Page 1

Бїгінгі нґмірде: ЕЅСЕРУ

№92 (28570) 20 МАМЫР СƏРСЕНБІ 2015 ЖЫЛ

8-бет Батырларымызды баєалай білейік 9-бет Орта бизнестен озып шыќќандар 10-бет «Орда орманы оталып жатыр» 12-бет

ЎЛТ ЖОСПАРЫ – 100 ЌАДАМ БАРШАЄА АРНАЛЄАН ЌАЗІРГІ ЗАМАНЄЫ МЕМЛЕКЕТ Бүгін біз Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың бес институттық реформасын жүзеге асыруға бағытталған 100 нақты қадамды жариялап отырмыз 2-5-беттер.

Елбасыныѕ апталыќ кестесі Президенттің баспасөз қызметі Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен өтетін алдағы іс-шаралар аңдатпасы туралы хабарлады.

Қазақстан Президенті 21 мамырда Литваның Премьер-министрі Альгирдас Буткявичюсті, сондай-ақ, Люксембургтің Премьер-министрі Ксавье Беттельді қабылдайды. Ал 22 мамырда Нұрсұлтан Назарбаев VIII Астана экономикалық форумының жұмысына қатысады. Форум «Инфрақұрылым: экономиканың орнықты өсімінің драйвері» тақырыбына арналмақ. Ісшараға 90 елден 3000-ға жуық саяси, сарапшылық жəне іскерлік топ өкілдерінің қатысуы жоспарланған. Сонымен қатар, форум аясында Мемлекет басшысының бірқатар кездесулер өткізуі көзделіп отыр.

Ўсынымдар ќабылдау жалєасады

Қазақстан Республикасы Президентінің Баспасөз қызметі Мемлекет басшысының 2015 жылғы БАҚ саласындағы сыйлықтары мен гранттарын алу, сондай-ақ, Алғысын жариялау үшін ұсынымдар қабылдауды жалғастырады. Ақшалай сыйлықтардың көлемі – 2 миллион 200 мың теңге, грант көлемі – 1 миллион 764 мың теңге. Ұсыным ережесімен Ақорда сайтынан танысуға болады.

Ынтымаќтастыќќа ґріс кеѕ Кеше Астанада Қазақстан-Литва кəсіпкерлерінің бизнес-форумы болып өтті. Форумның ашылуына Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі Кəрім Мəсімов пен Литва Республикасының Премьер-министрі Альгирдас Буткявичюс қатысты. Іс-шараны Қазақстан Республикасының Инвестициялар жəне даму министрлігі мен «KAZNEX INVEST» АҚ ұйымдастырды. Сұңғат ƏЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Екі елдің арасындағы инвестициялық-өнеркəсіптік ынты мақтастық бағдарламасын талқылау жөніндегі келіс сөздердің кезекті кезеңінде өтіп отырған бұл бизнес-форум ға Қазақстан мен Литваның мемлекеттік басқару органдарының, кəсіпорындары мен ұйымдарының, даму институттары мен бизнес құрылымдарының

Жасампаздық жемісі

ЗАМАНАУИ ЗАУЫТ Ќызылордада шыны кəсіпорныныѕ ќўрылысы басталды

Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Қызылордада шыны шығаратын зауыт салынады дегелі біраз уақыт болған еді. Тұтас аймақ үшін ғана емес, республикаға зор пайда əкелетін жобаның құрылысын тағатсыздана

күткендер көп. Дегенмен, əртүрлі жағдайларға байланысты осы бір алып құрылыстың басталуы кейінге шегеріле берді. «Сабақты ине сəтімен» дейді ғой дана халқымыз. Сол айтқандай, шыны зауытының құрылысы биыл басталды. (Соңы 7-бетте).

200-ден астам өкілдері қатысты. Форумның ашылуына орай сөйлеген сөзінде Қазақ стан Үкі метінің басшысы Кə рім Мəсімов біздің еліміздің Еуропалық одаққа шығар жолындағы Литваның көліктік инфрақұрылымдарын пайдалануға мүдделі екендігін жеткізді. Көлік дəлізі ретіндегі оның бізге беретін мүмкіндіктерін атап көрсетті. (Соңы 7-бетте).

Тґраєа Премьерминистрмен кездесті

Мəжіліс Төрағасы Қабиболла Жақыпов пен Литва Премьер-министрі Альгирдас Буткявичус Қазақстан-Литва, соның ішінде, парламентаралық ынтымақтастықты нығайту мəселелерін талқылады, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі. Тараптардың пікірінше, Қазақстан Литва үшін Орталық Азиядағы маңызды саяси жəне экономикалық əріптес болып табылады. Екі ел арасындағы тауар айналымы 2014 жылы 430 млн. АҚШ долларын құраған. Мəжіліс Спикерінің сөзінше, Қазақстан Президентінің «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясаты, ҮИИДБ, сондай-ақ, қолайлы инвестициялық климат өзара іс-қимылды күшейтуге жаңа мүмкіндіктер ашады. Литва Премьер-министрі Альгирдас Буткявичус Қазақстан халқын Қазақ хандығының 550 жылдығы, Конституцияның жəне Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығы сынды айтулы даталармен құттықтай келіп, ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесіне назар аударып, Литваның көрме тақырыбына қатысты қызығушылығын білдірді. Ал парламентаралық қарым-қатынас жайын сөз еткенде Қабиболла Жақыпов пен Альгирдас Буткявичус Мəжіліс пен Сейм арасындағы ынтымақтастық жөніндегі топтар жұмысына тоқталды. Кездесу иелерінің айтуынша, парламентаралық өзара іс-қимыл – екі ел əріптестігінің маңызды құрамдас бөлігі.

АСТАНА ЭКОНОМИКАЛЫҚ ФОРУМЫ 21-22 МАМЫР 2015

Екі ел əріптестігініѕ болашаєы зор Мəжіліс Төрағасы Қабиболла Жақыпов Ресей Федерациясының Қаржылық мониторинг жөніндегі федералды қызметінің басшысы Ю. Чиханчинді қабылдады, деп хабарлады Мəжілістің баспасөз қызметі. Қ.Жақыпов Ресей Қазақстанның стратегиялық əріптесі екенін сөз ете келіп, екі ел басшылары келісімдерінің арқасында ынтымақтастықтың жыл сайын қарқын алып келе жатқанын атап өтті. Өз кезегінде Ю.Чиханчин екі ел əріптестігінің болашағы зор еке нін, Қазақстан Президенті ұсынған 5 институттық реформаның біздің еліміздің дамыған 30 елдің қатарына кіру жолындағы нақты қадам-

дар дың бірі екенін атап өтті. Қ.Жақыпов пен Ю.Чиханчин қос мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мəселелеріне айрықша көңіл бөліп, осы саладағы нормативтікқұқықтық базаны одан əрі жетілдірудің маңыздылығына тоқталды. Мəжіліс Төрағасының атап өткеніндей, Қазақстанда 2009 жылдан «Қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) жəне терроризмді

қыржыландыруға қарсы ісқимыл туралы» Заң қолданысқа енгізілген. Қазіргі уақытта Мəжілісте осы заңға түзетулер енгізуді көздейтін, сондай-ақ, мемлекеттік аудит пен қаржылық бақылауға қатысты заң жобаларымен жұмыс жалғасуда. Сондықтан, тараптар өзара тəжірибе алмасып, осы бағытта сапалы заң жобаларын дайындауға ерекше назар аударатын болады. Кездесуге, сондай-ақ, Мəжіліс Төрағасының орынбасары Дариға Назарбаева, Қаржы жəне бюджет комитетінің төрайымы Гүлжан Қарағұсова қатысты.

Арнаулы баяндамаєа жоєары баєа Президент жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның «Қазақстан Республикасындағы адам саудасына қарсы іс-қимыл саласындағы адам құқықтарын қорғаудың өзекті проблемалары» атты арнаулы баяндамасының халықаралық таныстырылымы өтті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі. Т а н ы с т ы р ы л ы м б а р ы - іс-қимылын жетілдіруге, сондайсында Мемлекеттік хатшы Гүл- ақ, трафик құрбандарына арнайы шара Əбдіқалықова Комис сия əлеу меттік қызмет көрсетуге баяндамасының бірегей лігін бағытталған ұсынымдарға назар атап өтті жəне құқық қорғау аударды. органдарының үкімет тік емес Баяндаманың таныстырыұйымдармен адам сау дасына лымына орталық мемлекеттік қарсы күрес саласындағы өзара органдардың басшылары, заң

шығарушы, атқарушы жəне сот билігі органдарының, құқық қорғау органдарының өкілдері, құқықтанушы-ғалымдар, Қазақстанда тіркелген халықаралық ұйымдар мен дипломатиялық өкілдіктердің басшылары, адвокатура, нотариат, білім жəне ғылым, денсаулық сақтау, мəдениет, бизнес жəне бұқаралық ақпарат құралдары өкілдері қатысты. (Соңы 7-бетте).

ЕЛБАСЫ ТУРАЛЫ ЕРЕН КІТАП

Елбасы беделі – ел беделі. Осы тұрғыдан қарағанда, бұл күндерде біз ел беделін биіктететін тағы бір мерейлі оқиғаға куə болғалы тұрмыз. Мəскеудің «Международные отношения» баспасынан ресейлік белгілі жазушы Сергей Плехановтың Нұрсұлтан Назарбаевтың өміріне арналған «Жібектей есілмеген жол» («Не щелковый путь») атты кітабы жарық көрді. Кітаптың аннотациясында былай делінген: «Тəуелсіз Қазақстанның Тұңғыш Президентінің қалыптасуы Кеңес Одағының өркендеуімен жəне құлдырауымен, жаңа тəуелсіз мемлекеттердің туындауымен қоса жүрген оқиғалармен байланыстыра берілген. Нұрсұлтан Назарбаевтың өмірі мен еңбек жолы көп жағдайда бұрынғы саяси жүйені жаңғыртуды қолдаған кеңес басшылығының сол кездегі топтарына тəн. Бірақ қайта құру кезеңіндегі көптеген реформаторларға қарағанда Назарбаев о бастан күйретуге емес, жасампаздыққа бағыт ұстанды. Елде орнықты татулық пен тұрақтылықты қамтамасыз ете отырып, ол қазіргі заманғы табысты мемлекетті құрды. КСРО-ның бұрынғы республикаларымен тығыз байланыстарды

сақтай отырып, Қазақстан Шығыстың жəне Батыстың шешуші елдерімен өзара тиімді əріптестік қарым-қатынастар орната білді. Семей ядролық полигонының жабылуы жəне халықаралық бейбітшілік жолындағы бастамалардағы Назарбаевтың рөлі оны қазіргі заманның белгілі жəне беделді саяси қайраткеріне айналдырды. Орыс жазушысы Сергей Плехановтың Нұрсұлтан Назарбаев туралы – адам жəне саясаткер туралы – кітабымен «Международные отношения» баспасы «Мировые лидеры» сериясын ашып отыр». Бүгін Мəскеуде аталған кітаптың тұсаукесері өтеді. Соған орай «Егемен Қазақстан» газеті С.Плехановтың «Жібектей есілмеген жол» атты 480 беттік кітабынан алынған кейбір үзін ділерді газеттің 6-бетінде оқырмандар назарына ұсынып отыр. Кітап тұсаукесерінің қалай өткені, Елбасымыз жайындағы жаңа еңбектің Ресейдің зиялы қауымына қалай əсер еткені туралы Мəскеуге арнайы жіберілген тілшіміздің таяу күндерде жарияланатын мақаласынан оқи аласыздар.


2

www.egemen.kz

20 мамыр 2015 жыл

100 НАҚТЫ ҚАДАМ «100 нақты қадам» – бұл ЖАҺАНДЫҚ ЖӘНЕ ІШКІ СЫН-ҚАТЕРЛЕРГЕ ЖАУАП және сонымен бір мезгілде, жаңа тарихи жағдайларда ҰЛТТЫҢ ДАМЫҒАН МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ ОТЫЗДЫҒЫНА КІРУІ ЖӨНІНДЕГІ ЖОСПАРЫ. «100 нақты қадам» елімізге «2050-Стратегиясын» жүзеге асыру мен ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІЛІГІН НЫҒАЙТУҒА, ЖОЛДАН АДАСПАУҒА, КҮРДЕЛІ КЕЗЕҢНЕН СЕНІМДІ ӨТУГЕ жағдай туғызатын БЕРІКТІК ҚОРЫН жасап беретін болады. Жоспардың негізгі мақсаты «АУРУЛАРДЫҢ СЫРТҚЫ БЕЛГІЛЕРІН» СЫЛАП-СИПАП ҚОЮ ЕМЕС, ОЛАРДЫ «ЖҮЙЕЛІ ЕМДЕУ» болып табылатын қоғам мен мемлекетті түбегейлі қайта өзгертуге негіз қалайды.

І. КƏСІБИ МЕМЛЕКЕТТІК АППАРАТ ҚҰРУ

1-қадам. 2-қадам. 3-қадам. 4-қадам. 5-қадам. 6-қадам.

7-қадам. 8-қадам.

МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТКЕ ҚАБЫЛДАУ РЕСІМДЕРІН ЖАҢҒЫРТУ. Мемлекеттік қызметке қабылдау ТӨМЕНГІ ЛАУАЗЫМДАРДАН басталуы тиіс. Төменгі лауазымдарға кандидаттарды реттеу және одан әрі лауазымдық өсу ІСКЕРЛІК ҚАСИЕТТЕР негізінде жүзеге асырылуы тиіс. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТ ЖӘНЕ ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ ІС-ҚИМЫЛ АГЕНТТІГІНІҢ РӨЛІН АРТТЫРУ есебінен мемлекеттік қызметке алғаш рет қабылданушыларды ІРІКТЕУ РЕСІМІН ОРТАЛЫҚТАНДЫРУ. Үш сатылы іріктеу жүйесін енгізу. 3+3 ФОРМУЛАСЫ БОЙЫНША мемлекеттік қызметке бірінші рет қабылданушылар үшін МІНДЕТТІ ТҮРДЕ СЫНАҚ МЕРЗІМІ (тиісінше үш айдан кейін және алты айдан кейін сәйкестілікті межелік бақылау). Мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын қызметінің нәтижесіне байланысты ӨСІРУ. ЕҢБЕКАҚЫНЫ НӘТИЖЕ БОЙЫНША ТӨЛЕУГЕ КӨШУ. Мемлекеттік қызметкерлер үшін – жеке жылдық жоспарларды орындау; мемлекеттік органдар үшін – стратегиялық жоспарларды орындау; министрлер және әкімдер үшін – мемлекеттік қызмет сапасының арнаулы индикаторлары, өмір сапасы, инвестиция тарту; Үкімет мүшелері үшін – интегралдық макроэкономикалық индикаторлар. Мемлекеттік қызметкерлердің ЛАУАЗЫМДЫҚ ЕҢБЕКАҚЫЛАРЫНА ӨҢІРЛІК ҮЙЛЕСТІРУ КОЭФФИЦИЕНТТЕРІН қосу Ауыстырылатын мемлекеттік қызметкерлерге лауазымдық міндеттерін атқару кезеңінде оларға ЖЕКЕШЕЛЕНДІРУ ҚҰҚЫҒЫНСЫЗ ҚЫЗМЕТТІК ПӘТЕРЛЕРДІ МІНДЕТТІ ТҮРДЕ БЕРУ.

9-қадам. 10-қадам. 11-қадам.

12-қадам. 13-қадам. 14-қадам. 15-қадам.

МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІ ТҰРАҚТЫ ТҮРДЕ ОҚЫТУ ЖҮЙЕСІН ЗАҢДЫ ТҮРДЕ БЕКІТУ – үш жылда бір рет олардың кәсіби шеберлігін арттыру. МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІ МАНСАПТЫҚ ЖОҒАРЫЛАТУ ҮШІН КОНКУРСТЫҚ НЕГІЗГЕ КӨШУ. «Б» корпусының жоғары лауазымдарына жылжыту төменгі лауазымдағы мемлекеттік қызметкерлер қатарынан тек қана конкурстық негізде жылжыту есебінен меритократия қағидатын нығайту. ШЕТЕЛДІК МЕНЕДЖЕРЛЕРДІ, ЖЕКЕМЕНШІК СЕКТОРДЫҢ ЖЕКЕЛЕГЕН МАМАНДАРЫН, ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҰЙЫМДАРДЫҢ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІ болып табылатын Қазақстан Республикасының азаматтарын мемлекеттік қызметке жіберу. Оларды тағайындау ерекше талаптар және лауазымдардың жеке кестесі бойынша жүзеге асырылуы мүмкін. Бұл қадам мемлекеттік қызметті ашық және бәсекеге қабілетті жүйе етеді. ЖАҢА ЭТИКАЛЫҚ ЕРЕЖЕЛЕРДІ ЕНГІЗУ. Мемлекеттік қызметтің жаңа Этикалық кодексін жасау. Этика мәселелері жөніндегі уәкілетті өкіл лауазымын енгізу. ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ КҮРЕСТІ КҮШЕЙТУ, сонымен бірге, жаңа заңнамалар әзірлей отырып, Мемлекеттік қызмет істері және жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің құрылымында жемқорлық құқық бұзушылықтың жүйелі түрде алдын алу және сауықтыру үшін жемқорлыққа қарсы арнайы бөлім құру. Барлық мемлекеттік органдарға, оның ішінде құқық қорғау органдарының барлық қызметкерлеріне қатысты МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТ ТУРАЛЫ ЖАҢА ЗАҢ қабылдау. Мемлекеттік қызмет туралы жаңа заң қабылданғаннан кейін ІС БАСЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІ КЕШЕНДІ АТТЕСТАТТАУДАН өткізу, кәсіби талаптарды күшейту және еңбекақы төлеудің жаңа жүйесін енгізу.

II. ЗАҢНЫҢ ҮСТЕМДІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ

16-қадам. 17-қадам. 18-қадам. 19-қадам. 20-қадам. 21-қадам. 22-қадам. 23-қадам. 24-қадам. 25-қадам.

АЗАМАТТАРДЫҢ СОТ ТӨРЕЛІГІНЕ ҚОЛЖЕТІМДІЛІГІН ЖЕҢІЛДЕТУ ҮШІН СОТ ЖҮЙЕСІ ИНСТАНЦИЯЛАРЫН ОҢТАЙЛАНДЫРУ. БЕС САТЫЛЫ СОТ ЖҮЙЕСІНЕН (бірінші, апелляциялық, кассациялық, қадағалау және қайта қадағалау жасау) ҮШ САТЫЛЫ (бірінші, апелляциялық, кассациялық) сот төрелігі жүйесіне көшу. Судья лауазымына КАНДИДАТТАРДЫ ІРІКТЕУ ТЕТІКТЕРІН КӨБЕЙТУ ЖӘНЕ БІЛІКТІЛІК ТАЛАПТАРЫН ҚАТАЙТУ. Міндетті түрдегі талап – сот істерін жүргізуге қатысудың 5 жылдық өтілі. Кәсіби дағдысы мен іскерлігін тексеру үшін ахуалдық тестілер жүйесін енгізу. Судьялыққа үміткерлер СОТТАРДА стипендия төленетін БІР ЖЫЛДЫҚ ТАҒЫЛЫМДАМАДАН өтеді. Бір жылдық тағылымдамадан кейін судья БІР ЖЫЛДЫҚ СЫНАҚ МЕРЗІМІНЕН өтеді. Оқуды және сот тәжірибесі арасындағы өзара байланысты күшейту үшін СОТ ТӨРЕЛІГІ ИНСТИТУТЫ МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУ АКАДЕМИЯСЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫНАН бөлінуі керек. Аталмыш институт Жоғарғы Соттың жанында жұмыс істеп, қызмет бабындағы судьялардың біліктілігін тұрақты түрде арттыруды қамтамасыз ететін болады. СУДЬЯЛАРДЫҢ ЕСЕП БЕРУ ТӘРТІБІН КҮШЕЙТУ. СУДЬЯЛАРДЫҢ ЖАҢА ЭТИКАЛЫҚ КОДЕКСІН жасау, соның негізінде азаматтар судьялардың әрекеттері бойынша еліміздің Жоғарғы Сотының жанынан құрылған арнайы СОТ АЛҚАСЫНА шағымдана алатын болуы керек. БАРЛЫҚ СОТ ПРОЦЕСТЕРІНЕ БЕЙНЕ ЖӘНЕ ТАСПАҒА ЖАЗУ ШАРАЛАРЫН міндетті түрде енгізу. Судьяның бейне жазуды тоқтатуға немесе аудио жазу материалдарын редакциялауға мүмкіндігі болмауы тиіс. Алқа билер соты қолданылатын салаларды кеңейту. Заңды түрде АЛҚА БИЛЕР СОТЫ МІНДЕТТІ ТҮРДЕ ҚАТЫСТЫРЫЛАТЫН қылмыстық істердің категорияларын анықтау қажет. АДАМНЫҢ ЖӘНЕ АЗАМАТТАРДЫҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ҚҰҚЫН ШЕКТЕЙТІН БАРЛЫҚ ТЕРГЕУ ҚЫЗМЕТІ ЖӨНІНДЕГІ ӨКІЛЕТТІЛІКТІ тергеу судьясына біртіндеп беруді ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ АРҚЫЛЫ СОТТА АЙЫПТАЛУШЫ ЖӘНЕ ҚОРҒАУШЫ АРАСЫНДАҒЫ ТЕҢГЕРІМДІ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ. ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ДАУЛАР БОЙЫНША жеке СОТ ІСТЕРІН ЖҮРГІЗУДІ құру. Жоғарғы Сотта ірі инвесторлар қатысатын дауларды қарау үшін ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ АЛҚАНЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ. Дубай тәжірибесі бойынша Астана қаласында AIFC ХАЛЫҚАРАЛЫҚ АРБИТРАЖДЫҚ ОРТАЛЫҒЫН ҚҰРУ. Шетелдік және халықаралық соттардың ҮЗДІК СТАНДАРТТАРЫ БОЙЫНША СОТ ІСТЕРІН ЖҮРГІЗУДІ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖОҒАРҒЫ СОТ ЖАНЫНАН БЕДЕЛДІ ШЕТЕЛДІК СУДЬЯЛАР МЕН ЗАҢГЕРЛЕР қатысатын халықаралық кеңес құру. Кеңес қазақстандық сот жүйесін жетілдіру мәселелері бойынша Жоғарғы Сотқа кеңес беріп отырады.

26-қадам. 27-қадам. 28-қадам. 29-қадам. 30-қадам.

31-қадам. 32-қадам.

33-қадам. 34-қадам.

Сот ресімдерін оңайлату және сот процестерін жеделдету үшін азаматтық-құқықтық даулар жөніндегі соттарға ПРОКУРОРДЫҢ ҚАТЫСУЫН қысқарту. Азаматтық іс жүргізу кодексіне тиісті өзгертулер енгізу. Жекеменшік сот орындаушылар институтын одан әрі дамыту. СОТ ОРЫНДАУШЫЛАРЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТІН БІРТІНДЕП ҚЫСҚАРТУ. Полиция қызметкерлерін ІСКЕРЛІК ҚАБІЛЕТТЕРІ НЕГІЗІНДЕ ІРІКТЕУ ЖҮЙЕСІН ЖАҚСАРТУ. Кәсіби дағдыларын және жеке тұлғалық қасиеттерін тексеру үшін іс басындағы полиция қызметкерлерін және қызметкерлікке кандидаттарды тестілеудің арнайы жүйесін енгізу. ҚҰҚЫҚ ҚОРҒАУ ОРГАНДАРЫНЫҢ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІН МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТ ЖҮЙЕСІНЕ ҚОСУ. Әрбір құқық қорғау қызметінің ведомстволық ерекшеліктеріне сәйкес бірыңғай қызмет ету ережесін енгізу. Жергілікті атқарушы органдарға және жергілікті қоғамдастыққа есеп беретін ЖЕРГІЛІКТІ ПОЛИЦИЯ ҚЫЗМЕТІН құру. Жергілікті полиция қызметінің өкілеттілігі: қоғамдық тәртіпті қорғау мәселелері, тұрмыстық қылмысқа қарсы тұру, жол-бақылау қызметі, ұсақ құқық бұзушылыққа атымен төзбеушілік. Жол-бақылау полициясының қызметкерлері полиция қызметкерлерінің жұмыс ауысымы кезінде атқарған ісінің барлығын жазып отыратын бейнетіркегіштермен қамтамасыз етіледі. Этикалық нормаларды бұзуға жол беретін полицейлердің іс-әрекеттеріне ШАҒЫМДАНҒАН АЗАМАТТАРДЫҢ АРЫЗЫН ҚАРАУ ЖӨНІНДЕГІ ҚОҒАМДЫҚ КЕҢЕС ЖҮЙЕСІН ҚҰРУ АРҚЫЛЫ полицияның ашықтығын қамтамасыз ету. ҚОҒАМДЫҚ КЕҢЕСТЕРДІҢ МӘРТЕБЕСІМЕН ӨКІЛЕТТІЛІГІ ЗАҢДЫ ТҮРДЕ БЕКІТІЛЕТІН БОЛАДЫ. «Қылмыстық құқық бұзу картасы» ұлттық ақпараттық жүйесі негізінде «ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚ БҰЗУ КАРТАСЫ» интернетпорталын құру. Бұл картада елімізде 1 аптадан әрі кетпейтін мерзімде жасалған барлық қылмыстық құқық бұзушылық тіркелетін болады. Бұл ҚОҒАМҒА ІШКІ ІСТЕР ОРГАНДАРЫ ЖҰМЫСЫНЫҢ ТИІМДІЛІГІН БАҚЫЛАУҒА МҮМКІНДІК БЕРЕДІ. Бас бостандығынан айыру орнынан босаған және сынақтан өту қызметіне тіркелген азаматтарды әлеуметтік оңалтудың тиімді жүйесін қалыпқа келтіру. Осындай азаматтар үшін АРНАУЛЫ ӘЛЕУМЕТТІК ҚЫЗМЕТ СТАНДАРТТАРЫН ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ОҢАЛТУДЫҢ КЕШЕНДІ СТРАТЕГИЯСЫН жасау. МЕМЛЕКЕТ-ЖЕКЕМЕНШІК СЕРІКТЕСТІГІН ДАМЫТУ ШЕҢБЕРІНДЕ пенитенциярлық инфрақұрылымды жаңғырту. Пенитенциярлық мекемелерді салуға, ұстауға және басқаруға жекеменшік секторды тарту жөнінде ұсыныстарды екшеу және халықаралық тәжірибені зерттеу.


www.egemen.kz

20 мамыр 2015 жыл

3

БАРШАҒА АРНАЛҒАН ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ МЕМЛЕКЕТ ІІІ. ИНДУСТРИЯЛАНДЫРУ ЖƏНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСІМ

35-қадам. 36-қадам.

37-қадам. 38-қадам.

39-қадам. 40-қадам. 41-қадам. 42-қадам. 43-қадам.

44-қадам. 45-қадам. 46-қадам.

47-қадам. 48-қадам.

АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІН тиімді пайдалану мақсатымен оларды нарықтық айналымға енгізу. ЖЕР КОДЕКСІНЕ ЖӘНЕ БАСҚА ДА ЗАҢ АКТІЛЕРІНЕ өзгерістер енгізу.

49-қадам.

ЖЕР ТЕЛІМДЕРІН МАҚСАТТЫ ПАЙДАЛАНУ ТҮРІН ӨЗГЕРТУГЕ РҰҚСАТ АЛУ ресімдерін жеңілдету. Ауылшаруашылық жерлерін пайдалануға тұрақты түрде мониторинг жүргізу. Барлық пайдаланылмай жатқан жерді алдағы уақытта ЖЕКЕШЕЛЕНДІРУ ҮШІН МЕМЛЕКЕТТІК ҚОРҒА БЕРУ.

50-қадам.

Салық және кеден саясатын және ресімдерін оңтайландыру. ТН СЭҚ 6 белгісіндегі біркелкі тауарлар тобы шеңберінде «0-5-12» моделі бойынша Бірыңғай кеден тарифі кедендік мөлшерлемесін қысқарту.

51-қадам.

Экспорттық және импорттық кеден рәсімдерінен өту кезінде «БІР ТЕРЕЗЕ» қағидатын енгізу. Электронды жария ету жүйесін дамыту (тауарларды кедендік тазалауға автоматтандырылған жүйені енгізу). Экспорт және импорт үшін құжаттар санын және оларды өңдеу уақытын қысқарту.

52-қадам.

КЕДЕН ЖӘНЕ САЛЫҚ ЖҮЙЕЛЕРІН ИНТЕГРАЦИЯЛАУ. Тауар салық салу мақсатында Қазақстан аумағына кірген кезеңнен бастап оны сатқанға дейін бақылауға алынады. «ПОСТФАКТУМ» КЕДЕНДІК ТАЗАЛАУ РЕЖІМІН ЕНГІЗУ. Сыртқы экономикалық қызметке қатысушы жекелеген санаттарға тауарларын жария еткенше тауарларын шығаруға мүмкіндік беру.

53-қадам.

