халық Республикасының Сыртқы істер министрі Ван Иді қабылдағанын мəлім етті. Қытай сыртқы саясат ведомствосының басшысы өз əріптесі – Қазақстанның Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысовпен де кездесу өткіз ген. Астанада өтіп отырған келіссөздердің басты мақсаты – бұл Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың шақыруымен Қытай Халық Республикасының Төрағасы, Қытай Коммунистік партиясы Орта лық комитетінің Бас хатшысы Си Цзиньпиннің елімізге 6-7 қыркүйек күндері жасайтын ресми сапарының аясында Қазақстан мен Қытай арасындағы саяси жəне сауда-экономикалық қарым-қатынастардың бүгіні мен келешегін жан-жақты талқылау. Қытай Қазақстанның маңызды стратегиялық əріптесі саналады. Жəне де елдер арасында тату көршілік пен достық рухындағы жан-жақты ынтымақтастық серпінді дамуда. Тек 2012 жылдың қорытындысы бойынша тауар айналымы 23,9 млрд. АҚШ долларына жетіпті. Премьер-Министр Серік Ахметов бүгін өткізетін Үкімет отырысында «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламасының жүзеге асырылу барысы талқыланады, деді ресми өкіл. Бұдан басқа, Үкімет мүшелері ана мен бала

өлімін азайту жөніндегі шараларды іске асыру мəселесін де қарас тырады. Сонымен қатар, Премьер-Министр 21 тамызда Білім күні қарсаңында жаңа оқу жылына дайындық барысы туралы мəжіліс өткізеді. Ал 23 тамызда Үкімет агроөнеркəсіптік кешенді одан əрі дамыту мəселелерін қарастырмақ. 21 тамызда Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрі Ерболат Досаев пен Индонезияның Экономика істері жөніндегі министрі Хатта Раджаса Қазақстан мен Индонезия арасындағы экономикалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссияның тең төрағасы есебінде Джакартада комиссия отырысын өткізеді. Тараптар сауда-экономикалық ынтымақтастықты одан əрі нығайту жолдарын, оның ішінде сауда мен инвестиция бойынша жұмыс тобын құру мəселелерін жан-жақты талқылауды көздеп отыр. Сондай-ақ, 22-23 тамызда елордада «Сапалы білім мен тəрбие – Қазақстанның мемлекеттік саясатының басым бағыты» тақырыбындағы білім беру саласы қызметкерлерінің республикалық педагогикалық кеңесі өз жұмысын бастайтыны ерекше аталды. Ресми өкіл кеңесте білім беру мен тəрбие сапасын арттыру, педагогтармен, ата-аналармен жəне азаматтық қоғам өкілдерімен байланыс орнату жəне азаматтық қоғам институттарының білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік

Семинар-тренингтер ґткізді

Семей қалалық «Нұр Отан» ХДП филиалының «Жас Отан» жастар қанаты жəне ШҚО саяси менеджмент мектебі «Жастар – ауылға!» тақырыбында семинар-тренинг өткізді. Тренингке Шығыс Қазақстан облысындағы аудандық «Жас Отан» ЖҚының атқарушы хатшылары келіп қатысты.

Семинар-тренингте Парламент Мəжілісінің депутаты М.Бегентаев жастармен кездесті, олардың көкейінде жүрген сұрақтарға жауап берді. Жиын барысында «ДАМУ» кəсіпкерлікті дамыту қоры жəне «Тұрғын-үй құрылыс жинақ банкі» өкілдері өз бағдарламаларын кеңінен түсіндіріп, жас отбасыларға берілетін баспана мен кəсібін жаңадан бастап жатқан кəсіпкерлерге көрсетілетін қаржылай қолдау тетіктерін таныстырып өтті. Бұл қала жастары үшін аса маңызды.

«Нұр Отан» ХДП кеңесшісі Нұртаза Сұңғат «Жас Отан» ЖҚ мүшелеріне əлеуметтік желілерді тиімді пайдаланудың қыр-сырын үйретті. Семей қалалық ішкі саясат бөлімі басшысының орынбаса ры Айдар Садырбаев «Жаңа қазақстандық патриотизм – гүлденген мемлекеттің негізі» атты баяндамасын оқыды. – Ел Президенті Н.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты

Шалєайдаєы ауылда да балабаќша ашылды Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Əйтеке би ауданының Ұшқатты ауылы – шалғай елді мекендер дің бірі. Жақ ын да м ұ н да жаңа балабақша іске қосылып, тұр ғындарды қуанышқа бөледі. Балабақша үшін бұрынғы кеден қызметі орналасқан ғимарат үйі күрделі жөндеуден өткізіліп, қайта жарақтандырылды. Аудан əкімінің орынбасары

Зоя Бөлекованың айтуынша, ескі ғимаратты жөндеу жұмыстарына жергілікті бюджеттен 3,1 милл ион т ең г е бөл і н г ен. Бұ да н басқа мектепке дейінгі балалар мекемесін жиһазбен, басқа да қажетті заттармен жабдықтауға 2 миллион теңгеге жуық қаржы жұмсалған. Ал «Бөбек» ба лабақшасы 25 бүлдіршінге арналған. Ауылда мектеп жанындағы 15 орын дық шағ ын орта лық

бағдарламасын жүзеге асыруға белсене қатысуы жан-жақты талқыға салынарын жеткізді. Брифингте сөз алған ҚАЖК төрағасының орынбасары Жанат Кешубаев өз ведомствосының жұмысы барысынан хабардар етті. Оның сөзіне қарағанда, қазір бас бостандығынан айыру орындарында 49 883 адам отыр. Қылмыстық атқару инспекциясының есебінде 17 580 сотталған тұрса, оның 2864 əйел жəне 256-сы кəмелетке толмағандар. Қазақстан əлемдегі 221 мемлекеттің ішінде 100 адамға шаққанда сотталғандардың саны бойынша 31-орында тұр. 2002 жылы Қазақстан Республикасы 3-орында болған еді. ҚАЖК төрағасының орынбасары, сонымен қатар, 46 түзеу мекемелерінде неғұрлым қажетті жұмыс мамандықтарының 50 түрі бойынша сотталғандарды кəсіби дайындау жүзеге асқандығын да ортаға салды. Оның айтуынша, 2012-2013 оқу жылдарында 4 мыңға жуық сотталған кəсіби жəне еңбек нарығында қажетті мамандықтар бойынша білім алған. Қазіргі уақытта республиканың мекемелерінде жалпы білім беретін 55 оқу орны жұмыс істейді, онда 3 557 сотталған білім алуда. Соңғы екі жыл ішінде сотталғандардың тамақтану нормалары əрбір қолданылатын өнімнің жəне тамақ өнімдерінің энергетикалық құндылығын ескере отырып, көбейту жəне сапасын жақсарту жағына қарай екі рет қайта қарастырылды. Ет, балық, сүт, ірімшік беру нормалары елеулі түрде көбейді. Сотталғандардың тамақтану ассортиментіне қосымша ірімшік, қаймақ, шұжық өнімдері, шырындар, жеміс-жидектер, кофе жəне какао енгізілді. Бір сотталған адамды тəуліктік ұстау шығыны 1 638 теңге, тергеу қамауындағы адамға 2 589 теңге, оның ішінде тамағы үшін 437 теңге жəне тиісінше 564,7 теңгені құрайды. Бұдан басқа ұстау мекемелері халықаралық талаптарға сай жарақтандырылып жатқаны кеңінен сөз болды. Жолдауының мақсатын, не гізгі басымдықтарын түсіндіру, жастарға дұрыс бағыт сілтеу біздің басты мақсатымыз, – деді Айдар Серікқазыұлы өз сөзінде. Сондай-ақ, Семей қаласының ішкі саясат бөлімі мен Орталық саябақ басшылығы бірлесіп, «Нұр Отан» ХДП «Жас Отан» жастар қанаты Орталық саябақта мем лекеттік грантқа ие бола алмаған талапкерлерге арналған «Мамандықтар жəрмеңкесін» өткізді. Шара барысында абитуриенттер қаланың ЖОО мен колледждерінде оқытылатын сұранысқа ие мамандықтармен танысып, оқу ақысын төлеу үшін банктерден несие алу мүмкіндігі туралы ақпараттар алды. Раушан НҰҒМАНБЕКОВА. СЕМЕЙ. ж ұ мыс істей ді. Қа зір м ұ н да бүл дірші н дерді мек теп ке дейінгі ба ла лар мекемесімен қамту мəселесі шешілді деуге əбден болады. Сондай-ақ, биыл Қарабұтақ ауылында 75 орындық балабақша құрылысы аяқталады деп күтілуде. Оған 2011 жылы республикалық бюджет тен қаржы бөлінгенімен, құрылысы аяқталмай қалыпты. Ауданда мектепке дейінгі балалар мекемелерімен қамтамасыз ету бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Ақтөбе облысы.


20 тамыз 2013 жыл

● Өнеге өрнектері

Ўлттыќ намыс – ўлы ўєым. Н.Ə.НАЗАРБАЕВ.

П

резидент Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан – 2050» Стратегиясының басты межесі есебінде елімізді əлемнің озық отыз елінің қатарына енгізуді мақсат етіп белгіледі. Осы міндет Мемлекет басшысының: «Ел көшін бастау – маған сын, мені қоштау – елге сын», деген сөзін еске түсіре отырып, біздің ойымызға: «Сол алға кеткен елдер өз жетістіктеріне қалай жетті екен?» деген заңды сауалды туындатты. Бұл – бір. Екінші, осы сауалдың жауабын табу үшін оны соңғы қырық жылдай уақыттан бері əлемнің ең алдыңғы үш елінің қатарынан сенімді орын тепкен Жапония тарихынан іздедік. Соның барысында, бұл елдің бүгінгі жетістіктерінің сенімді іргетасын ХIХ ғасырдың екінші жартысында император Муцухито-Мэйдзи салғандығын көрдік. Оның өмірге əкелген істерінің көбі Президентіміздің қазір жасап жатқан істерімен өте ұқсас екендігі қатты таңырқатты. Сонымен бірге, кезінде император жасаған, ал біздерде əлі мұқият қолға алынбаған бір іс туралы ел болып ойлануға тұратын сияқты. Ол Отан тағдырының келешегін анықтайтын аса маңызды фактор. Мақалада соны ортаға салмақпыз. Үшінші, өз елінің əлем алдындағы кейбір саяси істерін жапон императоры ерекше түсінген жəне соны пəрменді атқарған. Бірақ оның бəрі тек күншығыс жұртының аясында қалған. Ал біздің Президентіміз кейбір істерін, тек қазақ ұлты ғана емес, келешек адамзат мүдделеріне бағыттауда. Олардың тарихи маңыздылығы аса зор. Десек те, халықаралық деңгейде тек Нұрсұлтан Назар баевтың құзыреті, іскерлігі мен көрегендігі арқылы жүзеге асуы мүмкін ерекше бір істер бар. Солар туралы ойымызды да оқырман назарына ұсынбақпыз. Қазақстан халқы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың елдің егемендік алуы мен оны қазіргі деңгейге дейін жеткізудегі ерен еңбектерін жақсы біледі. Оларды біз ғана емес, əлемнің əділ саяси сыншылары да мойындайды. Оларды бұл жерде атап шығудың өзі оңай емес. Десек те, ешнəрсе орнында тұрмайды. Жаңа кезеңдер өзінің жаңа межелерін, соған қол жеткізу жолындағы проблемаларын алға тартады. Солардың туындауының əртүрлі тарихи бастаусебептері, мақсат-мүдделері бар. Мақала түйіндерінде келтірілгендей, өз тарихындағы əртүрлі өте ауыр кезеңдерден өтсе де,əлемнің

бұрын басталған еді. 1853 жылы жапон аралдарының жағалауына адмирал Перри басқарған АҚШ эскадрасы келді. Адмирал əскери күшпен жапон елін тізе бүктіріп, оны өз елінің пайдасы үшін сауда жасауға көндірді. Сонан келген табысты көрген Англия, Франция жəне Голландия елдерінің соғыс флоттары да 1864 жылы АҚШ-пен бірігіп, Жапонияны батыс елдерінің алдында есігін онан əрі айқара ашуға мəжбүрледі. Осы кездерде батыс елдерінің білімі, техникасы жəне басқа мəдени құндылықтары Жапонияға барынша ене бастады. 1866 жылы сегун Иэмото қайтыс болып, оның орнына Кэйки келсе, 1867 жылы император Комэй дүние салғаннан соң, оның орнына елдің 122-ші императоры (тэнно) Муцухито (Сати) келді.

губерниялар мен префектураларға бөлінді. Мемлекеттік ақша – иена енгізілді. 1870-1871 жылдары Токио мен Йокогама арасында телеграф байланысы, пошта қызметі, ал 1872 жылдың қыркүйегінде осы екі қала аралығында темір жол тасымалы ашылды. Шығыс күнтізбесінің орнына еуропалық календарь қабылданды. Салтанатты жиын киімі есебінде еуропалық жейде мен сырт киім бекітілді (ол кейін жалпы кеңселік қызмет киіміне айналды). Əйелдердің де көйлектері мен шаш қою сəні батысша болып, байлардың батысқа еліктеген той-думаны мен би-балдары өте бастады. – 1871 жылы Жапонияның АҚШ пен Еуропа елдеріндегі елшісі Ивакура Томоми батыс елдерін 18 ай аралап, олардағы білім беру жүйелерін сараптап, үлкен есеп – баяндама жасады. Нəтижесінде 1872 жылы «Білім туралы» заң қабылданып, ұйымдастыру формасы французша, пəндер мазмұны мен сабақ беру əдістемесі америкаша болған жаңа мектеп жүйесі құрылды. Екінші

«Білім берудің ұлы ұстанымдары» деген жарлық шығарады. Оның басты мақсаты: əр адам ең алдымен өзінің рухани əлемін ұлттық имандылық нормаларына сəйкес тəрбиелеуі тиіс, тек сонан кейін ғана батыстық білімдерді өз қабілетіне қарай меңгеруі керек деген талапты бұлжытпай орындаудың қатаң ережесін жүзеге асыру еді. Осы мақсатта 1881 жылы жаңа талапқа сай оқу орындарында тек ағылшын тілінде өтілетін сабақтар тоқтатылды. Барлық оқулықтар жапондық моральға қаншалықты сəйкес екендігі тұрғысынан қатаң талдауларға алатын этикалық зерттеулер жолға қойылды. Бұл істің мəні мен нəтижесін көргенде жапон халқы оны: «императордың елді халықтың өзіне қайта ашуы» деп бағалады. Бұл императордың «мэйдзи» «қайта жаңғыртушы» деген балама атының басты бір мəні еді. Бұл идея-ұстаным өмірдің барлық саласында: «вакон-есай» – «[алдымен] жапондық рух – [сонан кейін ғана] батыстық техника» деген

ЕЅСЕРУ

немесе ар-намыс – Отан таєдырыныѕ парадигмасы Сапар ОСПАНОВ,

философия ғылымдарының докторы.

Жасынан Батыс өркениетіне қызығып өскен Муцухито өз маңына, батыстықтармен араласа дами бастаған жас буржуазияны, қолөнер, сауда жəне басқа ерікті істермен айналысқан кедей самурайларды, жаңа бағыттағы қоғамдық қатынастарды қолдауға өте ынталы дворяндарды топтастырды. Соларды біріктіріп үкімет басына келу үшін император 1868 жылдың 14 сəуірінде мемлекеттік басқарудың «Қоғамдық ұстанымдар дың бес Антын (хартиясын)» жария лады. Олар: 1) елде кеңестер ұйымдастырылып, халықты басқару қоғамдық пікірлерге сəйкес жүргізіледі; 2) ортақ істердің бəрі байлар мен кедейлердің ауызбіршілігімен атқарылады; 3) қатардағы азаматтар мен əскери шендегілерді басқару олардың ырзашылығын туындатады; 4) жер мен көктің ұлы дамуына кедергі келтіретін кертартпа салт-дəстүрлер жойылады; 5) империя ең жоғары деңгейде гүлденуі үшін əлемнің барлық елдерінің

Əркім істеген ісін, өзінің күнделікті күнкөрісі үшін емес, ең алдымен өз елін əлемнің сондай нəрселер жасайтын озық елдерінің алдына шығару үшін жасалуы керек деген намысты жігермен істейтіндігі Жапонияны əлемдегі озық елге айналдырды. алғашқы үштігінің бірінен, соңғы қырық жылдан бері өз орнын бекем тепкен жапон халқының қазіргі жетістіктерінің негіздерін кезінде император Муцухито салған еді. Солардың ішінде елінің келешек ұрпақтарын тəрбиелеуге байланысты императордың жасаған өте ерекше бір ісі, біздіңше, жапон елінің қазіргі жетістігінің нағыз қуатты жəне өміршең бастауын берген еді. Сол істі қазіргі біздің Президентіміз де қолға алып келеді. Алайда, оның баянды болуы барлық жұртшылық болып бірлесіп істеуімізді қа жет етеді. Сондықтан осы бір қазақстандықтардың келешегі үшін тарихитағдырлық мəні бар мəселені ортаға салып қарастырайық. Мұны арнайы сөз етіп, оны шындап жүзеге асырмасақ, еліміз алғашқы отыз ел қатарына, экономиканың сандық көрсеткіштері жағынан жақындай алса да, сапалық тұрғыдан онан əрі жылжи алмауы, тіпті кері кетуі ғажап емес. Бұл жағдаят туралы тікелей сөз етерден бұрын, император Муцухито-Мэйдзидің билік еткен дəуірде (1867-1912 жылдар) сондай бір тектегі құбылыстың қалай туындап, онымен императордың қалай күрескендігі туралы қысқаша сөз етейік. Жапон елінің императорлық билік жүйесінің негізі б.д.д. VII ғ. салынған. Алайда 1602-1867 жылдары аралығында ел билігін əскери (самуралық)-феодалдық (сегун дық) Токугава əулеті қолына алып алды. Бұл əулет жапон елін шетелдермен қатыстырмай жабық ұстады. Ол тұста императорлық мұрагерлер елдің саяси аренасының көлеңкесінде қалып отырды. Муцухитоның императорлық билікті қолына алуына ХIХ ғасырдың ортасында болған тарихи жағдаят шешуші рөл атқарды. Ол Муцухитоның билік басына келуінен 14 жыл

3

www.egemen.kz

білімдері қабылданады деген анттар еді. Жас император беделінің өсуіне қарсы болған сегундық Кейки тобы мен Муцухито топтарының арасындағы саяси қайшылықтар 1868-1869 жылдары Хоккайдо аралында болған шешуші азаматтық соғысқа əкелді. Соғыс нəтижесінде Токугава əулетінің билігі күйреп, елді басқару императордың қолына өтті. Муцухитоның пəрменді түрде жүргізген істері «Мэйдзи исин» – «ағартушылық басқару төңкерісі» немесе «Мэйдзи» – «жаңғырту жеңісі» деп бағаланып, императорға «Муцухито-Мэйдзи» деген балама ат берілді. оғамдық ұстанымдардың бес Анты елді демократиялық басқарудың сенімді іргетасына айналды. Император барлық батыстық білім, ғылым, техника мен мəдениетті елге енгізудің жо лын кеңінен ашты. Оның бұл саясатының астарында келешекке өте көрегендікпен бағытталған мақсат жатты. Ол: шет елдерден азат болып, тіпті келешекте олардан озу үшін, солардың үстемдігін туындатқан ғылым мен техниканы жетік меңгеру қажет деген мақсат еді. Соған сəйкес, шетелдіктермен бəсекелесіп, тіпті олардан артық жұмыс атқара алатын жаңа ұрпақты даярлау үшін император 1867 жылдың өзінде-ақ алғашқы либералдық сипаттағы мектептер аша бастады. 1869 жылы Муцухито Киотодан, бұрынғы токугавалықтар тұрған Эдоға көшіп келіп, оны Токио – «шығыстық астана» деп атады. Ол екі палаталы парламент құрды. 1870-1872 жыл дары Жапонияда еуропалық өмір салты мен өркениетіне қарай жаппай бетбұрыс басталды. Бұрынғы сегундардың жерлері жекешелендірілді. Оны сатуға, сатып алуға ерік берілді. Ел аймақтары

Қ

деңгейлі орта мектеп пен жоғары оқу орындары ашыла бастады. Оларда педагогикалық, техникалық, коммерциялық жəне басқа мамандықтарға оқыту басталып, қыздарға да арнайы оқу орындары ашылды. 1873 жылы Токиода Əскери академия, 1874 жылы батыстық, еуропалық жəне либерализмдік идеяларды зерттейтін ғылыми-зерттеу ор та лықтары жəне т.б. құрылды. Біздің Президентіміздің «Болашақ» бағдарламасы бойынша жүзеге асырылып жатқандай, батыс елдеріне білім алуға жастар топ-тобымен аттандырылды. «Білім туралы» заңда: «білім алу – əр адамның өміріндегі жетістіктерінің кілті» деп бағаланды. 1886 жылы жалпы халыққа міндетті төрт жылдық бастауыш білім беру белгіленді. Ел бойынша жаппай мектептер салына бастады. Мысалы, 1890 жылдың өзінде-ақ Жапонияда 300 бастауыш, 220 орта білім беретін мектептер ашылды. Олар жастарды негізінен тегін оқытты. Нəтижесінде 1900 жылы елдегі ер балалардың 90 пайызы, қыз балалардың 80 пайызы бастауыш білім алды. Император Муцухито-Мэйдзидің көрсетілген істері əрбір Қазақстан оқырманының есіне Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың да жасаған жəне жүзеге асырып жатқан істерін еске түсіреді. Жапон императоры мен Қазақстан Президентінің істері тарихи-саяси тұрғыдан толық сəйкес жəне үндес. Сондықтан оларды бір тектес тарихи тұлғалар деп бағалауға болады. Егер императордың жасағандары жүз жылдан кейін жемісін берген болса, Қазақстан Президентінің қолға алған істері қаншалықты нəтижелі болатындығын болашақта тарих айқындайды. Жоғарыда атап өтілгендей, император бастаған қауырт істер жүріп жатқан кезде, əуелде байқалмай, кейін дендей бастаған бір қауіпті нəрсе болған еді. Соны император Муцухито дер кезінде түсініп, соған қарсы түбегейлі жəне аса тиімді шара қолдана білді. Нəтижесінде қазіргі Жапония ерекше елге айналды. Əлем халқы «мынау жапондық» деген сөзді құрметпен айтатын болды. Бұл кезінде император жасаған істің тарихи нəтижесінің қорытындысы. Жапония əлемнің алпауыт елдерінің алдыңғы қатарынан өз орнын алуына оның сол ісі басты рөл атқарды. Сол бір істі осы кезге дейін бұлжытпай орындап келе жатқан жапондықтардың жаңа ұрпақтары: «Біз жапондықпыз!» деген сөзді ұлттық ар-ұждан сезімі іспетті айта алады. Бұл бір тарихи тағдырлы істің бас-аяғы былай болған еді. 1872 жылдан бастап жапондықтар батыстық білім алуға халық болып жұмыла кіріскеннен кейін, император 1879 жылы ел аралауға шығады. Барған жерлерінде сабақтарын негізінен батыстық ғылым мен мəдениет тұрғысынан оқып жатқан оқушылармен, студенттермен мұқият сұхбаттасады. Олардың өз ұлтының салт-дəстүрлері мен дағдылы мінез-құлықтарын ұмыта бастағандықтарын көреді. Келешекте солардың руханилық тұрғыдан өз ұлтынан алшақ кететіндіктерін, батыстың қолшоқпарына айналулары мүмкін екендігін ойлайды. Ұлтының өткен жəне келешек ұрпақтарының арасында руханимəдени жалғастыққа үлкен қауіп төнгенінен қатты үрейленеді. Елдің келешегін ойлаған саясаткерлермен ақылдаса келіп, император:

айқын идеологиялық ұран түрінде бекіді. Осы ұстаным Жапонияда осы кезге дейін жас ұрпақты тəрбиелеудің басты шарты болып табылады. Біздің терең сенімімізде егер Жапония халқы 1970 жылдардан бастап осы кезге дейін əлемнің алғашқы үштігінің бірі болып бекісе, онда сол жетістіктің іргетасы аталғандай рухта тəрбиеленген ар-намысты жаңа ұрпақтардың ел басқарудың барлық деңгейінде, халық шаруашылығының барлық саласында, оқу орындары мен ғылыми зерттеу институттарында, нақтылы жұмыс орындарында, əркімнің қолынан жасалған нəрсе ең озық елдердің сондай нəрселерінен артық болмаса кем болмауы керек, деген ынталы істердің нəтижесі болып табылады. Əркім істеген ісін, өзінің күнделікті күнкөрісі үшін емес, ең алдымен өз елін əлемнің сондай нəрселер жасайтын озық елдерінің алдына шығару үшін жасалуы керек деген намысты жігермен істейтіндігі, Жапонияны əлемдегі озық елге айналдырды. Қазақ халқы «қазақ» деп аталғаннан бері өз жерін қорғау үшін соғыспаса, өзгелердің жерін басып алу мақсатында соғыстар жүргізбеген. Сондай бейбіт дүниетанымның тарихи жалғасы мен көрінісін Қазақстан егемендік алған кезден-ақ Президентіміздің атом қаруынан ерікті түрде бас тарту туралы Жарлығынан көру қиын емес. Екіншіден, қазіргі жаһандану жағдайында, Президентіміздің алдында тұрған өте күрделі істер бар. Егер оны император жасаған істермен балама түрде алатын болсақ, онда біздің еліміздегі бала тəрбиесі мен оған білім беру істерін жапондық «вакон-есай» мен «дотоку» жүйелері іспетті негізде дамуымыз аса абзал нəрсе. Егер Оңтүстік Корея, Сингапур, Гонконг, Тайвань сияқты елдер Жапониядан үлгі алып, ерен жетістіктерге жеткен болса, онда неге сол үлгіні Қазақстанда да енгізбеске. Біздіңше, сонда ғана Қазақстан келешекте озық отыз елдің алдыңғы қатарына сенімді түрде жете алады. Ерте кездерде халықтың ортақ ісін басқару мен атқару елдің өзі таңдаған азаматына берілетін. Даужанжал туындаған жағдайда ең əділ деген биге жүгінетін. Егер олардың кейбірі бір жолы шалалық көрсетіп шешімін дұрыс қабылдамаса, оған

біздің Елбасымызға өз ділі мен құндылығынан көз жазып қалған кейінгі ұрпақпен жұмыс істеу үлесі тиіп отыр. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қиын дық тардан мойыған емес. Өмірдің барлық саласындағы аса күрделі жəне маңызды мəселелерді аса білгірлікпен озық əрі пəрмен ді шешіп келеді. Осы бағытта жасалып жатқан аса маңызды істердің бірегейі деп біз «Мəде ни мұра» бағдарламасын жүзеге асыруын айтар едік. Осы бағыттағы идеялық ұстанымдарын Президенттің: «Қазақтың өзіндік ұлттық қасиеттерінің қайта қалыптасуына қамқорлық жасау – менің президенттік те, перзенттік те парызым»; «Ел болу үшін – ұлттық рух, ұлттық қасиет жəне ұлтқа деген сенім болуы керек»; «Бабаларын қалтқысыз қастерлей білген халық балаларының болашағын да қапысыз қамдай алмақ»; «Егер біз мемлекет болып тұрғымыз келсе, өзіміздің мемлекеттігімізді ұзақ уақытқа меңзеп құрғымыз келсе, онда халықтың руханиятының бастау ларын түсінгеніміз жөн», деген сияқты сөздерінен тану қиын емес. Бұл идеялық ойларды жастарды тəрбиелеу ісіне жүйелі түрде енгізу аса күрделі іс. Жастарға білім беру мен оларды тəрбиелеудің, Муцухито бастап берген «вакон-есай» ұстанымидеологиясынан бастап, жастарды тəрбиелеудің «дотоку» жүйесіне жету болған болар еді. Біз осы жүйелердің негіздерін талдап, еліміздің, ұлтымыздың келешегіне терең бейімделген жүйесін құруымыз керек. Біздіңше, мұндай іс əлемнің ұлтсызданған, əдепсізденген, тіпті делебе-тəнқұмарлықпен жүгенсіз кеткен үлгілеріне қарсы қоюға болатын, келешек ұрпақты ұлттық ар-намыстылық, сыпайы-ізеттік бағыттарда тəрбиелеудің ең тиімді ісі болған болар еді. Бұл айтып отырғанымыз тек абстракциялық идея емес. Ол Елбасының үздіксіз көтеріп келе жатқан жастарға білім беру мен оларды тəрбиелеуге бағытталған бағдарламалық істерінің мəн-мағыналарымен толық сəйкес келетін идея. Солардың қатарына Қазақстанның Бүкілəлемдік сауда ұйымына енген кезде халық шаруашылығының əлемдік сапалық бəсекелестікке төтеп беру мақсаты, жастарымыздың келешекте əлемдік бəсекелестікте озып шыға алатын маман болу сияқты мақсаттарға қол жеткізетін бірден-бір тиімді жол болмақ. лбасымыз, талай жаңа бастамалар жасағаны жəне жасап жатқаны белгілі. Солардың қатарына Н.Ə. Назарбаевтың жеке бастамасымен атом қаруынан ерікті түрде бас тарту, Қазақстан халқы Ассамблеясын құру, Астанада əлемдік дін басыларының тұрақты деуге болатын құрылтайларын өткізіп отыру сияқты бастамалары қазақстандықтардың мақтаныш сезімін туындатады. Бұл айтылғандар кейбіреулерге тек кезекті бір пиарлық саяси қадам сияқты көрінуі мүмкін. Ал егер əлемдегі ұлт жəне дінаралық қақтығыстар болып жатқан елдерді, нақтылы отбасылардағы қайғылы қасіреттерді өз басымыздан өтіп жатқандай етіп елестете алсақ, онда аталғандай істердің жанға жақын құндылықтарын түсінуге болады. Астанада 2017 жылы «жасыл экономика» тақырыбында ЭКСПО көрмесі өтеді. Сол ЭКСПО алдында немесе соның кезінде Астанада Президентіміз «Əлем гуманистерінің Астана клубын» ашып, оның ісі ЭКСПО-дан кейін де тұрақты түрде «Мəңгілік жасыл Жер» деген тақырыпта жүйелі түрде жалғасатын болса, онда халқымыздың келешек ұрпақтары Нұрсұлтан Назарбаев есімін мақтаныш еткен болар еді. Бұл істің жүйесі келешекте БҰҰ-ның басты жəне белсенді бөлімшесіне айналуы мүмкін. Сонымен бірге, егер осындай «Астана клубының» жұмысы, Астанада тұрақты өтіп

Е

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев қиындықтардан мойыған емес. Өмірдің барлық саласындағы аса күрделі жəне маңызды мəселелерді аса білгірлікпен озық əрі пəрменді шешіп келеді. Осы бағытта жасалып жатқан аса маңызды істердің бірегейі деп біз «Мəдени мұра» бағдарламасын жүзеге асыруын айтар едік. сол сəтте-ақ сенімсіздік көрсетіліп, өзге биге баратын. Немесе ортақ істі өзгеге тапсыратын. Яғни, ел ағалары мен билері белгілі мерзімге сайланбайтын. Əділ болса, бала да би бола алатын. Төле би өзге билерді: «Туғанды биде иман жоқ, тура биде туған жоқ», деп тəрбиелеген. Император Муцухито-Мэйдзи, толық бодандану жағдайында болмаған елінің жастарының он жылдың ішінде ұлттық рухани құндылықтарынан қалай ауытқи бастағанын көріп, тез арада тиімді шаралар жасай алды. Ал

келе жатқан «Əлем дінбасылары құрылтайының» жүйесімен үйлесімді үндестікте жəне тиімді ынтымақтастықта жалғаса алса, онда жалпы адамзаттың келешек ұрпақтарының өмір мəні туралы түсінігі гедонистік затизмнен реонтологиялық бағытта дамып, адамның нағыз руха нилық дүниесіне сəйкес келетін қажеттіліктер қалыптасар еді. Сонда Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаев əлем тарихында өзіндік орны бар тағы бір істі дүниеге əкелері хақ. АЛМАТЫ.

ПАРЛАМЕНТ ПАРЛАМЕНТ

Парламент Се на тының депутаты Ғарифолла Есім Шығыс Қазақстан облысындағы шы ғармашылық қауыммен кездесті жəне М.Əуезовтің «Қор ғансыздың күні» əңгімесінің кейіпкерін еске алу кешіне қатысты. Шараға қатысушылар басты кейіпкердің құрметіне ескерткіш қоюға ниет білдірді. Сондай-ақ сенаторлар Ғарифолла Есім, Əділ Ахметов жəне Ермек Жұмабаев Павлодар облысы, Лебяжі ауданындағы Аққу ауылында өткен ұлы ойшыл Абайдың туғанына 168 жыл толуына арналған шараға да қатысты. ***

Парламент Сенатының депутаты Жабал Ерғалиев Ақмола облысының Еңбекшілдер ауданында болып, аймақтың əлеуметтік-экономикалық ахуалымен танысты жəне ол аудандық мəслихаттың ХХ сессиясына қатысты. Еліміздің ауыл шаруашылығының зор мүмкіндігі бар екендігін Елбасы өзінің «Қазақстан-2050» Стратегиясында атап көрсетті. Біздің еліміз қазір астық өндіру мен оны экспорттауда əлем бойынша алдыңғы қатарға шықса, енді шетелдерге шығарылатын ет өнімдерінің көлемін арттыруды мақсат етіп отыр. Бұған қол жеткізу үшін Үкімет тарапынан ауыл шаруашылығына, əсіресе, мал шаруашылығын өркендетуге нақтылы көмек пен қолдау көрсетілуде. «Сыбаға» бағдарламасы бойынша ауыл адамдарына мал сатып алуға арзан несиелер берілуде. Міне, осы мүмкіндіктерді жергілікті жерлерде тиімді пайдалануға барынша атсалысу керек, – деді сенатор. ***

Парламент Мəжілісінің депутаты, «Нұр Отан» ХДП фракциясының мүшесі Ұласбек Сəдібеков «Оңтүстік Қазақстан облысындағы тарихи ескерткіштерді сақтауға – партиялық бақылау» тақырыбындағы дөңгелек үстел жұмысына қатысты. Тарихи ескерткіштердің жағдайы, оларды сақтау мен жаңа артефактілерді іздеу, отаншылдыққа тəрбиелеу мəселелерін талқылауға облыстың жоғары оқу орындарының белгілі тарихшылары, археологтары, этнографтары мен саясаттанушылары шақырылды. Бүгінгі таңда ОҚО аумағында тарихи-мəдени мұра нысандарының жалпы саны 1209-ды құрайды. Оның ішінде, археологиялық ескерткіштердің саны – 999 болса, сəулет ескерткіштерінің саны – 210. Облыста республикалық маңыздағы 33 ескерткіш бар. «Нұр Отан» ХДП Оңтүстік Қазақстан облыстық филиалы дөңгелек үстелде облыс көлемінде акция өткізу ұсынды. Акцияның басты мақсаты – жаңа тарихи көзқарастың қалыптасуына ықпал ету. Мəжіліс депутаты Ұласбек Сəдібеков отырыста көтерілген мəселелердің маңыздылығына тоқталып, бұл бастама тарихи мұраларды сақтауға, қорғауға, дəріптеуге үлкен септігін тигізеді деген сенім білдірді. ***

Парламент Сенатының депутаттары Рашит Ахметов пен Ерболат Мұқаев еліміздің аймақтарына сапары аясында Батыс Қазақстан облысының жеті ауданында болады. Сенаторлар қазірдің өзінде Зеленов жəне Теректі аудандарында болды. Сапар барысында депутаттар Киров-Чижин су арнасын жаңғырту барысымен танысты. Бұл Жайық – Көшім жүйесінен Үлкен өзенге су беруге арналған айдынаралық су жіберу стратегиялық нысаны болып табылады. Айдынаралық су жіберуге жəне Ресей Федерациясына суға тəуелділікті азайтуға арналған арна жедел жаңғырту жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. Депутаттар, сондай-ақ, бюджетаралық қатынастарды жəне жаңа бюджет саясатының тұжырымдамасын талқылау үшін бюджет саласының қызметкерлерімен облыстық мəслихат депутаттарымен кездесуді жоспарлап отыр.

● Айбын

Оќу-жаттыєудыѕ шешуші кезеѕі аяќталды

Маңғыстау облысындағы «Оймаша» полигонында Қазақстан Қарулы Күштері Құрлық əскерлерінің бас қолбасшысы генерал-лейтенант Мұрат Майкеевтің жетекшілігімен өткізілген «Батыс-2013» жедел-тактикалық командалық-штабтық оқу-жаттығуының шешуші кезеңі аяқталды. Оқу-жаттығудың мазмұ ны бойынша Құрлық əс керлері Əуе қорғанысы күш терімен, Əскери-теңіз күштерімен жəне ҰҚК Шека ра қызметімен бірлесіп, мемлекеттік шекарада ғы жəне Қазақстан Республикасының су бөлігі сызығындағы жағдайды қалпына келтірді. Оқу-жаттығуда Құрлық əскерлерінің

бөлімше командирлері мен басқару органдары қарсы шабуылды жүргізу барысында əскерлерді басқару жəне шартты қарсылас түсірген десанттың көзін жою ісшаралары бойынша жақсы тəжірибе жинақтай алды. Қарулы Күштер түрлерінің, сондай-ақ, өзге де əскерлер мен əскери құрылымдардың келісілген іс-қимылдары жаттығуды өткізудің шешуші сəті болды. Құрлық əскерлері бас қолбасшысының берген бағасы бойынша бөлімшелер алдарына қойылған жауынгерлік тапсырмаларды сəтті орындай алатындарын тəжірибе түрінде көрсете алды. «Егемен-ақпарат».


4 М

ынау жатқан Құсмұрын төбесі. Төбе деп дабырайтпай-ақ төбешік десе де болар. Əлде төбе екеш төбе де ел қайғысын көтере алмай бауырлай шөгіп кетті ме екен. Сонау бір соғыс басталған жылы біздің Қарағаштан ғана алпыстан астам боздақ майданға аттанған. Ауылдан дауыс көтеріп жылап-сықтап шыққан шал, кемпір, келін-кепшіктер жаяу шұбырып осы Құсмұрын төбесіне беттер еді. Содан төбе басына келіп ошарылған жұрт Құсмұрынның күнбатыс етегіне қарай еңірей құлаған жазық – Кеңащы аңғарынан əріректегі бой байқатар Көк ат ауылын көктей өтіп, көкжиекпен астасқан, сағыммен жүз құбыла ағараңдаған Тайынша шаһарының сұлбасына тіксіне қарасар еді. Тіксінетіні ауылдан аттанар боздақтарды осы шаһар тойымсыздана қылғыта жұтып, темір жол составтарына отырғызып алып, көз көріп, құлақ естімеген бір қиырға – соғыс жаққа жөнелтіп жататын нағыз сойқанды сұмдықтың ошағындай көрінетіндігі. Бірақ оған Тайынша шаһары кінəлі емес, бар кінəсі батыс пен шығыс, оңтүстік пен теріскейді жалғап жатқан темір жол торабына тақау ірге тепкендігі. Тым əріректегі Қызылжар мен Көкшетау қалаларының бел ортасындағы осы шаһарда атышулы базар болған. Отырықшылыққа үйрене бастаған қазақ ауылдары Тайынша базарынан тіршілігіне керектінің бəрін тауып жататын. Қыр қазақтары табын-табын ірі қара мен жылқысын, отар-отар қойын осы базардың тойымсыз көпестеріне тоғытып, өз нəпақаларын айыратын. Іргедегі іргелі ел Даңқойдың атышулы байы Нығыметжан да жыл сайын жүген-құрық тимеген ту асауларын бақанға тізіп əкеліп, талайлардың тақымын толтырар күлікпен разы ететін. Атақты Балуан Шолақ та өзінің жансерігіне айналған Ақбоз атты құрдасы Нығыметжан жылқыларының ішінен таңдап, тауып алған. Атышулы Қажымұқан балуан да осы Тайынша базарында жиылғандарды өз күшімен тəнті еткен. Біздің бір атамыз базарға оны-мұны алуға келгенде орыстың мұжығы ұстап алып «ох, киргиз» деп сабағанда, аңғал атамыз «я не киргиз, я данкой» деп ақталатыны да осы атышулы Тайынша базары ғой. Əрине, бұның бəрі өзінше бір пара əңгіме. Біздің əңгіме ауанымыз Көк ат хикаясына аумақ. Əкемізді тумай жатып жалмап алған менің балалық өмірімнің дені осы Тайынша шаһарында, ондағы анамның екі інісі Серғазы мен Əуап нағашыларымның отбасында өткен еді. Бұлардың екеуі де майдангер болатын. Жаз бойы нағашыларымда болып, тамыздың ортасына қарай Қарағашқа қайттым. Əрине, өзіме қайту қайдан келсін. Ауылдан базаршылап келіп нағашымның үйіне түстенген Қасым шалдың күрең биесі жегілген көк арбасына отырып қайттым. «Мектепке барады, қайтсын» деген анамның сəлемі көлікке ілесуіме себеп болған. Жаздың ми қақтар аптабы сабасына түсіп, сарытап күзге мысықтабандап тақап қалғандық па, мизам қалқып, жасыл бояқ шалғынның өңі өңе бастаған. Жол бойғы кездесер ойдым-ойдым ойпаңды жердің табаны тақырланып, шабылған шөптер үйілген шөмелешөмеле шошақтарға айналып, көңілге мұң ұялатады. Күні кешелер самалмен теңселе толқыған өлеңді шөптің шалғы жүзіне ұрынып, бүгінде өлі шөмелелерге айналғаны бала көңіліме жарқын жаздың санаулы күндерінің қалғандығынан хабар беріп, кəдімгідей көңілсіздікке жетелейді. Оның үстіне бірде желе жортып, енді бірде аяңға көшкен күрең биенің митың жүрісі, көк арбаның бірқалыпты сықыр-сықыр еткен мазаң үні де көңілсіз көңілімді серпіп тастар сыңай танытпайды, қайта мұңыма мұң қосып, көңілсіз күйімді тереңдете түседі. Артта қалып бара жатқан Тайынша шаһарына, Құсмұрын төбесінен алдымен көзге шалынар мұнаралы алып элеватордың асқақ бітіміне қараймын. Балапан жүрегім атқақтап, шымшым етеді. Қаладан ұзамай жатып нағашыларымды, олардың маған деген ыстық ықыласты пейілдерін, Мəпруза мен Сара апатайларымның ақжарқын жомарт ниеттерін алабөтен сағына қалғаным қалай. Келер жазда да оралмаймын ба? Ораламын ғой... – Балам, қай класқа барасың? – Қасым шалдың тарғылдана шыққан тосын сауалы жаңағы бір ұшығынан ұстап, өзімше ойға батып малтығып шыға алмай отырған көңіл қиялымды үзіп жіберді. – Үшінші. – Бəрекелді... Оқы, шырағым, оқы. – Мен шалдың тер сіңді елтірімен жиектелген көнетоз бөркіне, тарамыс желкесіне, одан төмен тер мен шаң саталдап тастаған қаптал шапанының қырқылған жағалығына көз қиығымды тастадым. Екі иіні қусырыла имиіп, тұлғасы төменшік тартқан шалдың сыртынан қарағанда да осы бір адамның ауыр бейнет кешіп келген кейпін аңдар еді. – Əкең Қажыбай бір адамның орнына құрмалдық болып кете барған сабаз еді, шіркін! – деген Қасым делбені қағыпқағып жіберді. Марғау қалыпта аяңмен

www.egemen.kz

20 тамыз 2013 жыл

● Толғауы тоқсан тіршілік келе жатқан күрең бие ұйқысынан оянғандай сілкініп алып, саржеліске салды. Мен соқтықпалы жолдың соңымызда қалып бара жатқан сорабына үңіліп отырмын. Ат тұяғымен əбден таптауырын болып, шаңы шығып жатқан жол бойымен кімдер жүрмеді дейсің. Əттең, табан іздері ғана жоқ. Біздің ауылдың соғысқа аттанған алпыс азаматын да

даңғыл, ақыл-парасаты биік, айтары əділ, шешендігі даңғыл болған соң, осы қасиеттерін жиып-теріп бір сандық алтынға балағаны ғой. Абылайды ақ киізге салып хан көтергенде осы Кежен бір ұшын ұстады деген əңгіменің де шындықтан шалқақ жатпағаны ақиқат. Осы уақытқа дейін ұлы ақын Мағжанның: «Ту бас та Абылайды хан көтерген, қамқоры

қонағым бол, – деп мəрттік мəмілеге шақырады. Сөйтіп, Мұқан мен Шоң Сарықарақшының ауылына келеді. Құлын сойып құрмет көрсеткен Сары меймандарын ертеңіне ертіп қыр басына алып келеді. Алдарынан жарқыраған көл шығады. «Көк алалы көп жылқы көлде жусар», дегендей көлдің қос қапталында жусап жатқан жылқыны көрсетіп тұрып:

Өмірден құрметке бөленіп, барлығымен де, нарлығымен де аузынан уызы төгілген Кежен де өтті. Ұлы Абылайдың «алтын сандықты Кеженім» деген тарихи тұлғаны артында аңырап қалған ұрпағы, қалың Кəдір елі ақ арулап Əзірет Сұлтанға апарып, қазақ жұртының ұлылары мəңгілік тыныс алған қасиетті топыраққа табыстады. Мəйітті жəй сыбай-салтаң

Кґк аттыѕ хикаясы

осы жол Тайынша шаһарына жеткізіп салды ғой. Соның ішінде атам Сыздық пен анам Жəнипаның қасында арбада отырған əкейдің де келмес сапарға аттанған сəтіне куə осы жол емес пе. Бүгін менің сəби жанарымның ұшында дөңгеленген мына сары жазыққа əкей де сүзіле, сұқтана қарады ма екен. Ат үстінде жүргенде қадір-қасиетіне бармаған ол ет жүрегі сезген өлім сапары үстінде мына ғажап өңірге елжірей, егіле қарағаны ақиқат қой. – Балам, Көк ат ауылына келіп қалдық. Арбадан түсіп бойыңды сергіт. Мен биені суарып алайын. Қасым шалдың тарғыл дауысы ойымды шашыратып жіберді. Көк ат дегенің шағын ғана екі көшесі бар қазақ ауылы екен. Көшесінде қараң-құраң мал болмаса адам төбесі көрінбейді. Маңында да көз тоқтатар не ағаш, не төбе жоқ тұлдырсыз тақыр жерге келіп орнай қалған жұпыны мекендей əсер етті. Бəкене тапал тамдарға қарап «Біздің ауылдан да жүдеу екен», деген ой келді. Көк ат! Дəуде болса біреудің жауға жаратып мінген тұлпары, əлде бəйге төбенің төрін бермеген жел қанат сəйгүлігі болар. Əйтпесе ауылды Көк ат деп неге атаған. Біз арбаға отырып ауыл қотанынан ұзай түстік. Ендігі қиялым жел қанатты Көк атқа ойысты. Қалып бара жатқан ауыл қотанынан бізге қарай шұрқырай шауып көк ат келеді. Аппақ жалы қарсыдан соққан желмен желбірей желпініп, шелек танаулы, аясы кең отты жанарлы, қамыс құлақты астау басын алға төсеген қалпы жосылтып, шабысына шабыс қоса түскендей. Қара жолды болат тұяқтарымен аяусыз соққылап, сойқанды шабыспен жер апшысын қуырып-ақ тастағандай екпіні үдей түскен. Міне, болат тұяқтар дүбірі тапап өтердей болып, төніп келіп қалды... Селк еттім. Күрең биенің тапырақтаған төрт тұяғы соқтықпалы қара жолдың жонын соққылап келеді екен. – Ата, ауыл атын неге Көк ат деп қойған? Білмекке əуестігім билеп, ұяңдығымды сырып тастаған еді. Қасым шал еңсеріле бұрылып артында отырған маған көздерін күлімдете қадады. – Кел, қасыма таяу отыр, – деген ол орнынан солға таман сырғып, оң жағынан орын ұсынды. – Балам, сұрағың орынды. Қазақ атаң жер, суға жайдан жай ат бере салмаған ғой. Мына Көк аттың да өз тарихы бар. Мен айтайын, сен сүбеңе сіңіріп ал.