МҮЛІКТІ ЖӘНЕ ҚАРЖЫНЫ ЗАҢДАСТЫРУ РЕСІМДЕРІН ОҢАЙЛАТУ. Қолданыстағы заңға өзгертулер және толықтырулар енгізу. 2017 жылдың 1 қаңтарынан мемлекеттік қызметкерлер үшін, одан әрі барлық азаматтар үшін КІРІСТІ ЖӘНЕ ШЫҒЫСТЫ ЖАЛПЫ ЖАРИЯЛАУДЫ КЕЗЕҢ-КЕЗЕҢМЕН ЕНГІЗУ. САЛЫҚ ДЕКЛАРАЦИЯЛАРЫН ҚАБЫЛДАУ ЖӘНЕ ӨҢДЕУДІҢ ОРТАЛЫҚ ЖЕЛІСІН ҚҰРУ. Орталық салық төлеушілердің электронды құжаттарының бірыңғай мұрағатына кіру мүмкіндігіне ие болады. ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАСҚАРУ жүйесін енгізу. Декларанттар салықты бақылау бойынша шешім қабылдау үшін тәуекел санаттарына бөлінетін болады. Жариялауды бірінші рет тапсырған жеке тұлғалар үш жыл мерзімде қайта тексерістен өтпейтін болады. ЖАНАМА САЛЫҚ САЛУ ТЕТІКТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ. Қосымша құн салығының орнына сатудан салық алуды енгізу мәселесін жан-жақты зерттеу. Кіріске және шығысқа салық есебін міндетті түрде енгізу арқылы ҚОЛДАНЫСТАҒЫ САЛЫҚ РЕЖІМІН ОҢТАЙЛАНДЫРУ. Рұқсат алуды оңтайландыру. ҚҰРЫЛЫСҚА РҰҚСАТ АЛУДЫҢ ҮШ САТЫЛЫ («30-20-10») қағидаты енгізіледі. Бірінші саты – архитектуралық жобалау тапсырмасын беру өтініш берілген күннен кейін 30 күн ішінде жүзеге асырылады. Екінші – эскиз жобаны (дизайн-жобаны) мақұлдау – 20 күнге дейін, үшінші – рұқсаттың өзі – 10 күн ішінде. Жобалау-сметалық және жобалау құжаттарын сараптамадан өткізуге байланысты МЕМЛЕКЕТТІК МОНОПОЛИЯДАН БІРТІНДЕП БАС ТАРТУ. Жобаларды сараптауды бәсекелесті ортаға тапсыру. ҚҰРЫЛЫСТЫҢ СМЕТАЛЫҚ ҚҰНЫН АНЫҚТАУДЫҢ РЕСУРСТЫҚ ӘДІСІН ЕНГІЗУ. Құрылыста баға қалыптастырудың жаңа әдісін енгізу материалдардың, бұйымдардың, жабдықтардың және еңбекақының қолданыстағы бағаға сәйкес нақты нарықтық бағасына байланысты құрылыстың сметалық құнын анықтауға мүмкіндік береді, сонымен бірге жаңа материалдармен, жабдықтармен және технологиямен сметалық-нормативтік базаны жедел жаңартуды қамтамасыз етеді.

54-қадам. 55-қадам.

56-қадам.

57-қадам. 58-қадам. 59-қадам.

60-қадам.

Кеңестік кезеңнен бері қолданылып келе жатқан ҚҰРЫЛЫСТЫҢ ЕСКІРГЕН НОРМАЛАРЫ МЕН ЕРЕЖЕЛЕРІНІҢ ОРНЫНА ЕУРОКОДТАР ЖҮЙЕСІН ЕНГІЗУ. Жаңа нормативтерді қабылдау инновациялық технологиялар мен материалдарды қолдануға, құрылыс қызметі нарығындағы қазақстандық мамандардың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, сонымен бірге құрылыс саласындағы шетелдік қызмет нарығына қазақстандық компаниялардың шығуына мүмкіндік береді. ЭЛЕКТР ЭНЕРГЕТИКАСЫ САЛАСЫН ҚАЙТАДАН ҚҰРУ, «БІРЫҢҒАЙ САТЫП АЛУШЫ» МОДЕЛІН ЕНГІЗУ. Бұл өңірлер арасындағы электр энергиясының әртүрлі тарифтерін реттеуге мүмкіндік береді. ӨҢІРЛІК ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ КОМПАНИЯЛАРДЫ (ӨЭК) ІРІЛЕНДІРУ. Бұл энергиямен қамтамасыз етудің сенімділігін арттырады, өңірлерге электр энергиясын таратудың шығынын төмендетеді, тұтынушылар үшін электр энергиясының ақысын азайтады. ЭЛЕКТР ЭНЕРГЕТИКАСЫ СЕКТОРЫНДА САЛАҒА ИНВЕСТИЦИЯ ТАРТУДЫ ЫНТАЛАНДЫРАТЫН ЖАҢА ТАРИФ САЯСАТЫН ЕНГІЗУ. Тариф құрылымын өзгерту. Тарифтерде 2 құрауыш ерекшеленеді: күрделі шығындарды қаржыландыру және электр энергиясы өндірісінің ауыспалы шығындарын жабу үшін пайдаланылатын электр энергиясы үшін төленетін ақы белгіленетін болады. Бұл «шығынды өтеу» әдісі бойынша тарифтерді бекітетін қазіргі ахуалды өзгертуге мүмкіндік береді. ЭЫДҰ СТАНДАРТТАРЫНА СӘЙКЕСТЕНДІРУ МАҚСАТТАРЫНДА МОНОПОЛИЯМЕН ҚЫЗМЕТ ЖҰМЫСЫНЫҢ ТҰЖЫРЫМДАРЫН ӨЗГЕРТУ. Қызметті жаңғырту еркін бәсекелесті дамытуға бағытталуға тиіс. КӘСІПКЕРЛЕРДІҢ МҮДДЕЛЕРІН ҚОРҒАУ ҮШІН БИЗНЕС-ОМБУДСМЕН ИНСТИТУТЫН НЫҒАЙТУ. Жаңа институттың құрамына бизнестің және Ұлттық кәсіпкерлер палатасының өкілдері кіреді. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ӘЛЕМДІК НАРЫҚҚА ШЫҒУЫ ЖӘНЕ ЭКСПОРТ ТАУАРЛАРЫ ҮШІН ӨҢДЕУ ӨНЕРКӘСІБІНЕ ЕҢ КЕМІНДЕ 10 ТРАНСҰЛТТЫҚ КОМПАНИЯНЫ ТАРТУ. Халықаралық экономикалық нысандардың жаңа мүмкіндіктері туралы халықаралық бизнесті ақпараттандыру. Экономиканың басым секторларында «зәкірлік инвесторлармен» – халықаралық стратегиялық серіктестермен («Эйр Астана», «Теңіз-Шевройл», ҚТЖ локомотивтерін шығару жөніндегі зауыт үлгісі бойынша) БІРЛЕСКЕН КӘСІПОРЫНДАР құру. Шетелдерден жоғары білікті мамандар тарту үшін АҚШ, КАНАДА, АВСТРАЛИЯ ҮЛГІСІ БОЙЫНША ҚОЛАЙЛЫ КӨШІ-ҚОН РЕЖІМІН қалыптастыру. ТУРИСТІК КЛАСТЕРЛЕР ҚҰРУДА ҮЗДІК ТӘЖІРИБЕСІ БАР стратегиялық (зәкірлік) инвесторлар тарту. ЖОЛ-КӨЛІК ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ ДАМЫТУ ЖӨНІНДЕ БІРЫҢҒАЙ ОПЕРАТОР қалыптастыру үшін стратегиялық (зәкірлік) инвесторлар тарту. МОЙЫНДАЛҒАН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЭНЕРГОСЕРВИСТІК ШАРТТАР АРҚЫЛЫ ЭНЕРГИЯ ҮНЕМДЕУ САЛАСЫНА СТРАТЕГИЯЛЫҚ ИНВЕСТОРЛАР ТАРТУ. Олардың негізгі міндеті: жеке шығындарын өтей отырып, энергия үнемдеу саласында кешенді қызмет көрсету үшін жекеменшік энергия сервистік компанияларды дамытуды ынталандыру және іс жүзінде энергетикалық шығындарды үнемдеуден қаржылай пайда табу. СҮТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДЕРІ ӨНДІРІСІН ДАМЫТУ ҮШІН СТРАТЕГИЯЛЫҚ ИНВЕСТОРЛАР ТАРТУ. Негізгі міндет: үш жыл мерзімде ТМД елдері нарығына шығарылатын өнімдерінің жартысына дейінгі экспортын қамтамасыз ету. Жұмыс селода кооперативтік өндірісті дамыту арқылы жаңазеландиялық Fronterra және даниялық Arla үлгісімен ұйымдастырылды.


4

www.egemen.kz

20 мамыр 2015 жыл

100 НАҚТЫ ҚАДАМ ІІІ. ИНДУСТРИЯЛАНДЫРУ ЖƏНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨСІМ

61-қадам. 62-қадам. 63-қадам.

64-қадам. 65-қадам.

66-қадам. 67-қадам.

68-қадам. 69-қадам. 70-қадам.

71-қадам.

72-қадам.

ЕТ ӨНДІРІСІ МЕН ӨҢДЕУДІ ДАМЫТУ ҮШІН СТРАТЕГИЯЛЫҚ ИНВЕСТОРЛАРДЫ ТАРТУ. Негізгі міндет шикізат базасын дамыту және өңделген өнімдерді экспорттау. Экономиканың шикізаттық емес салаларындағы орта бизнестің нақты көшбасшы компанияларын қолдауға бағытталған «ҰЛТТЫҚ ЧЕМПИОНДАР» БЕЛСЕНДІЛІГІН ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ. Бизнес-көшбасшыларды айқындау ноу-хау трансфері үшін біліктілік орталықтарын құру мүмкіндігін береді. ҒЫЛЫМДЫ ҚАЖЕТ ЕТЕТІН ЭКОНОМИКАНЫҢ НЕГІЗІ РЕТІНДЕ ЕКІ ИННОВАЦИЯЛЫҚ КЛАСТЕРДІ ДАМЫТУ. НАЗАРБАЕВ УНИВЕРСИТЕТТЕ «АСТАНА БИЗНЕС КАМПУСТА» ҒЫЛЫМИ ОРТАЛЫҚТАРЫ МЕН ЗЕРТХАНАЛАР ОРНАЛАСТЫРЫЛАДЫ. Олар бірлескен ғылыми-зерттеу жобаларын және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды жүргізуге, сондай-ақ, оларды коммерцияландыруға қызмет етеді. Нақты өндірістік жобаларды жүзеге асыру үшін инновациялық технологиялар паркі жергілікті және шетелдік жоғары технологиялы компанияларды тартатын болады. ӨНДІРІСКЕ ИННОВАЦИЯЛАР ЕНГІЗУ ЖӨНІНДЕГІ ЖҰМЫСТАРДЫ ҚАРЖЫЛАНДЫРУ ТЕТІКТЕРІ бар «Ғылыми және (немесе) ғылыми техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыру туралы» Заң әзірленеді. Ғылыми гранттар мен бағдарламалар құрылымдары индустриялық-инновациялық даму мемлекеттік бағдарламасының қажеттілігіне орай қайта бағытталады. ҚАЗАҚСТАНДЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КӨЛІК-КОММУНИКАЦИЯЛЫҚ АҒЫМДАРҒА ИНТЕГРАЦИЯЛАУ. «ЕУРАЗИЯЛЫҚ ТРАНСКОНТИНЕНТАЛДЫҚ ДӘЛІЗ» МУЛЬТИМОДЕЛДІК КӨЛІК ДӘЛІЗІН ҚҰРУ жөніндегі жобаны іске қосу. Ол Азиядан Еуропаға жүктер транзитін кедергісіз жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Көлік дәлізі: бірінші бағыт – Қазақстан аумағы арқылы Ресей Федерациясына және одан әрі Еуропаға өтеді. Екінші бағыт – Қазақстан аумағы арқылы Қорғастан Ақтау портына дейін, одан әрі Каспий теңізі мен Әзербайжан, содан соң Грузия арқылы. Жобаға болашақта 2014 жылдың аяғында құрылған Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкін тарту. Халықаралық авиациялық хаб құру. Стратегиялық инвесторды тарту арқылы Алматы іргесінен ӘЛЕМДІК СТАНДАРТҚА СӘЙКЕС КЕЛЕТІН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЖАҢА ӘУЕЖАЙ салынатын болады.

73-қадам. 74-қадам. 75-қадам. 76-қадам.

77-қадам. 78-қадам. 79-қадам. 80 -қадам.

«ЭЙР АСТАНА» ӘУЕ ТАСЫМАЛДАУШЫ ЖӘНЕ «ҚТЖ» ҰЛТТЫҚ КОМПАНИЯЛАРЫН ІРІ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ОПЕРАТОР РЕТІНДЕ ДАМЫТУ. «Эйр Астана» халықаралық бағыттарға ыңғайластырылады және әлемнің негізгі қаржы орталықтарына (Нью-Йорк, Токио, Сингапур) жаңа бағыттар ашады. «Эйр Астананың» дамуы «ҚТЖ»-ның баламалы маршруттарды дамыту жөніндегі жоспарымен үйлестіріледі, бұл жүктерді жеткізу құнын екі еседен астам төмендетуге мүмкіндік береді. Қазақстан арқылы әуе транзитінің тартымдылығын арттыру үшін ӘУЕ ТАСЫМАЛЫН МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ ТИІМДІЛІГІН жақсарту. Азаматтық авиация комитетінің қызметі британ азаматтық авиациясы мемлекеттік агенттігінің және ЕО авиация қауіпсіздігі агенттігінің үлгілеріне бағдарланатын болады.

81-қадам.

Астананы зерттеушілерді, студенттерді, кәсіпкерлерді, барлық өңірлерден туристерді тартатын ЕУРАЗИЯНЫҢ ІСКЕРЛІК, МӘДЕНИ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМИ ОРТАЛЫҒЫНА АЙНАЛДЫРУ. Мұнымен бірге қалада әуежайдың жаңа терминалын қоса алғанда, қазіргі замандық халықаралық көліктік-логистикалық жүйе құрылады. ASTANA EXPO – 2017 инфрақұрылымдары арқауында АРНАУЛЫ МӘРТЕБЕ БЕРЕ ОТЫРЫП, АСТАНА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАРЖЫ ОРТАЛЫҒЫН (АІҒС) ҚҰРУ. Қаржы орталығының ерекше заңды мәртебесін Конституцияда бекіту. Орталықтың ТМД, сондай-ақ, Батыс және Орталық Азияның барлық өңірлерінің елдері үшін ҚАРЖЫ ХАБЫ ретінде қалыптастыру. ӨЗІНДІК ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ БАР ТӘУЕЛСІЗ СОТ ЖҮЙЕСІН ҚҰРУ, ол ағылшындық құқық қағидаттарымен қызмет істейтін болады. Судьялар корпусы шетелдік мамандардан құрылады. БОЛАШАҚТА ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚАРЖЫ ХАБЫ ӘЛЕМНІҢ 20 АЛДЫҢҒЫ ҚАТАРЛЫ ҚАРЖЫ ОРТАЛЫҚТАРЫНЫҢ ҚАТАРЫНА ЕНУІ ТИІС. Қаржы орталығының даму стратегиясын КАПИТАЛ НАРЫҚТАРЫНА ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ ЖӘНЕ ИСЛАМДЫҚ ҚАРЖЫЛАНДЫРУ мамандығына сәйкес әзірлеу. Элиталық қаржы қызметінің жаңа түрлерін, соның ішінде private banking активтерді басқару саласындағы қызметтерді дамыту. Орталыққа либералды салық режімін енгізу. Офшорлық қаржылық орталық құрылуы мүмкін. Дубайдың үлгісі бойынша инвестициялық резиденттік қағидатын енгізу. Қаржы орталығы аумағында ресми тіл ретінде ағылшын тілін енгізу. Орталықтың дербес заңдылықтары АҒЫЛШЫН ТІЛІНДЕ ЖАСАЛЫНУЫ ЖӘНЕ ҚОЛДАНЫЛУЫ тиіс.

82 -қадам.

83-қадам. 84-қадам.

Қаржы орталығының халықаралық көліктік қолжетімділігін қамтамасыз ету. Қаржы орталығының ЖЕТЕКШІ ҚАРЖЫ ОРТАЛЫҚТАРЫМЕН ЖҮЙЕЛІ ЖӘНЕ ЖАЙЛЫ ӘУЕ ҚАТЫНАСЫ жүйесін құру. ПАЙДАЛЫ ҚАЗБАЛАР ҚОРЫ ЖӨНІНДЕ ЕСЕП БЕРУДІҢ CRIRSCO ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАР ЖҮЙЕСІН ЕНГІЗУ арқылы жер қойнауларын пайдалану саласының мөлдірлігі мен болжамдылығын арттыру. Пайдалы қазбалардың барлық түрлері үшін үздік әлемдік тәжірибені пайдалана отырып, КЕЛІСІМДЕР ЖАСАСУДЫҢ ОҢТАЙЛАНДЫРЫЛҒАН ӘДІСІН енгізу. ЭЫДҰ елдері стандарттарының негізінде адам капиталының сапасын көтеру, 12 ЖЫЛДЫҚ БІЛІМ БЕРУДІ кезең-кезеңімен ЕНГІЗУ, функциялық сауаттылықты дамыту үшін мектептегі оқыту стандарттарын жаңарту. Жоғары сыныптарда жанбасылық қаржыландыруды енгізу, табысты мектептерді ынталандыру жүйесін құру. Экономиканың алты негізгі саласы үшін ОН АЛДЫҢҒЫ ҚАТАРЛЫ КОЛЛЕДЖ БЕН ОН ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРНЫНДА білікті кадрларды әзірлеу, кейіннен бұл тәжірибені еліміздің басқа оқу орындарына тарату. Назарбаев Университеті тәжірибесін ескере отырып, ЖОО-ЛАРДЫҢ АКАДЕМИЯЛЫҚ ЖӘНЕ БАСҚАРУШЫЛЫҚ ДЕРБЕСТІГІН кезең-кезеңімен кеңейту. Коммерциялық емес ұйымдардағы жекеменшік ЖОО-ларын халықаралық тәжірибеге сәйкес трансформациялау. Білім беру жүйесінде – жоғары сыныптар мен ЖОО-ларда ағылшын тілінде оқытуға кезең-кезеңмен көшу. Басты мақсаты – ДАЯРЛАНАТЫН КАДРЛАРДЫҢ БӘСЕКЕЛЕСТІК ҚАБІЛЕТІН АРТТЫРУ ЖӘНЕ БІЛІМ БЕРУ СЕКТОРЫНЫҢ ЭКСПОРТТЫҚ ӘЛЕУЕТІН КӨТЕРУ. МІНДЕТТІ ӘЛЕУМЕТТІК МЕДИЦИНАЛЫҚ САҚТАНДЫРУДЫ ЕНГІЗУ. Мемлекет, жұмыс беруші және азаматтың ынтымақтасқан жауапкершілігі қағидаты негізінде денсаулық сақтау жүйесінің қаржылық орнықтылығын күшейту. Бастапқы медициналық-санитарлық көмекті (БМСК) басымдықпен қаржыландыру. Бастапқы көмек аурудың алдын алу және ерте бастан күресу үшін ұлттық денсаулық сақтаудың орталық буынына айналады. ЖЕКЕМЕНШІК МЕДИЦИНАНЫ ДАМЫТУ, МЕДИЦИНАЛЫҚ МЕКЕМЕЛЕРГЕ КОРПОРАТИВТІК БАСҚАРУДЫ ЕНГІЗУ. Бәсекелестік есебінен қызметтің қолжетімділігі мен сапасын көтеру мақсатында әлеуметтік медициналық сақтандыру жағдайындағы бастапқы медициналық әлеуметтік көмекті қаржыландыру – бәсеке есебінен медициналық ұйымдардың корпоративтік басқару қағидаттарына көшуін қамтамасыз етеді. Мемлекеттік медициналық ұйымдарды жекешелендіруді ынталандыру, мемлекеттік емес ұйымдар арқылы тегін медициналық көмектің кепілдендірілген көлемін беруді кеңейту. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ДАМУ МИНИСТРЛІГІ ҚАСЫНАН МЕДИЦИНАЛЫҚ ҚЫЗМЕТ САПАСЫ БОЙЫНША БІРЛЕСКЕН КОМИССИЯНЫ ҚҰРУ. Басты мақсат: медициналық қызмет көрсетудің алдыңғы қатарлы стандарттарын енгізу (емдеу хаттамалары, кадрлар әзірлеу, дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету, сапаны және қолжетімділікті бақылау). Еңбек қатынастарын ырықтандыру. Жаңа ЕҢБЕК КОДЕКСІН әзірлеу. ӘЛЕУМЕТТІК КӨМЕКТІ ОНЫҢ АТАУЛЫ СИПАТЫН КҮШЕЙТЕ ОТЫРЫП, ОҢТАЙЛАНДЫРУ. Әлеуметтік көмек тек оған шынымен зәру азаматтарға ғана берілетін болады. Кірісі төмен еңбекке қабілетті азаматтарға мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек тек олардың еңбекке ықпал ету және әлеуметтік бейімдеу бағдарламаларына белсенді қатысуы жағдайында ғана берілетін болады.


www.egemen.kz

20 мамыр 2015 жыл

5

БАРШАҒА АРНАЛҒАН ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ МЕМЛЕКЕТ IV. БІРТЕКТІЛІК ПЕН БІРЛІК

85-қадам. 86-қадам.

87-қадам.

88-қадам.

«МӘҢГІЛІК ЕЛ» патриоттық актісі жобасын әзірлеу. ҚАЗАҚСТАН ХАЛҚЫ АССАМБЛЕЯСЫНЫҢ «ҮЛКЕН ЕЛ – ҮЛКЕН ОТБАСЫ» КЕҢ КӨЛЕМДІ ЖОБАСЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ, ол қазақстандықтардың біртектілігін нығайтады және азаматтық қоғамның бүтіндігін қалыптастыру үшін жағдай туғызады. Бұл барлық жұмыстар Қазақстан Республикасының туристік саласын дамытудың 2020 жылға дейінгі тұжырымдамасын (ішкі туризмді дамытуды қоса есептегенде) және «Астана – Еуразия жүрегі», «Алматы – Қазақстанның еркін мәдени аймағы», «Табиғат бірлігі және көшпелі мәдениеттер», «Алтай інжулері», «Ұлы Жібек жолын қайта жаңғырту», «Каспий қақпасы» өңірлік мәдени-туристік кластерлерін құруды жүзеге асырумен байланыстырылады. Азаматтық біртектілікті нығайтудың «МЕНІҢ ЕЛІМ» ұлттық жобасын әзірлеу және жүзеге асыру, оның аясында технологиялық жобалар серияларын іске асыру қарастырылатын болады. Соның бірі – «ҚАЗАҚСТАН ЭНЦИКЛОПЕДИЯСЫ» КЕҢ КӨЛЕМДІ ИНТЕРНЕТ ЖОБАСЫН ҚҰРУ. МҰНДАҒЫ БАСТЫ МАҚСАТ – ӘРБІР АЗАМАТҚА ЖӘНЕ ШЕТЕЛДІК ТУРИСКЕ ЕЛ ТУРАЛЫ КӨБІРЕК БІЛУГЕ КӨМЕКТЕСУ. Порталға Қазақстан бойынша 3D бейне турлары, елдің тарихы мен мәдениеті, қызықты оқиғалары және қарапайым қазақстандықтардың өмірі туралы ақпараттар орналастырылады. Портал бір есептен елдің «сапарнама карточкасына», ұлттық жол көрсетушісіне, қызықты азаматтар үшін ұлттық құрмет тақтасына және виртуалды хабарласу тұғырнамасына айналады.

89-қадам. 90-қадам.

Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамы идеясын алға жылжыту жөніндегі ұлттық жобаны әзірлеу және жүзеге асыру, ол «НҰРЛЫ ЖОЛ» инфрақұрылымдық даму, ИНДУСТРИЯЛАНДЫРУДЫҢ екінші бесжылдығы бағдарламаларын, сондай-ақ, тәуелсіздік жылдарында мемлекеттік саясаттың арқасында еңбек, кәсіпкерлік, ғылым мен білім және басқа да кәсіптік қызметтерде жоғары нәтижелерге қол жеткізген қазақстандықтардың (біздің заманымыздың батырларының) табыстарының дербес тарихын ескере отырып, ЖАЛПЫҒА ОРТАҚ ЕҢБЕК ҚОҒАМЫ ИДЕЯЛАРЫН ІЛГЕРІЛЕТУГЕ, индустрияландырудың және «Қазақстан-2050» Стратегиясын жүзеге асырудың мемлекеттік саясаты талаптарына жауап бере алатын жұмысшы және кәсіптік-техникалық мамандықтардың артықшылықтары мен танымалдылығын насихаттауға бағытталады. «НҰРЛЫ БОЛАШАҚ» ұлттық жобасын әзірлеу және жүзеге асыру. Мектептік білім берудің қолданыстағы оқу бағдарламаларына МӘҢГІЛІК ЕЛ ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫН ЕНГІЗУ. Бес институттық реформаны, сондай-ақ, БАҚ-тағы, интернеттегі, бұқаралық ақпараттың жаңа буындарындағы, сондай-ақ, әлеуметтік желілердегі қазақстандық біртектілік идеяларын жүзеге асыруды АҚПАРАТТЫҚ ҚАМТУ ЖӘНЕ ІЛГЕРІЛЕТУ.

V. ЕСЕП БЕРЕТІН МЕМЛЕКЕТТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ

91-қадам.

92-қадам.

93-қадам.

94-қадам. 95-қадам.

96-қадам.

Мониторингтің, бағалау мен бақылаудың стандартталған және азайтылған ресімдері аясында МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУДАН НАҚТЫ НӘТИЖЕЛЕР БОЙЫНША МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУҒА КӨШУ. Тәртіптік бақылау жүйесі тек қана мақсатты индикаторларға қол жеткізуді бақылауға негізделуі тиіс. РЕСІМДІК СИПАТТАҒЫ БАРЛЫҚ ТАПСЫРМАЛАР МЕН АРАЛЫҚ БАҚЫЛАУ ТАРАТЫЛАТЫН БОЛАДЫ. Мемлекеттік органдарға олардың алдына қойылған мақсаттық индикаторларға қол жеткізу жөніндегі қызметінде дербестік беріледі.

97-қадам.

МЕМЛЕКЕТТІК ЖОСПАРЛАУДЫҢ ЫҚШАМ ЖҮЙЕСІН ҚҰРУ. Жекелеген салалық бағдарламалардың мемлекеттік бағдарламаларға интеграциялануымен МЕМЛЕКЕТТІК БАҒДАРЛАМАЛАР САНЫН ҚЫСҚАРТУ. САЛАЛЫҚ БАҒДАРЛАМАЛАР, сондай-ақ, мемлекеттік органдардың СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЖОСПАРЛАРЫ ЖОЙЫЛАДЫ. СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЖОСПАРЛАР мен аумақтық даму бағдарламасын негізгі мақсатты индикаторлар бөлігінде ҚАЙТА ПІШІНДЕУ.

98-қадам.

АУДИТ ПЕН МЕМЛЕКЕТТІК АППАРАТ ЖҰМЫСТАРЫН БАҒАЛАУДЫҢ ЖАҢА ЖҮЙЕСІН енгізу. Мемлекеттік бағдарламаларды бағалау үш жылда бір рет жүргізілетін болады. Мемлекеттік органдардың нәтижелілігін бағалау стратегиялық жоспарлар бойынша жылмажыл жүзеге асырылады. «Мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы» Заң қабылдау. Есеп комитеті бірінші сыныпты әлемдік аудиторлық компаниялардың модельдері бойынша жұмыс істейтін болады және ағымдық операциялық бақылаудан кетеді.

99-қадам.

«Ашық үкіметті» енгізу. АҚПАРАТҚА ҚОЛЖЕТІМДІЛІК ТУРАЛЫ ЗАҢДЫ ӘЗІРЛЕУ, ол мемлекеттік органдар иелігіндегі тек мемлекеттік құпия мен заңмен қорғалатын басқа да ақпараттардан өзге кез келген ақпараттың ашықтығын қамтамасыз етеді. Мемлекеттік органдар басшыларының халық алдында СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЖОСПАРЛАР ЖӘНЕ АУМАҚТЫҚ ДАМУ БАҒДАРЛАМАЛАРЫНЫҢ МАҢЫЗДЫ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ҚОЛ ЖЕТКІЗІЛГЕНДІГІ ТУРАЛЫ ЖЫЛ САЙЫНҒЫ АШЫҚ БАЯНДАМАЛАР ЖАСАУЛАРЫН және олардың есептерін ресми веб-сайттарда орналастыруды тәжірибеге енгізу. Ұлттық ЖОО-лар басшыларының өз қызметтері туралы оқушылар, жұмыс берушілер, қоғам өкілдері мен БАҚ алдында жылма-жыл есеп берулерін тәжірибеге енгізу.

100-қадам.

ОРТАЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК ОРГАНДАРДЫҢ СТАТИСТИКАЛЫҚ БАЗАЛАРЫ мәліметтеріне ОНЛАЙН-қолжетімділікті қамтамасыз ету. Барлық бюджеттік және топтастырылған қаржылық есеп, сыртқы қаржы аудитінің нәтижелері, мемлекеттік саясат тиімділігін бағалау қорытындылары, мемлекеттік қызметтің сапасын қоғамдық бағалау нәтижелері, республикалық және жергілікті бюджеттің орындалуы туралы есеп ЖАРИЯЛАНАТЫН БОЛАДЫ.

Өзін-өзі реттеу мен жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту арқылы АЗАМАТТАРДЫҢ ШЕШІМДЕР ҚАБЫЛДАУ ҮДЕРІСІНЕ ҚАТЫСУ МҮМКІНДІГІН КЕҢЕЙТУ. МЕМЛЕКЕТКЕ ТӘН ЕМЕС ҚЫЗМЕТТЕРДІ БӘСЕКЕЛЕСТІК ОРТАҒА және өзін-өзі реттеуші ұйымдарға беру. Үкімет мемлекетке тән емес және басы артық қызметтерді қысқарту есебінен неғұрлым ықшам бола түседі. Селолық округ, ауыл, село, кент, аудандық маңыздағы қала деңгейінде ЖЕРГІЛІКТІ ӨЗІН-ӨЗІ БАСҚАРУДЫҢ ДЕРБЕС БЮДЖЕТІ ЕНГІЗІЛЕТІН БОЛАДЫ. Облыс орталықтарында және республикалық маңыздағы қалаларда азаматтардың тиісті бюджеттік жобаларын талқылауға қатысуының тетіктері жұмыс істейді. МЕМЛЕКЕТТІК ОРГАНДАР МЕН ӘКІМДЕР ЖАНЫНДАҒЫ ҚОҒАМДЫҚ КЕҢЕСТЕРДІҢ стратегиялық жоспарлар мен аумақтық даму бағдарламаларын; бюджеттерді, есептерді, мақсатты индикаторларға қол жеткізуді, азаматтардың құқықтары мен еркіндіктерін қозғайтын нормативтік-құқықтық актілер жобаларын; бағдарламалық құжаттар жобаларын талқылау бөлігіндегі рөлдерін күшейту. ҚОҒАМДЫҚ КЕҢЕСТЕРДІҢ ӨКІЛЕТТІКТЕРІ мен мәртебесін заңмен бекіту, мемлекеттік шешімдерді қабылдау ашықтығын арттыру. Канададағы Canada Service және Австралиядағы Centrelink үлгісі бойынша МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТТЕРДІҢ БІРЫҢҒАЙ ПРОВАЙДЕРІНЕ АЙНАЛАТЫН «АЗАМАТТАР ҮШІН ҮКІМЕТ» МЕМЛЕКЕТТІК КОРПОРАЦИЯСЫН құру. Мемлекеттік корпорация халыққа қызмет көрсететін барлық орталықтарды бір жүйеге интеграциялайды. Қазақстан азаматтары МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТТЕРДІ БІР ЖЕРДЕН алатын болады. Мемлекеттік қызметті САПА МЕНЕДЖМЕНТІ ISO 9000 СЕРИЯСЫНА СӘЙКЕС халықаралық сертификаттау.

ІСКЕ АСЫРУ ТЕТІГІ • Ел Президенті жанынан жедел түрде құрамы отандық және шетелдік сарапшылардан тұратын, БЕС ЖҰМЫС ТОБЫНАН жасақталған жаңғырту жөніндегі ҰЛТТЫҚ КОМИССИЯ ҚҰРЫЛДЫ. • Ұлттық комиссия БЕС ИНСТИТУТТЫҚ РЕФОРМАНЫ КЕЗЕҢ-КЕЗЕҢІМЕН ОРЫНДАУДЫ КЕЛІСІЛГЕН БАСҚАРУ бойынша жүзеге асыруы тиіс. Ол мемлекеттік органдардың, бизнес-сектор мен азаматтық қоғамның өзара тиімді іс-қимылын қамтамасыз етеді.

• Ұлттық комиссия ТҰЖЫРЫМДАМАЛЫҚ ШЕШІМДЕР ҚАБЫЛДАП, ІС-ҚИМЫЛДЫҢ НАҚТЫ ЖОСПАРЫН АЙҚЫНДАУЫ тиіс. Оның ұсыныстары ел Президенті тарапынан бекітілетін болады. Бекітілген шешімдерді орындау үшін жедел түрде ПАРЛАМЕНТ ТАРАПЫНАН ЗАҢДАР, ҮКІМЕТ ТАРАПЫНАН ҚАУЛЫЛАР ҚАБЫЛДАНАТЫН БОЛАДЫ.

• Ұлттық комиссия жанынан БЕДЕЛДІ ШЕТЕЛДІК САРАПШЫЛАР ҚАТАРЫНАН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ КОНСУЛЬТАТИВТІК КЕҢЕС жасақтау қажет. Аталған кеңес ұсынымдар жасап, реформаларды орындау НӘТИЖЕЛЕРІНІҢ ТӘУЕЛСІЗ ЖҮЙЕЛІ МОНИТОРИНГІН жүзеге асыратын болады.

• Министрлер мен әкімдердің шешуші бастамаларын тиімді жүзеге асырулары ҰЛТТЫҚ КОМИССИЯ ТАРАПЫНАН ҚАТАҢ ҚАДАҒАЛАНАТЫН болады.

• Ұлттық комиссияның жұмыс органы етіп ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕМЬЕР-МИНИСТРІНІҢ КЕҢСЕСІН айқындау қажет.


6

www.egemen.kz www.egemen.kz

20 мамыр 2015 жыл

ЖІБЕКТЕЙ ЕСІЛМЕГЕН ЖОЛ (Сергей Плехановтыѕ Елбасымыз Нўрсўлтан Назарбаев туралы кітабынан їзінділер)

Тағайындалғаннан кейін небəрі біржарым жыл ғана өтті, ал Бірінші мен премьердің қарым-қатынасы мейлінше өзгерді. Қонаев көз алдына елестеткен айтқанынан шықпайтын үкімет басшысының орнына, оның жанында іштегі кикілжіңді сыртқа шығаруға қабілетті адам пайда болды. Ал кикілжіңдер едəуір жиналып қалған болатын. Тіректерінің бірі бүкіл Кеңес Одағындағы сияқты Қазақстанда да Брежневтің адал əріптесі болған тоқырау жылдарында елеулі өзгерістердің болғаны сондай, оларды тек соқыр адамның ғана байқамауы жəне мойындамауы мүмкін еді. Қонаев соқыр болған жоқ, керісінше, республикалық номенклатурадағы есімдері көбірек немесе азырақ белгілі қайраткерлердің əрқайсысының ішкі сырларын жақсы білді. Бірақ біртіндеп бойға сіңген кремльдік шалдардың мүддесіне орай, бəрінен де бұрын «қымбатты Леонид Ильич жолдасты» алаңдатудан қорқып, шындықты əсірелеп көрсету дағдысы өзін өсіріп шығарған жүйеге адал қызмет еткен Қонаевтың өзінің екінші болмысына айналды. Сталин өлгеннен кейінгі жылдары қалыптасқан билік табиғаты осындай болатын. Билеуші топ бəрінен бұрын тыныштықты қалады, ал кез келген əділет іздеуші жүйе тұрақсыздығының себепкері ретінде танылды. «Не, саған басқалардан көп керек пе?» дейтін еді жұмысшылар қарапайым түрде өздерінің шамадан тыс пысықай жолдасына. Неғұрлым тісқаққан бюрократтар қызмет бабындағы əріптесіне де, бір-біріне де ешқашан мұндайды айтпас еді, оның есесіне қауіп-қатерді аңға тəн иісшілдікпен сезінді, бүлікшілді жолатпайтын ынтымақтастық өрісін бір ғана биотокпен жасап отырды. «Жұмыс істеуге кедергі келтірмеңдер» – осынау кеңестік бюрократтық қалтарыстардың тар əлемінде қалыптасқан тылсым тіркес демократия кезеңіне дейін жетті. Бірақ ендігі жерде оны корпоративтік жаймашуақ тірлікті бұзғысы келгендерге қарсы қалқан ретінде қолданатын болды. Қонаевтың «ерте жетілген жасты» өзінің тезге салу ниетін ашық түрде білдіргеніне қарамастан, Назарбаевта өз қарсыласына деген жеккөрушілік болған жоқ. Ол тіпті өзінің кей кезде қарт жауынгерге таңқалатынын аңғарды. Шынында да, қайраткердің таңғажайып үлгісі тазартулармен жəне жаппай қуғын-сүргінмен қыздырылған саяси ретортада өсіп шыққан болатын. Тіпті олар тоқтағаннан кейін де, БКП (б)-нің қайнатуынан шыққан тұқым партиялық билеушілердің одан кейінгі буынында да өздігінен өсіп-өнуді жалғастыра берді. Назарбаев егер жауласпай, ынтымақты қызмет істейтін болса, республика басшылығында екі дербес ойыншының тұруы əбден мүмкін екенін өзінің барлық іс-қимылдарымен дəлелдеді. Бұл прагматиктің ой қисыны болатын. Бірақ ол өз өмірінің үлкен бөлігін биліктің өзіне сай пирамидасын қалыптастыруға арнаған адам үшін үйлеспейтін дүние болып шықты. Бұл фигурада екі шыңның болуы мүмкін емес! Қалыпты пікірсайысты ол өз беделіне жасалған қастандық ретінде қабылдады. Оның іс-əрекеттеріне тартыс қисыны басшылық етті. Оған сəйкес қарсыластардың тек біреуі ғана қалуы тиіс болатын... *** Ол есікті ашып, ішке енді. Біріншінің қою көк костюмді көмекшісі терезеден жалт бұрылды, бейне-бір кінəсі ашылып қалғандай, жүзінде аздаған ыңғайсызданғандық бар. – Геннадий Васильевич сізді Камалиденовтің кабинетінде күтіп отыр, – деді де кешірім сұрағандай жымиыспен: – Бұл жерден алаң көрінбейді, ал ана жерден – алақанға салғандай... Бюро мүшелері де онымен бірге, – дегенді қосып қойды. Көмекші жүгіре басып ізеттілікпен дəлізге шығатын есікті ашты. Назарбаев екі жарым жыл бұрын өзі отырған кабинетке қарай дəлізбен асықпай адымдай жөнелді. Ол совминге ауысқаннан кейін алаңға қарайтын қолайлы орын-жайды «идеолог» Камалиденов иеленген болатын. Колбин қуатты келген быртық саусақтарын тіреп, кеңес өткізетін үстелдің жанында тұр. Бойшаң, беті домбаздау біткен түксиген еркек. Түрі кəдімгі обком хатшысының түрі. Бірақ республикалық компартияның бірінші хатшысының түріне келе қоймайды. Еңсегей бойлы Димаш Ахмедұлынан кейін... Ол алып тұлғалы болатын, əр қимылы билеушіге тəн жəне сонымен бірге, ақсүйектіктік қарапайымдылық бар еді. Қалай дегенде де ұзақ уақыт бірінші тұлға болу – ол əншейін айта салар нəрсе емес. Назарбаев кіріп келгенде үс тел басында отырған Қазақстан компартиясы Бюросының бірнеше мүшесі біреу əмір еткендей бастарын есік жаққа

бұрды. Сөйтіп, идеология жөніндегі хатшының кең кабинетімен жүріп бара жат қанда оны көздерімен шығарып салды. Колбин қолын үстелден алып, мейманға ұсынды. – Барлығы дерлік жиналды, сізді күтіп отырмыз, Нұрсұлтан Əбішұлы, – терезе жақты қолымен нұсқады. – Мына спектакль туралы не айтасыз? Ыңғайсыз. Менің түсінгім келе тіні, оларға ым жасаған кімдер, олар республикалық ОК-дағы кадрлар орналасуын қайдан біледі... Бұл сөзге не айтарсың? Онсыз да бəрі түсінікті болатын. Кремлдік арманшылдар құлаштарын сермеген бетімен лай суға былш етті. «Ыңғайсыз» – сірə, Горбачевті төсегінен тұрғызған болар. Қайдан ыңғайлы бола қойсын!.. Шеру басталғаннан кейінгі алғашқы минуттарда болған осынау қысқа əңгімені Назарбаев кейін талай рет еске алды. Дəл сол жолы, Колбиннен шығып, Орталық Комитеттің дағдыдан тыс бос дəлізінде өзді-өзімен жеке қалған ол өзін алғаш рет тік жартастың жиегінде тұрғандай сезінді. Бұған дейін басынан өткендердің бірде-бірінің 1986 жылдың 17 желтоқсанындағы түнеріңкі салқын таңда оның көз алдында болған оқиғалармен салыстыруға да келмейтінін сезінді. *** Қазақстан тəуелсіздік табалдырығында тұрған уақытта Ли Куан Ю үкімет басшысы лауазымынан кеткен болатын. Ол Нұрсұлтан Назарбаевтың шақыруын қуана қабыл алды жəне 1991 жылдың мамырында Алматыға келді. Республикадағы ахуалмен танысқан Сингапур саясатының патриархы Министрлер кеңесінде жұмыс істейтін жас экономистердің алдында лекция оқуға өз келісімін берді. 69 жастағы саясаткер өзінің қуатымен жəне ойпайымдарының айқындығымен аудиторияны таңқалдырды. «Ескі когортадан шыққан біздің көптеген кадрларымыз болып жатқан оқиғалардың енді беті қайтпайтынын түсінген жоқ. Соншама жылдар бойы бүкіл əлемнен жабық бола отырып, біз жаһандану қатерін толық мөлшерде сезіне алған жоқпыз. Оның мүмкіндіктерін де түсіне алмадық. Бізде өзіне тəн «ашық əлемде өмір сүру тəжірибесі» болған жоқ. Сингапур премьер-министрінің 1991 жылғы лекциясы біз үшін ұзақ мерзімді мемлекеттік стратегияларды əзірлеуде бағдарға айналды. Бізге өзіміздің даму жолымызды табу үшін қандай мақсатқа қол жеткізгіміз келетінін анықтап алу қажет болды». Назарбаевтың бұл ретте сингапурлық мейманның саяси институттар алмасу туралы салиқалы пікірін айрықша атап өтуі назар аударарлық. Əлі де өзі жаңадан ие болған кезекті қасаң қағидасына жармасып жүрген Горбачевқа қарағанда ол оның демократияның өзіндік құндылығы туралы пайымдауымен келіскен жоқ, бірақ оған ең алдымен тиімді мемлекет құру тетіктерінің бірі ретінде қарады. «Саяси тұрақтылық бəрінен де маңызды. Азиялық қоғамда тəртіп пен реттілік біртіндеп дамуы тиіс демократиядан гөрі маңыздырақ». Бұл Ли Куан Юдің саяси кредосы болатын. Мен мұндай көзқарастың өзімнің жаныма жағатынын ешқашан жасырған емеспін. Мен əрқашанда «Алдымен экономика, одан кейін саясат» дегенді айтып отырдым. Ол үшін мені сынады да. Бірақ саясатты адамдардың əлауқаты мен тыныштығынан маңызды санаған КСРО-ның ыдырау көрінісі менің көз алдымда тұрды». «Ол мұнда аптадан астам уақыт болды, лекциялар оқыды, оның айтқандарын біреулер түсінді, біреулер түсінген жоқ. Менің өзім де ол кезде оның айтқандарының талайын түсіне алған жоқпын. «Ой, саған ұзақ жұмыс істеуге тура келеді, қаншама онжылдық керек болатынын білмеймін», деді ол біздің елден кетіп бара жатып. Бірақ кейін, жұмысымыздың нəтижелерін көргенде барып: «Сен жарадың, мен қателесіппін» деді. *** Таңқаларлығы сол – дəл осы бетбұрысты жыл Назарбаевты бүкілодақтық ауқымдағы саясаткер ретінде ашты. Оның ұлттық проблемаларға деген сындарлы көзқарасы «халықтар достығы» туралы жұртты мезі еткен əнді ыңырси созған коммунистік консерваторлардың ұстанымдарынан жəне ұлт үшін ұрандауға шыққан неше түрлі экстремистердің (армян, Балтық бойы, украин) үндеулерінен əлдеқайда өзгеше болды. Мұндай жағдайда ұлттық картаны ойнату арбауына берілу өте оңай еді, бірақ табиғи сарабдал ойшылдығы, саяси тəжірибесі мен жеке басының парасаттылығы Нұрсұлтан Назарбаевтың зиянды ұлтшылдықтан бас тартуына кепілдік берді. Осы жолға түскен тəжірибесі аз саясаткерлер

Ұзаққа созылған келісімдерден кейін бұрғылау өндірісі мен одан кейінгі өндірудің лицензиялық учаскесі үшін екі жарым мың шаршы километр алаң бөлу жөнінде мəмілелік шешім табылды. Қазақстанға аударылатын қаржы нормасын одақтық министрлік келісімінде қарастырылғанмен салыстырғанда айтарлықтай арттыру қажеттігі де ескерілді. Америкалық тарап қазақстандық президенттің айтқанынан қайтпайтын жəне қатаң əріптес екенін бірден сезінді. Тіпті, Вашингтонның билік құрылымдарындағы жақсы байланыстар да «Шевронға» келіссөздер үстелінде артықшылықтар бере алған жоқ. Назарбаев америкалық үкімет пен президент жанындағы жоғары лауазымды қайраткерлер тарапынан болған қысымға көнбестен əр пункт үшін тартысуға дайын болды. Ол кезде елді басқарған Джордж Буш пен оның қорғаныс министрі Ричард Чейни жəне президенттің көмекшісі Кондолиза Райс сияқты көптеген жақын қызметкерлері ірі мұнай компанияларымен тығыз байланыста болып, осы бизнесте қомақты дəулетке қол жеткізген болатын. 1992 жылы Вашингтонға өзінің алғашқы сапарында Назарбаев Ақ үйде Теңіз кен орны бойынша мұнай мəмілесіне деген етене мүдделілікті сезінді. Онымен ұзақ əңгімелескен президент Буш қазақстандық мейманның терең білімін дəл бағалады, оны «Сіз мамандығыңыз бойынша мұнайшысыз ба?» деген сұрағынан білуге болатын. «Жоқ, металлургпін», – деп жауап берді Назарбаев.

билікті, ал кейде өмірлерін де жоғалтты – Əзербайжанда Елшібай, Грузияда Гамсахурдиа, Украинада Кравчук. Айтқандай, ұлтшылдық толқынында көтерілген осынау қайраткерлерінің бірде-бірі Кеңес Одағы ауқымында елеулі тұлғаға айналған жоқ. Оның есесіне тек 1990 жылдың басында ғана шындап танымал болған Назарбаев теледидарлар экраны мен баспасөзде күндіз-түні жалт-жұлт етіп көзге түскен көптеген саясаткерлердің танымалдығын артқа тастады. Сол кезде социологтар Кеңес Одағының азаматтарына «Кімді 1990 жылдың адамы деп атауға болады?» деген сұрақ қойғанда, жауаптар мынадай түрде бөлінді: Ельцин – 41% , Горбачев – 22%, Тэтчер – 18%, Буш – 9%, Коль – 6%, Назарбаев – 3%, Саддам Хусейн – 1%. Саясаттың авансценасына енді ғана шыққан адам үшін бұл өте тамаша нəтиже. Өйткені, осы тізімдегі Назарбаевтың «қарсыластары» үлкен саясатта жылдар, кейде тіпті ондаған жылдар бойы жүрген адамдар. Ал отандық ауыр салмақтылар арасында оның алдына тек Ельцин мен Горбачев қана түсе алды. *** Халқының негізгі бөлігі түркітілді Қазақстан үшін кемалшылар үлгісі тағылым аларлықтай болатын. «Мен Ататүрік туралы бəрін де, ресейлік жəне батыстық тарихи жазбаларда жазылғандардың бəрін де оқыдым. Оның əр күнін – қалай жұмыс істегенін жəне нені жасағанын білетін шығармын» деп ойлаймын», дейді президент Назарбаев. Ол əлі кеңестік республиканың басшысы болып жүргенде Нұрсұлтан Назарбаевтың тікелей шақыруымен (Мəскеумен келіспестен) Алматыға келген алғашқы шетелдік көшбасшы түрік президенті Тұрғыт Өзал болды. Қазақстанның тəуелсіздігін алдымен таныған Түркия түркі халықтарының бауырластығы мен мəдени біртектілігін бүкіл жанжүрегімен жақтады, əрине, тарих тауқыметімен Ресей империясының, одан кейін Кеңес Одағының құрамында болған былайғы түркі тілдес ұлттардың идеологиялық, ал реті келіп жатса, саяси шамшырағы болу сияқты ішкі ниет те жоқ емес-тін. Бірақ Қазақстан президенті түрік ынтымақтастығы ішіндегі қарым-қатынастарды иерархиялық қағидат бойынша құруға деген талпыныстың жолын бірден кесті. Жас мемлекеттің анағұрлым ауқаттырақ ағайындарының көмегіне өте мұқтаж болып тұрғанына қарамастан, ол тепетеңдік қағидатын таңдайтынын кесімді түрде мəлімдеді. Бұл жайт Əзербайжан,

Қазақстан, Қырғызстан, Түрікменстан, Түркия жəне Өзбекстан басшыларының Анкарада 1992 жылы өткен саммитінде орын алды. Кездесу қорытындысы бойынша Түркітілдес мемлекеттер достастығын құру туралы хаттама өзара келісудің аз-ақ алдында тұрды, ол бойынша Түркия көшбасшы рөл атқаруға тиіс еді. Бірақ «Бізде бұған дейін бір үлкен аға болған. Ендігі жерде Қазақстан ешқашан ешкімнің кіші інісі болмайды. Сондықтан мұндай декларацияға біз қол қоймаймыз» деген Назарбаевтың сөзінен кейін ол ниеттен бас тартуға тура келді. «Пантюркизм бізге қолайлы келмейді. Біздің тіліміздің ортақ екенін, ортақ түркілік мəдениетті есімізге түсірейік жəне бір-бірімізге қол созып сауда-саттық жасайық, жақын жəне ізгілікті елдер, достар болайық. Қарым-қатынасымызды осылай қалыптастырайық», деуге тура келді», деп еске алады ол сəтті Нұрсұлтан Əбішұлы. Бұл табанды ұстаным жаттық пиғыл туындатқан жоқ, керісінше, президенттің бауырластар арасындағы беделін нығайта түсті. Түркиямен байланыстарға еш нұқсан келген жоқ, қайта, өзара тиімді əріптестік сипатына ие болды. Қазақстанға жұмыс істеуге келген түрік компаниялары қаншама! Соның арқасында қаншама қазақстандық азаматтар бизнесті жүргізудің қазіргі заманғы тəсілдері мен құрылыстың өздеріне таңсық технологияларын үйренді десеңізші! Өзі де экономикалық қиыншылықты бастан кешіп отырған Түркия, соған қарамастан Қазақстанға бауырлас ел үшін өте қажетті 300 миллион доллар несие бөлді. *** Ол кезде ешкімге мəлім емес, жер қойнауын пайдалану туралы заңнамасы жоқ, мұнай туралы заңы да жоқ елге əлеуетті инвесторларды миллиардтар салуға көндіру оңай емес болатын. Іс жүзінде ол кезде салымдар салу сенімділігінің бірден-бір кепілі жас мемлекеттің көшбасшысы ғана бола алатын еді. Назарбаев «Шеврон» компаниясының басшылығына сондай əсер ете білді, сондықтан да келіссөздер үдерісі жылдам əрі тиімді өтті. Бірлескен кеңестік-америкалық кəсіпорын туралы бұрынғы жоспарланған құжаттар жобасымен танысып шыққан Қазақстан президенті батыстық əріптестерге мөлшерден тыс үлкен табыс нормасын алуға жағдай жасайтын көптеген ұтылысты тұстарды байқады. Сол сияқты Каспий қайраңының алып ауқымын концессияға беру ниеті де таңқалдырды. Назарбаев америкалықтарды неғұрлым қатаң шең берлермен шектеуге бекінді. Бірінші кезекте ол «Шевронның» қызмет аумағын екі мың шаршы километрмен шектеуді ұсынды. Бұған қатты көңіл толмаушылық білдірілді.

*** ЕҚЫҰ-ның жоғары деңгейдегі кездесуінің 1 желтоқсанда ашылуының да нышандық мəні бар; дəл осы күні алғашқы бүкілхалықтық Қазақстан президенті сайлауы өтті. Онда, 1991-де, Назарбаевқа сенім мандаты берілді, енді республика азаматтарында салтанат сезімі пайда болды. Саммитке ЕҚЫҰға мүше мемлекеттерден жəне ынтымақтастық жөніндегі əріптестерден 38 мемлекет жəне үкімет басшылары, бір вице-президент, жеті үкімет төраға ларының орынбасарлары, он төрт министр, сондай-ақ, бірқатар халықаралық жəне өңірлік ұйымдардың өкіл дері келді. Олардың арасында ЕҚЫҰ Бас хатшысы Марк Перрен де Бришамбо, БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун бар. Еуро-Атлантикалық жəне Еуразиялық кеңістіктегі тұрақты қауіпсіздік мəселелері, Ауғанстан проблемасы, Приднестровье мен Таулы Қарабақ сияқты «қимылсыз қалған» дау-жанжалдарды шешу саммиттің негізгі тақырыптары болды. Жоғары деңгейдегі кездесу аяқталған соң Астана декларациясы қабылданды. Онда саммитке қатысушылар Хельсинки актісі мен Жаңа Еуропа үшін Париж хартиясында, ұйымның басқа да құжаттарында бекітілген ЕҚЫҰның міндеттемелерін, қағидаттары мен құндылықтарын растады. Қатысушы елдер өкілдері ЕҚЫҰ-ның барлық үш өлшемі (əскери-саяси, экономикалық, адами) бойынша жұмысты жалғастыруға, жауапкершілік кеңістігінде орын алған дау-жанжалдарды реттеу үшін күшжігерді ұлғайтуға, адам құқын қорғауға, құқық үстемдігін қамтамасыз етуге, қауіпсіздіктің жаңа сын-қатерлеріне тиісінше жауап қайтару мүддесіне сай ұйымға жаңаша тыныс беруге міндеттенді. Қатысушылардың пікірлері бойынша, олардың арасындағы сенім мен өзара түсіністікті нығайту, «Хельсинки Рухын» жаңа тарихи жағдайларда қайта өркендету саммиттің басты қорытындысы болды. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев кездесуді «Астана рухы» айрықша белгісіне айналған «бүкіл ЕҚЫҰ қоғамдастығы үшін тарихи оқиға» ретінде сипаттады. Ол сірə, ізгі ниеттілік ахуалын, ұйымның бұрынғы беделін қалпына келтіруге деген ортақ ұмтылысты меңзеген болуы керек. Жас елорда бастан өткеріп жатқан өзгерістер рухына меймандарды ортақтастыру да бұл ретте ең соңғы кезектегі мəселе емес еді. Астана көз алдымызда шетқақпай қалған қалашықтан қазіргі заманғы мегаполиске айналып түлеуде. Ол жаңа демократияның таңдаулылар үстелінен орын алуға деген ниетін бейнелейді. Желтоқсанның аязды күндерінде жиналған əлемдік саясат жұлдыздарына Нұрсұлтан Назарбаев паш еткен осындай үлкен де əртекті жиналысты басқару өнері үлкен əсер қалдырды. Бейнелеп айтқанда, салқын тартушылық пен өзара сын-талаптардың ондаған жылдық кезеңінен кейін «саяси үстел басына» қатысушылар тəжірибелі «асабаның» талпынысымен жасалған достық ахуалында емін-еркін күй кешті. Қазақстанның астанасында өткен «қайта жүктеу» айыптаушылық сөзуарлықтан бас тартып, ұйымды

нақты міндеттерді шешу үшін жұмылдыруға жағдай жасады, ол Украинаның шығыс жағында орын алған қарулы қақтығыстар барысында мейлінше көкейкесті болып шықты. *** Президент Назарбаевтың беделі халықаралық істердегі қауіпті даужанжалдарды шешу кезінде салмақты факторға айналып отырады. 2014 жылдың жазы мен күзінде Украинаның шығысындағы дау-жанжалға араағайындық жасау президенттік дипломатияның маңызды парағына айналды. Киев билігі мен Донбасс қарулы жасақтарының тіресуіне əкеліп соқтырған ұзақ қантөгістен кейін тараптардың бітімге келуі одан бетер қиындай түскендей еді. Жанжалға жанама түрде тартылған Ресей бітімгерші рөліне мүлде жарай қоймайтын. Осындай жағдайда беделді өңірлік күш ретіндегі Қазақстанның рөлі күрт өсе түсті. Елдің Киевпен жəне Мəскеумен бірдей достық байланыстары бар, сондайақ, Еуроодақпен жəне АҚШ-пен арадағы сенімді қарым-қатынастар да бұрыннан қалыптасқан. Астанаға əлемдік жетекші державалар өкілдері жиі-жиі келе бастады. Президент АҚШ президентімен, Германия канцлерімен, Ұлыбритания премьер-министрімен жəне əлемдік саяси сахнаның басқа да жетекші ойыншыларымен телефон арқылы сөйлесті. Одан Владимир Путинмен қалай жұмыс жүргізу керектігі, ресейлік көшбасшыдан нені күтуге болатындығы жөнінде ақыл-кеңестер сұрады. Екіжақты қарсылықтардың дами түсуіне байланысты Украинадағы дағдарысты реттеудегі Қазақстанның шешуші рөлі барған сайын айқын бола түсті». «Жаңа бастаманы алға бастыру үшін президент Назарбаев бірнеше сапар жасады, олардың алғашқысы Украинаға жасалды. «Қазақстан Ресейге де, Украинаға да бірдей көзқараста, бізде мүдделер қақтығысы жоқ. Мен – еш тарапқа қолдау көрсетпейтін, бейтарап, қандай да бір үлес қоса алатын адал менеджермін», деп мəлімдеді ол 2014 жылдың желтоқсанында Киевке сапары алдында. 22 желтоқсанда Нұрсұлтан Назарбаев Киевке келді. Президент Порошенкомен жəне үкімет басшысы Яценюкпен ұзақ сағаттарға созылған келіссөздер жүрді. Қазақстан көшбасшысы өзімен əңгімелесушілердің дағдарыс ахуалын шешуге қалай қарайтынын өз ауыздарынан естіп білгісі келді. Мəміле мүмкіндігін талқылау үшін ол Киевтен бірден Мəскеуге келді. Одан соң германиялық канцлер Меркельмен жəне француз президенті Олландпен телефон арқылы сөйлесті. Осылайша Қазақстан астанасында төрт ел көшбасшыларының жоғары деңгейдегі кездесуін өткізу идеясы туындады. Жарты айдан соң, Ресейдің, Украинаның жəне Францияның көшбасшыларының Астанада кездесу туралы қағидатты келісімдеріне қол жеткізе отырып, Қазақстан президенті Германия канцлерімен келіссөздер жүргізу үшін Берлинге аттанды. Ангела Меркель де жанжалдасушы тараптардың Минск келісімін нақтылы сақтауы жағдайында Назарбаев бастамасын қолдайтынын білдірді. Бірақ осыдан соң көп ұзамай Донбасста шиеленіс жаңаша қарқын алып, ұрыс қимылдары үдей түсті. Соның алдында қол жеткізілгендердің бəріне қатер төнді. Осы сəтте (21 қаңтарда) АҚШ президенті Обама Астанаға телефон шалды. Ол Назарбаевқа оның дағдарысты реттеудегі сындарлы рөлі үшін, татуластыру үдерісіне неғұрлым ықпалды саясаткерлерді тарта білгені үшін алғыс айтты. Оған жауап ретінде Қазақстан президенті Обамаға украин мəселесі бойынша бітім іздеу ісіне неғұрлым белсенді араласу жөнінде өтініш білдірді. Əңгімелесуші жақ қайғылы оқиғаны дипломатиялық жолмен шешуді жақтайтынына, Минск келісімдерін орындаудың оның кілті болып табылатындығына Назарбаевты сендірді. Ол халықаралық қауіпсіздікті нығайту ісіндегі Қазақстанның күшжігерін жоғары бағалады жəне Назарбаевтың өзінің жанжалды бейбіт жолмен шешу жолын іздеуге белсенді атсалысуын одан əрі жалғастыратынына сенім білдірді. Қазақстан президенті ұсынған «норманд пішінінде» (Украина мен Ресей басшыларының бетпе-бет емес, жетекші еуропалық елдер көш басшыларының араға жүруімен кездесуі) келіссөздер өткізу идеясы ақыр соңында 2015 жылдың 11-12 ақпанында жүзеге асты. Минскіде өткен ұзаққа созылған келіссөздерден кейін қол жеткізілген уағдаластықтар берік бейбітшілік орнатуға жол ашу мақсатын көздеді. Егер, əрине, жауапты көзқарас басым түсіп, егер атысты тоқтатуды тараптар күш көрсету арқылы шешуге деген жаңа талпыныс алдындағы тыныс алу ретінде ғана қабылдамаса.