О

*** н екі ата атығайдың бір табы Кəдір болмақ. Сол Кəдір атаңнан Кежен деген əрі бай, əрі ақылман атышулы адам тамыр тартады. Кеженнің Кежен екендігін тұстасы Абылай ханнан асырып айта алмасақ керек. Данагөй Кеженді құрметтегені сондай «менің алтын сандық Кеженім» дейді екен. Əрине, Абылай Кеженнің бір сандық алтынын емес, жан сарайы

қа рау ылдың шешен Қанай», деген дерегінен басқа төрт бұрышты киіздің қалған үш бұрышын кімнің ұстағанын тарихшың да, ақының да дəл басып айтып бермеген. Ендеше, киіздің бір бұрышын Кежендей данагөй ел адамына неге қимасқа. Хош. Кəдір бабаңнан Күлмес, Жүңкей, Сармұқан, Құлет туса, Сармұқаннан Өтеулі, сол Өтеуліден əңгімемізге арқау Кежен туған. Кеженнен Бозай, Байсал, Сағыр, Солтан, Қотырақ, Шолақ тарайды. Сол Кежен бірнеше қос жылқы, бірнеше соқыр түйе түлігін ұстаған. Бір қосыңда мыңға тарта жылқы болса, əр жүз түйенің бірінің оң көзін ағызып жіберетін қазақи дəстүр болған. Неше соқыр түйе десеңіз, əр соқырың жүз түйе деген сөз болып шығады. Ол кезде сіңірлі байлардың жылқысын барымта мен сырымтаға салып, кəнігі ұрылар айдап кетіп отырған. Кеженнің Кежендігіне қарасын ба, мұның да жылқысын əлсін-əлі барымталай берген. Соның ішінде Қараөткел жақтың айтулы ұрысы Сарықарақшы деген Кежекеңнің қосына қол салып, маза бермепті. Əбден ығыр болған бай батырлығымен тау бауырына аты

– Арғысы өзімдікі, бергі табын Кежендікі. Алдарыңа салып алып қайтыңдар. Қотыр тайына қиянатым жоқ. Барымтаға түскен мал басы түгел болар... Ат-шапан айыбыма ай десе аузы, күн десе көзі, жалғыз қарындасым бар еді. Соны Кежекеңе тоқалдыққа бердім. Жасауымен жөнелтем. Дəм бұйырса, келер осы уақытта барып, төс қағысқан құда-жегжат болармын. Ендігі жерде туыс болайық, – деп Сары қол алысып, уəде байласқан. Жай адам таз бола ма дегендей қарақшылық та адамның сойына бітер сирек өнер ғой. Сары осындай мəрттік мінез көрсетеді. Кеженнің қосына қос, басына бас қосылып, көсегесі көгеріп, кемелденген үстіне керегесі кеңи түседі. Сол тоқалдан ұл туып, оны ұрпағымның соңы деп атын Шолақ қойған. Шолақтан мың жарым жылқы біткен атақты Айдос, Ораз, Қара тарайды. Кеженнің ата қонысынан ірге сөгіп, көтерілуіне казак орыстардың Бурабайдың ғажап табиғатына тамсанып келіп, тарпа бас салуы себеп болған. Қазақтың небір мəйегі тамған өзен, көлді, таулы, орманды өңірлері теріскей аймақта молынан ұшырасады.

– Ата, ауыл атын неге Көк ат деп қойған? Білмекке əуестігім билеп, ұяңдығымды сырып тастаған еді. Қасым шал еңсеріле бұрылып артында отырған маған көздерін күлімдете қадады. – Кел, қасыма таяу отыр, – деген ол орнынан солға таман сырғып, оң жағынан орын ұсынды. – Балам, сұрағың орынды. Қазақ атаң жер, суға жайдан жай ат бере салмаған ғой. Мына Көк аттың да өз тарихы бар. жайылған Мұқан мен Сағырдың ұрпағы Шоңға қолқа салып, Сарықарақшының жолын кесуді тапсырады. Тепсе темір үзетін батыр жігіттер жылқы күзетіне келеді. Бірер күннен кейін жылқының таңғы жусауында зырылдауық тартқан Сарықарақшы малға тиіп береді. Əккі ұры бірер үйір жылқыны бөліп алып жосылта жөнеледі. Шоң мен Мұқан қуып береді. Əлден уақытта Мұқан батырдың аты барлығып, кейіндей береді. Ақ қасқа атты Шоң бастырмалатып Сарықарақшыны қусыра түседі. Найза қадар тұсқа таялғанда Сарықарақшы артына адырая бір қарағанда əзірейілдің түсіндей сұсты Сарыдан жүрегі шайлыққан Шоң ат басын тежей беріпті. Қарақшыға керегі осы, сытыла жөнеледі. Соңынан жеткен Мұқан батыр салған жерден: – Əй, Шоң-ай, жүрегіңнің жоғыай! Ақ қасқаны маған бер, – деп ат ауыстырып барымташылардың соңынан қуып береді. Са рының адырайғанынан шошитын Мұқан ба, мінбелеп келіп, шолақ найзасымен тар қолтықтан іліп алып ат үстінен атып жібереді қарақшыны. Сарыға да жан керек. – Уа, батыр екесі, сауға. Малыңды ал, жанымды қалдыр. Үйге жүр,

Тұяқты төрт түлікпен бірге көшіп, бірге қонып, бірге өріп, бірге жусаған бейбақ қазақтың бар байлығы да, көрер қызығы да, тартар азап тірлігі де осы малмен еншілес еді ғой. Көшпенді тұрмыстан кіндік үзбеуі де сол мал үшін, соның өрісі мен қонысын күйттегеннен емес пе еді. Ақыры ақ патша осынау мамыражай тірлікке тұсау салып, тұрмысының тынысын тарылтты. Жөкеаяқ қара шекпенді мұжықтармен бірге қос ұртына да қан қатқан казак орыстар қазақ даласын обып жіберер ожар қылықпен ойран сала келді. Кеженді алдында Теке көлге қарай ығыстырып тастаса, кейіннен мəшек ішіне итеріп əкелді. Бұл күнде Аймақ аталып отырған өңір Кеженнің екінші қонысына айналды. 1928 жылы жер бөлісімен осы өңірге келген Сəкен Сейфуллин Аймақ деп ат беріп, ауылдық кеңестің қазығын қағып, туын тіктеп бергені кешегі тарихтан мəлім. Бардың кеміп, кемнің құрдымға кетуі, дарияның кемерінен асып, сарқылып төгілуі, құйқалы жердің шаңдаққа көміліп, шөлге айналуы заңдылық болса, қарттың о дүниеге аттанып, жастың жасамысқа айналуы да атар таңдай ақиқат емес пе.

апара салған жоқ. Отар-отар қой, табын-табын жылқыны қаралы көшпен ілестіре айдап, жол-жөнекей кезіккен елге қабір садақасы есебінде таратып отырған. Ақыры тəу етуге келгендерге деп сонау Арқадан өкше көтерген қаралы көш иелері жүздеген қой, үйірлі жылқы сойып аста-төк ас берген. Сонда табын ішінде бірге келген Көк ат қанды қасаптан қашып шығып Арқаны бетке алған дейді. Қуғыншыларға қарасын көрсетпей ұзап кеткен. Жануар, туған жерін қимаған адамнан зият мінез танытқан ғой. Кежен қайғысы көмескі тартып, көңіл суынды-ау дегенде ауыл адамдары біржарым ай шамасында баяғы Түркістаннан қашқан Көк атты суат басынан, енді бірде іргедегі тоғайлық талдың маңынан көреді. Қалың жылқыға да қосылмайды, жылқышылардың қақпайлауына да көнбейді. – Апырмай, мынау Кежекеңнің асына деп Түркістанға айдап апарған жылқы табынынан қашқан Көк ат қой, – деді киіз үйінің алдында аңырып қалған Шоң тал түбінде шыбындап тұрған Көк атты иегімен нұсқап. – Жануар, сонау Түркістаннан қалай адаспай келді десейші. – Екі елдің арасы екі мың шақырымнан асып жығылмаса кем емес қой. – Жылқы жершіл деген осы-ау. – Текті мал ғой, əйтпесе ит арқасы қиян-бетпақтан аман өтуі өту-ақ! – Адамнан зият жануарым-ау, туған жерін жаза баспай тапқанын айтсаңшы. Таңдай қағысып, таңырқасып тұрған топқа Мұқан батыр келіп қосылған. – Ал енді бұны не істейміз. Байқаймын, жылқыға да қосылар емес. Ай бойы жалғыз жортып тағы болып кеткен ғой, сірə. – Мұқан да құйрықжалы сүзілген жарау Көкке сүйсіне де сұқтана қадалған. Манадан бері сөзге араласпай аулақтау тұрған ауылдың батагөй үлкені Сəлкен ақсақал: – Шырағым, Мұқан біле-білсем бұл сирек ұшырасар текті мал. Əуелде-ақ Түркістанға айдамау керек еді, жануарды. Тектілігін кім біліпті! Енді сенің қолыңа түсіріп алып, үйретіп мінгенің лəзім. Бұл төңіректе бұдан өткен қыл құйрықты жоқ болар, сірə. Сен сөйт, – деді жоғары көтерген ақ таяғымен көк ала ат жақты нұсқап. Ала көбеден тұрған Мұқан қолына бұғалық алып, суат басында тұрған Көк атқа беттеді. Құдай қосса, бұғалық салып, қос құлақтан басып тұрып ырқына көндірмек. Осы күнге дейін батырдың білек күшінен сытылып кеткен күлік болмаса Көк аттың да барар жері белгілі емес пе. Аяқ тықырын сезінген сергек ат суы сарқылған ағаш науадан басын жұлып алып қырын басып келіп қалған алпамса адамға шекелей қарап, қос құлағын қайшылады. – Құрау, құрау, жануар, – деген Мұқанның дауысы құмығып шықты. Көк аттың өзіне арналған «құрауқұрауын» құлағына да қыстырғысы жоқ

қалыппен жұмырлана біткен мойнын шұлғып қойып аз аялдаған. Мұқанның да қыл арқаны осы сəтте ширатыла атылған оқ жыландай суылдап келіп ат мойнына оратылғандай еді. Ат алдыңғы аяқтарын сермей жоғары шапшыған қалпы ағаш астаудан əрі қарғып түсіп, тасырлатып шаба жөнелген. Бұғалық əнтек жетпей қалған екен. Мұқан қалай ғана қапы соққанын біле алмай дағдарып, санын соғып қала берген. Көк ат қыр асып кетті. Содан ауыл маңына жоламай бірер күн шетқақпай жүріп алған. Жеке жайылып жүр дегенді жылқышылар айтып келді. Бірақ Көк ат ауыл маңына оралған. Мұқан қасына екі жылқышыны ертіп алып, тоғайдың қолатында үйездеп тұрған Көк аттың соңына түскен. Қашқын ат та алда сүргін шабыстың күтіп тұрғанын сезінгендей жерді тарпып-тарпып жіберді де құйрығын шанши тіктеп, құла дүзді бетке алып жүйтки жөнелген. Түс əлетінде басталған қуғыншылар екпіні біразға дейін басыла қоймағанымен ұзақ шабысқа бейімделмеген қос жылқышының аттары барлығып, босаңси берген. Алға ұзай берген Мұқан батырдың қарасынына ілескен екеу бірте-бірте кейіндеп қала берген де ақыры аяңдап барып аттан түскен. Артынан ескен самалды алдынан соқтырған батыр Мұқан көз ұшында құлдырыңдай жосылған Көк атты бірде сағымға көміп жоғалтып алып, енді бірде аспанда қалықтатып, төрт аяғын жер бастырмай самғатып келеді. «Неткен ұшқыр еді, жануар. Қара шалдырар емес. Əттең, құрық жетер жерге де жеткізбеді-ау». Қалың даңқой елі отырған бірер ауылды көктей өткен тұлпар Көк Құсмұрын аталатын төбеге көтеріліп барып сəл аялдаған екен. Алды еңіреген сары жазық – Кеңащы аңғары, əріректегі иекартпа тұста қалың қопа қарауытады. Етекте ентелей екпіндеп төбеге көтеріліп келе жатқан Мұқан да Көк атты қалың қопаға жеткізбей құрықтасам-ау деген үмітте. Бұл төбеге тұяқ іліктіргенде көк те кідірістемей сары жазыққа құлай берген. Алда қалың қопа, тұлпардың құтылар тұсы да сол болса керек. Ызаға булыққан Мұқан батыр сүрініп кетіп барып түзеле шапқан кер бестінің сауырына қамшы басты. Ышқына ытырына атылып кеткен ат қашағанға бастырмалатып келіп-ақ қалып еді. Мұқан шалма лақтырды. Онысы тағы да Көк атқа жетпей сүйретіліп қалған. Енді бір сілтесе қалың қопаның қойнына жұтылып жоқ болмақ қашаған ат. Бойлауық тұлпардың екпіні ерен, тұяқ сілтесі алабөтен бөлек екенін манадан бері аңғарып келе жатқан кəнігі батыр қашқан аттың мына қалпында қолға түспесін таныған. «Тақымыма басып қызығыңды көрмесем, ендігі тірлігің көзге күйік болар», деді батыр іштей кіжініп. Ашуға булыққан батыр қорамсақтан қызыл жебелі, қауырсын құйрықты масақты суырып алып, оң жамбасында сартылдап келе жатқан көн садаққа қол салған. Оң қапталға ойыса шапқан тұлпарды өкпе тұстан қадалардай етіп сырлы жебені зырқыратқан. Екі көзі қанталап, қара сұр жүзі қаһарлана одан əрі түтігіп кеткен Мұқанның тап осы сəтте аяушылығы жоқ жабайы тағылық тұла бойын билеп алған еді. өк ала аттың шыңғырып жіберген ащы дауысын да естіген жоқ, арқан бойы ұзай түсіп барып тоңқалаң аса құлағанын да аңғармады. Ауыздығымен алысқан аты біраз жер ағындап барып зорға тоқтаған. Кері бұрылып келген Мұқан қорқырап жатқан Көк атқа əрі таңырқай, əрі тосырқай қараған қалпы екі ұдай сезім халінде еді. Басында ашуға беріліп мерт еткенімен, есі енді кіргендей тұлпарға бір түрлі аяушылықпен мүсіркей қараған. Атынан сыпырылып түсіп, ауыр қозғалып келіп Көк аттың бас жағына тізе бүккен. Жансыз жанарларының шарасында төңкерілген көк аспан мəңгілікке қатып қалғандай тыныстіршілігі жоқ меңіреу қалыпта. Батыр тұлпардың қызылы жоқ сопақ астаудай төңкерілген қу басын құшақтап аз-кем отырған. Арғы жағынан лықсып келген өкініш жасы өксік болып қотарыла құйылып, боздатып кетіп еді батырды. «Түркістандағы тайқазанға қара қуырдақ болып түсіп кетпей туған жеріңді аңсап қашып келгендегі тапқаның осы болды ма? Беу, жазған жануарым-ай! Несіне оққа байладым екен? Мына түз даланың азат еркесі болып неге жүре бермедің екен. Менікі қай есерлік, қай ессіздік еді десейші!». Батыр Мұқан атын жетелеп Құсмұрын биігін бетке алып ауыр аяңдап келеді. *** Менің бала күнімде Тайынша шаһарынан туған ауылым Қарағашқа беттеп келе жатқанда аялдап өтер ауыл Көк ат еді. Қазір ол ауылдың жұртын жел көтеріп əкеткен. Орны тып-типыл. Біздің есімізде Көк ат деген тұлпардың таңғаларлық қиял-ғажайып тарихы аңызға айналған ескерусіз естелік қана болып қалған. Ертең біз өмірден көшсек бұл хикая келер ұрпақтың санасында қалмасы ақиқат. Беу, өтпелі, көшпелі, өшпелі дүниеай десейші!

К

Төлеген ҚАЖЫБАЙ. КӨКШЕТАУ.


 Зерде Қадыр ақынды жетпісінші жылдардың соңын ала алғаш мектеп қабырғасында жүрген кезде танып білген едік. Сол тұста аудан орталығындағы кітап дүкенінен «Бұлбұл бағы» , «Ой орманы», «Дала дидары» деген жұп-жұқа кітаптарын сатып алып, шамасы жиырма бестердегі ақынның тұнып тұрған лирикасына тəнті болғанымыз бар. Кейінірек əскер қатарында болғанда ала барған əлгі кітаптар алыста жүргенде өзімізге серік, жанымызға рухани азық болды. Еріксіз санаға сіңіп, жатталып қалған жыр жолдары қырық жыл өтсе де əлі күнге дейін зердемізден кетпейді. Міне, осы уақыт аралығында Қадыр Мырза-Əлі ағамыз Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, Қазақстанның халық жазушысы, қоғам қайраткері атанды. Ой түйгені көп үлкен философ, дүлдүл ақын ретінде танылған Қадыр мырза қыруар өлең жолдарын жазып, прозаға да, драматургияға да қалам сілтеп, жиырма томдық кітабын шығарып үлгерді. Тіпті өте ықшам, мірдің оғындай дөп тиетін қысқа афоризмдерін, терең ойларын қағазға түсіріп, күн сайын мерзімді баспасөз беттерінде жариялап жүрді. Қазір ол еңбегі де таптырмас құнды кітап болып, оқырман қолына тиді. Өмірден өзі кетіп, сөзі қалған Қадыр ағамызбен болған бір салиқалы кездесуде ол кісінің əңгімесін ықшамдап, қағазға түсірген едік. Кездесуді ашқан Жастар театрының директоры əрі көркемдік жетекшісі, белгілі кинорежиссер Талғат Теменов өз сөзін Қадыр ағаның өлеңімен бастады: – «Уақыт өтіп барады-ау оны қойшы, сəттер өтіп барады, осы жаман». Сіз осылай жырлап келесіз. Өкінішке қарай, біз сол қас-қағым сəттердің қадірін білмей жатамыз көп ретте. Жазға салым жастар театрында Қадыр ағаның бір күнгі поэзия кешін өткізсек дейміз. Сол күні театр актерлері ақынның бір-бір өлеңін оқып, мірдің оғындай афоризмдерін жатқа айтады. Мықты ойларын түйіндей білген, көптеген жазушылардан оқ бойы озық сөз зергерін, поэзияның дүлдүлі ретінде көрерменге ұсыну. Бүгінгі ойымыз, осының алдында өзіңізбен əңгімелесіп, сыр-сұхбат өткізу, – деді. – Мен шынымды айтайын, сіздердің алдарыңызға еш дайындықсыз келдім. Мына Талғат бауырым телефон шалды да əй-шай жоқ театрға келіңіз деп шақырды. Кейде кімнің қонаққа шақыратынын шамалайсың, бірақ Талғаттың қай уақытта шақырып, не айтарын ешкім білмейді. Түнде түс көре ме, аяқ астынан бір идеяны алға тартып, күтпеген жерден жақсы нəрсені таба қояды. Мына айтқандарыңыз жаныма жағып, ойымнан жаңыла бастадым. Көптен жылы сөздер естімегендіктен мас болып қалуым ғажап емес, – деп ақын əңгімесін қалжыңмен бастады. Ақын алдымен театр төңірегінде ой қозғады. Жалпы, театр деген сұмдық керемет əлем ғой. Біз кейде бір сөзге мəн бере бермейміз. «Қаланың орталығы» деген ұғым бар. Көне грек заманында амфитеатрлар болғанын білеміз. Сол театрлар қай жерде болса, қаланың орталығы, яғни эпицентрі сол жер саналған. Сол гректерде театрдың ашылу маусымы қалай болғанын айтайын. Бір жыл бойы Эсхил, Эврипид, Софокл секілді даналар өздері жазған дүниелерін келер жылы қыркүйекте бітіреді. Соның бəрі екшеуден өтіп, конкурс секілді бəйге болып, озып шыққан үздіктері белгіленіп, сыйлықтарын алып, бақандай екі айға созылған бүкіл мемлекеттің тойына ұласады. Ең тамашасы, жазаланған қылмыскерлерді гректер театрдың ашылу маусымында екі айға босатып жіберетін болған. Сөйтіп, оларға театрдың ашылу салтанатын көрсету. Міне, өнер осылай бағаланған. Бүгінде бастықтарды театрға шақыру жіберіп келтіру қиын. Əрине, оларды да түсінуге болады, шаруадан қолдары тие бермейді, не сапарда жүреді. Келмейін демейдi-ау, уақыттары жетпейдi. Қадыр ақынның айтуынша, балаларға, көп ретте «əкім болма, бастық болма» дейді. Шынында бастықтардың күнделікті қатқабат шаруадан үйіне келіп емін-еркін отыруларына мүмкіндігі жоқ. Еркіндікке не жетсін. Жалпы, өмірдің қызығы не екенін де біліп, түсініп үлгере алмай өтіп кетесің. Ал «ана жақтан» қайту жоқ. Театрдағыдай репетиция жоқ. Əртістер көп адаммен салыстырғанда бақытты. Адамның өз рөлінде ойнап жүргені ауыр, кейде жақсы болып көріну үшін көп нəрсені жасырасың. Ал əртістер сахнада біреудің рөлін ойнайды. Сол үшін ақ тер, қара тер болады. Неше рет басқа терінің ішінде қайтадан өмір сүреді. Өмір өзінің редакциясын жасамай қоймайды, ол ең бірінші театрға қатысты. Кеңестік кезеңде театрда жақсы нəрселер шығару өте ауыр болатын. Мысалы, Қадыр Мырза-Əлінің «Сақал саудасы» пьесасы сүзгіден өтіп, сол тұстағы Мəдениет министрлігі тарапынан қабылданбаған. Кейін Орталық Комитеттің бөлім меңгерушісі өзі қайта көріп, спектакльде ешқандай мін жоқ екенін айтқан. Қандай қиын болса да түсінігі мол адамдар əр кезде де табылады ғой. Ақын кезінде Ілияс Омаров дейтін үлкен идеолог, көреген адам болғанын айтады. Менің «Дала дидары» деген кітабымды оқып, қайдан екенімді сұрап, сен Алашорда тұқымынан екенсің ғой, бəсе мынандай өлеңдер қайдан шығып жатыр десем деп риза болған. Сол жолы Алашорда туралы үкіметтің адамы айта алмайтын керемет сөздер айтты. Шыдаңдар, біраз жылдан кейін олар ақталады деді. Осындай адамдарды көрдік. «Жазушы» баспасындағы бір бас редактор өте қатал редактор болды. Бір нəрсені қалт жібермейді. «Шекарадағы торғай» деген Темірханның өлеңі бар. Жақсы өлең, керемет тапқырлық жасаған. Ондайды