Ынтымаќтастыќќа ґріс кеѕ (Соңы. Басы 1-бетте). «Қазақстан үшін Литваның өзіне, оның көліктік инфрақұрылымдарына инвестициялар салу, бұл елдің порттарымен жұмыс істеу маңызды болып табылады. Сондай-ақ, біз Еуропалық одаққа өз өнімдерімізді экспорттау үшін Литва аумағынан кəсіпорындар құрудың мүмкіндігін пай даланғымыз келеді», деді өзінің сөзінде Қазақстан ПремьерМинистрі. Кəрім Мəсімов литвалық бизнесмендерді қазақстандық кəсіпорындарды инвестициялауға шақырды. «Қазақстанда инвестиция салғысы келетін іскерлерге үлкен мүмкіндіктер мен салық жеңілдіктерін беретін арнау лы заң қабылданған. Экономикамыз болса қарыштап, өсіп келеді. Сондықтан мен литвалық компаниялар осы мүмкіндіктерді пайдалануға ұмтылыс танытады, оларда Қазақстан экономикасын инвестициялауға қызығушылық туындайды деп үміттенемін. Мен сіздің жəне сіз бастаған делегацияның біздің елімізге жасаған бұл сапарларыңыз біздің елдеріміз бен халықтарымыз арасын дағы қарым-қатынасты кеңейту мен тереңдету үшін үлкен мүмкіндіктер береді деп есептеймін», деп атап өтті Кəрім Мəсімов. Литва Премьер-министрі Альгирдас Буткявичюс өз сөзінде Литва үшін Қазақстанның Орталық Азиядағы ең маңызды əріптес болып табылатындығын атап көрсетті.

«Бізді өте жақсы саясиэкономикалық мəдени қарымқатынастар байланыстырып тұр. Мен сізбен осының алдында екіжақты пішім аясында жақсы əңгіме өткізген едім. Бүгін Астанада кездескенімізге қуаныштымын», дей келе, бұл шараға өзінің үлкен делегацияны бастап келгендігін, осының өзі Литваның Қазақстанмен арадағы сауда-экономикалық, инвестициялық байланыстарын нығайтуға барынша мүдделі екендігін білдіретіндігін айтып өтті. «Соңғы уақыттардың өзінде Литва президенті Қазақстанға екі рет келді. Бізде қазақстандық жастар жоғары оқу орындарында білім алуда. Екі ел арасындағы байланыстарды нығайтуда арада құрылған ведомствоаралық комиссия жақсы жұмыс істеуде», дей келе, соңғы алты жылдан бері Қазақстан мен Литва арасындағы сауда айналымының тұрақты түрде өсіп келе жатқандығын, бүгінгі күні Литваның Орталық Азиямен сауда айналым көлемі жылына 1 миллиард доллардан асып түссе, мұнда Қазақстанмен арадағы қарым-қатынастың үлесі мол екендігін жеткізді. Дегенмен, соған қарамастан, біздің арамыздағы экономикалық ынтымақтастықты жақсартудың əлі толық əлеуеті іске аспай отыр. Мəселен, біз ақпараттық технология, медицина, туризм салаларында бірлесіп жұмыс істеп, жақсы табыстарға жеткен болар едік. Биылғы жылдың соңына таман Швеция мен Польша

арасындағы қуатты электр желісі іске қосылатын болады. Еліміздің порттары ірілендірілуде. Біз Азия мен Еуропаны байланыстыратын Жаңа Жібек жолы жобасына қатысуға ұмтылыс танытып отырмыз. Міне, осылардың барлығы біздің арамыздағы қарым-қатынастарды нығайтуға септестігін тигізетіні анық, деді литвалық мейман. Бизнес-форумда 2005-2014 жылдар аралығында Литвадан Қазақстанға келген тікелей инвестициялардың жалпы көлемі 9,5 миллион АҚШ долларын құрағандығын, ал осы уақыт аралығында Қазақстаннан Литваға салынған инвестициялар көлемі 9,9 миллион АҚШ доллары болғандығы айтылды. Қазақстан мен Литва арасындағы тауар айналымы 2014 жылы 436,5 миллион АҚШ долларына жетті. Бұл – 2013 жылғы көрсеткіштен 37 пайызға артық. Яғни, екі ел арасындағы экономикалық ынтымақтастық барынша дами түсуде деп айтуға болады. Бұл жолғы форум да нəтижелі болды. Форум соңында бірқатар ынтымақтастық жөніндегі келісімдер мен меморандумдарға қол қойылды. Солардың қатарында «Kaznex Invest» АҚ-тың Литваның «Дурпета» ЖАҚ, «Eurofire» ЖАҚ компанияларымен жасасқан өзара түсіністік туралы меморандумдары жəне Астана кəсіпкерлер палатасы мен Вильнюстің саудаөнеркəсіптік жəне қолөнер палатасы арасындағы ынтымақтастық туралы келісімдер бар.

Экономикалыќ салада ілгерілеушілік байќалады Кеше Премьер-Министрдің орынбасары Бердібек Сапарбаев Оңтүстік Қазақстан облысына жұмыс сапарымен келді.

Арнаулы баяндамаєа жоєары баєа (Соңы. Басы 1-бетте). Комиссия мүшелері мен сарапшылары Т.Əбішев, В.Воронов, Н.Шаханова, Р.Юрченко жəне З.Байсақова баяндаманы таныстырып, қатысушылар мен қонақтардың қойған сұрақтарына жауап берді. Таныстырылым барысында баяндамада Қазақстан бекіткен халықаралық келісімшарттардың нормаларына сəйкес адам саудасы құрбандарының құқықтарын қорғау саласындағы заңнама мен құқық қолдану тəжірибесінің салыстырмалы талдауы, құзырлы мемлекеттік органдар қызметіне берілген бағалау, Конституция нормаларына жəне халықаралық стандарттарға сəйкес халықтың əлеуметтік тұрғыдан қорғалатын топтарына жататын азаматтардың əлеуметтік-экономикалық, еңбек жəне мəдени құқықтарын қорғау тетіктерін əрі қарай жетілдіру мəселесі бойынша нақты қадамдар қамтылғаны атап өтілді.

Сондай-ақ, іс-шара барысында Сыртқы істер министрі Е.Ыдырысов, Адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы Қ.Сұлтанов, Ішкі істер министрі Қ.Қасымов, Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрі Т.Дүйсенова, Халықаралық көшіқон ұйымының Орталық Азиядағы миссиясының басшысы Д.Кесерович, Еуропалық одақтың Қазақстандағы өкілдігі басшысының орынбасары К.Величков, Ұлыбританияның Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі К.Браун, АҚШтың Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Д.Кролл, Норвегия Корольдігінің Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі О.-Й. Берной сөз сөйледі. Сарапшылар Адам құқықтары жөніндегі комиссияның арнаулы баяндамасына жоғары баға берді жəне ондағы ұсынымдардың Үкімет пен Парламент тарапынан нақты іске асырыла бастағанын айтты.

Бас прокурор елшімен кездесті

Кеше Қазақстан Республикасының Бас прокуроры Асхат Дауылбаев АҚШ-тың Қазақстан Республикасындағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Джордж Кролмен кездесті.

Сұхбат барысында кең ауқымды екіжақты құқықтық ынтымақтастық мəселелері, соның ішінде ұйымдасқан трансұлттық қылмысқа, киберқылмысқа, терроризм мен экстремизмге, есірткі сату, қылмыстық жолмен келген қаражаттың ізін жасыру мəселелері талқыланды. Сонымен қатар, Бас прокурор елшіні Қазақстанда Бас прокура тура жанынан Құқық қорғау органдарының академиясы құрылғандығы туралы хабардар етіп, АҚШ-тың Құқық қорғау органдары академиясымен ынтымақтастық орнату жөнінде ұсыныс білдірді.

Астана қаласында өтетін зорлық пен экстремизмге қарсы əрекет ету жөніндегі саммитке əзірлік мəселелері əңгімелесудің жеке тақырыбы болды, бұл ісшара ақпанда өткен Вашингтон саммитінің жалғасы болып табылады. Сұхбаттасушылар трансұлттық қылмыстылықпен күрес бойынша екіжақты қатынастарды жандандырудың қажеттілігін атап көрсетіп, өзара тиімді ынтымақтастықты одан əрі дамытуға дайын екендіктерін білдірді, деп хабарлады Бас прокуратураның баспасөз қызметі.

ЗАМАНАУИ ЗАУЫТ

Ќызылордада шыны кəсіпорныныѕ ќўрылысы басталды

(Соңы. Басы 1-бетте). Бұл не жоба? Қандай пайдасы бар? Енді аз-кем осы жайына тоқтала кетелік. Зауыт іске қосылғанда табақша шынылар шығара бастайды. Оның өнімі əртүрлі болмақ. Тіпті, ұялы телефонның бетіне қойылатын шыныға дейін шығара алады. Неміс технологиясымен салынатын зауыт барлық заманауи құрал-жабдықтармен қамтылмақ. Зауыттың бір күндік қуаттылығы 600 тонна шыны шығаруға жетеді. Яғни, бұл – жылына 197 100 тонна табақша шыны шығады деген сөз. Зауыт құрылысын іске асыратын стратегиялық инвестор ретінде АҚШ-тың «Steward Engineers» компаниясы таңдап алынған. Аталған компания «Қазақстанның инвестициялық қорымен» бірігіп құрылыстың 20 пайызын қаржыландырып отыр. Ал қалған қаражатты «Қазақстанның Даму банкі» өтейді. Жобаның жалпы құны – 52,1 миллиард теңге. Шыны зауытының құрылысы үшін Қызылорда қаласындағы индустриалды аймақтан 50 гектар жер бөлінді. Облыс бюджетінен онда инфрақұрылымдық жұмыстар жүргізілді. Айталық, газ, су желісі, телефон сымдары, автомобиль жолдары мен кəріз жүйелері толықтай жасалды. Техникалықэкономикалық негіздемесі мен жобалық-сметалық құжаттары толық дайындалған. Мемлекеттік сараптама жасалып, қажетті келісімдерге қол қойылған. Зауыттың жобасы мақұлданды. Бүгінде құрылыс жұмыстары басталып кетті. Кəсіпорын іске қосылғанда 300 адам жұмыспен қам тыла ды. Ал құрылыс жұмыс та ры ке зінде 200 адам жұмысқа тар ты лады. Жоспар бойынша зауыт 2017 жылдың қазан айында іске қосылмақ. ҚЫЗЫЛОРДА.

Рухани жаѕєыру жолында

Бақтияр ТАЙЖАН,

«Егемен Қазақстан».

Вице-премьер биылғы ақпан айында ашылған Шымкент қалалық №1 балалар ауруханасының жұмысымен танысты. Үкімет басшысының орынбасары аурухананың мəжіліс залында облыстағы білім беру, денсаулық сақтау, мəдениет жəне спорт саласының қызметкерлерімен кездесті. Бұл мəжіліске ПремьерМинистрдің орынбасарымен бірге Мəдениет жəне спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы, Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов қатысты. Жүздесуді облыс əкімі Асқар Мырзахметов жүргізіп отырды. Кеңесте Оңтүстік Қазақстан облыстық денсаулық сақтау басқармасының басшысы С.Пəкеев, білім басқармасының басшысы А.Елшиева жəне мəдениет басқармасының басшысы К.Айдарбекова шағын баяндама жасап, өз салалары бойынша өңірдегі атқарылып жатқан жұмыстарды жүйе-жүйесімен талдап айтып берді. Ал оның сөзін облыс əкімі Асқар Мырзахметов толықтырып, аудан, қала бағыттарында да «Жедел жəрдем» жүйесі жолға қойылғанын жеткізді. Білім жəне ғылым министрі Аслан Сəрінжіпов облыстық білім басқармасының басшысы А.Елшиевадан оқушыларды оқулықпен қамтудың қалай шешіліп жатқандығын сұраса, Мəдениет жəне спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы облыстық мəдениет басқармасының басшысы К.Айдарбековаға тындырымды жұмысы үшін алғысын айтты. Кеңесті Премьер-Министрдің орынбасары Бердібек Сапарбаев қорытты. – Əлемді қанша рет дағдарыс қыспағына алып, мықты мемлекеттердің көбі тарығып жатқан кезеңнің өзінде Елбасы денсаулық сақтау, білім, мəдениет жəне спорт саласына бөлінетін қаржыны еселеп келеді, – деді Бердібек Мəшбекұлы. – Өйткені, Қазақстанға дені сау, білімді, мəдениетті ұрпақ керек. Мəселен, Оңтүстікте денсаулық сақтау саласына 90,3 млрд. теңге бөлініп, өткен жылдардан 8,3 пайызға артқандығы мемлекеттің «Саламатты Қазақстан» бағдарламасын түбегейлі орындауға бағыт ұстағандығын аңғартады. Қазақстанда қаржы жоқ емес, бар. Бірақ оны мақсатсыз, оңдысолды жұмсауға жол берілмейді. Премьер-Министрдің орынбасары осы жайға айрықша тоқталды. Шетелде амбулаториялық көмек жолға қойылған, аурухана ларға ауыр науқастар ғана жатқызылады. Бізде де осындай жақсы тəжірибелерден үйрену керек. Республикада медицина саласы қызмет керлерін

7

www.egemen.kz

20 мамыр 2015 жыл

Кеше Қазақ хандығының 550 жылдығына орай, елордадағы Ұлттық мұражайда Парламент Мəжілісінің депутаты, «Мирас» қоғамдық кеңесінің төрағасы Мəулен Əшімбаевтың басшылығымен «Нұр Отан» партиясы жанындағы аталған кеңестің көшпелі отырысы өтті. Іс-шара барысында жұртшылық назарына тарихи жəдігерлер қойылған көрме ұсынылды. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

даярлауда оралымсыздықтар бар. Кадр сапасына қатты көңіл аудармаса болмайды. Ең алдымен мейірбикелердің біліктілігін арттыруды жолға қою керек. Өйткені, тамыр ұстап, укол сала алмайтын аурухана қыз меткерлеріне жұртшылық тарапынан орынды сын айтылып жатыр. Үкімет денсаулық сақтау саласына орасан қаржы бөліп, ең соңғы үлгідегі медициналық қондырғыларды əперіп жатыр. Алайда, сол қымбат қондырғылардың іске қосылмай тұрғандары да көп. Неліктен? Кадр дайын емес. Сондықтан, біліктілікті арттыру үшін білім көтеру, қажет жағдайда шетелдерде оқытуды, тəжірибе алмасуды одан əрі іске асыратын боламыз. Келешекте медициналық техникалар лизинг жүйесімен алынатын болады. Бұл жауапкершілікті арттыру үшін керек. Оңтүстік Қазақстан облысының əлеуметтік-экономикалық ахуалы жақсы. Өңірдің аудан, қала орталықтарында заман талабына сай ғимараттар салынып, ел игілігіне берілуде. Шымкент шын мəнінде Қазақстандағы сəулетті қалалардың біріне айналды. Осындай тындырымды жұмыстары үшін облыс басшысы Асқар Исабекұлына өзімнің ризашылығымды білдіремін. Мемлекеттің білім саласына бөлетін қаржысы төмендемейді. Əйтсе де ойласатын жайттар баршылық. Оңтүстікте халық көп. Жыл сайын 80 мыңның үстінде сəби дүниеге келеді. Бұл – жақсылық. Бірақ оларды мемлекеттік бағдарламамен ғана балабақшаға орналастыру қиын. Сондықтан, балабақша салу ісіне кəсіпкерлерді тартуды жалғастыра беру керек. 2020 жылға дейін апатты жəне апат жағдайындағы мектептерді жойып, жаңа білім ошақтарын салатын боламыз. Мемлекет осы мақсатқа жыл сайын Ұлттық қордан 3 миллиард долларға дейін ақша бөлмек. Оқушыларды сапалы оқулықтармен қамтамасыз ету күн тəртібінде тұр. Тамыз айына дейін бұл мəселе дұрыс шешілуі керек. Премьер-Министрдің орынба-

сары сапалы кадр мəселе сіне, кə сіптік-техникалық учили щелер дегі маман дайындау жағдайына тоқталды. Экономист, заңгер, мұғалім сияқты мамандық иелері көп. Дені жұмыс таппай отыр. Ал зауыт, фабрикаларға индустриялық-инновациялық бағдарлама бойынша жаңаша жұмыс жасай алатын мамандар аса қажет. Сондықтан, ойласып жасайтын ша руалар жеткілікті. Бірін бірі айна-қатесіз қайталайтын, сұраныспен жұмыс жасамайтын жоғары жəне орта оқу орындарын жабуға, бүгінгі күн талабына сай мамандар даярлауға кірісетін боламыз, деді ол. Премьер-Министрдің орынбасары ойын осылай қорытты. Бұдан кейін Бердібек Мəшбекұлы «Қазына» этно-тарихи кешенінде болып, осындағы атқарылған жұмыстармен танысты. Келесі кезекте ол «Karlskrona LC AB» ЖШС-інде болды. Аталған кəсіпорын алғашқы рет өңірімізде дискілі айналмалы бекітпелер мен «Zulzer» консольді сорғылар өңдіріп отыр. Жылына 6500 дана өнімді отандық нарыққа шығаратын зауыт затының құны 2 млрд. теңгені құрайды. Бүгінде мұнда 20 адам жұмыспен қамтылған. Осы зауыттың өндірістік цехында Бердібек Сапарбаев еңбек қатынастары мəселелері жөнінде жиын өткізді. Оған өңірдегі мемлекеттік мекемелердің басшылары мен ірі жəне орта кəсіпорындардың жетекшілері, үкіметтік емес ұйымдардың төрағалары қатысты. Сол күні Б.Сапарбаев пен А.Сəрінжіпов Қазығұрт ауданының Атбұлақ елді мекенінде Жамбыл Қаппаров атындағы №5 мамандандырылған физика-математика мектеп-интернатының ашылу салтанатына қатысты. Вице-премьердің жұмыс сапары бүгін Түркістан қаласында жалғасады. Оңтүстік Қазақстан облысы. ––––––––––––––––––

Суретті түсірген Қайсар ШЕРІМ.

Бұдан кейін «Елі міз дегі тарихи-мəдени мұра ескерткіштерінің қазіргі жай-күйі» тақырыбында жиын ұйымдастырылып, оның аясында мəдени ескерткіштерді реставрациялау, консервациялау, қайтадан қалпына келтіру жұмыстарының саласы, қорық-мұражайларының мəдени туризмді дамытуға қосқан үлесі, тарихи-мəдени мұра объектілерін қорғау жəне пайдалану туралы заңнамалардың орындалу мəселелері қаралды. «Мирас» кеңесі – 2010 жылдың 15 қазанында «Нұр Отан» пар тиясы жанынан құрылған консуль тативтік-кеңесу органы. Қоғамдық кеңес құрамында Қазақстанның белгілі мəдениет жəне өнер қайраткерлері бар. Кеңес тің алдында бірқатар міндеттер тұр. Олар: «Нұр Отан» партиясының мəдениет пен өнер саласындағы басым бағыттары мен оларды жүзеге асыру бойынша шараларды айқындау жөнінде ұсыныстар əзірлеу, Қазақстанның жəне шетелдің мəдениет пен өнер саласындағы жай-күйі туралы жүйелі түрде ақпараттандыру, шығармашылық бірлестіктермен, мəдениет жəне өнер ұйымдарымен, шығармашыл зиялы қауым өкілдерімен өзара қарым-қатынас мəселелері бойынша ұсыныстар əзірлеу, «Нұр Отан» партиясының мəдениет саласындағы бағдарламалар мен жобаларды жүзеге асыруға қатысу принциптері мен тетіктерін əзірлеу, сондай-ақ, мəдениет пен өнер саласына қатысты жəне

қоғам үшін маңызы бар басқа да мəселелерді талқы таразысына салу. Демек, бұл кеңестің алдында қыруар міндеттер тұрғанын аңғартса керек. «Нұр Отан» партиясының Саяси доктринасында «Мəдениет пен руханият қоғамды біріктіреді. Мəдениет – өмірдің өнерде, тарихи мұрадан, дəстүр мен тілден нəр алатын аса маңызды саласы. Біз қоғамымыздың бірегейлігін айқындайтын мəдени жəне рухани құндылықтарды сақтап, ұлғайта түсуді жақтаймыз» делінген. Осы орайда, партия мəдениет пен өнерге айрықша мəн беріп, осы салада уəкілетті органдар тарапынан атқарылып жатқан жұмыстардың сапалы жүргізілуін бақылауда ұстап, қадағалауды қолға алған екен. Кешегі жиында, əңгіме өзегі, міне, осыған сайды. Жиынды ашқан Қоғамдық кеңес төрағасы Мəулен Əшімбаев тарихи-мəдени мұра ескерткіштерінің сақталуы əрдайым Елбасының назарында тұрған мəселе екенін атап өтті. Мəселен, 2007 жылы өткен «Мəдени мұра» бағдарламасын іске асыру жөніндегі мəжілісте Мемлекет басшысы тарихи жəдігерлерге қатысты өз алаңдаушылығын білдіріп, бұл тұрғыда тапсырма берген болатын. Сол жиында Елбасы: «Əсіресе, реставрациялық жөндеу жұмыстарының сапасына мұқият болған жөн. Баяғыдай, биыл қыруар қаржы жұмсап жөндеп, жылға жетпей сылағы түсіп, кірпіші құлап, жəдігер-мұраларымыз қотыр тайға ұқсап қалып жүрмесін. Археология жұмысында да бейберекет қаза бермей, қазылған

сол тарихи орындарды сақтау жағын да ойластырғандарыңыз жөн. Ұлттық мұраларымыз қарлы боран, жауын-шашынның астында шайылып кетіп жүрмесін. Ертеңгі күні орнын да таба алмай қалып жүрерміз», – деген еді. Президенттің осы ойын ортаға салған Мəулен Əшімбаев былай деді: «Содан бері 8 жыл уақыт өтті. Осы жəне басқа да тапсырмалар орындалып жатыр ма? Қолданыстағы заңнамалар қаншалықты дəрежеде ықпалды? Тиісті атқарушы органдар осы жағын жіті қадағалап отыр ма? Себебі, бұл сөз əлі де өз маңызын жоғалтқан жоқ. Біз тарихи нысандарды қорғау жауапкершілігін жаңа деңгейге көтеруіміз керек». Жиында Ұлттық мұражай директоры Дархан Мыңбай, Білім жəне ғылым вице-министрі Тахир Балықбаев, Мəдениет жəне спорт вице-министрі Марат Əзілханов сөз алып, тарихи-мəдени мұралар, олардың сақталуын қадағалау бағытында атқарылған жұмыстар төңірегінде өз ойларын ортаға салды. Жиында, сондай-ақ, тарихимəдени мұра нысандарында атқарылған ғылыми зерттеулер

мен олардың есептілігі, ұлттық құндылықтарды сақтау, зерттеу жəне насихаттау, оның ішінде қайта қалпына келтіру секілді күрделі тұстарға да қатысты бірқатар сыни пікірлер айтылды. Мамандардың айтуынша, қазіргі таңда нарықтық жағдайға орай, реставрация саласында лицензия алған мекеме көп. Өкінішке қарай, қажетті ғылыми тəжірибелік деңгейді талап ететін бұл салада əзірге тек қана олқылықтарды тізбелеуге болады. Бұған «ЮНЕСКО-ның əлемдік мұра тізіміне» енген бірегей тарихи құрылыс – Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің қазіргі жағдайы дəлел. Отырыс соңында мəдени ескерткіштерді қалпына келтіру мекемелерін лицензиялауды пысықтау, қажетті мамандар даярлау, азаматтарды ескерткіштерге қамқор болуға ынталандыру жəне бұл үрдістерді заңнамалық тұрғыда қамтамасыз ету мен табиғи апаттардан құтқару шараларын қарастыру бойынша ұсыныстар айтылды. –––––––––––––– Суретті түсірген Ерлан ОМАРОВ.

Кїн тəртібінде – «Жаѕа Жібек жолын» дамыту жайы 22 мамырда Астанадағы эконо микалық форум аясында «Жаңа Жібек жолы» 3-ші халықаралық көліктік-логистикалық бизнес-форумы өткізіледі. Форумға 200 теміржол əкімшіліктері мен халықаралық көліктік-логистикалық компаниялардың өкілдері қатысады. Онда халықаралық көліктік дəліздерді дамытудағы мемлекетаралық серіктестіктің жайлары, Транскаспий халықаралық көлік бағдары, Еуразиялық құрлықта көліктіклогистикалық шешімдерді жүзеге асыру жайы қаралады.

Форум барысында «Жаңа Жібек жолын» дамыту барысы талқыланады. Оған қатысушылар халықаралық тасымалды тұрақты жасақтау, Азия мен Еуропа арасындағы контейнерлік сервисті ықпалдастыру, көліктіклогистикалық инфрақұрылымды дамытудағы бизнестің рөлін көтеру жайын сөз етеді. Аталмыш көліктік-логистикалық форум Мемлекет басшысының «Нұрлы Жол» Жолдауындағы тапсырмаларды табысты жүзеге асырудың қадамдарын қарап, оны əлемдік деңгейге көтеруді көздейді. «Қазақстан өзінің тарихи рөлін қалпына келтіріп, Орталық Азия өңіріндегі транзиттік

жəне ірі іскерлік хабына, Еуропа мен Азия арасындағы өзіндік көпірге айналуы тиіс. Ұсынылып отырған «Жаңа Жібек жолы» жобасы бəсекелестікке сай төрт тəртіпті: жылдамдық, сервис, құны, сақталуы мен тұрақтылығын жүзеге асырады», – деп атап өткен еді Президент Шетел инвесторлары кеңесінің кезекті отырысында. Қазіргі таңда «ҚТЖ» ҰК» АҚ Қазақстанның жаһандық инфрақұрылымдық ықпалдасуын қамтамасыз ету үшін Еуразия құрлығындағы тасымалдау жүйесін жасақтау жобаларын жүзеге асыруды бастады, деп хабарлады «ҚТЖ» ҰК» АҚ-тың баспасөз қызметі.