5

www.egemen.kz

20 тамыз 2013 жыл

орыстар «находка» дейді. Сондағы айтатыны, торғай шекараның маңында балапанына ана жақтан да, мына жақтан да жем тасып асырайды. Адам болғаныңнан да торғай болғаның жақсы секілді. Сол өлеңді бас редактор жібермей қойды. Неге десем: «Болмайды, Советтің шекарасын торғайдың да бұзуына хақы жоқ», дейді. Қожанасыр бірде көрші ауылға барайын деп шықса жолда қара нөсер жаңбыр құйып кетіпті. Қожекеңді «əпенде» деп күлгенімізбен, ақылды адам болған ғой. Киімдерін түгел шешіп, бүктеп-бүктеп жаңбыр басылғанша астына басып отырыпты. Содан жаңбыр басылған соң киімдерін киіп ауылға барса, ау Қожеке, қайдан келдің, жаңбырдың астында қалай қалмадың десе: «Өзім де қумын, жаңбыржаңбырдың арасымен жүрдім ғой», депті. Сол сияқты талай адамға ебін тауып өлең жазуға тура келді. Осындай заманда өмір сүру оңай ма еді. Театрға қайта оралсақ, тоқсаныншы жылдары театр жүдеп бітті. Гастрольдер де жайына қалды, еңбекақы да мардымсыз болды. Тіпті кісі де келмей қалған тұстар

мектебінен өттік. Бізге жəне кейінгілерге поэзияға ғашық еткен Райымбек ағаның да көп еңбегі бар. Əрбір лездемеде ол кісі: «Менің досым Қадыр айтпақшы», деп отыратын. Ұттым дей бер, жұрттың бəрін дос көрсең, Біттім дей бер жұрттың бəрін қас көрсең, Өзіңе де əділ болу жеңілдеу, Бір өлімнің бар екенін ескерсең, – деуші еді. Қадыр аға тəуелсіздіктің алғашқы жылдары еліміз Парламентінде депутат болды. Сол тұста мемлекеттік тіл, ұлттық мүдделер үшін күресуге тура келгенін еске алады. Мен Алматыға келгелі елу бес жылдай өтіпті. Сол алпысыншы жылдары астанамыздың өзінде бір де қазақ мектебі болмағаны масқара емес пе. Тұңғыш балам баратын қазақ мектебі табылмады. Тек қаланың шеткері тұстарында біренсаран малшылардың балаларына арналған мектеп-интернат қана болатын. Ал сол кезде бір Ташкент қаласының өзінде жиырмадан астам қазақ мектебі болды емес пе. Керісінше, Қазақстанның көптеген облыстарында жиырма қазақ мектебі ұшыраспайтын еді. Өзбектер сол кезде қазақ мектептерін жапса олар балаларын орыс мектебіне апарып берер еді. Олар соны біліп жаппады. Одан Өзбекстандағы қазақтар ұтылмас еді, ұлттық мəселе болмаса. Есесіне орыс мектептерінің саны көбейер еді Өзбекстанда. Ал қазір Өзбекстан тəуелсіздігін алған соң орыстарды ығыстырып шыққаннан кейін қазақ

бері қаратып, уақыт оздыру қажет болды. Қазақ мектептерін бітіріп шыққандар институтты тəмамдап, ұлттық санасы оянып, билікте отырған орыс тілділерді ығыстырып шығарады. Логиканың реті, қисыны осылай. Мемлекет басшысының көреген саясаты осыдан жол таба білуі еді. Оған шыдам керек, əрине. Бірақ шыдағың келмейді. Енді міне, жағдай түзелді. Соңғы он бес жылда қаншама қазақ мектептері ашылды. Алды орта мектепті бітіріп, жастарымыз қазақы ортаны қалыптастыра бастады. Мəселен, Шөкеев Астанада əкім болғанында бұдан былай қазақша жазылмаған арызды немесе іс қағазын

еді. Олар тиісінше қаламақыларын алатын. Ал қазіргі драматургтер қаламақы жоқтың қасы болғандықтан жазуды қойды. Жастар театрында «Махаббат сазы» атты поэзия кеші өтіп тұрады. Сонда жиырма шақты ақынның өлеңі оқылады, əндері айтылады. Алайда, ақын, драматургтердің көбі сол кешке қатыспайды. Сахнада өлеңдері оқылып, əндері шырқалған ақын, сазгерлердің өздері келмегені ұят-ақ. – Жалпы, жауап беруден сұрақ қою оңайлау. Өзімді өзім ақтайын деп отырған жоқпын. Менің араласпаған жанрым жоқ, тіпті, балаларға арналған еңбектерім де жетерлік. Көп əйел алған адам сияқты талайды асырауым керек, өлеңді де, драматургияны да, аударманы да, прозаны да асырауым керек, – деп əзілдеп қояды Қадекең. – Алайда, мен жетпістің арғы бетіне шығып кеткен адаммын. Сан мəрте оянып кетіп, талай нəрсе жазсам деген ойда болдым. Бірақ адам мүмкіндігінен шыға алмайды. Əйтсе де мен драматургияны əлі ойлаймын. Пушкиннің айтатыны бар ғой, поэзияны біткеннен кейін «что то возраст к прозе клонит» деп. Əр жанрдың өзінің жасы бар. Біздер дəл қазір драматургияның жасындамыз. Бірақ соны қамшылайтын нəрселер жетпеуі мүмкін. Өмір болған соң проблема таусыла ма. Кейде тапсырыспен жазатын тұстар да болады. Мысалы, Қадыр ақынның «Қазақтарды шетелдіктерге таныстыру» атты өлең сондайдан туған. «Ана тілі» деген өлеңі жетпісінші жылдары мектеп қабырғаларында ілініп тұратын. Сол төрт шумақ өлеңді бастыру үшін ақынға Ленин туралы бірнеше шумақ

Сəттер ґтіп барады-ау...

Бўлбўл аќын, дїлдїл аќын Ќадыр Мырза-Əлімен театрда ґткен соѕєы сыр-сўхбаттан тїйген ой еді

ұшырасты. Елдің өзі театрдың не екенін ұмытқысы келмесе де ұмытты. Өнер адамдарына сол тығырықтан жол тауып, елді қызықтыру керек еді. Ақша табу да оңай емес. Шыбын қонатын тəтті қағазды ілген секілді елді театрға тарту парыз болды. Қазақтың Қадырына айналған ақын өз кезегінде алыстағы туып-өскен ауылын, жетімдіктің тауқыметін, əке жағынан үш ағайынды кісінің ортақ жалғыз ұлдары болғандығын тілге тиек етті. Сол үш атасының орнына бүгінде үш ұл əкелгеніне шүкіршілік етеді. Осыдан кейін театр актері Гүлжамал Қазақбаева сөз алып, ой маржанын жырға айналдырып, түйдектете білген ақынға алғысын білдірді. – Бірер жыл бұрын бір суретшінің көрме залында өзіңізбен кездесіп қалғанымыз бар. Сонда сіз: «Ой қыздар-ай, сендер мүлде көрінбей кетесіңдер де, ал кейде бəрің бірдей ұшырасып, жүректі ауыртасыңдар», дегеніңіз бар. Сіздің өлеңдеріңізді жатқа оқып өстік, сонымен бой жеттік, санамыз биіктеді. Біздер үшін мол рухани азық болды, – деді Гүлжамал. – Сіз қазақтың Қадырысыз. Біз қылтиып қыз бола бастағаннан поэзия дегенді сүйіп өстік. Мүмкін, өмірге ғашықтығымыздан шығар, анамыздың сүтімен дарыған поэзия деген ауылға қарай аяңдап келгенімізде алғаш сіздерді танығанбыз. Одан кейін поэзияға деген көзімізді ашқан, көкірегімізге сəуле құйған сіздің досыңыз Райымбек аға болды. Ол кісі қазақ театрында поэтикалық спектакльдердің ізін салған, мектебін жасаған кісі. Біз сол кісінің үлкен

мектептерін жаппай жауып отыр. Амал жоқ, сондағы қазақтар балаларын өзбек мектептеріне беруде, деді. Сол елу-алпысыншы жылдары Алматыда тіпті қазақша көше аттары да болмаған. Мəселен, бүгінгі Абай даңғылы – Главный арык, Мұратбаев көшесі Гончарная, Құрманғазы – Артиллерийская деп аталатын. Менің көршім Іслəм Жарылғапов деген білімді азамат болды, мықты аудармашы еді. Мəскеуде оқыған. Құрманғазының бір мерейтойын атап өту кезінде буклетке «великий казахский композитор» деп жазыпты. Сонда ЦК-ның орыс хатшысы шақырып алып, сен бұл мəліметті қайдан алдың деп қысады. Сасқанынан КСРО-ның энциклопедиясынан алдым деп салған. Оны қарамайтынын білдім, сөйтіп құтылып кеттім дейді. Сонда өз халқыңның ұлына ұлы деп, кемеңгер деп айтуға хақың жоқ еді. Ал қазір шүкір деу керек. Канададағы аңшылар да тазымен аң қуады екен. Сондай бір сəтте жаны қысылған еліктің лағы баратын жер таппай қашып келіп аңшының екі аяғының арасына тығылады. Төбе шашың тік тұрады. Мен орыстарға айттым, сендердің баяғы Чернышевский, Добролюбовтарың қайда? Мынау сұмдық қой, Мына қазақ тілі əлгі еліктің лағы сияқты сендерден араша сұрап тұр ғой, неге араша түспейсіңдер деп. Мен кейде тіпті тірі қалғанымызға таңғаламын. Міне, осындай қиын жағдай кейініректе аздап оңалып, тоқсаныншы жылдары жақсара бастады емес пе. Дегенмен, алдымен əбден орыстанған қазақ жастарының өзінің бетін

қабылдамаймын деді. Ал Шөкеев өте сақ адам. Оны тегін айтпаса керек. Міне, талапты осылай батыл қоя білу керек. Біз бəріміз түптеп келгенде қазақ деген партияның мүшесі болуымыз керек. Ертең 40-50 жыл өткенде қазақ үлкен мемлекетке айналады. Соған сенемін. Ғабеңнің əдемі айтқаны бар, мақал болып кетті бүгінде, «Күні жеткен бала күшенбесең де туады», деген. Мезгілі келгенде ұлт мүддесі алдыңғы кезекке шығып, өз идеямыз орнығады əлі. Тіл, ұлт мəселесіне бей-жай қарай алмайтын Қадыр Мырза-Əлі осылай ой түйіндеді. Газеттерде ақынның əйелдер туралы циклды мақалалары жарық көріп жатты. Əр аймақтағы түрлі кездесулерде əйелдерге қатысты қысқаша афоризмдер айтатын болған. Қартайған кезде афоризмге көштік, бəрі қысқарды ғой деп қалжыңдап қояды. Орыстың Шкловский дейтін керемет оқымыстысы болды. «Жили были» дейтін кітабы бар, оқығанда ерекше əсерде қаласың. Сол айтқандай, оның серуендеп жүретін жолының көлемі де қысқарды. Телефон нөмірін жазған кітапшамда көп адамдар сызылды, дегені бар. Шындығында Қадыр ақынның əрбір сөзі бүгінде афоризмге айналып кеткен, тоқсан ауыз сөзден тобықтай түйін түюдің шебер ақыны деп талай сыншы жазған. Талантты жас əртістердің бірі сөз алып, біз студент кезімізде көптеген өлеңдеріңізді жатқа оқыдық деді. Соның бірі былай болып келеді: Дүниені сыпырыңдар, шайқаңдар Желпініңдер, серпіліңдер, байқаңдар, Айқарыла ашылатын құшақ көп, Сол құшақтың біреуінде сайтан бар, – деген. – Иə, біздер жас кезімізде қыздармен танысқанда тек бір ғана мақсатпен, осыған үйленсем деген ізгі ниетпен жүруші едік, – деді ақын. – Қазіргілер оған күле қарайды. Көп əйел алу туралы мəселені кейбір көршілес шығыс елдері көтеріп те келеді. Тіпті Қалмақстан пре зиденті Кирсан Илюмжиновке де «Сіздің түбіңіз азият қой, көп əйел алуға қарайсыз?» деп сауал қойылғаны мəлім. Оның əйелі қазақ екенін де айта кетелік. Мəселен, Чешенстанда көп əйел алу туралы заң қабылдап та жіберді. Қазір Ресейдің құрамында баланы ең көп тауып жатқан чешендер. Ол өздерін өздері сақтап қалу инстиктінен туған жайт. Қазақ театрларының болашағы туралы əңгіме өрбіді. Қазақ көрермендерінің көзқарасы «Тамашаның» деңгейінде қалып қойған кезеңде оларға тиісті қорек бере алмайтын драматургияның ақсаған тұсына тап келгендейміз. Жазушы драматургтер пьеса жазуды қойды, қаламақы жоқ. Амалсыздан режиссерлер өздері жазуға мəжбүр. Сондықтан драматургия ақсап жатыр, ал енді көрермен əлгіндей, драматургия мынандай болса театрдың болашағы не болады? Сізді осы мəселелер ойландыра ма? – Жоқ, сұрақты ойланбайтын күнің бар ма деп қою керек. Кім жазбайын дейді. Біріншіден, драматургияның өрісі тарылды. Алдымен режиссерлер өзі көңілі сүйетін, сенетін адамдармен тікелей байланысқа шығуы керек. Ол адам осында келген соң театрға не керегін сезеді, сондай байланыста, өзара пікірталаста ой туады. Кей жағдайларда бірігіп те жазу керек. Оның бəрі түптеп келгенде халық үшін жасалады ғой. – Бұрын репертуар бөлімінде драматургтерге тақырып бойынша тапсырыс беріп, жазған дүниелерінің ішінде ұтып, бəйге алғаны қабылданып, сахнаға қойылушы

жазуына тура келген. Оны артынан алып тастады. Анау ракетаны орбитаға шығарушы сияқты қызмет атқарды. Сол үшін Ленинге рахмет айтады. Кезінде аудармамен де шұғылданды. Расул Ғамзатовтың «Ана тілі» деген өлеңін, мына тұрған қырғыздың өлеңін де аударды. Алайда, қазақта өлең жететін, бірақ баспайтын. Кезінде ақын осы театрда талай корифейлермен кездесіп, талай ұлылармен пікірлескенін айтты. Ұлылар қарапайым болады. Жалпы, ұлылардың əкесі егде, ал шешесі өте жас болған екен көбіне. Бірде жастау азамат Қалибекке: «Аға, күйлі-қуаттысыз ба?» деп амандасады. Сонда Каллеки: «Менің қуатымда не шаруаң бар?» деп шарт кеткен. Жігіт болса, неден қате жібердім деп үлкендерден сұрайды. Сөйтсе, ондай сауалды өзінің қатарластары қоюы керек екен. Серке Қожамқұловтың театрға келгенінің өзі ғанибет. Сыртта аяз қысып тұр. Серағаң сыртқы есікті сықырлатып ашып кіріп, асықпай пимасын қағып, бөркін сілкіп, содан кейін мұз қатқан мұртын сипап, суық əкелгенін байқатушы еді. Бірде қарт Серағаң троллейбуста келе жатса бір жас жігіт міз бақпай отыра береді. Қасына келіп тұрған Серағаң: «Шырағым екеуміз орын ауыстырсақ қайтеді?» – депті. Тұманбай шайыр құрдасы Қадыр ақыннан екі ай кеш туса керек. Ол жастайынан жетімдікті көріп өскен ғой. Алайда, ол менің қайнағам, жолы үлкен, əрі қас пен қабаққа қарап өскендіктен оны əрдайым сыйлап жүрем, басты алдымен соған беремін деп əзілдеп қойды Қадекең. Жалпы, Э.Хэмингуей таланттардың көбі жетімдікті көп көрген, қамкөңіл адамдардан шығады деген. Бірде ақынды балалар бақшасы шақырады. Сонда сəби балаларға не айтамын, олар өлеңді түсіне ме деп ойлайды. Барса, балабақшаға он жыл толыпты. Біраз танымал азаматтар жиналып, дастарқан жайылыпты. Аздап ұрттауға да тура келеді. Үйге келген соң əйелі қайдан іштің дейді ғой. Балабақшадан десе, енді ішпеген жерің сол жер еді, деген екен. Жалпы, Қадыр ақын өзінің тума талантымен қоса мазасыз еңбектену арқылы танылған адам. – Менің бір қуанарым, көп еңбектендім. Күнді өлтірмеуге, шама келсе тойға бармауға тырыстым. Кейде адамның көңілін жықпай, пойызға алған өтірік билетті көрсетіп, алдауға да тура келді. Бұл дүниеге келген адам өмір-бақи еңбектенуі керек, – деді. Виктор Гюго баласы өлгенде есікті тарс жауып алып ешкіммен сөйлеспей шығармасын жаза берген екен. Өлімге қарсы жалғыз балама – ол тек қана еңбек. «Аяз би, əліңді біл, құмырсқа, жолыңды біл» демекші, ең керемет «Аяз би» ертегісі əлемде тек қазақта ғана бар. Асып-таспай шүкір деген ұлы сөзді естен шығармай жүру керек. Ақынның шүкіршілік жайында өлеңі де бар. Оның кредосы осындай. Кездесу барысында Гүлжамал: «Аға құлағымыздың құрышын қандырдыңыз ғой», – деді. Сонда Қадыр ақын: «Құлақтың құрышын айғай емес, сыбыр қандырады», деп қалжыңға басып қойды. Бұлбұл ақын, дүлдүл ақын Қадыр Мырза-Əлімен сыр-сұхбат осылай өрбіді. Өкінішке қарай, осы кездесуден кейін көп уақыт өтпей Қадыр ағамыз да дүниеден өтті. Саясат БЕЙІСБАЙ.

АЛМАТЫ.

 Алтын орақ – 2013

Астыќ шыєымы ќуантады

Солтїстікќазаќстандыќтар алдында ел ризыєын ысырапсыз жинап алу секілді асќаралы міндеттер тўр Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Теріскейдің жазы малға да, жанға да жайлы тиген сыңайлы. Жауын-шашынын да, аптап ыстығын да молынан төкті. Ерте көктемнен таңмен таласа тұрып, күн батқанша дамыл таппаған диқан қауымы төккен тердің еш кетпегеніне қуанулы болса, бір жағынан қобалжулы. Астық өндірісіне жаңа ресурс үнемдеу технологиясын қолданудың арқасында 3,6 миллион гектар алқапқа сіңірілген дəнді дақылдар бүгінде жайқала өсіп, масаты кілемдей құлпырады. Алайда, жергілікті синоптиктердің болжауына қарағанда, күздің ылғалды болатын түрі бар. Жауап ты науқанға ерте бастан қам жасап, əзірлік шараларын күшейтіп жатқандары сондықтан. Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының ақпараттары бойынша ораққа 9500-дей астық жинайтын техника қатыспақ. Олар түгелге жуық дайындық сапында тұр. 2400-і жоғары өнімді егіс кешендері саналады. Жыл басынан бері 8,7 миллиард теңгенің 658 техника бірлігі сатып алынды. Күзгі дала жұмыстарын атқаруға 78 мың тонна жанаржағармай қажет болса, үштен бірі жеткізілді. Бір проблема сапалы астық сақтау саласында туындап жататын. Жыл аяғына дейін 190 мың тонналық 10 элеватор пайдалануға берілмекші. Сөйтіп, астық кəсіпорындарының саны 54-ке жетіп, 3,5 миллион тонна ел ризығын қабылдауға қауқарлы болады. Бұған агроқұрылымдардағы 2,7 миллион тонналық қоймаларды қоссақ, бұл мəселе де біртіндеп шешімін таба бастаған тəрізді. Өсімдік зиянкестеріне қарсы химиялық дəрілеу шаралары мұқият жүргізіліп, түрлі аурулардың өршуіне жол берілмегенін айта кеткен жөн. Орақ науқанына əзірлік жұмыстарын тікелей өз бақылауына алған облыс əкімі Самат Ескендіров шаруашылықтарды аралап, нақты жағдаймен танысуды əдетке айналдырған. Кезекті бір жұмыс сапарында Есіл ауданында болып, 20 мың га алқапқа жайқалта астық өсірген « Атамекен-Агро-Есіл» ЖШС-нің егіс танаптарын аралап көрді. Оның басшысы Ермекбай Айдарбеков гектар берекелігі 20 центнерден асып түсетінін жеткізді. Бұлардан «Агро-Александровка» серіктестігінің де қалысатын түрі көрінбейді. Былтырғы табыстың бір бөлігін машина-трактор паркін жаңалауға жұмсапты. «Ильинское» агроқұрылымы көп жылдан бері инновациялық технологияларды кеңінен пайдаланып келеді. Содан бері орташа түсім 20 центнерден кеміген емес. 17 мың гектар жерге астық өсіріп отырмыз. 100 миллион теңгеге екі астық кептіргіш қондырғысын орнаттық. Мал шаруашылығымен де шұғылданамыз, деді өз сөзін де серіктестік жетекшісі Александр Бурлев. Ауданда жұмыс істейтін 81 ЖШС, 200 ШҚ 275 мың гектар алқапқа өсірілген бітік егінді шашпай-төкпей жинап алуға тас-түйін əзір екені бірден аңғарылады. Аймақ басшысы Қызылжар ауданына қарасты «Əби-Жер» серіктестігінің алқаптарына соғып, бидай мен рапс өсірудің сынақ тəжірибесіне назар аударды. Мұнда израильдық минералды тыңайтқыш көмегімен өнімділікті 5 центнерге дейін арттыру жолдары қарастырылса, Аққайың ауданында қоныс тепкен «Дайындық» шаруа қожалығы əр гектардан кемінде 35 центнер өнім алуға серт еткен. Самат Сапарбекұлы диқандармен кездесуде Үкімет тара пынан егін орағын ұйымшылдықпен өткізудің барлық жағдайы жасалғанын, жанаржағармайдың қолжетімді бағамен босатылғанын, Отан қамбасына мол астық құю мақсаты орындалатынын жеткізді. Солтүстік Қазақстан облысы.


6

www.egemen.kz

20 тамыз 2013 жыл

 Есімі елдің есінде Атырау қаласының кең жайылма етегін қоныс еткен Əсима апам үйіне сəлем бере баратынмын. Сұңғақ бойлы, бар мейірімі жүзі мен көзінде тұнып қалған апамыз əдетінше айналып-толғанып, шараяқ толы шұбат ұсынатын. Сол шұбатпен бірге бойыңа ерекше бір жылу, жанға жайлы шуақ тарар еді. Үнсіз отырып апам жүзіне көз салатынмын. Сексен жасқа дейін облыстық сахналарда, небір шырайлы кештерде күй шалған жанның иілсе де жез қармақтай сынбаған қуаты тəнті ететін. Бар бейнетін бетіне əжім ғып жазып алған апам аулада отырып, бір сəт алысқа көз тігерді. Қоңыраулы керуендей қыр асып кеткен қыз дəуренін, қызықты жылдарын ойша қуалайдыау, шамасы... Ондайда алдымен ойға оралары туған топырақтың киесі мен өзі өсіп-өнген шаңырақтың иесі – ата-анасы-дағы. Ата қонысы – əрісі Ақжонас еді. Бағзы заманғы Ноғайлының батыры Ер Тарғын ғашық болатын Ақжүніс ару ше? Қапияда қастық ойлайтын қарт Қожақ ше? Міне, сондай тарихи тұлғалар өмір сүріп, ат табаны мөрлеп кеткен өңір ғой бұл. Қошалақ пен Тарғын тауы, Орта қыр, берісі Қанішкенге дейін жалғасқан кең өлке. Жал-жал шағылы шыққан күннің шапағына шомылып, сары алтындай

дүние, оңғақ бақыт, бəрі-бəрі қарт жігердің қайрағында жанылады. Күйшінің салалы саусақтары əр дыбысты аялап сүйіп жатқан. Тыңдағанның бəріне соңында күш беріп, қуат сыйлап, үзілмес үміттің жібек желісін ұстатқандай болады... Араға бір жыл салып Дина Нұрпейісова белгілі өнер иесі Смағұл Көшекбаевтың жол бастауымен Алматыға, атын күллі елімізге аңыз ғып таратқан ұлағатты сапарға атта-

а п а а м и с Ə

балқитын. Жусаны мен шағыры жайылған малды шаялатып тастайтын құйқалы жер. Осы өңірдің байырғы тұрғыны Қали есімді азаматтың шаңырағында апамыз жарық дүние есігін ашқан. Шыбынға шақтырмай өсірген жеті бірдей ұл-қызының үлкені өзі еді. Əкесі сауатты, колхоз төрағасы. Төрінен қонақ үзілмеген кең құшақ, өнерге бейім жан болған. Өнер – киелі, ол ауыспайды, жұғыспайды. Қонады. Кішкене қызының домбыра үнін естісе елеңдей қалатынынан үміт еткен əкесі ықшамды, қалақтай ғып домбыра жасатып берген. Баһу деген ағайыны апамызға əн, күй үйретіп талабын ұштайды. Алғашқы ұстазына айналады. – Шынашақтай шағыңызда қонған өнер сізді əлі күнге қос қолтығыңыздан демеп келеді. Əйгілі Дина шешемізбен жүздескен сəтіңізді еске түсіріңізші, – деймін сыр тартып. – Жусан мен шағыр бүр жарып, шөп басы ауырлаған шақ- ау, деймін. Əйтеуір орақшылар қауырт іске кіріскен кез. Əкем ертеңді-кеш ат арқасында, мігір таппайтын, – деп апамның жүзіндегі əжімдері тарап, көзінде ерекше бір нұр оянды. – Бірінде əкем түс ауа ақ інгенге мінген бір кемпірлеу адамды ертіп келді. Тани кеттім. Дина шешем. Біздің үйде бұрын да болған. Қона жатып күй шерткен. Мұндай қуанбаспын. Аппақ кимешек, оның сыртынан қарқарадай ғып ақ шағала жаулық ораған. Кемісті қамзол киген. Өзі де ат жақты, сыптығыр, сұлу адам еді. Ақ інгенінің артқы өркеші найзадай тік. Ал, алдыңғы өркеші сəл имектеу. Соған аққаптал домбырасын жіппен іліп қойыпты. Осы көрініс көз алдымда өмірліктей боп басылып қалыпты. Жас баланың жады сорғыш сияқты ғой. Кейде сахнада күй тартып отырғанымда Дина шешемнің “Иə, пісімілла” деп ақ інгеннен түсіп жатқан сəті санамда сəулеленеді... – Қалижан, сенің үйіңнің көрпесі таза, ықыласы адал. “Қызыл отау” өтініш еткен соң колхозыңа əдейі бұрылдым. Орақшыларыңа кешке ойын қояйын. Еңбек адамы ғой. Аязға үсіп, күнге пісіп қайбір жетісіп жүр дейсің, – деп Дина шешеміз сол бекзат қалпы төрге жайғасыпты. Əсима апамның айтуынша, қызыл шайға қанып, киіз үйдің іргесін түргізген əйгілі күйші аққаптал домбырасына қол созған. Іргедегі көрші-көлемнің кəрі-жасы қалмай түгел жиналған. – Біздің елде небір дəулескер күйшілер өткен. Кешегі Боғда, Ұзақ пен Дəулеткерейлер... Əрқайсысы соңына өлмес мұра тастап кетті. Ал, өзім ұстаз тұтқан Құрманғазының сарыны мүлде бөлек. Желге қарсы шарпыған өрттей еді. Күй үйреткенде толғақ қысқан тұмсадай боп отыратынмын, – деп өзінің “Қарт жігерін” бастайды. Күй бірте-бірте екпін алып, жан-дүниеңді түгел баурайды. Өткен күн, сүрген дəурен, опасыз

нып кеткен еді. Əсима апам бəзбіреудей ұлы күйшіден бата алдым, алдында қалақтай домбырамды тарттым, демейді. Бірақ осы кездесу оның құлағына құдіретті сарынды қорғасын ғып құйып, өнердегі серігін қапысыз сайлап кеткені анық еді. Соғыс өрті де басылған. Елге аман-есен оралған Салахатдин Ізмұхамбетов деген жігітпен көңіл жарастырды. Бұл 1947 жыл еді. Азаматы мектепте мұғалім. Ата-ене, əлі аяқтанбаған қайынсіңлілер мен қайны бар. Қоңторғай кез. Өзі де жұмыстан қол үзбеген. Сөйтіп жүріп мектепте оқитын Бақыт Қарабалинаға домбыра үйреткен. Төкпе күйдің өзі білетін сырларына бойлатқан. Болам-толам деген талабын қолдаған. Ол да кейіннен Дина шешесінің соңынан Алматыға аттанған. Он екі перне, екі шекті домбыра оның, ол домбыраның бағын ашқан. Атасы Ізмұхамбет жүзін Аллаға, ниетін құбылаға бұрған таупихты қария еді. Құранкəрім қолынан түспеген. Тарығып ем іздегенге ниеті қабыл, тілегі оң, аузы дуалы жан елжұртқа ерекше сыйлы болған. Тек бір өнерін айналасынан бүгіңкіреп ұстаған. Ол – ақпатөкпе ақындығы. Тарихи тақырыпқа, туған жерге, адами болмыс пен құбылысқа арнаған ұзақ өлең, толғауларын жария етпеген. Əлде жастай діни тəрбиемен өскен жəдігердің ішкі мəдениеті жібере қоймады ма? Десе де, көзін таппай жер астына сіңіп кеткен бір бұлақтай сол дүниелер халқына мəлім болса деп аңсайсың. Шаңырақ иесінің де, ата-ененің де кеңдігі сол – ешқашанда Əсиманы келін ғой деп, отбасы, ошақ қасында ұстамаған. Ретті жерінде мəпелеп өз қыздарындай төрінде, ал, өнер көрсетер кезінде қолдап, қуаттап отырған. Оның да өз сыры бар. Апамыздың түп нағашысы есімі елге əйгілі аруақ иесі Күрт ататын. Бірі – ата сыйлаған, аруақ құрметтеген ізгі дəстүріміздің көрінісі болса, екіншісі – озық өнерге деген ілтипат. Келесісі – алдыңды торғай адым кесіп өтпей тұрған көргенді жерден түскен келінге деген ризашылық. Ел ішінен таланттарды іздеп шыққан топ Əсиманың күй тартысына тəнті боп бірнеше мəрте Алматыға жүзден жүйрік озған өнер сайысына, тіпті қызметке де шақырған. Бірақ қазақы иба, ата-ене бабы, бала қамы алысқа тəуекел еткізбеген. Жарастықты отбасы 1959 жылы жұмыс бабымен Махамбет ауданы, қазіргі Ақжайық ауылына қоныс аударады. Бұл да етекті ел, есті жұрт. Ата қасиеті, ұл адамгершілігі мен білімі, келін өнері көптің көңілінен шыққан. Халықтың ықыласына бөленген. Сол жылдары ертеде өткен шаппайбер өнер иелерінің мұрасын жинауға Нұрғиса Тілендиев бастаған экспедиция мүшелері Алматыдан сау ете түскен. Шақыртып келтіре алмайтын қалаулы азаматтар емес пе? Мол дастарқан басында көнеден жеткен көгентүп əңгіменің кеніші Ізмұхамбет ақсақал сөз бастап,

өзгелер қостап, күй кернейді, əн əуелейді. Бұрын қағаз бетіне түспеген таңсық сөз, тамыры терең оқиға шежірелеп шертіледі. Бұрын бармақ басына ілінбеген талай тағдырлы күй, ел құлағынан қағыс жүрген қызуы бет шарпыған небір əн нотаға түсіп, таспаға жазылған. Əсима апамның орындауындағы Құрманғазының “Көкала аты”, Динаның “Қарт жігері” мен Мақаштың “Байжұмасы” кейіннен күй жинағы мен күйтабақта шығып, халыққа бар бояу, нақышымен тарады. – Қайыңнан жасалған домбыра үні жанға жайлы, жұмсақ келеді. Қарағайдан шабылса ашық, өткір, күмбір қағып естіледі. Баяғы күйшілер төре тартыс пен төкпе күйге арнап домбыра жасатқанда ағаштың осы түрін ескеріп отыратын. Тіпті күйге арнаған домбыраны күнделікті əн əуеніне қимай қастерлеп ұстаған. Қатты ыстыққа немесе суыққа ұрынса даусы кетеді деп одан да қорғаштаған. Ал, шек əзірлеу, оны иірту, саусақ мүдіртер түйткілін жазудың өзі бір өнер-ді. Күйдің орындаушысына байланысты қағыс мəнері қалыптасатын. Мысалы, Дина шешемнен қалған оң қолды кербез ойнату, күйге қас-қағым сəт тыныс беру кейіннен Бақытқа, одан Айгүл Үлкенбаеваға ауысты, – дер еді Əсима апам. Ұлы тұлғалардың ұлық өнері кейінгілермен осылай жалғасқан. Бұл шаңыраққа 1974 жыл ауыртпалығын ала келген. Ғұмыр бойы шəкірттерінен жүрек жылуын аямаған ері Салахатдин өмірден озды. Қай заманда да сыртқы сымбатын, ішкі қымбатын жоймаған атасы баһи көшті. Соңы сегіз жасар он баланың бар ауыртпалығы Əсима Қалиқызының өзіне түскен. Барында баптаған əулет-ті. Енді бас иелері жоқта... Одан əрмен ширап сала берген. Ұядағы балапаны үшін қай жұмыстан да тартынбаған. Қаймақ та болған, қаспақ та болған. Ержетіп қалған ұл-қыздың алды қашанда қасынан табылған. Кеш түсе мал жайғасқан соң əрқайсысы өз өнерлерін көрсетеді. Бірі жазған өлеңін оқып, екіншісі күй тартып, баян, гитараға сырлы дауыстарын қосып, үй ішін думанға бөлер еді. Ана көңіліне бəрі демеу. – Аузымды тұщытып сүйген Бақтықожа атасына тартып ақын болар ма еді. Біздің жайымызды ойлап Уфадағы мұнай институтына түсті, – деді апам əңгіме арасында. Бақтықожа Салахатдинұлының мұнайдың кіші қызметкерінен бастаған еңбегі баянды боп, осы саланың министріне дейінгі жолдан өтті. Парламент Мəжілісі Төрағасының орынбасары, облыс əкімі болып, көрнекті мемлекет қайраткері атанды. Сол ізгілікті сапар əлі де жалғасуда. Ал, Нұрғожа болса ұзақ жылдардан бері мұнай маманы. Ағайынды қос жігіттің гитараға қосылып салған “Қарағым-ай” əні тыңдаған жанның құлағында шығар. Шүкір, қыздары қияға қонған. Қос келіні Рысты мен София қай кезде де ененің ізетті əдебінен жаңылған емес. Немере-жиен, шөберелер өсіп, алып бəйтеректің бір-бір жапырағына айналған. Əрқайсысы егемен еліміздің əр өңірінде білім, парасатына сай құрақтай майысып қызмет көрсетіп жүр. – Күнде таңертеңмен Нұрғожа телефон шалады. “Апа, қалайсың?” – деп. Жарығым, аға-апаларына арқа сүйеп еркіндеу өскен ұлым ғой. Содан кеше кіммен кездескенін, не шаруа тындырғанын, келін-баланың көңіл-күйін тəптіштеп баяндайды. Сүйексіңді əдеті осы. Мен де іштей марқайып отырамын... Облыста өткен келелі бір салтанат еді. Алыс-жақыннан меймандар келген. Қала іші мерекедегідей жасанған. Салиқалы жиын соңы концертке ұласқан. Сонда əсем безендірілген сахнаға халықтың қолдауымен Əсима Қалиқызы да көтерілген. Сегіз жасында қонған өнерді сексеннің сеңгірінде де сұңқардай баптап, “Қарт жігерді” бастап кеткен. Күй бірте-бірте екпін алып жан-дүниеңді түгел баураған. Күйшінің салалы саусақтары саға қуалап, кейде бал сорған арадай бір орында бебеулеп тұрып алған. Тəтті мұң боп тамсантқан. Үкілі үміт боп үзіктірген. Ел ықыласы шексіз-тін. Шапалақ даусы құлақ кескен...Ай кесесін ай төңкеріп, жылдар жылжыған. Содан қайтып апамыз үлкен сахна төріне көтерілмеді. Содан қайтып апамыз үйіне іздеп барғанда айналып-толғанып алдымыздан шықпады. Шараяқ толы шұбатын ұсынбады. Өттің, дүние, деген осы. Қайран, “Қарт жігер!” АТЫРАУ .

«Хазардан ќазаќќа дейін» атты жаѕа жоба ќолєа алынды

«Қазақстан» РТРК» АҚ облыстық филиалы ұсынысымен, Атырау облысы əкімдігінің қолдауымен ұлт тарихының облыс аумағындағы құндылықтарын жұртшылыққа тереңірек жеткізу мақсатында «Хазардан қазаққа дейін» атты жаңа жобаны түсіру жұмыстары басталды. Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Ұлт тарихы – ұлт мүддесі. Ұлттық тарихты зерделеу жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобының кеңейтілген отырысында ҚР Мемлекеттік хатшысы Марат Тəжин: «Біз уақыттың тарих ғылымының алдына мүлдем жаңа талаптар қойып отырғанын ай қын көріп, ұғынуға тиістіміз. Сон дықтан қазақ этносының архео логиясын, антропологиясын, этнографиясын, фольклорын, мəдениеті мен дəстүрлерін зерттеуге күш сала отырып, қазақтар дың номадтық өркениетін зерттеу саласында ғылыми жəне ғылыми-қолданбалы зерттеулер бағдарламасын дайындауға

тиіспіз» деп, ел тарихын жандандыру мақсатында бірнеше ұсыныстар жасады. Елбасы Н.Назарбаевтың тапсырмасы бойынша, «Халық – тарих толқынында» айдарымен тарихи зерттеулер ұйымдастыру керек екендігін де атап көрсетті. Атырау өңірі де тарихқа бай, ұлттық құндылықтарға толы аймақ. Ендеше, «Хазардан қазаққа дейін...» атты тарихи-мəдени экспедициясы Атырау облысы аумағында өмір сүрген көшпенді қазақ халқының тарихи-мəдени мұраларын жаңғыртуға бағытталмақ. Негізінен, Батыс Қазақстан аймағын басып өткен сауда жолы туралы алғашқы деректер VI-VIII ғасырларда белгілі бола бастады. Ұлы Жібек жолының бір тармағы – ШашҮргеніш-Үстірт-Сарайшық-Батыс

тармағы ХІІІ-ХІV ғасырда жандана түсті. Сауда жолындағы Сарайшық қаласының маңызы зор болды. Сарайшық пен Үргеніш арасында екі сауда тармағы қалыптасты. Біріншісі – Сарайшық-ТасқұдықТаскешу керуен сарайы (Таскешу көпірі)-Қайнар бұлағы-Бақашы əулие-Ұшқан қаласы-Маңсуалмас (Қосқұдық) тармағы арқылы жүрген. Екінші тармақ – Қосқұдықтан оңтүстік-батысқа қарай бұрылып, Көптам-Сам-Чурук-Білеулі арқылы өткен. Бұл келтірілген деректер Атырау облысы өңірінде жүріп өткен Ұлы Жібек жолының да өзіндік тарихы болғандығын айғақтайды. Жобаның мақсаты – қанша ғасыр өтсе де, маңыздылығын жоймайтын тарихтың куəсі – Ұлы Жібек жолын негізге ала отырып,

Рахымжан ОТАРБАЕВ.

Атырау облысы өңіріндегі тарихи - мəдени мұраларға саяхат жасау. Атырау облыстық тарихимəдени мұраны қорғау, қалпына келтіру жəне пайдалану жөніндегі мемлекеттік инспекцияның мəліметтеріне сүйенсек, 2010 жылы облыс бойынша 313 тарихи-мəдени ескерткіш, 525 нысан тіркелген. Экспедициялық топ құрамында археолог, тарихшы, өлкетанушылар бар. Облыс тарихында бұрын-соңды болмаған жоба – 10 бөлімнен тұратын деректі фильмде тарихидеректі жəне көркемдік құндылығы жағынан толыққанды дүние топтастырылатын болады. Жоба жетекшісі – Шыңғыс Мұқан, Атырау облысы əкімінің орынбасары. Фильмнің директоры – Асқар Əшімов, «Қазақстан» РТРК» АҚ Атырау филиалының директоры, қоюшы режиссер. Идея авторы – Назарбек Қосшиев, «Қазақстан» РТРК» АҚ Атырау филиалы директорының орынбасарыбас редактор. Сценарийдің авторы əрі редакторы – Елнұр Есмұратова, «Қазақстан» РТРК» АҚ Атырау филиалының редакторы. Туған өлкеміздің бай тарихын баға жетпес бейнеқатарлар, өлкетанушы, археолог, тарихшылардың деректері арқылы жұртшылыққа жеткізу – фильмнің басты мақсаты.

Ќан тамырлары хирургтарыныѕ І-ші съезі Астана қаласында өтетін Қазақстан қан тамырлары хирургтары қоғамының бірінші съезіне қатысушылар «Тілеп Қобыз» сарайында бейнекөрсетілім арқылы жүргізілетін операциялармен тікелей танысатын болады, деп хабарлайды Республикалық медициналық жедел жəрдем ғылыми-зерттеу орталығы. Халықаралық сарапшылар қатысатын Республикалық бірінші съезд шеңберінде өткізілетін шеберлік кластары жəне бейнекөрсетілім арқылы жүргізілетін үлгі операциялары республикалық медициналық жедел жəрдем ғылыми-зерттеу орталығында жəне №1 қалалық аурухананың базасында жүргізілетін болады. Бұл шараларды 22 жəне 24 тамыз күндері аралығында өткізу жоспарланған. Алдын ала

хабарланғанындай, Қазақстан қан тамырлары хирургтары қоғамының бірінші съезінің жұмысына Ресей, Өзбекстан, Литва, Израиль жəне Германия мемлекеттерінің білікті сарапшылары қатысады. Қазақстан қан тамырлары хирургтары қоғамының бірінші съезі осы басқосу аясында қан та мырларын емдеудің бүгінгі таңдағы озық технологияларын жəне тиімді ғылыми ізденістерін

Универсиаданыѕ кїміс жїлдегері

Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Адамдардың жылт еткен жақсылығына жаны қалмай қуанатын кəсіпкер Қайырғали Арыстанғалиев аяқ астынан хабарласты. Қашанғы аңқылдаған ақ еділ көңілімен өзімсіне əңгімесін бастай жөнелді. Əңгіме ауанынан Татарстанның астанасы – Қазан қаласында өткен Бүкілəлемдік Универсиадаға қатысып, белбеу күресінен күміс жүлдемен оралған балуан Димаш Молдашевті таныстырмақ ниетте екенін аңғардым. Өзім де уақыт тауып жүлдегер жерлесімізбен жүздесуді ойлап жүр едім. «Сабақты ине – сəтімен» дегендей, орайы келгеніне қуана келістім. Спорт десе, ішкен асын жерге қоятын, елдің намысын көтеретін спортшыларды ұдайы қолдап жүретін кəсіпкер жігіт көп күттірмей-ақ, жүзінен имандылық лебі ескен балуанмен кездестірді. Үшеуара əңгіме желісі белбеу кү ре сінен спорт шебері Димаш Мол дашевтің спорттық жолына ауысты. – Қазақстаннан Универсиадаға барған белбеу күресі шеберлері арасында жалғыз күміс медальға ие болған жерлес жігітіміздің мерейін көтеру басқа жастардың

спортқа келуіне ықпал етер еді, – дегенді қосып қойды Қайырғали бауырымыз. Димаш қарапайым отбасында туған екен. Қарғалы ауылында тұратын əкесі Əбуғали зейнетке шыққанша жүргізуші болып еңбек етіпті. Анасы Балзия əлі күнге перзентханада жұмыс істейді. Əкесі ұлының спортпен айналысуына о бастан-ақ қарсы болмапты. Димаш бесінші класта оқып жүргенде Қарғалы балалар жəне жасөспірімдер спорт мектебінде грек-рим күресі үйірмесіне қатысты. Алғашқы жаттықтырушысы Əліби Балбосыновқа жігерлі, еңбекқор бала бірден ұнады. Мектепішілік біріншіліктерде көзге түсіп, жасөспірімдер арасындағы облыстық жарыстарға қатыса бастады. Кейін жоғары оқу орнына түсіп, оны бітіргеннен кейін байланыс саласына жұмысқа орналасты. Сонда да жаттығуды тастаған жоқ. Сөйтіп жүргенде, достары Ақтөбе қаласында белбеу күресінен жас балуандарды баулитын жаттықтырушы Сəндібек Ахетовпен таныстырады. – Ол бірде маған жарысқа қатысуға ұсыныс жасады. Бұл белбеу күресімен түбегейлі айналысуымның баспалдағы болды десем артық айтқандық болмас, дейді

«АТФБанк» АҚ, «Досжан темір жолы» АҚ-пен, бұдан əрі – «Эмитент», 2005 жылғы 20 шілдеде жасаған №2 Облигация ұстаушылардың мүдделерін таныту туралы шарт негізінде келесіні хабарлайды: Эмитенттің облигацияларын шығару проспектіне сəйкес купондық сыйақыны төлеу жылына бір рет, 360/30 (жылына 360 күн/ айына 30 күн) уақытша базасының есебінен, сəйкесінше əр жылдан кейін, 2005 жылғы 2 тамыз – облигациялар айналымға түскен күннен бастап теңгемен өтеу мерзіміне дейін, төлем жасалатын кезеңнің соңғы күнінен бастап 10 жұмыс күні ішінде облигация ұстаушылардың ағымдағы шоттарына қолма-қол ақшасыз төлем түрінде жүргізіледі. Өйткені облигациялар бойынша жыл сайынғы кезекті купондық сыйақыны төлеу кезеңі 2013 жылғы 15 тамызда аяқталды жəне Эмитент талап етілген мерзім аяқталған соң 49,048,190.60 (қырық тоғыз миллион қырық сегіз мың жүз тоқсан) теңге 60 тиын сомасындағы купондық сыйақыны төледі, инфрақұрылымдық облигациялар бойынша төленбеген бөлігі 1,177,156,574.40 (бір миллиард жүз жетпіс жеті миллион бір жүз елу алты мың бес жүз жетпіс төрт) теңге 40 тиын сомасын құрайды. Эмитенттің жартылай дефолт болуы туралы хабарлаймыз. «АТФБанк» АҚ. «Банк ЦентрКредит» АҚ «Қазақстан Қор биржасы» АҚ-тың ресми тізіміне кіретін «БТА Банк» акционерлік қоғамының еншілес ұйымы «БТА Ипотека» АҚ-тың (бұдан əрі – «Эмитент») BTAIb2, BTAIb5, BTAIb8, BTAIb9, BTAIb14 шығарылымдарының ипотекалық облигацияларын ұстаушылардың Өкілі болып табылады. Өкіл өз міндеттемелерін орындау мақсатында Эмитенттің облигацияларды ұстаушылар алдындағы өз міндеттемелерін орындауының қамтамасыздандыруы болып табылатын кепіл мүлкінің 01.07.2013 жылғы тізілімінің мəліметтері бойынша кепілдегі мүліктің жағдайын іріктеп тексерді. Кепіл затын іріктеп тексеру негізінде Өкіл ипотекалық облигацияларды қамтамасыз ету коэффициентінің қамсыздандырылуы жəне мəні облигациялар шығарылымдарының проспектілерінің жəне кепіл шарттарының талаптарына сəйкес келеді деп хабарлайды. Купондық сыйақы уақтылы жəне толық көлемде төленеді. Салыстырып тексеру қорытындысы бойынша Өкіл «БТА Ипотека» акционерлік қоғамына қарыздар бойынша деректердің есебін жүргізу жүйесіне ақпарат енгізу, кепіл затына мониторинг жүргізу бойынша болашақта бақылауды күшейтіп, ескертулерді жоюға қатысты қабылданған іс-шаралар туралы хабарлауды ұсынды. Эмитенттің облигацияларды ұстаушылар алдындағы міндеттемелерін орындауының қамсыздандыруы болып табылатын мүліктің жағдайына талдау жүргізу мақсатында берілген қажетті ақпараттың нақтылығы үшін «БТА Банк» акционерлік қоғамының еншілес ұйымы «БТА Ипотека» АҚ басшылығы жауап береді.