8

www.egemen.kz

20 мамыр 2015 жыл

● Халықтың хақы əкімде «Нұр Отан» партиясының ХVІ съезінде сөйлеген сөзінде Қазақстан Республикасының Президенті, «Нұр Отан» партиясының Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев: «Бізге ХХІ ғасырда бағдар болатын бір ғана стратегия бар, ол – «Қазақстан-2050». Баршамызды ерен істерге жетелейтін бір ғана ұлы мақсат бар, ол – «Мəңгілік ел» деген еді. Осы жолда Елбасының ең əлді, дамыған əлемдегі 30 елдің қатарына қосылу жөніндегі үлкен мақсатты жоспарының орындалуына өз үлесін қосып, ерекше жанқиярлықпен еңбек етіп жүрген азаматтарымыз аз емес. Олар шаңырақты көтерген уықтай, еліміздің мəртебесін биіктетуде жержердегі халықты, еңбек ұжымдарын Елбасының тапсырмаларын орындауға жұмылдыра білуде. Бес саусақтың бірдей еместігі сияқты жергілікті жерлерде олардың кейбіреуі жарқ етіп шығып жоқ болып жатса, енді біреулері көзге көрі нер-көрінбес болып жанады. Сөйтіп, тұңғиықтағы сəулесін айналасына бірқалыпты маздата шашады. Қай өңірде ондай шамшырақтар болмасын жеткілікті. Солардың бірі Шығыс Қазақстан облысындағы Семей қаласының əкімі Айбек Мүталапханұлы Кəрімов. Жоғарыдағыдай теңеуге жету оған оңайшылықпен келген жоқ, ол үшін талай тер төгіліп, талмай қажырлы еңбек жасалды. Жасалып та жатыр. Бəрі кешегідей көз алдымызда. *** 2010 жылдың қысы. Қақаған аязда қалаға жылу беруді қамтамасыз ете алмаған қазандықтардың бірі ақыры істен шықты. Үйлерінде суықтан жаураған ел Семейде бұл əңгіменің бұдан да бұрын, тіпті бірнеше жыл бойы көтеріліп келе жатқандығын, Үкіметтен қомақты қаражат та сан мəрте бөлінгенін айтып жан-жаққа еріксіз шағымданып жатты. Шынында да бұл жолы бұрынсоңды болмаған жылу жүйесінің апаты республиканы аяғынан тік тұрғызды десе де болғандай. Дəл сондай өте қиын уақытта сол кездегі облыс əкімі Бердібек Сапарбаев қаланың бетке ұстарларын жинап, Шемонаиха ауданында басшы болып жүрген Айбек Кəрімовті Семей қаласына əкім етіп тағайындайтынын айтып, оның өмір жолымен таныстырып шықты. Мен ішімнен: «Ойпырмай, өзі бір дұрыс азамат еді, бұл қалаға бекер келді-ау», дедім. Өйткені, Семейді басқару өте қиын. Біріншіден, қаланың құрамына бұрынғы Жаңасемей ауданының бірқатар елді мекендері жəне қашықтығы 300 шақырым жерде жатқан бұрынғы Абыралы ауданы енеді. Сырттан келген қонақтар: «Дүние жүзінде аумағы мына Семейдей үлкен қала көргеміз жоқ», деп əзілдеп жататыны да бар. Қалжыңы да, шыны да осы. Екіншіден, қаланың ескі жылу жолдары мен жылу қазандықтары қыс басталса болды сынуын да, сынға ұшырауын да бір қоймайды. Кей уақыттарда Цемпоселок, Юность деген үлкен шағын аудандар жылусыз қалып, қақаған қыста елді əбден күйзеліске түсіріп жататыны бар. Үшіншіден, осы қалаға əкім тұрақтаған емес. Сонау 1997 жылы екі облыс қосылғаннан бері бұл жерде əрі кеткенде бір жарым жылдан артық істеген басшы болған емес. Содан бері 9 əкім ауысыпты. Рахмет алған да ешқайсысы жоқ. Əрине, өтпелі кезеңнің қиындығы да көп болды. Əйтпесе, солардың бəрін бірдей «жатыпішерлер» деп айта алмайсың. Оның үстіне Қазақстандағы ең көне қаланың бірі аталатын Семейдің үнемі ана жерін жамасаң мына жері кетіп жатады. Əйтеуір, бұл қала күндіз-түні республикалық теледидардан бір түспейді. Əрбір қыс сайын Үкімет басшылары мен министрлер алдағы жылы жағдай түзеледі деп кетсе де келесі күзден бастап баяғы əңгіме қайта алдыдан шығады. Осындай қиюы бір келмей тұрған жерге Айбек Кəрімовтің тəуекел етуін кейбіреулер: «Қаланың қиындығын білмеген соң келген ғой», деп қаңқу сөзді көбейтіп жатты. Оған қоса «ауру қалса да əдет қалмайды» дегендей əрбір келген басшыға бата беріп, тілек айтуға үйреніп қалған трибунадағы тұрақты шешендер əкімдікке қарай ағыла бастады. Бірер күн өтпей-ақ: «Өзі орнында болмайды екен, қала кəсіпорындарымен таны сып жүр дейді. Көрерміз не бітіретінін, енді бармаймын», деп «өкпелеп» қалғандар да аз болмады. Аз уақыттан соң өкпенің көкесі əкімдікте істеп жүргендердің өзінен шықты. Талап қойыла басталды. Бұрын абыройлы, беделді аталып шалқақтап жүргендер де енді елмен қатар есеп беретін болды. Əсіресе, мұндай талап бұрын арқаларынан қағып, беттеріне жылы жүзбен қарауға үйреніп қалғандар үшін қиын болды. Олардың кейбіреуі жаңа басшыны бұрынғы, үйреншікті арнаға бұруға тырысты. Одан түк шықпайтынына көздері жеткен соң: «Алған бетінен қайтпайды, бəрін бір күнде өзгерткісі кеп бос əуреленеді.

Тым қатал, бүйте берсе бұл да ұзаққа бармайды», деген сөздерді таратып жатты. Бірақ, жаңа басшы айтқанынан қайтпады, тапсырма күннен күнге нақты беріле басталды. Халық жергілікті телеарналар арқылы əкімді жылу беретін көпте ген қазандықтардың бірінен соң бірінен, іске талай жылдан бері əне-міне қосылады-мыс деген кəсіпорындардан жиі көре бастады. Дейтұрғанмен, тозығы əбден жеткен жылу желі-

межелей білетін басшы көп ұзамай Шығыс Қазақстан облысы əкімінің орынбасары болып тағайындалды. Бұрынғы екі облыстың ауыл шаруашылығына жауап беру айтуға ғана оңай. Бұл əрине көп ізденісті, тынымсыз еңбекті талап етті. Қай шаруаны жоспарласа да мақсаты айқын, білімділігі, парасаттылығы, азаматтық ұстанымы жоғары Айбек Кəрімов бұл үлкен шаруада да сенген адамдарын жерге қаратпады. Өйткені, табиғатында

● Мерей болашағы бұлыңғыр екенін ұққан ұлтжанды азаматтар жергілікті жерлерде үлкен шаруалар тындыра бастады. Сол бабалардың атын жаңғырту арқылы, кейінгі жас ұрпаққа отансүйгіштік, патриоттық тəрбие беріп, көмескіленіп қалған сүрлеу соқпақты даңғыл қара жолға айналдырумен шұғылданып жүрген азаматтардың бірі осы Айбек Мүталапханұлы. Кезінде өзі біраз кəсіпкерлікпен шұғылданып жүрген уақытта Жарма

ЕЅСЕРУ лері қыс басталған соң келген жаңа əкім қанша жанталасып еңбектенсе де жарылмай тұрмады. Бірақ та: «Қалауын тапса қар жанады», дегендей жер астындағы трубаларды жамау бұрынғыдай бірнеше күнге созылмай бір тəулікке жетержетпес уақытта қалыпқа келтіріліп жатты. Тұрғындар күні-түні тынымсыз жанталасып еңбек еткен азаматтарды көргенде əдеттегідей көшеге шығып наразылық білдірудің орнына керісінше оларға жанашырлық таныта бастады. Қала халқы осындай тіршілікті ақпарат құралдарынан үнемі көріп, оқып, біліп жатты. Ел жаңа əкімге үміт артайын деді. Алты ай қыс өтісімен-ақ жылда келесі қыс келгенше ұмытылып кететін жылу жүйелеріне күрделі жөндеу жұмыстары бірден басталды. Бұл əрине басшының өмірден жинаған тəжірибесіне де, оның көргені мен біліміне, керек десеңіз шыққан тегіне де байланысты екені хақ. Арғы аталарындағы атақты адамдарды тізбей-ақ, тек əкесі Мүталапханның елге сыйлы, қазақтың жөн-жосығын жетік білетін азамат, ұлағатты ұстаз болғанын айтсақ та жеткілікті болар. Кезінде Мүталапханды елі құрметтеп, еркелетіп Мүтəн деп атап кеткен көрінеді. Бұл да тектен-тек емес шығар. Ал анасы Нағима құдай деген адамның өзі. Үлкен жүректі азамат қана биікке алқынбай шыға алады дегендей, Айбек бір емес, бірнеше мəрте биікке еркін көтерілген, қарымы кең, айналасындағы елін сүйсіндіре білген жан. Сол шыққан биіктерінде қызметі ауысып жатқанымен, оның азаматтық деңгейі, адамгершілігі əр уақытта сол биіктен көріне білді. Жастайынан сонау комсомолдың бар кезінде кісімен сөйлесуді, жастарға тəрбие беруде көп дүниені аудандық, облыстық, тіпті комсомолдың республикалық орталық ұйымында алса, шаруашылықтың қыр-сырын өңірдің əр төңірегінен жинақтады. Бір Аягөз ауданының өзі неге тұрады. Үлкен жəне сан салалы, көп ұлтты ауыр аудан. Сəл қия бассаң, əртүрлі хаттар мен арыздардың қарша борайтыны да бар екенін несіне жасырамыз. Міне, сол өңірде əкімнің орынбасары, артынан əкім болып табаны күректей жеті жыл еңбек етті, тəжірибе жинақтады. Кейіннен екі ауданнан бірігіп шет қоныстанған, Қытаймен шекаралас, шаруашылықтары шашыраңқы, халықтың тұрмыс жағдайы ауыр Тарбағатай ауданына басшылыққа ауыстырылды. Самарқау, қалғып жатқан шет өңірдің бойына қан жүгірді. Басқасын былай қойғанда аудан басы Ақсуаттың өзі адам танымастай өзгерді. Елді алаламай, туған жер тағдырына шын жанашырлықпен қараған Айбек көпшіліктің алғысына бөленді. Еңбегінің жемісін, бейнетінің зейнетін көрді. Алдын ауқымды

ырду-дырдуға əуес кей басшылардай емес, қай жерде жүрсе де өзін нақты істің адамы екенін көрсете білетін ол ойластырған шаруа əр кез өз қисынын, орнын тауып, елдің жүрегіне төте жол тауып жатады. Кейіннен жаңадан келген облыс əкімі оны нақты істің ортасы болып саналатын аудан басшылығына қайта жіберді. Шыңдалып, шаруаға əбден төселіп алған Айбек қайда еңбек етсе де артынан көпшілік: «Рахмет! Алланың нұры жаусын!» деп жақсы тілекпен аттандырып отырды. Барған жерлерінде шаруашылыққа ғана мəн беріп қоймай, өтпелі кезең əлсіретіп кеткен елді мекендердің көркейту, құлып салынған кітапханаларды қалпына келтіру, иесіз қалған спорт кешендерін жандандыру, əсіресе стадион, ипподром салу арқылы шағын қала, аудан орталығы тұрғындарының мəдени деңгейін көтеру Айбек үшін ат тізгінінің екі ұшындай болатын. Оның да өзіндік себебі бар. Жастайынан тарихи кітап, жəдігер, қолөнер, оның ішінде ағаштан, былғарыдан жасаған заттарға əуес болып, оны ерекше бағалап, спортпен бір кісідей шұғылданып өскен жан есейген кезінде де оны жалғастыра білді. Əсіресе, этнографияға əуестігі ерекше басым болды. Бұл тақырыпта əңгіме қозғала қалғанда оны осы саланың маманы ма деп те қаласың. Ондай жайттар билік басындағылар өмірінде жиі болмаса да кезігіп тұрады. Бұл жөнінде Өзбекəлі Жəнібеков пен Иманғали Тасмағамбетовті атасақ та жеткілікті. Кезінде қызыл кеңестің мақсаты ұлтты жою, ол үшін оның тамырынан айыру, ел қорғаған батырларымызды жырлатпау, шешен билерімізді сөйлетпеу болды. Міне, осындай қиын кезеңнен кейін егемен еліміздің Президенті Н.Назарбаевтың тарихи сананы қалыптастыру тұжырымдамасы, сондай-ақ Елбасының бастамасымен қолға алынған «Мəдени мұра» бағдарламасы жадымызды жаңғыртуға жол ашқаны белгілі. Кешегі батырлар мен билер ұлттық біртұтас тарихымыздың бөлін бес бөлшегі, ал тарихты қастерлемегеннің

ауданы Қалбатау ауылының маңында қаза болып жерленген атақты ер Жəнібекке үлкен кесене тұрғызуға, оның айналасын абаттандыруға артынан ат шаптырып, ас беруге мұрындық болған ол айтарлықтай ұйымдастырушылық қабілетімен ел алғысына бөленді. Аягөзде Ақтайлақ би мен Байғара биге салғызған кесенелер өз алдына бір төбе. Екі-үш жылдан бері атақты би Боранбай бабаға арналып оның ұйымдастыруымен ағайын-туғандарының салып жатқан мазары «өлі риза болмай, тірі байымайды», деген нақылдың іске асқан нақты көрінісіндей. Айбек сырттан бір қарағанда тұйық, істің ғана адамы болып көрінгенімен, жақын біле бастаған жан оның орынды қалжыңын, ақ қөңілін тез аңғарып, ішкі рухани байлығына тəнті болады. Ал əңгімелесе қалсаңыз тылсым сырына терең бойламасаңыз да өнегелі, парасаттылығын тез байқайсыз. Ол қашанда өткен күндердегі əттегенай дегенді сөз қыла бергеннен гөрі алдындағы шаруаларды айтқанды, жоспарды неғұрлым ауқымды межелегенді ұнататын жан. Өзінің табиғатына Алланың берген қабілетінен басқа оның үлгі алып үйренер адамдары да аз емес. Соның бірі бүкіл Шығысты аралап, оның тыныс-тіршілігін біліп қана қоймай, керек жерінде білекті сыбанып, шаруаның бел ортасына араласып кететін бұрынғы облыс əкімі Бердібек Сапарбаев болды. Сондай адамдардың үлкен тəжірибесінен, ақылынан дұрыс ой түйіп қана қоймай, қабілеті де күннен күнге ашылып келе жатқан Айбектің Шығыс Қазақстанға таяуда келген білері, көргені көп, іскер басшы, бүгін ғана емес, ұзақ жылдар бойы халықтың рахметін алып, ризашылығына ие болып жүрген Даниял Кенжетайұлы Ахметовтен де алдағы уақыттарда үйренері, алары көп екені даусыз. Орайы келгенде Елбасының басқа облыстарды былай қойғанда бүкіл республиканы ұршықша иірген осындай азаматты Шығыс Қазақстан сияқты ең үлкен аймаққа жібергенде Семейдің барша жұрты рахметін айтып, қатты риза болғанын да айта кеткеніміз жөн шығар. Халық айтса қалт айтпайды. Жаңа əкім облысқа келген аз уақыт ішінде ай сайын, кейде тіпті бір айда екі-үш рет 350 мыңдай халқы бар Семей секілді ескі шаhардың өнеркəсіп, мəдени орындарымен мұқият танысып, елмен кездесіп, қала əкімшілігіне келген сайын нақты тапсырмалар беріп, олардың орындалуын өзі егжей-тегжейлі тексеріп, қадағалап, шаруаның жігін, оны атқарудың жолын таба білетін азамат екенін көрсете білді. Айбек Кəрімов бұрыннан күнкөріс үшін біреудің алдында күмілжитіндердің қатарынан емес, қажет

кезінде кімге болсын тура қарап ойын байыппен жеткізе алатын азамат. Өңірдің жаңа басшысына да түйіні шешілмей келе жатқан мəселелерді əр келген сайын жасырмай ашық мəлімдеп отырды. Есесіне облыс басшысы да əр мəселеге терең үңіліп, қажетінше қолдау білдірді. Міне, соның нəтижесінде бүгінде алдағы бағыт-бағдар да нақты жəне тез айшықталып, қала бюджетінің облысқа тиесілі бөлігін жергілікті жерде қалдыруға шешім қабылданды. Даниял Ахметов аз уақыт ішінде Семейдегі жылуға қатысты арыз-шағымның тоқтағанын, қаланың кешкі жарығы облыс орталықтарындағыдай жан-жақта жарқырап тұратынын көріп, қаланың ұзақ жылға арналған бас жоспарымен мұқият танысып, оны жүзеге асырудың кезегін, ретін белгілеп берді. Ең бастысы, халықтың көңіл күйінің дұрыс екенін көрді. Айбек Мүталапханұлы бас шы ретінде қаланың бірінен кейін бірі туындап жататын саналуан шаруаларын назарда ұстаумен қатар, тұрғындардың жекелеген сұрақтарына ден қоюды да естен шығармады. Ол соңғы бір жылда ғана 100-ден астам еңбек ұжымдарында болып, 41 рет кездесу өткізді. Əсіресе, Елбасы тапсырған халықтың əлеуметтік мəселесі оның күн тəртібіндегі басты шаруасына айналды. Төрт жылдан астам уақыт ішіндегі жүйелі жұмыстың нəтижесінде қаладағы ет, сүт, көкөніс бағасын тиімді бағада ұстап тұруға қол жеткізілді. Бұл мəселені шешуде, əсіресе, тұрақтандыру қорының ауқымды жұмысы өз нəтижесін беріп жатса, екіншіден, көкөніс сақтау орындарындағы өнімдердің қара күзден келесі жылдың шілде айына дейін жететіндігі, үшіншіден ауылшаруашылық жəрмеңкелерін тұрақты өткізу басты рөл атқаруда. Қалада соңғы бір жылда ғана елудің үстінде ауылшаруашылық жəрмеңкелері ұйымдастырылды. Сондай-ақ, Семейде жаңадан ашылып жатқан кəсіпорындар, салынып жатқан тұрғын үйлер, емханалар жəне тағы да басқа əртүрлі құрылыстар жаңа жұмыс орындарын ашуға мұрындық болуда. Атап айтқанда, Елбасының шағын жəне орта кəсіпкерлікті дамыту жайлы тапсырмасын орындау жолында соңғы төрт жылда 9619 жұмыс орны ашылып, оның 9055 немесе 94,1 %-ы шағын кəсіпкерлікпен шұғылданатындардың үлесіне тиді. Бұл дегеніңіз, жыл сайын орта есеппен 2000-нан астам жаңа жұмыс орындары ашылды деген сөз. Сондай-ақ, шағын кəсіпкерлердің өнімі 2011 жылмен салыстырғанда екі есе артып, 2014 жылдың қорытындысы бойынша 51,1 млрд. теңгеге дейін көтеруге қол жеткізіліпті. Жыл сайын салық арқылы қала бюджетіне түсетін қаржының 49%-ы осы шағын жəне орта кəсіпкерліктің үлесінде екендігі, осы бағытта қарқынды жұмыстар жүріп жатқанының айғағы болмақ. Ірі кəсіпорындардың дамуы да айтарлықтай десек, артық айтқандық болмас. Мəселен, 25 тоннаға дейін жүк көтеру мүмкіндігі бар əртүрлі маркалы автокөліктер, əскери броньды техникалар, автобустар шығару зауыттары жаңа цехтар ашып, өнімнің жаңа түрлерін, маркаларын шығаруды игеруде. Бұндай жетістіктер əртүрлі құрылыс өнімдерін шығаратын зауыттарда да өз шешімін тауып келеді. Осы орайда айта кететін бір жай, ол салынған тұрғын үй, балабақшалардың басым көпшілігі мемлекеттік жекеменшік əріптестік аясында жүзеге асқан. Яғни, бұл бағытта жеке кəсіпкерлердің ивестициялық рөлі арта түсуде. Алдағы жылдардың жоспарлары да көңіл толарлықтай. Атап айтқанда, 2015-2019 жылдар арасында жоғарғы қуатты аккумуляторлар зауытын салу, əртүрлі заманауи жаңа технологиялы фонералардың бірнеше түрлерін шығару, транспорттықлогистикалық орталық салу, ирандық кəсіпкерлермен бірігіп ет өнімдерін қайта өңдеу комбинатын іске қосу сияқты жəне де тағы басқа жоспарларды жүзеге асыру міндеттері тұр. Бұның бəрі Елбасының Астанамен бірге Қазақстанның барлық аймағы белгілі жүйемен өркендеуі, дамуы, өсуі қажет деген талабының нəтижесі. Əдетте өмірден мол тəжірибе жинай білген елмен тіл табысып сөйлесе білген əділ басшының ғана шаруасы əркез өз қисынын, орнын тауып, елдің жүрегіне төте жолмен барып қауышып жататыны белгілі. Айбек Мүталапханұлы, міне, осындай жан. Тұнық суға түскен тастың жанжаққа бірдей тарайтын шеңберіндей айналасына тең қарайтын, төрт құбыласын тең ұстай білген, табиғатында қолға алатын ісін түбегейлей, терең, иін қандыра талдап барып кірісетін Айбек Кəрімовті алда талай асулар, күрделі шаралар күтіп тұрғаны сөзсіз. Амантай ДОҒАЛАҚОВ, Семей қаласының соғыс, еңбек жəне қарулы күштер ардагерлер кеңесінің төрағасы.

СЕМЕЙ.

Алматы жұртшылығы көрнекті жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Сəбит Досановтың 75 жасқа толған мерейтойын М.Əуезов атындағы академиялық драма театрда кеңінен атап өтті.

Ќазаќ ќалыбындаєы ќасиет Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан».

Тағы бір бел асқан қазақ қаламгерінің халықаралық атақ-сыйлықтарын санамалап шығуға қос қолыңыздың саусақтары жете қоймас. Мұның өзі Сəбит Досановтың жазушылық абырой-беделінің шекарасы барған сайын кеңейе түсіп отырғанын айғақтаса керек əрі бүкіл қазақ əдебиетінің мерейі десек артық болмас. Ал біздің тоқтайтынымыз – түптеп келгенде, «Егемен Қазақстан» беттерінде айтылған: «Күні-бүгінге дейін 30 томдай көркем шығарма жазып-жариялаған Сəбит шығармашылығы біздің ұлттық əдебиетіміздің бағалы үлгілерінің бірі» деген академик Серік Қирабаевтың абыз тұжырымы. Тағдырлы жазушының осынау əділ бағаға да, бұған дейінгі сыйлы марапаттарға да əбден сай екендігі кешегі кеште айқын көрінді. Сəбит Аймұханұлын сахна төріне Қазақстан Жазушылар одағы басқарма төрағасының бірінші орынбасары, ақын Ғалым Жайлыбай қолтықтай құрметтеп алып шыққанын халқымызға тəн көргенділік белгісі деп білдік. Басқарма төрағасы, сенатор Нұрлан Оразалин Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың мерейгерге жолдаған құттықтау хатын жария етіп, осындай ақ тілек арқалаған жеделхаттардың Парламент Сенатының Төрағасы Қ.Тоқаевтан, Қорғаныс министрі И.Тасмағамбетовтен, Қазақстанның Ресейдегі жəне Грузиядағы елшілері М.Тəжин мен Е.Ертісбаевтан, тағы басқалардан келіп жатқанын хабарлады. Н.Оразалин аға қаламдастың бар өмірін, құдай берген талантын қазақтың көркем сөзіне арнап, əдебиеттегі өзіне тиесілі биігін анықтағанын баса айтып, сонымен бірге дəуірге үн қосқан көсемсөзшілігіне, əдебиеттер арасындағы алтын көпір, қазақ руханиятының елшісі екендігіне тоқталды. Олжас Сүлейменов досы Сəбитті туған күнімен құттықтап, қазақтың: «Жаса!» деген жақсы сөзіне көп мағына сыйғыза, ұзақ өмір сүруге, шырайлы шығармалар тудыруға тілектестігін білдірді. Алматы жұртшылығының ілтипатын қала əкімінің орынбасары Зəуре Аманжолова, Мемлекеттік хатшы Гүлшара Əбдіқалықованың құттықтауын кеңесші Өтеген Оралбаев, «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбектің құттықтауын осы партияның Алматы қалалық филиалы төрағасының бірінші орынбасары Кенжехан Матыжанов жеткізді. Шетелдік меймандар ішінен қазақ жазушысына тəжік ақын-жазушылары Гулрухсор Сафиева мен Соттор Тұрсын, «Түріксой» жəне Түркия Жазушылар одағының атынан Серкен Хастүрік, қырғыз туғандардан Қырғыз Ғылым академиясының вице-президенті Абдылдажан Ақматалиев, белгілі қырғыз ақыны Мархабай Ааматов, сондай-ақ Ресей Жазушылар одағы басқарма төрағасының орынбасары, Мəскеу Жазушылар одағының төрағасы Владимир Бояринов, Шолохов жəне Твардовский атындағы сыйлықтардың лауреаты, ақын Людмила Щипахина, атақты белорус жазушысы Олес Кожедуб, армян жазушысы Станислав Огенян, Ресей ақыны Нина Попова, Қазақстан Президентінің «Руханият» сыйлығының лауреаты, француздық мейман Альберт Фишлер мен Мадлена Фишлер ханым, якутиялық қаламгер Илья Петрова, өзбек жазушысы Мехманқұл Исламқұлов, əзербайжан ақыны Елхан Зал Қарахан ақ тілектердің арнасын ағытты. Осы меймандар тарапынан Сəбит Досанов Антон Дельвиг атындағы Бүкілресейлік «За верность слову и отечеству» сыйлығымен, Ш.Айтматов қорының атынан Айтматов атындағы халықаралық сыйлықпен, сондай-ақ «Қырғыз ұлттық театр академиясының академигі» атағымен марапатталды. Қазақ жазушысы туралы мақала түріктің бір миллион таралымы бар газетінде басылғанын да осы арада естідік. Ақ пейілмен айтылған бауырластық сырларда да, шын жүректен арналған жарқын жырларда да толас болған жоқ. Қостанай, Алматы, Батыс Қазақстан жəне Оңтүстік Қазақстан облыстарынан да мерейтой иесіне арнайы құттықтаулар мен сый-сыяпаттар кешікпей жетті. Əйгілі сықақшы Көпен Əмірбек аға жазушыға əзіл шуағын сыйлады. Жезтаңдай əншілеріміз Майра Мұхамедқызы, Қабылаш Əбікей, Нұрғали Нүсіпжанов пен Шахизада Сəбит ағаларын əн қанатында самғатты. Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының студенттері Сəбит Досанов жырларынан шашу шашты, «Дауыл» драмасынан көріністер қойылды. Құрманғазы атындағы оркестр күйінің əуенімен асқақтата орындалған «Кенесары ханның соңғы сөзі» атты толғау-жыры қазыналы қаламгердің қазақ қалыбындағы қасиетін молынан аңғартты. АЛМАТЫ. ––––––––––––––

Суреттерді түсірген Азамат ҚҰСАЙЫНОВ.


www.egemen.kz

20 мамыр 2015 жыл

9

ОЛ КҮНДЕРДІҢ ӨШПЕС ДАҢҚЫ Биыл Ұлы Отан соғысының аяқталғанына 70 жыл толды. Майданда қыршынынан қиылған отандастарымыздың саны орасан көп. Жаумен айқасып, батырлық көрсетіп қана қоймай, халқымыздың атын аңызға айналдырып,

өзгелерді таңғалдырған қаһарман боздақтарымыз да жеткілікті. Бұрынғы одақтас елдер арасында «Кеңес Одағының Батыры» атағын алу жағынан жүзден аса ұлттар ішінде қазақстандықтардың алтыншы орында тұруы да көп дүниені аңғартады.

Батырларымызды баєалай білейік Шығыс өңіріндегі түрлі ұлт өкілдерінен құралып, майданға аттанған жауынгерлер арасында 1942 жылы ақпан айында өшпес ерлік көрсетіп, Кеңес Одағының Батыры атағын алған жерлесіміз – Төлеген Тоқтаров. Ол Ұлан ауданында қарапайым отбасында дүниеге келіп, жетімдік пен жоқшылықтың бейнетін көріп өскен, белі қатар-қатпастан өндірісте еңбек етіп, өзін алдыңғы қатардан көрсете білген, өткір, шыншыл, отансүйгіш мінезімен абыройлы болған. Тоқтар майданға алынған соң əскери дайындықтан өтпей жатып, сегізінші Панфилов гвардиялық дивизиясының санын толықтыру қажеттілігіне орай, өз еркімен соғысқа аттанғаны тарихтан белгілі. 2010 жылы баспадан «Кеңес Одағының Батыры – Төлеген Тоқтаров» атты кітап жарық көрді. Онда Төлегеннің шыққан тегі, ерліктері баяндалады. Осы кітапты шығаруға қолдау көрсеткен бұрынғы облыс басшысы, қазіргі Премьер-Министрдің орынбасары Бердібек Сапарбаевқа айтар алғысым шексіз. Ер Төлегеннің толық өмірбаянын халқына паш еткен еңбектері үшін бауырларым Болатбек Қапановқа, Съездхан Құдабаевқа жəне тағы басқа көмек көрсеткен азаматтарға да мың да бір алғыс айтамын. Қай халық болса да, батырын мақтан тұтқан, қастерлеп, төбесіне көтерген. Осы орайда, Төлеген Тоқт аровтың ерлігі мəңгілік есте сақталып, ынтымағымызды нығайтып,

ұрпақтарымызды алға жетелері сөзсіз. Өкінішке қарай, қырғынды жылдардан алыстаған сайын ерлеріміздің есімі көмескіленіп, кейінгі жылдары ер Тоқтардың есімі мереке-жиындарда аталмай, батырдың 90 жылдығы елеусіз қалды. Небəрі 21 жасында шейіт болған Төлеген Тоқтаров сынды арысымыздың биыл 95 жылдығы. Атамыздың 95 жылдығы Жеңістің 70 жылдығына сəйкес өз деңгейінде аталып өтсе деген ниеттеміз. Бұл ретте Шығыстан шыққан тұңғыш

Кеңес Одағының Батыры Төлеген Тоқтаровқа облыс орталығындағы батыр атындағы көшеде, болмаса саяжайлардың бірінде көңілден шығатындай ескерткіш бой көтерсе, халқымыз қуанышқа бөленер еді. Ер есімі ескерусіз қалмауы тиіс. Батыр атына берілген көше шағын, бірнеше үйден ғана тұрады. Дұрысы, Өскеменнің жаңадан салынып жатқан шағын аудандарынан үлкен көшелердің біріне батыр есімін берсе де артық етпейді.