қолжетімді етуді көздеп отыр. Маңызды басқосу барысында Қазақ станның мамандары шетелдерден келген білікті мамандармен тəжірибе алмасып, тиімді шеберлік кластарын өткізу жоспарланған. Сонымен бірге, емдеу орталықтары ақпараттар алмасып, теориялық жəне тəжірибе жүзіндегі байланыстарын одан əрі нығайта түсетін болады. «Егемен-ақпарат». Димаш Молдашев. Бос уақытын жаттығуға арнайтын жас балуанның белбеу күресінде жеткен жетістіктері аз емес. 2009 жылы ел біріншілігінде – үшінші, ал келесі жылы бірінші орынды иеленсе, 2011 жылы Қазақстан кубогында үшінші орынды қанағат тұтты. 2010 жылы əлем біріншілігінде бесінші орынға табан тіреп, жүлдеге таяу қалған, 2011 жылы Бішкекте өткен əлем чемпионатында жолы болмады. Биыл Орынбор облысында өткен Бүкілресейлік халықаралық турнирде жасындай жарқырай көрініп, жеңімпаз болды. – Мені Универсиадаға баратын белбеу күресі балуандары құрама командасының бас жаттықтырушысы Ербол Мырзабосынов Астанада өткен іріктеуге арнайы шақырды. Бағымды сынап көрмек болып, шақыруды құп алдым. Жаттықтырушылардың ұйғарымымен еліміздің университет құрама командасына енгізілдім. Универсиадаға мені алғашқы жаттықтырушым Əліби Балбосынов өзі жеке дайындады. Жаттықтырушымның еңбегін, балуан ретінде сенім артқан жерлестерімнің үкілі үмітін ақтағанымды мақтаныш тұтамын. Ол қала маңындағы Қарғалы ауылында тұрады, байланыс инженері болып еңбек етеді. Ол Универсиададан келгенде, құшақ жая қарсы алған ауылдастарына, туысқандарына жəне облыстық спорт басқармасының өкілдеріне дəн риза. Алда белбеу күресінен əлем біріншілігі өтеді. Нағыз спортшы арқаны кеңге салмайтыны белгілі. Əлемдік деңгейдегі жеңістің дəмін татқандарда бос уақыт болмайтыны анық. Белбеу күресінен спорт шебері Димаш Молдашев та боз кілемдегі күнделікті жаттығуларын бастап кетіпті. Ол жеңіс биіктерін бағындыру үшін босаңсуға болмайтынын түсінеді. Сондықтан да бос уақытын боз кілемде əдіс-тəсілдерді ширатуға арнайтын ол бұл жолы да өзі жаттығатын Қарғалы балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінің жаттығу залына асығулы екенін аңғартты. Біз жас балуанға алда да сəттіліктер тілеп қоштастық. Ақтөбе облысы. –––––––––––– Суретте: Сол жақта тұрған Димаш Молдашев. АО «ОДАК» (г. Алматы, ул. Мусабаева, 8, БИН 980440001936, Кбе 17, ИИК KZ1494806KZT22031346 в Филиале №6 АО «Евразийский банк» г. Алматы), сообщает о принятии единственным акционером Общества, решений о заключении следующих сделок: 1) крупной сделки с Евразийским банком развития с участием аффилированных лиц АО «АК Алтыналмас» и АО «Акбакайский горно-металлургический комбинат». «ОДАК» АҚ, (Алматы қ., Мұсабаев к-сі, 8, БИН 980440001936, Кбе 17, ИИК KZ1494806KZT22031346 Алматы қ., «Еуразиялық банкі» АҚ №6 филиалы), Қоғамның жалғыз акционері мына мəмілелерді жасасуы туралы шешімін хабарлайды: 1) Еуразиялық даму банкі мен «ОДАК» АҚ жəне «Ақбақай кен-металлургия комбинаты» АҚ аффилирлендірілген тұлғаларының қатысуымен ірі мəміле.

АО «Банк ЦентрКредит» является Представителем держателей ипотечных облигаций выпусков BTAIb2, BTAIb5, BTAIb8, BTAIb9, BTAIb14 АО «Дочерняя организация акционерного общества «БТА Банк» «БТА Ипотека» (далее – Эмитент), входящая в официальный список АО «Казахстанская фондовая биржа». В целях исполнения своих обязательств Представителем была проведена выборочная проверка состояния залогового имущества по данным реестров залога на 01.07.2013 г., являющегося обеспечением исполнения обязательств Эмитента перед держателями облигаций. На основании проведенной выборочной проверки предмета залога Представитель сообщает, что обеспечение и значение коэффициента обеспечения ипотечных облигаций соответствуют требованиям проспектов выпусков облигаций и договоров залога. Выплата купонных вознаграждений производится своевременно и в полном объеме. По результатам выборочной проверки, Представитель рекомендовал АО «БТА Ипотека» усилить последующий контроль за вводом информации в систему учета данных по займам, за мониторингом предмета залога, и уведомить о принятых мерах по устранению замечаний. Ответственность за достоверность предоставленной информации, необходимой для проведения анализа состояния имущества, являющегося обеспечением исполнения обязательств Эмитента перед держателями облигаций, несет руководство АО «Дочерняя организация акционерного общества «БТА Банк» «БТА Ипотека».

Даутбаева Рыскул Эркиновнаға берілген ҰБТ сертификатының жəне орта білімі туралы аттестатының жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

В связи с утерей сертификата ЕНТ № 1330097 на имя Амана Марата Қобыландыұлы с 19.08.2013 г. считать недействительным.


2010 жылдың 20 тамызындағы № 422 Қазақстан Республикасының Қаржы Министрінің бұйрығына 2 қосымша 1 форма Ұйым атауы: «Өскемен титан-магний комбинаты» Акционерлік қоғамы Қайта ұйымдастыру туралы мəлімет: Ұйымның қызмет түрі: Жеңіл металдарды құю Ұйымдық-құқықтық формасы: Акционерлік қоғам Есеп түрі: Ұзартылған Жұмысшылардың орташа жылдық саны: 3009 адам Кəсіпкерлік субъектісі: Ірі Заңды мекен-жайы (ұйымның): Қазақстан Республикасы, 070017, Шығыс-Қазақстан облысы, Өскемен қ., Жаңа Согра кенті, тел: 8(7232)23-33-05, факс: 8(7232)23-30-06, 23-30-66, e-mail: post@uktmp.kz Бухгалтерлік баланс 01.01.2012 - 31.12.2012 кезең бойынша Тарау атаулары

мың теңге

Жол Есептік кезең Есептік кезең коды аяғына басына

Активтер I. Қысқа мерзімді активтер: Қаражат жəне олардың баламалары 010 Саудаға арналған қолда бар қаржы активтері 011 Шығарушы қаржы құралдары 012 Кіріс жəне шығынның нақты бағасы бойынша ескерілетін 013 қаржы активтері Өтеуге дейін шегерілетін қаржы активтері 014 Басқа қысқа мерзімді қаржы активтері 015 Қысқа мерзімді сауда жəне басқа дебиторлық қарыздар 016 Ағымдағы табыс салығы 017 Қорлар 018 Басқа қысқа мерзімді активтер 019 Барлық қысқа мерзімді активтер (010 - 019 жолдар сомасы) 100 Саудаға арналған активтер (немесе шығушы топтар) 101 II. Ұзақ мерзімді активтер Саудаға арналған қолда бар қаржы активтері 110 Шығарушы қаржы құралдары 111 Кіріс жəне шығынның нақты бағасы бойынша ескерілетін 112 қаржы активтері Өтеуге дейін шегерілетін қаржы активтері 113 Басқа ұзақ мерзімді қаржы активтері 114 Ұзақ мерзімді сауда жəне басқа дебиторлық қарыздар 115 Үлестік қатысу əдісімен ескерілетін инвестициялар 116 Инвестициялық мүлік 117 Негізгі құралдар 118 Биологиялық активтер 119 Барлау жəне бағалау активтері 120 Материалдық емес активтер 121 Кейінге қалдырылған салық активтері 122 Басқа ұзақ мерзімді активтер 123 Барлық ұзақ мерзімді активтер (110 - 123 жолдар сомасы) 200 Баланс (100 жол + 101 жол + 200 жол) Міндеттеме жəне капитал III. Қысқа мерзімді міндеттемелер Қарыздар 210 Шығарушы қаржы құралдары 211 Басқа қысқа мерзімді қаржы міндеттемелері 212 Қысқа мерзімді сауда жəне басқа кредиторлық қарыздар 213 Қысқа мерзімді резервтер 214 Табыс салығы бойынша ағымдағы салық міндеттемелері 215 Жұмысшыларға сыйақы 216 Басқа қысқа мерзімді міндеттемелер 217 Барлық қысқа мерзімді міндеттемелер (210 - 217 жолдар 300 сомасы) Саудаға арналған шығушы топтардың міндеттемелері 301 IV. Ұзақ мерзімді міндеттемелер Қарыздар 310 Шығарушы қаржы құралдары 311 Басқа ұзақ мерзімді қаржы міндеттемелері 312 Ұзақ мерзімді сауда жəне басқа кредиторлық қарыздар 313 Ұзақ мерзімді резервтер 314 Кейінге қалтырылған салық міндеттемелері 315 Басқа ұзақ мерзімді міндеттемелер 316 Барлық ұзақ мерзімді міндеттемелер (310 - 316 жолдар 400 сомасы) V. Капитал Жарғылық (акционерлік) капитал 410 Эмиссиялық кіріс 411 Өзіндік сатып алынған үлестік құралдар 412 Резервтер 413 Бөлінбеген кіріс (жабылмаған шығын) 414 420 Аналық ұйымның иелеріне жатқызылатын барлық капитал (410 - 414 жолдар сомасы) Бақыламайтын меншік иелерінің үлесі 421 Барлық капитал (420 жол +/- 421 жол) 500 Баланс (300 жол + 301 жол + 400 жол + 500 жол)

481 221,00

117 992,00

1 507,00 1 484,00 388 697,00 618 352,00 364 493,00 12 894 992,00 9 614 232,00 1 565 632,00 1 207 696,00 15 696 542,00 11 559 756,00

16 461,00 664 502,00 377 546,00

12 939,00 172 122,00 412 764,00

20 220 319,00 19 746 444,00 9 214,00

16 093,00

21 288 042,00 20 360 362,00 36 984 584,00 31 920 118,00 1 535 884,00

1 512 042,00

199 272,00 7 673 890,00 933 939,00

531 693,00 4 242 780,00 863 488,00

177 789,00 764 997,00 11 285 771,00

315 305,00 385 047,00 7 850 355,00

7 435 734,00

8 832 349,00

222 325,00

807,00

451 734,00 854 903,00

320 851,00 593 727,00

8 964 696,00

9 747 734,00

159 988,00 11 697,00

159 988,00 11 697,00

16 562 432,00 14 150 344,00 16 734 117,00 14 322 029,00 16 734 117,00 14 322 029,00 36 984 584,00 31 920 118,00

2010 жылдың 20 тамызындағы № 422 Қазақстан Республикасының Қаржы Министрінің бұйрығына 3 қосымша 2 форма Ұйым атауы: «Өскемен титан-магний комбинаты» Акционерлік қоғамы Кіріс жəне шығын туралы есеп 01.01.2012 - 31.12.2012 кезең бойынша Көрсеткіштер атауы Түсім Өткізілген тауарлар мен қызметтердің өзіндік құны Жалпы кіріс (010 жол – 011 жол) Өткізу бойынша шығындар Əкімшілік шығындар Басқа шығындар Басқа кірістер Барлық операция əрекетінен түскен кіріс (шығын) (012 016 жолдардың +/- ) Қаржыландыру бойынша кірістер Қаржыландыру бойынша шығындар Үлестік қатысу əдісі бойынша ескерілетін бірлескен қызметтің жəне ассоциацияландырылған ұйымдардың басқа жиынтық кірістегі (шығындағы) үлесі Басқа операциялық əрекетінен түспеген кірістер Басқа операциялық əрекетінен түспеген шығындар Салық салуға дейінгі кіріс (шығын) (020 - 025 жолдардың +/-) Табыс салығы бойынша шығындар

мың теңге

Жол коды

Есептік кезең бойынша

010 011 012 013 014 015 016 020

33 547 345,00 27 774 136,00 5 773 209,00 238 420,00 1 402 694,00 245 052,00 653 050,00 4 540 093,00

021 022 023

993,00 507 294,00 -35 218,00

702,00 508 413,00 -16 872,00

024 025 100

260 947,00 3 737 627,00

132 305,00 4 459 572,00

101

925 733,00

1 610 819,00

Ұйым атауы: «Өскемен титан-магний комбинаты» Акционерлік қоғамы

Алдыңғы кезең бойынша 26 908 684,00 19 994 714,00 6 913 970,00 208 659,00 1 119 310,00 469 541,00 5 116 460,00

ТƏУЕЛСІЗ АУДИТОРЛАРДЫҢ ЕСЕБІ «Өскемен титан-магний комбинаты» акционерлік қоғамының акционерлеріне: Біз «Өскемен титан-магний комбинаты» акционерлік қоғамының (бұдан əрі – «Компания») жəне 2012 ж. 31 желтоқсанындағы қаржы жағдайы туралы жинақталған есепті жəне осы күні аяқталатын бір жыл ішіндегі бірлескен табыс, капиталдың өзгерісі мен қаражаттың қозғалысы туралы жинақталған есептерді, сонымен қатар есептік саясаттың негізгі принциптерінің жəне басқа түсініктемелердің ашылуын қамтитын оның бірлескен кəсіпорнының (бұдан əрі – «Топ») қоса берілетін ұзартылған қаржы есептілігінің аудитін өткіздік. Ұзартылған қаржы есептілігі үшін басшылықтың жауапкершілігі Осы ұзартылған қаржы есептілігінің Халықаралық қаржы есептілігінің стандарттарына сəйкес дұрыс ұсынылуына жəне дайындалуына, сонымен қатар басшылық ұзартылған қаржы есептілігін дайындауда қажет деп есептейтін, ықылассыз əрекеттер мен жаңсақтықтар салдарынан маңызды қателіктер болмайтын ішкі бақылау жүйесінің құрылуына басшылық жауапты. Аудиторлардың жауапкершілігі Біздің жауапкершілігіміз, бізбен жүргізілген аудит негізінде осы ұзартылған қаржы есептілігінің дұрыстығы туралы пікір айтудан тұрады. Біз аудитті Халықаралық аудит стандарттарына сəйкес

2 811 894,00

2 848 753,00

201 300

2 811 894,00

2 848 753,00

400 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 500

2 811 894,00

2 848 753,00

600

1 448,00

1 467,00

1 448,00

1 467,00

Қаржы айналымы туралы есеп (тура əдіс) 01.01.2012 - 31.12.2012 кезең бойынша Көрсеткіштер атауы

Жол Есептік кезең коды бойынша

І. Операция əрекетінен қаражат айналымы 1. Қаражат түсімі, барлығы (011-016 жолдар сомасы) соның ішінде: тауарлар мен қызметтерді өткізу басқа ақша сатып алушылардан,тапсырыс берушіден алынған аванстар сақтандыру шарттары бойынша түсімдер алынған сыйақылар басқа түсімдер 2. Қаражат кетісі, барлығы (021-027 жолдар сомасы) соның ішінде: тауар жəне қызметі үшін жабдықтаушыларға төлемдер тауар жəне қызметпен жабдықтаушыларға берілген аванстар еңбекақы бойынша төлемдер сыйақы төлеу сақтандыру шарттары бойынша төлемдер бюджетке төленетін табыс салығы жəне басқа да төлемдер басқа төлемдер 3. Операция əрекетінен нақты қаражат соммасы (010-020 жолдар сомасы) ІІ. Инвестиция əрекетінен қаражат айналымы 1. Қаражат түсімі, барлығы (041-051 жолдар сомасы) соның ішінде: негізгі құралдарды өткізу материалды активтерді өткізу басқа ұзақ мерзімді активтерді өткізу басқа ұйымдардың үлестік құралдарын (еншілестен басқасын) жəне бірлескен кəсіпкерлікке қатысу үлестерін өткізу басқа ұйымдардың борыш құралдарын өткізу еншілес ұйымдарды бақылаудан айырылған кездегі залалды өтеу басқа қаржы активтерін өткізу фьючерсті жəне форвардты келісім-шарттар, опциондар, своптар алынған дивидендтер алынған сыйақылар басқа түсімдер 2. Қаражат кетісі, барлығы (061-071 жолдар сомасы) соның ішінде: негізгі құралдарды сатып алу материалды емес активтерді сатып алу басқа ұзақ мерзімді активтерді сатып алу басқа ұйымдардың үлестік құралдарын (еншілестен басқасын) жəне бірлескен кəсіпкерлікке қатысу үлестерін сатып алу басқа ұйымдардың борыш құралдарын сатып алу еншілес ұйымдарды бақылауды алу басқа қаржы активтерін сатып алу қарыздар беру фьючерсті жəне форвардты келісім-шарттар, опциондар, своптар ассоцияланған жəне еншілес ұйымдарға инвестициялар басқа төлеулер 3. Инвестициялық əрекеттен түскен нақты қаражат сомасы (040 жол - 060 жол) ІІІ. Қаржы əрекетінен қаражат айналымы 1. Қаражат түсімі, барлығы (091-094 жолдар сомасы) соның ішінде: акциялардың жəне басқа қаржы құралдарының эмиссиясы қарыздар алу алынған сыйақылар басқа түсімдер 2. Қаражат кетісі, барлығы (101-105 жолдар сомасы) соның ішінде: қарыздарды өтеу сыйақылар төлеу дивиденттерді төлеу ұйым акциялары бойынша меншік иелеріне төлемдер басқа кетістер 3. Қаржы əрекетінен түскен нақты қаражат сомасы (090 жол - 100 жол) 4. Валюталардың айырбастау бағамының теңгеге əсері 5. Қаражаттың өсуі +/- азаюы (030 жол +/-080 жол +/- 100 +/- 120 жол) 6. Есептік кезеңнің басындағы қаражат жəне олардың баламалары 7. Есептік кезеңнің аяғындағы қаражат жəне олардың баламалары

мың теңге

Алдыңғы кезең бойынша

010

37566020,00

30151837,00

011 0,12 013 0,14 015 016 020

33912580,00

27513366,00

585819,00

381833,00

993,00 3066628,00 31864041,00

693,00 2255945,00 26667340,00

021 022 023 024 0,25 026 027 030

22353743,00 41877,00 3679043,00 550602,00

18867019,00

4174398,00 1064378,00 5701979,00

2611867,00 692330,00 22337,00 3267125,00 1206662,00 3484497,00

040

875,00

3205,00

041 042 043 0,44

875,00

2503,00

0,45 0,46 0,47 0,48 0,49 0,50 0,51 060 061 0,62 0,63 0,64 0,65 0,66 0,67 0,68 0,69 070 071 080

702,00 3544862

4486490

3541340,00

4055364,00

3522,00 -3543987

429636,00 1490,00 -4483285,00

090 0,91 092 0,93 0,94 100

1761455,00

1101261,00

1519168,00

996019,00

296734,00

105242,00

-1815902,00

660194,00

21139,00 363229,00

7985,00 -330609,00

140

117992,00

448601,00

150

481221,00

117992,00

120 130

010 011 100 200 210 220

Жарғылық (акционерлік) капитал

Аналық ұйымның капиталы ЭмисСатып Резервтер сиялық алынған кіріс меншікті үлестік құралдар

Бақылай Бөлінбеген алмайтын меншік кіріс иелерінің үлесі

мың теңге

Барлығы капитал

159 988,00 11 697,00

11 408 205,00

11 579 890,00

159 988,00 11 697,00

11 408 205,00 2 848 753,00 2 848 753,00

11 579 890,00 2 848 753,00 2 848 753,00

-106 614,00

-106 614,00

-106 614,00

-106 614,00

159 988,00 11 697,00

14 150 344,00

14 322 029,00

159 988,00 11 697,00

14 150 344,00 2 811 894,00 2 811 894,00

14 322 029,00 2 811 894,00 2 811 894,00

221 222 223 224 225 226 227 228 229 300 310

311 312 313 314 315 316 317 318 400 401 500 600 610 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629 700

-399 806,00

-399 806,00

-399 806,00

-399 806,00

16 562 432,00

16 734 117,00

710 711 712 713 714 715 716 717 718 800

159 988,00 11 697,00

(қолы) (қолы) Мөр орны

жүргіздік. Бұл стандарттар аудиторлардың этикалық қағидаларды сақтауын, сонымен қатар ұзартылған қаржы есептілігінде маңызды қателіктер жоқтығы жайында сенімді болу үшін аудитті жоспарлау мен өткізуді талап етеді. Аудит сандық көрсеткіштерге қатысты аудиторлық дəлелдерді жəне ұзартылған қаржы есептілігіне ескертулерді алуға қажетті рəсімдерді жүргізуін қамтиды. Рəсімдердің таңдауы аудитордың кəсіби пікіріне, ықылассыз əрекеттер мен жаңсақтықтар салдарынан ұзартылған қаржы есептілігінің маңызды қателіктерінен келетін қауіп-қатерді бағалауымен қоса негізделеді. Мұндай қауіп-қатерді бағалау, осы жағдайларда қолданылатын, бірақ ішкі бақылау жүйесінің тиімділігі жайында пікір білдіруге емес, аудиторлық рəсімдерді жете зерттеу мақсатында ұзартылған қаржы есептілігінің дайындалуын жəне дұрыстығын ішкі бақылау жүйесімен қарастырылуын қамтиды. Аудит сонымен қатар қолданылатын есептеу саясатының тиісті сипатына жəне басшылықпен алынған бағалау көрсеткіштерінің дəлелділігіне, сонымен қатар ұзартылған қаржы есептілігінің ұсынылуына жалпы баға береді. Біз, алынған аудиторлық дəлелдерді жеткілікті жəне түсіндірме пікір білдіруге тиісті негіз деп санаймыз. Түсіндірме пікір білдіруге негіздеме Ұсынылып отырған ұзартылған қаржы есептілігі «Байланысты тараптар туралы ақпаратты ашу»

16 тамыз күні кешқұрым оның дүниеден өткендігі жайлы қаралы хабар жетті. Тамағыма тас тұрғандай, жүрегім өрекпіп басылмады. Сол кезде оның қаншалықты қымбат жан болғанын түсінгендей едім. Екеуміз соңғы рет осы қайғылы күннен екі апта бұрын, ақырғы демі қалғанша айықпас дертпен күресіп келген израильдік клиникада жолыққан едік. Сол кезде осы қайратты да қуатты адамның, менің жақын досымның денсаулығы жайында жүректі билеген үрей көңілімнің жан жарасына айналды. Мұндай диагнозбен аман қалу екіталай екендігін көмескі статистика дəлелдейді. Бұл жағдай ол кісінің басына келмес жəне дертінен жазылып кетер дегенге сенгіміз-ақ келді. Алайда, ол біздің соңғы жолығуымыз жəне қоштасқанымыз екен. Бұл қандай өкінішті жəне əділетсіз десеңізші. Осы бір ғажайып адамға деген барлық сезімдерімді тіпті қоштасу сөздерінде де дəл жеткізе алмаспын. Өз елінің құрметті ұлы, көрнекті өндіріс ұйымдастырушысы, үздік инженер ол осы жəне басқа эпитеттерге еш əсірелеусіз тұрарлық

жан. Бұл қаза болған адамға айтылатын жай құрмет сөзі емес. Оған көзі тірісінде де өте жоғары сый-құрмет көрсетіліп келген-ді. Өйткені, ол өте ұстамды, байсалды тұлға болатын. Оны қошеметшілер емес, ішкі рухани бай дүниетаным өсірді. Табиғаты мықты еді. Айналадағылардың барлығы оның орасан зор сыпайылығын айтып жүретін. Мен мұны өзінің адамгершілігінің жəне ішкі жан-дүниесінің соншама жоғары екендігінен деп білемін. Ол Өскемен титан-магний комбинатына ширек ғасыр басшылық етті. Сол уақыт ішінде кəсіпорынды əлемдік деңгейге көтерді. Соның нақты нəтижесі мынау: комбинатта шикізатты байытатын, технологияларды енгізуде мұнда əлі көп жылдар бойы дүниежүзіндегі осындай кəсіпорындармен ұқсастықтар болмайды. Мемлекет оның қарапайым адам жəне басшы ретіндегі көрнекті қасиеттерін бағалай білді. Ол 2009 жылы еліміз Президентінің қолынан Қазақ станның Еңбек Ері Алтын Жұлдызын алған санаулы жандардың бірі болды. Біз екеуміз шамамен осы дан

Ќош, асыл азамат Бағдат Шаяхметов бүгінгі тіршілікте, қазақтың азаматымыз дегендерінің ортасында сирек кездесетін зиялы, адал, арлы жігіт еді. Тегінен тарайтын асыл қасиеттерді ол жүрегіне сыйдырып, қадірлеп бақты. Бағдат аса білгір адам еді. Менің сүйікті досымның оқымаған кітабы жоқ. Өскеменге барғандағы сəті түскен сирек кештерде соңғы оқыған туындылары туралы кең көсіліп сөйлеуші еді. Əкесі Мұхамет – Отан соғысының жауынгері. Ашаршылық туралы ақиқатқа толы деректі кітап жазған қазақ. «Тағдыр» атты сол туынды бүгін айтулы баспалардан қайта шығып жатыр. Ақиқат кітап. Бағдат Шаяхметов қазағының болашағы мен бақыты үшін дұшпанын да дос қылуға ұмтылған

20 жыл бұрын танысқан едік. Кейіннен жақсы араласып кет тік. Тағдырымның осындай адаммен жолықтырғанына разымын. Дос тығымызды бағалайтынмын, қарымқатынасымызды мүмкіншілігінше сақтауға тырысатынмын. Бізді көбінде аңшылық жақындатты. Омбы қарда, сусыз жəне азықсыз жүрген кезде адамдар бірін-бірі жақын біле түседі ғой. Алтай тауларындағы сол күндерді əзілдеп «өмірден аман қалу

аздардың санатынан еді. Адамды отырған тұғырының биіктігі үшін емес, арының асқарлы биіктігі үшін қадір тұтқан адалдардың қатарынан болатын ол. Сырқатын сезсе де, жадындағы аласапыран ауыр ойларын жан баласына айтпаған. Бəріне тəуекел еткен, шыдаған. Бұл мəрттіктің, ерліктің үлкен кісіліктің белгісі. Жазғы түндей қас-қағым келте өмірде қадірқасиетіңді танып білгенмен, сенің адам сүйгіштік қасиетіңе рахметімізді айта алдық па?.. Жанталасқа толы XXI ғасырда дəл өзіңдей сергектік, сайыпқырандық таныта алдық па? Сен бізге мейірімді, қамқор, адал дос болдың, ал біз саған адалдықпен жауап бере алдық па?.. Бұл сұрақтардың жауабын сен білесің. Бірақ,

сынағы» деп атайтынмын. Осындай əуестік сапарлары бізге бір-бірімізді ортақ көзқарастарымыздың принциптерін, рухани жақындығымызды айтарлықтай тез түсінуге себебін тигізді. Мен оның бақытты жүзін аңшылықта, тауда, түнгі комбинатта жиі көретінмін, өзінің істеген ісін айтатын жəне жалықпай түсіндіретін. Комбинат оның өмірі де, тағдыры да еді. 2006 жылы біз Калахари шөлінде арыстан аулап, олжалы болғаннан кейін, күн батар кезде африкалықтардың қою шайын рахаттана ішкен едік. Сол кезде оның жақын досы жəне көп жылдық серігі Селиван Геллер: «Бағдат, сенсіз мынау жалғанда, əлем өзгеше болғанды», деп еді. Мен бұл сөздерді сөзбе-сөз жəне мəңгілікке жадыма сақтадым. Мен үшін əлем онсыз өзгеше көрінеді. Өзі табан аудармай 44 жыл жұмыс істеген, соның ішінде кейінгі 23 жылы ең қиын жəне ауыр болған, Өскемен титан-магний комбинаты оның есімін ардақтауға тиіс деп есептеймін. Құрмет тұтып, ұмытпай жатса бұл əділетті болар еді. Отанымыз өзінің бетке ұстар ұлдарына атқарған еңбектеріне қарай тиісінше баға береді ғой. Солай болуы тиіс. Алтай ТІЛЕУБЕРДИН.

ол жауаптарды сен өзіңмен бірге алып кетіп барасың. Бұл сұрақтардың жауабын біз де білеміз, бірақ айта алмай мүдіреміз. Өйткені, қадірін кейде біліп, кейде білмейтін қара жердің əлсіз пендесіміз. Иə, біз өткінші дүниенің өткелінде аялдаған,шаршап-шалдыққан жолаушы ғанамыз. Қиналған сəтіңде қасыңда бола алмағаным үшін, соңғы рет арыздасып қала алмағаным үшін өзімді кінəлі сезінемін. Бұл кінə дүниеден өткенімше өзіммен бірге болар, сірə. Қош, асыл дос, ардақты азамат, ХХ ғасырдағы туып жетілген, ХХІ ғасырда Қазақ елінің асқақ азаматына айналып жүре білген, қайталанбас дарабоз тұлға. Жатқан жерің жарық, жаның жəннатта болсын. Роллан СЕЙСЕНБАЕВ, жазушы.

1761455,00 1815902,00

101 102 103 104 105 110

Бағдат Мұхаметұлы ШАЯХМЕТОВ

Дос туралы сґз

2010 жылдың 20 тамызындағы № 422 Қазақстан Республикасының Қаржы Министрінің бұйрығына 4 қосымша 3 форма Ұйым атауы: «Өскемен титан-магний комбинаты» Акционерлік қоғамы

Жол коды

Шаяхметов Бағдат Мұхаметұлы (аты-жөні, тегі) Круглова София Владимировна (аты-жөні, тегі)

200

Капиталдағы өзгерістер туралы есеп 01.01.2012 - 31.12.2012 кезең бойынша

Алдыңғы жылдың 1 қаңтары бойынша сальдо Есептік саясаттағы өзгеріс Қайта саналған сальдо (010 жол+/011 жол) Жалпы жиынтық кіріс, барлығы (210 жол + 220 жол): Жыл бойынша кіріс (шығын) Басқа жиынтық кіріс, барлығы (221-229 жолдар сомасы) соның ішінде: Негізгі құралдарды қайта бағалаудан түскен өсім (салық əсерін алып тастағанда) Негізгі құралдарды қайта бағалаудан амортизацияның ауысуы (салық əсерін алып тастағанда) Саудаға арналған қолда бар қаржы активтерін қайта бағалау (салық əсерін алып тастағанда) Үлестік қатысу əдісі бойынша ескерілетін бірлескен қызметтің жəне ассоциацияландырылған ұйымдардың басқа жиынтық кірістегі (шығындағы) үлесі Зейнетақылық міндеттемелер бойынша актуарлы кірістер (шығындар) Еншілес ұйымдардың кешіктірілген салығына табыс салығының мөлшерлемесіндегі өзгеріс əсері Қаражат ағымдарын хеджірлеу (салық əсерін алып тастағанда) Шетел ұйымдарын инвестициялау бойынша курстық айырма Шетел операцияларына салынған нақты инвестицияларды хеджірлеу Меншік иелерімен операциялар, барлығы (310 - 318 жолдар сомасы): сонын ішінде: Жұмысшыларға акциялармен ақы төлеу сонын ішінде: жұмысшылар қызметінің құны жұмысшыларға акциялармен ақы төлеу нобайы бойынша акцияларды шығару жұмысшыларға акциялармен ақы төлеу нобайына қатысты салық пайдасы Меншік иелерінің жарнасы Меншікті үлестік құралдарын (акцияларды) шығару Бизнесті біріктірумен байланысты үлестік құралдарды шығару Конверсиялайтын құралдардың үлестік компоненті (салық əсерін алып тастағанда) Дивидендтерді төлеу Меншік иелерінің пайдасына басқа бөліністер Меншік иелерімен басқа операциялар Бақылаудан айырылмайтын еншілес ұйымдардың үлестік қатысуындағы өзгерістер Есептік жылдың 1 қаңтары бойынша сальдо (100 жол + 200 жол + 300 жол) Есептік саясаттағы өзгеріс Қайта саналған сальдо (400 жол +/ 401 жол) Жалпы жиынтық кіріс, барлығы (610 жол+ 620 жол): Жыл бойынша кіріс (шығын) Басқа жиынтық кіріс, барлығы (621-629 жолдар сомасы) сонын ішінде: Негізгі құралдарды қайта бағалаудан түскен өсім (салық əсерін алып тастағанда) Негізгі құралдарды қайта бағалаудан амортизацияның ауысуы (салық əсерін алып тастағанда) Саудаға арналған қолда бар қаржы активтерін қайта бағалау (салық əсерін алып тастағанда) Үлестік қатысу əдісі бойынша ескерілетін бірлескен қызметтің жəне ассоциацияландырылған ұйымдардың басқа жиынтық кірістегі (шығындағы) үлесі Зейнетақылық міндеттемелер бойынша актуарлы кірістер (шығындар) Еншілес ұйымдардың кешіктірілген салығына табыс салығының мөлшерлемесіндегі өзгеріс əсері Қаражат ағымдарын хеджірлеу (салық əсерін алып тастағанда) Шетел ұйымдарын инвестициялау бойынша курстық айырма Шетел операцияларына салынған нақты инвестицияларды хеджірлеу Меншік иесімен операциялар, барлығы (710 - 718 жолдар сомасы) сонын ішінде: Жұмысшыларға акциялармен ақы төлеу сонын ішінде: Меншік иелерінің жарнасы Меншікті үлестік құралдарын (акцияларды) шығару Бизнесті біріктірумен байланысты үлестік құралдарды шығару Конверсиялайтын құралдардың үлестік компоненті (салық əсерін алып тастағанда) Дивидендтерді төлеу Меншік иелерінің пайдасына басқа бөліністер Меншік иелерімен басқа операциялар Бақылаудан айырылмайтын еншілес ұйымдардың үлестік қатысуындағы өзгерістер Есептік жылдың 31 желтоқсаны бойынша сальдо (500 жол + 600 жол + 700 жол)

Бас бухгалтер:

Жалғасатын іс-əрекеттен салынатын салықтан кейінгі кіріс (шығын) (100 жол – 101 жол) Аяқталған іс-əрекеттен салынған салықтан кейінгі кіріс (шығын) Жыл бойындағы кіріс (200 жол + 201 жол) қатысты: аналық ұйымның иелеріне бақыламайтын меншік иесінің үлесі Басқа жиынтық кіріс, барлығы (410-420 жолдар сомасы): соның ішінде: Негізгі құралдарды қайта бағалау Саудаға арналған қолда бар қаржы активтерін қайта бағалау Үлестік қатысу əдісі бойынша ескерілетін бірлескен қызметтің жəне ассоциацияландырылған ұйымдардың басқа жиынтық кірістегі (шығындағы) үлесі Зейнетақылық міндеттемелер бойынша актуарлы кірістер (шығындар) Еншілес ұйымдардың кешіктірілген салығына табыс салығының мөлшерлемесіндегі өзгеріс əсері Қаражат ағымдарын хеджірлеу Шетел ұйымдарын инвестициялау бойынша курстық айырма Шетел операцияларына салынған нақты инвестицияларды хеджірлеу Басқа жиынтық кірістің басқа бөліктері Кіріс (шығын) құрамын қайта жіктеу кезіндегі түзету Басқа жиынтық кіріс бөліктерінің салық əсері Жалпы жиынтық кіріс (300 жол + 400 жол) Жалпы жиынтық кіріс қатысты: аналық ұйымның иелеріне бақыламайтын меншік иесінің үлесі Акцияға кіріс: соның ішінде: Акцияға базалық кіріс: жалғасатын іс-əрекеттен аяқталған іс-əрекеттен

2010 жылдың 20 тамызындағы № 422 Қазақстан Республикасының Қаржы Министрінің бұйрығына 5 қосымша 4 форма

Компоненттер атауы

Басқарушы:

7

www.egemen.kz

20 тамыз 2013 жыл

БЕХС-ның 24 бабы талап ететін, 2012 ж. 31 желтоқсанына соңғы бақылаушы тарап Топтың атын ашпайды. Түсіндірме пікір Біздің ойымызша, «Түсіндірме пікір білдіруге негіздеме» бөлімінде баяндалған жағдайлардың əсерін қоспағанда, ұзартылған қаржы есептілігі барлық маңызды тұрғыдан 2012 ж. 31 желтоқсаны бойынша Топтың қаржы жағдайын, сонымен қатар осы күні аяқталатын бір жыл ішіндегі оның əрекетінің жəне қаражат қозғалысының нəтижелерін Халықаралық қаржы есептілігінің стандарттарына сəйкес дұрыс көрсетіп отыр. Николай Демидов Орындаушы аудитор Аудитор біліктілігінің куəлігі № 573 2004 ж. 20 желтоқсаннан, № 13-р «Делойт» ЖШС Қазақстан Республикасында аудиторлық қызмет көрсетуге мемлекеттік лицензиясы №0000015, түрі МФЮ-2, 2006 ж. 13 қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігімен берілген Нұрлан Бекенов «Делойт» ЖШС бас директоры

Тұрар Бекжанұлы Дүйсебаев Қазақ кино өнері мен мəдениеті орны толмас қазаға ұшырады. 85 жасқа қараған шағында Қазақ ССР-нің еңбек сіңірген қайраткері, КСРО Кинематографистер одағының мүшесі, «Экран шебері» титулының иегері, белгілі кинорежиссер Тұрар Бекжанұлы Дүйсебаев дүние салды. Тұрар Дүйсебаев 1928 жылы 9 шілдеде Жамбыл облысы, Қордай ауданы, Красногорск ауылында дүниеге келген. 1953 жылы Ташкенттегі Н.Островский атындағы Мемлекеттік театр өнері институтын тəмамдаған. Оның шығармашылық жолы Жамбыл облысындағы Абай атындағы драма театрында бас режиссер қызметінен басталды. 1956-1958 жж. Атыраудағы музыкалық драма театрдың бас режиссері, 1958-1973 жылдары «Қазақфильм» киностудиясында режиссер болып қызмет атқарды. 1973 жылдан бастап Жамбылдағы Абай атындағы драма театрын басқарды. Тұрар Дүйсебаев 20-дан аса деректі, ғылыми-танымдық жəне көркем фильмдердің авторы. Қазақстан көрермендеріне режиссердің көптеген фильмдері жақсы таныс, оның ішінде: «Мұхтар аға», «Бейімбет Майлин», «Қазақ театрының пионерлері», «Біздің Күлəш» деректі фильмдері, «Апиын», «Жыртқыштар», «Қыл көпір», «Ақиқат пен аңыз» көркем фильмдері. Сонымен қатар, Тұрар Дүйсебаев «Менің атым Қожа» фильмінде екінші режиссер қызметін атқарды. Тұрар Дүйсебаев Алматы, Жамбыл, Атырау, Жезқазған, Қарағанды қалаларының театр сахнасында көптеген əйгілі шығармаларды сахналап, театр өнерінде өзіндік қолтаңба қалдырды. Оның 50-жылдары Шыңғыс Айтматовтың шығармасы бойынша қойылған «Бетпе-бет» спектаклі КСРО-ның 86 театрында қойылды. Сонымен қатар, Тұрар Дүйсебаев бірнеше шығармалардың авторы. Оның қаламынан «Желтоқсан жаңғырығы» драмасы, «Саяхат қауіпті болмақ» сияқты көптеген əңгімелер мен повестер жарыққа шықты. Дарынды киноқайраткер Тұрар Дүйсебаевтың жарқын бейнесі миллиондаған көрермендері мен əріптестерінің жадында мəңгілік сақталмақ. Шəкен Айманов атындағы «Қазақфильм» АҚ Қазақстан кинематографистер одағы. «Өскемен титан-магний комбинаты» АҚ АКЦИОНЕРЛЕРІНІҢ НАЗАРЫНА! 2013 жылы 7 тамызында өткізілген акционерлердің жылдық жалпы жиналысында дауыс беру қорытындыларын хабарлаймыз.

Қоғамның дауыс беруші акцияларының саны 1 942 380 жай акция құрайды. Жиналысқа дауыс беруші акциялардың жалпы санының 74,18 % құрайтын 5 акционер жəне олардың өкілдері – 1 440 850 жай акцияларды иеленушілер қатысты. Жиналыста дауыс беру қорытындылары: 1 Күн тəртібінің бірінші сұрағы бойынша «2012 ж. жылдық қаржылық есебін бекіту». «қостайды» - 1 440 850 «қарсы» - жоқ «қалыс қалды» - жоқ. 2. Күн тəртібінің екінші сұрағы бойынша «2012 ж. қоғамның таза кірісін бөлу». «қостайды» - 1 440 850 «қарсы» - жоқ «қалыс қалды» - жоқ. 3. Күн тəртібінің үшінші сұрағы бойынша «2012 ж. қорытындылары бойынша дивидендтер туралы». «қостайды» - 1 440 850 «қарсы» - жоқ «қалыс қалды» - жоқ. 4. Күн тəртібінің төртінші сұрағы бойынша «2013 ж. қоғамның аудиторын бекіту». «қостайды» - 1 440 850 «қарсы» - жоқ «қалыс қалды» - жоқ. 5. Күн тəртібінің бесінші сұрағы бойынша «Директорлар кеңесінің мүшелерін сайлау». Директорлар кеңесінің мүшелері өкілеттігінің мерзімінен бұрын тоқтатылуы туралы кумулятивті дауыс берудің нəтижесі: Директорлар кеңесі мүшесінің аты-жөні Дауыстар саны Писмаркин Геннадий Николаевич 1 440 850 Түсіпханов Амир 1 440 850 Кристиан Вэй 1 440 850 Директорлар кеңесінің жаңа мүшелерін сайлау туралы кумулятивті дауыс беру нəтижесі: Кандидаттың аты-жөні Дауыстар саны Абишев Салімжан Қарайұлы 1 440 850 Закирьянов Қайрат Қайруллинұлы 1 440 850 Поль Басзангер 1 440 850 «ӨТМК» АҚ-ның есеп комиссиясы.

«АТФБанк» акционерлік қоғамының еншілес ұйымы – «АТФ Финанс» акционерлік қоғамы (ҚР қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау Агенттігінің 04.02.2008 ж. №0401201652; №0403200900 лицензиясы) Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау комитеті 12.08.13 ж. «АТФБанк» акционерлік қоғамының еншілес ұйымы – «АТФ Финанс» акционерлік қоғамы (бұдан əрі – Қоғам) ішкі бақылау мен аудит Қызмет құрамындағы өзгерістер туралы Қоғамның акциялар шығарылымының проспектісіне өзгертулер мен толықтыруларды мемлекеттік тіркеуден өткізгенін хабарлайды.

Баќўл бол, Данияр Үстіміздегі жылғы 17 тамызда көрнек ті жазушы, Қазақстан Республикасы ның еңбек сіңірген қайраткері, Мемлекеттік сыйлықтың, халықаралық М.Шолохов сыйлығының лауреаты, Ресей əдебиеті академиясының академигі Сəбит Досанов пен ƏлФараби атындағы ҚазҰУ профессоры, Ұлттық инженерлік академияның корреспондент-мүшесі Құралай Аққошқарованың отбасы үлкен қайғыға, орны толмас қазаға душар болды. Үйлену тойына арналған салтанатты рəсімнің басталуына санаулы минуттар қалғанда, мереке өтетін мекенге келе жатқан олардың ұлы Данияр Досановтың жүрегі кенеттен тоқтап қалды. Данияр 1991 жылы 28 қазанда Алматы қаласында туған. Осында Ы.Алтынсарин атындағы №159 мектеп-гимназиясын бітірген. 2013 жылы Əл-Фараби атындағы ҚазҰУ заң факультетін құқықтану мамандығы бойынша бітіріп, «Номад» сақтандыру компаниясында менеджер болып қызметке орналасты. Данияр тумысынан өзгелердің қайғысына немқұрайлы қарамайтын мейірімді, бауырмал, ақкөңіл, адал азамат еді. Өзінің өмірде орнықты ойы, таңдаған ұстанымы бар ол жары Анжеликаның нағыз арқа сүйер жұбайы болуға тиіс еді. Амал не, қатыгез ажал бұған жеткізбеді. Біз білетін Даниярдың келешегі де кемел болуға тиісті көрінетін. Өзі білімді де тəртіпті болып өскен жігерлі жігіттен сондықтан ұстаздары мен əріптестері, қатар-құрбылары мен дос-жарандары көп үміт күтетін. Біз үшін осының бəрі осылай аяқталғаны өте аянышты. Осыны ойлағанда, жүрегіміз езіліп кететіндей болады да тұрады. Алайда, арсыз ажалға жасар айла-амал жоқ. Біз сол себепті де осы орны толмас қаза үшін Даниярдың ата-анасымен бауырларына шын көңілден қайғырып көңіл айтамыз. Бақұл бол, Данияр! Жатқан жерің жайлы, топырағың торқа болсын. Туыстары, жақындары, достары.