Ќаламгер кейіпкері Кейде ойланып отырсам, алдыңғы толқын, біздің əкелеріміз бен аналарымыз «Ел дегенде езіліп, жұрт дегенде жұмылып қызмет еткен» (Б.Момышұлы) екен. Олардың бойларындағы адалдықты, ой ларындағы саф алтындай мөлдірлікті қалдырған үлгілерінен айқын көруге болады. Бір ғажабы, сол ардақтыларымыз өмір бойы адалдықтан айнымай, Отанға деген сүйіспеншіліктеріне кір түсірмей, дақ салмай, дара мінездерімен үлгі бола алды. Сол қасиет қазір арамызда жүрген санаулы саңлақтарымыздың бүтін болмысынан да менмұндалап тұрады. Қандай сəтте де олар алған бағыттарынан, көңілдеріне түйген ізет пен инабаттан иненің жасуындай да айнып көрген емес. Қайта жат халықтарды көргенде жауға шабар батырдай қайраттарына мініп, ұлт тектілігін, халықтық қасиеттерді айтып: «Мына қылықтарың қазақ үшін жат, біз секілді қарттардың жүрегіне дақ түсіреді. Оны айтасың, үлгі көрсетпепті, ақыл бермепті деген айыпқа қалдырасыңдар!» деп отыратыны жəне бар. Мен бұл ойды неге қозғап отырмын, себебі, алтын арқау болған ондай абыздарымыз бұл күнде селеудей селдіреп қалды. Олар кейінгі ұрпаққа тарту еткен Ұлы Жеңістің 70 жылдығын бейбіт күннің бағасын білетіндер, оның ішінде біздің халқымыз да бар, бір кісідей атап өтіп жатыр. Анау жылдары сұрапыл соғыстың қасіретін айтып, бейбіт күнді тілейтін ардақтыларымыз мол болушы еді. Олармен дидарласқанда естеліктер айтып, асыңқырап кеткен, тасыңқырап жүретін қылықтарымыздан, пенделіктерімізден бой тартушы едік. Олар: «Тəңірім, соғыс деген бəлекет бізбен бірге кетсін, Кейінгі ұрпақ қатықсыз қара су ішсе де майдан алапатын көрмесін. Уайымсыз, қайғысыз өссе екен!» дейтін. Мен мұндай сөзді майдангер əкем Қайырбек Мəнкеұлынан қарғадайымнан естіп өстім. Осы күндері соғыстан аман қайтқан солдаттардың ұл-қызы зейнет жасынан асып кетті. Мен де

сынып оқушылары бір-бір ардагерді өз қамқорлықтарына алып, көмек беретін, əр кез қастарынан табылатын. Кездесулер өткізіп жататын. Енді сол майдангерлер елді мекендерде бар болса бірлі-жарым ғана қалды. Кей елді мекендерде аты мен атағы естіледі. Бұл күндері мектептердегі жүздесулерге майдангерлердің өзі емес, көзін көргендер, артында қалған ұрпақтары келіп жүр. Əкем Қайырбек 22 жасында, яғни соғыс бастала салған 1941 жылдың күзіне қарай майданға аттаныпты. «Мұндай алапат соғыстың өрті алғашында халықты есеңгіретіп тастады. Бірақ Отанға деген əр азаматтың бойындағы рухани сілкініс қайта жігерлендіріп, азаматтар өздері соғыс шебіне сұранып жатты. Мен де солардың қатарында болдым. Күйіп тұрған Сталинград шайқасының бел

солардың бірімін. Ұзақ жыл ұстаздық қызмет атқардым. Оның ондаған жылында мектеп директоры болдым. Қазірде оқушылардың ортасында жүрмін. Бүкіл өмірім ауылда өтіп келеді. Қарап отырсам бір кездері Жеңіс күні қарсаңында əр

ортасында жүрдім. Оқ дəрінің иісі естен тандыратын. Бар мақсатымыз қанқұйлы жаудың бетін қайтару. Қасиетті жерімізді олардың табанына таптатпау. Бұл жолда өлсек өкінбейміз деген бір сезім бойымызды кернеп тұратын. Қоғадай

Төлегеннің сүйегі Мəскеу түбіндегі Бородино деревнясының маңайына жерленген. Сол ауылдың мектеп оқушылары батыр зиратын күтімге алған. Алайда, ұзақ уақыт бойы біздің өңірден ешкім барып, гүл шоқтарын қоймаған. Биыл Жеңістің 70 жылдығы аясында облыс оқушыларын Бородиноға апарып, батыр рухына тəу етсе деген ұсынысымды жеткізгім келеді. Ұлан ауданындағы Донское ауылында Төлеген Тоқтаров атындағы мектеп бар. Аталған мектептің алдына

жапырылып қалған тұстарымыз да болды. Өмірден өткеннің бетін жауып, бір қолымызда қару, бір қолымызбен жаралы жауынгерлерді сүйреп жүретін едік. Кейде олар: «Өзіңді сақта, мені тастап кет?!» деп жалбарынатын. Көзін жəудіретіп тастап кету деген қасірет қой. Талай жауынгерді арқалап жүрдік», деп əкем көзіне жас алып: «Бұрынғылар «қырық жыл қырғын болса да, ажалды өледі» деуші еді, рас екен. Талай ажалдан тірі қалдым, Алла сендердей ұрпақ өсірсін деп шыбын жанымды қалдырған шығар», деп алты ұл-қызына шуақ шаша қараушы еді. «Арманы биік замандастарым толас тапқан бір сəтте: «Елге тірі жетсек, тірлік етіп ұрпақ өсірсек» деуші еді. Бірақ сол боздақтар қыршынынан қиылды. Армандары өздерімен бірге кетті. Біразының аты аталғанмен жерленген жері белгісіз. Менің мойнымда сол қаруластарымның үміті бар. Артында қалған еліне жеткізуге тиістімін», деп аты-жөндері бойынша өмірден өткенше көзін көрген жауынгерлерге іздеу салды. Əр алуан басылымдарға қаруластары туралы деректі мақалалар жіберетін. Ол бірінен соң бірі жарияланып жататын. Еуропа жерінде қалған серіктері есіне түскенде ақын Сырбай Мəуленовтің «Соғыстан қайтқан солдаттар», Қасым Аманжоловтың «Дариға, сол қыз», Əбу Сəрсенбаевтың «Ақша бұлт» атты өлеңдерін оқып толқитын. «Мен майданнан оралмай қалған заман дастарымның аналарымен, əкелерімен, сүйікті жарларымен, ұрпағымен дидарласқан да: «Көрдің бе ұлын ананың, Соғыстан қайтқан солдаттар... Көрдің бе жарын арудың, Соғыстан қайтқан солдаттар... Көрдің бе оның көкесін, Соғыстан қайтқан солдаттар», деген өлең жолдарымен олар маған сұрау салып тұрғандай болады», деп бізге аталған жыр жампоздарының кітабын қолымызға ұстатып қоюшы еді. «Майданнан ауыр жараланып елге келсем, тылдағы жұрт та титықтап отыр екен. Күні-түні жəудіреп, күрежолдан көз алмайды. Дегенмен, қазақ – өткенімен емес, бүгінімен, келешегімен өмір сүрген халық емес пе?! Содан болар жігерлерін жанып, қайратына қамшы басқанда, тау қопарғандай іс тындыратын. Соның арқасында соғыс зардабы тез

батырдың кеуде мүсінін қойған жөн деп санаймын. Осы мəселелерді облыс басшылығына жеткізу мақсатында өңір басшыларының қабылдауына жазылдым. Арнайы ұсыныс хат жолдадым. Облыстық тілдерді дамыту басқармасының басшысы А.Шаймардановтың айтуынша, облыс бойынша Т.Тоқтаровтың атында 2 мектеп, 19 көше бар екен. Жұмыспен қамту жəне əлеуметтік бағдарламаларды үйлестіру басқармасы басшысының орынбасары С.Ысқақова Донское ауылындағы мектеп ұжымы, мектептің бұрынғы түлектері, ауыл тұрғындары, Риддер полиметалл зауыты жəне басқа да демеушілерді тарта отырып, аталған мектеп алдына батырдың кеуде мүсінін қою жоспарланғанын жазып хат жіберді. Бұл істің жүзеге асатыны əзірге белгісіз. Ал мəдениет, мұрағаттар жəне құжаттама басқармасы басшысының міндетін атқарушы Р.Қайырсынов Өскемен қаласы əкімдігіне тиісті ұсыныстар жасалғанымен, ескерткіш орнатуға қажетті қаражат мəселесінің қарастырылмауына байланысты аталған ескерткішті орнату мəселесі бақылаудан алынғанын хабарлады. Мен Төлегеннің нағашысы болып келемін. Оның шешесі Жамал – əкеміз Қайсаның апайы. Төлегеннің туған нағашысы Қарымсақ Сапаров та үлкен ерлік көрсетіп, Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынылса да, оны басқа ұлт өкілі иемденіп кеткен болатын. Төлегеннің артында ұрпақ қалмағандықтан, батырдың менен басқа іздеушісі жоқ. Өткен жылдары Шығыс өңірінен шыққан Кеңес Одағының батырлары аталған баяндамада ағамыздың есімі ескерілмей, көңілім ортайып қалып еді. Осы олқылықтың орны Ұлы Жеңістің 70 жылдығы мен қаһарман ұлымыздың 95 жылдығына орай толса деген ниеттемін. Марат ҚАЙСЕНОВ, зейнеткер.

ӨСКЕМЕН.

жойылды. Ел есін тез жиды», деп отыратын əкем майданнан омырауына 4 орден, 15 медаль тағып оралыпты. Бейбіт күнде ол кісі ұжымшар басшысы, Кеген май зауытының директоры, партия, кеңес қызметтерінде болды. 83 жасында өмірден озды. 58 жыл отасқан Айнаш анам екеуі 6 бала, 19 немере тəрбиеледі. Қазір бəріміз де əке атын ардақтап, есіміне шаң қондырмай, ұрпағымызға оның үлгіөнегесін жеткізумен келеміз. Артында қалған мұраларын қарап отырсам, майданда жазған өлеңдерінен бастап, тыныштықпен күн кешкен жылдары жазған рухани дүниелері бір шоғыр екен. Əсіресе, қаруластары туралы жазбаларындағы кейбір деректер назар аудартады. Өткен ғасырдың 20-шы, 30-шы жылдарындағы ауыр кезеңдер, колхоздастыру тұсындағы асыра сілтеулер, тəлкекке түскен тағдырлар – бəрі де қолжазбаларында жан-жақты қам тылыпты. Əкеміздің осындай зеректігін қазақ қаламгерлері, оның ішінде белгілі жазушы Ғабдол Сланов жоғары бағалап, өзінің «Домбыра күйі – Ақиық» атты кітабына кейіпкер етіп алып, өмір өткелдеріндегі өмірін келістіре баяндаған екен. Өзі сол кітапты қолынан тастамай, ондағы оқиғаларды таратып айтатын. Қанаттас жүрген замандастарын мақтан ететін. «Қазақ жерінің зиялы азаматтары» деген көп томдыққа өмір дерегі берілді. Алда айтқанымыздай, əкем өмірден озғанша, қазіргі ел газеті – «Егемен Қазақстан», бұрынғы «Социалистік Қазақстан», «Жас Алаш» («Лениншіл жас»), Алматы облыстық «Жетісу» («Қазақстан таңы»), т.б. мерзімдік басылымдарға жазған мақалалары да молынан. Біз үшін мақтаныш болатын жағдай, əкеміз бас басылым саналатын «Егемен Қазақстанның» өңірдегі штаттан тыс тілшісі атану еді. Майданның қасіретін көріп, бейбіт күннің шуағына куə болып, еліне қалтқысыз еңбек еткен ардақтымыз қашанда ұрпағының аяулысы да ардақтысы болып қала бермек. Бақшагүл МƏНКЕЕВА, ұстаз.

Алматы облысы.

Еншілегені ерлік істер

Сан ғасырлық шежіренің куəсі Сыр өңірі – Əнуардың туған жері. Балдырған балалық шағы, базарлы күндері осында өткен. Сырдарияның толқындарында ақ шабақтай асыр салып өскен Əнуардың қимасы да, сырласы да осы өзен, сол өзен бойында орналасқан туған мекені. Аққорған ауылы – болашақ батырдың кір жуып, кіндік кескен ата қонысы. Əбутəліп пен Əлиманың шаңырағында 1922 жылы дүниеге келген ұл өсе келе іске тындырымды, жалынды, мінезі бірбеткей, уəдеге берік бала болып өсті. Күрескенін алып ұратындай қайсар да қайратты жігіт əке-шешесінің ғана емес, бүкіл ауылдастарының да сүйеніші еді. Алмас МАНАП,

«Егемен Қазақстан».

Алайда, миллиондаған адамның тағдырын тəлкекке салған, əке-шешесін баласынан айырып, ананы аңыратып жесір, баланы шырылдатып жетім атандырған қанқұйлы соғыс басталғанда Əнуар түбіт мұрты енді тебіндеген 19-ға да толмаған жас жігіт-тін. 1942 жылы Əнуар əкесі Əбутəліппен бірге соғысқа аттанады. Аудан орталығында əкелібалалы қимай-қимай қоштасты. Əбутəліп ақсақал еңбек батальонына, Əнуар болса қанды майдан жүріп жатқан батысты бетке алды. Қарулы, тепсе темір үзетін Əнуар зеңбірек тұтқасын ұстағанға дейін талай жауынгерлік жаттығулардан өтті. Ұшаққа мініп, парашюттен секірді. Мылтық істігін пайдаланып, қоян-қолтық шайқасқа дайындалды. Өмірі көрмеген шаңғы тебуді емін-еркін меңгерді. Қысқасы, «сегіз қырлы, бір сырлы» жауынгердің тап өзі болды да шықты. 1943 жылдың 16 қарашасы күні маршал Малиновский қолбасшылық ететін ІІ Украина майданындағы 53-армиямен Старая Русса қаласына бет алды. Жас жауынгер Əнуар Əбутəліп алғашқы ұрысқа осылай кірісті. Көп уақыт өтпей Отанды жаудан азат етуде Əнуардың да ізі сайрап жатты. Əсіресе, батырдың даңқын бүкіл елге жайған Венгриядағы шешуші 23 күндік соғыс болды. Кеңес əскерлері Венгрияны азат етуде Тисса өзені бойына жетіп, жаудың шебін кері қайтара бастаған. Сол ұрыста жауынгер Əнуар Тисса су бөгетін дұшпан ұдайы атқылап тұрғанына қарамастан, ротаның өзеннің оң жақ жағалауына өтуін ұйымдастыруды өз қолына алады. Сөйтіп, өзеннен жалғыз өзі жүзіп, дұшпан жақта тұрған қайықты бергі жағаға алып келеді. Жалғыз қайықпен оқ астында ол арғы жағаға 47 рет қатынап, жауынгерлерді, оқ-дəрілерді жəне байланыс құралдарын өзеннен өткізген. Əнуар ұйқысыз, демалыссыз бір тəулік бойы жұмыс істегеннің арқасында ротада ешбір шығын болмаған. Осылайша, кейіпкеріміз қаһармандық ерлік көрсеткендер қатарынан көрінді. Соғыста 18 жауды, 3 ұшақты атып түсірген Əнуардың ерлігі еш кетпеді. Оған əскери басшылықтың тапсырмасын орындауда ерекше батырлық танытқаны үшін 1945 жылдың 24 наурызында КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені мен «Алтын Жұлдыз» медалі қоса тапсырылды. Жəне де І дəрежелі Отан соғысы орденімен марапатталды. Жеңістен соң, 1947 жылы елге оралған Əнуар батыр колхоз жұмыстарына белсене араласты. «Өзгент», «Мəдениет» колхоздарында ауылдық кеңестің төрағасы, 1967-1970 жылдары Түгіскенге қарасты Сауса бөлімшесінде егіс бригадирі болды, 1970-1983 жылдары Түгіскен массивін игеруге белсене қатысып, күріш орумен айналысты. Еңбектегі ерлігі жоғары бағаланып, 1972 жылы Ленин орденін екінші мəрте кеудесіне тақты. Бірнеше рет аудандық, облыстық кеңестердің депутаты болып сайланды. Батыр ерлігін туған халқы да дəріптей білді. Ер есімін ардақтап, Түгіскен ауылындағы №209 мектепті батыр есімімен атады. Қызылорда облысы.


10

www.egemen.kz

20 мамыр 2015 жыл

Орта бизнестен озып шыќќандар

Осыдан біраз бұрын Ақордада өткен Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев «Орта бизнестің жетекші компанияларына қолдау көрсету үшін біз «Ұлттық чемпион» белсенділігін іске қосу жөнінде көптен бері айтып келеміз. Бұл жөніндегі жұмыс қалай алға басуда? Қазір маған тым құрығанда бір Сұңғат ƏЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Кеше Астанада болып өткен «Бəсекеге қабілетті көшбасшылар – ұлттық чемпиондар» бағдарламасын жүзеге асыру жөніндегі басқарушы комитеттің отырысында осы айтылған жұмыстың алғашқы қадамдары түйінделді. «Бəйтерек» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ басқармасының төрағасы Қуандық Бишімбаев жетекшілік еткен бұл шараға Инвестициялар жəне даму министрі Əсет Исекешев қатысып, жиналғандарға арнап құттықтау сөз сөйледі. Қазіргі күні бағдарламаға қатысушыларға көрсетілетін қолдау құралдары мен тетіктерінің нақты айқындалу үстінде екендігін атап өтті. Ұлттық кəсіпкерлер палатасының төралқа төрағасы Тимур Құлыбаев отандық орта бизнесті дамыту мəселесінде бұл бағдарламаның пайдасы мол екендігін жеткізді. Қуандық Бишімбаев бағдарламаны іске асыру аясында соңғы екі айда McKinsey&Company халықаралық компаниясымен бірлесе отырып, оған қатысушылар арасында іріктеу жұмыс тарының жүр гізілгендігін, бүгінгі күні бұл жұмыс аяқталып, 300-ден астам кəсіпорындар арасынан 32 компанияның таңдап алынғандығын, олардың 20-сы агроөнеркəсіптік кешен саласындағы, 7-еуі машина жасау, 5-еуі құрылыс материалдары өндірісі саласындағы компаниялар екендігін хабарлады.

компанияны атап беріңіздерші» деген болатын. Елбасының осы сұрағына берген жауабында «Бəйтерек» ҰБК» АҚ басқарма төрағасы Қуандық Бишімбаев қазірдің өзінде машина жасау, тағам өнеркəсібі, көлік пен логистика саласында жұмыс істеп жатқан 30 көшбасшы компанияның айқындалғандығын мəлімдеген еді.

Бүгінгі күні қатысушы компанияларға диагности ка жүргізілуде. Оның қорытындысында əр компанияға лайықты жеке жоспар əзірленіп, əрі қарай дамуына қатысты тиісті ұсыныстар беріледі. Іріктелген компаниялар басқару саласындағы алдыңғы қатарлы тəжірибемен танысып, басқару консалтингі саласында қызмет көрсететін жетек ші халықаралық компаниялардан өздеріне қажетті нақты практикалық нұсқаулықтарды ала алатын болады. Бағдарламаға қатысушыларға көрсетілетін қолдау құралының тағы бір түрі – мемлекеттік органдардың жалпы салаға тəн əкімшілік кедергілерді жою бөлігінде олардың қызметтерін үйлестіруі болып табылады. «Біздің бұл жаңа бағдарламамыз шикізаттық емес экспортты дамыту, өнеркəсіптік өндіріс көлемін арттыру, жоғары жалақы алатын жаңа жұмыс орындарын құру жəне импорттық өнімдерді отан дық өнімдермен алмастыру секілді күрделі міндеттерді шешуге бағытталып отыр. Орта бизнесті қолдаудың бұл бағдарламасы сəтті жүзеге асқан жағдайда, біз оған іріктеп алынған компаниялар өздеріндегі еңбек өнімділігін орта есеппен жылына 10 пайызға өсіріп, экспорттық өнімдерінің көлемін қазіргіден 30 пайызға дейін арт тырады деп күтеміз. Бұлар еліміздің ішкі жалпы өнімінің көлемін өсіруге, экономиканы

əртараптандыруға, қазақстандық экспорт көлемін арттыруға, өнімділік пен рентабельділікті нығайтуға үлес қоса алатын жəне жаңа рыноктарға шыға алатын бəсекелестік қабілеті мығым компанияларға айналуы тиіс. Біздің еліміздің бизнесі үшін айтылған мақсаттарға қол жеткізу өте өзекті болып отыр», деді отырыс барысындағы сөзінде «Бəйтерек» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ басқармасының төрағасы Қуандық Бишімбаев. Отырысқа қатысқан компаниялар өкілдері сөз алып, бағдарламаны қолдайтындықтарын жеткізді. – Біз Елбасының бастамасымен бұл бағдарламаның қабылданғанына қуаныштымыз. Біздің компания осы істе белсенділік танытқандардың бірі болды. Бағ дарлама орта бизнес саласында бəсекелестік қабілеті мол көшбасшылардың шығуына үлкен ықпал ететін болады, – деді бізбен əңгімесінде «Алагеум груп» ЖШС директорлар кеңесінің төрағасы Еркебұлан Ілиясов. – Бағдарламадағы «Бəйтерек» хол дингінің рөлін қалай бағалайсыз? – Мұндағы «Бəйтеректің» рөлі өте зор. Өйткені, бұл басқарушы компания өзінің қаржы институттары жəне агенттіктерімен бізге көмекке келіп, бағдарламаға мем лекеттік қолдау шараларын қамтамасыз ететін болады. Қолдау шараларының «Бəйтерек» арқылы бір терезе қағидатымен жүзеге асырылатындығы біздің жұмысымызды жеңілдете түсіп,

мемлекеттік қолдаудың тиімділігін де арттыра түсетіндігі анық. Ал еліміздегі құс еті өндірісінің 20 пайызға жуығын қамтамасыз етіп отырған «Алель Агро» АҚ қаржы директоры Наим Тұрдиев қазіргі күні өздерінің компаниясы еліміздің ішкі рыногында бəсекелестік қабілетке ие болғанымен сыртқы рынокқа шығудың қиындықтары бар екендігін, міне, осы проблеманы еңсеруде бұл бағдарлама өздеріне үлкен жəрдемші бола алатындығын, себебі, онда көрсетілген қолдау шаралары мен құралдары компанияларының мүддесіне сəйкес келетіндігін жеткізді. Шара аяқталғаннан кейін журналистерге берген шағын сұхбатында «Бəйтеректің» басшысы Қуандық Бишімбаев Елбасының берген тапсырмасына сəйкес бүгінгі күні ауыл шаруашылығы мен тағам өнеркəсібі, машина жасау жəне құрылыс салалары бойынша болашақта халықаралық нарықтарға белсенді шыға алатын 32 компанияның анықталғандығын, олар шығаратын өнімдердің жалпы көлемі 340 миллиард теңгені құрайтындығын, экспорттық айналым көрсеткіші 40 миллиард теңгеге жуық екендігін жəне олардың 23 мың адамды жұмыспен қамтып отырғандығын жеткізді. – Бұл компаниялар қазірдің өзінде экспорт бағытында жұмыс істеп келеді. Олардың экспорттық өнімдерінің көлемі жылына орта есеппен 12,2 пайызға артуда. Бұл – еліміздің жалпы экономикалық өсімінен жоғары. Міне, осындай себептермен бұл компаниялар таңдауға ілігіп отыр. Ендігі кезекте біз Инвестициялар жəне даму министрлігі, кəсіпкерлердің ұлттық палатасымен біріге отырып, оларды неғұрлым жылдам дамытуға лайықталған бағдарламалық қолдау шараларын жүзеге асыра бастаймыз, – деді. Егер өзіміздің қазақы түсінігімізге лайықтап, мысалмен айтатын болсақ, бүгінгі өткен бұл шара отандық орта бизнестің ұлы бəйгесіне түсетін жүйріктерді анықтағанмен бірдей. Күні ертең олар бабы келіскен жарау аттай сайланып, сол бəйгеге түсетін болады. «Жүйріктен жүйрік озар жарысқанда» дегендей сол кезде олардың арасындағы нағыз тұлпарлар – отандық бизнестің чемпиондары анықталады. Бұл – өмірдің бəйгесі, тіршіліктің тұтқасы саналатын экономиканың нағыз бəйгесі. Халықаралық деңгейде шабуға лайықталып отырған оларға іске сəт демекпіз.

Кешегі би мен бїгінгі би немесе тарихи сабаќтастыќ туралы Əдетте, «ғылыми конференция» дегенде бір топ адамдардың бас қосып, қасаң тілде (көбіне ресми тілде) баяндама жасасып, өздеріне ғана түсінікті ойларымен ортақтасып жататын көңілсіздеу жиын көзге елестейді. Ондай жиындардың да қажеттілігі бар шығар, бірақ қалың көпшілік қабылдай бермейді. Алматы қалалық соты ұйымдастырған «Жеті жарғы – дала демокаратиясының озық үлгісі, мемлекеттік құқық пен сот билігінің алтын арқауы» атты өңірлік ғылыми конференциясына шақырту алғанымда сондай көңілсіз жиындардың бірі болар деген күмəнді ойдың қылаң бергені рас. Бірақ конференция барысында бұл күмəніміз сейіліп кетті. Шарафаддин ƏМІРОВ, «Егемен Қазақстан».

Ең алдымен сіздерге осы ғылы ми конференцияның табысты өтуіне зор ықыласын білдірген Жоғарғы Сот Төрағасы Қайрат Əбдіразақұлы Мəмидің құттықтауын жеткізбекшімін, деп бастады сөзін Жоғарғы Сот судьясы Ақылтай Қасымов, биылғы жыл ел мерейін өсірген ерекше жыл болды жəне өзіне тəн тарихи құндылығымен ұрпақ жадында сақталары сөзсіз. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты Қазақ хандығының 550 жылдығын атап өтуге орай үлкен іс-шараларды ұйымдастыруға бастамашы болып отыр. Осы конференицияда Конституцияда атап көрсетілгендей, оның құқықтық жүйесімен билер сотының əділдігін, ел басқарудың тура жолын көрсететін тарихи танымы кең, құндылығы терең ойпікірлер айтылады деп ойлаймын. Расында да, конференцияда тарихи тағылымы кең, құндылығы терең ой-пікірлер айтылды. Жиналған жұртты жалықтырмаған баяндамалар да жасалды. Сөз жоқ, конференцияның бəсін арттырған осы ой-пікірлер мен баяндамалар.

Сөйлеушілердің де, баяндама жасаушылардың да тиянақты һəм тыңғылықты дайындалып келгендігі көрініп тұрды. Конференцияның ашылуында сөйлеген Жоғарғы Сот судьясы Ақылтай Қасымовтың, конферен цияның жұмысын жүргізген Алматы қалалық сотының төрағасы Ақжан Ештайдың, Қарағанды облыстық сотының төрағасы Мұсабек Əлімбековтің бастан-аяқ қазақша сөйлегені елді сүйсіндірді. Сондайақ, Астана қалалық сотының төрағасы Тілектес Бəрпібаевтың, Қазақстан Республикасының Əскери сотының төрағасы Сəкен Аблуллаевтың, Алматы қа лалық сотының төрағасы Ақжай Ештайдың, Қарағанды облыстық сотының төрағасы Мұ сабек Əлімбековтің, Алматы қаласы, Алатау аудандық сотының төрағасы Ербол Жанғазиннің баяндамалары мазмұнды жəне мағыналы болып шықты. Бір сөзбен айтқанда, бүгінгінің билері кешегінің билері туралы тұшымды əңгіме өрбітті. Əл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессоры Зайлағи Кенжалиев конференция бағдарламасы бойынша «Методологические проблемы

ис следования института судебной власти в тардицонном казахском ханстве» деген тақырыпта баян дама жасауы тиіс болатын. Бірақ профессор мырза неге екенін қайдам, қолтықтап шыққан қағазына қарамастан, сөйлеген сөзіне бірауыз орысша қоспай, тартымды əңгіме айтты. Дəстүрлі қазақ хандығындағы сот билігі туралы сөйлей отырып, З.Кенжалиев бүгінгі сот жүйесі туралы да пікір білдірді. Мен бүгін осы конференцияға қатыса отырып, деді Зайлағи Жантуғанұлы, əрі қызғанып отырмын, əрі қызығып отырмын. Қызғанып отырғаным, бүгінгідей тақырыптағы мұндай конференцияны біздер заңгер ғалымдар жəне тарихшылар ұйымдастыруға тиіс едік. Бұл жағынан Қайрат Мəми басқарған сот жүйесінің қызметкерлері біздің алдымызды орап кетті. Қызығып отырғаным, конференцияда сөйлеген шешендердің сөздері де, баяндамашылардың тұжырымдары да тұшымды болды. Конференция жұмысы сəтті өтіп жатыр... Осы конференцияны ұйымдастырудың басы-қасында жүрген Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің ақпараттық қамтамасыз ету бөлімі меңгерушісінің орынбасары Қанапия Омархановтың айтуынша, өңірлерде өтіп жатқан (оның ішінде Алматыдағы да) ғылыми конференциялардың негізі осы жылдың қыркүйек айында Жоғарғы Соттың ұйымдастыруымен өтетін «Қазақ құқығы мен билер сотының төрелігі – қазақ мемлекеттілігінің феномені» атты халықаралық ғылыми конференцияның алдындағы дайындық барысы екен. АЛМАТЫ.

 Еркін елдің ертеңі

«Circle Maritime Invest» («Сёркл Мэритайм Инвест») акционерлік қоғамы (бұдан əрі – қоғам), орналасқан мекенжайы: Алматы қ., Қарасай батыр к-сі, Пушкин к-сі қиылысы, 34/95, 1-қабат, тел. (727) 2597 333, акционерлердің 18.05.2015 жылғы жалпы жиналысы отырысының хаттамасының негізінде «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-пен ірі мəміле жасағандығы туралы хабарлайды.

«ҚР ОСК ИТО» ШЖҚ РМК директорының бос лауазымына орналасуға конкурс туралы хабарландыру Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы, 010000, Астана қ., Бейбітшілік к-сі, 4, бос лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: «Қазақстан Республика сы Орталық сайлау комиссиясының Инженерлік-тех никалық орталы ғы» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемле кеттік кəсіп ор нының директоры. Кəсiпорын қызметiнiң негiзгi мəнi электрондық сайлау жүйесi инфрақұрылымының объектiлерi торабын ұстау жəне дамыту саласында шаруашылық қызметтi жүзеге асыру болып табылады. Конкурсқа қатысушылар мынадай біліктілік талаптарына сəйкес келуі тиіс: 1) жоғары заңгерлік білімінің болуы; 2) сала кəсіпорнының бейініне сəйкес басшы лауазымдарында мамандығы бойынша кемінде 5 жыл жұмыс өтілінің болуы; 3) кəсіпорын жұмысы саласындағы нормативтік-құқықтық актілерді білу. Конкурсқа қатысу туралы өтініштерді жəне өтінішке қоса берілетін құжаттарды қабылдау хабарландыру жарияланған сəттен бастап 15 күнтізбелік күн ішінде жүзеге асырылады. Анықтамалар үшін телефондар: (7172) 75-26-32, 75-22-22, факс: 75-22-21.

Еліміз өз тəуелсіздігін алғалы бері қуатты мемлекет ретінде қалыптасып, əлемнің алдыңғы қатарлы елдерінің сапына ену жолында талай белестерді бағындырды. Тамыры тереңге бойлаған төл тарихымыздың жаңа беттері ашылды. Осы қысқа ғана уақыт ішінде экономикалық жəне əлеуметтік маңызы зор жобаларды қолға алып, əлемдік деңгейдегі ісшаралардың өтуіне де ұйытқы бола алдық. Ең бастысы, даму бағытымыз айқындала түсті. Астанада өтетін ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесіне «Болашақ энергиясы» тақырыбы таңдап алынғаны белгілі. Қалай десек те, ЭКСПО сияқты халықаралық көрмелерге қатысу қай елдің болса да əлеуетін дүниежүзіне паш етуге берілген керемет мүмкіндік. Осыған орай жақында М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік унверситетінде «ЭКСПО-2017 – жастар көзімен» атты көрме ұйымдастырылып, жас ғалымдар жаңа жобаларымен таныстырды.

Жас єалымдарєа барлыќ жаєдай жасалєан

Оралхан ДƏУІТ,

«Егемен Қазақстан».

Өңірлер арасында «жасыл экономикаға» қатысты жобаларды жүзеге асыруда Жамбыл облысы алда тұр. Мұны соңғы жылдары Əулиеата жерінде электр қуатын жаңартылған немесе балама көздерден өндіру бойынша іске асырылып жатқан ауқымды жобалардан байқаймыз. Олардың қатарында Шу ауданындағы Тасөткел су электр стансасы да бар. Бұған дейін облыста күн жəне жел электр стансалары пайдалануға берілген болатын. Шу ауданында қуаты 9,2 мВт құрайтын гидроэлектр стансасы халыққа мінсіз қызмет көрсетуде. Стансаның қуаты 95 мың халқы бар Шу ауданымен қоса тағы бір ауданды жарықпен қамтамасыз етуге толық жетеді. Қазақстанда алғашқы өнеркəсіптік деңгейде жұмыс істейтін күн электр стансасы да Жамбыл облысының Қордай ауданы аумағында іске қосылған. Бүгінде 504 кВт электр қуатын өндіріп отырған станса болашақта электр қуатын 7 мВт-ға дейін жеткізуді жоспарлап отыр. Кəсіпорын толыққанды жұмыс істегенде 70 адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, 200-ден астам үйге жарық береді. Дəл осы Қордай ауданында екі бірдей желден энергия өндіретін электр стансасы бар. Желден қуат көзін өндіру жұмысы су мен күнге қарағанда əлде қайда арзан. Қазірдің өзінде 1 500 кВт қуат көзін өндіріп отырған жел электр стансасы Қазақстандағы желден энергия алатын тұңғыш электр стансасы болып саналуда. Сонымен

қатар, Жуалы ауданындағы күн электр стансасының құры лысы облысымыздағы Индустрияландыру картасына енгізілген тоғыз жобаның бірі. Стан са толық қуатында жұмыс істегенде аймақтың энергияға деген қажеттілігінің едəуір бөлігін өтейтін болады. Аталған жобалардың қызметімен ЭКСПО-2017 көрмесіне келетін шетелдік қонақтар да танысатын болады. «Міне, осындай жетістіктер барда біздің жастарымызға ғылыммен айналысуға мүмкіндік мол деп есептеймін. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев бүгінде энергетикаға ауқымды инвестиция салу бүкіл əлем үшін өте маңызды мəселе болып табылатынын атап өткен болатын. Облыс жастарының ғылымға қызығушылығын тудыру жəне дарындыларды анықтау, оларға қолдау көрсету мақсатында ұйымдастырылып отырған «ЭКСПО-2017 – жастар көзімен» атты көрме жас ұрпақтың инновациялық жобаларына арналып отыр», дейді бұл жөнінде Жамбыл облысы əкімінің орынбасары Ерқанат Манжуов. Көрмеге «Үздік көрме экспонаты» («жасыл экономика» жəне дəстүрлі емес энергия көздері тақырыбы бойынша), «Үздік инновациялық жоба» аталымдары бойынша 14 пен 35 жасқа дейінгі облысымыздың жас ғалымдары қатысып, көрме барысында «Заманауи компрессор жəне мұнай айдау бекеттері», «Жел энергетикалық қондырғы», «Қолжетімді дайын баспана», «Өсімдік қалдықтарынан биоэтанол өндіру», «Ауылдық

жерлерде баламалы энергия көздерін қолдану», «Ион» аппаратын жасау», «Күннің энергиясын пайдалана отырып жылыжайда банан өсіру», «Тұрғын үй ғимараттарының электр тартылымдары мен жарықтандырылуы» жəне тағы да басқа жобалар қойылды. «Бұған дейін көрменің іріктеу кезеңі өтіп, оған жас ғалымдардан 35 жоба келіп түсіп, арнайы құрылған сараптамалық комиссияның сараптауынан кейін ақтық кезеңге 23 жоба жолдама алды. Қатысушылардың бар лығы да тың идеяларымен ерекшеленеді. Елбасы Жолдауын да айтылған заманауи ғы лымды коммерцияландыру да осы жобалардан бастау алады. Аталмыш көрме озық техно логиялық жобаларды түрлі кəсіпорындар мен шаруашылық жүргізуші субъектілерге қолдау көрсету мақсатын көздеп отыр», дейді Жамбыл облыстық жастар саясаты басқармасының басшысы Еркебұлан Құралбаев. Көрме қорытындысы бойынша бірінші орынды М. Х. Дулати атындағы ТарМУ оқытушысы Роллан Нүсіпəлі иеленсе, одан кейінгі жүлделі орындарды тағы осы оқу орнының аға оқытушысы Бекжан Абзалбекұлы, Назарбаев зият керлік мектебінің оқушылары Т.Ажмаханбетов, А.Мұрзаев, Р.Каримов, Жуалы ауданы, Қошқарата ауылы, Абай атындағы мек тептің мұға лімі Əйгерім Əшір баева, «Қа зақтелеком» АҚ облыстық филиа лының жетекші маманы Н.Тілегенов пен ТарМУ студенті Б.Кемпірбаев бөлісті. «Тегінде адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар, мінез деген нəрселерімен озады», деп Абай атамыз айтқандай ел ғылымының болашағы жастар. Жастардың білімі, тəжірибесі, қарымды азаматтық көзқарасы мемлекетіміздің зияткерлік əлеуетін арттыруға ықпал етері сөзсіз. Ғылым саласы қажырлы қайрат пен темірдей төзімділікті талап етеді. Сондықтан өздерінің алтын уақытын осы жолда сарп етіп жүрген жамбылдық жастардың шығармашылық ойлары табысты бола бергей! Жамбыл облысы.

Ардагерлер акциясы Қазақстандық ардагерлер «Соғыс ардагерлерінің достығы пойызы фашизмді дəріптеуге қарсы» акциясына қатысады, деп хабарлады «ҚТЖ» ҰК» АҚ-тың баспасөз қызметі. Теміржолшы-ардагерлер Көптілеу Ізбасов пен Төлеген Жүнісов 20-23 мамырда Достық пойызымен Мəскеу – Минск – Брест – Мəскеу бағдарына қатысады. Достық пойызы Мəскеудің Беларусь вокзалынан Ұлы Отан соғысы жылдары əскерлердің майданға аттанып, 1945 жылы 9 мамырда жеңімпаз болып оралған жерінен жолға шығады. Ардагерлер Минскідегі Жеңіс мұражайында жəне «Брест батыр қамалы» мемориалдық кешенінде болады. Белоруссия астанасында ардагерлерді Достастыққа

қа тысушы елдердің теміржол көлігі əкімшіліктері кеңесінің 62-отырысына қатысып жатқан теміржол əкімшіліктерінің басшылары қарсы алады. 85 жастағы Көптілеу Ізбасов 1943 жылы жол монтері болып еңбек жолын бастады. Одан кейін пойыз машинисінің көмекшісі, Шалқар локомотив депосында машинист болып жұмыс жасады.

Тыл еңбеккері, еңбек ардагері. 91-дегі Төлеген Жүнісов Украина, Румыния, Венгрия, Чехословакияны фашистік басқыншылардан азат етуге қатысты. Жеңісті Берлинде қарсы алды. Майдандастарының Рейхстагқа ту тіккендерін мақтаныш етеді. Отан соғысы орден дері мен, бірқатар медальдар мен марапатталған.


Алматы облысының табиғи ресурстар жəне табиғат пайдалануды реттеу басқармасы мемлекеттік орман қоры учаскелерінің орман ресурстарын ұзақ мерзімге пайдалануға беру туралы 2015 жылғы 22 желтоқсанда Алматы облысы, Талдықорған қаласы, Қабанбай батыр көшесі, 26-үй, 304-бөлмеде өткен тендердің қорытындысын хабарлайды: 1. Жаркент орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №3 лот – Леснов орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін – «Жылкыбаев О. ШК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Панфилов ауданы, Еңбекші а., Қиындықбаев к-сі, 26-үй. №5 лот – Көктал орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін – «Джакупбаев Т.Б.» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Панфилов ауданы, Көктал ауылы, Құрманғазы к-сі, 20-үй. №6 лот – Көктал орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін – «Джакупбаева А.Т.» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Панфилов ауданы, Жаркент қ., СевероВосточный-3. №7 лот – Көктал орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін –«Жанбырбаев Н.» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Панфилов ауданы, Көктал ауылы, Жамбыл к-сі, 12-үй. №8 лот – Көктал орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін – «Буканова Б.А.» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Панфилов ауданы, Үшарал ауылы, Абай к-сі, 24-үй. №9 лот – Көктал орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін – «Абиров Марат Аженович» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Панфилов ауданы, Көктал ауылы, Абылай хан к-сі, 147-үй. №10 лот – Көктал орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін –«Искакова К.Б.» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Панфилов ауданы, Көктал ауылы, Желтоқсан к-сі, 48-үй. 2. Күрті орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №2 лот – Ақжар, Тауқұм орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін – «Жақсылык» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Балқаш ауданы, Бəрібаев ауылы, 2-үй. 3. Ұйғыр орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Кетпен орманшылығы – аң шаруашылығы қажеттілігі үшін –«Кольжат-Тау» ЖШС ұтып алды, мекенжайы: Алматы қ., 2-Многоводная к-сі, 5 «А» үй. 4. Бөрлітөбе орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Бөрлітөбе орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін – «Сəт» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Ақсу ауданы, Құрақсу ауылы, Бимолдин к-сі, 10-үй. №3 лот – Бөрлітөбе орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін –«Коныров» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы қ., Мақатаев к-сі, 142-үй, 24-пəтер. 5. Талдықорған орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №2 лот – Текелі орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін – «Дастан» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Балқаш ауданы, Топар а. №4 лот – Қаратал орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне

спорттық мақсаттар үшін «Жолдогутова» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Ескелді ауданы, Қарабұлақ кенті, Ескелді би к-сі, 74-үй. №5 лот – Қаратал орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін – «Фазылбаев» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Ескелді ауылы, Қарабұлақ кенті, Қаратал к-сі, 72-үй. №6 лот – Қаратал орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін – «Османова» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Талдықорған қ., Батыс тұрғын ауданы, 415-үй. №7 лот – Қаратал орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін – «Вахитов Р.Х.» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Ескелді ауданы, Теңлік ауылы, Достық к-сі, 48-үй. №8 лот – Қаратал орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін – «Байсал LTD» ЖШС ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Талдықорған, Қаблиса жырау к-сі, 66-үй. 6.Үйгентас орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Қабанбай орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін –«Алакөл-Ақбас» ЖШС ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Үшарал қ., Қасымжанов к-сі, 4 «В» үй. №2 лот – Қабанбай орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін –«Айша» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Алакөл ауданы, Сапақ ауылы, Тəуелсіздік к-сі, 37-үй. 7. Бақанас орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Ақкөл орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін – «Адил» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Балқаш ауданы, Бақанас ауылы, Ормышев к-сі, 47-үй. №2 лот – Ақкөл орманшылығы - сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін – «Тамирлан» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Балқаш ауданы, Ақкөл ауылы, Орталық к-сі, 21 «А» үй. 8. Нарынқол орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Шалкөде орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін «Айбол» ШҚ ұтып алды, мекен жайы: Алматы обл., Райымбек ауданы, Талас ауылы, Мақатаев к-сі, 1-үй. №5 лот – Шалкөде орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін – «Жасұлан-2» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Райымбек ауданы, Қарасаз ауылы, Мақатаев к-сі, 8-үй. №6 лот – Ойқарағай орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін – «Акжол» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Райымбек ауданы, Нарынқол ауылы, Албан Асан к-сі, 28-үй. №7 лот – Текес орманшылығы – аң шаруашылығы қажеттілігі үшін – «Рахат Тур» ЖШС ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Райымбек ауылы, Сарыжаз ауылы, Ұзак к-сі, 28-үй. 9. Үштөбе орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Қаратал орманшылығы – аң шаруашылығы қажеттілігі үшін – «Талдыкорганское межрайонное общество охотников и

Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасы мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорнының директоры бос лауазымына орналасуға ашық конкурс жариялайды

Кəсіпорынның атауы: Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасының «Қызылорда облыстық онкология орталығы» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорны. Мекенжайы: Қазақстан Республикасы, индекс: 120008, Қызылорда облысы, Қызылорда қаласы, Абай даңғылы, 65. Негізгі қызметі: облыс халқына медициналық көмек көрсету. Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасының «Облыстық онкология орталығы» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорнының директоры. Қызмет атқарған жылдарына байланысты лауазымдық жалақысы G-4 коэфициенті бойынша төленеді. Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасының «Облыстық онкология орталығы» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кəсіпорнын дара басшылық негізінде директор басқарады, ол жоғары денсаулық сақтау органымен тағайындалады. Директор міндетін ұйымдастыру жүйесіне жетік, кем дегенде 5 жыл жұмыс тəжірибесі бар дəрігер тағайындалады. Қызметтік міндеттері: Кəсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметіне жəне мүлкінің сақталуына кəсіпорында сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-əрекетті ұйымдастыруға дербес жауапты болады. Кəсіпорын қызметінің барлық мəселелерін Қазақстан Республикасының заңнамасымен сəйкес дербес шешеді. Кəсіпорынның атынан сенімхатсыз əрекет етеді жəне оның мүдделерін барлық органдарда білдіреді, Қазақстан Республикасының заңнамасымен бекітілген шектерде кəсіпорынның мүлкіне билік етеді, шарттар жəне өзге де мəмілелер жасайды, сенімхаттар береді, банктік шоттар ашады, кəсіпорынның барлық қызметкерлері үшін міндетті бұйрықтар шығарады жəне нұсқаулар береді. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне сəйкес кəсіпорынның қызметкерлерін жұмысқа қабылдайды жəне олармен еңбек шарттарын бұзады, көтермелеу шараларын жəне жаза қолданады. Белгіленген еңбекақы төлеу қоры шегінде еңбекақы төлеу нысанын штаттық кестені, лауазымдық айлықақылардың мөлшерін, кəсіпорынның қызметкерлеріне сыйлықақы беру жəне өзгеде сыйақы жүйесін бекітеді. Өзінің орынбасарларын қызметке тағайындау жəне қызметтен босату үшін тиісті саланың уəкілетті органына кандидатуралар ұсынады, өзінің орынбасарлары жəне кəсіпорынның басқа да басшы қызметкерлерінің құзыретін белгілейді. Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де функцияларды жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: - Жоғары медициналық білім, бірінші/жоғары біліктілік санатының болуы немесе «Қоғамдық денсаулық сақтау» мамандығы бойынша магистратураның немсесе жоғары экономикалық білімнің «Қоғамдық денсаулық сақтау» немесе мемлекеттік денсаулық сақтау саласында 3 жылдан кем емес, мамандығы бойынша магистратураның, мамандығы бойынша кəсіпорынның бейініне сəйкес саласының басшы лауазымдарында кемінде 5 жыл жұмыс өтілі болуы. - Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін (Жалпы жəне ерекше бөлімдер), «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы» Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 2 шілдедегі Заңын, «Мемлекеттік мүлік туралы» Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 1 мамырдағы Заңын, «Мемлекеттік құпиялар туралы» Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 15 наурыздағы Заңын, Қазақстан Республикасының осы кəсіпорынның қызметі саласындағы қатынастарды реттейтін нормативтікқұқықтық актілерін білетіндігі тексеріледі. Сондай-ақ мемлекеттік басқару органы бекіткен тиісті кəсіпорын басшысының біліктілік талаптары мен лауазымдық нұсқаулығының негізінде конкурсқа қатысушылардың кəсіби білімі анықталады. Мемлекеттік кəсіпорындардың басшыларын тағайындау жəне аттестаттау ережесіне сəйкес өткізіледі. Байқауға қатысқысы келген азаматтар Қызылорда облысының денсаулық сақтау басқармасына келесі құжаттарды тапсырады: 1. Конкурсқа қатысу туралы өтініш; 2. Мемлекеттік жəне орыс тілдерінде түйіндеме; 3. Еркін нысанда жазылған өмірбаян; 4. Білімі туралы құжаттардың көшірмесі; 5. Еңбек кітапшасының (ол болған кезде) немесе жеке еңбек шартының көшірмесі не соңғы жұмыс орнына қабылданғаны жəне одан босатылғаны туралы бұйрықтың көшірмесі; 6. Денсаулығы туралы белгіленген нысанды анықтама. Конкурсқа қатысушы өзінің біліміне, жұмыс тəжірибесіне, кəсіби деңгейіне қатысты қосымша ақпаратты ( біліктілігін арттыру, ғылыми дəрежелер мен атақтар беру, ғылыми жарияланымдар, осының алдындағы жұмыс орнының басшылығынан кепілдеме жəне т.б.) беруіне болады. Осы қағидалардың талаптарына сəйкес барлық құжаттар қабылдап алған күннен бастап 5 жұмыс күні ішінде құжаттар тапсырған тұлғаны конкурсқа қатысуға жіберу туралы шешім қабылдайды. Конкурсқа қатысуға жіберілген тұлғалардың тізімі бекітілгеннен кейін, комиссия конкурсқа қатысушылар ұсынған құжаттарды зерделейді жəне күнтізбелік 10 күн ішінде конкурсқа қатысушылармен əңгімелесу өткізіледі. Конкурс облыстық денсаулық сақтау басқармасының Қызылорда қаласы, Абай даңғылы, 27-үй мекенжайы бойынша өтеді. Конкурсқа қатысу үшін қажетті құжаттар аталмыш хабарландырулар жарияланған мерзімінен бастап 15 күнтізбелік күн аралығында Қызылорда қаласы, Абай даңғылы, 27-үй мекенжайы бойынша тапсырылуы тиіс, анықтама үшін телефон: 8 (7242) 40-04-51(3008), 23-53-41. Аталмыш лауазымға орналасқан азамат үшін көтерме шығындар төленбейді, тұрғын үй жəне жеңілдіктер ұсынылмайды.

рыболовов» ҚБ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Талдықорған қ., Қойшыбеков к-сі, 44-үй. 10. Қаскелең орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Іле орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін – «Егоров В.В.» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы қ., Достық к-сі, 270-үй, 42-пəтер (офис). №2 лот – Іле орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін – «Анзоров А.А.» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы қ., Огарев к-сі, 2/1-үй, 23-пəтер. №3 лот – Қызылтаң орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін – «Жасмин» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы қ., Ақсай-3 «Б» шағын ауданы, 2-үй, 93-пəтер. №4 лот – Қызылтаң орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін – «Жасмин» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы қ., Ақсай-3 «Б» шағын ауданы, 2-үй, 93-пəтер. №5 лот – Қызылтаң орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін – «Жасмин» ЖК ұтып алды, мекенжайы: Алматы қ., Ақсай-3 «Б» шағын ауданы, 2-үй, 93-пəтер. 11. Кеген орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №2 лот – Екаша орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін – «Жетен» ШҚ ұтып алды, мекенжайы: Алматы обл., Райымбек ауданы, Жалаңаш ауылы, М.Əуезов к-сі, 11-үй. Төмендегі лот бойынша тендер өткізіл меген деп танылды: 1. Жаркент орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Іле орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін; №2 лот – Іле орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; №4 лот – Леснов орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; 2. Күрті орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Ақдала орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; 4. Бөрлітөбе орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №2 лот – Бөрлітөбе орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; №4 лот – Бөрлітөбе орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; 5. Талдықорған орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Текелі орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; №3 лот – Қора орманшылығы - жанама орманды пайдалану үшін; №9 лот – Қаратал орманшылығы – сауықтыру, рекреациялық жəне спорттық мақсаттар үшін; 8. Нарынқол орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №2 лот – Текес орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; №3 лот – Сарыжаз орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; №4 лот – Текес орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; 11. Кеген орман шаруашылығы мемлекеттік мекемесі: №1 лот – Екаша орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін; №3 лот – Екаша орманшылығы – жанама орманды пайдалану үшін.

«RG Brands» акционерлік қоғамы (бұдан əрі мəтін бойынша – қоғам), «Альфа Банк» ЕБ АҚ-пен ірі мəмілені жасауды бекіту туралы қоғам акционерлерінің жалпы жиналысы шешім қабылдағаны жөнінде хабарлайды. Толық ақпарат алу үшін мына мекенжайға хабарласуды сұраймыз: Қазақстан Республикасы, Алматы қ., Райымбек д-лы, 212-«Б», телефон: +7 (727) 2505-740, факс: +7 (727) 2501-355. Акционерное общество «RG Brands» (далее по тексту – общество), информирует о принятии решения общим собранием акционеров общества об утверждении заключения крупной сделки с АО ДБ «Альфа Банк». За получением подробной информации просим обращаться по адресу: Республика Казахстан, г. Алматы, пр. Райымбека, 212-«Б», телефон: +7 (727) 2505-740, факс: +7 (727) 2501-355. «Асыл» өнеркəсіптік-сауда компаниясы» АҚ 40 000 000 (қырық миллион) теңге сомаға ірі мəміле жасағандығы туралы «Асыл» ӨСК» АҚ кредиторларына жəне акционерлеріне хабарлайды.

Управление здравоохранение Кызылординской области объявляет конкурс на занятие вакантной должности директора государственного коммунального казенного предприятия

Наименование предприятия: Государственное коммунальное казенное предприятие «Областной онкологический центр» управления здравоохранения Кызылординской области». Адрес: Республика Казахстан, индекс: 120008, Кызылординкая область, г.Кызылорда, пр.Абая, 65. Основная деятельность: оказание медицинской помощи населению области. Директор государственной коммунальной казенной предприятии «Областной онкологический центра» управления здравоохранения Кызылординской области» Должностной оклад производится по коэфициенту G-4. Государственное коммунальное казенное предприятие «Областной онкологический центр» управления здравоохранения Кызылординской области» на основе единоналичия возглавляет директор, назначаемый вышестоящим органом здравоохранения в установленном порядке: Функциональные объязанности: Руководитель предприятия несет персональную ответственность за финансово-хозяйственную деятельность и сохранность имущества, за организацию противодействия коррупции на предприятии. Решает все вопросы деятельности предприятия в соответствии с его компетенцией, определяемой законодательством Республики Казахстан. Без доверенности действует от имени предприятия и представляет его интересы во всех органах и пределах установленных законодательством Республики Казахстан, распоряжается имуществом предприятия, заключает договоры и совершает иные сделки, выдает доверенности, открывает банковские счета, издает приказы и дает указания, обязательные для всех работников предприятия. В соответствии с Трудовым кодексом Республики Казахстан принимает на работу и расторгает трудовой договор с работниками, принимает меры поощрения и налагает взыскания. Утверждает формы оплаты труда, штатное расписание, размеры должностных окладов, систему премирования и иного вознаграждения работников предприятия, в пределах установленного фонда оплаты труда, представляет уполномоченному органу соответствующей отрасли кандидатуры для назначения на должность и освобождения от должности своих заместителей, устанавливает компетенцию своих заместителей и других руководящих работников предприятия. Осуществляет иные функции предусмотренные законодательством Республики Казахстан. Требования к участникм конкурса: - Высшее медицинское образования с наличием первой/высшей квалификационной категории по специальности «Организация здравоохранения» или наличие магистратуры по специальности «общественное здравоохранение» и стаж работы в органах гос. учреждениях здравоохранения не менее 3-х лет или стаж на руководящих должностях не менее 5 лет или высшее экономическое образование с наличием магистратуры по специальности «Общественное здравоохранение» и стаж работы в специальности на руководящих должностях соответствующего профиля предприятия не менее 5 лет; - знание Конституции Республики Казахстан, Гражданского кодекса Республики Казахстан ( Общая и Особенная части), Закона Республики Казахстан от 02 июля 1998 года « О борьбе с коррупцией», Закона Республики Казахстан от 01 марта 2011 года «О государственном имуществе», Закона Республики Казахстан от 15 марта 1999 года «О государственных сделках», нормативных правовых актов Республики Казахстан, регулирующих отношения в сфере деятельности данного предприятия. Также определяются профессиональные знания участников конкурса на основании квалификационных требований и должностной инструкции руководителя соответствующего предприятия, утвержденных органом государственного управления. Граждане, желающие принять участие в конкурсе, представляют в департамент здравоохранения Кызылординской области следующие документы: 1. Заявление об участии в конкурсе; 2. Резюме на государственном и русском языках; 3. Автобиографию, изложенную в произвольной форме; 4. Копии документов об образовании; 5. Копию трудовой книжки (при ее наличии) или индивидуального трудового договора либо выписки из приказов о приеме и увольнении с последнего места работы; 6. Справку о состоянии здоровья по установленной форме. Участник конкурса может представить дополнительную информацию, касающуюся его образования, опыта работы, профессионального уровня ( копии документов о повышении квалификации, присвоении ученых степеней и званий, научных публикациях, рекомендации от руководства предыдущего места работы и т.п.). При наличии всех документов, а также соответствии лица требованиям комиссия принимает решение о допуске подавшего документы лица к участию в конкурсе в течение 5 рабочих дней со дня окончания приема документов. Кандидаты, допущенные к участию в конкурсе, проходят собеседование в течение 10 рабочих дней после окончания срока приема документов в управлении здравоохранения Кызылординской области по адресу: г.Кызылорда, пр. Абая, 27. Необходимые для участия в конкурсе документы должны быть представлены в течение 15 календарных дней с момента публикации данного объявления в управления здравоохранения Кызылординской области по адресу: г.Кызылорда, пр. Абая, 27. Телефон для справок: 8 /7242/400451 (3008), 23-53-41. Лицу, занявшему данную вакантную должность, подъемные расходы не оплачиваются, жилье и льготы не предоставляются.

САУДА-САТТЫҚ ӨТКІЗУ ТУРАЛЫ АҚПАРАТТЫҚ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Павлодар мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті 2015 жылғы 10 маусымда сағат 10.00-ден 17.00-ге дейін www.gosreestr.kz Мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-порталында республикалық меншіктегі объектілерді сату жөнінде электрондық аукцион өткізу туралы хабарлайды Республикалық меншіктегі объектілерді сату Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы № 920 қаулысымен бекітілген жекешелендіру объектілерін сату қағидасына сəйкес жүзеге асырылады. Сауда-саттықтың ағылшын əді сімен электрондық аукционға республикалық меншіктегі мына объектілер қойылады: 1. 1993 жылы шығарылған, мем/н. 628АК14, Газ-310290 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 172 000 теңге. Кепілді жарна – 25 800 теңге. 2. 2003 жылы шығарылған, мем/н. S836DA, Уаз-315122 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 158 000 теңге. Кепілді жарна – 23 700 теңге. 3. 2003 жылы шығарылған, мем/н. S895AС, Ваз-21060 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 128 000 теңге. Кепілді жарна – 19 200 теңге. 4. 2001 жылы шығарылған, мем/н. S638АО, Ваз-21093 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 147 000 теңге. Кепілді жарна –22 050 теңге. 5. 2001 жылы шығарылған, мем/н. S697АО, Ваз-21093 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 147 000 теңге. Кепілді жарна –22 050 теңге. 6. 2002 жылы шығарылған, мем/н. S116 КР, Ваз-21074 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 137 000 теңге. Кепілді жарна – 20 550 теңге. 7. 2001 жылы шығарылған, мем/н. S896АС, Ваз-21093 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 147 000 теңге. Кепілді жарна – 22 050 теңге. 8. 2002 жылы шығарылған, мем/н. S395DA, Ваз-21074 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 137 000 теңге. Кепілді жарна – 20 550 теңге. 9. 2003 жылы шығарылған, мем/н. S257KP, Ваз-21060 автокөлігі.