Қазақстан Республикасы Президентінің Əкімшілігі Əкімшіліктің қызметкері Сапура Манапқызы Тəшеневаға ағасы Қанат Манапұлы ТƏШЕНЕВТІҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Шығыс Қазақстан облысының əкімі жəне əкімнің аппараты, облыстық мəслихат депутаттары жəне ақсақалдар кеңесі «Өскемен титанмагний комбинаты» АҚ президенті Бағдат Мұхаметұлы ШАЯХМЕТОВТІҢ өмірден озуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстанның Еңбек Ері Бағдат Шаяхметов ел экономикасының дамуына жəне өндірісінің өркендеуіне өлшеусіз үлес қосқан азамат. Артынан жарқын естелік пен игі істерін қалдырған марқұмның топырағы торқа болсын. «Қазцинк» ЖШС «ӨТМК» АҚ президенті Бағдат Мұхаметұлы ШАЯХМЕТОВТІҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туысқандары мен жақындарына шын ниеттен көңіл айтады. «Қазфосфат» ЖШС-ның басшылығы жəне ұжымы «Өскемен титан-магний комбинаты» АҚ президенті Қазақстанның көрнекті қоғам қайраткері, жоғары білікті маман, құрметті азамат Бағдат Мұхаметұлы ШАЯХМЕТОВТІҢ мезгілсіз дүниеден өтуіне байланысты марқұмның отбасы мен туыстарына жəне серіктестеріне қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталық» РМҚК ұжымы «ЗТМО» РМҚК Орталық аппаратының Құқықтық қамсыздандыру департаментінің директоры Еркебұлан Сағынайұлы Мұхтарға анасы Орынкүл КЕНЖАЛИЕВАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады. «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» АҚ басшылығы мен ұжымы компания орталық аппаратының бұрынғы қызметкері Мəди ЖҰМАГЕЛДИНОВТІҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына, туған-туыстарына, жақындары мен достарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

«Ақ жол» Қазақстанның демократиялық партиясының Орталық Кеңесі белгілі жазушы, М.Шолохов жəне В.Пикуль атындағы халықаралық сыйлықтардың лауреаты, Ресей педагогика жəне əлеуметтік ғылымдарының академигі, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, профессор Сəбит Досановқа сүйікті ұлы Данияр СƏБИТҰЛЫНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қостанай облысындағы Амангелді ауданының əкімі жəне аппараты жерлесіміз, көрнекті жазушы, қоғам қайраткері, халықаралық М.Шолохов жəне Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлықтарының лауреаты Сəбит Аймұханұлы Досанов пен зайыбы, белгілі ғалым Құралай Аймұхан келіні Аққошқароваға сүйікті ұлдары Данияр Сəбитұлы ДОСАНОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғырып көңіл айтады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ұжымы жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, басылымның белсенді авторы Сəбит Досановқа сүйікті ұлы Данияр Сəбитұлы ДОСАНОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Əл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің ұжымы белгілі қаламгер, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Сəбит Аймұханұлы Досановқа жəне Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің құрметті кафедра меңгерушісі, профессор Құралай Ахметқызы Аққошқароваға аяулы ұлдары Данияр Сəбитұлы ДОСАНОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қыздар мемлекеттік педагогикалық университетінің ұжымы «Қазақстан тарихы» кафедрасының профессоры, тарих ғылымдарының кандидаты Ақзия Айтбайқызы БЕГАЛИЕВАНЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


8

www.egemen.kz

 Тағзым

20 тамыз 2013 жыл

қоршалып, ағаш көшеттері отырғызылды, композитордың ескерткіш-мүсіні орнатылды. Тума талантқа деген ыстық ілтипат əлі де жалғасуда. Жақында Ақтөбе қаласындағы Шəмші Қалдаяқов атындағы көшеге композитордың ескерткіш-тақтасы орнатылды. Қазақ вальсінің туған күніне орайластырылып ұйымдастырылған бұл шараға Шəмшінің ұлы Мұхтар келіп қатысты. Ол ақтөбеліктердің əкесіне деген құрметіне дəн риза болды. Ескерткіш-тақтаның ашылу салтанатында қазақ вальсінің көзін көргендер естеліктер айтты, оның талантына құрметпен қарайтындар ыстық ықыласын білдірді. Оңтүстіктің тумасы Шəмші Қалдаяқовты Ақтөбе өңірімен не байланыстырады дегенге келсек, біраз жайтты алға тартуға əбден болады. Оның қалың қазаққа ортақ дарын екені даусыз. Сондай-ақ, ол Қапланбек мал дəрігерлік техникумын бітіргеннен кейін Мұғалжар ауданының «Темір» кеңшарында армияға дейін еңбек жолын бастаған.

Халыќ оны ешќашан ўмытпайды Сатыбалды СƏУІРБАЙ, «Егемен Қазақстан».

«Жақсыда жаттық жоқ» дейді қазақ. Ал, алты алаштың атын əлемге танытқан таланттар барша қазаққа ортақ тұлға болып қалатыны сөзсіз. Міне, осындай əнімен туған халқының көңілінде де, көкірегінде де қалған қазақ вальсінің каролі атанған композитор Шəмші Қалдаяқов еліміздің қай өңірінде де құрметтеліп келе жатқан дара талант, дарабоз тұлға. Мұндай игілікті істен ақтөбеліктер де қалыс қалып көрген емес. Ұлтымыздың ұстыны болатын таланттарға таласпай-ақ ортақ мақтанышымызға айналдыру тұтастығымыздың тұғырын бекітетін тағылым деу орынды болмақ. Бұл орайда, бір топ ақтөбелік азаматтардың бастамасымен композитор Шəмші Қалдаяқовты ұлықтау жəне оның шығармаларын насихаттау шаралары өткізіліп келе жатқанына сүйсінбеу мүмкін емес. Бастамашыл азаматтардың ұйымдастыруымен Шəмші Қалдаяқов

атындағы «Шəмші аға – əн аға» қоғамдық қоры құрылып, жұмыс істеуде. Оны абыройлы ақсақал Бақыт Ғизатов басқарады. Он бес жылдан астам уақыт бойы Шəмшіге қатысты шараларды ұйымдастыруға ұйтқы болып жүрген кəсіпкер азамат Қайырғали Арыстанғалиев тындырған шаруалар да өз алдына бір төбе. Жыл сайын өзі демеушілік жасап, «Əн ғұмыр» атты Шəмші əндерінің байқауын ұйымдастырады, композитордың туған күні – 15 қыркүйекте дастарқан жайып, əдемі шара өткізеді, ал қайтыс болған күні – 29 ақпанда ас беріп, аруағына құран бағыштатады. Шəмші Қалдаяқовтың туғантуысқандарымен байланыс жасап, хабарласып тұруды қазақ вальсінің короліне деген құрмет деп есептейді. Осындай азаматтардың қозғау салуымен облыс орталығындағы бір көше, бұрынғы Александровка ауылы қазір Шəмші Қалдаяқовтың атын алды. Осы ауылда қазақтың біртуар композиторы атындағы саябақ ашылды. Оның айналасы

Шыѕєыстау жəрмеѕкесі (Соңы. Басы 1-бетте). Қолөнер бұйымдары мен азық-түлік өнімдері қойылған жəрмеңкеде Катонқарағай, Зырян, Глу бокое, Шемонайха, Ұлан сынды ара шаруашы лығымен аты мəлім аудандардың бал өнімдері саудаға шығарылған екен. Шемонайхада өндірілген «Алтын май» күнбағыс майы, «Исток молоко» сүті, Катонқарағайдың

«Ақсу-дэн» ЖШС панты өнімдері, «Зимовье» омарта шаруашылығының балы өтімді болды. Ат əбзелдері, ұлттық киімдер, сырмақ, қоржын, киізден жасалған бұйымдар, кəдесыйлар, ағаштан жасалған астау, шара жəне тағы басқа шеберлер мен ісмерлердің бұйымдары көздің жауын алады. Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы Дүйсембай Селихановтың айтуынша, Қарауылтөбенің ауқымды бө лі гіне жайғасқан асыл тұ қымды мал көрмесіаукционына 184 мың қой, 4 600 ірі қара, 4 400 жылқы

шығарылған екен. Қуаныш Сүлейменов жетекшілік ететін «Шалабай» ЖШС құрыл ғанынан бергі жеті жылдың ішінде 50 бас малды 3 мың басқа жеткізіпті. Қызыл жəне ақ бас тұқымды ірі қара өсіріп отырған шаруашылық басшысы Қазақ мал шаруашылығы-ветеринарлық ғылыми-зерттеу институтымен бірігіп, малды асылдандыру нəтижесінде 25 канадалық

Бір марқаның өзі 25-30 килограмға дейін ет береді, – дейді Марат. Күршім ауданының Теректі ауылында орналасқан «Қызылащы» шаруа қожалығы басшысы Қуаныш Күдеров жеті жыл бойы асылдандырылған қазақтың жабы жылқысын алып келіпті. – Жабы жылқысы қысқы тебінге, аязға төзімді. Қазысының елі көп түседі. Келе салып үш бас жылқыны 1 млн. теңгеге саттым. Үкіметтен сатып алушыларға əр жылқыға 118 мың теңгеден қайтарылым беріледі, – деді ол. Шыңғыстау жəрмеңкесінде барлығы 115 сатуса тып алу келі сім шарты жасалды. Мəселен, 404 бас ірі қараға 22 келісімшарт (205 млн. теңге), 53 мың бас қойға 89 келісім (860 млн. теңге) жасалса, 56 бас жылқыға 4 келісімге қол жеткізілді. Жалпы, есепте, 1 млрд. теңгеге жуық қаржыға 54 мың бас мал сатылды, – деді өңір басшысы Бердібек Сапарбаев. Бұл тұңғыш рет өткен жəрмеңке үшін əжептəуір көрсеткіш. Ең қомақты сауда жасағандардың бірі – Алматы облысынан келген «Тау самалы» шаруа қожалығы болды. Аталған шаруашылық Жарма ауданынан асыл тұқымды 4 мың қой сатып алды. Өңіраралық интеграцияны жандандыруды көз дейтін Шыңғыстау жəр меңкесі алдағы уақытта дəстүрлі түрде өтетін ауқымды шараға айналмақ.

Ауызша деректерге сенсек, əскери міндетін өтеп келгеннен кейін де Ақтөбеге келіп, осында əскерде бірге азаматтық борышын өтеген достарымен кездескен көрінеді. Салтанатты жиында сөз алған көп жылдар облыстық мəдениет басқармасын басқарған Өтеміс қажы Əкімов қазақ вальсінің королін Қазақстан композиторларының съезінде көргенін, оның адам жатырқамайтын адам болғанын, мұндай таланттардың ұлтымызға ортақ жарық жұлдыздар екенін тілге тиек етті. Өзі «Ақтөбе» энциклопедиясын шығарушы редколлегия алқасының мүшесі болып жүргенде Шəмші Қалдаяқовтың сол жинаққа енуіне марқұм журналист Аманбай Көздібаев, басшы қызметтерде болған Жамбыл Баймұхановтың мұрындық болғанын айта келіп, тұлпардың тұяғы Мұхтарға əкесін көргендердің ыстық ықыласын жеткізді. Əскерде бірге болған Қайролла Хасенов Шəмшінің сол кездің өзінде қойын кітапшасына əлденелерді түртінектеп жазып жүретінін, кейін белгілі

болғанындай, əндердің кейбір иірімдері екенін, ұлттық намысы жоғары болғанын еске алды. – Əскерде азғана қазақ болдық. Бір жолдасымыз ағаштан шауып, қолдан домбыра жасап, соны ермек қылып, тартып жүретінбіз. Өзге ұлтқа менменси қарайтын бір орыс басшымыз сол домбыраны бұл неғылған жабайылық деп тартып алды. Шəмші бұған шыдамай əскери бөлім командиріне дейін шағымданып, қайтарып алды. Ол кеудесін бастырмайтын даланың дархан мінезді намысты ұлы болатын, деп еске алды Кайролла қарт. Шəмші Қалдаяқов ауылындағы ақсақалдар кеңесінің төрағасы Марс Шынтасов талантты тұлғаны құрметтеу шараларының қалай басталғанына тоқтала келіп, осындай үлкен істе белсенділік көрсеткен Бақыт Ғизатов, Елкей Əубəкіров, Қайырғали Арыстанғалиев, Баянғали Құлтаев жəне басқа азаматтардың атына жылы лебіз білдірді. Кешкісін Тұңғыш Президент Н.Назарбаев атындағы саябақта өткен Шəмші əндерінің байқауында облыс орталығынан жəне аудандардан келген 20-ға жуық өнерпаз өнер көр сетті. Саябақта ашық аспан астында ұйымдастырылған байқау концертке ақтөбеліктер тайлы-таяғы қалмай көп жиналды. Жиналғандар алдында Шəмшінің ұлы, Абай атындағы опера жəне балет театрының дирижері Мұхтар Қалдаяқов сөз сөйлеп, талантты тұлғаға деген ел ықыласына ризашылығын білдірді. Ол өз ойын қазақтың «Əкең өлсе де, əкеңді көрген өлмесін» деген қанатты сөзімен түйіндеп, осындай шараларды ұйымдастырған ақтөбеліктерге алғысы шексіз екенін айтты. Байқауға қатысқандарға арнайы жүлделер тапсырылды. Шараға қатысушылар Шəмші Қалдаяқов ауылындағы оның атындағы саябақта орнатылған қазақ вальсінің ескерткіш мүсініне гүл шоқтарын қойды. Композитор Шəмші Қалдаяқовқа арналған дастарқан жайылып, ас берілді, аруағына құран бағышталды. Ақтөбеліктер сондай-ақ, Ғазиза Жұбанова атындағы облыстық филармонияда қазақтың талантты композиторы Шəмшінің ұлы Мұхтар Қалдаяқовтың дирижерлік етуімен қойылған концертті тамашалады. «Əке көрген оқ жонар» дегендей, «Тұлпар тұяғын тай басқанына» ақтөбеліктер тағы бір көз жеткізді.

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Самбошылар намысты ќолдан бермеді Ресейдің Сочи қаласында кəсіби жауынгерлік самбодан төртінші халықаралық турнир мəреге жетті. «Платформа S-70» деген атаумен өт кен бұл жарысты «Самбо-70» жəне «League S-70» білім беру орталықтары ұйымдастырды. Байрақты бəсекеге Ресей самбошы ларынан бөлек, Қазақстан, Украина, Латвия, Болгария, Австрия, Венесуэла, АҚШ жəне Оңтүстік Африка Республикасы секілді елдердің спортшылары қатысты. Оның финалында ресейлік Вячеслав Василевский мен оңтүстікафрикалық Тревор Пренгли кездесіп, шайқас алаң иесінің техникалық

«Егемен-ақпарат».

 Спорт

Жаѕа орталыќ салынады

Алматыда 2022 жылғы Қысқы XXIV Олимпиада ойындарын өткізу жөнінде ұсыныс енгізу мəселесіне арналған алғашқы жиын өтті. Оған Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігінің төрағасы Ерлан Қожағапанов пен қала əкімі Ахметжан Есімов қатысты.

Енді Ќысќы Олимпиада Алматыда ґтуі мїмкін Дастан КЕНЖАЛИН, «Егемен Қазақстан».

Жиында Ерлан Қожағапанов Халықаралық Олимпиада комитетінің сессиясында Олимпиада ойындарын өткізетін қала анықталатынын айтып, қазірдің өзінде оған бірнеше қаланың үміткер болып отырғанын жеткізді. Осы жерде ол Олимпиада ойындары өтетін қала бірнеше кезеңнен өтуі тиіс екенін, əуелі қала өтінішті 2013 жылдың 14 қазанына дейін беріп үлгеру керектігін айтып, содан кейін ғана Олимпиада өткізуді анықтайтын бағалау комиссиясы 2014 жылдың шілде айына дейін өзіне тиесілі жұмыстарды жүргізетінін атап өтті. «Осы кезеңдерден өткеннен соң ғана 2015 жылдың тамыз айында ХОК-тің сессиясы бір қаланы таңдау процедурасын жүргізеді», деді ол.

Алматы қаласының əкімі Олимпиада ойындары өтетін қаланы таңдау барысында сол елдің əлеуметтік-экономикалық жағдайы ескерілетінін айтты. Онда А.Есімов осы кезге дейін біздің еліміз ЕҚЫҰ Саммитін, Əлемдік жəне дəстүрлі діндер жетекшілерінің съезі мен Қысқы Азия ойындарын тиісті деңгейде өткізгенін, одан басқа спорттың қысқы түрлерінен тұғырдан секіруден Əлем Кубогы кезеңдерінің, допты хоккейден əлем чемпионаты өткенінен хабардар етті. «Ал қазір 2017 жылғы Универсиаданы өткізу үшін тиісті нысандар салынуда. Бұл халықаралық маңызы бар шараны да біздің ел жоғары деңгейде өткізетініне сенеміз», деді ол. Осыдан кейін қала əкімі Ахметжан Есімов ХОК 2022 жылғы Қысқы Олимпиаданы өткізуге өтініш берген қалалар қатарына Алматыны енгізу туралы жазылған хатқа қол қойды.

АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@host.kz

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 57-18-09; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Спорт жəне дене шынықтыру істері агенттігі төрағасының орынбасары Тастанбек Есентаев Спорт күніне байланысты өткен кездесуде келесі жылы Астанада мүгедек спортшыларға арналған олимпиадалық орталықтың ашылатынын хабарлады. – Келесі жылы мүге- сурдолимпиадалық ойындардек спортшылардың жетіс- да Ғабит Есжановтың чемпитіктерін арттыруға жағдай он атанғанын, ал суға жүзуден жасайтын олимпиадалық параолимпиадалық спортор талық ашылады. Қазір шыларымыз осы күндері Каоның құрылысына Үкімет надада өтіп жатқан əлем чемтарапынан 129 млн. теңге пионатында алғаш рет əлем қаражат бөлін ді. Өзде рі ң - рекордын жаңартқанын атап із ге белгілі, соңғы кез дері өтті. Оның айтуынша, мұның параолимпиадалық жə не бəрі елімізде мүгедектер сур д олимпиадалық спорт- спортын дамытуға жасалып шыларымыздың халықаралық жатқан жағдайды көрсетеді. аренадағы жетістіктері келе- Қазіргі кезде қаржыландыру, ді. Сондықтан оларға мем- ұ й ы м д а с т ы р у ж а ғ ы н а н лекет тарапынан үлкен қолдау бар лық мүмкіндіктер бар. көрсетілуде, – деді ол. «Сондықтан қазақстандық Кездесуде ол бұған дəлел мүгедек спортшылар жос ретінде 26 шілде мен 6 тамыз пар бойынша, белгіленген аралығында Болгарияның жарыстардың барлығына София қаласында өткен қатысуда», – деді ол.

Əскерилердіѕ жеѕісі Жақында Мəскеу түбіндегі Алабино поселкесінде алғаш рет «Танк биатлоны» халықаралық жарысы болып өтті. Оған Қазақстан, Ресей, Беларусь пен Армения елдерінің əскерилері қатысып, жаңа Т-726 танкісін сынап көрді. Жарыс барысында экипаждар 20 км. қашықтықты жүріп өтті. Соның қорытындысында бірінші орынды 26 минуттық нəтижемен ресейлік танк экипаж иеленді. Екінші орынды 52 секундтық айырмашылықпен Қазақстанның танк экипажы алды. Алайда, бұл екінші орынды маңдай термен келген жеңіс десе болады. Жарыс барысында біздің экипаж командирі жарақат алып, оны дублермен ауыстыруға тура келді. Үшінші жəне төртінші орындарды Беларусь пен Армения экипаждары бөлісті. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Құрлық əскерлері

бас қолбасшысының орынбасары генерал-майор Əмір Халықовтың айтуынша, қазақстандық танк экипажы қойылған тапсырманы үздік орындаған. «Қазақстан жағдайындағы дайындық барысында біз үздік экипаж біріншілігін өткіздік. Мұндай халықаралық жарыс алғаш рет өткізіліп отыр. Бірақ, біз оған қатысуға толықтай əзір болдық жəне жүлделі екінші орынды да иелендік», деді ол. Бас қолбасшының орынбасары ресейлік əріптестер Ресей Қорғаныс

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А.

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

нокау тымен аяқталды. Бұлардың біріншісі Ресейдің 2012 жəне 2013 жылдарғы чемпионы болса, келесісі бразилиялық джиу-джитсудың қара белбеуінің иегері екен. Ал командалық сайыста Ресей командасы əлем құрамасын 4:1 етіп ұтты. Құрамалар бұдан бөлек, өзара бір неше жолдастық кездесулер өткізді. Онда Ресей мен Қазақстан жасақтары қарсыластарынан екі мəртеден басым түссе, Украинаның бас командасы бір жеңіске қол жеткізді. Осылайша қазақ самбошылары намысты қолдан бермеді.

Ақтөбе облысы.

жəне жаңазеландиялық герефорд, ангус тұқымдары алынғанын жеткізді. Оның 3 жасар бұқасының салмағы шамамен 800 кг тартады. Шар қалалық округі Кезеңсу ауылының «Ризат» шаруа қожалығының басшысы Марат Бейсенбаев «Еділбай» қойын саудалап тұр екен. Үш жасар қошқардың салмағы 120 кг тартады, 75 кг таза ет береді. – Шаруашылықта мың жарым бас қойым бар. Думан АНАШ, Асылдандыру жұмысын журналист. өзім жүргіздім. Көмірқара түсті қойлар қысқа төзімді, Шығыс Қазақстан облысы, сойғанда еті аппақ болады. Абай ауданы.

Меншік иесі:

 Спорт

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Космическая к-сі, 6/3, «Шығыс ақпарат» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

министрі Сергей Шойгудың қолынан «За укрепление боевого содружества» медалін алған қазақстандық танкистердің дайындық деңгейін жоғары бағалағанын атап өтті. Қазақстан үшін екінші орынды экипаж командирі аға лейтенант Жанат Қуанышев, сержант Мирас Нурко, қару оқтаушы аға сержант Айдын Қалиолдин, механик-жүргізуші ефрейтор Мақсат Түсіповтер қамтамасыз етті. «Егемен-ақпарат».

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 200 601 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Айгүл СЕЙІЛОВА.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 4 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №124 ek

Profile for Egemen

20082013  

2008201320082013

20082013  

2008201320082013

Profile for daulet
Advertisement