11

www.egemen.kz

20 мамыр 2015 жыл

Бастапқы (алғашқы) баға – 141 000 теңге. Кепілді жарна – 21150 теңге. 10. 1996 жылы шығарылған, мем/н. S069AS, Ваз-21093 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 69 000 теңге. Кепілді жарна – 10 350 теңге. 11. 1995 жылы шығарылған, мем/н. S694ТТ, Уаз-315126 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 95 000 теңге. Кепілді жарна – 14 250 теңге. 12. 2003 жылы шығарылған, мем/н. S894SС, Ваз-21060 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 115 000 теңге. Кепілді жарна – 17 250 теңге. 13. 2001 жылы шығарылған, мем/н. 705AF14, Ваз-21213 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 122 000 теңге. Кепілді жарна – 18 300 теңге. 14. 2003 жылы шығарылған, мем/н. 706AF14, Ваз-21213-110-00 автокөлігі. Бас тапқы (алғашқы) баға – 73 000 теңге. Кепілді жарна – 10 950 теңге. 15. 2004 жылы шығарылған, мем/н. S393SЕ, Ваз-21213 автокөлігі. Бастапқы (алғашқы) баға – 184 000 теңге. Кепілді жарна – 27 600 теңге. Электрондық аукционға қатысушыларды тіркеу хабарлама жарияланған күннен бастап жүргізіледі жəне аукцион өткізуге екі сағат қалғанда аяқталады. Сауда-саттыққа қатысу үшін кепілді жарна бірыңғай оператордың шотына төленеді: «Ақпараттық-есептеу орталығы» АҚ: БИН 050540004455, ИИК KZ529261501102032004, БИК KZKOKZKX, «Қазкоммерцбанк» АҚ, КНП 171, Кбе 16. Аукционға немесе коммерциялық тендерге қатысу үшін мыналарды көрсетіп, тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу қажет: 1) жеке тұлғалар үшін: жеке сəйкестендіру нөмірі ( бұдан əрі

– ЖСН), тегі, аты, əкесінің атын (бар болса); 2) заңды тұлғалар үшін: бизнес сəйкестендіру нөмірі (бұдан əрі – БСН), толық атауы, бірінші басшының тегі, аты, əкесінің аты (бар болса); 3) кепілді жарнаны қайтару үшін екінші деңгейдегі банктегі есеп айырысу шотының деректемелері; 4) байланыс деректері (почталық мекенжайы, телефоны, факс, е-mail). Жоғарыда көрсетілген деректер өзгерген кезде қатысушы бір жұмыс күні ішінде тізілімнің веб-порталына енгізілген деректерді өзгертеді. Аукционға қатысушы ретінде тіркелу үшін, қосымшалармен қатысушының қол қойылған ЭЦҚ, пішін бойынша электрондық аукционға қатысу үшін электрондық өтінімді тізілімнің вебпорталында тіркеу қажет. Аукционға қатысушылар электрондық аукцион басталғанға дейін бір сағат ішінде аукцион залына ЭЦҚ мен аукцион нөмірін пайдаланып кіреді. Аукцион жекешелендіру объектісінің бастапқы құнын аукцион залында автоматты түрде орналастыру жолымен сауда-саттықты өткізу туралы хабарламада көрсетілген Астана қаласының уақыты бойынша басталады. Сауда-саттықтың ағылшын əдісі бойынша аукцион ережесі: 1) егер аукцион залында аукцион басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі қағидада белгіленген қадамға жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілмеді деп танылады; 2) егер аукцион залында аукцион

басталған сəттен бастап жиырма минут ішінде қатысушылардың біреуі осы қағидада белгіленген қадамға жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растайтын болса, бастапқы баға белгіленген қадамға артады; 3) егер ағымдағы баға артқаннан кейін жиырма минут ішінде қатысушылардың бірде-біреуі жекешелендіру объектісінің ағымдағы құнын арттыру жолымен жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін растамайтын болса, онда жекешелендіру объектісін сатып алу ниетін соңғы растаған қатысушы жеңімпаз болып танылады, ал осы жекешелендіру объектісі бойынша аукцион өткізілді деп танылады. Жекешелендіру объектісі бойынша аукцион сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион қатысушылардың біреуі ұсынған ең жоғары бағаға дейін жүргізіледі. Жекешелендіру объектісінің бастапқы бағасы бағаны ұлғайтудың кемінде екі қадамына өскен жағдайда ғана жекешелендіру объектісі бойынша сауда-саттықтың ағылшын əдісімен аукцион өткізілді деп танылады, бұл ретте бастапқы бағаның екі қадамға өсуін кемінде екі қатысушы жүзеге асырады. Əрбір сатылған жекешелендіру объектісі бойынша аукцион нəтижелері аукцион нəтижелері туралы электрондық хаттамамен ресімделеді, оған сатушы жəне жеңімпаз ЭЦҚ-ны пайдаланып, сауда-саттық өткiзiлген күнi тізілімнің веб-порталында қол қояды. Аукцион нəтижелері туралы хаттама электрондық аукцион нəтижелерін жəне жеңімпаз сатушының жекешелендіру объектісін сату бағасы бойынша сатып алу-сату шартына қол қою

міндеттерін белгілейтін құжат болып табылады. Павлодар қаласы, Сəтбаев көшесі, 136 мекенжайында жеңімпазбен сатып алу-сату шартына электрондық аукцион өткізілген күннен бастап күнтізбелік он күннен аспайтын мерзімде қол қойылады. Аукционның жеңімпазы сатып алусату шартына қол қойған кезде мына көрсетілген құжаттардың көшірмелерін, көрсетілген құжаттардың түпнұсқаларын не нотариалды куəландырылған көшірмелерін салыстыру үшін міндетті түрде көрсетіп сатушыға ұсынады: 1) жеке тұлғалар үшін: паспорттың немесе жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжатттар. 2) заңды тұлғалар үшін: заңды тұлғаның мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куəлігі немесе анықтамасы; заңды тұлға өкілінің өкілеттіктерін куəландыратын құжаттың, сондай-ақ заңды тұлғаның өкілі паспортының немесе оның жеке басын куəландыратын құжаттар. Құжаттардың түпнұсқалары салыстырғаннан кейін бір жұмыс сағаты ішінде қайтарып беріледі. Назар аударыңыз! Бірыңғай оператордың есепшотына кепілді жар наның аукцион басталған уақытына дейін екі сағатқа дейін түспеген жағдайында, сонымен қатар, тіркеу бойынша талаптарды қатысушылар орындамаған жағдайда, өтінімдерді қабылдау тізілім веб-порталының бас тарту үшін негіз болып табылады. Аукцион өткізу туралы қосымша ақпаратты www.gosreestr.kz сайттынан жəне 8 (7182) 32-50-94 телефоны арқылы алуға болады.

«НГСК КазСтройСервис» АҚ осы арқылы «Каспий Құбыры Консорциум-К» АҚ-пен ірі мəмілеге қосымша келісімді жасау туралы шешімді қоғамның Директорлар кеңесі қабылдағаны жөнінде барлық мүдделі тұлғалардың назарына жеткізеді. «Жезқазғантүстімет» өндірістік бірлестігі» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі (атқарушы органның орналасқан жері: Қарағанды обл., Жезқазған қ., Металлургтер алаңы, 1) серіктестіктің тарату комиссиясының шешіміне сəйкес 2015 жылғы 4 маусымда сағат 11.00-де Жезқазған қ., Металлургтер алаңы, 1 мекенжайында «Жезқазғантүстімет» өндірістік бірлестігі» ЖШС қатысушыларының кезектен тыс жалпы жиналысы болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды. Қатысушыларды тіркеу 2015 жылғы 4 маусымда көрсетілген мекенжайда сағат 9.30-дан бастап 10.45-ке дейін жүзеге асырылады. Жиналысқа қатысуға құқылы қатысушылардың тізімі 2015 жылғы 22 мамырда 00 сағат 00 минуттағы жағдай бойынша жасалады. Күн тəртібіне мынадай мəселелер енгізілді: 1. «Жезқазғантүстімет» өндірістік бірлестігі» ЖШС тарату комиссиясының құрамына өзгерістер енгізу туралы; 2. Аралық тарату балансын бекіту туралы. Бірінші жиналыста жиналым болмауы жағдайында қайталама жиналысты өткізу күні – 2015 жылғы 5 маусымда. Қатысушылардың жалпы жиналысының күн тəртібіндегі мəселе бойынша материалдармен мына мекенжайда танысуға болады: Қарағанды обл., Жезқазған қ., Металлургтер алаңы, 1.

Товарищество с ограниченной ответственностью «Производственное объединение «Жезказганцветмет» (местонахождение исполнительного органа: Карагандинская обл., г. Жезказган, пл. Металлургов, 1) уведомляет своих участников, что в соответствии с решением ликвидационной комиссии товарищества, 4 июня 2015 года в 11.00 часов по адресу: г. Жезказган, пл. Металлургов, 1, состоится внеочередное общее собрание участников ТОО «Производственное объединение «Жезказганцветмет». Регистрация участников осуществляется 4 июня 2015 года по указанному адресу с 9 часов 30 минут до 10 часов 45 минут. Список участников, имеющих право на участие в собрании, составляется по состоянию на 00 часов 00 минут 22 мая 2015 года. В повестку дня включен вопрос: 1. О внесении изменений в состав ликвидационной комиссии ТОО «Производственное объединение «Жезказганцветмет»; 2. Об утверждении промежуточного ликвидационного баланса. Дата проведения повторного собрания в случае отсутствия кворума на первом собрании – 05 июня 2015 года. С материалами по вопросу повестки дня общего собрания участников можно ознакомиться по адресу: Карагандинская обл., г. Жезказган, пл. Металлургов, 1.

АО «Национальный центр космических исследований и технологий» объявляет о выплате дивидендов по простым акциям за 2014 год АО «Национальный центр космических исследований и технологий» (г.Алматы, ул.Шевченко, 15, РНН 600900609748, ИИК KZ626010131000107664 в АО «Народный Банк Казахстана», г.Алматы, БИК HSBKKZKX) сообщает, что 12.05.2015 г. единственным акционером общества принято решение о выплате дивидендов по простым акциям общества по итогам 2014 года, в расчете 17,93 тенге на одну простую акцию. Выплата дивидендов будет произведена 14.05.2015 г. путем перечисления денежных средств в республиканский бюджет РК.

2015 жылдың 25 наурызында қайтыс болған Тургынбеков Аманбектің қазасынан соң мұрагерлік істің ашылуына байланысты, барлық мұрагерлердің мына нотариусқа хабарласуын сұраймын: Бейсенбаева Арайлым Саматқызы, Астана қ., Тұран даңғылы, 18-үй, 99А-кеңсе, +7 7172 799-088.

2015 жылдың 3 ақпанында қайтыс болған Сагинтаева Урия Айдарха новнаның қазасынан соң мұрагерлік істің ашылуына байланысты, барлық мұрагерлердің мына нотариусқа хабарласуын сұраймын: Бейсенбаева Арайлым Саматқызы, Астана қ., Тұран даңғылы, 18-үй, 99А-кеңсе, +7 7172 799-088.

2015 жылдың 13 мамырында қайтыс болған Валеева Гульфанура Давлетшиновнаның қазасынан соң мұрагерлік істің ашылуына байланысты, барлық мұрагерлердің мына нотариусқа хабарласуын сұраймын: Бейсенбаева Арайлым Саматқызы, Астана қ., Тұран даңғылы, 18-үй, 99А-кеңсе, +7 7172 799-088.

 Еске алу

Әке, әрқашан жүрегіміздесің... Бірімізге ардақты əке, бірімізге аяулы жар, бауырларына қамқор аға, тек бір отбасына емес бір елдің арқа сүйер азаматы болған əкеміз Сырым ҚҰЛАЖАНОВТЫҢ жү регімізді сыздатып, қа бырғамызды қайыстырып арамыздан кеткеніне де жыл толып қалыпты. Бі реуге ерте, біреуге кеш, Алла ның бұйрығы жеткен күні ажалдың тырнағынан қашып құтылу мүмкін емес екен. Алпыс жасына небəрі бір-екі апта қалғанда кенеттен дүние салған əкеміздің жарқын бейнесі, бізге жасаған қамқорлығы, көзі тірісінде көріп үлгерген немересі Аланды еркелетіп ойнатқаны, жетектеп жүргені көз алдымыздан кетер емес. ҚазМУ-дың журналистика факультетін ойдағыдай бітірген Сырым Құлажанов 1979 жылы Алматы об лыстық «Жетісу» газетінде тілші болып еңбек жолын бастап, кейін жауапты хатшының орынбасары болды. 1988 жылы «Қазақстан-1» телеарнасына қызметке ауысып, телешолушы болып жұмыс істеді. Тумысынан ақкөңіл, адам алалауды білмейтін əкеміз

ұжымда беделді болды. Телеарнада қызмет істеп жүріп Қазақ станның түкпіртүкпірін аралап көптеген бейнематериалдар жариялады. 1991 жылы «Алматы» телеарнасы қыз метке ша қырып, онда саяси шолушы қыз метін атқарды. Ерен еңбегінің арқасында 1994 жылы осы арнаның редакторы болып тағайындалды. Қызметінің қай саласында болсын өзінің жауап керші лігімен, еңбек қорлығымен ерек ше ленетін, кəсіби бі ліктілігі зор еді. 1997 жылы Сырым Құлажанов Қазақстан Республикасы Президентінің Телерадио кешеніне жұ мысқа шақырылды. Еуропа мен Таяу Шығыс елдерін аралап, сюжеттер əзірледі, сараптамалық хабарлар жасады. «Адам ұрпағымен мың жасайды», дейді халқымыз. Өзіңнен аумай қалған немерең Алан мен ұл-қыздарың сенің өміріңнің жалғасы. Сырым əкеміздің топырағы торқа болып, рухы бала-шағасы, бауырларын қолдап жүрсін деп тілейміз. Жарқын бейнең əрқашан жүрегімізде сақталады.

Еске алушылар: зайыбы – Гүлайым, қызы – Индира, ұлдары – Ұлан, Роллан, келіні – Жанар, немересі – Алан жəне бауырлары. Əкеміздің бір жылдық еске алу асы 2015 ж. 23 мамырда сағат 13.00-де Шымкент қаласындағы «Алтын шаңырақ» мейрамханасында өтетінін хабарлаймыз.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Су ресурстары комитеті мен «Қазсушар» республикалық мемлекеттік кəсіпорнының ұжымы Қызылорда филиалының директоры Болат Сабырұлы Арыстанбаевқа əкесі, Қазақстанның еңбек сіңірген гидротехнигі, Еңбек Қызыл Ту, «Халықтар достығы» ордендерінің иегері, республикалық дəрежедегі дербес зейнеткер Сабыр ШАЙМЕРДЕНҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


12

www.egemen.kz

20 мамыр 2015 жыл

 Атамекен

 «Егеменге» елден келді

ы л а ќ т а ш н ы р а Ш

«Орда орманы оталып жатыр»

– дейді ел аєасы Есентай Нўрлыбаев Темір ҚҰСАЙЫН,

«Егемен Қазақстан».

 Зерде

 Бəрекелді!

5315

Ұлына Керей деп ат қойған сəбидің ата-анасы – Железин ауданында тұрады. Əкесі Рүстем Ысқақов шаруа қожалығында жұмыс істейді. Анасы Айнагүл болса мектепте мұғалім. Керейге аға болатын үйде үлкен ұлдары бар. Ал облыс орталығындағы перзентханада Кереймен қатарлас туған ұлдарына Жəнібек деп ат қойған екінші ата-ана, Ақназар мен Назерке Абайділдиндер қалада тұрады. Назерке студент болса, жолдасы Ақназар жұмыста. Ұлдарына Жəнібек есімін аталары қойыпты.

боздаќтыѕ есімі жазылєан мемориал Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Ұлы Жеңістің 70 жылдық мерейтойы қарсаңында Күршім ауданының орталығында Даңқ мемориалы ашылды. Отан қорғау шы күні салтанатты түрде ашылған ескерткіштің елімізде баламасы жоқ деуге болады. – Биыл Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмасы бойынша Ұлы Жеңістің 70 жылдық мерейтойы еліміздің барлық өңірлерінде ерекше атап өтілуде. Шығыс өңірі де мерекені жоғары деңгейде қарсы алды. Жалпы, Шығыс Қазақстаннан 170 мыңнан аса адам майданға алынып, олардың арасынан ерлігімен тарихқа енген 109 Кеңес Одағының Батыры, 22 Даңқ орденінің толық кавалері шықты. Бұл – еліміз бен өңіріміздің батырлығы мен қаһармандығының көрінісі. Алтайдың темірі мен қорғанысы жауға оқ болып атылса, Алтайдың жас өрендері қайсар жауынгер болып қан майданда шайқасты. Жанқиярлықпен жауға атойлап қарсы тұрған боздақтарымыздың рухына тағзым ету үшін Күршім ауылында Даңқ мемориалы бой көтерді. Бізге бұл ескерткіш тарихтан тəлім алу, келешек буынды отаншылдық рухта тəрбиелеу үшін керек, – деді облыс əкімінің орынбасары Жақсылық Омар. Күршім ауданының əкімі Алтайбек Сейітовтің айтуынша, Күршім-Марқа өңірінен соғыстың алдыңғы шебіне 9456дан астам азамат аттанған екен. Оның ішінде 2462 жауынгер хабар-ошарсыз кетсе, 2853 сарбаз майданда опат болған. Мінекей, осы Ұлы Отан соғысынан қайтпаған 5315 боздақтың есімі жаңа дан бой көтерген Даңқ мемориалының қабырғаларына

габбро мəрмəрға ойылып жазылды. Құрылыстың жалпы құны 65 млн. теңгені құрады. 5 гектар жерге орналасқан кешен аумағы екі сектордан тұрады. Яғни, мемориал аумағы халықтың сейілдеуіне де қолайлы орын саналады. Сектордың бір жағына гүлзар, субұрқақ, орындықтар мен аллея орын тепкен. Ал екінші жағы – тағзым алаңы. Қос қанаттың дəл орта сында көкке шаншылған төрт қырлы стела бар. Дүниенің төрт бұрышы ұғымын беретін стеланың ұзындығы 18 метр, ауданы 1,29 гектарды құрайды. Ұшар басындағы жұлдыздың нышаны дəстүрлі діни нанымдар бойынша тіршілік атаулы мен о дүниедегі кеңістіктің байланысын жеткізеді. Құрмет тақтасында қан майданда қаза тапқан жауынгерлердің атыжөндерінен бөлек Күршім ауданынан шыққан Кеңес Одағының Батырлары, Социалистік Еңбек Ерлері, Қазақстанның Еңбек Ері, жоғары əскери жəне мемлекеттік қызметте болған қайраткерлер мен тұлғалардың есімдері көрініс тапқан. Кешеннің маңдайында «Ешкім де өлгендерді тірілтуге құдіретсіз, дегенмен де оларды мəңгі есте сақтау – біздің қасиетті парызымыз» деген Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың сөзі ойып жазылыпты. Ақын Сырбай Мəуленовтің соғыс қасіретін бейнелеген жыры да ескерткіштің мəнін аша түскен. – Өмір бойы бірі əкесін, бірі атасын, бірі асыл жарын күт кен аға ұрпақтың қасіреті қайталанбасын, – десті салтанатты шараға ортақтасқан күршімдік соғыс ардагерлері Ахмедкəрім Ахмадиев, Жүнісқали Ихиев. Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы.

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

Суретті түсірген Тұрар ҚАЗАНҒАПОВ.

Кəне, тағы бір мəрте табиғаттың, соның ішінде, өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің жаны шырқырағаны жөнінде көзге жас келтіре жазған Абай атамыздың өлеңін зерделеп көрейікші. Данышпан ақын былай деп егілмеуші ме еді?! «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын, Бас ұрып қара жерге сұлағанын. Жапырағы сарғайып өлімсіреп, Байғұстың кім тыңдайды жылағанын...». Сұмдық емес пе? Классикалық туынды дегеніміз де осы шығар. Өйткені, оның басты ерекшелігі – өміршеңдігінде. Қашан жазылғанына қарамастан құндылығын жоғалтпауында ғой. Ал Абай заманы мен бүгінгі қоғамымызды кем дегенде екі ғасыр бөліп жатқаны айтпаса да белгілі. Бүгінгі күні дəл осындай көрініс сонау XIX ғасырдың алғашқы ширегінде Жəңгір ханның бастамасымен отырғызылған Орда орман шаруашылығы аумағында орын алып отырғанын, ұшқан құстың қанаты мен жүгірген аңның аяғы талатын алыс жерден «Егеменге» арнайы келген зейнеткер, Бөкей ордасы ауданының құрметті азаматы Есентай Нұрлыбаев ашына айтып берді. Сонымен бірге, ол бізге Орда қарағайларының тас-талқаны шығып кесіліп оталып қалғанын жəне оның бұтақтары мен кесінділері бей-берекет шашылғанын бейнелейтін фотосуреттерді қоса көрсетті. Сонда бұл қалай болғаны? Жаны ашымастық па, жоқ əлде ұзақ жылдардан бері Орда жері мен топырағын дүңк-дүңк еткізіп, есіктері мен терезелерді солқылдатып соғып жатқан ракеталық полигондағы жарылыстардың əсері мен зардабы ма? Жоқ əлде соңғы жылдары табиғи тепетеңдіктің бұзылуынан туындайтын қатқыл катаклизмдердің салқыны ма? Əрине бұл үш фактордың əсерінің ешқайсысын жоққа шығаруға болмайтын шығар. Дегенмен, кіндік қаны осы Ордада кесіліп, бүкіл саналы ғұмырын осы киелі де тарихи топырақта өткізіп келе жатқан елдің

сыйлы ақсақалы бұл арада адам факторын бірінші орынға қоятынын ашық білдірді. Естігеннің жалғаны болар, сондықтан Орда қарағайларының құрып бара жатқанын арнайы келіп өз көзіңізбен көргеніңіз дұрыс болар еді, дейді ол. Баруға уəде еткенімізбен соңғы уақытта оның реті келмегені үшін Есентай ағамыздан кешірім сұрай отырып, оның осы жанайқайын оқырмандар назарына ұсынып отырған жайымыз бар. «Егеменге» елден келген ақсақал Есентай Нұрлыбаевтың айтуынша, сенгенім сен болсаң дегендей, мұндай көріністер Орда орман шаруашылығында қызмет жасайтын басшы азаматтардың жаны ашымастығынан болып отырған сыңайлы. Олар аудандық мəслихаттың депутаттары болып та сайланыпты. Осы жетекші азаматтар Орданың қарағайлы орманын сақтап, оған бас-көз болудың орнына керісінше оны кесіп құлатып жүргендерді көрсе де көрмегендей кескін көрсететіне еріксіз қынжылады. Тіпті, қарағайларға қырғидай тигендер оны электр арасының күшімен тақтай етіп тілдіріп, бұдан үйдің құрастырмалы детальдарын жасап сатуды əдетке айналдырыпты. Əрі осындай лас іс-əрекеттердің басықасында орман шаруашылығы басшыларының өздері жүргенін де Есентай Нұрлыбаев қоса айтып берді. Бұрын əкімшілік құқық бұзушылық саналған ағаштар мен екпе ағаштарды заңсыз кесу қазіргі таңда Орман кодексіне енгізілген өзгерістерге сəйкес қылмыстық құқық бұзушылыққа жатады, дейді «Егеменге» елден келген ел ағасы. Сондықтан да, мен өзіне тапсырылған жауапты қызметті сауда-бизнес жасауға икемдеген басшы адамдардың іс-əрекетіне құқықтық баға берілгенін жөн, деп сөзін аяқтады Есентай Нұрлыбаев. Батыс Қазақстан облысы, Бөкей ордасы ауданы, Орда ауылы. –––––––––––––– Суретте: кесілген, оталған Орда қарағайларының қазіргі кейпі осындай.

Керей мен Жəнібек Фарида БЫҚАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Биыл Қазақ хандығының құрылғанына 550 жыл толу құрметі халықаралық деңгейде аталып өтетінен де бəріміз хабардармыз. Содан, Керей мен Жəнібек секілді ұлдар дүниеге келді деген жақсылық хабар сүйіншілей əкімдіктерге, жұртшылыққа жетті. Сөйтіп, қалалық азаматтық хал актілерін тіркеу бөлімінің басшысы Жанар Тоқаева, Рүстем, Айнагүл Ысқақовтар мен Назерке, Ақзанар

Абайділдиндерге екі сəби болашақта Керей мен Жəнбек ұлы аталарындай еліне қызмет етсін деген тілекпен туу туралы куəліктеріне 100 мың теңгенің сертификаттарын қоса табыс етті. Ұрпақтар жалғасы, ата-баба жолы, тілек қабыл болды деген де осы шығар. ПАВЛОДАР. –––––––––––––– Суреттерде: Ақназар, Назерке Абай ділдиндер; Рүстем мен Айнагүл Ысқақовтар.

 Тағзым

Тəжік жерінде ќалєан Ќалнияз жырау денесі туєан жерге жерленді Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Халқымыздың тағдыр-талайына солай жазылды ма, əлде кенеттен келіп килікті ме, əйтеуір арғысын айтпағанда ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы толқын-толқын аласапырандар қазақты шөптей жұлып, тарыдай шашып, тоздырып жіберді. Туған елден еріксіз түрде табан үзіп, туыс-бауырдан көз жазып ыдыраған елдің бармаған жері, баспаған тауы қалған жоқ деуге болады. Біразы жат жұртта жерленуге мəжбүр болса, бірқатарының ұрпақтары туған жерге кеп түтінін түтетуде. Жоқтаушысы бар асылдардың сүйегін ұрпақтар атамекенге əкеліп жерлеп, үлкен іс тындырып жатыр. 1993 жылы сүйегі Ресей жерінде қалған Исатай батыр Сүйеубаевтың денесі Маңғыстауға əкелінсе, енді, міне, тəжік жерінде ғасырдан астам уақыт «сарғайған» жорық ақыны Қалнияз жыраудың мүрдесі атамекенге жеткізілді. Қалнияз Шопықұлы 1816 жылы қазіргі Бейнеу ауданына қарасты

Сам құмында дүниеге келген. Жас та йы нан «Қырымның қырық батырын» жырлап, жыршы, жырау ре тін де та нылған. Əрі ақын, əрі батыр ол Хиуа хандарына қарсы жорық тар ға қатысып, сарбаздарды өлең-толғау ларымен ерлікке үндеді. 1870 жылы Ресейдің патша үкіметіне наразылық білдірген

Иса-Досан көтерілісіне қатысады. Көтеріліс жеңіліс тапқан соң патша өкіметінің қудалауымен ауыл-елі Ауғанстанға бет алды. 1902 жылы Тəжік станның Гиссар алқабында өмірден өтіп, топырақ жат жерден бұйырады. Қалнияз жыраудың «Ер Қармыс», Балуанияз» жырлары, «Қожалақ батырға айтқаны»,

«Сүгір батырға» арнауы сынды ер лік дастандары, басқа да айтыстары, толғау-термелері, жырлары мен күй лері қазақ еліне, Маңғыстау, Аты рау өңірлеріне, сондай-ақ Орталық Азия елдеріне кеңінен таныс. Бүгінде ұрпақтары Маңғыстау, Оң түс тік Қазақстан облыстарында тұрады. Маңғыстау облыстық Бекет ата мешітінің бас имамы Смайыл Сейітбе ков бес жағдайда ғана мəйітті қайта жерлеуге рұқсат берілетінін түсіндірді. – Бисмиллəһир-рахманир-рахим! Шариғат бойынша марқұмның мəйітін себепсіз ашу харам іс. Яғни мəйіт сүйегі қабірде шіріп жоқ болды-ау дегенге дейін қабірді себепсіз ашуға болмайды. Бірақ мəйітті қазып алып, басқа жерге жерлеу үшін себептер болуы тиіс. Біріншіден, марқұм кəпірлердің зиратына жерленсе, қазып алып, мұсылман зиратына жерлеу керек. Екіншіден, жат жерге жерленсе, сондай-ақ біреудің жеріне жерленсе – жер иесі мəйітті алып кетуін талап етсе, қазып алынып, басқа жерге жерлеу керек. Үшіншіден, көпшілікке қажетті құрылыс не жол салынатын болса, марқұмды қазып алып, басқа жерге жерлеуге болады. Төртіншіден, қабір су астында қалу қаупі болса немесе су шайып кету қаупі болса, онда қазып алып басқа

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 341-08-12.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz. Интернет-редакция: ekazakhstan@mail.ru Алматыда: факс (727) – 341-08-12, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 341-08-11, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-Полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

жерге жерлеуге болады. Бұл ретте мəйіттің бұзылған-бұзылмағанына қарамайды. Мəйітті басқа зиратқа көшіру керек болған жағдайда, қабірді ашпас бұрын Құран оқылып, мəйітін яки сүйегін ақ матаға орап, екініші қабірге көміп, артынан Құран бағышталады. Бірақ жаназа намаз оқылмайды, деді ол. Осылайша, кезінде: «Асқар биік тауларым, Кетемін деген ойда жоқ, Кетірді дұшпан жауларым», деп кү ңі рене жырлап, тəжік жерінде өмірмен қош айтысқан күрескер ақын, жорық жырауының тілегі қабыл болды, арманы орындалды. Оның сүйегі «Адай Ата – Отпан тау» кешеніне қарасты қорымға алғаш болып жерленді. Ата қабіріне бір уыс топырақ салуға жиылған ел-жұрт баба сүйегін бір ғасырдан астам уақыт сақтап, ұсынысты қуана қолдаған тəжіктерге ризашылығын білдірді. Жəне бір қуанарлығы, ақынның ұрпақтары дер кезінде үлгерген екен. Өйткені, Қалнияз жерленген жерге, жер иелерінің бас жоспарына сəйкес, құрылыстар салынып, жол төселгелі жатыр екен. Маңғыстау облысы. ––––––––––––––

Суретті түсірген Талант ҚҰСАЙЫН.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Динара БІТІКОВА.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 6 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №564 ek

Profile for Egemen

20052015  

20052015  

Profile for daulet
Advertisement